@@0@<filename:W0078-0001.jpg/>
@@1@<SE1>

@@0@<filename:W0078-0002.jpg/>
@@1@<SE2>

@@0@<filename:W0078-0003.jpg/>
@@1@<SE3>

@@0@<filename:W0078-0004.jpg/>
@@1@<SE4>

@@0@<filename:W0078-0005.jpg/>
@@1@<SE5>
<Z><A+2>Lexicon Iuris ci</A+2>
<A+1>VILIS, ADVERSVS
quosdam insignes accvrsii
errores æditum,</A+1>
<A-1>antonio nebrissensi</A-1>
uiro undecunque doctißimo autore.
#(IMAGE)
lvgdvni,
Sub scuto Coloniensi, Apud Ioannem &
Franciscum Frellæos, fratres.
----------
<A-1>m. d. xxxvii.</A-1></Z>

@@0@<filename:W0078-0006.jpg/>
@@1@<SE6>

@@0@<filename:W0078-0007.jpg/>
@@1@<SE7>3
<Z><A+2>Sanctissimi Iuris</A+2>
<A+1>CIVILIS LEXICON, AB</A+1>
antonio nebrissensi
uiro undecunque doctißimo, aduersus
quosdam insignes accvrsii
errores, ordine alphabe
tico æditum.
A</Z>
<P><INI5>A</INI5>bax, is, siue abacus i, tabula est, in qua
escaria & potoria uasa collocantur,
quæ sunt mensæ ministerio parata. Iu=
uenal. Lectus erat Codro Procula mi=
nor: urceoli sex, Ornamentum abaci.
Ausonius: Fictilibus fama est c&#x0153;nasse Agathoclea rege&#x0303;,
Atque abacos Samio sæpe onerasse luto. Cicero 5. Thu=
scu. quæst. Abacus complures ornauit auro & argento
cælato. Idem in Verrem: Abaci uasa omnia ut exposita
fuerant sustulit. Sed abacus, id est, ab eo quod est aba=
cos Græcè, est inclinatum, quod teste Prisciano libr. 7. de
octo partibus orationis penultimam genitiui breuiauit,
quod significat præterea uasa quædam uiliora in quibus
pretiosiora reponuntur. ataifor P&#x0153;ni uocant. de quibus
Paulus Iurisconsultus lib. 32. dig. qui est de legatis tertius.
l. Hæres. Cui Corinthia, inquit, uasa legata essent, & aba
ces, huic quoque eorum uasorum collocandorum causa<-P>

@@0@<filename:W0078-0008.jpg/>
@@1@<SE8>4 LEXICON
<-P>paratos uideri Trebatius respondit. Pro quo in codici=
bus recentioribus mendose baces, a, litera dispuncta legi=
tur. Accursius non ratione aliqua, sed ueri similitudine
ductus, capsulas esse interpretatur baces. Quod cum sit
nihili uerbum, interpretamentum quoque erit inane.
Philippus Beroaldus quodam in loco suarum comme&#x0303;ta=
tionum, bases legit uocem uulgi sequutus. Sed de hoc le=
ge uerbum, Corinthia uasa.</P>
<P>  abactores ab oratoribus & historicis ap=
pellantur, quos Iurisconsulti uocant abigeos. Ductum
utrunque nomen à uerbo abigo is, quod inter alios sen=
sus significat etiam à grege siue armento pecudem furto
subducere: hinc abactores & abigei dicti huiusmodi fu=
res. Quod genus hominum in Hispania maxime inueni=
tur, dicente Virgil. in 3. Georg. Aut impacatos à tergo
horrebis Iberos. Quod Seruius interpretatur, abactores.
& subdit: nam omnes ferè Hispani qui ijdem sunt & Ibe
ri, acerrimi abactores sunt. Apuleius 7. de asino aureo:
Abactorem indubitatum cruentum&#xE8BF;&#x0301; percussorem cri=
minantes. Ambrosius in sermone de hostibus carnalibus
non metuendis: Armenta diripiet, istud damnum abacto=
rem tolerando iam didicit. Sed quemadmodum diximus,
à Iuriscōsultis potius abigei dic&#x0169;tur, de quibus tit. est lib.
47. dig. In cuius prima lege Vlpi. his uerbis scribit: Qui
pecora ex pascuis uel armentis abigunt, hi proprie dicun
tur abigei. Quod si quis oues aberrantes aut alias qua=
drupedes abduxerit, non erit reus crimine abigeatus, sed
potius furti. Est enim abigeatus ipsum abigei crimen,
quod in Hispania grauius quàm alibi gentium debere pu<-P>

@@0@<filename:W0078-0009.jpg/>
@@1@<SE9>IVRIS CIVILIS. 5
<-P>niri Hadrianus Cæsar consuli rescripsit: Abigei, inquit,
cum durißime puniuntur, ad gladium damnari solent. Pu
niuntur aute&#x0303; durißime nō ubi&#xE8BF;, sed ubicun&#xE8BF; freque&#x0303;tius
est id genus maleficij. Atqui diximus ex autoritate Vir=
gilij & Seruij Hispanos maxime hoc crimine laborare.</P>
<P>  abrogare legem, idem est quod tollere si=
ue antiquare, quia à magistratu qui eam potestatem ha=
bet, populo interrogato, an uelit iubeat&#xE8BF;&#x0301; eam legem tol=
li, illo annuente, antiquatur tollitur&#xE8BF;&#x0301;, quemadmodum
eodem populo interrogato fuerat promulgata: unde &
lex plerunque dicitur rogatio. Cice. lib. 2. de legibus: Eas,
inquit, tu leges rogabis, quæ nunquam abrogentur. Li=
uius libr. 22. Plebiscitum primus ego antiquo abrogo&#xE8BF;&#x0301;.
Est itaque abrogare legem idem propè quod derogare.
Iurisconsultus tamen de uerborum significatione inter
utrunque uerbum nonnihil distare facit. Derogatur, in=
quit, legi, cum pars detrahitur: abrogatur, quum pror=
sus tollitur. Adde tu quod abrogatur, quum prioris
legis infirmandæ causa promulgatur altera. Sermonis
Latini ignari uulgari uoce decepti, pro eo quod esse de=
bet abrogare siue derogare legem, ipsi reuocare dicunt,
quum sit reuocare, ut autor est Varro de lingua Latina,
rursus in cor uocare, hoc est renouare. Iuuenalis de Do=
mitiano, qui legem Iuliam iam obliteratam dormie&#x0303;tem&#xE8BF;&#x0301;
excitauerat, sic inquit: Qui tunc leges reuocarat ama=
ras Omnibus, atque ipsi Veneri Marti&#xE8BF;&#x0301; timendas. Vir=
gilius primo Aeneid. Reuocato à sanguine Teucri. id est,
renouato, quippe qui iam propemodum extinctus erat.</P>
<P>  acinacivm uinum est quod ex uuar&#x0169; folliculis<-P>

@@0@<filename:W0078-0010.jpg/>
@@1@<SE10>6 LEXICON
<-P>aqua addita diffunditur. Græci deuterion, id est, secunda=
rium: Latini, tum loram, tum loream appellāt. Varro in
primo de re rustica: Acinorum, inquit, folliculi in dolia
conijciuntur, eo&#xE8BF;&#x0301; aqua additur, ea&#xE8BF;&#x0301; uocatur lora, quod
lota acina, ac pro uino datur operarijs hyeme. Nonius
quoque Marcellus: Loram, inquit, dicebant in  uindemia
cum expreßissent mustum ex acinis, & folliculos in do=
lium cōiecissent. Plinius. lib. 30. Quæ Græci deuteria ap=
pellant, Cato & nos loream. Scripsit autem id Cato in li
bro de rustica, dicens: Lorea erit familiæ quod bibat.
Vlpianus libr. 33. dig. titu. de uino & tritico legat. l. Si
quis. Vinum, inquit, acinacium planè uino continebitur.
Accursius acinatici&#x0169; pro acinacio legit: interpretatur&#xE8BF;&#x0301;
esse uinum ad usum comparatum. Quid uero per tale
uinum ipse intelligat, ego non uideo. Nam si uinum quod
est ad usum comparatum, uinum est, quid ineptius dici
potest, quàm appellatione uini uinum contineri? Atqui
iuriscōsultus aliud prospiciebat, quod poterat in dubita=
tionem uenire, an scilicet lora siue lorea, hoc est, uinum
illud secundarium quod ex uuarum acinis expresso mu=
sto atque addita aqua maceratis conficitur, appellatio=
ne uini contineatur, quum præsertim maior pars aquæ
sit in eo permixta.</P>
<P>  acapna ligna dicuntur quæ sunt in furno, aut ad
solem exiccata, ita ut cum focis admoueantur, non fumi=
gent, dicta ab a particula priuatiua, & capnos quod in=
terpretatur fumus, quasi sine fumo. Apud Martialem
in distichis, lemma est ligna acapna: & Srraboni lib. 9.
mellis quoddam genus acapniston appellatur: quod ita<-P>

@@0@<filename:W0078-0011.jpg/>
@@1@<SE11>IVRIS CIVILIS. 7
<-P>pugatum sit, ut non sapiat fumum. Vlpianus libr. 32. dig.
qui est de legatis tertius. l. ligni. Sed & titiones, inquit
Iurisconsultus, & alia ligna cocta ne fumum faciant: aca
pna uolens significare.</P>
<P>  aconitvm, ueneni genus quoddam est celebra=
tißimum, dictum ab acone quod interpretatur cos, quo=
niam ut inquit Ouidius ea herba ex cotibus colligitur:
ait nanque libro septimo Metamorph. Quæ quia nascun
tur dura uiuacia caute, Agrestes aconita uocant. Idem li=
bro primo: Lurida terribiles miscent aconita nouercæ.
Iuuenalis: Sed nullis aconita bib&#x0169;tur Fictilibus. A Græ=
cis quoque pardalianches dicitur, id est, pardi anima=
lis strangulator. Sed quod ferè ignoratur quæ sit ea her
ba aconit&#x0169; uulgò pro quocun&#xE8BF; ueneno accipitur. Mar=
cellus libro 48. dig. tit. ad lege&#x0303; Corn. de sicarijs & uene=
ficis. l. eiusde&#x0303;. Si quis, inquit, temere cicutā et salamandrā
& aconit&#x0169;, pityocampas & buprestin dederit &c.</P>
<P>  ad praepositio composita cum dictioni=
bus à consonante incipientibus, mutat din consonantem
quæ sequitur, id quod omnes qui de orthographia scri=
bunt, annotauere, ut accurro, quod ex ad & curro
componitur: affligo ex ad & fligo. In Pandectis ta=
men quas Florentini ex præda pilana in archiuo adser=
uant, semper reperiuntur præpositiones integræ, quod
& antiquos obseruasse ex numismatis & monumen=
tis literarum marmoribus incusis etiam hodie uidemus.
Ita&#xE8BF; in codicibusillis archetypis non legitur ex ortho=
graphorum ratione, accresco, affero, affinis, agnatus,
appono, arrogo, asscribo, assentio, aßideo, aßiduus,<-P>

@@0@<filename:W0078-0012.jpg/>
@@1@<SE12>8 LEXICON
<-P>astringo, & huiusmodi, sed adcresco, adfero, adfinis, adna
tus, adpono, adrogo, adscribo, adsideo, adsiduus, adstrin
go, hoc est, ad, præpositione integra. Hæc nan&#xE8BF; omnia
& similia (tametsi nō mutāt sensum) retine&#x0303;da est tame&#x0303;
antiquor&#x0169; libror&#x0169; maiestas, in libris maxime legum, qui
quo sunt uetustiores, eo habentur maioris autoritatis.
Nam si quis per regulas artis grammaticæ conaretur ta
lia castigare, non minus peccaret, quàm si pro repetunda
rum, & finium regundorum, & de familia herciscunda,
& de communi diuidundo contenderet, scribendum esse
repetendarum, & finium regendorum, & familia her=
ciscenda, & commune diuidendum, quòd regulæ quæ tra
duntur à Grammaticis de formatione uerborum id fieri
debere præcipiant. Apud antiquos nan&#xE8BF; ger&#x0169;dia & par
ticipia futuri in dus, à uerbis tertiæ & quartæ coniuga=
tionis inclinata, in undus non in endus desinebant. Plau=
tus in ipso statim initio Amphitrionis: Vt uos in uostris
uoltis mercimonijs emundis uendundis&#xE8BF;&#x0301;, pro emendis &
uendendis. Permansit tamen hæc declinādi forma in hoc
uerbo Eo is, & ab eo compositis, ut eundi eundo eund&#x0169;,
adeundus a, um, prætereundus a, um. Dicimus quoque
hodie præesse quempiam iuridicundo potius, quàm præ=
esse iuri dicendo.</P>
<P>  addico is, xi, pro eo quod est adiudico simplici=
ter accipitur, ut Cicer. in offi. addictus morti dixit, pro
adiudicatus. Et Horatius in 1. epist. Nullius addictus iu=
rare in uerba magistri. Aliquando etiam inuenitur pro
eo quod est uendo, ut apud Martialem: Addixti Labie=
næ treis agellos. pro addixisti, hoc est uendidisti. Gellius<-P>

@@0@<filename:W0078-0013.jpg/>
@@1@<SE13>IVRIS CIVILIS. 9
<-P>quo&#xE8BF; lib. 10. Liberos uerberari addici&#xE8BF;&#x0301; iusserunt ei, cui
furtum est. Et est un&#x0169; de uerbis tribus quæ Prætori ac=
commodantur, de quibus intellexit Ouidius in 1. Fast.
scribens: Ille nefastus erit per quem tria uerba silentur,
Fastus erit per quem iure licebit agi. Erit igitur t&#x0169;c ad=
dicere ex uenditione aliquid alicui adiudicare. Apud Iu=
risconsultos lib. 18. dig. titu. est, de in diem adiectione:
pro eo quod esse debuit de die in diem addictione: quem
errorem primus omnium deprehendit agnouit&#xE8BF;&#x0301; Lau=
rentius Valla. Verbum quoque ipsum nihilominus cor=
ruptum cum alijs in locis, tum in eodem titulo legitur,
adijcio uidelicet pro addico: ut in l. Vlpiani, cuius initi&#x0169;
est Quoties: Quoties, inquit, fundus in diem adijcitur.
Et ibidem. Si res in diem adiecta sit. pro addicitur, &
addicta sit: quod in emendatioribus libris reperias. Item
lib. 40. dig. tit. de fideicommiß. li. sæpe legitur adijcio &
adiectio in eadem significatione, sed corruptè, pro addi=
co & addictio.</P>
<P>  adrogare & adrogatio, adoptare & adopta
tio siue adoptio differunt, autore Gellio lib. 5. noct. Att.
ubi ex æquo distinguit adrogationem ab adoptione, nec
alteram sub altera cadere putat. Eius uerba sunt: Cum in
alienam familiam in&#xE8BF;&#x0301; liberorum locum extranei sumun=
tur, aut per Prætorem id fit, aut per populum. Quod per
Prætorem fit, adoptio dicitur: quod per populum, adro=
gatio. Adoptantur autem cum à parente in cuius pote=
state sunt, tertia mancipatione in iure ceduntur, at&#xE8BF; ab
eo qui adoptat, apud eum, apud que&#x0303; legis actio est, uin=
dicantur. Adrogantur autem ij qui cum sui iuris sint, in<-P>

@@0@<filename:W0078-0014.jpg/>
@@1@<SE14>10 LEXICON
<-P>alienam sese potestatem tradunt, eius&#xE8BF;&#x0301; rei ipsi autores
fiunt. Et subdit: Adrogari non potest nisi iam uesticeps,
id est, cum ad annum duodeuigesim&#x0169; peruenerit. Adroga
tio aute&#x0303; dicta, quia genus hoc in alienam familiā transi=
tus per populi rogatione&#x0303; fit. Eius rogationis uerba hæc
sunt. Velitis iubeatis Quirites, uti L. Valerius, L. Titio
tam lege iure&#xE8BF;&#x0301; filius sibi fiat, quàm si ex eo patre ma=
tre&#xE8BF;&#x0301; familiâs eius natus esset, ut&#xE8BF;&#x0301; ei uitæ necis&#xE8BF;&#x0301; in eum
potestas siet, uti parie&#x0303;do filio est. Hæc ita uti dixi, ita uos
Quirites rogo. Modestinus lib. 1. dig. tit. de adoption. l j.
adrogationem ab adoptione eo differre putat, quo spe=
cies distat à suo genere. Adoptionis, inquit, nomen gene=
rale est. In duas autem species diuiditur: quarum altera
adoptio similiter dicitur, altera adrogatio. quasi uelit di
cere, adoptio duas habet species, quarum altera nomine
caret, & ex doctrina Aristotelis, nomine generis appel=
latur, altera uero est adrogatio. Accursius adrogatione&#x0303;
dicit appellari, non quod populus rogaretur, ut scribit
Gellius, sed quod adoptator interrogatur, an uelit eum
quem adoptat, sibi iustum filium esse: ex eo fortasse dece
ptus, quod legerat libro primo Institutionum, tit. de ado
ptionibus, adrogationem fieri solitam Imperatoris auto
ritate, quia lege regia populus ei & in e&#x0169; omne imperi&#x0169;
suum & potestatem cōceßit. Quòd si ita est, nō adopta
tor sed imperator, qui in locum populi succeßit, in hu=
iusmodi adrogationibus faciendis rogandus est.</P>
<P>  advlterina res dicitur, quæ non est legitima,
sed supposititia, unde filij adulterini dicti, ex adulterio
concepti. Hinc adulterinæ literæ apud Apuleium lib. 4.<-P>

@@0@<filename:W0078-0015.jpg/>
@@1@<SE15>IVRIS CIVILIS. 11
<-P>de asino aureo, & adulterina clauis apud Sallustium: &
adulterina signa uocat Festus Pomp. quæ sunt alienis
annulis facta. Ipse quo&#xE8BF; annulus quo signa imprimun=
tur, adulterinus dici potest, ut lib. 48. dig. tit. ad lege&#x0303; Cor
neliam de falsis legib. l. Cornel. ubi Modestinus ait: Qui
signum adulterinum fecerit, uel exculpserit. Aphrica=
nus quoque in eodem titulo. l. si quis. Quòd si testamen=
tum, inquit, adulterinum non esset. In eodem quo&#xE8BF; qua=
dragesimooctauo libro, titulo ad legem peculatus. l. sa=
crilegij. Vlpianus ait: Non uidentur adulterinam mone=
tam exercuisse.</P>
<P>  aedicvla pro parua æde, hoc est, templo par=
uo accipitur. Nam ædes, is, in numero singulari semper
accipitur pro templo: unde semper adi&#x0169;gitur illi cui deo
sacrata est atque dedicata, ut ædes Iouis, ædes Castoris,
ædes Concordiæ. Dicitur quoque ædes sacra. Aedes, ium,
in numero multitudinis significat domum priuatam, ca=
ret&#xE8BF;&#x0301; numero singulari. Ab æde igitur sacra, fit ædicula
pro alicuius dei templo paruo: ut Plinius lib. 35. Supra ædi
culam, inquit, Iuuentutis: hoc est, deæ præsidis iuue&#x0303;tæ æta
tis. Iurisconsultus libro 48. dig. tit. ad legem Iuliam pecu
latus. l. sacrilegij. Qui ædiculas, inquit, incustoditas ten=
tauerit. Quòd si ædiculæ non essent sacræ, tentare illas
non esset sacrilegium, at&#xE8BF; ex consequenti ad legem pecu
latus non pertineret crimen.</P>
<P>  aestimo, as, pro eo quod est taxare accipi=
tur, uerbum freque&#x0303;s in iure, scribitur&#xE8BF;&#x0301; per æ, diphthon=
gum, quod ab ære & time quod est preti&#x0169; componitur.
Sic quoque in archetypis illis Florentinorum Pandectis<-P>

@@0@<filename:W0078-0016.jpg/>
@@1@<SE16>12 LEXICON
<-P>semper scriptum reperitur: neque scribendum extimo as,
id quod in libris recentioribus legitur. Hinc est apud an=
tiquos p&#x0153;na æstimata, ab ære, inquit Festus, quia æstima
uer&#x0169;t eam ouem decusse, id est, decem aßibus: bouem cen
tusse, id est, cent&#x0169; aßibus. Hinc rursus fit æstimatio, æsti
mator, & æstimatorius. ut Vlpianus libro 19. dig. tit. de
æstimatoria actione.</P>
<P>  agnvs pro f&#x0153;tu ouis, dictio Græca est, sig nificat&#xE8BF;&#x0301;
purum siue castum: dictus&#xE8BF;&#x0301; est agnus quòd ea sit hostia
pura & immaculata. Varro tamen de lingua Latina,
agnum putat ab eo dictum, quod sit pecori agnatus.
Paulus libro trigesimosecundo digestorum, qui est de le=
gatis tertius. l. cum quæritur. Agni, inquit, legati quate=
nus uiderentur, quidam aiebāt tantum sex mensium esse.
Sed uerum est eos legatos qui minores essent anniculis.
Hinc pelles agninæ dictæ, ut apud Vlpianum lib. 33. dige
storum, de auro & arge&#x0303;to legato. l. uestis. Pelles, inquit,
caprinæ & agninæ.</P>
<P>  agrippinensis Colonia ciuitas est Germa=
niæ inferioris siue Galliæ Belgicæ autor Ptolemæus. Te&#x0303;
pestate quo&#xE8BF; nostra Colonia appellatur, de qua Paulus
lib. ultmo dig. tit. de censib. l. iuris Italici sunt, in Germa=
nia inferiori Agrippinensis Colonia.</P>
<P>  agonotheta interpretatur certaminis dispo
sitor: & est qui certantibus proponit præmi&#x0169; quod de=
tur uictori. Hiero. pri. in Iouinian&#x0169; lib. Proponit agono=
thetes præmi&#x0169;, inuitat ad cursum. Ide&#x0303; ad Lucini&#x0169; Bætic&#x0169;:
Nō est inuidus agonotheta noster, nec alteri palmā, alte
ri parat ignominiam. Modestinus lib. 50. dig. de pollic. l.<-P>

@@0@<filename:W0078-0017.jpg/>
@@1@<SE17>IVRIS CIVILIS. 13
<-P>Septitia. Agone&#x0303; inquit, cōstituo trieteric&#x0169;. & sequitur:
agonotheta existe&#x0303;te ac præside&#x0303;te uiro meo. Accur. agone
ta legit, nō minus falso interpretamento quàm lectione.</P>
<P>  albvm, tabula erat in qua iudic&#x0169; nomina scribeban
tur, quod leucoma Græcis dicitur, ut est apud Iuli&#x0169; Pollu
cem. Pli. in pro&#x0153;mio Nat. hist. Quid te iudice&#x0303; facis? cum
hanc operā condicere&#x0303;, non eras in hoc albo. Suetonius in
Claudio Cæsare: Iudic&#x0169; inquit, albo erasit. Ide&#x0303; in Domi
tiano. Equitem Romanum erasit iudicum albo. Seneca
lib. 5. epist. Turpes infames&#xE8BF;&#x0301; etiam ad album sedentibus
exceptiones. Vlpianus lib. 4. ad edict&#x0169;: cuius uerba tran=
scribuntur in secundum librum digest. titu. de edendo. l.
prima. Eum inquit, edere Labeo ait, qui producat aduer
sarium suum ad album, & demonstret quid dicturus
est. Sic enim in Pandectis Florentinor&#x0169; prototypis legi=
tur, nō ad alium. Quo in loco Accurs. multa hæsitatione
seipsum at&#xE8BF; alios torquet. Deprehendit hunc errore&#x0303; pri
mus omni&#x0169; at&#xE8BF; monstrauit Angelus Politianus, cui sæpe
data fuit copia inspiciendi libros illos.</P>
<P>  algidvm, oppidum erat trans montes Tuscula=
nos, quindecim millibus passuum ab urbe Roma: nunc
urbis tantum uestigia extant. Horat. primo carminum:
Quæcunque aut gelido prominet Algido. Pomponius de
origine iuris. l. necessari&#x0169;. Virgineus, inquit, recens à cæ=
de, madens&#xE8BF;&#x0301; adhuc filiæ cruore, ad cōmilitones confugit,
qui uniuersi de Algido monte, ubi tunc belli gerendi cau=
sa legiones erāt, relictis ducibus protinus signa in Auen=
tinum montem trāstuler&#x0169;t. Atqui Algidum, ut diximus,
oppidum fuit, in cuius agro eo tempore Romanorum<-P>

@@0@<filename:W0078-0018.jpg/>
@@1@<SE18>14 LEXICON
<-P>exercitus ab equis cæsus fuerat. Neque ab Algido, sed
Auecilio monte tunc exercitus Romam uenit, ut autor
est Liuius libro tertio.</P>
<P>  allego allegis, penultima breui, pro eo quod est
cooptare, hoc est, in collegium adsciscere: componitur&#xE8BF;&#x0301;
ex ad & lego, gis. Vlpianus lib. 50. dig. tit. de decurio=
nibus. l. generaliter. Allegi, inquit, id est, per electionem
in ordinem assumi. Allego, gas, quod est compositum
ex ad & lego, gas, penultima longa, est ad aliquem lo=
cum mittere. Vnde iuris professores consueuerunt al=
legare leges, id est, citare testes ad id de quo dispu=
tant comprobandum, sed non sine barbarismi uitio,
quod pro allégo penultima longa, proferunt állego pe=
nultima breui.</P>
<P>  alvevs, fluminis est uallis, siue fossa, siue conce=
ptaculum, & locus per quem fluuius labitur, dum intra
ripas notas currit, nam cum euagatur alueum transcen=
dit. Pomponius Mela: Ora, inquit, Asiæ cum alueo Nili
amnis descendit in pelagus. In hac significatione accipi=
tur in iure, cum sæpe aliàs, tum lib. 41. tit. de rerum do=
minio. l. ideo, quæ est Caij. Quòd si in toto, inquit, alueo
naturali flumen aliàs fluere c&#x0153;pit, prior quidem alueus
eorum est, qui prope ripam prædia poßident, & ibidem
sæpe. Aliàs alueus est apium receptaculum: ut in eodem
tit. l. naturalem. Antea quàm apes, inquit, in alueo à no=
bis concludantur.</P>
<P>  ambitvs ab ambitione distat, quod ambitus in
actu est, ambitio uero in animo est habitu: ambitione
nanque peccat, qui præter mod&#x0169; cupit honores, qui am=<-P>

@@0@<filename:W0078-0019.jpg/>
@@1@<SE19>IVRIS CIVILIS. 15
<-P>bitiosus dicitur. Ambitum uero committit, qui largitio=
nibus magistratum consequitur, quæ in rebus sacris sy=
monia in religione Christiana uocatur: dictus ambitus,
ut inquit Festus, ab ambitu ædificiorum, qui patet in la=
titudinem pedes duos, & semissem, in longitudinem idem
quod ædificium. lib. 48. dig. titu. est, ad legem Iuliam de
ambitu. ubi Modestinus: Hæc, inquit, lex in urbe hodie
cessat, quia ad curam Principis magistratuum creatio
pertinet, non ad populi fauorem, qui scilicet declaratur
per suffragia.</P>
<P>  amphora uas est, sed quantum capiat pauci no=
uerunt, illi maxime quorum id scire plurimum intererat.
Est ita&#xE8BF; spatium quod circunscribitur, à sex (ut sic di=
xerim) superficiebus, quarum latera sunt pedalia, anguli
uero recti, de qua Priscianus in libro de ponderibus &
mensuris: Pes longo spatio solido lato&#xE8BF;&#x0301; notetur. Angu=
lus ut par sit, quem claudit linea triplex, Quatuor ex
quadris medium cingatur inane. Amphora fit, cuius uim
ne uiolare liceret, Sacra uere Ioui Tarpeio in monte Qui
rites. lib. 35. dig. qui est de legat. ij. Hermoge. in l. Si quis.
Serui ex illo, inquit, dolio amphor as decem. Et ibidem:
Vinum amphorarium. Item libro 33. titulo de penu le=
gata. Scæuola in l. penum. Sin, inquit, & in horreis am=
phoræ an hæc quoque deberentur. Accursius uasa tan=
tum esse dicit.</P>
<P>  aminaevm uinum ex celeberrimis Campaniæ,
de quo Virgilius secundo Georgicorum: Sunt Aminææ
uites firmißima uina: dictum aminæum, ut putat Seruius,
quasi sine minio, id est, rubore: nam, ut ait, album est.<-P>

@@0@<filename:W0078-0020.jpg/>
@@1@<SE20>16 LEXICON
<-P>Plinius lib. 34. Principatus, inquit, datur Aminæis pro=
pter firmitatem, senio quo&#xE8BF; pro ficientem. Idem quoque
Falernum & Cæcubum dicitur. Macrobius in tertio Sa=
turnal. de generibus uuarum: Aminæa, inquit, à regione
dicta: nam Aminæi fuerunt ubi n&#x0169;c est Falernum. Quod
uero Aminæum Cæcubum & Falernum synonyma sint,
testatur Galenus in sexto Decameridon: In musto, in=
quit, uuarum austerarum, quas uocant Aminæas, easdem
& Falernas. Idem in libro de uinis: Aminæum quod an=
tiqui Romani nominant Cæcubum. Idem in libro de Eu=
chymia: Album, inquit, quale est Aminæum: nomināt au
tem id antiqui Latini Cæcubum. Proculus lib. xxxiij. tit.
de uino & tritico legato. l. qui. Aminæum, inquit, Græ=
cum, & dulcia omnia.</P>
<P>  amvrca est sanies, siue succus ille aqueus atque
niger, qui ex oliua simul cum oleo exprimitur, at&#xE8BF; subsi=
dit: nam oliua ex quinque substantijs constat, osse, nu=
cleo, sansa, oleo, amurca. Virgilius primo Georgicorum:
Profuit interdum nigra perfundere amurca. quam Ser=
uius interpretatur olei sordes, sed non exponit quas, cum
sint duplices: nam, ut dixi, quod subsidit oleo, ex oliuarum
expreßione dicitur Amurca: quod uero post oleum in do
lia conditum, quasi secundum purgamentum, Fraces ap=
pellantur. Plinius lib. 15. Oleum, inquit, in amurca & fra
cibus deterius fieri. Adseruabatur autem amurca ad mul
tos usus. Vnde Cato de re rusti. Dolia, inquit, amurcaria
decem habeat. Vlpianus lib. 33. dig. tit. de penu legata. l.
cui penum. Aristo notat etiam quæ esui potui&#xE8BF;&#x0301; nō sunt,
contineri legato, utputa ea in quibus esse solemus, oleum<-P>

@@0@<filename:W0078-0021.jpg/>
@@1@<SE21>IVRIS CIVILIS. 17
<-P>forte, garum, amurca. Accursius salsamenta esse dicit, sed
non quæ illa sint exponit. Cum uero in amurca nullus ci
bus, quod ego legerim, esitari sit consuetum, fortè pro
amurca legendum est muria.</P>
<P>  anadema simpliciter corona est. Nam diadema
proprie regum habetur, dict&#x0169; anadema ab anadeo, quod
est corono. Lucretius lib. 4. Fluunt anademata mitræ.
Paul. lib. 33. dig. tit. de auro & argento leg. l. quamuis.
Sicut mitræ, inquit, & anademata.</P>
<P>  analogistae dicuntur tutores illi, qui nō te=
nentur reddere ratione&#x0303; tutelæ administratæ, ab ana præ
positione, & logos ratio, ut ana tollat ratione&#x0303;. Iulianus
lib. 26. tit. de administratione tutor&#x0169;. l. quidam decedens.
Eos, inquit, analogistas esse uolo. & paulò post: Testa=
mento comprehensum sit, ut analogistæ essent.</P>
<P>  angaria, penult. longa, at&#xE8BF; in eodem accentu,
interpretatur coactio. Vege. lib. 1. de re militari, loquens
de tyronibus: In angarijs, inquit, plurim&#x0169; detinendi sunt,
procul&#xE8BF;&#x0301; habendi à ciuitatibus. Idem lib. ij. ad uigilias uel
angarias faciendas. Accursius in illud codicis Iustiniani,
tit. de sacrosanct. eccl. neminem in angarijs uel peranga=
rijs &c. Angariæ, inquit, quæ sunt in operis personar&#x0169;.
Perangariæ in quibus utrun&#xE8BF; uertitur, scilicet persona=
rum & rerum impendia: uerb&#x0169; quo&#xE8BF; angario, as, quod
interpretatur cogo, gis, sicut angaria est coactio. Matt.
cap. 27. atque iterum Luc. 15. Angariauerunt Simonem
quendam Cireneum. Vlpia. lib. 50. dig. tit. de priuilegio
ueter anorum, naues inquit, angariare posse.</P>
<P>  animadverto, præter illam significationem<-P>

@@0@<filename:W0078-0022.jpg/>
@@1@<SE22>18 LEXICON
<-P>quam habet in promptu, hoc est considerare, significat
etiam punire e&#x0169; tantummodo, qui in alter&#x0169; puniendi ha
bet potestatem: differt&#xE8BF;&#x0301; cōstructione, nam dicimus ani=
maduerto te, pro cōsidero te. Sallust. in Catil. Vt prius,
inquit, in eos animaduerteretur. Et paulò post: Verberi=
bus animaduertebant in ciues. Vlpia. lib. 46. dig. ti. de in=
iurijs. l. item apud Labeonem. Ait prætor, ne quid insi=
nuandi causa fiat, si quis aduersus ea fecerit, prout quæ&#xE8BF;
res erit, animaduertam. Et animaduersio pro punitione.
Vlpianus 47. lib. dig. tit. de furtis. l. meminisse. Extraor=
dinaria, inquit, animaduersione coe&#x0308;rcendam.</P>
<P>  ancones uasa sunt cubitalia, quoniā ancon Græ
cè, cubitus interpretatur. Pau. lib. 33. de fundo instr. l. ta=
bernæ. Doliaria, inquit, uasa, ancones, calices, trullæ.</P>
<P>  annicvlvs, inquit Valla, & si formā diminuti=
ui habet, diminutiu&#x0169; nō est, & dicitur tam de rebus ani=
matis, quàm de inanimatis, quæ sunt unius anni, ut annicu
lus puer, anniculus agnus, annicul&#x0169; uin&#x0169;. Paulus de uerb.
sig. l. anniculus. Anniculus, inquit, amittitur, qui extremo
die anni moritur. Et infrà: Anniculus, inquit, nō statim ut
natus est, sed trece&#x0303;tesima sexagesima quinta die incipie&#x0303;te
planè nō exacta dicitur. Item Aphricanus de leg. iij. l. c&#x0169;
quæreretur. Agni, inquit, qui minores essent anniculis.</P>
<P>  annona proprie dicitur de re frumentaria. Sed
de alijs quo&#xE8BF; rebus posse dici, autor est Cic. in secundo,
de diuinatione: Annonam, inquit, futuram cariore&#x0303; in ma=
cello. Erat autem præfectus annonæ. de cuius origine Li
uius, libro quarto ab urbe condita. Dicta est autem an=
nona, propterea quod sit alimentum annuum.</P>

@@0@<filename:W0078-0023.jpg/>
@@1@<SE23>IVRIS CIVILIS. 19
<P>  annva, bima, trima die, id quod multis in locis
apud Iurisconsultos legitur, quo sensu accipi debeat, ma=
nifestauit Iurisconsultus de annuis legatis. l. si legatum.
Si legatum inquit, sit relictum annua bima trima die,
fortè dena, per singulos debentur annos, licet non fuerit
adiectum æquis pensionibus. Ratio autem huius dicendi
generis illa nimirum est, quod cum dies in genere f&#x0153;mi=
nino tempus significet, ut apud Ciceronem, longa dies
adimit ægritudinem. Et illud poe&#x0308;tæ: Longa dies homini
docuit parêre leones. Annuus autem significet quod est
unius anni: bimus, quod duorum annorum: trimus, quod
trium annor&#x0169;, erit annua, bima, trima die, idem quod an=
no, biennio, triennio. Quod Iurisconsultus quo&#xE8BF; expreßit
in tit. de manumißis testa. l. si ita. Si ita, inquit, sit scri=
ptum in testamento: Stichus seruus meus hæredi meo
mille nummos annuo, bie&#x0303;nio, trie&#x0303;nio, si soluerit, liber esto.</P>
<P>  antiades & paristmi, à Græcis dicuntur, quæ
sunt Latinis tonsillæ, & sunt inflāmationes circa eas par
teis, quæ mela, id est, poma, à rece&#x0303;tioribus uero amygdalæ
appellantur. Celsus lib. 7. cap. 11. Tonsillas quæ post inflā
mationem induruerunt, Græci antiades appellant. Gale=
nus lib. 6. Decameridon: Hortulan&#x0169;, inquit, ab uulua &
antiadibus & paristmijs suffocatione&#x0303; patiente&#x0303;. Ide&#x0303; uero
lib. x. de medicina simplici, paristmijs siue faucibus uuluæ
& antiadibus. Vlpia. lib. xxj. tit. de ædil. edic. l. quæritur.
Et si quis habeat antiades, & si antiades sunt quas exi=
stimo, id est, inueteratas, & quæ iam discuti non pos=
sunt, utrobi&#xE8BF; mendum est: Antiachæ pro antiades. Ac=
cursius faucium tumores exponit, non tamen dicit quos<-P>

@@0@<filename:W0078-0024.jpg/>
@@1@<SE24>20 LEXICON
<-P>tumores: quod uero subdit ut scrofulæ, omnino falsum
est, cum scrofulæ sint apud iuniores medicos quæ ab an=
tiquis dicuntur ch&#x0153;rades Græcis, Latinis strumæ.</P>
<P>  antidorvm ex Græco interpretatur remune
ratio, siue retributio, ab anti quod est re, & doron, do=
num, quasi doni redditio. Vlpianus lib. 5. dig. tit. de peti=
tione hæred. l. sed & si. Planè si antidora acceperunt, di=
cendum est eatenus locupletiores factos, quatenus acce=
perunt. Locus est in quinto Ethicorum Aristotelis lib.
hucus&#xE8BF; ab expositoribus non enarratus, ubi Leonardo
interprete legitur, unde sacra gratiarum sunt: quo in lo
co Aristoteles de hac remuneratione loquitur.</P>
<P>  antidotvm siue antidotus, est medicament&#x0169;,
quo nos contra uenen&#x0169; præmunimus, ex eo quod contra
detur, dicta. A. Gellius lib. 16. Huius aute&#x0303; regis antidotus
celebratißima est, quæ mithridaticos uocatur. Serenus:
Antidotus uero multis mithridatia fertur Cōsociata mo
dis. & Plin. lib. 7. cōtra uenena est præcipuum antidot&#x0169;.
Pau. lib. 33. dig. tit. de penu lega. l. nō omne. Quo, inquit,
in numero antidot&#x0169; nō est. Item lib. 18. tit. de cōtrahenda
empt. l. quod sæpe. Antidota, inquit, & alia quædam salu
bria medicamenta. Vtrobi&#xE8BF; Accursius nihil aliud dicit,
quàm esse genus medicamenti, sed non quid illud sit.</P>
<P>  antinomia potest interpretari leg&#x0169; cōtrarie=
tas, ab anti contra, & nomos lex, ut in codice Iustiniano,
tit. de ueteri iure enucleando. l. deo autore. Nulla, inquit,
in omnibus prædicti codicis me&#x0303;bris antinomia. Sic enim
à uetustate Græco uocabulo nuncupatur. Et paulò post:
Per suum uitium antinomias induxerunt.</P>

@@0@<filename:W0078-0025.jpg/>
@@1@<SE25>IVRIS CIVILIS. 21
<P>  antoninvs & Seuerus quoties in libris Dige=
storum legitur, mendum est insigne, pro eo quod esse de=
buit, Antoninus & Verus, tum ex codicibus illis uetustis
Florentinorum, tum etiam ex ipsa temporum historia.</P>
<P>  apocha dictio Græca est, interpretatur&#xE8BF;&#x0301; rece=
ptio: nam t&#x0169;c illam creditor dat debitori, cum ab illo pe
cunias numeratas, aut rem quam illi debebat recepit. Vl=
pianus lib. 46. dig. de acceptill. l. si acceptillatum. Intra
acceptillationem, inquit, & apocham, hoc interest, quod
acceptillatione omnimoda liberatio contingit, licet pecu
nia soluta non sit. Apocha non aliàs quàm si pecunia so
luta sit. Item de fide instrument. l. plures apochis. at&#xE8BF;
in eodem tit. est de apochis.</P>
<P>  apolides Græce dicuntur, qui extorres siue exu
les sunt, dicti uel ab apoleo, quod est deperdo, siue ab a
particula priuatiua, & polis, quod interpretatur ciuitas,
ut Martianus scribit lib. 48. dig. de p&#x0153;n. Quidā, inquit,
apolides sunt, id est, sine ciuitate. Vlp. quo&#xE8BF; de leg. iij. l. j.
Nec testame&#x0303;ti, inquit, facie&#x0303;di ius habe&#x0303;t, c&#x0169; sint apolides.</P>
<P>  apostoli, orum, ex Græco interpretantur di=
missoriæ literæ, ab apostello, quod est remitto. Vnde est
apostole, es, ide&#x0303; quod remißio. T. Li. Apostolos, inquit,
fregit in senatu. Titulus est apud Iuriscōs. de libellis dimis
sorijs, qui dicuntur apostoli, lib. 50. dig. Modestinus quo=
que de uerborum signific. l. dimissoriæ. Dimissoriæ, in=
quit, literæ dicuntur, quæ uulgò apostoli.</P>
<P>  apparitores dicuntur, qui apparent, & præ
sto sunt, obsequuntur&#xE8BF;&#x0301; magistratibus. Virgil. 9. Aeneid.
Quam ipsi cupiant regi apparere Latino. Gell. lib. 2.<-P>

@@0@<filename:W0078-0026.jpg/>
@@1@<SE26>22 LEXICON
<-P>Posteaquam lictor, qui illi apparebat, intellexit. Cic. lib.
tertio de legibus: Leges, inquit, sunt, quas apparitores no
stri uolunt. Hieron. ad Saluinam: Nihil nocuit militanti
paludamentum & baltheus, & apparitorum caterua.
Vlpianus lib. 21. tit. de euictionibus. l. si pignora. Si pi=
gnora, inquit, uæneant per apparitores.</P>
<P>  appendicivs, a, um, dicitur quod ab alio pen
det. Hieronymus ad Furiam: Pudicitia sine comitibus &
appendicijs suis cōtinentia & parcitate. Vlpianus lib. 20.
dig. de acquirenda hæred. l. si quis. Sunt, inquit, appendi=
ciæ præcedentis institutionis.</P>
<P>  aqviminarivm uas est, quod quoquouersum
fundit aquas: unde à Græcis ex Herodoto, interprete
Val. perirhanterion dicitur, à peri circ&#x0169;, & rantizo spar
go, siue irroro. Pomponius lib. 34. de auro &c. l. et si. De
aquiminario dubitatum est. Et puto contineri: nam &
hoc propter escam paratur. Et eodem titu. l. in argen=
to. De aquiminario, inquit, Caßius se consultum respon=
disse. Item de supellect. legata. l. id est. aquiminarij sæ=
pe meminit.</P>
<P>  arcarivs, is dicitur, qui pecuniā publicā adser=
uat. Hieronymus in calce epistolæ ad Rom. pro eo quod
in Græco est &#x0153;conomus ipse arcarius interpretatus est:
Salutat, inquit, uos Erastus arcarius ciuitatis. Scæuola
lib. xl. dig. in tit. de fideicommiß. liber. l. thais. Stich&#x0169;, in=
quit, rationibus redditis manumitti uolo: Stichus arca=
rius probante domino nomina fecit. In codice quo&#xE8BF; Iu=
stiniano titulus est de susceptoribus & præpositis & ar
carijs. potest igitur arcarius esse publice & priuatim.</P>

@@0@<filename:W0078-0027.jpg/>
@@1@<SE27>IVRIS CIVILIS. 23
<P>  archiatros ex Græco interpretatur prin=
ceps medicor&#x0169;, dictus ab archos quod est princeps, et ia=
tros medicus. Aug. lib. 3. de ciuit. dei. Vbi se, inquit, Aescu
lapius excusabit, quod archiatrum se nō obstetrice&#x0303; profi
tebatur. Hieron. ad Euagrium: Ne fieret, ait, aliqua pla=
ga, quæ scientiā nostri lateret archiatri. Iulius quo&#xE8BF; Fir
micus lib. ij. matheseon. Mercurius in tertio ab horosco=
po loco constitutus facit archiatros. In codice Iustiniano
tit. de professorib. & medicis. lib. x. Medicos, inquit, &
maxime archiatros, uel ex archiatris. & infrà l. archia=
tri. Archiatri, inquit, scientes annuaria sibi commoda.</P>
<P>  archigeron interpretatur princeps senior&#x0169;,
quoniā gerontos Græcè est senior, siue senex. In cod. Iusti.
ti. de epise. aud. l. archigerontes. Archigerōtes, inquit, &
di&#x0153;cetæ. Accur. quod mir&#x0169; sit, archigerōtes archipresby
teros interpretatur recte: quod presbyteros æquè senior
interpretatur, ut ide&#x0303; sit archigeron quod archipresbyter.</P>
<P>  archigvbernivs interpretatur gubernato
rum princeps, siue claßis præfectus: compositum nomen
ex Græco & Latino, quod perquam rarum est: aliquādo
fieri solet, ut Quintilianus lib. j. oste&#x0303;dit. Iabolenus lib. 36.
dig. tit. ad Senatusconsultum Trebellianum. l. eius. Satur=
nius, inquit, archigubernius ex classe Britannica.</P>
<P>  archimandrita interpretatur agminis si=
ue gregis princeps: mandra nanque multa significat
apud Græcos. speluncā interpretatur frater Ioannes Car
melitanus. Iuuenalis mandram posuit pro mulione, cum
in tertia Saty. scripsit, Stantis conuicia mandræ. Martia
lis pro ipsa mulorum concatenatione, dicens: Vix&#xE8BF;&#x0301; datur<-P>

@@0@<filename:W0078-0028.jpg/>
@@1@<SE28>24 LEXICON
<-P>longas mulorum uincere mandras. At&#xE8BF; idem aliubi pro
calculo in ludo, quem uocat uulgus scacorum, his uerbis:
Sic uincas nouium&#xE8BF;&#x0301; publium&#xE8BF;&#x0301; Mādris & uitreo latro=
ne clusos. In codice tamen Iustiniano lib. 1. pro pontifice
accipitur. Reuere&#x0303;dißimi, inquit, archimādritæ. Ide&#x0303; col. j.
de monachis. Deo, inquit, amabiles episcopi & archimā=
dritæ. utrobi&#xE8BF; pro pastore.</P>
<P>  archimimvs interpretatur princeps mimor&#x0169;.
Sunt autem Mimi poe&#x0308;mata lasciuientia in turpitudine&#x0303;:
de quibus scripsit Ouid. Scribere si fas est imitātes turpia
mimos. Et Martialis: Mimos ridiculi Philistrionis. Mi=
mus uero, autore Diomede, dictus est, quod omnia solus
imitetur, à uerbo Græco mimeomæ, quod interpretatur
imitor, nam c&#x0169; alia poe&#x0308;mata ide&#x0303; faciant, hic tamen pecu
liari quodam modo. Iudianus lib. 38. de operis lib. l. patro=
nus. Nam si quis, inquit, archimimum uel pantomimum.</P>
<P>  architectvs interpretatur princeps fabro=
rum: nam tecton est faber, lignarius maxime, sed archite
cti negoci&#x0169; ad plura se exte&#x0303;dit. Vitruuius lib. 1. de archi=
tectonica: Architecti, inquit, scientia est pluribus discipli
nis & uarijs eruditionibus ornata, cuius iudicio probātur
omnia, quæ à cæteris artibus proficisc&#x0169;tur opera: ea na=
scitur ex fabrica & ratiocinatione. Hinc Paulus aposto=
lus trāslatione utens dixit in epistola quadam: Quasi sa=
piens architectus fundament&#x0169; posui. Callist. lib. 50. de iu=
re immu. l. quibusdam. Veterinarij, inquit, architectus.</P>
<P>  archivvm interiecta, u, à Latinis dicitur, quod est
Græcis archion, quod interpretatur principi&#x0169;, & est lo=
cus ubi monume&#x0303;ta literar&#x0169; publicè adseruātur. Martial.<-P>

@@0@<filename:W0078-0029.jpg/>
@@1@<SE29>IVRIS CIVILIS. 25
<-P>in philologiæ nuptijs: Cloto & Lachesis librariæ super&#x0169;
archiui&#xE8BF;&#x0301; custodes. Hieron. in prologo Ester: Libr&#x0169;, in=
quit, Ester uarijs translatoribus cōstat esse uitiatum, que&#x0303;
ego de archiuis Hebræorum reuelans uerbum è uerbo
expreßius transtuli. Vlpianus libro 48. titu. de p&#x0153;nis. l.
moris. Quo loco, inquit, publice instrumenta deponan=
tur archiuo fortè, uel grammatophylacio.</P>
<P>  area, inquit Festus Pompeius, locus est uacuus
quasi exaruerit, & non poßit quicquam generare, qua=
lis est in qua teruntur messes. Est quoque in urbe solum,
siue terræ superficies, in qua nihil est ædificatum. Floren
tinus de uerborum signifi. l. fundi. Locus, inquit, sine ædi=
ficio in urbe, area: in rure, ager.</P>
<P>  arelatensis ab eo est, quod est Arelas, siue
Arelate, ciuitas prouinciæ Narbonensis: nunc est Arles.
Pli. lib. 33. Pompeius Paulini equitis Arelate&#x0303;sis filius. Scæ=
uola lib. 33. dig. de usu & usufructu. l. codicillis. Ad rem=
publi. inquit, Arelatensium pertinere.</P>
<P>  arena plerunque pro amphiteatro ponitur, quo
in loco bestiæ conficiebantur, sic appellatus, ab eo, quod
arena in solo spargebatur, quæ sanguine&#x0303; effusum ex uul=
neribus, siue ferarum, siue gladiator&#x0169; ebiberet. Iuuenalis:
Lenonibus atque lanistis Libertas iuris&#xE8BF;&#x0301; idem cōtingat
arenæ. Vlpianus libr. 48. dig. tit. de accusatoribus. l. qui iu
dicio. Qui cum bestijs, inquit, depugnandi causa in arenā
intromißi sunt. Hinc & Arenarij dicti, qui operas suas
locabant, aut obijciendo se feris, aut congrediendo cum
altero gladiatore, cuiusmodi homines infames sunt. Calli
stratus lib. 38. de operis libertorum. l. hæc demum. Ne&#xE8BF;<-P>

@@0@<filename:W0078-0030.jpg/>
@@1@<SE30>26 LEXICON
<-P>arenarius, inquit, manumissus &c.</P>
<P>  aresevsa nomen celebre est f&#x0153;minarum in li=
bris digest. In libris recentioribus mendose legitur Are=
thusa. Neque ignoro Arethusam nympham esse, & fon=
tem eiusdem nominis in Sicilia. de utraque Virgilius in
Bucolicis, & in quarto Georgicorum libro. Sed quod ad
iuris ratione&#x0303; attinet, nihil refert Areseusam dicas, an Are
thusam. nos puritatem lectionis defendimus, quod gram=
matici proprium est officium.</P>
<P>  argentarivs non tam argenti opifex est,
quàm is qui pecunias publicas exigit, aut pecunias sub fi=
de publica permutat, qui uulgò Campsores appellantur.
Marcellus libro 40. de statuliberis. l. stichus. Aut argen=
tariæ, inquit, mensæ exercitores. Item libro secundo dige
storum, titu. de edendo. l. prætor. Prætor ait, Argentariæ
mensæ exercitores.</P>
<P>  armentvm, inquit Varro de lingua Latina, di=
ctum est quod boues maxime parabantur ut inde elige=
rent ad arandum: inde armenta dicta postea, tertia lite=
ra extrita, pro aramenta. Festus tamen Pompeius armen
tum id genus pecoris appellat, quod est idoneum ad opus
armorum. Pomponius titu. de uerborum significatione. l.
boues. Boues, inquit, armentorum magis quàm iumento=
rum nomine appellantur.</P>
<P>  armillae, inquit Festus, erant ex auro, quas ui
ri militares ab imperatoribus donati gerebāt, dictæ quòd
antiqui humeros cum brachijs armos uocabant, unde ar=
ma ab his dependentia sunt uocata. Vlpianus libro trige=
simoquarto digestor&#x0169;, de auro & argento legato. l. argu<-P>

@@0@<filename:W0078-0031.jpg/>
@@1@<SE31>IVRIS CIVILIS. 27
<-P>mento. Inaures, inquit, & armillæ.</P>
<P>  arra, arræ: siue arrabo, onis, proprie illud est
quod datur pro emptionibus confirmandis. Nam quem=
admodum Vlpianus ait, sine pretio uenditio nulla est,
neque precij numeratio, sed conuentio facit emptionem.
Sed ut Caius Iurisconsultus ait, quod arra pro emptione
datur, non eo pertinet, quasi sine arra conuentio nihil
proficiat, sed ut euidentius probari poßit conuenisse de
pretio. Sed quur in sponsalibus contrahendis ab spon=
so arræ dentur sponsæ, unde&#xE8BF;&#x0301; ea res habeat originem,
pauci nouerunt. Consuetudo fuit apud maiores nostros,
ut sponsus & sponsa inituri f&#x0153;dus matrimonij se inuice&#x0303;
coe&#x0308;merent: facta igitur pretij conuentione, & sponsa
emebat sponsum dotis pretio. Id quod Plautus expreßit
dicens: Imperium accepi, dote libertatem uendidi. & Iu=
uenalis: Veniunt an dote sagittæ Libertas emitur. Econ=
trario sponsus emebat sponsam. Vnde est illud Virgilia=
num ex primo Georg. Te&#xE8BF;&#x0301; sibi generum Tethys emat
omnibus undis. Sed quia utrunque pretium futurum erat
in potestate uiri, accipit ille dotem, quia emptus est ab
sponsa: illa uero tantum accipit arras, quod est quasi
quoddam emptionis signum. Aliquando tamen arra pro
pignore simpliciter accipitur apud autores.</P>
<P>  artemo onis, trochleæ genus est, machina ad sub=
leuanda onera, quæ Græcè dicitur epagon. Vitruuius lib.
decimo de Architectura. In radice, inquit, machinæ col=
locatur tertia trochlea: eam Græci epagonta, nostri ar=
temonem appellāt. Lucas in apostolica historia cap. 27.
Artemone quasi Græca dictione utitur, cum dicit: Et le=<-P>

@@0@<filename:W0078-0032.jpg/>
@@1@<SE32>28 LEXICON
<-P>uato artemone secundum auræ flatum, tendebant ad lit=
tus. Nam in Græco artemona posuit. sed fieri potest ut
à sermone Latino acceperit Lucas, cum præsertim qui
cum Paulo erant in ea nauigatione Romani essent, aut
saltem Romanè loquerentur. Quod si artemo dictio La
tina est, non potest per th aspiratum legi, id quod Isodo
rus putauit, cum nulla dictio Latina th, sed neque ullam
aliam consonantem aspiratam recipiat. Iabolenus de uer
borum significatione. l. malum. Malum nauis esse parte&#x0303;,
artemonem non esse, Labeo ait.</P>
<P>  assessores dicuntur qui aßident iudici, non ut
iudices, sed ut approbaturi iudicis sententiam, quomodo
Saluator noster discipulis dicit: Sedebitis & uos super
duodecim sedes, iudicantes duodecim tribus Israe&#x0308;l. Iulius
Firmicus libro secundo matheseon. Mars, inquit, assesso=
res maximos iudicum facit. Paulus libro primo dig. titu.
de officio assessoris. l. omne. Offici&#x0169; assessorum, quo uiri
studiosi partibus suis funguntur, in ijs causis constat. In
codice quoque Iustiniano titulus est de assessoribus &
cancellarijs.</P>
<P>  athleta interpretatur pugil siue certator, quia
athlos est certamen, & athlon ipsum certaminis præ=
mium: res quidem honorifica: non quemadmodum eorum
qui artem ludicram exercent, infamis. Iuuenalis: Læuibus
athletis & uasa nouißima donat. Vlpianus libro 27. ti=
tulo de excusationibus. Athletæ, inquit, habent à tutela
excusationem. Vlpianus libro 2. dig. titu. de ijs qui not. l.
athletas. Athletas autem artem ludicram non facere.</P>
<P>  atrienses siue atriarius, seruus est, qui alijs ser<-P>

@@0@<filename:W0078-0033.jpg/>
@@1@<SE33>IVRIS CIVILIS. 29
<-P>uis à domino præponitur, dictus quòd atrio, hoc est, pri=
mæ domus parti, ubi apud antiquos diuiciæ adseruaban=
tur, custos adhibebatur, de cuiusmodi seruo Virgi. intelle
xit cum in Aeneid. dixit: Fidus&#xE8BF;&#x0301; ad limina custos. Et qua
lis est aut fingitur Plautinus ille Saureas atriensis, qui sit
quasi &#x0153;conomus, siue uillicus. Plinius Cæcilius in episto
lis: Sumptus atriensium, topiariorum & fabrorum. Sene
ca quoque in epistolis: Sed habet uillicus atriensis colo=
nus. Vlpianus lib. 33. titu. de fundo instructo. l. instrumen
ta. Si uilla, inquit, cultior est, ueluti atrienses & scoparij.
Item de uerborum signifi. l. in lege. Vtrum, ait, dispensa=
tores, insularij, uillici, atrienses. Accursius atrie&#x0303;ses inter=
pretatur, qui purgant atrium.</P>
<P>  attellanvs, na, num, ab Attella urbe Campa
niæ, de qua Sillius lib. undecimo Punicorum: Iam&#xE8BF;&#x0301; Attel
la suas, iam&#xE8BF;&#x0301; & Calatia adegit. Inde Attellani ludi, &
Attellanæ com&#x0153;diæ. Iuuenalis: Vrbicus ex odio risum
mouet attellanæ Gestibus autonoe&#x0308;s. Scæuola titu. de le=
gatis tertio. l. patronus. Fund&#x0169;, inquit: in regione Attel=
lana legauit.</P>
<P>  avtorare aliquem, est illum sibi obnoxium fa
cere atque obligare, quoniam autores dicuntur, qui ha=
bent potestatem aliquid faciendi, & sine quorum auto=
ritate non potest aliquid fieri. Vnde tutores dic&#x0169;tur auto
res pupillorum, & milites dicuntur autor ari à duce siue
præfecto exercitus, id est, obligari in illorum uerba iu=
rantes. Vnde titulus est apud iurisconsultos, de legendo
uel autorando milite, & inde autoramentum pro ipsa
obligatione. Vnde Seneca dicit, Nullum sine autorame&#x0303;to<-P>

@@0@<filename:W0078-0034.jpg/>
@@1@<SE34>30 LEXICON
<-P>malum est. Et Cicero in primo offic. Est enim illis ipsa
merces autoramentum seruitutis. Vlpianus libro 26. tit.
de autori. & con. tut. l. etsi pluribus. Si tutor, inquit, auto
retur cui administratio tutelæ concessa non sit. pro obli=
getur. Inde cōponitur exautorare, pro eo quod est ab obli
gatione soluere. lege in uerbo exautorare.</P>
<P>  avrvm coronarium dicebatur, quod erat coronis
faciendis aptißimum, & quantum possumus coniectura
assequi, est illud quod ex insulis Indorum nuper repertis
aduehitur, nō quodcun&#xE8BF;, sed quod uulgò dicitur Guanin:
neque enim est eiusdem speciei cum auro communi, quo=
niam igni purgatum, non pertingit gradum uigesimum.
In sacris literis hoc genus auri Cethim dicitur, & inde
Cether dicta est corona auri. Huius generis auri memi=
nit Iustinianus in suo codice, titu. de Iudæis. l. Iudæorum.
Quam formam, inquit, patriarchæ quondam coronarij
auri nomine postulabant. Item libro decimo de auro co=
ronario, lege unica. Ad collationem, inquit, auri corona=
rij placuit neminem absque consuetudine esse cogendum.
Sed quur illud auri genus destinaretur coronis, illam pu=
to fuisse causam, quod splendore quodā peculiari fulget.</P>
<Z>B</Z>
<P><INI2>B</INI2>alvca aurum est nondum purgatum, neque ad=
huc in massam redactum. Græce chrysamos dictum,
quasi ab eo quod sit aurum imperfectum. Neque est uer
bum Latinum, quod Accursius putauit, sed Hispan&#x0169;. scri
bit Plinius libr. 33. Natur. histo. Hispani, inquit, aurum
quod minutum est, balucā uocant. Iustinianus libr. unde=<-P>

@@0@<filename:W0078-0035.jpg/>
@@1@<SE35>IVRIS CIVILIS. 31
<-P>cimo, in titu. qui est de metallarijs: Octonos, inquit, scru=
pulos in baluca. Et infra. l. ob metallum. Quatuordecim
inquit, uncias in baluca. Cuius legis sensus hic est, quod si
metallarij conduxerunt à principe aurifodinam aliquot
auri libris, puta centum, id debere esse purgatum, quod
soluendum est. Quod si uoluerint soluere in baluca, debe
re pendere pro singulis libris quatuor denas uncias, hoc
est, pro intertrimento & spurcitia duas ultra duodecim.
Est operæpretium audire somniantem Accursium. Balu=
ca, inquit, uas lucens, quasi in eo uase aur ei illi uectigales
principi deferrentur. Sed quia hæc interpretatio sibi nō
placebat, adiecit aliam non minus ridiculam. Vel baluca,
inquit, quasi baiulans lucem, hoc est, auri sple&#x0303;dorem. Dic
mihi, ô Accursi, hoc est de quo tu gloriaris, accurrere uel
succurrere legibus, an potius ea quæ dilucide à legislato=
re dicuntur, tenebris inuoluere?</P>
<P>  bannvm à recentioribus dicitur illa species exilij,
quæ ab antiquis dicebatur proscriptio. Encartados hu=
iusmodi exules Hispani appellant. Itali bannitos, ij sunt
de quibus in iure ciuili & apud autores Latinos dicitur,
quod carent iure togæ, quibus aqua & igni interdictum
est. Codice de episcopis & clericis, in noua constitutione
Frederici: Banno, inquit, imperiali subiaceant.</P>
<P>  baphevs interpretatur tinctor, & baphe tinctu
ra, utrunque ductum à bapto, quod est tingo, siue colore
inficio. Seruius in illud Virg. libro quarto Georg. Hyali
saturo fucata colore: iuxta Tarentum, inquit, sunt Ba=
phia, ubi tingitur lana. Iustinianus libro undecimo codi=
cis, titu. de murilegulis. l. baphei. inquit: Per quos & pri=<-P>

@@0@<filename:W0078-0036.jpg/>
@@1@<SE36>32 LEXICON
<-P>uata nostra substantia tenuatur, & species gynecij con=
fectæ corrumpuntur. Idem in titu. de uestibus holoberis
l. purpuræ. Ad baphia, inquit, Ph&#x0153;nices.</P>
<P>  bastagarii siue bastazontes, dicuntur baiuli
& corbulones, qui ferunt onera humeris, dicti à bastazo
uerbo Græco, quod est porto as, Latine. Iustinianus libro
undecimo codicis, titulo de murilegulis & bastagarijs.
Quod ad præsens, inquit, remedium pertinet, quintum
animal bastagarijs pro reparatione præbeatur. Accur=
sius nihilo plus succurrit quàm solitus est. Sunt, inquit,
bastagarij, qui cogunt rusticos ad hoc, uel sunt becharij
de domo principis. Becharios Itali uocant lanios siue la=
niones: sed diuinat, ut solitus est alijs in locis.</P>
<P>  berytos ciuitas est Syriæ Ph&#x0153;nices, prope Ty=
rum & Sidona, patria Vlpiani iurisconsulti. Plinius libr.
quinto. Berytos, inquit, colonia, quæ Felix Iulia appella=
tur. Scæuola libro 45. dige. titu. de uerborum obligatione.
l. qui Romæ. In prouincia, inquit, Syria, in ciuitate Bery=
to. Paulus quoque in titu. de censib. Berytos, inquit, in
Ph&#x0153;nicia. Hinc berytius tia, tium. Vnde Plinio uina be=
rytia celebrantur. lege statim biblij.</P>
<P>  biblivs a, um, à Biblo oppido quoque Ph&#x0153;nices,
de quo Strabo, Plinius, Mela. Est & in eadem prouincia
Palæbiblos, id est, antiqua biblos. Bibliorum meminit Ieze
chiel propheta, cap. 26. & 27. Iustinianus libro decimo
Codicis, titu. qui est de municipibus & originarijs. Cum
te Biblium origine, incolam autem Berytium esse pro=
ponas. Vtraque enim Syriæ Ph&#x0153;nices est ciuitas, & alte
ra alteri finitima est.</P>

@@0@<filename:W0078-0037.jpg/>
@@1@<SE37>IVRIS CIVILIS. 33
<P>  bibliotheca locus est, ubi reponuntur libri,
nam biblos interpretatur liber, theca repositorium: que&#x0303;=
admodum Dactylotheca, ubi reponuntur annuli: Oporo
theca, ubi fructus arborum: Pinacotheca, ubi tabulæ. Vl=
pianus lib. 32. dig. qui est de legatis tertius. l. librorum. Li
bris, inquit, legatis bibliothecas non contineri.</P>
<P>  bidens, tis, genus est instrumenti fossorij, dictum
ex eo, quòd duos habeat dentes, quemadmodum rastri,
quòd habent plures. Iuuenalis: Viue bidentis amans, &
culti uillicus horti. Vlpianus lib. xxxiij. dig. l. instrumen=
ta. Ligones, inquit, sarculi, falces putatoriæ, bidentes.</P>
<P>  bini, æ, a, nomen est numerale distributiuum, siue
diuiduum, hoc est, quod significat tot res illarum quæ di
uiduntur singulis competere, ut si dixeris, bini argentei
sunt uiritim distribuendi, intelligimus quod singulis uiris
compet&#x0169;t duo arge&#x0303;tei. Poe&#x0308;tæ abut&#x0169;tur hac significatio=
ne, accipie&#x0303;tes bina pro duobus simpliciter. Virg. j. Aene.
Bina manu lato crispans hastilia ferro. Idem in 8. Fre=
na&#xE8BF;&#x0301; bina meus quæ nunc habet aurea Pallas. Accursius
huiusmodi nomina in bis tantum interpretatur: ut bina
pro quatuor, quina pro decem, dena pro uiginti, contra
mentem legislatoris, magno&#xE8BF;&#x0301; sensus detrimento. Lege in
dictione deni. Est alia significatio huiusmodi nominum
cum iunguntur nominibus pluraliter declinatis, ut si di=
cas, binas literas tuas accepi, intelligo quod accepi duas
epistolas, sed binas dixi, quia literæ literarum pro episto
la caret numero singulari. Hinc est quod M. T. reprehen
dit filium Ciceronem, quia scripserat se accepisse duas li
teras, cum debuisset dicere binas: nam dicendo duas, si=<-P>

@@0@<filename:W0078-0038.jpg/>
@@1@<SE38>34 LEXICON
<-P>gnificabat quod duo tantum elementa accepit, puta a,
b. Neratius lib. 39. titu. de damno infecto. l. quod Cor
nelius. Binarum, inquit, ædium. & in alia lege de seruitu
tibus urbanorum prædior&#x0169;, cuius initium est, Binas ædes
habeo, alteras tibi lego: utrobi&#xE8BF; significat duas domos.
Nam ædes pluraliter declinatum (ut diximus in dictione
ædicula) domum priuatam significat. Quòd si dixisset
duas ædes, intellige&#x0303;dum esset quod habebat duo templa:
quandoquidem ædes templum significat in utro&#xE8BF; nume
ro, aut quemadmodum Accursius interpretari cōsueuit,
in bis tantum, quatuor templa.</P>
<P>  bissextvs appellatur dies ille intercalaris, qui
in quarto quo&#xE8BF; anno interponitur, mense Februario, die
sexto Calendas Martias: unde bissextus dicitur, quod bis
numeramus sexto Calendas Martij. Sed ut alterum ab al
tero distinguatur, in priori dicendum est sexto Calendas
Martij die intercalari, in posteriori simpliciter sexto
Calendas Martij. Est autem intercalare ferè interpone=
re. Causa uero adijciendi illum diem ea nimirum fuit, ut
cursus solis cum numero dierum congrueret, quod fieri
non posset, nisi quarto quo&#xE8BF; anno dies unus adderetur,
qui colligitur ex quadrante, hoc est sex horis, quæ ad cō
plendum solis cursum post trecentos sexaginta quinque
dies supersunt, de quo multa apud Macrobium in primo
Saturn. Celsus de uerborum signifi. l. cum bissextus. &c.
ubi Accursius multa delirat.</P>
<P>  byssicvs a, um, siue byßinus a, um, est res ex byßi
materia constans. Est autem byssus genus lini cādidißimi
circa Elidem Achaiæ nascens, neque usquam ferè alibi:<-P>

@@0@<filename:W0078-0039.jpg/>
@@1@<SE39>IVRIS CIVILIS. 35
<-P>quemadmodum Carbasus in Hispania iuxta Tarracone&#x0303;.
de utro&#xE8BF; Plin. est autor lib. 19. Natu. historiæ. Byßi me=
minerunt sacræ literæ in utro&#xE8BF; testamento. Martianus
lib. 39. tit. de publicanis. l. fin. Xylocinnamomum, opus
byßinum. ubi pro byßico mendose bußicum legitur.</P>
<P>  bombycinvs a, um, quod est à bombyce. Est
autem Bombyx uermiculus ex cuius capillamento depe=
ctitur quod uulgò dicitur sirgo siue seda. Nam Sericum
longe aliud est, quàm quod putat uulgus incertus loque&#x0303;=
di artifex, de quo in uerbo Sericum. Sunt igitur uestes
bombycinæ, quas ignari harum rerum uocant sericeas. Iu
uenalis: Hæ sunt quæ tenui sudant in Cyclade, quarum
Delicias & pāniculus bombycinus urit. Vlpia. lib. 33. tit.
de auro & argento leg. l. uestis. Vestimentorum, inquit,
sunt omnia lanea linea&#xE8BF;&#x0301;, serica uel bombycina.</P>
<P>  bona orum, inquit Festus, dicuntur substantia re=
rum: sic dicta, quod uiris bonis digna sunt. Sed aliter uul=
gus accipit bona, aliter sapientes. Vulgus nanque impe=
ritum ea tantum appellat bona, quæ sunt fortunæ subie=
cta, cum illa infimum gradum in genere bonorum obti=
neant, imò uerò secundum Stoicos neque omnino sint
bona simpliciter, cætera uero bona cum additamento,
aut bona utilia, aut bona iucunda. Iurisconsulti tamen
quia cum uulgo & ad uulgum loquuntur, bona uo=
cant patrimonium & censum cuiusque, ut Vlpianus ti=
tulo de uerborum significatione. l. bonorum appel=
latione &c.</P>
<P>  bractearivs est ille, qui secat aurum in te=
nuißimas laminas, quæ dicuntur bracteæ, ut apud Virg.<-P>

@@0@<filename:W0078-0040.jpg/>
@@1@<SE40>36 LEXICON
<-P>lib. 6. Aeneid. Tenui crepitabat bractea uento. Inde bra=
ctearius dictus. Iulius Firmicus lib. 3. matheseos: Venus,
inquit, aurifices, inauratores, bractearios, & argentarios
facit. Iustini. lib. 11. cod. l. j. Artifices, inquit, bractearij. Ac
cursius Pe&#x0303;taburgos interpretatur, id est, qui faci&#x0169;t quæ=
dam uolubilia circa frenos: sed in qua lingua dicantur hu
iusmodi artifices pe&#x0303;taburgi, ego fateor me ignorare: que&#x0303;=
admodum possum persanctè iurare, Accursium omnino
non intellexisse, quid bractearij nomine significaretur.</P>
<P>  brephotrophivm, locus est, ubi infantes
expositi publice aluntur, nam brephos interpretatur in=
fans, & trophe aliment&#x0169;: sic orphanotrophium dicitur,
ubi aluntur orphani, & ichthiotrophium ubi pisces: peri
sterotrophium ubi columbæ. Iustinianus in codice tit. de
sacrosanct. eccl. l. illud. ubi me&#x0303;dose bephotropi&#x0169; legitur,
expuncta secunda litera. Item & iterum l. sancimus. at&#xE8BF;
iterum l. ut inter. habet&#xE8BF;&#x0301; accentum in penultima.</P>
<P>  bvbvlcvs est custos boum, aut qui bobus uti=
tur. Ouid quarto de ponto. Per medias Istri plaustra bu
bulcus aquas. Cato de re rustica: Bubulcum un&#x0169; habeat,
asinarium unum. Paulus lib. 33. dig. de fundo instr. l. cum
de lanionis. De bubulco, inquit, siue de eo qui ibi bobus
arat. Inde bubulonicus, a, um, res ad bubulcum pertinens,
ut in eodem titu. l. sed & stragulas, uestes, & bubuloni=
cas, quæ equis insterni solent.</P>
<P>  bvccinvm, genus conchyliorum est, ex quibus
purpureus color inducitur, nam purpuræ annumerantur
murices. Buccina quæ à Græcis dicuntur ceryces, & quæ
proprio nomine dicuntur purpuræ. Vlpianus lib. 32. qui<-P>

@@0@<filename:W0078-0041.jpg/>
@@1@<SE41>IVRIS CIVILIS. 37
<-P>est de legatis tertius. l. si cui. Purpuræ appellatione om=
nis generis purpuram contineri puto, sed coccum non cō
tinebitur: buccinum autem & Ianthinum continebitur.
Accursius coloris genus dicit.</P>
<P>  bvprestis, ut scribit Plini. bestiola est rara in
Italia, simillima scarabeo longipedi. Idem lib. 13. Pollet,
inquit, contra cantharides buprestim, & Pityocampas.
Apud Marcellum 48. digestorum. l. eiusdem. ubi pro bu
presti & pityocampis mendose legitur bubostris & pi=
tuocarpas. Siquide&#x0303; buprestis dicitur quasi bouis prester,
id est, serpens: nam subit nares bo&#x0169;, at&#xE8BF; ita enecat illos.</P>
<P>  bvrdo, partus est ex equo & asina, sicut ediuerso
mulus ex asino & equa. Hispani burdieganos appellant.
In quarto Regum lib. cap. quinto, Hieronymo interpre=
te: Obsecro, inquit, concede mihi seruo tuo, ut tollā onus
duorum burdonum de terra. hos Græci ginnos uocant.
Theodorus Gazes ex Aristotele in libro de animalibus,
Inos interpretatur. Vlpianus lib. 32. dige. qui est de lega=
tis tertius. l. item legato. Vel lectica, uel burdones.</P>
<Z>C</Z>
<P><INI2>C</INI2>aballvs ab equo eo distat, quod caballus ferè
nunquam sine derisione dicitur, at&#xE8BF; ideo Satyrici
poe&#x0308;tæ, qui dum risum excutiant nemini parcunt, caballo
potius, quàm equo utuntur. Lucilius apud Nonium Mar
cellum: Succussatori tetri tardi&#xE8BF;&#x0301; caballi. Et Horat. Satu
reiano circ&#x0169;uectare caballo. Equus uero non dicitur, nisi
de apto, & quale&#x0303; Virg. 3. Georg. describit, dice&#x0303;s: Cui ar=
dua ceruix, Argutum&#xE8BF;&#x0301; caput, breuis aluus, obesa&#xE8BF;&#x0301; ter=
ga, Luxuriat&#xE8BF;&#x0301; thoris animosum pectus, &c. Pomponius<-P>

@@0@<filename:W0078-0042.jpg/>
@@1@<SE42>38 LEXICON
<-P>lib. 33. tit. de fundo instruc. l. si ita. Caballos, inquit, qui in
pistrinis essent. Nam pistrinis non delegantur nisi mali,
& de quibus Iuuenalis dixit: Dominos pretijs mutare iu
bentur Exiguis, trito&#xE8BF;&#x0301; trahunt epirhedia collo Segnipe
des digni&#xE8BF;&#x0301; molam uersare nepotis. Hos Hispani rocines,
illos cauallos appellant.</P>
<P>  cacabvs olla grādior est, siue illa sit ex argilla,
siue ex stanno, siue ex arge&#x0303;to, uel alia quac&#x0169;&#xE8BF; metallica
materia. Columella lib. 13. de re rustica. In cacabo figlino
nouo coquitur uel stanneo musti arbustiui aminæi urna.
Ecclesiast. 13. Quid communicabit cacabus ad ollā? quā=
do enim se colliserint, confringentur. quasi cacabus sit
ex metalli tant&#x0169; materia, & olla ex creta d&#x0169;taxat figli=
na. Pomponius lib. 34. tit. de auro & arg. leg. l. & si. Cer
te, inquit, si cacabos argenteos habebat, uel miliarium
argenteum. id est, uas ad coquendum milium.</P>
<P>  cadvcvm, ex lege Papia, legat&#x0169; erat relict&#x0169; sub
conditione, qua deficiente, uel uiuo, uel mortuo testatore
cadebat, & redibat, uel ad testatore&#x0303; uiuum, uel ad substi
tutum eo mortuo. Vnde tit. est in cod. Iustiniano. de toll.
caducis. Iuuen. Legatum omne capis, nec non & dulce ca
ducum. Commoda præterea iunguntur multa caducis.</P>
<P>  caedvvs a, um, à cæde&#x0303;do, id est, scinde&#x0303;do dicitur:
unde sylua cædua dicta, quod illius arbores licit&#x0169; est scin
dere, siue lignor&#x0169;, siue materiæ causa. Nam sylua nunquā
dicitur nisi de arboribus. Plin. Cæcilius in epistolis: Cæ=
duæ, inquit, syluæ cum monte ipso descendunt. Cato de
re rusti. Sylua, inquit, cædua &c. Papinia. 24. dig. ti. solu.
matrim. l. diuortio. Si arbores, inquit, cæduæ fuerunt, uel<-P>

@@0@<filename:W0078-0043.jpg/>
@@1@<SE43>IVRIS CIVILIS. 39
<-P>germinales. Item de uerborum signific. l. sylua cædua.</P>
<P>  caementvm dicitur à cæde&#x0303;do, nec est quod uul
gus putat, ædificij fundamentum, sed sunt lapides, ut ait
Nonius, quibus ædificia cōsurgunt, citat&#xE8BF;&#x0301; Sisennā in 4.
historiarum: Formidine, inquit, oppreßis quod humile&#x0303; cæ
mentis instruct&#x0169; oppidi mur&#x0169; sciebat. Vitru. lib. 1. Saxa
quadrata, siue silex, siue cæment&#x0169;, siue coctus later. Vlp.
lib. 41. ti. de riuis. l. Seruius. Si riu&#x0169; cæmentiti&#x0169; uelit face=
re, audiendum esse. hic pro lapidibus quadratis posuit.</P>
<P>  caivs Iurisconsul. fuit, pace aliorum dixerim, peri
tißimus omni&#x0169;. Eius consulta cōsultißima citātur quam
sæpißime in libris Pandectar&#x0169;, sed in illis Flore&#x0303;tinis sem
per per C, Caius: in rece&#x0303;tioribus uero per G, Gaius. Cau
sa uero erroris ab eo est orta, quòd Seruius grāmaticus
scribit in 1. Georg. Virg. lib. tria esse nomina quæ scrib&#x0169;
tur per c, proferri debent per g, Cneius, Caius, Amurca.
de Amurca superius dict&#x0169; est in suo loco: de Caio per c,
debere scribi, Quintil. est autor lib. 1. orat. instit.</P>
<P>  calata, comitia dicebantur, autore Gellio, quæ
pro collegio pontific&#x0169; haberi solebant, aut regis, aut Fla
minum inaugurandor&#x0169; causa. Ea aute&#x0303; in duo genera di=
uidebantur, curiata uidelicet, & ce&#x0303;turiata, de quibus Dio
nysius Halicarnasseus, & Liuius in primo ab urb. cond.
scripserunt. Comitia uero calata dicebantur ex eo, quod
populus uocatus in unum locum ad ferenda suffragia
conueniebat. Calo enim est uocare. Comitia præterea à
coe&#x0308;undo, hoc est, cōueniendo dicta sunt. Iustinianus lib. 2.
Institutionum, tit. de testamentis ordinandis: Testame&#x0303;to=
rum, inquit, duo genera in usu fuerunt, quorum altero in<-P>

@@0@<filename:W0078-0044.jpg/>
@@1@<SE44>40 LEXICON
<-P>pace & otio utebantur, quod calatis comitijs appella=
bant, id est, ad cuius solennitatem requirebatur populi uo
cati consensus. de reliquo lege ibidem.</P>
<P>  calcaria est fornax, ubi calx ex coctis lapidibus
conficitur. Vnde Plin. in histo. natu. scribit, oliuas cinere
ex calcarijs lætari. Imperator in ti. de p&#x0153;n. l. aut damn&#x0169;.
pro fodina posuit lapidum, ex quibus igni resolutis calx
ipsa conficitur: nam de damnatis ad metallum loquitur,
sunt autem lapides in genere metalli. Nam quod Accur=
sius dicit calcariam esse opus calcandi terram, etiam pue
ri qui nondum æte lauantur, intelligunt esse perinane.</P>
<P>  calcvlator proprie dicitur, qui per lapillos
rusticorum more cōputat, nam calculus est lapillus: unde
calculare, per lapillor&#x0169; signa cōputare. Martial. Nec cal
culator inquit, aut notarius uelox. eosde&#x0303; appellamus &
calcularios. Modest. lib. 37. dige. de excus. l. spadon&#x0169;. Ne&#xE8BF;
calcularios, inquit, quos uulgò ratiocinarios dicimus.</P>
<P>  calendarivm, liber erat rationum, non qua=
r&#x0169;cun&#xE8BF;, sed earum tant&#x0169;, quæ ad f&#x0153;nus pertinebāt, & in
quo debitor&#x0169; nomina scribebantur: dictum calendarium,
quia primo cuius&#xE8BF; mensis die, hoc est Calendis, pecuniæ
dabantur f&#x0153;nori, & exigebantur c&#x0169; usura. Ouid. Si pu=
teal Ian&#x0169;&#xE8BF;&#x0301; times celeres&#xE8BF;&#x0301; calendas. celeres dixit, quia de
bitoribus cito redire uidetur terminus debiti solue&#x0303;di. Ho
ratius: Qui nisi cum misero tristes uenere Cale&#x0303;dæ. tristes
autem ab effectu uocauit, quæ debitorem faciunt tristem.
Idem quo&#xE8BF; in Epodo de Alphio f&#x0153;neratore: Omne&#x0303; re=
degit Idibus pecuniā, quærit Calendis ponere, scilicet ad
usuram. Seneca lib. primo de beneficijs: Nemo beneficia<-P>

@@0@<filename:W0078-0045.jpg/>
@@1@<SE45>IVRIS CIVILIS. 41
<-P>in calendario scribit, id est, in libro f&#x0153;ner aticiarum ratio
num, ut inde sortem cum usura recipiat. Idem in quinto
eiusdem: Quid f&#x0153;nus & calendarium & usura, nisi hu=
manæ cupiditatis extra naturam quæsita nomina? At&#xE8BF;
adhuc in epistolis: Forum conterit, calendarium uersat,
fit ex domino procurator. Scæuola libr. 33. digest. titu. de
fundo instru. l. nepoti. Legauerat, inquit, prædia ut stru
cta sunt cum uino, grano, calendario. Item Aphricanus
de legatis tertio. l. qui filium. Certa prædia nepoti per
fideicommissum dederat, excepto calendario. At que ibide&#x0303;
l. nomen. Nomina, inquit, ex calendario quæ elegerit. Ac=
cursius nomina debitorum calendarium interpretatur,
uerè quidem, non sufficienter: neque enim quodcunque
debitum uenit appellatione calendarij, sed tantum quod
ex f&#x0153;neratione conflatur.</P>
<P>  caligatvs miles dicebatur, qui erat manipula=
ris. Manipulus autem exercitus. Varro de lingua Latina
appellat minimas manus, quæ unum sequuntur signum.
ex manipulis aute&#x0303; cohors componitur. Caligatus aute&#x0303; di
citur à caliga, hoc est, tibiali siue ocrea, quod erat crur&#x0169;
armatura, de qua Tranquillus in uita Caij Cæsaris: Cali
ligula, inquit, cognominatus est, quia manipulari habitu
est inter milites educatus. De milite igitur caligato, hoc
est, manipulari siue infimæ conditionis, dixit Iuuenalis:
Cum duo crura habeas offendere tot caligatos. Quinti=
lianus in declamationibus. Parêre caligatum tribuno lex
iubet. & paulò post: Commendem tibi ordinem caligati
militis. Vlpianus in titulo, de ijs qui notantur infamia.
Ait, inquit, Prætor, qui ab exercitu dimissus erit, dimis=<-P>

@@0@<filename:W0078-0046.jpg/>
@@1@<SE46>42 LEXICON
<-P>sum accipere debemus milite&#x0303; caligatum, uel si quis alius
usque ad centurionem uel præfectum cohortis, uel alæ,
siue legionis. Item de custodia & exhib. reorum. l. de mili
tibus. & de re militari. l. omne delictum.</P>
<P>  camelasia, siue camelaria, est curatio camelo
rum, qui publice & ad usus publicos alebātur: & Came
larij ipsorum camelorum curatores, quorum duo sunt ge
nera, alterum bactrian&#x0169;, quod unum tant&#x0169; habet tuber,
alterum arabicum, quod duo tubera in dorso habet. eos=
dem & dromedarios ob uelocitatem cursus uocant. Arca
dius lib. 50. tit de muneribus. l. muner&#x0169;. Camelasia, inquit,
personale munus est. Et ibidem de camelario.</P>
<P>  cannabis herba est & materia netilis, ex qua
non modo texta fiunt, sed etiam funes torquentur. Vnde
Persius: Tibi torto cannabe fulto C&#x0153;na sit in transtro.
Vlpianus libr. 14. de exercitoria actione. l. j. Præpositus,
inquit, est legumini & cannabi.</P>
<P>  cancelli sunt ligna inter se modicis interual=
lis in transuersum connexa, quibus tribunalia, scænæ, &
fenestræ muniri consueuerunt. Cicero in Verrem: Cir=
cundati cancellis uidentur in sua prouincia. Idem primo
de oratore: Forensibus cancellis circunscriptam senten=
tiam. utrunque per translationem. Sed proprie Sidonius
libro primo de turba satellitum Theodorici regis: Exclu
sa, inquit, uelis, inclusa cancellis. Canticorum capi. secun
do, Hiero. interprete: Respiciens, inquit, per fenestras,
prospiciens per cancellos. id est, per foramina cancello=
rum. Huiusmodi quoque fenestræ Clatratæ dicuntur.
Aphricanus libr. 30. qui est de legatis primus. l. cætera. Si<-P>

@@0@<filename:W0078-0047.jpg/>
@@1@<SE47>IVRIS CIVILIS. 43
<-P>cancelli, inquit, sint, uel uela. Item titulo de fundo instru=
cto. l. quæsitum. Cancellos quoque instrumento contineri
puto. & alijs in locis.</P>
<P>  cancello as, uerbum uidetur esse ductum à can
cellis, in quibus ut transuersaria nectuntur ligna, ita cum
scripta expungenda sunt, transuerso calamo lineæ indu=
cuntur: quod proprie illinere, siue allinere est. unde litu=
ra. Horatius in arte poe&#x0308;tica: Incomptis allinet atrum
Transuerso calamo signum. ac si dicat, cancellabit. Vlpia
nus libro 28. titu. de ijs quæ in testamento delentur. l. can
cellauerat quis testamentum uel induxerat. & ibidem. l.
proxima: Si omnem scripturam cancellasset. Item lib. 22.
titulo de probationibus. l. si chirographum cancellatum
fuerit.</P>
<P>  cantharis, cantharidis, scarabei quædam spe=
cies oblongioris est, maculas rubras transuersarias habe&#x0303;s,
Hispanè in Bætica mea cubiculas uocant, alijs in locis
Abadeios: in quo falluntur tempestatis nostræ medici,
pro cantharidibus utentes quibusdam uermiculis ad mu
scarum similitudinem. Plinius libro 18. Est, inquit, cantha
ris dictus scarabeus paruus. Galenus præterea de medi=
cina simplici: Cātharidum, inquit, siue scarabeor&#x0169;. Nam
cantharus est scarabeus, cantharis uero scarabei habens
effigiem. Marcellus libro 48. titulo ad legem Corneliam,
de sicarijs & ueneficis. l. eiusdem. Et quòd quis, inquit,
lustramenti causa dederit cantharidas.</P>
<P>  cantharvs uas erat, quo utebantur in sacris
Liberi patris, habens ansas, atque ut ait Acron, patulum
erat. Virgilius in Buco. Et grauis attrita pendebat can=<-P>

@@0@<filename:W0078-0048.jpg/>
@@1@<SE48>44 LEXICON
<-P>tharus ansa. Plinius libro 33. Cantharis potasse exemplo
Liberi patris traditur. Est præterea cātharus illud aquæ
conceptaculum, unde salientes erumpunt, quemadmod&#x0169;
apud Aphricanum libro 30. dig. tit. de legatis primo. l. cæ
tera. Canthari, inquit, per quos aquæ saliunt.</P>
<P>  capitale odium, capitale supplicium, capitalis
morbus, quod caput alterius, id est, uitam petit. Capita=
lis homo, & capitale crimen, propter quod caput com=
mittentis peti debeat ad p&#x0153;nam. Festus Pompeius: Ca=
pitalis, inquit, lucus est, ubi si quid uiolatum est, capite
uiolatoris expiatur. Cicero de senectute: Nullam capita=
liorem pestem, quàm uoluptatem corporis hominibus à
natura datam. Paulus libro 48. de publicis iudicijs. l. pu=
blicorum. Capitalia, inquit, iudicia sunt, ex quibus p&#x0153;na,
mors, aut exilium est. hoc est aquæ & ignis interdictio:
per has enim p&#x0153;nas eximitur caput de ciuitate.</P>
<P>  capitivm est capitis tegmen, ut inquit Nonius,
citat&#xE8BF;&#x0301; Varronem in quarto libro de uita patrum. In li=
bro tamen de origine linguæ Latinæ, ab eo capitium dici
putat, quod capit pectus, id est, ut aliqui putāt, indutum
comprehendit. Iob cap. 30. Quasi capitio tunicæ succin=
xerunt. ubi interpres capitium pro collario uidetur acci=
pere. Vlpianus libro 34. de auro & argento legato. l. ue=
stis. Muliebria, inquit, sunt, ueluti stolæ, pallia, tunicæ, ca=
pitia, zonæ.</P>
<P>  capitvlvm à Plinio libro tertio naturalis hi=
storiæ, est oppidum Italiæ: unde posseßiuum gentile po=
nitur, capitulensis. Paulus libro 50. digest. tit. de censibus.
l. fina. Similes sunt Capitulenses.</P>

@@0@<filename:W0078-0049.jpg/>
@@1@<SE49>IVRIS CIVILIS. 45
<P>  capsarii dicuntur, qui filijs nobiliorum ciuium
ad scholas euntibus, libros deferunt in capsula. Iuuenalis
de seruo capsario: Quem sequitur custos angustæ uer=
nula capsæ. Suetonius in Nerone: Constat quosdam cum
pædagogis & capsarijs uno prādio pariter necatos. Vl=
pianus libr. 40. tit. de manumiß. uin. l. si collactaneus. ubi
exprimitur capsarij offici&#x0169;, id est, qui portat libros. Item
de iure immunitatis. l. quibusdam.</P>
<P>  carevm genus est aromatis myropolis cognit&#x0169;,
nobis uero incognitum, quippe quod peregrinum sit. Pli=
nius lib. 19. Peregrinum, inquit, est careum gentis suæ no
mine appellatum, culinis principale. Galenus ad Pater=
nianum, cap. de careo. Vtitur eo quoque Apitius de re co
quinaria. Paulus libro 33. digestorum, tit. de penu legata.
l. non omne. Sed quod quidam negauerunt piper ligusti=
cum careum, & laser, eiusmodi in penu non esse, impro=
batum est.</P>
<P>  carrvm siue carrus & carruca, plaustra sunt
oneraria: hoc est comparata ad ferendum tantum onera.
Cæsar in primo comment. Iumentorum, inquit, & carro=
rum quammaximum numerum coe&#x0308;mere. In commenta=
rio quoque Hispanie&#x0303;si: Per uiarum angustias carra com
plura. Martialis: O iuc&#x0169;da Couine solitudo Carruca ma
gis essedo&#xE8BF;&#x0301; gratum. Consultus libro 39. titulo de dona=
tionibus. l. si id. Vel grex, ait, uel carrum, uel carruca.
Item Scæuola, titulo de auro & argento legato. l. uxori.
An carruca dormitoria debeatur.</P>
<P>  carthaginienses post n literam per i, nō
Carthaginenses i litera dispuncta, ut nunc uulgus loqui=<-P>

@@0@<filename:W0078-0050.jpg/>
@@1@<SE50>46 LEXICON
<-P>tur, debere scribi & proferri adstipulantur Florenti no=
rum Pandectæ, in quibus quoties Carthaginiensium fit
mentio, sic scribi adnotauit Lodouicus Bononignus, data
sibi copia libros illos sæpe legendi. Sed & Priscianus lib.
quarto de octo partibus orationis: Si nomina, inquit, sunt
tertiæ declinationis, abijciunt s, extremā genitiui, & assu
munt ensis, ut pistor pistoris pistoriensis: Carthago car=
thaginis carthaginiensis: hoc est sex syllabarum. Atque
ita in omnibus codicibus uetustis propè semper legitur.
Ostendit hunc locum primus omnium Laurentius Abste
mius, atque ab omnibus uiris doctis eius inuentio est
admissa.</P>
<P>  cassiopa ciuitas & promont orium est Epiri,
Strabone, Ptolemæo, Plinio, at&#xE8BF; alijs autoribus. Vlpian.
12. libro digest. titulo de exercitoria actione, lege prima.
Sunt, inquit, naues quæ à Brundusio, uel à Caßiopa, uel à
Durachio uectores traijciunt.</P>
<P>  castellvm est aquæ conceptaculum, unde ex
aquæ ductu publicitus distribue&#x0303;da est per urbe&#x0303; aqua. Fe=
stus ab antiquis ait, castellum diuidiculum fuisse appella
tum, ex eo dictum, quòd inde aquæ diuiderentur. Apud
Plinium, Vitruuium, & Frontinum, de aquæ ductibus,
sæpe castellum in ea significatione legimus. Aphricanus
de leg. primo. l. cætera. Si cancelli, inquit, sint, uel uela, le=
gari poterunt, non fistulæ uel castella. Item libro 43. de
aqua cotidiana. l. prima, quid sit, Vlpianus satis clare
interpretatur: Ex castello, inquit, id est, ex eo receptacu
lo quod aquam publicam suscipit. Castellanos Frontinus
quo&#xE8BF; illos appellat, qui castellorum curam gerunt.</P>

@@0@<filename:W0078-0051.jpg/>
@@1@<SE51>IVRIS CIVILIS. 47
<P>  catadromvs interpretatur decursus, nam ca
tadromeo est decurro, decursio autem per catadromum
non sine periculo erat, quod & Iurisconsultus significat
libr. 19. digestorum de actionibus empti. l. si seruus tuus.
Eum, inquit, fuisse seruum, qui per catadromum descen=
dere, aut in cloacam demitti solitus esset. Suetonius in
Nerone: Notißimus eques Roman. elephanto superse=
dens per catadromum decurrit. Quod autem ludicri ge
nus catadromus esset, nemo dicit, quod ego sciam, neque
ausim diuinare.</P>
<P>  cavma, atis, calor siue incendium interpretatur,
cauo enim est calefacio siue incendo. Vlpianus de legatis
primo. l. cum res. Si fundus, inquit, caumate perierit. At&#xE8BF;
aliubi: Prædia, inquit, quæ caumate perier&#x0169;t. At&#xE8BF; adhuc
alibi: Si caumate alio$unclear ue casu pars fundi perierit. quibus
in locis casma pro caumate legitur. Chasma nanque per
chaspiratum aliud significat: hoc est c&#x0153;li hiatum siue
recessum. Autores sunt, Aristoteles in Meteorologicis,
Plinius in secundo natur. hist. Seneca in primo naturali&#x0169;
quæstionum. Seruius libro nono Aeneid.</P>
<P>  cavillatio, inquit Nonius Marcellus, est io=
cosa calumniatio, & cauillari, iocari. Valla: Cauillatio,
inquit, est subdola quædam ratio, quam nos conscij nobis
mendacij, uincendi causa proferimus. Vlpianus titulo de
uerborum significatione. l. natura cauillationis &c. Item
de regulis iuris. Ea, inquit, est natura cauillationis, quam
Græci scomma uocant.</P>
<P>  cavpo, dicitur proprie qui uinum uendit: caupo=
na uero est mulier quæ uinum quoque uendit. Est etiam<-P>

@@0@<filename:W0078-0052.jpg/>
@@1@<SE52>48 LEXICON
<-P>caupona locus in quo uinum uenditur, autor est Priscia=
nus. Apuleius libro primo de asino: De quadam, inquit,
amica caupona ilico percontor. Gellius libro septimo:
Quod in caupona delitesceret, quod ad uesperam perpo
taret. Apud iurisconsultos titulus est libro 47. digestor&#x0169;,
furti aduersus nautas, caupones, & stabularios. ubi ea
propemodum quæ apud Horatium in primo sermonum,
leguntur.</P>
<P>  cavsarii dicuntur, qui causam habe&#x0303;t ex morbo
ut muneribus uacent. Liuius libro sexto ab urbe condita.
Tertius, inquit, exercitus ex causarijs & senioribus. Se=
neca libro sexto epistolarum. In animo nostro sunt quasi
causariæ partes quibus adhibenda curatio est. Spartia=
nus in Hadriano: Omnes causarios subleuauit. Plin. libro
25. Causarijs uel latere uel faucibus. Martianus libro 49.
titulo dere militari. l. milites. Causaria, inquit, mißio est,
quæ propter ualetudinem laboribus militiæ soluit. Mode
stinus de excusationibus: Propter ægritudine&#x0303;, inquit, cau
sariam uocatam, causariam remißionem acceperint.</P>
<P>  cavsor, aris, est causam rei gestæ afferre siue
excusationem. Quintilianus: Ne causanti pupillo sic tu=
tor irascatur. Virgilius in Bucolicis: Causando nostros
in longum ducis amores. Vlpianus libro 40. titulo de fi=
deicommiß. lib. l. generaliter. Neque enim causari debe=
re quo minus illi relictum sit.</P>
<P>  cavterivm, ferramentum est chirurgicum ad
inurendum uulnera. Est præterea cauterium instrumen=
tum pictorium, quo utuntur in ea pictura, quæ dicitur
encaustice, de qua Plinius lib. 35. & Martialis: Encaustus<-P>

@@0@<filename:W0078-0053.jpg/>
@@1@<SE53>IVRIS CIVILIS. 49
<-P>Phae&#x0308;ton tabula tibi pictus in hac est. Quid tibi uis Di=
pyron qui Phae&#x0308;tonta facis? De eadem quo&#xE8BF; Ouid. dixit:
Tabulas&#xE8BF;&#x0301; coloribus uris. Martianus de fundo instructo.
l. pictoris. Peniculi, inquit, & cauteria & conchæ. ubi
mendose pro cauteria, cautheriæ legitur.</P>
<P>  cedere diem, significat incipere deberi pecu=
niam. Venire diem, significat eum diem uenisse, quo pecu
nia peti poßit. Ex Vlpiano in tit. qui est de uerb. oblig. l.
cedere diem. Cedere posseßionem uel usumfructum, uel
ius, est alteri posseßionem, uel usum, uel ius tradere. Am=
brosius ad Marcellum: Quid sibi profuturum quòd iura
posseßionis cederes. Virg. 11. Aeneid. Cedat ius propri&#x0169;
regi. Idem in tit. de leg. ij. l. & similiter. Si usumfructum,
inquit, mortis causa cessero. Et in tit. de acq. poss. sæpe.</P>
<P>  cellarivm, dicitur locus à reponendis celan=
dis&#xE8BF;&#x0301; esculentis poculentis&#xE8BF;&#x0301; dictus. Apud Columellam de
re rusti. caput est quo pacto uillica tractare debeat cel=
laria. Iurisconsultus de leg. iij. Cellarium, inquit, iunctum
eidem diætæ. Cellarius uero est qui cellæ uinariæ præser
tim præponitur. Plautus in captiuis: Sume, posce, prome
quiduis, te facio cellarium. Vlpia. lib. 33. de fundo instru.
l. quæsitum. Cellarium, inquit, id est, qui ideo præpositus
est, ut rationes saluæ sint. Et aliubi sæpe.</P>
<P>  cenotaphivm interpretatur inane sepul=
chrum, id est, quod sine cadauere in memoriam tantum
defuncti constructum est: quale apud Virg. iij. Aeneid.
Hectoreum ad tumulum uiridi quem cespite inanem. Vl
pia. lib. 11. de religiosis &c. l. uel quæ. Si cenotaphium,
inquit, sit, uenire dicendum est. & infrà l. monumentum.<-P>

@@0@<filename:W0078-0054.jpg/>
@@1@<SE54>50 LEXICON
<-P>Monumentum, inquit, memoriæ causa factum, quod Græ
cè cenotaphium dicitur. Et tunc scribitur per e simpli=
cem. Nam per æ diphthongum, significat cænotaphium
nouum sepulchrum, quale fuit illud in quo Saluator no=
ster fuit sepultus, de quo in Euangel. Sed per &#x0153; diphthon
gum, C&#x0153;notaphium significat commune multor&#x0169; sepul=
chrum, quod Græcè polyandron quo&#xE8BF; dicitur. Taphos
nan&#xE8BF; sepulchr&#x0169; interpretatur. Cenos aute&#x0303; sine diphth.
uacuus, c&#x0153;nos per &#x0153; diphthongum significat cōmune.</P>
<P>  censeo es, est arbitrari, unde censores dicti, ad
quorum censionem, id est, arbitrium censeretur populus,
ut scribit Varro de lingua Latina. Festus quo&#xE8BF;: Censo=
res, inquit, dicti sunt quod rem suam tanti quis&#xE8BF; æsti=
mare solitus sit, quanti illi censuerint. Hinc dic&#x0169;tur Cen=
siti, quorum res est æstimata certa quadā summa & per
eam in classem suam redacti, qui etiā Opitecensi, id est,
opibus censiti dicebantur: & Capitecensi, qui nullo aut
paruo ære censebātur. Autor est Gel. lib. 15. & Valerius
ubi de Mario. In codicis Iustiniani lib. 11. tit. est de agri=
colis censitis, & infrà, In quibus causis coloni capite cen=
siti dominos accusare possunt. Pomponius tit. de acquire&#x0303;
do rerum dom. l. ergo. Censitorum, inquit, uice fungitur.</P>
<P>  centones sunt cilicia ex pilis caprar&#x0169;, siue pā=
ni craßiores ex lana diuersorum colorum consuti. Plaut.
in Epidico. In alium quæras cui centones sarcias. Iuuenal.
Intrauit calidum ueteri ce&#x0303;tone lupanar. Cato de re rust.
Prius ueterem sagam accipito, unde fiant ce&#x0303;tones. De hu
iusinodi rusticis centonibus loquitur consultus Vlpianus
lib. 33. dig. de fundo instru. Ce&#x0303;tones, inquit, funes perticæ.<-P>

@@0@<filename:W0078-0055.jpg/>
@@1@<SE55>IVRIS CIVILIS. 51
<-P>Accursius Vgutij autoritate, ce&#x0303;tones interpretatur pul=
uinaria, id est, opus factum ad modum puluinari&#x0169;. Quid
uero per puluinaria ipse intelligat, ego non uideo, cùm au
tore Seruio puluinaria sint lectuli qui sterni templis con
sueuerunt. Princip&#x0169; quo&#xE8BF; puluinaria dic&#x0169;tur, ut apud Iu
uenal. Lupanaris tulit ad puluinar odore&#x0303;. Catullus quo&#xE8BF;
de nuptijs Pelei: Puluinar uero diuæ geniale uocatur.</P>
<P>  centvrio miles dicebatur qui præerat centum
militibus, & cohors illa cui præerat, appellabatur Ce&#x0303;tu
ria. Centurionis insigne, uitis erat, siue sarment&#x0169; ex uite.
Plinius: Centurion&#x0169;, inquit, in manu uitis. Iuuenal. de Ma
rio sub ce&#x0303;turione cōstituto: Nodosam post hæc frāgebat
uertice uitem. Lucanus in 6. de Lælio centurione: Latiā
longo gerit ordine uite&#x0303;. Et Sillius lib. 6. Leuinus ab alto
Priuerno uitis Latiæ præsignis honore. Et Martialis:
Varre Paretonias Latia modo uite per urbes. De uite
quo&#xE8BF; centurion&#x0169; meminit Iuriscōsultus lib. 40. dig. ti. de
re milit. l. milites agr&#x0169;. Si uitem tenuit, militiam mutat.</P>
<P>  certamen pro ludo in quo est contentio, ubi
etiam uictori ab agonotheta præmium proponitur. Scæ=
uola tit. de annuis leg. l. liberto. Certamina, inquit, sub no
mine ipsius celebrarentur. id est, ludi.</P>
<P>  certiorem facere quempiam eleganter dici=
tur, & non facere certum. Nam quod Virg. in Aeneid. di
xit: Anchisen facio cert&#x0169;. carminis neceßitate excusatur,
quòd certiore&#x0303; in uersu nō potuit collocare, quoniā sylla=
ba breuis est inter duas longas, quod heroic&#x0169; carme&#x0303; refor
midat. Vt&#x0169;tur Iuriscōsulti hoc uerbo Certioro, as, quod
apud eos qui pure loqu&#x0169;tur in usu nō est. Vlp. lib. 27. dig.<-P>

@@0@<filename:W0078-0056.jpg/>
@@1@<SE56>52 LEXICON
<-P>de eo qui pro tutore. l. j. Sed necessarios, inquit, pupilli nō
certiorauit. Idem quo&#xE8BF; lib. 17. tit. mandati. l. si fideiussor.
Cum certiorare posset, inquit, eum, nō fecit. Certifico ue
ro & certificatio nusquam quod meminerim legitur, nisi
in lib. dig. tit. de excusationib. Honores, inquit, & immu
nitates certificauit scribens. Item de pignoribus & hypo
thecis. l. cum tabernam. quæ est Scæuolæ, lib. 20. dig. Non
certificationem, inquit, sed suppositionem à me accipere.</P>
<P>  cervisa, uel ceruisia, uel ceruisum, potio est ex
hordeo siue tritico, siue ex pane concinnata, & est ferè
quam sacræ literæ ex Hebræo sermone interpretātur Si=
ceram, & idem quod zithum. Sicera uero, Hierony. ait,
est omnis potio quæ potest inebriare, præter uinum. Vl=
pia. lib. 33. dig. de tritico & uino leg. l. si quis. Nec cam&#x0169;,
inquit, nec ceruisa cōtinebitur. Et paulò ante. Certe zi=
thum quod in quibusdā prouincijs ex tritico uel ex hor=
deo, uel ex pane conficitur. Strabo lib. 27. in descriptione
Aegypti, scribit commune illis populis esse poculum &
fieri modis uarijs. appellatur autem à Græcis zithum, ab
interprete ceruisum.</P>
<P>  character, eris, interpretatur figura, uel si=
gnum, uel forma. Cic. ad Brutum in oratore: In omni re
difficillimum est formā, quæ character Græcè dicitur, ex=
ponere. Sed & stili genus character ab autoribus dici=
tur. Vlpia lib. 28. dig. tit. de testa. l. ad testi&#x0169;. Dum tame&#x0303;,
inquit, habuerit characteres. dixit pro figuris literarum.</P>
<P>  charta est pagina scriptioni apta, ex quacun&#xE8BF;
materia illa sit, siue ex plumbo, siue ex cortice, siue ex lin
teis, siue ex papyro, siue ex corio, quæ dicitur membrana.<-P>

@@0@<filename:W0078-0057.jpg/>
@@1@<SE57>IVRIS CIVILIS. 53
<-P>De chartarum generibus Plin. multa lib. 23. Natur. hist.
Vlpia. tit. de leg. iij. l. librorum. Librorum, inquit, appel=
latione omnia uolumina continentur, siue in charta, siue
in membrana sint, siue in quauis materia: ne&#xE8BF; enim me&#x0303;=
brana excluditur à chartæ appellatione, cum charta me&#x0303;
brana appellatur. Idem quo&#xE8BF; ibidem: Si quis, inquit, char
tas legauerit puras, membranæ non continebuntur. quasi
dicat, nisi addatur, charta membrana. Idem quo&#xE8BF; Vlpia.
tit. de bonorum posseß. secundum tab. l. chartæ appella=
tione, etiam ad nouam chartam refertur.</P>
<P>  chirographvm, est pictura ex manu pro=
pria, quam autographum etiam appellant. Sueto. in Au=
gusto: Nihil æquè elaborauerat, quàm ut imitare&#x0303;tur chi
rographum suum. Differt autem chirographum à syn=
grapha, quòd in chirographo tant&#x0169; quæ gesta sunt scri=
bi solent, in syngrapha etiā contra fidem ueritatis pactio
scribitur. Idem in eode&#x0303;: Cuius pacti non dubitauit à qui=
busdam iusiurādum, à quibusdā syngrapham petere. Per
syngrapham intelligit Sueto. chirograph&#x0169; propria eor&#x0169;
qui paciscebantur manu scriptum, in quo talis pactio scri
pta erat, nec negare possent. Paul. lib. 42. dig. tit. de priui
legijs cred. l. bonis. à chirographo chirographarium for=
mauit, quod significat eum qui à debitore autographum
debiti habet. Chirographarijs, inquit, creditoribus.</P>
<P>  choma, atis, ex Græco interpretatur agger, eris.
Est autem agger, ut inquit Seruius in illud Virgil. 10.
Aeneid. At&#xE8BF; ipsis prælia miscent Aggeribus. terra illa
quæ facto uallo propius ponitur. Vnde tit. est apud Iu=
risconsultos de aggeribus Nili non rumpendis. Illi igitur<-P>

@@0@<filename:W0078-0058.jpg/>
@@1@<SE58>54 LEXICON
<-P>aggeres proprie dicuntur chomata Græce. Vlpia. lib. 47.
dig. tit. de extraordinarijs criminibus. l. saccularij. Cho=
mata, inquit, sunt aggeres qui solent aquam Niloticam
cōtinere. Et ibidem sæpe. Vbi semper pro choma per ch
& o longum, coma, atis, per c, exile mendosè legitur.</P>
<P>  chrysamos Græcè dicitur, quam ut ait Plin.
Hispani balucam appellant, de qua satis multa scripsi=
mus in uerbo baluca, dicta à chrysos siue chrysion, quod
est aur&#x0169;. Iustiniani codicis lib. 11. tit. de metallarijs. Octo
nes, inquit, scrupulos in baluca, quæ Græcè chrysamos di
citur. Accursius non minus in chrysami delirat interpre
tatione quàm suprà fecerat in baluca: Chrysamos, in=
quit, Græcè: Latinè utilitas, ut sit chrysamos, id est, in uti
litate publica: cum tantum distet chrysamos à chresmos
quod interpretatur utilitas, quantum Thais ab Hermio=
ne. Illud nan&#xE8BF; per y psilon, hoc per eta scribitur.</P>
<P>  cidonivm mâlum, idem est quod cotoneum,  &
uinum cidonium, quod ex malorum cidoniorum confici=
tur succo. Vlpia. tit. de uino & tritico leg. l. si quis. Ci=
donia, inquit, & si qua alia sunt uina, quæ non ex uinea
fiant. Ea uero, ut diximus, sub ceruisia siue zitho conti=
neri uidentur.</P>
<P>  cymbivm poculi quoddam genus est, dictum à
similitudine cuiusdam nauigij. Est aute&#x0303; cymbium in for
ma diminutionis ab eo quod est cymba. Virg. Inferimus
tepido spumantia cymbia lacte. Paul. 34. dig. tit. de auro
& arg. leg. l. pediculis. Cymbia, inquit, argentea crustis
aureis illigata.</P>
<P>  cilicivm proprie dicitur textum ex lana ca=<-P>

@@0@<filename:W0078-0059.jpg/>
@@1@<SE59>IVRIS CIVILIS. 55
<-P>prina, ad usum maxime tentoriorum, siue castror&#x0169;, ut di=
cit Virg. lib. 3. Georg. Vnde cilicina saga fiebant ad plu=
uias arce&#x0303;das. Exodi cap. 26. Facies, inquit, & saga cilici=
na undecim ad operiend&#x0169; tectum tabernaculi. Vegetius
quo&#xE8BF; lib. 4. de re militari, saga cilicina prætendi præci=
pit, ad excludendos impetus sagittarum. Vlpia. lib. 33. dig.
tit. de fundo instructo. l. instrumenta. Vela, inquit, cilici=
na instrumenta esse Caßius ait, quæ ideo parantur, ne
ædificia uento laborent.</P>
<P>  cingere arborem est illam deglabrare, siue deli
brare, hoc est decorticare, siue cortice&#x0303; detrahere, encer=
nadar Hispani dicunt, quo facto arbores inaresc&#x0169;t. Paul.
lib. 47. dig. tit. arborum furtim cæsarum. l. cædere. Cin=
gere, inquit, arborem, est illam deglabrare. Item infrà l.
furtim. & Alphenus lib. 19. dig. tit. locati & cond. l. in le
ge locationis. Né$unclear ue quem cingere, cædere, urere sinito.</P>
<P>  circeiensis, e, nomen posseßiuum gentile ab
eo quod est Circeij, orum, oppido Italiæ in Latio ueteri,
at&#xE8BF; promontorium eiusdem nominis, quondam insula, ut
inquit Plinius autoritate Homeri, uasto mari circ&#x0169;data.
Hic Circe uenefica illa decantatißima regnasse dicitur,
quo tempore Vlysses orbem pererrabat. Hinc Plinius de
ostreis: Cādidiora, inquit, circeiensibus. Liuius: Circeien=
sium quidā cogniti & coloni à Velitris. Paul. lib. 22. dig.
tit. de iuris & facti ignor. l. regula est. Ad opus, inquit,
aquæ ductus reipub. Circeiensium.</P>
<P>  circenses ludi appellantur qui in circo ma=
gno Romæ fiebant, atque inde dicti ea forma qua
ab Hispali Hispalensis. Ex quo Seruij grammatici,<-P>

@@0@<filename:W0078-0060.jpg/>
@@1@<SE60>56 LEXICON
<-P>& quorundam aliorum error conuincitur, qui putāt cir=
censes ludos esse dictos, quod ubi suo tempore metæ fue=
runt, olim gladij ponebantur, quos circuibant: unde ludi
circenses, quasi circum enses. Virg. lib. 8. Aeneid. Magnis
Circensibus actis. Et Iuuenalis: Si potes auelli Circensi=
bus optima Soræ. Hermog. lib. 50. dig. tit. de muneribus.
l. j. Equorum, inquit, circensium spectacula. Et Paulus
lib. 30. dig. qui est de legatis primus. l. ciuitatibus. Ludos,
inquit, scænicos uel ludos circenses.</P>
<P>  circitores dicuntur, qui uigilias nocte cir=
cumeunt. Hispani rondas uocant. Veget. lib. 5. de re mili=
tari. Tribuni, inquit, eligunt qui uigilias circ&#x0169;eunt, ut re=
nuntient si qua emerserit culpa, quos circitores appellāt,
nunc militiæ factus est gradus. Ouid. in Priapeia: Quid
mecum tibi circitor moleste? Ad me quid prohibes ueni=
re furem? Vlpianus lib. 14. dig. tit. de institoria actione. l.
quicun&#xE8BF;. circitores uocat, qui circunferunt merces per
uicos & urbes, uendendi causa.</P>
<P>  circvlatores circunforani dicuntur qui pu
blicè offucias quasdam & præstigias faciunt, ut uidean=
tur deuorare gladios, & irritare serpentes, & talia quæ=
dam facere. Apuleius in primo de asino: Circulatorem
aspexi equestrem spatham præacutam mucrone infe=
sto deuorasse, ac mox eundem inuitamento exiguæ sti=
pis uenatoriam lanceam qua parte minatur exitium, in
ima uiscera condidisse. Paulus lib. 42. digest. titu. de ex=
traordinarijs criminibus. l. In circulatores qui serpen=
tes circunferunt & proponunt, si cui ob eorum metum
damnum datum est.</P>

@@0@<filename:W0078-0061.jpg/>
@@1@<SE61>IVRIS CIVILIS. 57
<P>  circvnscribere est fraudibus cauillationi=
bus&#xE8BF;&#x0301; in iudicio uti, ut causam obtineas, uincas&#xE8BF;&#x0301; aduer=
sarium. Ambrosius in Luc. ca. quarto: Vtitur diabolus te
stimonijs scripturarum, non ut doceat, sed ut circunscri=
bat & fallat. Idem ad Constantinum: Nec quisquam
aut uiduam spernat, aut circunscribat pupillum. & ibi=
dem: Quid circunscribitur frater? fraudatur mercena=
rius? Inde circunscriptio. Idem Ambrosius ad Irenæum:
Omnia plena fraudis, plena circunscriptionis. Et circun=
scriptor, oris. Iuuenalis: Pupillum in iura uocantem Cir
cunscriptorem. Iulianus libro 44. titulo de exceptioni=
bus. l. exceptiones. Quæ minori, inquit, uigintiquin&#xE8BF; an=
nis circunscripto.</P>
<P>  circvmvenire in eadem propè significa=
tione accipitur, qua circunscribo. unde illi proprie dicun
tur circumuenti, quos grassatores quasi ex insidijs ad=
oriuntur. Cæsar in cōmentario Hispaniensi: Cum undi&#xE8BF;
se circ&#x0169;ueuiri animaduertisset. Ambro. in illud euange.
Reddite quæ sunt dei deo: Nec interest apud deum utr&#x0169;
ui aut circumuentione res alienas occupet. titulo de doli
mali. l. apud Celsum.</P>
<P>  cisterna, pluuialis aquæ conceptaculum est,
dicta, ut inquit Festus, quòd inest in terra. Martialis: Sit
cisterna mihi quàm uinea malo Rauennæ. Vlpianus lib.
43. dig. de fonte deducendo. l. j. Cisterna, inquit, nō habet
perpetuam causam, nec uiuam aquam. Sed si uinum con=
datur in conceptaculo cisternæ simili, cisterna quoque
per translationem potest appellari. Vlpianus lib. 47. de
furtis. l. uulgaris. Et quidem, inquit, si cisterna uini sit.</P>

@@0@<filename:W0078-0062.jpg/>
@@1@<SE62>58 LEXICON
<P>  citreae mensæ, id est, ex citri materia, celebrātur
apud autores, & fuerunt in tanto precio, ut cum aliquan
do uiri obiecissent f&#x0153;minis nimios sumptus, quos in coe&#x0308;=
mendis margaritis faciebant: & uos, inquiunt, mensis ci=
treis utimini. Sed cum apud omnes constet, citrum arbo=
rem & mala citrea esse quæ postea c&#x0153;pta sunt cognomi
nari mala rancia, quorum materia ne&#xE8BF; firma ne&#xE8BF; odo=
rata, neque quicquam habens quod laudabile sit, suspi=
cor aliquid erroris subesse circa has arbores iam inde ex
antiquitate contractum, ut citrum uidelicet pro cedro
accipiatur, hoc est, alerze, cum præsertim arbor illa syl=
uestris sit, copiose&#xE8BF;&#x0301; proueniat in monte Atlante. Vnde
Martialis de mensa citrea dixit: Accipe felices Atlantia
munera syluas. Idem aliubi: Cum poßint Libycas susti=
nuisse trabes. Paulus libro 19. digestorum, de actione
empti & uenditi. l. si sterilis. Veluti si me&#x0303;sas quasi citreas
emat, quæ non sint.</P>
<P>  clandestinvs, na, num, à clam particula de=
riuatur, notam&#xE8BF;&#x0301; habet significationem, neque ob aliam
causam hoc in loco posuimus, nisi quod uulgò accentu
barbaro ab omnibus profertur, hoc est accentu in ante=
penultima, cum penultimam habeat longam, & iuxta re
gulas latinæ linguæ in eadem accentus debeat collocari.
Quod uero penultima sit longa, probatur carmine Ma=
nilij in primo Astronomicôn dicentis: Et clandestinis sur
gentia fraudibus arma. Sillius quo&#xE8BF; Italicus in libris Pu
nicorum: Ceu clandestino traheretur f&#x0153;dere bellum.</P>
<P>  clavvs in ueste erat uerruca ex auro, uel ex cocco,
aut alijs coloribus uesti intertexta, ad ipsius uestis splen<-P>

@@0@<filename:W0078-0063.jpg/>
@@1@<SE63>IVRIS CIVILIS. 59
<-P>dorem adhibita. Quintilianus libro octauo: Vt affert,
inquit, lumen clauus purpuræ solo insertus. Hinc & la=
ticlauij & angusticlauij dicebātur ab antiquioribus, qui
poterāt huiusmodi genere uestium uti. Varro de lingua
Latina: Si quis, inquit, tunicam ita consuat, ut altera pla
gula sit angustis clauis, altera latis, utraque pars carebit
analogia. Suetonius in Augusto: Vsus est togis neque re=
strictis neque fusis, clauo neque lato, neque angusto. Vl=
pianus libr. 34. de auro & arg. lega. l. cum aurum. Claui
aurei & purpuræ pars sunt uestimentorum.</P>
<P>  clavvs morbus est in similitudinem tuberculi co
loris albi: fit in plantis digitis&#xE8BF;&#x0301; pedum maxime. Celsus
libro quinto de clauo eius&#xE8BF;&#x0301; curatione multa ponit: Cla=
uus, inquit, nonnunquam etiam alibi, sed in pedibus maxi
me nascitur, sed præcipue ex contuso: à Græcis helos dici
tur, ut apud Galenum libro decimo  & undecimo, de me=
dicina simplici. Hoc morbo perijt Sillius Italicus, ut au=
tor est Plinius Cæcilius in epistolis. Vlpianus libro 21.
titulo de ædili. edicto. l. qui clauum. Qui clauum, inquit,
habet, morbosus est.</P>
<P>  clivosa dicuntur loca in sublime clementer sur=
gentia, nam cliuus est montis latus. Vnde decliuis ex mon
te descendens, accliuis ad montem ascendens. Virgil. pri=
mo Georg. Cliuosi tramitis undam Elicit. Et Iuuenalis:
Cliuosæ ueheris dum per monumenta Latinæ. Vlpianus
libro 43. titulo, ne quid in loco. l. prætor. Via cum plana
fuerit, si cliuosa fiat.</P>
<P>  cloaca alueus est per mediam urbem in quem la
trinarum sordes confluunt. Itaque latrinæ sunt quemad=<-P>

@@0@<filename:W0078-0064.jpg/>
@@1@<SE64>60 LEXICON
<-P>modum Hispani dicunt, priuatæ: dictæ ab eo quod la=
teant, Cicerone autore. Cloacæ uero sunt publicæ, quod
eleganter Columella uno uersu expreßit, dicens: Immun=
dis quæcunque uomit latrina cloacis. id est, quod ex fo=
ricis priuatis sordes confluunt in cloacas publicas, &
inde emictuntur extra urbem. Vnde Iuuena. de Tiberino
pisce dixit: Pinguis torrente cloaca. Vlpianus libro 43.
de cloacis. l. j. Cloaca est, inquit, locus cōcauus, per quem
colluuies quædam fluat. Inde cloacarius qui cloacæ curā
habet. Vlpianus libro septimo de usufructu, & quemad
modum quis utatur. l. si pendentes. Si quid, inquit, cloa=
carij nomine debeatur.</P>
<P>  coallvere est per alluuionem aliquid auge=
re. Pomponius libro 41. titulo de acquirendo. l. ergo. Pau
latim aliquid coalluendo locum eminentem supra alueum
fecit, & eum alluendo auxit.</P>
<P>  coccvm, est granum quod in quisquilia inueni=
tur frutice, grana Hispani appellant, unde purpura adul
teratur. Plinius libro nono: Coccum Galatiæ rubens gra
num, aut circa Emeritam Hispaniæ in laude est. Idem li=
bro 16. Quercus dotes ilex solo prouocat cocco. Gra=
num hoc, primo&#xE8BF;&#x0301; ceu scapus fruticis paruæ aquifoliæ
ilicis. cusculium uocant: pensionem alteram tributi pau=
peribus Hispaniæ donat. Vlpianus libro 32. digestorum,
qui est de legatis tertius. l. si cui. Purpura, inquit, & coc
cum quia nihil natiui coloris sunt, contineri arbitror.
Quod Accursius exponens nescio quas nugas affert: Coc
cum, inquit, bis tinctum in constructione tabernaculi
erat quidam pannus sericeus duorum colorum, & ui=<-P>

@@0@<filename:W0078-0065.jpg/>
@@1@<SE65>IVRIS CIVILIS. 61
<-P>detur extra uiridis, & intra ruber.</P>
<P>  coeliaci dicuntur fluxu uentris laborantes, qui
à Latinis aluini dicuntur. Nam c&#x0153;lia Græcè, Latinè in=
terpretatur aluus. Consistit autem morbus ille in uentri=
culi porta, quæ à Græcis piluros dicitur. ex Cornelio Cel
so lib. quarto. Iurisconsultus in tit. de ædilitio edicto.</P>
<P>  coemiterivm interpretatur dormitorium,
dictum à c&#x0153;monæ quod est dormio, non cimiterium
quemadmodum uulgus nunc loquitur. Conditoria uero
siue sepulchreta mortuor&#x0169; in nostra religione dicuntur
c&#x0153;miteria, id est, dormitoria, quoniam propter spem re=
surrectionis, mortuos consueuit dormientes appellare, &
eosdem dormire in domino.</P>
<P>  coenacvlvm, inquit Valla, & si formam di=
minutiui habet, diminutiuum non est, neque est locus in
quo c&#x0153;natur tantum, sed superior domus contignatio. Fe
stus: C&#x0153;nacula dicuntur ad quæ scalis ascenditur. Liuius
libro 39. ab urbe cond. C&#x0153;naculum super ædes datum est
scalis ferentibus. Paulus lib. 43. dig. tit. uti poßidetis. l. si
duo. Sed si supra ædes quas poßideo, c&#x0153;naculum sit. &
ibidem sæpius. Item in titulo de ijs qui eiecerunt aut effu
derint, sæpißime.</P>
<P>  coetvs, conuentus est siue congregatio, à coe&#x0308;un
do dictus. Virgilius primo Aeneid. Et c&#x0153;tu cinxere po=
lum. Vnde in decre. distinctione decimaquinta. Qui c&#x0153;=
tum fecerit, ut inquit Seneca in declamationibus, capita=
le est. id est, dignus morte.</P>
<P>  collegivm, ut scribit Neratius Priscus titu.
de uerborum significa. l. Neratius. à tribus fieripotest,<-P>

@@0@<filename:W0078-0066.jpg/>
@@1@<SE66>62 LEXICON
<-P>quum plures uideantur in collegio cōtineri. Sed cum duo
tantum sint consules, atque alter alterum collegam ap=
pellat, non$unclearne dicemus collegium consulum? quandoqui=
dem collega & collegi&#x0169; coniugata sunt. Numa Pompi=
lius instituit collegium tibicinum, aurificum, architecto=
rum, tinctorum, coriariorum, fabrorum, & figulorum.
Erit itaque collegium illorum qui sunt eiusdem ordinis
& profeßionis: ut Papin. libro 27. titulo de excusatio=
nibus. l. qui in collegio pistor&#x0169; sunt, à tutela excusantur.
Item lib. 47. dig. de collegijs illicitis, sæpe.</P>
<P>  collvdere, in fraude&#x0303; tertij est cōuenire. Vn=
de est collusio dictum, quòd simul ludant, id est, illudant
terti&#x0169;: quod in libris dig. sæpe legitur. Est præterea titu
lus de collusione detegenda.</P>
<P>  colvm niuarium, instrumentum erat ad percolan
dum aquam siue uinum ex niuibus, erat&#xE8BF;&#x0301; colum illud
aut ex uiminibus, ut apud Virgilium in secundo Georgi=
corum: Tu spisso uimine quallos Cola&#xE8BF;&#x0301; prælorum fumo=
sis diripe tectis. aut ex sacco cilicino, siue lineo: ut Mar=
tia. in disticho cuius index est, Saccus niuarius: Atte=
nuare niues norunt & lintea nostra. Frigidior colo non
salit unda tuo. Aut erat ex argento: ut Pomponius de
auro & argento lega. l. in argento. Inargento, inquit, po
torio, utrum id duntaxat sit in quo bibi poßit, an etiam
id quod ad præparationem bibendi comparatum est, ue=
luti colum niuarium & urceoli. pro quo mendose legi=
tur, columnarium, nihili uerbum. Ex Martiale poe&#x0308;ta, in
disticho cuius titulus est, Colum niuarium: Setinos mo=
neo nostra niue frange trientes. Sed de hoc in obseruatio<-P>

@@0@<filename:W0078-0067.jpg/>
@@1@<SE67>IVRIS CIVILIS. 63
<-P>nibus nostris plura.</P>
<P>  comes cum sit nomen ad aliquid dictum, refera=
tur&#xE8BF;&#x0301; ad ducem, quod utrunque nomen est honoris, ali=
quando tamen dicitur absolute. ut apud Horatium in pri
mo Sermonum. Hospitio modico rhetor comes Heliodo=
rus. Comitatus uero dignitas multiplex fuit, puta comes
consistorij, comes largitionum, comes sacri palatij, comes
rerum priuatarum, comes prouinciæ, comes orientis, co=
mes scholar&#x0169;, de quibus cum alijs in locis, tum in Codice
Iustiniani multa leges.</P>
<P>  comitia dicebantur apud Romanos, conuentus
populi: dicta à coe&#x0308;undo, hoc est conueniendo in unum lo
cum ad suffragia ferenda, aut aliquid aliud faciendum.
Fuerunt autem comitia calata, quæ rursus in centuriata
& curiata diuidebantur, quemadmodum suprà diximus,
in uerbo calata comitia.</P>
<P>  commeatvs duo significat, nam omnia quæ
ad uictum publicum pertinent, commeatus nomine con=
tinentur. Sallustius in Catilina: Commeatus abundè, mu=
nicipia atque coloniæ patebunt. Est præterea cōmeatus
facultas quæ datur militi abeundi ex exercitu ad præscri=
ptum tempus. Festus: Commeare, inquit, est ultro citro&#xE8BF;&#x0301;
ire: unde commeatus dicitur tempus quo ire & redire
quis poßit. Liuius libro 21. ab urbe condita, de Hanniba=
le milites suos post expugnatam Saguntum alloquente:
Si quis, inquit, uestrûm suos uisere uult, commeatum do.
Idem libro uigesimosecundo: Magna pars militum sine
commeatibus dilabebatur. Marcellus libro 48. digesto=
rum, titulo de p&#x0153;nis. l. relegati. Commeatum, inquit, re=<-P>

@@0@<filename:W0078-0068.jpg/>
@@1@<SE68>64 LEXICON
<-P>meatum$unclear ue darem. Item de re militari. l. j. &. l. deserto=
rem. Item ad municipales. l. quoties. &. l. titius.</P>
<P>  commeatalis miles, dicitur qui in stipendij
partem accipit alimenta ex commeatu, id est, ex alimen=
to publico: nam, quemadmodum diximus, commeatus in
priori significatione accipitur pro cibarijs atque alimen=
tis exercitus. Iustinianus in titulo de præfecto prætorio
Aphricæ. l. quas deo. Nullum aude ant duces uel tribuni
commeatalem de ipsis dimittere, ne dum sibi lucrum stu=
dent conficere, incustoditas nostras relinquant prouin=
cias. & infra: Non de commeatibus militum, aut de eo=
rum stipendijs lucrum facere.</P>
<P>  commentvm, ti, est fictio, ab eo quod est com=
miniscor comminisceris. Terentius in Andria: Ipsis com=
mentum placet. Virgilius in secundo Aeneidos: Timidi
commenta retexit Naupliades animi. Papinianus libro
48. digestorum. l. miles. Socer cum nurum adulterij accu=
saturum se libellis præsidi datis testatus fuisset, maluit
ab accusatione desistere, & lucrum ex dote magis pete=
re: quæritur, an eiusmodi commentum eius admitti existi
mes? Accursius pro commento, commeatum legit. Item
Marcellus libro 49. digestorum. titulo de iure fisci. l. res
quæ. Dignum fuisse puniri pro tam turpi tam&#xE8BF;&#x0301; inuidio=
so commento. hic Accursius pro uoluntate inspecta ex=
ponit. Item Vlpianus titu. de rebus eor&#x0169;. l. quamuis. Tam
callidum cōmentum in exemplum coe&#x0308;rcere debeat.</P>
<P>  commentariensis ab Asconio Pediano is
dicitur qui præest à commentarijs, id est, libris & ratio=
nibus publicis. Hierony. in secundo Regum, cap. octauo:<-P>

@@0@<filename:W0078-0069.jpg/>
@@1@<SE69>IVRIS CIVILIS. 65
<-P>Iosaphath autem præerat à comme&#x0303;tarijs. Paulus lib. 49.
dig. de iure fisci. l. in fraudem. Ea, inquit, manu commen=
tariensis annotanda sunt. Neque dictus est quia acta ei
cōmittuntur, ut ait Accursius. Aliàs pro carceris custode
accipitur, ut C. de custod. reo. l. ad commentarienses.</P>
<P>  committere inter alia significat etiam pu=
gnam conserere: ut apud Lucanum in primo: Exigu&#x0169; do
minos commisit asylum. & Martialis: Victores cōmitte
Venus. Iurisconsultus lib. 9. dig. ti. si quadrupes pauperie&#x0303;.
l. j. Cum arietes, inquit, & boues commisissent, & alter
alterum occiderit. subaudiendum est enim pugnam.</P>
<P>  commvne pro repub. ut uulgò dicitur communi=
dad. Ouidius 12. Metamorph. Gentis&#xE8BF;&#x0301; simul commune
Pelasgæ. Horatius 2. Carm. Priuatus illis census erat
magnum commune. Cicero tertio in Verrem: Quomo=
do iste commune miliadum uexauit. Scæuola lib. 46. tit.
de appellat. l. Imperator Alexander communi &c.</P>
<P>  compendivm, in uia est contractio quædam,
& breuitas, quàmmaxima esse potest, sicut econtrario
dispendium uia per ambages. Modestinus lib. 50. digest.
tit. de legationibus. l. eundem. Itineris, inquit, compen=
dium subeat. & per translationem tit. de administratio=
ne. l. Titium. Vtrum compe&#x0303;dium negocij, an usuras præ=
stare debeat &c.</P>
<P>  competenter, pro eo quod est mediocriter
& conuenienter, & competentia pro ipsa mediocritate
& conuenientia. Gellius lib. j. Omnium membror&#x0169; inter
se competentia. Idem lib. 13. Plures simul ad eande&#x0303; compe
tentiam nasci non queunt. Martianus: Memoratum arbi<-P>

@@0@<filename:W0078-0070.jpg/>
@@1@<SE70>66 LEXICON
<-P>tror competenter quæ sint fastigia literarum. Iurisconsul
tus ti. sol. mat. l. si c&#x0169; patri & filiæ cōpetenter cōsulatur.</P>
<P>  compilare, est facto impetu in quempiā gras=
sari, quod proprie latronum est. Horatius primo Serm.
Serui ne te compilent. id est, te adorti trucide&#x0303;t. Aliquādo
accipitur pro eo quod est aliorum scripta & inuenta fu
rari: ut idem in eodem, Ne Crispini scrinia lippi Compi=
lasse putes. Macrobius lib. 1. Saturn. Possem pluribus edo
cere, quantum se mutuo compilarint bibliothecæ ueteris
autores. Paul. lib. 48. tit. ad leg. Iuliam pecul. l. sacrilegi.
Sunt, inquit, sacrilegi qui publica sacra compilauerint.</P>
<P>  compingere, est res diuersas in unum coagme&#x0303;
tare at&#xE8BF; conglutinare. Vnde est illud Iob cap. 10. Hiero=
nymo interprete: Oßibus & neruis compegisti me. Cel=
sus lib. 6. Tenuißimis minutißimis&#xE8BF;&#x0301; oßiculis caput com=
pingeret. Paulus lib. 46. dig. de solutionib. l. qui res. Si na=
uem, inquit, eisdem tabulis compegerit.</P>
<P>  concameratio, est structura fornicata siue
testudinea: nam camera est fornix siue testudo, unde con=
camerare est camerā struere. Plinius lib. 34. Dinocrates
Alexandri architectus Archinoe&#x0308;s templum cōcamerare
instituerat. Vitruuius lib. 2. Ne&#xE8BF; paries, inquit, concame
rationes recipit. Ide&#x0303; lib. 6. Si hypogea concamerationes&#xE8BF;&#x0301;
instituerentur. Labeo lib. 32. dig. de legat. iij. l. si cui ædes.
Aliquod, inquit, conclaue, quod supra concamerationem.</P>
<P>  conclave, quid sit omnes norunt: nam est in do
mo locus secretior. sed ideo posuimus hoc in loco, quia in
proferendo accentu pleri&#xE8BF; omnes peccant: cum enim in
penultima collocari debeat, in tertia à fine ponunt. Ho=<-P>

@@0@<filename:W0078-0071.jpg/>
@@1@<SE71>IVRIS CIVILIS. 67
<-P>ratius 2. Serm. Currere per totum pauidi conclaue. Cla=
uis nan&#xE8BF; primam producit. Vlpia. lib. 25. titu. de uentre
inspic. l. j. In quo, inquit, conclaui mulier paritura erit.
Item Neratius lib. 39. dig. tit. de damno infe. l. quod Cor=
nelius. Conclaue, inquit, binarum ædium.</P>
<P>  concinnare, inquit Festus, est apte compone=
re: nam cinnus, ut ait, mixtio est. Plinius lib. 14. Cato iu
bet uina concinnari ad cinnum. Inde cōcinnatorius, a, um,
res ad concinnandum apta. Paulus lib. 33. dig. tit. de penu
legata. l. instrumentum. Vasa, inquit, concinnatoria in=
strumento non continentur.</P>
<P>  conditvra, est illud quod ferculis alijs&#xE8BF;&#x0301; escu=
lentis concinnandi condiendí ue gratia solet adhiberi.
Apud Columellam lib. 3. de re rust. caput est de oliuar&#x0169;
conditura. Vlpianus lib. 33. dig. de tritico & uino leg. l. si
quis. Quod potius, inquit, condituræ loco fuit.</P>
<P>  congiarivm, sportula erat quæ diurni cibi no
mine comitibus, anteambulonibus, asseclis, stipatoribus&#xE8BF;&#x0301;
suis potentiores ciues distribuebant: dictum à congio uini
mensura sextarios sex capiente. Plinius lib. 14. Tribus cō=
gijs epotis uno impetu. hinc cōgiarium. Martialis: Cen=
tum miselli iam ualete quadrantes Anteambulonis con=
giarium laßi. Paulus lib. 33. de fundo instru. l. tabernæ.
Vrnæ, inquit, æreæ & congiaria & sextaria.</P>
<P>  contignatio, est trabium coassatio ad tabu=
lata c&#x0153;nacula&#xE8BF;&#x0301; cōstruenda. Plin. lib. 35. Sesquipedalis pa
ries non amplius qui unam contignatione&#x0303; sustinet. Liuius
lib. 21. ab urbe cond. Bouem in tertiam contignationem
sua sponte scandisse refert. Papinianus lib. 8. de seruitut.<-P>

@@0@<filename:W0078-0072.jpg/>
@@1@<SE72>68 LEXICON
<-P>urb. prædio. l. binas quis. Binas, inquit, quis ædes habebat
una contignatione tectas.</P>
<P>  continens plerun&#xE8BF; pro continuus, hoc est, con
tinuatus accipitur. Cicero primo Tusc. quæst. Continen=
tem orationem audire malo. Celsus lib. 3. Et multo magis
si continentes febres sine remißione sunt. Triphonius lib.
27. de excusationibus. l. Titius. Testamento, inquit, Ro=
mæ concepto ut in continentibus. Item Vlpia. lib. 39. de
aqua pluuiali arc. l. j. Noceat loco qui est intra continen
tia ædificia. Paul. de uerborum significat. l. urbis. Romæ,
inquit, continentibus ædificijs.</P>
<P>  contvrbo, as, præter illum significatum quem
habet in promptu, significat etiam decoquere, siue fidem
frangere, nec creditori uelle aut posse soluere. Martialis:
Conturbabit Atlas & non erit uncia c&#x0153;lo. Decidat tec&#x0169;
qua pater ipse deûm. Iuuenalis: Sic pedo conturbat, Ma=
tho deficit, exitus hic est. Alphenus lib. 11. in tit. de in re&#x0303;
uerso. l. quidam fundum. Postea, inquit, conturbauerat
qui boues uendiderat. Idem de institoria act. l. quicun&#xE8BF;.
Si quis pistor seruum suum solitus fuit ad cert&#x0169; mittere
locum ad panem uendendum, deinde conturbauerit. Ac=
cursius, id est, non fecit quod conuenit, exponit.</P>
<P>  corbis, textum est uimine&#x0169;, quod Græcè, ut Pri=
scianus ait, cophinus appellatur, sed proprie corbis est
quo messes excipiuntur. Varro de lingua latina: Corbis,
inquit, dicta ab eo quod spicæ aliud'ue quid eo corrue=
bat. Sed cum grammaticis sub genere f&#x0153;minino relinqua
tur. Seruius in primo Georg. autoritate Ciceronis sub
f&#x0153;minino proferendum esse dicit, qui dixit messoria se<-P>

@@0@<filename:W0078-0073.jpg/>
@@1@<SE73>IVRIS CIVILIS. 69
<-P>corbe cōtexit. Vlpia. lib. 33. dig. de fundo instr. l. instrume&#x0303;
ta. Instrumenta, inquit, cogendi fructus, quemadmo&#x0169; tor
cularia, corbes, falces messoriæ, falces f&#x0153;nariæ.</P>
<P>  corinthivm æs, & uasa corinthia, ab ære co
rinthio dicta, quod Corintho urbe Achaiæ Romanis
euersa & incensa, ex uarijs sit metallis conflatum. Pli=
nius de ære corinthio: Casus inquit, hoc miscuit, Corin=
tho cum caperetur incensa. Sed autor ostendit opifices
nobiles corinthiorum uasorum Corinthi excidium præ=
ceßisse. Martialis: Consuluit nares an olerent æra Corin
thon. Suetonius in Augusto: Propter uasa, inquit, corin=
thia inter proscriptos curasse referendos. Iabolenus Pri=
scus, de legat. iij. l. hæres. Cui Corinthia inquit, uasa lega
ta essent, & sequitur: Proculus uero recte ait, si æneæ
quidem sint abaces: si autem corinthiæ, nō deberi. Accur
sius corinthiæ, id est, de uili materia, puta palea uel her=
ba palustri exponit, putans preciosiora esse uasa ænea,
quàm uasa corinthia: at&#xE8BF; ita lectionem cum sensu per=
turbat. Erit igitur ordo & literæ sensus talis: Proculus
uero recte ait, subaudi abaces deberi, quia uasa corinthia
erant in tanto precio, ut una libra permutaretur ali quā=
do quingentis. Aequitas ita&#xE8BF; legis in hoc consistit, quod
abaces ex uiliori materia debentur, ex preciosiori tamen
non debentur.</P>
<P>  corpvs pro collegio à Iurisconsultis nōnunquam
accipitur, ut Calistratus lib. 27. de excusat. l. non tantum.
Non omnia, inquit, corpora uel collegia uacuationem
tutelarum habent. Item Pomponius lib. 41. tit. de ususca=
pionibus. l. rerum. Corporum, inquit, tria genera. Iusti=<-P>

@@0@<filename:W0078-0074.jpg/>
@@1@<SE74>70 LEXICON
<-P>nianus quoque Codice de legibus & constitutionibus. l.
quæ ex relationibus. Quibuslibet corporibus, inquit, aut
legatis.</P>
<P>  corradere pecunias, est undecun&#xE8BF; illas, eru=
scare at&#xE8BF; conquirere. Terentius in Adelph. Minas dece&#x0303;
corradet alicunde. Idem in Phormione: Munus hoc ei
corraditur. Vlpianus tit. de bonis damnatorum. l. diuus.
Plerunque, inquit, corrasas pecunias Præsides ad fiscum
transmiserunt.</P>
<P>  corrivales, dicuntur qui ex eodem riuo si=
mul aquantur, & per translationem, qui eandem ami=
cam habent communem. Vlpianus lib. 43. de aqua æsti.
l. j. Corriuales, inquit, id est, qui per eundem riuum aquā
deducunt.</P>
<P>  cotidie per c, & non quotidie per q, debere
scribi Quintil. est autor lib. 1. de Orator. instit. Frigidio=
ra, inquit, his alia, ut, quicquid, c, quartā haberet: & quo
tidie, non cotidie. uer&#x0169; hæc iam inter ineptias euanuer&#x0169;t.
Frigida esse & inter ineptias numerat Quintil. quod
quotidie per q, literam debeat scribi. Victorinus quo&#xE8BF;
in lib. de orthographia cotidie per c, literam debere scri
bi his uerbis ostendit: Quamuis, inquit, coccus à coquen=
do, & cotidie à quoto & die deriuata sint, per c, non
per q, scribenda sunt. Adnotarunt & hoc Angel. Poli=
tianus, & Laurent. Abstemius, & Ludouicus Bonogni=
nus in adnotationibus suis.</P>
<P>  cotoria, æ, uena est unde cotes excind&#x0169;tur, sicut
Sulphuraria, unde sulphur eruitur, Stypteria unde alu=
men. Alphenus lib. 39. de publican. & uectigal. l. Cæsar<-P>

@@0@<filename:W0078-0075.jpg/>
@@1@<SE75>IVRIS CIVILIS. 71
<-P>cum insulæ Cretæ cotorias locaret, legem dixerat.</P>
<P>  cretaefodina, dicta est unde creta effodi=
tur. Sed cum multa sint Cretæ genera, cymolia, sarda,
umbrica, saxea, argentaria, figula: de cymolia creta intel
ligendum est dixisse Iurisconsultum lib. 27. dig. tit. de reb.
eorum qui. l. sed si. Cretæfodinas, inquit, uel argentifodi=
nas, uel aliud simile. Caius lib. 39. de publicanis & uectig.
l. sed & ij. Est autem creta cymolia qua utuntur in lani=
ficio pannarij, ad lanæ duriciem molliendam.</P>
<P>  crinale, ornamentum capitis est ad fingendum
capillos ne turbentur euagentur&#xE8BF;&#x0301;. Ouid. iij. Metamor.
Nec torques collo, nec habens crinale capillos. Idem in 5.
Curuum crinale capillos. Virg. Aeneid. 11. Pro crinali au
ro pro longæ tegmine pallæ. Vlpia. lib. 34. de auro & ar
gento leg. l. argumento. Fasciæ, inquit, crinales pedules&#xE8BF;&#x0301;.
Philippus Beroaldus non legit crinales, sed fasciæ cruru=
les pedules&#xE8BF;&#x0301;: quasi fasciæ sint crurum pedum&#xE8BF;&#x0301; muni=
menta quædam.</P>
<P>  cvcvma, quid sit nondum liquet mihi, ne&#xE8BF; enim
ego is sum, qui incognita pro cognitis habeam. Angelus
Politianus obseruationem fecit de cucuma, sed quid ea
esset non ostendit. Nam cum dicit Martialis ad Torqua=
tum, Cucumam fecit Otacilius. uidetur esse genus ædifi=
cij tugurij pauperis. Ambrosius in uita beatæ Agnes pro
uase quodam æreo uidetur posuisse: Dij, inquit, tui ærei
sunt, ex quibus cucumæ melius fiunt. Vnde cucumelam
inter uasa posuit libro octauo digest. Vlpianus, titu=
lo si seruitus. l. si quando. Seius inquit, syluam seuisset,
in qua labra & crateras & cucumelas positas haberet.<-P>

@@0@<filename:W0078-0076.jpg/>
@@1@<SE76>72 LEXICON
<-P>Pro genere uerberis cuiusdam posuit Martianus lib. 24.
ad legem Corneliam de sicarijs. l. j. Si claua, inquit, per=
cusserit, aut cucuma. Petronius arbiter pro fornace ui=
detur posuisse.</P>
<P>  cvllevs, uter est ex corio bouis, capiens uiginti
amphoras. Priscianus de ponderibus & me&#x0303;suris: Culleus
hac maior nulla est mensura liquoris. Plinius lib. 14. Se=
ptenos culleos singula iugera musti. Vlpia. lib. 33. dig. de
fundo instructo. l. quæsitum. Cuppæ, inquit, & cullei. Ite&#x0303;
Scæuola eodem lib. tit. de annuis legatis. l. legatum. Vini,
inquit, falerni quod domi nasceretur quotannis binos cul
leos. Est præterea culleus mensura frumentaria tantun=
dem capiens. Scæuola, lib. 13. dig. tit. de pignoratitia actio
ne. l. ultima. Pecuniam sub pignore culleorum accepit.
Est præterea culleus publica paricidarum p&#x0153;na ex lege
Pompeia. de paricidis. Hinc Iuuenalis de Nerone parici=
da: Cuius supplicio non debuit una parari Simia, nec ser
pens unus, nec culleus unus.</P>
<P>  cvppa & cuppula, uasa sunt uinaria, hoc est, in
quibus uina conduntur. Nonius Marcellus de generibus
uasorum cuppas ponit & tinas. Vlpianus de fundo in=
structo. l. instrumenta. ubi cuppas exponit uasa uinaria
lapidea, uel de terra facta, cum illa sint dolia, cuppæ uero
ex lignis constent. Item de legatis tertio. l. cuius. Vasa,
inquit, uinaria: id est, cuppæ & dolia, quæ in cella defixa
sunt. Inde cuppula parua cuppa, ut de tritico & uino le=
gato. l. si cui. In cuppis, inquit, siue cuppulis.</P>

@@0@<filename:W0078-0077.jpg/>
@@1@<SE77>IVRIS CIVILIS. 73
<Z>D</Z>
<P><INI2>D</INI2>actylotheca interpretatur annulorum
repositorium: nam dactylus digitus, & annulus
interpretatur, & theca repositorium. Plinius libro 37.
Dactylothecā primus omnium habuit Romæ priuignus
Syllæ Scaurus. Martialis: Dactylothecam, inquit, non
habet. Pau. lib. 32. de lega. tertio. l. argento. Annulis lega=
tis dactylothecæ non cedunt. at&#xE8BF; ibidem. Iterum in da=
ctylotheca, inquit, legata.</P>
<P>  damno damnas, præter illam notam significatio=
nem significat etiam obligare, ut Virgi. in Buco. Dam=
nabis tu quoque uotis. titu. de diuortijs. l. si filius. Dam=
nand&#x0169;, inquit, eum quanti mulier lite&#x0303; iurauerit. Ite&#x0303; de le=
ga. j. l. cum filio. Heredem, inquit, mihi dare damnauerit.
Hinc sæpe legitur damnatus pro obligatus. nam me&#x0303;dum
est ubicunque legitur damnas nihili uerbum, cum legi
debeat damnatus. ut apud Horatium secundo Sermon&#x0169;:
Gladiatorum dare centum damnati populo paria.</P>
<P>  daphnensis lucus, nemus est suburbanum An=
tiochiæ epidaphne, id est, ad Daphnem positæ: id est lau
ret&#x0169;, quod dece&#x0303; mille passu&#x0169; ambitu patet in Syria cur=
ua, quo in loco Antiochensium conuentus agitabatur. ex
Strabone. fuit aute&#x0303; hic lucus à Cneo Pompeio magno cō
secratus, Eusebio autore. Est quoque Antiochiæ porta
Daphnitica, de qua Hierony. in uita Ignatij: Reliquiæ, in
quit, corporis eius Antiochiæ iacent extra portam Da=
phniticam in c&#x0153;miterio. Iustini. libro Codicis undecimo,
de cupreßis luco daphnensis. l. Si quis autem daphnensis
luci in Syria arborem amputauerit.</P>

@@0@<filename:W0078-0078.jpg/>
@@1@<SE78>74 LEXICON
<P>  dardanarivs, dicitur qui imitatur Darda=
num quendam hominem sceleratum, de quo Sidonius li=
bro quinto: Omnia in Dardano crimina simul execran=
tur. ab hoc Columella dixit in horto: Dardaniæ ueniant
artes. Dardanarij quoque dicuntur propolæ, qui omnia
præemunt, ut postea carius uendant. Cicero contra Piso=
nem: Panis tibi de cuppa atque propola. Plautus in Dar
danarij præpropera emptione: Flagellabat, inquit, an=
nonam. Vlpianus libro 47. de extraordinarijs crimini. l.
annonam. Annonam uexare dardanarij solent. Item de
p&#x0153;nis. l. in dardanarios &c.</P>
<P>  decedere, contrarium est ei quod est succede=
re. ut si dixeris: Appius Claudius succeßit in prouincia
Ciceroni, & Cicero deceßit Appio. Vnde dicti sunt suc=
cessores & decessores. Vlpianus libro 48. digest. ad lege&#x0303;
Iuliam maiestatis. l. qui$unclearue. Qui'$unclearue, inquit, de prouincia
cum ei successum esset, non disceßit.</P>
<P>  decido decidis, est cum creditore super debito
transigere. Cicero tertia in Verrem: Nisi cum muliere,
inquit, decideretur. Idem quarta in eunde&#x0303;: C&#x0169; reo transi=
gat, cum accusatore decidat. Idem in quinta: Qui septin
gentis decidere noluisset, mille promisit. Plinius libro se=
ptimo: Abunde igitur at que indulgenter fortuna decidit
cum eo, qui iure dici non queat felix. Martialis: Contur=
babit Atlas, & non erit uncia c&#x0153;lo. Decidat tecum qua
pater ipse deûm. Scæuola libro 26. de administra. & pe=
riculo tutorum. l. cum hæreditas. Cum pleris&#xE8BF;, inquit, cre
ditoribus ita decidit. & infra: Cum plerisque creditori=
bus ita deciderunt.</P>

@@0@<filename:W0078-0079.jpg/>
@@1@<SE79>IVRIS CIVILIS. 75
<P>  decisio, onis, ab eo quod est decido idis, in supe=
riori significatione ut sit decisio idem quod transactio.
Cicero de prouincijs consularibus: Cum tyranno, inquit,
decisiones & direptiones. Ambrosius ad Titian&#x0169;: Prom
ptior esto decisioni cuius & spes potior & fructus est.
Paulus libro 35. ad legem Falcidiam. l. si hæres. Si hæres,
inquit, cum creditoribus deciderit, ne solidum solueret,
& ob eam decisionem factum sit ut aliquid retineret.</P>
<P>  decoctores, dicuntur qui cum non sint sol=
uendo, uertunt solum at&#xE8BF; aufugiunt. unde Catullus: De=
coctoris amica formiani. & Valerius de uarietate ca=
su&#x0169;: Postea inopia turpem decoctoris superlatione&#x0303;. Sene
ca libr. quinto de beneficijs: Quomodo f&#x0153;nerator quos=
dam debitores non appellat, quos scit decoxisse. Iustinia=
nus lib. decimo de decurionibus. l. Quilibet principali&#x0169;
uel decurionum decoctor pecuniæ publicæ si fraudulen=
tus. Hic decoctorem uidetur posuisse non tam pro eo, qui
cum soluendo nō sit, fidem publicam frangit, quàm pro
eo qui depeculatus est pecuniam publicam. in quo signi=
ficatu accepit Martialis, c&#x0169; ait: Nihil colonus uillicus&#xE8BF;&#x0301;
decoxit. hoc est defraudauit at&#xE8BF; intercepit. Accursiusnō
intelligens quid esset decoctor, officij nomen esse dixit.</P>
<P>  decvriones, in colonijs & municipijs dicun=
tur qui Romæ Senatores appellantur: dicti à numero
equitum quibus in militia præerant. Autores sunt No=
nius Marcellus, & Festus Pompeius: dignitas uero ipsa,
Decurionatus dicitur. de officio decurionum & de illo=
rum dignitate, lege in libris digestorum titulum, ad mu=
nicipales. l. quoties. & l. libertus. Item de decretis. l. ambi<-P>

@@0@<filename:W0078-0080.jpg/>
@@1@<SE80>76 LEXICON
<-P>tiosa. Omnino decurionum officium est pecuniam publi=
cam habere, tractare, & exigere.</P>
<P>  dedititii serui, dicuntur qui ex obsidione se
dediderunt in potestatem uictoris. formam autem dedi=
tionis scribit Liuius libro primo ab urbe condita: Obses=
sor, inquit, interrogauit: Estis'$unclearne uos legati oratores&#xE8BF;&#x0301;
mißi à populo Collatino: ut uos, populum&#xE8BF;&#x0301; Collatinum
dederitis? Sumus. Est'$unclearne populus Collatinus in sua po=
testate? Est. Deditis'$unclearne uos, populum&#xE8BF;&#x0301; Collatinum, ur=
bem, agros, aquam, terminos, delubra, utensilia, diuina,
humana&#xE8BF;&#x0301; omnia in meam Romani&#xE8BF;&#x0301; populi ditionem?
Dedimus. Et ego recipio. De seruis dedititijs Iustinianus
in primo Institutionum lib. titu. de libertinis, & quomo=
do manumißi obtinebāt infimum libertinitatis gradum:
quoniam illorum, inquit, peßima conditio est.</P>
<P>  definio & definitio, non diffinio & diffinitio
notatum à Ludouico Bonognino, semper legi in Pādectis
Florentinis: & ferè nunquā aliter legitur in libris uetu=
stißimis, qui reperiuntur scripti etiā in alijs facultatibus.</P>
<P>  defrvtvm, mustum est quod decoquitur quo=
usque pars tertia relinquatur. Plinius tamen libro 14. Sa=
pa, inquit, fit musto usque ad tertiam mensuræ partem
decocto, quod ubi factum ad dimidiam est, defrutum uo=
camus. Virgilius quarto Georgic. Aut igni pinguia mul=
to Defruta. Vlpianus libro 33. digest. de fundo instructo.
l. quæsitum. Vas, inquit, æneum in quo sapa coqueretur,
& defrutum fieret. Item de uino & tritico lega. l. qui ui
num. Mulsum, inquit, passum, defrutum. Defrutum di=
ctum est quod autore Plinio sit ad dimidias defraudat&#x0169;:<-P>

@@0@<filename:W0078-0081.jpg/>
@@1@<SE81>IVRIS CIVILIS. 77
<-P>aut quemadmodum uult Nonius Marcellus, quod ad ter=
tiam redact&#x0169; sit. Nō quod Accursius hallucinatur, quod
de usu sit sublatum, ut quamdiu poßit seruetur. quasi sit
dictum à fruor, eris.</P>
<P>  deglabrare, est delibrare siue cingere, hoc
est arborem decorticare: nam glaber proprie dicitur qui
læuis est, & pilis caret, sed hic deglabrare pro læuem fa=
cere posuit Iurisconsultus Paulus libr. 47. dig. tit. arbor&#x0169;
furtim cæsarum. l. cædere. Cingere, inquit, arborem, est
deglabrare siue delibrare.</P>
<P>  delator, est alicuius criminis denunciator, dum=
modo ad officium suum non pertineat ea denunciatio.
hoc genus hominum odiosum habetur. Martialis de dela
toribus: Turba grauis paci placidæ&#xE8BF;&#x0301; inimica quieti,
Quæ miseras semper sollicitabat opes. Idem: Et delator
habet quod dabat exilium. Pro denunciatore tantum po
suit Iurisconsultus Papinianus tit. de diuersis. l. intra. In=
tra quatuor, inquit, annos uacantium bonorum delator.
In titulo tamen de iure fisci, propria delatoris significa=
tione utitur sæpe.</P>
<P>  delibrare, quod est librum, hoc est corticem
arbori detrahere. lege suprà in uerbo cingere arborem,
& in uerbo deglabrare.</P>
<P>  delphi, orum, ciuitas est Phocidis, ad montis Par
naßi radices posita, ubi Apollo solitus erat responsa da=
re: sed quemadmodum ait Iuuena. Nunc cessant oracula
Delphis. titu. de censibus.</P>
<P>  delphicae mensæ à Delphis urbe Apollini sa=
cra dictæ sunt, & erant ex ære, quas ueteres Cortinas uo<-P>

@@0@<filename:W0078-0082.jpg/>
@@1@<SE82>78 LEXICON
<-P>cabant. Plinius libro 34. Ex ære, inquit, factitauerunt cor
tinas tripodum nomine delphicas. Cicero sexto in Ver=
rem: Mensas delphicas è marmore. Martial. Argentum
atque aurum non simplex delphica portat. Florentinus
titulo de supellectili legata. l. id est. Trapezophora, in=
quit, delphicæ subsellia.</P>
<P>  deminvo, is, & deminutio, onis, non diminuo
& diminutio, ut paßim legitur in libris digestorum, de=
bere scribi adnotauit Ludouicus Bonogninus in Pande=
ctis Florentinorum. Est autem capite deminutus, ut ait
Festus, qui ciuitate mutatus est, & ex alia familia in
aliam adoptatus, & qui in hostium potestate&#x0303; uenit, &
cui aqua & igni interdictum est.</P>
<P>  demolior demoliris, est illud quod extructum
est diruere. Nam moliri est ædificare, cuius contrarium
est demoliri. Virgilius primo Aeneid. Moliri&#xE8BF;&#x0301; arcem,
& manibus subuoluere saxa. Apud antiquiores demolio
is, declinabatur, ut Diomedes testimonio Varronis osten
dit, quem citat in libro poe&#x0308;tico: Non demolio, inquit,
astra. Et Næuius in corollaria: Hæc demolite, inquit.
Vlpianus titu. de usufructu. l. hæres. Antequam usufructu
prohibuerit, demolierit. Et demolitus paßiue, ut in titu.
de ususcapionibus. l. eum qui.</P>
<P>  deni denæ dena, nome&#x0303; est diuiduum distributiuum,
quale illud bini binæ bina, & similia, cuiusmodi nomina
Accursius solitus est exponere in bis tantum, cum re ue=
ra significent cuilibet tantum, quod latuit Bartolum. Is
enim exponens legem quæ habetur de legatis 3. si quis
testame&#x0303;to Titio & Seio decem dari iusserit. nullam hæc<-P>

@@0@<filename:W0078-0083.jpg/>
@@1@<SE83>IVRIS CIVILIS. 79
<-P>uerba recipiunt ambiguitatem, ut dena dixiße uideatur
qui decem dixit: putauit per dena uiginti intelligi. Ait
nanque: Qui reliquit decem, non uidetur relinquere ui=
ginti. Nam cum inter decem & dena illa sit differentia
inter oratores obseruata, quod decem numerum simpli=
cem, hoc est, decem umtates significet, dena uero cuilibet
decem, erat sensus legis: quod qui Titio & Seio legauit
decem, non legauit dena, id est, cuilibet decem, sed decem
simpliciter hoc est, cuilibet quinque. In titulo de uerbo=
rum obligatione. l. si ita. Accursius dena pro bis decem
interpretatus est. Idem de annuis legatis. l. si legatum. ex=
ponens illud, Si legatum fortè sit relictum annua bina tri
na die, fortè triginta dena per singulos debentur annos.
licet nō fuerit adiectum æquis pensionibus, dena pro de=
cem interpretatus est, cum dena non simpliciter decem,
sed per singulos annos decem significet.</P>
<P>  depectvs participium est, ab eo quod est depe=
ciscor, quod significat turpiter pacisci. unde depector
apud Apuleium in oratione pro magia: Est, inquit, liti&#x0169;
depector, omnium falsorum commentator. Vlpianus li=
bro tertio de calumniato. l. & generaliter. Hoc, inquit,
edicto tenetur qui depectus est.</P>
<P>  deserere proprie militum est, qui relinquunt
locum in acie, aut sine commeatu discedunt ex castris:
unde est desertor & desertio, de quibus sæpe in libris di
gestorum, tit. de re militari.</P>
<P>  desidero præter illam notam significat etiam
deficere. Cæsar in commentarijs: Desiderati sunt, inquit,
eo die sagittarij circiter ducenti. id est, defecerunt: hoc<-P>

@@0@<filename:W0078-0084.jpg/>
@@1@<SE84>80 LEXICON
<-P>est, interempti sunt. Suetonius in Augusto: Desiderauit
nonnunquam M. Agrippæ patientiam, & Mec&#x0153;natis
taciturnitatem. Quem locum Eutropius & Sextus Au=
relius non intelligentes, decepti huius uerbi ambigua si=
gnificatione putauerunt, quòd Augustus uoluisset esse
æquè patiens atque Agrippa, & taciturnus ut Mec&#x0153;=
nas: Cum apud Suetoni&#x0169; desiderare accipiatur pro defi=
cere illud quod desideramus. In quo sensu accepit Iuriscō
sultus in tit. si libertus ingenuus esse dicatur. l. quoties.
Siue officium, inquit, desideretur. id est, deficiat in eo qui
debet obsequi & obtemperare.</P>
<P>  diaeta locus est in domo, ubi per ocium uersa=
mur. Papinius in secundo Syluarum: Vna tamen cunctis
procul eminet una diætis. Sidonius Apollinaris in episto.
Ex triclinio fit in diætam siue c&#x0153;naculum transitus. Iu=
risconsultus titulo de legatis tertio: Cellarium, inquit,
iunctum eidem diætæ. Inde diætarius dictus est seruus si=
ue minister in diæta deseruiens. Meminit Vlpianus in
titulo de fundo instructo. l. quæsitum. Est præterea diæ=
tarius, qui ex diæta quippiam furatur, ut Vlpianus in ti
tulo de effractoribus: Simili, in quit, modo & dietarij &
saccularij puniuntur. Pro quo mendose legitur detracta=
rij. Idem in titu. de effractoribus. l. saccularij. Qui diæ=
tarij, inquit, appellantur: hoc est, qui in aliena c&#x0153;nacula
se dirigunt furandi animo.</P>
<P>  diathetvm, uidetur genus esse poculi, sicut
syntheton siue synthesis. Iurisconsultus ad legem Aqui=
liam. l. si seruus. Si calicem, inquit, diathetum faciendum
dedisti. Iustinianus quo&#xE8BF; lib. 10. l. j. Artifices, inquit, dia=<-P>

@@0@<filename:W0078-0085.jpg/>
@@1@<SE85>IVRIS CIVILIS. 81
<-P>thetarij, id est, calices diathetos fabricantes.</P>
<P>  dienses populi sunt Macedoniæ, à Dio colonia
dicti. hos Pausanias Diastas appellat, apud quos gymni=
cum certamen agebatur. Paul. lib. ult. in tit. de censib. In
Macedonia, inquit, iuris Italici sunt Dienses.</P>
<P>  diffindere diem, & diffißio diei, quid signifi=
cet, non est in promptu, ne&#xE8BF; cur sic dicatur. Gell. lib. 13.
Iußi, inquit, diem diffindi. Et iterum: In dierum diffißio=
nibus & comperendinationibus. Vlpia. lib. 2. digest. tit. si
quis cautionibus. l. non extinguemus. Si quis, inquit, cau=
tionibus in iudicio sistendi causa non obtemperauerit. Si
quis, ait, in iudicio se sisti promiserit, & ualetudine uel
tempestate, uel ui fluminis prohibitus se sistere non po=
tuit, exceptione adiuuatur: nec immeritò. Cum enim in
tali promißione præsentia opus sit, quomodo poterit se
sistere, qui aduersa ualetudine impeditus est? Et ideo etiā
lex Duodecim tabularum, si iudex uel alteruter ex litiga
toribus morbo sontico impediatur, iubet diem iudicij esse
diffissum. Sic enim legitur in Pandectis archetypis Flo=
rentinorum, non diffusum: uidetur&#xE8BF;&#x0301; significare diem in=
tercisum, siue intercapedinatum at&#xE8BF; dilatum.</P>
<P>  diffvndi uina proprie dicuntur, quæ postea
quàm defecata sunt, in dolijs conduntur transuasantur&#xE8BF;&#x0301;.
Iuuenalis: Ipse capillato diffusum consule potat. Et Hora
tius: Vina bibes iterum tauro diffusa. Vlpianus lib. 32. de
leg. iij. l. cum quæreretur. Nam si uina diffudisset, habi=
turus usui. Item Proculus lib. 33. de tritico & uino leg. l.
cum uinum. Cum uinum, inquit, quod in amphoris seu ca
dis diffusum est.</P>

@@0@<filename:W0078-0086.jpg/>
@@1@<SE86>82 LEXICON
<P>  digitvs aquæ, est modulus unde salientes tali
mensura censentur. Frontinus de aquæ ductibus: Aqua=
rum moduli aut ad digitorum, aut adunciarum mensu=
ram redigendi sunt. Est autem digitus sextadecima pars
pedis, uncia uero duodecima. Quemadmodum igitur in=
ter unciam & digitum diuersitas, ita & ipsius digiti:
nam alius uocatur quadratus, alius rot&#x0169;dus. Hæc Fronti
nus. Paul. lib. 8. dig. de seruitutib. rusti. præd. l. Lucius Ti=
tius. Digitum tibi dono aquæ. Accursius per aquæ digi=
tum intelligit quantum fluit per digitum statuæ.</P>
<P>  dioecesis per &#x0153; diphthongum in secunda scri
bitur, & non diocesis, ut uulgò legitur: ne&#xE8BF; acce&#x0303;tu in ter
tia à fine, ut omnes proferunt, sed in penultima. Item di&#x0153;
cetes, non diocetes, pro di&#x0153;ceseos præfecto. Est aute&#x0303; di&#x0153;
cesis gubernatio siue dispositio, & di&#x0153;cetes gubernator
siue procurator. Cicer. in Epist. Ex prouincia Ciliciensi
cui scis tres di&#x0153;ceses astaticas attributas esse. Iustinianus
tit. de episcopali aud. l. archigerontes & di&#x0153;cetæ.</P>
<P>  diplomata, sunt codicilli siue libelli, in quibus
beneficia à principibus impetrantur, quales nostro sunt
tempore quas appellant bullas: dicta quòd in duplicibus
tabellis solitæ sunt concedi supplicibus. Sueton. in Augu=
sto: In diplomatis libellis&#xE8BF;&#x0301; & epistolis signandis. Idem
in Nerone: Diplomata ciuitatibus singulis obtulit. Cice.
in Epist. ad T. Appium: Diploma, inquit, statim non est
datum. Apud Iurisconsult. accipitur pro itineris festina=
tione, hoc est, cum per dies singulos duplicia itinera con=
ficiuntur. Venuleius lib. 45. dig. de uerb. oblig. l. cōtinuus.
Quibus, inquit, quasi interpretatio quædam inserta est.<-P>

@@0@<filename:W0078-0087.jpg/>
@@1@<SE87>IVRIS CIVILIS. 83
<-P>is qui Ephesi daturum se spoponderit: ut ne&#xE8BF; diploma=
ta, id est, diebus ac noctibus, & omni tempestate cōtem=
pta iter continuare cogatur. Et sequitur: Quòd si diplo=
mate usus, ac felici nauigatione, maturius quàm quisque
peruenerit Ephesum: confestim obligatus est. Modesti=
nus lib. 48. ad legem Corneliam, de falsis. l. falso, inquit, di
plomate commeauit.</P>
<P>  dispvngere siue expungere est transuerso ca
lamo ratione&#x0303; cancellare. Seneca de breuitate uitæ. Disp&#x0169;
ge, inquit, ac recense uitæ tuæ dies. Apuleius de deo Socra
tis: Si cotidiana eorum dispungas, inuenies multa rationi
bus prodigè diffusa. Item de uerb. sign. l. cognoscere. Di=
spungere, inquit, est conferre accepta & data, & ex ea
collatione, ut ait Accursius, cancellare quod est reddit&#x0169;.
Hinc est dispunctio, onis, pro ipsa rationis cancellatura,
ut apud Tertul. in Apologetico: Ad utrius&#xE8BF;, inquit, me=
riti dispunctionem. Vlpia. lib. 42. dig. tit. de bonis autor.
iud. poßid. l. cōplures. An recognitio, inquit, & disp&#x0169;ctio
concedenda sit creditoribus. nam quod in quibusdam co=
dicibus legitur disputatio, pro dispunctio, mendum est.</P>
<P>  dissidivm inter uirum & uxore&#x0303; idem est quod
diuortium, hoc à diuertendo, illud à dißidendo appella=
tum. Terent. in And. Valeant qui inter nos dißidia quæ=
runt. Idem in Ecyra: Nihil mali est quod sit dißidio di=
gnum. Papinius lib. 48. dig. ad leg. Iuliā de adult. l. miles.
Quæro, inquit, an causam dißidij præstitisse uidear.</P>
<P>  distrahere, pro eo quod est uendere, aut au=
ctioni exponere. Suetonius in Vespasiano: Coe&#x0308;mendo
quædam tantum ut postea distraheret. Gellius libro 19.<-P>

@@0@<filename:W0078-0088.jpg/>
@@1@<SE88>84 LEXICON
<-P>Sicut nunc, inquit, bona uænum distrahuntur. Vlp. in tit.
de transactionibus. l. si uni. Si uni, inquit, pluribus$unclearue fun=
dus fuerit distractus. Titulus est præterea lib. 20. dig. de
distractione pignorum.</P>
<P>  divortivm, ut paulò ante diximus, ide&#x0303; est pro=
pè quod dißidium. hoc dictum ab eo quod uir & uxor
dißideant, id est, dissentiant inuicem, illud quod in diuer=
sas partes uertantur. Fiebat aute&#x0303; diuortium per illa uer=
ba quæ sunt apud Plaut. Res tuas tibi habe, quæ mea,
redde mihi. Paul. in tit. de uerborum significatione. inter
diuortium & repudium hoc interesse dicit, quod repu=
diari etiam futurum matrimonium potest, non recte au=
tem sponsa diuertisse dicitur, quod diuortium ex eo dict&#x0169;
est, quod in diuersas partes eunt qui discedunt. Est præ=
terea titulus de diuortijs, lib. 23. dig.</P>
<P>  dolivm, uas fictile est, uino at&#xE8BF; alijs rebus cōden=
dis aptißimum. Plin. lib. 13. Mitiores, inquit, plagæ dolijs
condunt uina, infodiunt&#xE8BF;&#x0301;. Cato de re rust. Dolia olearia
dece&#x0303; habeat. Vlp. lib. 33. dig. de fundo instr. l. instrume&#x0303;ta.
Dolia, inquit, licet de fossa non sint & cuppæ. Idem de au
ro & argento leg. l. Dolia, inquit, fictilia, quibus terra
adiecta est. Inde doliarius, qui facit dolia: & doliarius, a,
um: & doliaris, re, ad dolia pertinens. Plinius lib. 3. A fi=
glinis, inquit, doliariorum. Et Paul. de fundo instr. l. taber
næ. Doliaria, inquit, uasa & ancones. Item. l. si uinum. Si
doliare, inquit, uinum emetis.</P>
<P>  dolones, hastæ sunt in quibus tanquam in uagi
nis lacent pugiones: dicti ab eo quod dolus subeat. Virgil.
lib. 7. Sæuos&#xE8BF;&#x0301; gerunt in bella dolones. Sueto. in Claudio:<-P>

@@0@<filename:W0078-0089.jpg/>
@@1@<SE89>IVRIS CIVILIS. 85
<-P>Cum dolone ac uenatorio cultro præstolantes. Alphenus
lib. 9. dig. ad legem Aquil. l. si ex plagis. Flagello, inquit,
quod in manu habebat, in quo dolon inerat, uulnerare ta
bernarium c&#x0153;perat. ubi mendose pro dolon legitur do=
lor, neque minus falso Accursij interpretamento locus
enarratus.</P>
<P>  donaria, inquit Valla contra Seruium, non sunt
loca in templo ubi dona reponuntur, sed potius ipsa quæ
offeruntur dona. Virgil. 3. Georg. Imparibus ductos alta
ad donaria currus. Luc. in 9. Ne&#xE8BF; eois splendent dona=
ria gemmis. Paul lib. 49. de re militari. l. qui excubias. do=
narium pro donatiuo posuit. Item C. de sacrosanct. eccl.
l. sancimus. pro dono posuit Iustinia. dicens: uasa uel ue=
stem cætera&#xE8BF;&#x0301; donaria.</P>
<P>  dvracinae uuæ dicuntur, & duracina persica.
De uuis duracinis lemma est apud Martialem in disti. de
persicis duracinis. Pli. lib. 15. Duracinis, inquit, hæret cor=
pus. Iurisconsultus de uerb. sign. l. qui fundum. Qui fun=
dum, inquit, uendidit, pomum&#xE8BF;&#x0301; excepit, ficus, nuces, &
uuas duracinas, duntaxat & purpureas, & quæ eiusdem
generis essent, & quas non uini causa haberemus, quas
Græci trozimus appellant. Lege in uerbo trozimos.</P>
<Z>E</Z>
<P><INI2>E</INI2>ditvs bouis, pro stercore quo in quibusdam re=
gionibus utuntur, dictus ab ede&#x0303;do, id est, extra mit=
tendo. Iurisconsultus in titu. de legat. iij. l. ligni appella=
tione. In quibusdam prouincijs editu boum ad hanc rem
utuntur.</P>
<P>  effringere, est furādi causa ianuas frangere.<-P>

@@0@<filename:W0078-0090.jpg/>
@@1@<SE90>86 LEXICON
<-P>Terent. in Adelphis: Fores effregit, atque irruit in ædes
alienas. Inde effractores dicti. Iulius Firmicus: Mercu=
rius, inquit, in ariete octauo ab horoscopo loco effra=
ctores facit. Vnde in libris dig. tit. est de effractoribus, si=
ue de ijs qui carcerem effregerunt, siue ijs qui furandi
causaianuas domorum priuatarum inuaserunt.</P>
<P>  electri duo sunt genera, alterum est lachryma
defluens ex arbore glessaria, in insulis Germaniæ septen=
trionalibus, quas Glessarias siue Electrides dic&#x0169;t, quæ de=
inde congelascens in lapidis duriciem uertitur. Virgil. in
Buc. Pinguia corticibus sudent electra myricæ. A Lati=
nis succinum appellatur: de quo in uerbo succinum. Alte
rum electri genus est metallicum, id&#xE8BF;&#x0301; duplex, aut cui per
artem in auro arge&#x0303;ti quinta pars miscetur, aut quod per
naturam sic mixtum reperitur. Plinius lib. 33. Vbicun&#xE8BF;,
inquit, pars quinta argenti portio est in auro, electrum
uocatur. Sillius lib. j. Punicorum: Electri gemino pallent
de semine uenæ. Iustin. in libris Institutionum, in tit. qui
est de rerum diuis. Si diuersæ, inquit, materiæ sint, & ex
ijs diuersa species facta sit, ut ex auro & arge&#x0303;to electr&#x0169;.
Item de leg. iij. l. pediculis. Vasis, inquit, electrinis legatis,
nihil interest quantum ea uasa argenti at&#xE8BF; electri ha=
beant, sed utrum argentum electro, an electrum argento
cedat. Illud quo&#xE8BF; de leg. j. Si quis putat electri appella=
tione arge&#x0303;tum uel aurichalcum contineri. Accursius n&#x0169;c
dicit esse preciosam materiam quæ iungitur argento,
nunc genus metalli, nunc genus uasis.</P>
<P>  elenchvs, lapillus est ex genere margaritar&#x0169;.
Plin. lib. 9. de unionibus, hoc est, grandioribus margaritis<-P>

@@0@<filename:W0078-0091.jpg/>
@@1@<SE91>IVRIS CIVILIS. 87
<-P>loquens: Elenchos, inquit, appellāt fastigiata longitudine.
Et Iuuenalis, de inauribus f&#x0153;minarum: Auribus extensis
grandes cōmisit elenchos. Paul. in tit. de auro & arg. leg.
l. pediculis. Ite&#x0303; c&#x0169; inaures, in quibus duæ margaritæ ele&#x0303;chi
& smaragdi duo legasset, & postea ele&#x0303;chos detraxisset.</P>
<P>  elogivm, est testificatio de aliquo, honoris uel
uituperationis causa. Cicer. in primo Tuscul. Quid ipsa
monumenta, quid elogia significant. Idem de senectu. In
quem illud elogium unicum plurimæ consentiunt gentes.
Vlpianus lib. 21. de ædilitio edicto. l. ædiles aiunt. paulu=
lum deflexit significationem cum dicit: Elogium huic edi
cto subiectum est. De elogio in propria significatione,
hoc est pro testimonio, sed in malam partem, Martianus
lib. 48. dig est. titu. de custodia & exhibitione reorum. l.
Diuus Hadrianus. Qui cum eo, inquit, elogio mittun=
tur, ex integro audiendi sunt. Et infrà in eodem tit. in l.
Celsi, cuius initium est, Non dubium. Remittat, inquit,
illum cum elogio ad eum qui ei prouinciæ præest, unde
is homo est.</P>
<P>  elvsco, as, est aliquem altero oculo orbare: nam
luscus est qui altero oculo caret, non ut quidā putauer&#x0169;t,
qui lumine adhibito nihil uidet. Vlpia. lib. 13. dig. de condi
tione triticaria. l. in hac actione. Si quis, inquit, post mo=
ram seruum eluscatum dederit. Idem lib. 9. ad leg. Aquil.
Iulianus, inquit, scribit Aquilia teneri eum qui eluscaue=
rit in disciplina discipulum. Inde eluscatio, onis, pro elu=
scandi, hoc est, altero oculo priuandi actione. Nam quod
Vlpianus scribit in tit. de ædilitio edi. l. idem Offilius. Elu
scationem eam quidā putant ubi homo lumine adhibito<-P>

@@0@<filename:W0078-0092.jpg/>
@@1@<SE92>88 LEXICON
<-P>nihil uidet, qui id dixerunt non sunt audiendi, quia nulla
freti autoritate id dicunt. Quid enim luscus significet
suo in loco uidebis.</P>
<P>  emansor, miles, is dicitur, qui extra castra ua=
gatur animo reuerte&#x0303;di, eo&#xE8BF;&#x0301; distat à desertore, quemad=
modum & erro dicitur seruus, qui eo quoque animo er=
rat, ut ad tempus reuertatur, sicut fugitiuus qui non ha=
bet animum reuertendi. Modestinus lib. 49. dig. de re mi
litari. leg. desertorem. Emansor, inquit, est qui diu uaga=
tus ad castra reuertitur.</P>
<P>  emblemata, sunt quædam orname&#x0303;ta uasorum
quæ addi at&#xE8BF; detrahi possunt: dicta ab emballo, quod est
impono siue intersero. Plin. lib. 33. Vlysses, inquit, & Dio
medes erant in phialæ emblemate. Cicero quo&#xE8BF; in Ver=
rem, emblematum in uasis meminit. Vlpia. in tit. de auro
& arg. leg. l. si gemma. Emblemata recte legātur & se=
parantur & præstanda sunt. Et in eodem ti. l. & si, quæ
est Pomponij: Ea quæ inaurata sunt non deberi, ne&#xE8BF; au
rea emblemata. Item Vlpia. lib. 10. tit. ad exhibendum. l. ti
gni. Si ansam scypho iniunxeris uel emblemata phialæ.</P>
<P>  emeriti, dicuntur milites qui sunt exautorati,
hoc est militiæ sacramento soluti, quibus&#xE8BF;&#x0301; iam donati=
uum est persolutum: dicti ab eo quod mereri, hoc est, sti=
pendi&#x0169; facere desierint. Lucan. in primo: Quæ sedes erit
emeritis. Modest. de re mil. l. desertore&#x0303;. Si expleto te&#x0303;pore
militiæ redeat, ueteranus restituatur, et emerita accipiat.</P>
<P>  emerita, & Emeritensis colonia, ciuitas est Lu
sitaniæ nominatißima, Augusta cognominata: nam ut
scribit Dion, de uictis Cantabris & Asturibus: Eā urbem<-P>

@@0@<filename:W0078-0093.jpg/>
@@1@<SE93>IVRIS CIVILIS. 89
<-P>illis qui supra ætatem essent, emeritis, Augustus habitan
dam conceßit. Vnde urbs appellata Emerita Augusta,
ex nomine conditorum & Augusti. Pau. libro 50. digesto
rum, titulo de censibus. An lusitania, inquit, Pacenses &
Emeritenses.</P>
<P>  emiseni, populi in Emisena regione Apamena
c&#x0153;les Syriæ, ubi & Emisia ciuitas est. de quibus & in eo
dem titulo de censibus Paulus inquit: Imperator noster
Antoninus ciuitatem Emisenorum coloniam iuris Itali=
ci fecit.</P>
<P>  emphyteosis, interpretatur insitio, ab em=
phyteuo quod est insero siue planto: nam phyton est
planta. Et quod in libris iurisconsultorum dicitur em=
phyteosis, & fundum dari in emphyteosim, proprie di=
citur, hoc est in plantatione&#x0303;. Improprie dicitur, de omni=
bus alijs, puta de area, & quicunque possunt ut ipsi di=
cunt, recipere meliorationem. Inde deducitur emphyteo=
ticus, & emphyteotecarius.</P>
<P>  emphracta, nauigia dicuntur quæ sunt tecta,
à uerbo Græco emphracto quod est tego siue claudo, si=
cut econtrario aphracta dicuntur quæ non sunt tecta,
sed aperta. De quibus Cice. ad Atticum: Nos Rhodio=
rum aphractis tranquillitates aucupaturi eramus. Vlpia
nus libro 14. dig. de exercitoria actione. l. j. Quædam, in=
quit, sunt naues onerariæ, quædā emphractæ. non empha
tæ, ut pleri&#xE8BF; omnes codices habent.</P>
<P>  emplastrvm, ut inquit Celsus lib. quinto, hoc
distat à pastillo, quod emplastr&#x0169; liquati aliquid accipit:
in pastillo tantum arida medicamenta aliquo humore<-P>

@@0@<filename:W0078-0094.jpg/>
@@1@<SE94>90 LEXICON
<-P>iunguntur: dictum emplastrum ab emplatto, quod est
fingo, siue formo. Caius lib. 41. digest. de acquirendo re=
rum dominio. l. ideo.</P>
<P>  epidemitici dic&#x0169;tur hospitior&#x0169; metatores in
urbe, dicti ab epidemia quod interpretatur in urbem ad=
uentus. Vnde in C. Iustinia. tit. est de epidemiticis & me=
tatis. Lege uerbum metator, siue metatus.</P>
<P>  episcopvs, speculator siue explorator inter=
pretatur, dictus ab episcopeo quod est considero. Cicero
scribit se episcopum designat&#x0169; à Pompeio ut oram Cam
paniæ maritimam specularetur. Arcadius de muneribus.
l. munerum. Episcopi, inquit, qui præsunt pani, & cæte=
ris uænalibus rebus.</P>
<P>  epistomivm, inquit Merula, est foramen per
quod aqua defluit ex concha, labro, uel cratere. Varro
de re rustica libro tertio: Epistomijs uersis ad unum=
quenque factum. dictum, inquit, quasi in ore: uel potius
ab epistomizo, quod est obturo, ut sit epistomium cana=
lis operculum. Vlpianus libro 19. titulo de actione empti
& uenditi. l. fundi. Castella plumbea, opercula puteor&#x0169;,
epistomata. Legitur & epitonium apud Senecam lib. 13.
epist. Nisi aqua, inquit, rigentem epitonia fuderint. Et
apud Vitruuium lib. 10. sæpe in eodem significatu poni=
tur. Interpretatur autem epitonium, ligamentum.</P>
<P>  epitome, interpretatur breuiarium, id est, ubi
res in compendium rediguntur. ut Vlpianus libro 46.
de acceptilationibus. l. an inutilis. Epitomatum, inquit, li
ber Labeonis. Vtro&#xE8BF; enim modo declinatur, epitome es,
& epitoma atis.</P>

@@0@<filename:W0078-0095.jpg/>
@@1@<SE95>IVRIS CIVILIS. 91
<P>  epvlvm, inquit Valla, est conuiuium numerosis
ciuibus exhibitum in honorem deorum, aut in ostenta=
tionem magnificentiæ, aut in funere parentali. Gellius li
bro undecimo. Solenni die epulum Ioui libaret, atque ob
id sacrificium Senatus in capitolio epularetur. Horatius
secundo Sermo. Gladiatorum dare centum Damnati po=
pulo paria at&#xE8BF; epulum arbitrio. Arrius Iuriscōsultus de
legatis, in quad am lege, cuius initium est, ad munus: Vel
si epulum, inquit relictum fuerit.</P>
<P>  eremodicivm, interpretatur desertio siue so=
litudo, nam eremus desertum interpretatur, & est ere=
modicium quando reus damnatur ex eo quod in iudicio
non comparuit, quasi desolatum siue desert&#x0169; sit iudicium
propter rei absentiam. Pompo. lib. quarto dig. tit. de mi=
noribus xxv. annis. l. & si. Restitutionem eremodicij
præstari debere. pro quo mendose hermocidium.</P>
<P>  ergasterivm, interpretatur officina, ubi ab
artifice aliquod fit opus. nam ergon est opus siue offi=
cium. Vt in codice Iustiniani titulo de episcopis & cle=
ricis. l. omnis. Ex ergasterijs, inquit, & tabernis conqui=
rere potuit. Item lib. undecimo de epidemiticis & meta=
tis. l. In quælibet, inquit, ergasteria, quæ mercimonijs de=
putātur. Papinianus lib. 43. de uia pub. l. Aediles. Vt ante
ergasteria nihil proiectum sit.</P>
<P>  errones serui dicuntur qui uagantur sine cau=
sa, animum tamen habent redeundi ad dominos. Fugiti=
ui tamen qui eo animo fugiunt, ut non redeant. Eo quo&#xE8BF;
modo ex proportione habent se desertores & emanso=
res. Arrianus libro 49. de re militari. l. qui cum. Erro, in=<-P>

@@0@<filename:W0078-0096.jpg/>
@@1@<SE96>92 LEXICON
<-P>quit, in seruis est ut emansor in militibus. Item libro 21.
qui est de ædilitio edicto. l. quis sit fugitiuus. Sed pro=
prie, inquit, erronem sic definimus, non qui fugit, sed qui
frequenter sine causa uagatur. Labeo ita definit erronem
paruum fugitiuum esse.</P>
<P>  etiam particula est consentientis, sicut Non, est
negantis. Priscianus libro septimo, interroganti, legis?
etiam uel non respondemus. Plinius Cæcilius in epistola:
Studes inquam? respondit, Etiam. Et illud ex euangelio:
Intellexistis hæc omnia? dicunt ei, Etiam. Iurisconsultus
de uerborum oblig. l. j. & responderit quidni, etiam. nam
utrun&#xE8BF; aduerbium consentientis est.</P>
<P>  etiamnvm, pro adhuc, apud Plinium & Cor=
nelium Celsum srequenter legimus. Ouidius 13. Metam.
Etiamnum libera c&#x0153;lo brachia. id est, adhuc. Ide&#x0303; lib. 14.
Spectantem uultus etiamnum cæde madentes. pro adhuc
utrobi&#xE8BF;. Vlpianus, tit. arborum furtim cæsarum. l. Item
etiamnum reponi potest.</P>
<P>  evestigio, pro continuo siue statim. Priscia. li
bro 18. Romani, inquit, euestigio dixerunt, uel quod stans
aliquis in eodem uestigio facit: unde statim quoque dici=
tur: uel quant&#x0169; tempus est in uno uestigio faciendo, quod
est breuißimum Scæuola libro tertio de negotijs gestis. l.
diuortio facto. Non, inquit, euestigio in officio deliquit.
Accursius quid euestigio esset, non intelligens, in princi=
pio gestionis exponit.</P>
<P>  exacta, dicuntur illa quæ sunt perfecta, & ad
quæ ultima, ut aiunt, manus imposita est: aliàs exacta
sunt quæ iam præterierunt. Virgilius primo Georgico=<-P>

@@0@<filename:W0078-0097.jpg/>
@@1@<SE97>IVRIS CIVILIS. 93
<-P>rum: Exactum ad mensem pluuia uentis&#xE8BF;&#x0301; carebit. Idem
in tertio: Exactis grauidæ cum mensibus errant. Paulus
libro 44. titulo de actio. & oblig. l. j. Exactißima, inquit,
diligentia. in priori uidelicet significatione.</P>
<P>  exaggerare, est accumulare: nam agger ag=
geris, est terra accumulata. Cæsar in commentario Hi=
spaniensi: Mortes mortibus exaggerabāt. & per transla
tionem Cic. Nihil est ad exaggerandum oratione&#x0303; accom
modatius. Vlpia. tit. de itinere actu&#xE8BF;&#x0301; priuato. l. unde. Aut
deprimat, aut exaggeret iter.</P>
<P>  exavtorare, est militem sacramento militiæ
soluere: quemadmodum ediuerso autorare, est militem sa
cramento sibi obligare. Plinius Cæcil. in epist. Cæsar ex=
cußis probationibus centurionem exautorauit. Seneca
in quarto epistolarum: Exautoratus ac liber qui uiuit
uita priuata. Vlpianus tit. de ijs qui notantur infamia. l.
quod ait. Sed & si eum, inquit, exautorauerit. id est, insi=
gnia militaria detraxerit. Quod si per insignia milita=
ria Iulianus intelligit horum insignia, falsum est interpre
tamentum: nam potest quis exautorari, & non amitte=
re insignia honorum: emeriti nanque exautorātur citra
honorum amißionem. Est enim, ut diximus, exautorari, à
militia dimitti. Ita&#xE8BF; commodius exposuit Arrianus in ti
tulo de liberali causa. l. qui de libertate. Exautoratus, in=
quit, id est à militia remotus. In quo significatu accipien
dum est in titulo de re militari.</P>
<P>  exconsvl dicitur qui perfunctus est consulatu,
sicut exquæstor qui perfunctus est quæstura. usitatius
tamen ille dicitur consularis, hic uero quæstorius. Iu=<-P>

@@0@<filename:W0078-0098.jpg/>
@@1@<SE98>94 LEXICON
<-P>stinianus in pro&#x0153;mio Codicis: Thomam, inquit, quæsto=
rem sacri palatij & exconsulem. non quòd consulatum
dimisit, ut exponit Accursius, sed quòd est perfunctus cō
sulatu, ut diximus.</P>
<P>  exemptilis, e, dicitur illud quod potest eximi
siue detrahi ab alia re. Columella lib. nono de re rustica:
Idcirco sunt exemptiles, ut cum res exigit, à paxillis dedu
ctæ liberum exitum præbeant. Vlpia. de auro & arg. le=
gato l. argumenta. Lapides siquidem exemptiles sunt.</P>
<P>  expvngere, idem est quod suprà diximus, di=
spungere, hoc est calamo transuerso rationem cancella=
re. Plautus in Cistel. Nunc quod reliquum restat, uolo
persoluere, ut expungatur nomen, ne quid debeam. Per=
sius: Pupillum$unclearue utinam, quem proximus hæres Impello,
expungā. Hermog. tit. de diuer. & tempor. l. in omnibus.
Rationes, inquit, reipub. subscriptæ & expunctæ.</P>
<P>  extricare, est quod intricatum est expedi=
re at&#xE8BF; resoluere, siue enodare. Vlpianus libro nono ad le
gem Aquiliam. l. si seruus seruum. Si cum margaritas, in=
quit, maritus dedisset in usum extricatas, eas&#xE8BF;&#x0301; inuito, uel
inscio uiro perforasset. Margaritæ nan&#xE8BF; non possunt in=
tricari in lineā uel in uestem, nisi perforentur. igitur ex=
tricatas dixit pro solutas, & non perforatas neque in li=
neam redactas.</P>
<Z>F</Z>
<P><INI2>F</INI2>alx messoria, est qua frumentum metitur. Falx pu
tatoria, qua uites aliæ&#xE8BF;&#x0301; arbores putantur. Falx f&#x0153;=
naria, qua f&#x0153;num secatur, quæ dumaria quoque dicitur,
qua etiam spinæ uepres&#xE8BF;&#x0301; cæduntur. Vlpia. de fund. instr.<-P>

@@0@<filename:W0078-0099.jpg/>
@@1@<SE99>IVRIS CIVILIS. 95
<-P>l. instrumenta. Falces, inquit. messoriæ, putatoriæ.</P>
<P>  familia, tum pro pecunia accipitur rebus&#xE8BF;&#x0301; hæ
reditarijs, ut in lege duodecim tabularum cuius uerba po
nuntur in titulo de uerborum significatione: Agnatus,
inquit, proximus familiam habeto. id est, hæreditatem.
hinc titulus apud Iurisconsultos de familia herciscunda,
id est, diuidenda hæreditate. Aliàs familiæ appellatione fa
muli & serui propriè continentur: unde & familia di=
cta est. Vlpianus libro 43. de ui & ui. l. j. Familiæ, inquit,
appellatione serui cōtinentur. Item Vlpia. lib. 21. de ædili.
edict. l. ædiles. Familiæ, inquit, appellatione omnes qui in
seruitio sunt, cōtine&#x0303;tur, etiā liberi. Hinc patresfamiliâs et
familiar&#x0169; dicti. & dicitur familiâs in genitiuo casu, quod
apud antiquiores nomina primæ declinationis in a termi
nata, as faciebant genitiu&#x0169;: ut Næuius: Rubens at&#xE8BF; pur=
pureus filij terras. et Liuius Andronicus: Escas habemus
mentionem. pro terræ atque escæ: ne&#xE8BF; habet acce&#x0303;tum in
ultima, quomodo nunc uulgus loquitur, sed in tertia à fi=
ne familiâs, hoc est, in secunda syllaba.</P>
<P>  ferrvminare, est per eandem materiam con
glutinare, quemadmodum ferrum ferro adglutinatur,
non interueniente alia materia. Plautus in Milite: La=
bra labellis ferruminauit, id est, premendo adglutinauit.
Pomp. libro 41. de acquirend. rerum domin. l. quicquid:
Quicquid, inquit, alieno argento ferruminaueris. Cas=
sius quoque apud Paulum: Ferruminatio, inquit, per ean
dem materiam facit confusionem. lege replumbo, as, &
quo differat à ferrumino, as.</P>
<P>  figlina, æ, est officina figuli, id est, illius qui fa=<-P>

@@0@<filename:W0078-0100.jpg/>
@@1@<SE100>96 LEXICON
<-P>cit uasa fictilia. Plinius lib. septimo: Figlinas, inquit, pri=
mus inuenit Chor&#x0153;bus Atheniensis. Idem libro 35. In cru
dis fictilibus urunt donec figlinum percoquatur. id est,
opus figuli in figlina factum. Iurisconsultus de auro &
argento legato. l. fundi. Cum in fundo, inquit, figlinas
haberet. & in titulo de seruitutibus rusticorum præ=
diorum, sæpe.</P>
<P>  fiscvs, siue fiscina, siue fiscella, textum est ex spar
to. Est præterea fiscus, textum in quod oliuæ tritæ im=
mittuntur, ut torculari expressæ exudent oleum c&#x0169; amur
ca. Columella libro duodecimo: Intrita oliua nouo fisco
includitur. Plinius libro 15. Fiscinas olearias spongia ter=
gendas. Vlpianus in titu. locati. l. sed addes. Fiscos, in=
quit, quibus ad premenda olea utimur. Fiscus ex sparto
quoque est saccus in quo numerosiores pecuniæ adser=
uantur. Iuuenalis: Increme&#x0303;ta domus ærata multus in ar=
ca Fiscus. Cicero in Verrem: Fiscos complures cum pecu
nia. Sed quia principis pecumæ uectigales ita magnæ
sunt ut nequeant loculis aut crumenis minoribus capi,
cōsueuer&#x0169;t deferri in sparteis fiscis. Inde fiscus pro pecu
nia publica plerunque accipitur. Iuuenalis: Quicquid
conspicuum pulchrum&#xE8BF;&#x0301; ex æquore toto est, Res fisci est
ubicunque natat. Vnde apud iurisconsultos titulus est,
de iure fisci. & de fiscalibus debitoribus & exactoribus
sæpe legimus.</P>
<P>  flavivs, cognominatus est Iustinianus Impera=
tor, non quod Flauios deuicit, ut Accursius interpret a=
tur, neque quod capillos habuerit flauos, quod nusquam
legitur, sed quod fuerit ex gente Flauia, ex qua fuerunt<-P>

@@0@<filename:W0078-0101.jpg/>
@@1@<SE101>IVRIS CIVILIS. 97
<-P>Vespasianus, Titus, & Domitianus. De quo Iuuenalis:
Dum iam semianime&#x0303; laceraret Flauius orbem Vltimus.</P>
<P>  fomenta, sunt medicamenta, dicta à fouendo,
hoc est, calefaciendo & recreando. Ouid. Fomentis&#xE8BF;&#x0301; iu=
uas uulnera nostra tuis. Inde est fomentare, & fomenta=
tio, ut apud consultos iuris de leg. iij. l. si cui. Nec ea qui=
dem quæ fomentationis causa parata sunt.</P>
<P>  forma sutoris, est lignum illud quo calcei infor=
mantur. Horat. secundo Serm. Si scalpra & formas non
sutor nautica uela. Vlpianus in tit. ad legem Aquiliam. l.
sed & si. Si forma, inquit, calcei ceruicem percußit. Item
Vlpianus tit. locati. l. item quæritur. Si forma calcei tam
fortiter ceruicem percusserit.</P>
<P>  fvgitivvs seruus, quo distet ab errone, diximus
in uerbo erro, onis. Definitur autem ab Offilio in tit. de
ædilitio edicto, in hunc modum: Fugitiuus est, qui extra
domini domum, fugæ causa quo se à domino celaret, mā=
sit. Fugitiuarius autem est, ad quem se fugitiuus recepe=
rat: locus quo&#xE8BF; fugitiuarius dicitur, ut apud Varronem
lib. iij. de re rustica. de cochleis: Fugitiuarius, inquit, pa=
randus est illis locus. Papinianus lib. 21. de præscriptis
uerbis. l. si apud. Si apud te, inquit, ego & fugitiuarius
deposuimus.</P>
<P>  fvlcimentvm, sustentaculum dict&#x0169; à fulcien=
do, hoc est, sustentando siue sustinendo. Macrob. 7. Satur.
Desertum iam fulcimentis suis labitur in ruinam. Apu=
leius in primo de asino: Pede altero fulcimentum quo su
stinebat repello. Vlpianus de fundo instruc. l. quæsitum.
Proinde, inquit, fulcimenta si qua habeat.</P>

@@0@<filename:W0078-0102.jpg/>
@@1@<SE102>98 LEXICON
<P>  fvltvra quo&#xE8BF;, idem est quod fulcimentum, di=
ctum utrun&#xE8BF; à fulciendo, id est, sustinendo. Vnde Horat.
per translationem dixit in secundo Serm. Ingens accedat
stomacho fultura ruenti. Et Plinius Cæcilius in Epistol.
Corporis fulturis animus sustinetur. Vlpianus in tit. si
seruitus uendicetur. l. sicuti autem. Sicuti, inquit, refe=
ctio parietis ad uicinum pertinet, ita & fultura ædifi=
ciorum uicini.</P>
<P>  fvllo, onis, est qui uestes polit emaculat&#xE8BF;&#x0301;, non
quod uulgò persuasum est, pannarius, id est, lanicij ar=
tifex. Martialis: Non tam sæpe teret lintea fullo tibi. Ful
lonicam Nicias Megarensis primus omnium inuenit, ut
scribit Plin. 7. Plautus in asinaria: Non didicisti fulloni=
cam, non mirandum est. Vlpianus lib. 47. de furtis. l. ita&#xE8BF;
fullo. Fullo, inquit, uel sarcinator qui polienda uel sar=
cienda uestimenta accipit. In alia quo&#xE8BF; lege cuius inici&#x0169;
est, sed si. diuersoria uel fullonica appellantur.</P>
<P>  fvndvs, est quicquid in solo poßidetur, puta præ
dium urbanum, prædium rusticum. Seruius in illud Virg.
secundo Georg. Diues opum uariarum ac latis ocia fun=
dis. Fundus, inquit, dicitur ex eo quod omnium rerum sit
fundamentum. Vlpia. tit. de uerb. signific. l. locus, inquit,
est, non fundus, sed portio fundi. Fundus aute&#x0303; aliquid inte
grum est. & infrà lege, quæstio. & iter&#x0169; lege, fundi. Fun
dus pro uasis potorij fundame&#x0303;to, ad cuius similitudinem,
inquit Festus, fundus dicitur ager qui planus sit. Martia
lis lib. 8. Hi duo longæuo censentur Nestore fundi. Paulus
lib. 41. de acquir. rerum domin. l. sed si. Cuiusmodi poculi
fundus ille sit: Scypho, inquit, fundus aut ansa.</P>

@@0@<filename:W0078-0103.jpg/>
@@1@<SE103>IVRIS CIVILIS. 99
<Z>G</Z>
<P><INI2>G</INI2>arvm salsugo erat ex certis quibusdā piscibus,
puta scombro, halece, lacerto, & huiusmodi: ute=
bantur autem eo pro salsamento siue conditura aliorum
ciborum. Gari meminer&#x0169;t poe&#x0308;tæ multis in locis. Plinius,
Apicius, Galenus, cæteri. Vlpia. lib. 33. de penu leg. l. qui
penum. Garum, inquit, amurca, mel. Accursius salsamen=
ti genus esse dicit, ipsa ueritate coactus, sed quod sit
non dicit.</P>
<P>  genivs, est deus uniuscuius&#xE8BF; hominis præses, cui
nos angeli boni nome&#x0303; indidimus. Symmachus in oratione
contra Christianam religionem, cui respondit D. Ambro
sius: Vt animæ, inquit, nascentibus, ita populis fatales ge=
nij diuiduntur. De genio principis Persius poe&#x0308;ta: Dijs
igitur genio&#xE8BF;&#x0301; ducis centum paria ob res Egregie gestas
induco. Vlpia. lib. 12. de iureiurando. l. si duo. Si quis, in=
quit, iurauerit in re pecuniaria per genium principis.</P>
<P>  germanicvs, Drusi Neronis filius ex iuniore
Antonia, M. Antonij Triumuiri filia à Tiberio Cæsare
patruo adoptatus fuit, quod ab Augusto non alia ratio=
ne fuerit adoptatus quàm si ab eo Germanicus adopta=
retur. ex Tranquillo. Et Iustinianus Imperator lib. Insti=
tutionum primo, sic inquit: Diuus Augustus non antea
Tiberium adoptauit, quàm is Germanicum adoptaue=
rit, ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus
Augusti nepos esse. Accursius tanquam de personis
ignotis & obscuris loque&#x0303;s, quendam nomine Tiberium,
& quendam nomine Germanicum appellat, qui quasi
non sit Tiberius qui succeßit Augusto in principatu, &<-P>

@@0@<filename:W0078-0104.jpg/>
@@1@<SE104>100 LEXICON
<-P>Germanicus ille qui præter quā ingenij monumenta quæ
adhuc extant, & præterquā quòd Gaium Caligulam ge
nuit, & quòd quæsturam per quinquennium administra
uit, & quòd bis consul fuit, qui&#xE8BF;&#x0301; mortuo Augusto cum
ab exercitu Cæsar salutaretur, Imperium recusauit, at&#xE8BF;
de Germania triumphauit, unde illi cognomentum: qui&#xE8BF;&#x0301;
ad orientem profectus, Armeniæ regem superauit, Cap=
padociam in prouinciæ formam redegit, at&#xE8BF; Antiochiæ
obijt, agens ætatis annum quartum & trigesimum.</P>
<P>  gymnasivm, locus est ubi nudi exercentur, ma=
xime in palæstra, quoniā gymnos nudus interpretatur.
Manilius lib. 4. Gymnasium præfert uultu, fortes&#xE8BF;&#x0301; palæ=
stras. & per translationem pro schola & literarum ex=
ercitio. Iuuenalis: transi Gymnasia at&#xE8BF; audi facinus ma=
ioris Abollæ. de excusation. l. sed &. Medicos, inquit, im=
munes esse à gymnasijs.</P>
<P>  glans, complura significat, sed significatus dedu=
cuntur ab arboris glande, cuius tredecim genera ponit
Plin. Iurisconsultus tamen latius diffinit glandis appella
tionem in tit. qui est de glande legenda. l. prima. Glandis,
inquit, nomine omnes fructus continentur. Item de uer=
borum signific. l. qui uenenum. Item l. sylua.</P>
<P>  glarea, terra est lapillis permixta, qualis est quæ
post effossum terræ terg&#x0169; ex scrobibus eruitur. Virgil. 2.
Georg. Nam ieiuna quidem cliuosi glarea ruris. Columel
la lib. 2. Cum parte dimidia lapides minutos uel glaream
repererint. Paul. lib. 30. de aqua pluuia arcenda. l. supra
iter glarea iniecta. Item de uia publica. l. j. In uiam ter=
renam glaream immittere.</P>

@@0@<filename:W0078-0105.jpg/>
@@1@<SE105>IVRIS CIVILIS. 101
<P>  glavcinvm, unguenti genus est, siue ex herba
glaucio sic dictum, quod ualet ad oculor&#x0169; scabritias, siue
glaucinum, id est, uiride, quale est quod chirurgi tempe=
statis nostræ Vnguentum apostolorum uocāt. Pompon.
tit. de auro & arg. leg. in l. in argento. Vnguentis autem
legatis, non tantum ea legata uidentur quibus ungimur
uoluptatis causa, sed & ualetudinis, qualia sunt conage=
na, glaucina, erina, rhodina, murrhia, nardum purum. Co=
nageni unguenti à Congena Syria unde aduehebatur, co=
gnominati, meminit Galen. in 3. decameridon. Crina, un=
guenta sunt quæ fiunt ex lilio rubenti. Plin. lib. 21. ubi de
lilij generibus: Est, inquit, rube&#x0303;s lili&#x0169; quod Græci crinon
appellant. Rhodina dicta à Rhodo quod est rosa. Per
Nardum purum, pistic&#x0169;, id est, non adulterat&#x0169;, intelligit.</P>
<P>  grammatophylacivm, locus est ubi pu=
blice literarum monumenta seruantur, à grammatis, hoc
est literis, & phylazo seruo. dicitur etiam archion siue
archiuum. Vlpia. lib. 48. dig. tit. de p&#x0153;nis. l. moris. Quo
loco, inquit, in publico instrumento deponuntur, archiuo
fortè uel grammatophylacio.</P>
<P>  grassari uidetur uerbum ab impetu gradie&#x0303;di,
& qui ex insidijs uiatores adoriuntur, grassatores dici=
mus. Iuriscōsultus de suspectis tutoribus. l. quia grassan=
di, inquit, in re familiari facultatem præstat. & ibidem l.
tutor. Si fortè, inquit, grassatus sit in tutela. in l. quoque
cuius initium est, apud Labeonem. Deinde, inquit, mulæ
à grassatoribus fuerint ablatæ.</P>
<P>  gvttvrosvs, is dicitur qui guttur habet tu=
midum, quale genus homin&#x0169; in locis montanis uidemus.<-P>

@@0@<filename:W0078-0106.jpg/>
@@1@<SE106>102 LEXICON
<-P>de quibus Iuuenalis: Quis tumidum guttur miratur in al
pibus. Vlpia. tit. de ædilitio edicto. l. qui clauum.$unclear Si quis,
inquit, natura gutturosus sit.</P>
<Z>H</Z>
<P><INI2>H</INI2>amvs, cum sit quo pisces capiuntur, & hami
præterea sint ex quibus lorica texitur, necesse est
apud Vlpia. in tit. de fundo instr. l. instrumenta. per ha=
mos nos intelligamus annulos quosdam ferreos, ad mul=
tos usus domesticos, puta è quibus equi, muli, & asini de=
ligentur. Canales, inquit, & harpagones, & hamos in=
strumento contineri constat.</P>
<P>  harpagones, unci sunt ad rapiendum apti, ab
harpago quod est rapio dicti. hos Plinius scribit ab Ana
charsi Scytha primum inuentos. Liuius lib. 30. Asseres
ferreo unco præfixi, harpagones uocant milites. Item Ve
getius lib. 2. de re militari. Habet legio ferreos harpago=
nes, quos lupos uocant. Lege hamus suprà.</P>
<P>  hercisco, is, est diuidere: nam herci&#x0169; est diuisio.
Cic. 1. de orato. Qui quibus uerbis herci&#x0169; fieri oporteat,
nescit. Idem Hercisc&#x0169;dæ familiæ causam agere nō poßit.
Apul. lib. 9. de asino: Ne&#xE8BF; hercisc&#x0169;dæ familiæ, sed de cōmu
ni diuid&#x0169;do formula tractabo. lib. 10. dig. ti. est de fa. herc.</P>
<P>  hermaphroditvs, Veneris & Mercurij fit
lius fuit, unde & nomen illi, quoniam Hermes est Mercu
rius, & Aphrodite Venus. hic cum in Salmacidis fonte
nataret, à Nympha deprehensus, ab eadem&#xE8BF;&#x0301; implicitus
utrius&#xE8BF; naturam reportauit: qua de re fabula est perlon
ga apud Ouid. 4. Meta. n&#x0169;c aute&#x0303; hermaphroditi uocātur
quos antiquiores androgynos, id est, semiuiros & semif&#x0153;<-P>

@@0@<filename:W0078-0107.jpg/>
@@1@<SE107>IVRIS CIVILIS. 103
<-P>minas appellant. Plin. lib. 7. & Gellius lib. 8. sunt auto=
res. Vlpia. tit. de liberis & posth. l. sed est. Hermaphrodi
tus, inquit, & maxime si in eo uirilia præualebunt.</P>
<P>  hydromeli, à Græcis dicitur, quæ sit apud La
tinos aqua mulsa. Hispani uocant adoxa. cōstat nan&#xE8BF; ex
aqua & melle, unde & nomen: nam hydor est aqua, &
meli mel. Plin. lib. 14. Fit uinum, inquit, ex aqua & melle
tantum: hoc uocatur hydromeli. Idem lib. 31. Hydromeli
quo&#xE8BF; ex imbri puro cum melle temperabitur. Vlpia. lib.
33. dig. in tit. de tritico & uino legato. l. si quis. Ne&#xE8BF; cer
uisia, inquit, continebitur, ne&#xE8BF; hydromeli.</P>
<P>  hierophylax, acis, interpretatur sacrorum
custos, quod hieros est sacer, & phylazo custodio. Lati=
nè tum æditui, tum æditimi appellantur. Scæuola in tit.
de annuis leg. l. annua. Sacerdoti, inquit, & hierophylaci
& libertis. pro quo mendosè legitur gerophylaco.</P>
<P>  hierapolis, nomen est compluri&#x0169; ciuitatum:
alia nan&#xE8BF; est in Asia proprie dicta, alia in Creta, alia in
Theutrania, alia in Syria: unde Hierapolitani sunt appel
lati, de quibus Iuriscons. in tit. de aqua cot. l. j. ubi legitur
apud Hier apolitanos fieri aquis calidis irrigatione&#x0303;. Item
de p&#x0153;nis. l. crimen. Hier apolitanis, inquit, scripserunt.</P>
<P>  hypocavstvm, fornax est in balneo subdita
caldarijs calfaciendis: dictum ab hypo, quod est sub, &
cauo calefacio. Est præterea hypocaust&#x0169;, fornax ad cale=
faciendum cubiculum siue c&#x0153;naculum, uulgus appellat
stufas. Papinius in primo Syluar&#x0169;: Tenuem uolu&#x0169;t hypo
causta uaporem. Plin. Cæcil. in epist. Cohæret hypocau=
st&#x0169; & si dies nubilus immisso uapore solis uice&#x0303; supplet.<-P>

@@0@<filename:W0078-0108.jpg/>
@@1@<SE108>104 LEXICON
<-P>Ambrosius lib. 6. hexameron: De hyeme forsitan quere=
ris, quia nulla tibi hypocausta anhelantibus ignibus ua=
porātur. Vlp. de leg. lib. iij. l. ligni appellatione. Siue diæ=
tarum, siue hypocaustorum, siue ad calcem. Idem in tit.
mandati. l. si quis mihi. Sphæristerium, inquit, hypocau=
sta, & quædam ualetudini apta. Accursius nunc ægroto=
rum dicit esse stationem, nunc subterraneum locum.</P>
<P>  hypotheca, interpretatur suppositio, & signi
ficat etiam pignus quod pro aliqua re supponitur. Vnde
& apud Iurisconsult. titul. est de distractione pignorum
uel hypothecarum. l. cum tabernam. Non certificatione&#x0303;,
inquit, sed suppositionem à me accipere. hoc est, uocabu=
lo usitatiori, hypothecam. Item lib. 20. de pignor. & hy=
pothec. l. res. Inter pignus, inquit, & hypothecam tātum
nominis sonus differt. Hinc hypothecarius dictus, penes
quem remanet hypotheca siue pignus. ut in tit. de sepa=
rationibus. l. j. Hypothecarius, inquit, creditor.</P>
<P>  horrevm, est repositorium non solùm frugum,
frumenti, & uini, sed cæterarum quo&#xE8BF; rerum, quæ adser
uari consueuerunt. De horreo frumenti Virgil. primo
Georg. Illius immensæ ruperunt horrea messes. De hor=
reo uini Horatius in Odis, & Iurisconsult. in tit. de fun=
do instr. l. tabernam. Legauerat, inquit, horreum uinari&#x0169;
c&#x0169; uino & uasis & instrume&#x0303;to. De horreo aliar&#x0169; rer&#x0169;
in tit. de emptione & uend. Clauibus, inquit, traditis, ita
mercium in horreis conditar&#x0169; posseßio tradita uidetur, si
claues apud horrea traditæ sunt. Item in tit. locati. Domi
nus, inquit, horreor&#x0169; effractis & compilatis horreis nō
tenetur. Hinc horrearius, qui præpositus est horrei custo<-P>

@@0@<filename:W0078-0109.jpg/>
@@1@<SE109>IVRIS CIVILIS. 105
<-P>diæ. ut libro 19. digestorum, in titulo, locati & conducti.
l. cum in plures. Rerum, inquit, custodiā quam horrea=
rius habet. Item l. Cælius. Cum horreario, inquit, agen=
dum. Et merces horreaticæ dicuntur, quæ in horreis ad=
seruantur. ut in titulo, de conditis in publicis horreis. l.
nulli. Codice. Nulli, inquit, posthac horreaticas species
contingendi copia datur.</P>
<Z>I</Z>
<P><INI2>I</INI2>anthinvs, na, num, color est uiolaceus, quoniam
ion Græcè, uiola interpretatur Latinè. Plinius lib. 22.
Appellata, inquit, ia, & ab ijs ianthina uestis. Persius:
Hic aliquis cui circa humeros & ianthina læna est. Mar
tialis: Coccina famosæ donas & ianthina m&#x0153;chæ. Vlpia
nus de legatis tertio. l. si cui. Buccinum, inquit, & ianthi=
num continetur. Et ferè quoties in libris digestor&#x0169;, & in
literis sacris legitur hyacinthinus color, intellige&#x0303;dus est
uiolaceus, id est, coloris uiolæ.</P>
<P>  ilienses, dicti sunt populi ab urbe Ilio, clarißi=
ma omni&#x0169; quæ fuerunt in Asia, uel ex eo quod inde pro=
fecta est tota Romanorum nobilitas. De quibus Calli=
stratus libro 27. digestorum, titulo de excusationibus. l.
non tātum. Iliensibus, inquit, propter inclytā ciuitatis no
bilitatem, & propter coniunctionem originis Romanæ.</P>
<P>  impostores, dicuntur deceptores, & qui fal=
lunt præstigijs quibusdam: dicti ab imponendo, quod est
decipere. Iuuenalis: Facile est barbato imponere regi. &
Martialis: Callidus imposuit nuper mihi caupo Rauen=
næ. Vlpianus libro 21. de ædilitio edicto. l. ob quæ uitia,<-P>

@@0@<filename:W0078-0110.jpg/>
@@1@<SE110>106 LEXICON
<-P>Non gulosos, inquit, nec impostores. Accursius imposto=
res interpretatur qui imponunt aliquid alicui. Inde dicta
impostura, pro deceptione. Ambrosius in episto. ad Co=
rinthios primam: Omnis impostura tenebras petit, & fal
sa pro ueris ostendit. Vlpianus, lib. 47. de crimine stellio=
natus. l. stellionatus. Item si quis impostur am fecerit.</P>
<P>  inavris, quod à Græcis dicitur enotion, orna=
mentum est ex auribus f&#x0153;minarum dependens. Plautus
in Menech. Inaures da mihi faciendas pondo duûm num=
mûm. Vlpianus de auro & argento legato. l. argumento.
Veluti inaures, armillæ, uiriolæ. Item. l. pediculis. Inaures
in quibus duæ margaritæ.</P>
<P>  inciles fossæ, siue incilia, sunt quæ à Græcis di=
cuntur dyoriges, & sunt per quas aquæ pluuiales dedu=
cuntur ex satis. Apuleius libro nono de asino: Viam la=
cunosis incilibus uoraginosam. Cato de re rustica: Per
hyemem aquam de agro depellere oportet, fossas inciles
puras habere. Festus Pomp. Fossæ quæ in uijs fiunt ad de
ducendum aquam siue deriuationes de riuo communi fa=
ctæ, inciles dicuntur. Vlpianus libro 40. digestorum, titu
lo de riuis. l. j. Incile est locus depressus ad latus fluminis,
ex eo dictus quod incidatur. Inciditur enim uel lapis, uel
terra, unde primum aqua ex flumine agi poßit. Idem Vl=
pianus in eodem libro, titulo ne quid in flumine publico.
l. j. Si incile, inquit, ducat, & alio loco fiat. Meminit quo=
que incilis in titu. de aqua cotid. l. j.</P>
<P>  incrvstare, est crustā parieti, uel alicui alteri
rei inducere, siue ex calce, gypso, argilla, siue ex lapide,
aut alia materia. Horatius primo Sermonum: Syncerum<-P>

@@0@<filename:W0078-0111.jpg/>
@@1@<SE111>IVRIS CIVILIS. 107
<-P>cupimus uas incrustare. Varro apud Marcel. Pauimen=
ta, inquit, & parietes incrustatis. Proculus libro octauo
digestorum de seruitutibus urbanorum prædiorum. l. qui
dam. Parietem, inquit, cōmunem incrustare licet. Et pau
lò post: Quod obseruari in incrustatione oportet. Item
de uerborum significatione. l. impensæ. Paulus ait, incru=
stationes, loricationes, & picturæ.</P>
<P>  indictio, est denunciatio, quia indicere est de=
nunciare. Horatius in primo Sermonum: Ventri indico
bellum. Idem in episto. Indictis comes ire Latinis. Vlpia=
nus libro 38. digestorum, titulo de operis libertorum. l. li
bertus. Cui post indictionem, inquit, operarum. Atque
aliubi: Si indictione temporariæ indictæ sunt.</P>
<P>  indvciae, sunt dictæ quòd in diem certum ab
utrisque hostibus dantur. Plinius libro septimo: Inducias,
inquit, Lycaon primus inuenit. Paulus libro 49. digesto=
rum, titulo de captiuis. l. postliminium. Induciæ, inquit,
sunt, cum in breue & in præsenti tempore conuenit, ne
inuice&#x0303; se lacesserent hostes. Accursius satis inepte inter
inducias & treugam differentiam facit, cum treuga non
sit magis latinum, quàm guerra, quàm omagium, quàm
feudum, quàm tenuta, quàm mille alia, quibus isti nulla
neceßitate coacti utuntur.</P>
<P>  indvcere, præter alios sensus quos habet plu=
res, significat etiam expungere & cancellare, hoc est,
transuerso calamo quod scriptum erat delere. Vlpianus
in titulo de ijs quæ delentur. l. cancellauerat. Cancellaue=
rat autem quis testamentum uel induxerat. Item: Si no=
mina omnia induxerat ut proponitur. Item: Quæ in te=<-P>

@@0@<filename:W0078-0112.jpg/>
@@1@<SE112>108 LEXICON
<-P>stamento legi possunt, ea inconsulto deleta uel inducta
nihilominus ualent, consulto non ualent. hinc inductio
pro abolitione & litura.</P>
<P>  inficiatio, est negatio. ab inficior, inficiaris,
quod est ire inficias, siue negare. Cice. de partitionibus:
Rationem, inquit, habet criminis, inficiationem&#xE8BF;&#x0301; facti.
Neratius libro 46. digestorum, titulo iudicatum solui. l.
ex iudicatum. Ad inficiationem, inquit, compelli eum qui
sine iudicio partem dare paratus est.</P>
<P>  institor, ut inquit Iurisconsultus, libro 14. di=
gestorum, in titulo de institoria actione. l. institor. est qui
tabernæ loco$unclearue ad emendum uendendum$unclearue præponi=
tur. Atque ibidem: Institor, inquit, appellatus est ex eo
quòd negocio gerendo instet. Iuuenalis: Institor hyber=
næ tegetis niuei&#xE8BF;&#x0301; cadurci. Accipitur etiam pro eo qui
circ&#x0169;fert per urbem merces uænales: ut in eodem titulo.
& apud Ouidium in primo de arte: Institor ad dominā
ueniet discinctus emacem.</P>
<P>  insvla præter notam illam significationem, signi
ficat etiam domum in urbe ab alijs domibus seiunctam.
Cornelius Tacitus: Germani suam quisque domum spa=
cio circundat, nullis cohærentibus ædificijs, more insula=
rum. Festus quoque Pomp. Insulæ, inquit, dictæ proprie
quæ non iunguntur communibus parietibus cum uicinis,
circuitu&#xE8BF;&#x0301; publico aut priuato cinguntur: à similitudine
uidelicet earum terrarum quæ fluminibus aut mari im=
minent. In hoc significatu crebrò reperitur insula apud
Iurisconsultos. Vnde insularius, dominus siue custos hu=
iusmodi insulæ.</P>

@@0@<filename:W0078-0113.jpg/>
@@1@<SE113>IVRIS CIVILIS. 109
<P>  interpolare, est in aliam formam mutare,
& quodammodo mangonizare. Plautus in Amphitrio=
ne: Illic homo me interpolabit, meum&#xE8BF;&#x0301; os finget de=
nuo. Ambrosius ad Horatian&#x0169;: Nostrorum peccatorum,
in p&#x0153;nis ultricibus interpolari. Vlpianus 21. digestorum
titulo de ædilitio edicto. l. præcipiunt. Interpolāt, inquit,
ueteratores, & pro nouitijs uendunt. id est, in habitum
nouitiorum mutant.</P>
<P>  intertritvra, siue intertrimentum, est (ut
inquit Varro de lingua Latina) dictum ab eo quod duo
inter se trita & diminuta sunt, ut in nummis aureis quod
ex usu & attrectatione cōsumitur, & in uestibus alijs&#xE8BF;&#x0301;
rebus quæ usu deteruntur. Liuius lib. 34. In auro, inquit,
nihil intertrimenti fuit. Idem lib. 32. Intertrimentum ar=
genti suppleuerunt. Scæuola lib. 33. de pignoratitia actio=
ne. l. pignori. Quæro intertritur am quæ ex operis facta
est. At&#xE8BF; ibidem iterum utrobi&#xE8BF; pro detrimento.</P>
<P>  irenarcha, interpretatur pacificator, siue pa
cis conciliator: nam irene interpretatur pax, & archos
est princeps. Erant autem irenarchæ uiri boni & pru=
dentes, quales significat Virgilius in primo Aeneidos: Ac
ueluti magno in populo cum sæpe coorta est Seditio, sæ=
uit&#xE8BF;&#x0301; animis ignobile uulgus &c. Sub hoc habitu fuit
Domitiani Cæsaris statua equo posita, de qua Papinius
in principio Syluarum: Dextra uetat pugnas. Talem
quoque Persius poe&#x0308;ta significat, cum dicit: Fert animus
calidæ fecisse silentia rixæ Maiestate manus. In Codice
Iustiniano titulus est de irenarchis, quos Accursius inter=
pretatur iram arcentes, quasi irenarcha nomen esset<-P>

@@0@<filename:W0078-0114.jpg/>
@@1@<SE114>110 LEXICON
<-P>Latinum. Martianus libro 48. in titulo de custodia &
exhibitione reorum. l. diuus Hadrianus, irenarcharum
sæpe meminit.</P>
<P>  isavri, populi sunt Ciliciæ contermini, qui in ma
ri quondam piraticam exercuerunt, quos Pub. Seruilius
profligauit, qui cognomen Isaurici ex ea uictoria retu=
lit. Iam uero Isauri & Cilices, pro piratis accipiuntur.
ut Iuuenalis: Piratæ Cilicum. & Iustinianus in Codice,
titulo de ferijs. l. prouinciarum. Latronum, inquit, & ma
xime Isaurorum.</P>
<P>  isostates, potest interpretari æqualitatis re=
cognitor: nam Isos interpretatur æqualis in Codice Iusti
niano de ponderationibus & auri illatione. l. quoties.
Quoties, inquit, de qualitate solidorum orta fuerit dubi=
tatio, placet quem sermo Græcus appellat isostaten pro
sua fide & industria, ut neque fallat neque fallatur, con=
tentionem dirimere. Accursius interpretatur ab igos, ui=
ctoria, & state militia. neque enim igos est uictoria: sed
nice: neque state militia, sed stratia: sed ne&#xE8BF; uictoria &
militia faciunt ad rem.</P>
<P>  ivgvm, pro pari duorum animalium plerunque
accipitur, ut apud Plin. lib. 10. de aquilis. Vbi aquilarum,
inquit, nō sit iug&#x0169;. Varro de lingua Latina: Iug&#x0169;, inquit,
& iument&#x0169; à iunctu. Virg. 5. Aenei. Nec sic undātia lora
Concussere iugis. Vlpia. lib. 21. dig. de ædilitio edicto. l.
ædiles aiunt. sæpe iugum in hac significatione ponit.</P>
<Z>L</Z>
<P><INI2>L</INI2>abrvm, uas est patul&#x0169; grandioris aquæ capax,
qualibus in Bætica mea utuntur ex argilla fictis ad<-P>

@@0@<filename:W0078-0115.jpg/>
@@1@<SE115>IVRIS CIVILIS. 111
<-P>lauatrinam, & usus coquinarios. Virgilius octauo Aenei
dos: Sicut aquæ tremulum labris ubi lumen ahenis. Cice=
ro in episto. labrum si in balneo non est, fac ut sit. Vlpia
nus libro 19. titulo de emptione & ue&#x0303;ditione. l. limes. La
bra, inquit, salientes fistulæ. Accursius exponit labra,
quia per labrum imaginis aqua salit, non minus inepte
quàm id quod aliubi Digitum interpretatus est, id est,
quantum fluit per digitum statuæ</P>
<P>  lacertvs, piscis est, qui à Græcis colias dici=
tur. dictus lacertus quòd ad similitudine&#x0303; lacertorum pi=
cturas habet. Commendabantur autem lacerti Sexitani
ex Hispaniæ urbe Sexi. Martia. Et sexitani ponatur cau=
da lacerti. Ex lacertis autem fieri solita esse salsamenta,
ostendit Cornelius Celsus dicens: Piscium qui ex media
materia sunt, quibus maxime utimur, tamen grauißimi
sunt, ex quibus salsamenta quoque fieri possunt, qualis
est lacertus. Sexitanorum salsamentor&#x0169; meminit Strabo.
Vlpia. in tit. de penu legata. l. qui pen&#x0169;. Lacertos, inquit,
cum muria sua contineri, Labeo ait. Est autem Muria
salsugo exudans ex piscibus salitis, qua utebantur anti=
quiores ad ciborum condituras.</P>
<P>  lacvnar, siue laquear, siue lacus, est tecti ele=
gantior fabrica. Cicero quinto Thuscul. quæst. Fulgen=
tem gladium è lucanari seta equina appensum. Horatius
in secundo Carminum: Non ebur neque aureum mea re=
nidet in domo lacunar. Vlpianus titulo de fundo instru=
cto. l. quæsitum. Scalæ, inquit, quæ lacunaribus admouen
uentur, instrumenti sunt.</P>
<P>  lapis, pro milliario, hoc est, mille paßibus, ali=<-P>

@@0@<filename:W0078-0116.jpg/>
@@1@<SE116>112 LEXICON
<-P>quando accipitur, quoniam antiquiores soliti erant mi=
lia quæ&#xE8BF; passuum lapidibus signare: id quod uidemus in
uia quæ ducit Salmanticā ex Emerita Augusta. argenteā
uulgus appellat. Martialis: Rura nemus&#xE8BF;&#x0301; sacrum dile=
cta&#xE8BF;&#x0301; iugera musis Signat uicina quartus ab urbe lapis.
Idem alibi: Ad lapidem Torquatus habet prætoria quar=
tum. Martianus tit. de excusationibus. l. propter lite&#x0303;. Ne
ultra centesimum, inquit, lapidem tutelam gerat.</P>
<P>  laser, eris, quod à Græcis Silphium appellatur,
succus est herbæ, quam in Cyrenaica regione inuentam
Laserpitium uocant. à medicis & pharmacopolis tempe
statis nostræ appellatur Assa. Plinius libro 19. Laserpi=
tium, quod Græci silphion uocant, in Cyrenaica prouin=
cia repertum, cuius succum uocant laser. Pau. in tit. de pe
nu legata. l. non omne. Sed quod quidam, inquit, negaue=
runt piper ligusticum, careum, laser, & cætera eiusmodi,
in penu non esse, improbatum est.</P>
<P>  latvs clauus, quemadmodum diximus in uerbo
clauus, nodus erat ex purpura, siue ex auro uesti interte=
xtus, & qui poterant uti huiusmodi uestibus, tum Lati=
clauij, tum Angusticlauij dicebantur. Erat autem uestis
senatoria, ut exponit Acron, in illud Horatij primo Ser=
monum: Quo tibi Tulli, Sumere depositum clauum fie=
ri&#xE8BF;&#x0301; tribunum. Plinius, lib. octauo: Tunicam lati claui in
modum gausapi texti. Ouid. quarto de trist. Induitur&#xE8BF;&#x0301;
humeros cum lato purpura clauo. Iuriscōsultus in quadā
lege, cuius initium est, Imperator. Vt ecce, inquit, si uxor
uiro lati claui, petenti. pro lati clauio.</P>
<P>  lavtica, dicuntur quæcunque ad lautitiam at&#xE8BF;<-P>

@@0@<filename:W0078-0117.jpg/>
@@1@<SE117>IVRIS CIVILIS. 113
<-P>elegantiam cultus & mensæ pertinent. titu. de auro &
arg. leg. l. argumento. Mundo, inquit, muliebri continen=
tur lautica, acus, reticula, & huiusmodi.</P>
<P>  laxamentvm, siue laxitas, dicitur quies siue
cessatio à labore. Valerius de fortitudine. Ad confirman=
dos, inquit, animos salubre laxamentum daret. Cicero in
primo officiorum: Adhibenda est, inquit, cura laxitatis.
Nerat. lib. 50. tit. de uacatione & excusat. mu. l. tempus.
Cum laxamento quodam itineris.</P>
<P>  lectica, est uehiculum in quo quispiā fertur ab
hominibus: quòd si à quatuor uehitur, tetraphorum dici
tur: si à sex, hexaphorum: si ab octo, octaphorum. Mar=
tialis: Laxior hexaphoro tua sit lectica licebit. Et Iuuena
lis: Densißima centum Quadrantes lectica petit. eadem
& Sella dicitur. unde idem poe&#x0308;ta subdit de, eadem lecti=
ca: Ostendens uacuam & clausam pro comuge sellam.
Paul. lib. 8. de seruitutibus rustic. præd. l. qui sella. Qui sel
la, inquit, aut lectica uehitur, ire, non agere dicitur. Ac=
cursius sella, id est, equo: lectica, id est, curru interpreta=
tur, quod utrun&#xE8BF; ex eo quod diximus falsum est.</P>
<P>  lecticarivs, seruus est qui lecticam humero
fert. Sueton. in Othone: Muliebri sella in castra conten=
dit, ac deficientibus lecticarijs cum descendisset. Seruius
Sulpi. in quadam ad Ciceronem epistola: Coactus, in=
quit, sum in eadem illa lectica lecticarijs&#xE8BF;&#x0301; meis in urbem
eum referre. ut in tit. de legatis primo. l. si ex toto. Si ita,
inquit, legatum sit lecticarios octo. Item Vlp. de leg. iij.
l. item. Legato continentur mancipia, puta lecticarij qui
solam matrem familiâs portabant.</P>

@@0@<filename:W0078-0118.jpg/>
@@1@<SE118>114 LEXICON
<P>  liberi, orum, non solum dicuntur filij, sed etiam
nepotes, pronepotes, & deinceps: & quanquam non de=
clinetur nisi in numero multitudinis, de uno tamen libe=
ros dicimus. Ex A. Gellio lib. 2. Vlpia. in tit. de pollicita=
tionib. l. inter liberos. nepotem quoque contineri diuus
Pius rescripsit. Item Callistratus tit. de uerborum sign. l.
liberorum appellatione. &c.</P>
<P>  libertinvs à liberto non eo differt, quod uul=
gus putat: & cum dixi uulgus, non excludo Accursium,
qui & ipse unus est ex imperita multitudine, nam cum
idem sit libertus quod libertinus, sola ratione differunt,
quoniam libertus nomen est ad aliquid, semper&#xE8BF;&#x0301; refer=
tur ad eum cuius est libertus, hoc est ad patronum: ut li=
bertus Cæsaris, libertus Ciceronis. & de operis liberto=
rum, subaudi quas debent suis patronis liberti. Liberti=
nus uero nomen est absolutum, tantum&#xE8BF;&#x0301; dicit conditio=
nem, hoc est, tertium illud genus hominum, qui nec sunt
serui ne&#xE8BF; liberi. Hinc est quod Iustinia. in primo lib. In=
stitutionum titulum fecit de ingenuis & libertinis, quia
ibi non agitur nisi de conditione nullo habito respectu
ad patronos. Hāc differentiam primus omnium animad=
uertit adnotauit&#xE8BF;&#x0301; Laurentius Valla uir harum rerum
diligens indagator at&#xE8BF; acerrimus inuentor.</P>
<P>  libitinarivs, dicitur funeris curator, quem
suprà diximus desinatorem appellari: nam pollinctor est
qui cadauer effert, comburit&#xE8BF;&#x0301; aut sepelit. dicti sunt au=
tem libitinarij à libitina, id est, funere, dicta libitina à Ve
nere libitina, quæ Romæ habuit templum, iuxta quod ue&#x0303;
debantur quibus erat opus ad funus, puta unguenta, ly=<-P>

@@0@<filename:W0078-0119.jpg/>
@@1@<SE119>IVRIS CIVILIS. 115
<-P>chni, papyri, cerei, funalia. Sed cur ea iuxta Veneris tem
plum, quæ iocorum uoluptatum&#xE8BF;&#x0301; dea est, uendebantur,
Plutarchus in problematis causam narrat, ut uidelicet c&#x0169;
homines libidinibus dant operam, meminerint se aliquā=
do morituros. Vlpian. lib. 14. tit. de institoria actione. l.
quicun&#xE8BF;. Si libitinarius, inquit, seruum pollinctorem ha=
buerit, is&#xE8BF;&#x0301; mortuum sepelierit. Accursius desipit, nescio
quæ somnia referens.</P>
<P>  librarivs, est qui libros scribit: nam scriptor
non tam dicitur qui libros scribit, quàm librorum com=
positor. Mart. de libris suis: Non meus est error, nocuit
librarius illis. Cice. 3. de Orat. Ne que librariorum notis,
sed uerborum & sententiarum modo. Callist. tit. de iur.
immu. l. quibusdam. & sæpe aliàs.</P>
<P>  licitor, aris, est in auctione precium pro re ue=
nali offerre. Plin. lib. 7. Aristidis pictoris unam tabulam
centum talentis rex Attalus licitatus est. Inde licitator,
qui eiusmodi precium offert. Cice. in epist. Ad Marium:
Quoniam precium tuum noui, in licitatorem potius po=
nā, quàm illud minoris uæneat. Licitatio quo&#xE8BF;, ut Paul.
lib. 39. dig. tit. de publicanis & uectig. l. licitatio. Licita=
tio, inquit, uectigalium, quæ calore licitantis, &c. Et pau
lò post: Licitatores, inquit, uectigalium.</P>
<P>  lictores, dicuntur qui ante Prætores, aut Con
sules ferebant insignia magistratuum, hoc est, uirgarum
fasces & secures: dicti à ligando, ut scribit Gellius lib.
11. quod uidelicet iussu Consulum aut Prætorum uincie=
bant sontes: aut quemadmodum Festus ait, quòd uirgar&#x0169;
fasces ligatos præferebāt, quibus imperante magistratu,<-P>

@@0@<filename:W0078-0120.jpg/>
@@1@<SE120>116 LEXICON
<-P>delinquentibus plagas ingerebant. De manumißis uindi
cta. l. manumißio. Manumißio, inquit, per lictores.</P>
<P>  ligna, orum, in numero multitudinis proprie di=
cuntur, quæ comburendi causa comparata sunt. ut apud
Martialem: Ad uillā moneo rustice ligna feras. Et apud
Horatium: In syluam ne ligna feras. In singulari quo&#xE8BF; in
eadem significatione reperitur. Vlpia. in tit. de leg. iij. l. li
gni appellatione. Materia, inquit, est illa, quæ ad ædifi=
candum fulciendum&#xE8BF;&#x0301; ædificium est necessaria. Lignum
uero quicquid comburendi causa compar atum est.</P>
<P>  ligvsticvm, herba est in montibus Liguriæ
nascens, à iunioribus medicis leuisticum appellatum. Est
autem liguria regio Italiæ, inter Varum & Macram
amnes, ad Ape&#x0303;nini dextram, in qua est Genua. De ligu=
stico Plin. Columel. Apitius, proinde omnes medici me=
minerunt, leuisticum corrupto uocabulo appellant. Paul.
lib. 33. in tit. de penu legata. l. non omne. Piper, inquit, li=
gusticum, careum, & laser.</P>
<P>  liminarcha, potest interpretari liminis, hoc
est limitis præfectus, & est ille qui gerit curam tuendo=
rum prouinciæ limit&#x0169;, præficitur&#xE8BF;&#x0301; militibus limitaneis.
Arcadius lib. 50. tit. de munerib. l. muner&#x0169; ciuilium, &c.</P>
<P>  limitanei, milites dic&#x0169;tur qui sub liminarcha pro
uinciæ terminos tuentur. Capitolinus: Reparato, inquit,
de limitaneis Daciæ exercitu. Iustinianus quo&#xE8BF; de offi=
cio Prætoris Aphricæ. l. quas deo. Pro limitaneis, inquit,
ordinandis, quia necessarium nobis esse uidetur, ut extra
comitatenses limites limitanei constituantur, qui poßint
& castra, & ciuitates, & limites defendere. Et paulò<-P>

@@0@<filename:W0078-0121.jpg/>
@@1@<SE121>IVRIS CIVILIS. 117
<-P>post: Si commotio aliqua fuerit, poßint limitanei sine co
mitatensibus militibus &c.</P>
<P>  linea margaritarum, est series margaritarum
pertusarum, quæ sint filo insertæ. Scæuola lib. 35. ad lege&#x0303;
Falcidiam. l. lineam. Lineam, inquit, margaritarum. Item
Vlpia. lib. 47. tit. de furtis. l. si quis uxori. Si linea marga
ritarum surrepta sit.</P>
<P>  lytos, interpretatur solutus, à lyo quod est soluo.
Iustinianus in pro&#x0153;mio digest. Quia solitum erat, quar=
ti anni studiosos, Græco, & consueto quodam uocabulo
lytas appellari, hoc est solutos. pro quo mendose legitur
hircos, ex Pandectis Florentinis adnotante Politiano:
nam pro eo quod in recentioribus libris habetur hircos
& coloritas, legi oportet lytas & prolytas: quid autem
sint, lege prolytæ.</P>
<P>  logista, dicitur is qui reddendis rationibus præ=
est: nam logos inter cæteras significationes interpreta=
tur computatio: & logistice est ipsa ars computatoria,
quam uulgus algorismum uocat. Iustinianus in tit. de mo
do mulctar&#x0169;. l. curator. Curator, inquit, reipub. qui Græ
co uocabulo logista n&#x0169;cupatur, mulctandi ius nō habet.</P>
<P>  logographvs, potest interpretari rationum
scriptor, quo uocabulo utitur Iustinianus lib. 10. in tit. de
tabularijs, scribis, & logographis.</P>
<P>  loricatio, est tectorium parieti in modum lo
ricæ super inductum, idem ferè quod incrustatio. Vitru=
uius lib. 6. Duplicem, inquit, præbeat contignationi lori=
cationem. Plin. lib. 8. Ichneumone cum aspide pugnatu=
ro: Mergit, inquit, se limo sæpius siccat&#xE8BF;&#x0301; sole, mox ubi<-P>

@@0@<filename:W0078-0122.jpg/>
@@1@<SE122>118 LEXICON
<-P>pluribus eodem modo se corijs loricauit, in dimicationem
pergit. Paulus de uerborum signific. l. impensæ. Incrusta=
tiones, inquit, loricationes & picturæ.</P>
<P>  lvdicrvs, a, um, non ludicer, is, quod Priscianus
putauit, dicitur quod ad ludum pertinet. Virg. 12. Aenei.
Neque enim leuia aut ludicra petuntur. Horatius secun=
do epistol. Valeat res ludicra si me Palma negata ma=
crum. De accusationibus. l. qui iudicio. Qui artem, in=
quit, ludicram fecerit. hoc est scænicam siue theatralem
aut circensem, ubi ludi fiunt.</P>
<P>  lvgdvnensis colonia, quæ Lugdunum cogno
minatur, ciuitas est nobilißima Heduorum in Gallia Lu
gdunensi ab ipsa cognominata. Meminit illius Iuriscon=
sultus lib. 50. dig. in tit. de censibus.</P>
<P>  lvdvs literarius, pro schola accipitur ubi literæ
doce&#x0303;tur: magister quo&#xE8BF; ludi, is dicitur qui literas docet.
Martia. Quid tibi nobisc&#x0169; est ludi scelerate magister? &
per translationem. Terent. in Ecyra: In eodem mihi om=
nes uidentur ludo doctæ ad malitiam, & ei ludo si ullus
est ludus, magistram hanc esse satis certo scio. Vlpia. lib.
41. tit. de uarijs & extra. cog. l. j. ludi literarij magistri.</P>
<P>  lvscvs, is dicitur qui altero oculo caret, qui Græ=
cè monophthalmus appellatur, hoc est unoculus. Hiero.
de uiris illustribus: Acacius, inquit, que&#x0303; quia luscus erat,
monophthalmum appellant. Martia. Thaida Quintus
amat, quam Thaida? Thaida luscam. Vnum ocul&#x0169; Thais
non habet, ille duos. Modest. in tit. de uerb. sign. l. inter
stuprum. Vitium, inquit, est perpetuum impedimentum,
ueluti si luscus sit. Inde fit uerbum eluscare, de quo in suo<-P>

@@0@<filename:W0078-0123.jpg/>
@@1@<SE123>IVRIS CIVILIS. 119
<-P>loco diximus. Neque est, ut Accursius & si qui sunt alij
qui id dicant, qui lumine adhibito nihil uidet, sed ut dixi=
mus qui est orbatus altero oculo.</P>
<P>  lvstramentvm, ti, est purgatio facta per ue
neficium aut sacrificium, aut incantationem, dictum ab
eo quod est lustro, as. Virg. 6. Aeneid. Lustrauit&#xE8BF;&#x0301; uiros,
dixit&#xE8BF;&#x0301; nouißima uerba. Ouid. 10. Meta. Magico lustra=
bere ritu. Marcellus lib. 48. ad leg. Corneliam de uenefi=
cijs & sicarijs. l. eiusdem. Si quis, inquit, lustramenti cau=
sa dederit cantharidas.</P>
<Z>M</Z>
<P><INI2>M</INI2>agister, nomen dignitatis est, & magistra
tus siue magisterium, ipsa magistri dignitas. Vn=
de magister equit&#x0169;, qui à Dictatore præficiebatur equi
tibus: & magister populi, qui pecuniæ diuidundæ per po
pulum præpositus est: & magister milit&#x0169;, qui militibus
præest: & magister scrinij, id est, qui libros principis ad=
seruat: & magister pecoris, qui pastoribus reliquis
præfectus est.</P>
<P>  malleatvs, dicitur liber qui iam est ligatus,
punicatus&#xE8BF;&#x0301;. Sed quia libri malleabantur antequam con=
suerentur, id quod uidemus nostro tempore fieri, malleati
dicebantur, pro eo quod sequitur. Vlpia. tit. de legatis iij.
l. librorum. Libri, inquit, nondum malleati & perornati
continebuntur.</P>
<P>  malobathrvm, arbor est odorata ex Syria,
quæ nomine speciali folium appellatur, unde fiunt ungue&#x0303;
ta quæ dicuntur foliata. Horat. in 2. Carm. Nitentes ma=
lobathro Syrio capillos. De folio malobathri meminer&#x0169;t<-P>

@@0@<filename:W0078-0124.jpg/>
@@1@<SE124>120 LEXICON
<-P>sæpe Galenus & Apitius. Martianus lib. 39. tit. de publi=
canis. l. interdum. Malobathrum, aroma Indicum. non
malabastrum.</P>
<P>  mandragora, herba est nota, cuius duo sunt
genera: alterum nigrum, quæ f&#x0153;mina existimatur, al=
terum candidum, qui est masculus. Habet uim soporife=
ram, at&#xE8BF; prouocandi somni gratia dari consueuit. quia
frigida est, ac propè uenen&#x0169;. Columella in horto: Quā=
uis semihominis uesano gramine f&#x0153;ta Mandragoræ pa=
riat flores, m&#x0153;stam&#xE8BF;&#x0301; cicutā. Marcellus lib. 48. dig. ad le.
Cornel. de ueneficijs. l. eiusde&#x0303;, mandragoram inter uenena
ponit. Ex quo fit, ut mirandum sit quid per mandrago=
ram interpres sacrarum literarum intellexit in Genesi,
capite 30. Et Cant. 7.</P>
<P>  mango, onis, est non modo seruorum uenditor, sed
aliarum etiam rerum, quæ ut carius uendantur, solent à
uenditoribus adornari. Vnde est mangonizare agros &
equos, pro eo quod est colere. Et Plinius lib. 37. politores
gemmarum, mangones appellat. Martia. Millia pro pue
ro centum me mango poposcit. Seneca in Epist. Mango=
nes, quicquid est quod displiceat, aliquo lenocinio abscon
dunt. Aphricanus de uerb. sig. l. mercis appellatione, quo
distet à uenaliciario monstrat.</P>
<P>  mappa, mensæ stragulum est, quemadmodum &
mantile, siue toral. Erant&#xE8BF;&#x0301; duo genera, alterum rasum,
alterum uillosum, hoc est in tapetis similitudinem con=
textum, quod & gausape dicitur. Martial. in disticho cu
ius index est, Mappa uillosa: Nobilius uillosa tegant
tibi lintea citrum. De mantili quoque uilloso Virgilius<-P>

@@0@<filename:W0078-0125.jpg/>
@@1@<SE125>IVRIS CIVILIS. 121
<-P>in primo Aeneid. dixit: Tonsis&#xE8BF;&#x0301; ferunt mantilia uillis.
quod Seruius pro minutis exponit. Ouidius quoque in
quarto Fast. Duxerat ad dextram uillis mantile solutis.
Florentinus libro 33. de supellectili legata, lege supellecti
li. Toralia, inquit, & mappa uillosa. Pro quo mendose le
gitur. & oralia in panaliosa, nihili uerba.</P>
<P>  materia, proprie dicitur circa quam uersatur
faber tignarius siue lignarius. In communiori tamen si=
gnificatu dicitur de subiecta cuius&#xE8BF; artis materia. Paul.
lib. 18. titu. de periculo & commo. l. quod si. Ne&#xE8BF; mate=
ria empta si furto perisset.</P>
<P>  mediastinvs, quemadmodum Priscianus in
quinto carmine scribit, à medio uidetur componi, quia
medias partes balnei tenet. hoc est, qui in medio lauan=
tum stat. Horatius in primo epistol. Tu mediastinus ta=
cita prece rura petebas. Acron in media urbe uiuens in=
terpretatur. Porphyrion in media urbe siue balneo ex=
ponit. Vlpianus libro 47. titulo de iniurijs. l. item apud.
Multum interest qualis seruus sit, bonæ frugi, an me=
diastinus.</P>
<P>  mereo, meres, merui, est militare, siue stipendium
in militia facere. Lucanus in sexto: Castrorum in plebe
merebat. Iuuenalis: Castrorum&#xE8BF;&#x0301; æra merentem. Sueto=
nius in Iulio: Meruit & sub Seruilio Isaurico. libro 49.
digestorum titulo de re militari, pro eo quod in libris
antiquis legitur merere, in recentioribus scriptum est,
militare.</P>
<P>  metalla, dicuntur uenæ unde eruitur argen=
tum, æs, & cætera quæ uulgus indoctum appellat me=<-P>

@@0@<filename:W0078-0126.jpg/>
@@1@<SE126>122 LEXICON
<-P>talla. dicta sunt autem metalla à metello, quod est scru=
tor siue inquiro: aut dicuntur metalla, quòd alia uena
post aliam inueniatur. quod uidetur Plinius libro 34. si=
gnificare, ubi scribit quòd ubicunque una uena est inuen
ta, non procul alia inueniatur. Hinc metallarij & me=
tallici dicuntur, qui sunt damnati ad metalla, hoc est effo
diendam terram ex metallis. Aliquando simpliciter ac=
cipiuntur pro effossoribus metallorum, ut in libro dige=
storum, titulo de p&#x0153;nis. & libro undecimo Codicis, titu=
lo de metallarijs.</P>
<P>  metator, siue metatus, siue mensor, dicitur qui
iussu atque autoritate principis milites in domibus in=
colarum collocat, siue in castris qua parte debeat quis&#xE8BF;
tentoria figere, ostendit. Vnde dictum est castrametari.
Lucanus in primo: Hesperios ueniam metator in agros.
In Codice Iustiniano titulo de metatis. l. j. Si quis, inquit,
mensorum nostrorum manu qua deputatur singulis qui=
busque domus & postibus hospitaturi nomen adscri=
bunt, delere non dubitauerint, ad instar falsi criminis cō
stituti teneantur.</P>
<P>  metaxa, est congeries illa pensorum ex lino aut
lana, quam Hispani paucis literis immutatis uocant ma=
dexa, ut in lib. 11. Codicis Iustiniani, titu. de murilegulis,
lege, lotas. In poster&#x0169; serica & metaxæ. Vitruuius lib. 6.
De paludibus, inquit, tenues colligantur metaxæ.</P>
<P>  metrocomia, interpretatur uilla matrix, di=
cta à meter, quod est mater, non quod Accursius halluci
natur, à metros quod est mensura, & come uilla, acci=
piendo uillam, ut nunc uulgus loquitur. Iustinia. lib. 11.<-P>

@@0@<filename:W0078-0127.jpg/>
@@1@<SE127>IVRIS CIVILIS. 123
<-P>Codicis, in titu. non licere habitatoribus metrocomiæ lo
ca sua ad extraneam conferre.</P>
<P>  metropolis, interpretatur ciuitas matrix:
ne&#xE8BF; dicitur à metros quod est me&#x0303;sura, ut imperiti existi
mant, sed quod de metromia diximus, à meter quod est
mater. unde alia cōplura deriuātur, quæ in suo genere si=
gnificant præcipuum & excelle&#x0303;s, ut ortygometra, tetri=
gometra, echinometra, accentu in penultima, pro duce
cothurnicum, cicadarum, & echinorum. Modest. lib. 17.
dig. de excusationibus. l. si duas. Decet autem maximo
numero uti metropoles gentium.</P>
<P>  miliarivm, uas erat ad coquend&#x0169; milium accō=
modat&#x0169;, quemadmod&#x0169; pultari&#x0169; ad coquendum pultem.
Cato de re rust. Inter orbem & miliari&#x0169; unum digitum
interesse oportet. Palladius libro quinto de re rustica:
Vas, inquit, æneum miliario simile. Pomp. libro 33. titu.
de auro & argento lega. l. & si. Certe si cacabos argen=
teos habeat, uel militarium. pro quo, t, litera expuncta,
lege tu miliarium.</P>
<P>  minicvlator, is dicitur qui literas maiuscu
las, hoc est, initiales siue capitales ex minio libris ex atra
mento iam scriptis adhibet. Vlpianus lib. 38. tit. de ope=
ris libert. l. iurisiurandi. Si fortè, inquit, librarius uel mi=
niculator. sic enim in libris antiquioribus legitur, & ma
gis cohæret ei quod suprà dixerat librarius, & ei quod
sequitur, uel calculator.</P>
<P>  molior moliris, est moles ad ædificium aliquod
coaptare. Virgilius primo Aeneid. Moliri&#xE8BF;&#x0301; arcem &
manibus subuoluere saxa. Vlpia. lib. 39. l. j. de noui operis<-P>

@@0@<filename:W0078-0128.jpg/>
@@1@<SE128>124 LEXICON
<-P>n&#x0169;cia. Qui fortè in publico uel in priuato quid molitur.
Inde molitio onis, pro ipso apparatu ædificandi: ut infrà
eodem titu. l. stipulatio. Molitio, inquit, non impeditur.
Demoliri uero & demolitio opponitur ei quod est mo=
liri, & molitio, pro eo quod est diruere & dirutio, ut in
eodem titulo, sæpe.</P>
<P>  mola manuaria, siue manualis, siue trusatilis, dici=
tur quæ ad frumenti molituram manu circumagitur,
quæ, ut ait Virgilius in Moreto, Rotat aßiduis gyris,
& concitat orbem. Mola quo&#xE8BF; iumentaria, & ex euan=
gelio, mola asinaria est, quam iumenta uersant. Iabolenus
Priscus libro 33. digestorum, de fundo instructo. l. dolia.
Molas, inquit, manuarias supellectilis, iumentarias autem
instrumenti esse Offilius ait. Molas uero aquarias, hoc
est, aqua uersatiles, ante Iustiniani tempora fuisse nond&#x0169;
legi. Is enim in titulo de aquæductu. l. decernimus. molæ
aquariæ meminit, quam sermonis Latini ignari molen=
dinum appellant. Nam quod legitur asina molendinaria
in titulo de fundo instructo. l. cum de lanionis, non à mo=
lendino, sed à molendo deductum est.</P>
<P>  meniana, ut ait Festus Pomp. ædificia erant à
Menio ciue Romano sic appellata, non à m&#x0153;nibus sic
dictum, ut putauit somniculosus Accursius. Is enim pri=
mus ultra columnas extendit tigna, quo ampliarentur
superiora. Hic est ille Menius qui post bona patris ab=
sumpta, locum sibi seruauit, unde ludos spectaret, de quo
Horatius in primo epist. Menius ut rebus maternis at&#xE8BF;
paternis Fortiter absumptis, urbanus c&#x0153;pit haberi &c.
Locus autem ille fuit Menianum, quod ultra ædificia<-P>

@@0@<filename:W0078-0129.jpg/>
@@1@<SE129>IVRIS CIVILIS. 125
<-P>protendebatur, in uiam publicam propendens. Vitruuius
libro quinto: Meniana, inquit, superioribus coassationi=
bus collocentur. Suetonius in Caligula: Cum apparatu
circi perspicientem, pauci ex proximis Menianis postu=
lassent. Valerius de mortibus non uulgaribus: C. Licinius
Macer uir prætorius Calui pater, dum sententiæ diceren
tur, in Menianum conscendit. Iabolenus de uerborum si=
gnificatione. l. malum nauis. Qualia, inquit, meniana &
subgrundaria essent. Vlpianus in titulo, ne quid in loco
publico. l. prætor ait. Cum quidam, inquit, uelum in me=
niano immissum haberet.</P>
<P>  meritorivm, siue meritoria taberna, est sta=
bulum siue caupona in quam uiatores diuertunt: dictum
meritorium, à mercede quam soluunt. Iuuenalis: Nam
quæ meritoria somnos Admittunt. Valerius de duobus
Arcadibus: Quorum alter, inquit, ad hospitem se contu
lit, alter in tabernam meritoriam diuertit. Vlpianus in
titulo de iniurijs. l. lex Cornelia. Ad meritoria, inquit,
uel stabula non pertinebit. Accursius nescio quas nugas
somniat, neque id mirum, cum uigilans quid  esset meri=
torium nescierit.</P>
<P>  modvs, & Modulus, plerun&#xE8BF; pro mensura acci=
pitur, ut Horatius in secundo Sermonum: Hoc erat in no
tis modus agri non ita magnus. Frontinus de aquæduct.
Aquarum, inquit, moduli aut ad digitorum, aut ad uncia
rum mensuram instituendi sunt. In lib. dig. 11. titu. est, si
mensor falsum modum dixerit. & ibidem sæpe. Paulus
lib. 39. titu. de damno infect. l. damni. Eum, inquit, qui mo
dulorum aut riui faciendi causa.</P>

@@0@<filename:W0078-0130.jpg/>
@@1@<SE130>126 LEXICON
<P>  mvlsvm, potio est quæ ex uino & melle concin=
natur. Horatius primo Sermonum: Leui præcordia mul=
so Prolueris melius. Martialis in disticho cuius lemma
est, Mulsum: Attica nectareum turbatis mella falernum.
Vlpianus libro 33. titulo de tritico & uino legato. l. si
quis. Si mulsum, inquit, sit factum, uini appellatione non
continebitur. Vlpia. lib. sexto, tit. de rei uendic. l. idem. Si
ex melle meo & uino tuo mulsum factum sit.</P>
<P>  mvndvs muliebris, ut inquit Varro, dictus est à
mundicia. Idem & ornatus, quasi ab ore natus, à Græcis
cosmos dicitur. Vnde multi fuerunt autores quos Gale=
nus citat, qui cosmetica, id est, de ornatu scripserunt.
Vlpianus titulo de auro & argento legato. l. argumen=
to. Mundus, inquit, muliebris est, quo mulier mundior
fit. & subdit quæ numerātur in mundo muliebri, de quo
etiam est titulus.</P>
<P>  mvnimentvm differt à monumento siue moni
mento, quòd monumentum est sepulchrum quod erigi=
tur in defuncti memoriam, siue illud sit inane, siue cada=
uer complectatur. Munimentum uero est in ædificio
illud quod ab inferendo damno defendit, dictum à mu=
niendo. Marcellus libro undecimo, titulo de religiosis &
sumptibus funerum. l. funeris sumptus. Munimentum se=
pulchri id esse diuus Hadrianus scripsit, quod muniendi
eius loci causa factum sit.</P>
<P>  mvrilegvli, dicuntur qui murices, hoc est,
conchylia colligunt, ex quibus purpuraceus color indu=
citur. nam purpurarum genera complura sunt, buccin&#x0169;,
ianthinum, murex. de quibus in titulo de lega. tertio. l. Si<-P>

@@0@<filename:W0078-0131.jpg/>
@@1@<SE131>IVRIS CIVILIS. 127
<-P>cui lana. Igitur murileguli sunt purpurarum conquisito=
res, de quibus Iustinianus libro undecimo Codicis, tit. de
monetarijs & murilegulis.</P>
<P>  mvria salsamentum siue salsugo exudans ex pisci
bus salitis, qua antiquiores utebantur ad ciborum condi=
turas. Aliquando muria ex sale tantum & aqua macera
ta constabat. quæ muria dura cognominabatur: quomo=
do autem fiat, Pli. & Columella ostendunt. Vlpia. in tit.
de penu lega. l. qui penum. Laceratos, inquit, cum muria
sua contineri, Labeo ait.</P>
<P>  mvrrha, & uasa murrhina dicebantur quæ ex
murrha lapide precioso tornabantur. Lucanus: Non au=
ro murrha&#xE8BF;&#x0301; bibunt. Martialis: Si calidum potas ardenti
murrha falerno Conuenit. De murrha lapide Plinius lib.
37. plura. Sed huius lapidis uas unum tantum nostro se=
culo monstratur Venetijs in ærario diui Marci: Agathā
ipsi uocant. De uasis murrhinis Martialis: Surentina bi=
bis, nec murrhina sume, nec aurum. Et Iuuenalis: Gran=
dia tolluntur crystalla, maxima rursus Murrhina. Flo=
rentinus in titulo de supellectili lega. l. supellectili. De
murrhinis, inquit, & crystallinis dubitari potest. atque
ibidem: Murrhina & crystallina ex eadem materia esse.
Item Pompo. tit. de auro & arg. leg. l. & si non. Murrhi
na, inquit, uasa in gemmis non esse, Caßius scribit.</P>
<Z>N</Z>
<P><INI2>N</INI2>atales, in numero multitudinis sunt ipsa na=
scendi conditio, siue illa sit obscura, siue clara. Pli=
nius lib. 18. Ruffus infima natalium nobilitate. Cornelius<-P>

@@0@<filename:W0078-0132.jpg/>
@@1@<SE132>128 LEXICON
<-P>Tacitus: Fuscus ingens ætate, claris natalibus. Iuuenalis:
Palmam inter dominas uirtus natalibus æquat. Apud Iu=
risconsultos lib. 44. dig. tit. est de nata. restitu. quasi na=
tales de natalibus claris tantum dicantur.</P>
<P>  negocivm facere, siue negocium exhibere, quod
apud Iurisconsultos frequenter legitur, significat mole=
stiam alicui facere. & sic est illud: In eum qui calumniæ
causa negocium faceret. & illud: Qui pecuniam acce=
perit ut faceret negocium uel non faceret. pro eo quod
est molestiam.</P>
<P>  nomen pro debitore, maxime in re f&#x0153;neratoria
apud Iurisconsultos sæpißime inuenitur. Seneca de uita
beata: Nunquam magis nomina facio quàm cum dono.
Alphius f&#x0153;nerator apud Columellam: Optima, inquit,
nomina non adpellando fieri mala. Horatius: Cautus no=
minibus certos expendere nummos. Iuuenalis: Qui uenit
ad dubium grandi cum codice nomen. Hinc apud Iuriscō
sultos pecuniæ in nominibus dicuntur quæ datæ sunt f&#x0153;=
nori. In hac quoque significatione accipitur nomen ab
Vlpiano libro 47. dig. in titu. de furtis. l. si quis uxori. Si
quis, inquit, seruo meo persuaserit, ut nomensuum ex in=
strumento tolleret.</P>
<P>  non, particula negatiua turbat sensum adiecta, in
titulo de officio proconsulis. Legatus, inquit, mandata
sibi iurisditione iudicis dandi ius non habet. Cæterum in
Pandectis non particula non habetur. Notauit primus
h&#x0169;c errore&#x0303; Angelus Politianus in quadam obseruatione
eius centuriæ, quam tunicam nobis uidere contingit.</P>
<P>  nosocomion, interpretatur infirmor um siue<-P>

@@0@<filename:W0078-0133.jpg/>
@@1@<SE133>IVRIS CIVILIS. 129
<-P>ægrotantium uilla: nam nosos interpretatur morbus, &
come uilla. Hieron. ad Oceanum de epitaphio Fabiolæ:
Primo omnium nosocomion, id est, languent&#x0169; uillam in=
stituit. Iustinianus in codice tit. de sacrosanct. eccl. Noso=
comia, inquit, uel brephotrophia. Item coll. j. de non alie=
nando nosocomion uel brephotrophium. Nosocomos ue=
ro appellatur qui præsidet nosocomio, ut coll. 2. de non
alienandis &c.</P>
<P>  notarivs, non est qui uulgò putatur, hoc est ta
bellio, sed qui excipiens uerba dictantis per notas & cō=
pendia scribit. Talis describitur à Martiale in disticho
cuius index est, Notarius: Currant uerba licet, manus est
uelocior illis, Nōdum lingua suum, dextra peregit opus.
Paulus lib. 29. dig. tit. de militari testa. l. Lucius Titius
miles notario suo testamentum scribendum notis dicta=
uit, & antequam literis perscriberetur, uita defunctus
est. Ergo per notas intelligendum est, per literarum cō=
pendia, hoc est breuiaturas.</P>
<Z>O</Z>
<P><INI2>O</INI2>bsidianvs lapis ab Obsidio quodā inuentus
dicitur. de quo Plin. lib. 36. In genere uitri & obsi
diana numerantur ad similitudine&#x0303; lapidis, que&#x0303; in Aethio
pia inuenit Obsidius, nigerrimi coloris, aliquādo & trās=
lucidi, craßiore uisu at&#xE8BF; in speculis, reddente pro imagi=
ne umbras. Idem lib. 37. Inueniuntur & gemmæ eode&#x0303; no=
mine ac colore, non solum in Aethiopia & India, sed etiā
in Samo & in litoribus Hispaniensis oceani. Meminit
eiusdem Sueton. in Augusto. Pomponius lib. 34. dig. tit.
de auro & argento leg. l. etsi. Gemmæ, inquit, sunt perlu<-P>

@@0@<filename:W0078-0134.jpg/>
@@1@<SE134>130 LEXICON
<-P>cidæ materiæ, uelut smaragdi: Lapilli contrariæ superio=
ribus naturæ, ut obsidiani. non abasiani, ut in codicibus
recentioribus legitur.</P>
<P>  obsonatores, dicuntur qui obsonia em&#x0169;t, hoc
est cibos recentes ex macello, foro boario, foro olitorio,
aut eiusmodi locis. Seneca lib. 6. epist. Adijce obsonato=
res, quibus dominici palati notitia subtilis est. Martia. in
disticho, cuius le&#x0303;ma est, Obsonator: Dic quotus es, quāti
cupias c&#x0153;nare, nec unum Addideris uerbum, c&#x0153;na para=
ta tibi est. Marcel. tit. de leg. iij. l. legatis seruis. Cubicu=
larios, inquit, & obsonatores. Accursius, ut est in excogi
tandis ineptijs dilige&#x0303;tißimus, obsonatores dupliciter ex=
ponit, aut qui domino præstant silentium dum dormit,
quasi à somno dictos, aut qui canunt dum c&#x0153;nat domi=
nus, quasi à sono uocis.</P>
<P>  odyssea, opus est Homeri poe&#x0308;tæ, in quo Vlyßis
errores prosequitur, quoniam Vlysses à Græcis dicitur
Odysseus. citatur à Marcello in ti. de leg. iij. l. legatis. Sic
deni&#xE8BF; in Odyssea Homerus ait, & subdit carme&#x0303; græc&#x0169;.</P>
<P>  oenomeli Græcis dicitur, quod sit Latinis mul=
sum, ab &#x0153;nos quod est uinum, & meli mel: quoniam ex
uino & melle constat, quemadmodum in uerbo mulsum
diximus. Apud Galen&#x0169; cæteros&#xE8BF;&#x0301; medicos crebra fit me&#x0303;
tio &#x0153;nomeli. Vlpia. in tit. de tritico & uino leg. l. si quis
uinum. Oenomeli planè, id est, uinum dulcißimum conti=
nebitur. pro quo mendose legitur c&#x0153;nomeli.</P>
<P>  olitor, est qui uulgò appellatur hortulanus, di=
ctus ab oleribus, hoc est, herbis hortensibus. Inde olita=
nus, a, um, ad hort&#x0169; siue horti curatore&#x0303; pertinens. Plin.<-P>

@@0@<filename:W0078-0135.jpg/>
@@1@<SE135>IVRIS CIVILIS. 131
<-P>lib. 19. Vrceola olitoria ex his factitari prodiderunt. Vl=
pia. de uerb. signific. l. Vrbana. Horti uinearij fortè uel
olitorij. nec dicitur ab oliuis, sed ab oleribus.</P>
<P>  opera, æ, est labor diurnus, quemadmod&#x0169; à Paulo
& Vlpia. diffinitur lib. 38. dig. tit. de operis liber. differt
autem ab opere, quoniam in uno opere plures operæ cō=
sumi possunt, & una opera plura opera fieri possunt.</P>
<P>  opistographa, dicuntur quæ in tergo char=
tæ scripta sunt. ab opisthen, quod interpretatur retro,
& grapho scribo. Eiusmodi est scriptura de qua dixit Iu
uenalis: Scriptus & in tergo nec dum finitus Orestes. Et
Martialis: Scribit in auersa Picens epigrāmata charta.
Plin. in epist. Reliquit, ait, commentarios opistographos
& minutißimis literis scriptos. Consultus in tit. de bono.
posses. l. chartæ appellatione. Proinde, ait, si in opisto=
grapho quis testatus sit, hinc peti bonorum posseßione&#x0303;.
ubi Accursius dupliciter peccat, tum in opistographo,
id est, ubi opes scribuntur, exponens: tum in epistogra=
pho, id est, in epistola.</P>
<P>  orichalcvm, interpretatur æs montan&#x0169;, nam
oros est mons, & chalcos æs: nā quod uulgò aurichalc&#x0169;
dicitur, nulla ratione defendi potest. T&#x0169; ex illo principio
omnium consensu recepto, non solere fieri compositione&#x0303;
ex Græco & Latino, tum autoritate & ratione. Ratio
aute&#x0303; illa nimir&#x0169; est, quòd in carmine semper prima bre=
uis reperitur. Virg. 12. Aenei. Albo&#xE8BF;&#x0301; orichalco Circ&#x0169;dat
loricam. Et Horat. in Poe&#x0308;tria: Tibia nō ut nunc orichal=
co iuncta tubæ&#xE8BF;&#x0301; Aemula. Aurichalcum uero non posse
dici Sextus Festus Pompe. est autor. Aurichalc&#x0169;, inquit,<-P>

@@0@<filename:W0078-0136.jpg/>
@@1@<SE136>132 LEXICON
<-P>quidam putauerunt compositum ab ære & auro. Sanè
uero orichalcum dicitur, quod in montosis locis inueni=
tur: mons etenim Græcè oros appellatur. Vlp. tit. de leg.
iij. l. si quis electrum, inquit, uel aurichalcum contineri.
In tit. quo&#xE8BF; de act. empt. & uendi. Quemadmodum, in=
quit, si quis uas aurichalcum. sed orichalcum legas.</P>
<P>  orcinivs, ab orco dicitur. Est autem Orcus in=
ferorum at&#xE8BF; mortis deus. Virgil. 2. Ae neid. Multos Da=
naum dimittimus orco. Idem in 6. Vestibul&#x0169; ante ipsum
primis&#xE8BF;&#x0301; in faucibus orci. Hinc orcinius libertus, qui sit
ipsius testatoris defuncti & in orci familiam adscripti.
De pheretro in quo mortui efferuntur dixit Martialis:
Orciniana qui feruntur in sponda. Vlpia. lib. 10. tit. de fi=
deicommiß. lib. l. ergo. Qui directam, inquit, libertatem
acceperunt, orcinij erunt liberti. Orcinij quoque liberti
meminit Iustinianus lib. 2. Institutionum.</P>
<P>  orphanotrophivm, penultima longa, lo=
cus est ubi orphani aluntur, quemadmodum brephotro=
phium ubi infantes, ut suo loco diximus. In codice Iusti=
niani titulus est de orphanotrophijs. quorum etiam me=
minit frequenter tit. de sacrosanct. eccles. Orphanotro=
phus, is dicitur qui orphanotrophij curam gerit.</P>
<Z>P</Z>
<P><INI2>P</INI2>aegma, atis, ludus interpretatur, à pezo, quod
est ludo. Erat autem pægma machina in sublime
tendens, in qua puerorum cantantium erant nidi. Seneca
lib. 13. epistolarum his uerbis pægma describit: His, in=
quit, annumeres machinatores, qui pægmata per se sur=
gentia excogitant, & tabulata tacite in sublime cresce&#x0303;=<-P>

@@0@<filename:W0078-0137.jpg/>
@@1@<SE137>IVRIS CIVILIS. 133
<-P>tia, & alias ex inopinato uarietates, aut dehiscentibus
quæ cohærebant sua sponte coe&#x0308;untibus, aut ijs quæ emi=
nebant paulatim in se residentibus. Iosephus quoque in
triumpho Vespasianorum nonnihil de pægmatis scribit.
Iuuenalis: Et pægma & pueros inde ad uelaria raptos.
Martialis: Et crescunt media pægmata celsa uia. Clau=
dianus: Mobile ponderibus descendat pægma reductis.
Vlpianus tit. de fundo instructo. l. quæsitum. In emptio=
nem, inquit, domus specularia & pægmata cedere.</P>
<P>  paganv s, à pago dicitur, quemadmodum à uico
uicinus: habet tamen aliquando remotiorem significat&#x0169;,
at&#xE8BF; pro eo accipitur, qui nō est militiæ sacramento ad=
dictus, ut nemo sit qui non aut paganus aut miles dica=
tur. Iuuenal. Citius falsum producere testem Cōtra paga
num poßis, quàm uera loquente&#x0303;, Contra fortunā armati.
id est, contra militem. Modestinus in tit. locati & cond.
l. si ignorās, inquit, militi quasi pagano locauerit. Ite&#x0303; mul
tis alijs in locis digestor&#x0169;, sed nunquā in alia significatio
ne. Siquādo tamen à iunioribus paganus pro infideli acci
pitur, id per translatione&#x0303; fit, quasi non sit initiatus ad sa
cra religionis christi, at&#xE8BF; illius militiæ adiuratus.</P>
<P>  pancrativm, ut scribit Vitruuius locus erat
in quo athletæ exercebantur. Plin. lib. 34. Puerum autoli
cum pancratio uictorem. Propert. lib. 3. Et patitur duro
uulnera pācratio. Vlp. lib. 9. tit. ad leg. Aquil. l. qua actio
ne. Si quis in colluctatione, inquit, uel in pancratio. Vnde
pancratiastes pro athleta qui se in pancratio exercet.</P>
<P>  pandecta, potest interpretari comprehensori&#x0169;,
hoc est, omnia continens, à pan, quod est omne, & de=<-P>

@@0@<filename:W0078-0138.jpg/>
@@1@<SE138>134 LEXICON
<-P>chomæ comprehendo. Gellius lib. 19. Sunt, inquit, qui Pā
dectas, id est, omnium receptacula inscripserunt. Idem
lib. 12. Quas Græco uocabulo pādectas, id est, promiscua
& omnimoda continentes libros. Hinc Iustin. lib. 50. dige
storum, Pandectas Græco titulo prætitulauit, non quem=
admodum quidam existimant, pandectas fuisse libros Iu=
risconsultorum, ex quibus conflatum est ius ciuile, quod
Iustinianus Imperator in 50. libros redegit.</P>
<P>  pannicvlaria bona, quemadmodum Vlpia.
in tit. de bonis damnatorum definit, sunt ea quæ in custo
diam receptus, secum attulit, non omnia quidem, sed ue=
stem qua is fuerit indutus, & nummos inueterales, &
annulos parui precij.</P>
<P>  pantomimvs, dicitur is qui mimos representat,
at&#xE8BF; in ea arte tantum pollet, ut omnia poßit imitari, à
pan, quod est omne, et mimeomæ, quod est imitor. Seneca
in 4. epist. Si clamor & plausus & pantomimica instru
menta perstrepuerint. Iulius Firmicus lib. 3. matheseon.
Si luna, inquit, à Mercurio defluens ad Venerem peruene
rit, organorios aut pantomimos facit. Iabolen. lib. 38. dig.
tit. de operis libert. l. si libertus. Si libertus, inquit, arte&#x0303; pā
tomimi exerceat. & suprà eodem tit. l. patronus. Si quis,
inquit, pantomimum uel archimim&#x0169; libertum habeat.</P>
<P>  papyrvs, frutex est in palustribus Aegypti lo=
cis, aut quo Nilus non fluit, brachiali craßitudine, decem
cubitorum altitudine: ex cortice uero stragulas Aegy=
ptij faciunt at&#xE8BF; ex eodem chartas. & est alioqui mate=
ria combustibilis. Vlpia. in tit. de leg. iij. l. ligni appella=
tione. Harundines, inquit, & papyros comburunt.</P>

@@0@<filename:W0078-0139.jpg/>
@@1@<SE139>IVRIS CIVILIS. 135
<P>  paranymphi & paranymphæ dicuntur Græ=
cè, qui Latinis sunt pronubi & pronubæ, hoc est, nuptijs
præsidentes. August. 14. de Ciuitate: Non$unclearne omnes famu
los at&#xE8BF; etiā ipsos paranymphos antè mittit foras, quàm
blandiri coniux coniugi incipiat? Hieronymus in Serm.
assumpt. Mariam, inquit, angelus Gabriel ac si c&#x0153;lestis
paranymphus intactam custodiuit. dictus est autem pa=
ranymphus à para quod est iuxta, & nymphe, sponsa:
quasi aßidens sponsæ. Commentator Decretorum para=
nymphas somniat esse ancillas: dictas sic, ut ille putat, à
parando lymphas.</P>
<P>  parapherna, bona sunt quæcun&#xE8BF; præter do=
tem dantur sponsæ. Vnde paraphernica instrumenta di=
xit Sidonius Apollinaris puellæ tradita. & dicuntur pa=
rapherna à para quod est præter, & pherne dos: non ut
uulgus loquitur, paraphrena. Vlpia. lib. 23. dig. tit. de iure
dotium. l. si ego. Si res dentur, ea quæ Græci parapherna
uocant, quæ&#xE8BF;&#x0301; Galli peculium appellant.</P>
<P>  parephippivs, est qui equo insidet, siue equo
rum sessor, à para Græca præpositione, & ephippi&#x0169;. Iu
stinia. lib. 12. cod. tit. de cursu publ. l. parephippi&#x0169;. Pare=
phippium, inquit, e&#x0169; uideri, qui usurpato uno uel duobus
ueredis, quos solos euectio continebat. Est aute&#x0303; ephippi&#x0169;
stragulum quod equo imponitur. Horat. Optat ephip=
pia bos piger, optat arare caballus. Martial. in disticho
cuius lemma est, ephippium: Stragula succincti uenator
sume ueredi, Nam solet à nudo surgere ficus equo.</P>
<P>  parochvs, interpretatur dator siue præbi=
tor, hoc est, tributarius. Vnde scribit Aulus Gellius:<-P>

@@0@<filename:W0078-0140.jpg/>
@@1@<SE140>136 LEXICON
<-P>Ventidium uelut parochum uictum sibi ægrè quæsisse.
& erat parochor&#x0169; magistratibus præbenda conducere.
Horatius 1. Ser. Parochi qui præbent ligna salem&#xE8BF;&#x0301;. Idem
in 2. Vertere pallor Tum parochi faciem. Inde est paro
chia, parochorum cōmunio. August. 14. de ciuitate: Fuit
quidā nomine Restitutus in parochia Calameñ. eccl. non
ut illiterati dicunt, parrochia per duplex r.</P>
<P>  paroecos, est incola siue habitator in loco, &
par&#x0153;cia incolatus siue habitatio, à para quod est iuxta,
& &#x0153;ceo habito. Pompon. de uerb. sig. l. pupillus. Incola,
inquit, est qui in aliquam regionem domicilium suum
contulit, quem Græci par&#x0153;con uocant.</P>
<P>  paropsis, dis, genus est lancis grādioris, de qua
in Euang. Qui intingit mecum man&#x0169; in paropside. pro
qua alius Euangelista catin&#x0169; posuit. Sene. in 5. de benefi
cijs: Sic paropsidem argenteā & auream dicimus. Iuue.
quàm multa magna&#xE8BF;&#x0301; paropside c&#x0153;nat. Martia. Cui por
tat gaudens ancilla paropside rubra Halecem. Pompo=
nius de auro & argento legato. l. & si ueluti paropsi=
das, tabulas, trullas.</P>
<P>  passvm, est uinum illud quod ex uuis paßis con=
ficitur. Hispani bastardo appellāt. Seruius in illud Virg.
secundo Georg. Et passo psythia utilior. Passum, inquit,
ideo dicitur, quod ab igne patitur decoquendo: sed illud
quod decoquitur, nō passum, sed defrutum aut sapa dici=
tur. Iuuen. Passum & municipes Iouis aduexisse lagenas.
Vlpian. de trit. & uino leg. l. si quis. Passum, inquit, nisi
contraria mens sit intelligitur. Proculus in eo titul. l. qui
uinum. Cui dulcia legata essent, omnia hæc esse legata,<-P>

@@0@<filename:W0078-0141.jpg/>
@@1@<SE141>IVRIS CIVILIS. 137
<-P>mulsum, passum, defrutum, & similes potiones.</P>
<P>  pastinare, est agrum fodere, dictum uerbum
à pastino, quod est ferr amenti genus bifurci, quo plan=
tæ panguntur. autor Columella libro quarto de re rusti=
ca. Sed consuetudo quicquid emoti soli uineis præpara=
tur, repastinatum uocat. Matthæi duodecimo: Vineam
pastinauit homo, & sepem circundedit. Vlpianus libro
43. quod ui aut clam. l. semper. Is cui fundum pastinādum
locaueras. Paulus de uerb. sign. l. impensæ. sicuti arbusti
pastinatione ultra quàm necesse fuerat.</P>
<P>  pater, præter notam significationem quam ha=
bet in promptu, significat etiam senatorem: nam sena=
tores patres conscripti appellātur, illi propter ætatem,
hi pro pter curā. hoc adnotaui ne quis decipiatur Accur
sij uerbis, in illud Iustiniani lib. 10. Institutionum, tit. qui=
bus modis ius pat. potest. sol. Quem sibi princeps patre&#x0303;
elegit: id est, Senat orem.</P>
<P>  pecvlatvs, furtum est rerum publicarum, c&#x0153;
ptum dici à pecore eo tempore quo Romani nihil præ=
terquam pecudes poßidebant. Sallustius in Iugurtha: Pe
culatus ærarij factus est. hinc apud iurisconsultos in lib.
dig. tit. est ad legem Iuliam peculatus.</P>
<P>  pecvlivm, uerbum quoque frequens in iure ci=
uili, ut ait Seruius in illud Virg. Nec spes libertatis erat,
nec cura peculi. Est simpliciter patrimonium: ita enim
maiores nostri dicebant à pecoribus in quibus eorum
constabat uniuersa substantia, sed postea illud tantum
appellari c&#x0153;ptum est peculium, quod seruus in pote=
state domini, & filiusfamiliâs in potestate patris con=<-P>

@@0@<filename:W0078-0142.jpg/>
@@1@<SE142>138 LEXICON
<-P>stitutus poßidet.</P>
<P>  pecvnia præterea dicta est à pecude, quoniam,
ut inquit Varro, à pastoribus horum uocabulorum fuit
origo. Plinius libro 33. pecuniam accepisse nomen scri=
bit à nota pecudis nummo impressa: sed iam pecuniæ ap=
pellatione omne illud continetur, quod pecunia mensu=
rari potest. Paulus de uerborum significatione. l. pecu=
niæ. Pecuniæ, inquit, appellatione rem significari Pro=
culus ait, hoc est, patrimonium. infrà eodem titulo Vlpia
nus: Pecuniæ, inquit, non solum numeratam pecuniam
complectitur, uerum omnem omnino potentiam, hoc est
omnia corporea.</P>
<P>  pecvs, pecudis, est omne animal quod caret ratio=
ne atque effigie humana, nam & de piscibus Horatius
in primo Carminum dixit: Omne cum Proteus pecus
egit altos Visere montes. Caius tamen libro nono dige=
storum, titulo ad legem Aquiliam. l. lege Aquilia. Ser=
uis, inquit, nostris exæquantur quadrupedes quæ pecu=
dum numero sunt, & gregatim habentur, ueluti oues,
capræ, boues, equi, muli, asini: sues etiam, sed canis inter
pecudes non est.</P>
<P>  pedamentvm, dicitur uitis fulcimentum. Var
ro in primo de re rustica: Quibus stat recte uinea, dicun
tur pedame&#x0303;ta: quæ transuersa iunguntur, iuga. Vlpianus
libro 47. de tigno iniuncto: Vineis, inquit, necessaria,
perticæ, pedamenta.</P>
<P>  pedvles, calceatui aptæ fasciæ erant, quibus an=
tiquiores utebantur. Plinius libro octauo, Mures ait,
abrosisse Carboni imperatori fascias quibus in calceatu<-P>

@@0@<filename:W0078-0143.jpg/>
@@1@<SE143>IVRIS CIVILIS. 139
<-P>utebatur. Tales fascias Vlpianus crurules & pedules uo
cat, in tit. de auro & argento legato. l. argume&#x0303;to. Fasciæ,
inquit, crurules pedules&#xE8BF;&#x0301; & pilea uestis loco sunt, quia
parte&#x0303; corporis uesti&#x0169;t. ubi crinales pro crurules legitur.</P>
<P>  perivrare, quoties in libris digestorum legi=
tur est uitium scriptoris, quoniam in Pandectis Florenti
nis semper pro eo legitur peierare.</P>
<P>  pellex, concubina est illius qui habet uxorem:
eo&#xE8BF;&#x0301; distat à pallaca, quæ est concubina c&#x0153;libis. dicta est
autem pellex à pelliciendo, quod uidelicet attrahat alli=
ciat&#xE8BF;&#x0301; alterius uirum. Cui mulierum generi p&#x0153;na est à
Numa Pompilio constituta hac lege: Pellex aram Iuno=
nis nec tangito: si tanget, Iunoni crinibus demißis agnum
f&#x0153;minam cædito. Paulus de uerborum significatione. l.
masurius. Caius, inquit, Flaccus scribit pellicem uocari,
quæ cum eo cui uxor sit, corpus misceat, aut quæ uxoris
loco sine nuptijs in domo sit.</P>
<P>  penaria cella, & penarium, ut inquit Varro,
locus est ubi penus reponitur atque adseruatur. Cicero
quinto in Verrem actione: Cato sapiens Siciliam cellam
penariam reipublicæ dicebat. Vlpianus titulo de penu le=
gata. l. qui penum. Quæ horrei penarij uel cellæ penariæ
instituendæ gratia habentur.</P>
<P>  penvs penoris, siue penus, us, est, ut ait Cicero in
unde cimo de natura deorum, omne illud quo uescuntur
homines. Atque ut Phauorinus apud Gellium ostendit,
penus est quod longæ usionis gratia contrahitur atque
recōditur: ex eo dictum quòd non in promptu sit, sed in=
tus reconditur, & habeatur penus. Apud Iurisconsul. tit.<-P>

@@0@<filename:W0078-0144.jpg/>
@@1@<SE144>140 LEXICON
<-P>est de penu legata, hoc est, ijs de rebus quæ adseruantur
in penario ad longum te&#x0303;pus: nam quæ ad breue, in prom
ptuaria sunt cella, inde appellata, quòd in promptu sit,
quemadmodum penus in recessu interiori.</P>
<P>  penes præpositio, ut inquit Festus, differt ab eo
quod est apud, quod apud personam tantum cum loco si=
gnificat: ut si dicas, pecunia est apud me, poßis id recte di
cere etiam si tua non sit. Penes uero non tantum perso=
nam & locum designat, sed etiam dominium: ut si dicas,
pecunia est penes me, significat quod est tui iuris ac pote
statis. Vlpia. in tit. de uerb. signi. l. penes te. Penes te, in=
quit, amplius est, quàm apud te est: nam apud te est,
quod qualitercun&#xE8BF; à te teneatur, penes te est quod quo=
dammodo à te poßidetur.</P>
<P>  penicvlvs, pictoris est instrumentum quo
inducit in picturā colores: dicitur & penicillus, utrun&#xE8BF;
per diminutionem ab eo quod est penis, hoc est, cauda
inclinatum: nam in modum paruæ caudæ prominent
setæ ex quibus fit peniculus. Plinius libro 35. Arrepto pe
niculo lineam ex colore duxit. Martianus in titulo de
fundo instructo. l. pictoris. Peniculi, inquit, & caute=
ria & conchæ.</P>
<P>  perdvelles, ab antiquioribus dicebantur,
qui postea dicti sunt hostes: nam hostes dicebantur quos
nunc uocamus peregrinos. Cicero in primo officiorum:
Equidem illud animaduerto, quod qui proprio nomine
perduellis esset, is hostis uocaretur, lenitate uerbi tristi=
tiam mitigante. Caius in titulo de uerborum signific. l.
Quos nos, inquit, hostes appellamus, ueteres perduelles<-P>

@@0@<filename:W0078-0145.jpg/>
@@1@<SE145>IVRIS CIVILIS. 141
<-P>appellabant. hinc perduellio, onis, pro ipsa in rempubl.
aut in principe hostilitate eorum qui hostes patriæ iudi
cati sunt. Suetonius in Iulio: Subornauit qui Caio Ra=
birio perduellionis diem diceret. Perduellionis crimine
primus omnium damnatus est Horatius, ob sororem in=
terfectam, sed absolutus. Vlpianus in titu. ad legem Iuliā.
l. is qui. Qui perduellionis, inquit, reus est, hostili animo
aduersus rempub. uel principem ammatus est.</P>
<P>  pergvla, est mensa in qua opifices opera sua
uendenda exponunt. Hinc Plinius scribit Apellem tabu=
las quas pingebat transeunti populo iudicandas in per=
gula consueuisse proponere. Vlpianus libro nono dige=
storum, titulo de ijs qui deiecerunt. l. si uero. Cum pictor,
inquit, in pergula clypeum uel tabulam expositam ha=
buisset, ea&#xE8BF;&#x0301; excidisset.</P>
<P>  pharmacvm interpretatur uenen&#x0169;, quod tam
Græcè quàm Latinè medium indifferens est ad bon&#x0169; &
ad malum. Caius de uerb. sign. l. qui uenenum dicit.</P>
<P>  philyra siue philura, arbor est quæ à Latinis ti
lia dicitur. appellantur quo&#xE8BF; philuræ tuniculæ quædam
intra philuræ arboris corticem: atque inde librariorum
quoque chartæ ad scribendum philuræ dicuntur, siue
illæ sint ex tilia siue ex quacun&#xE8BF; alia materia. Martia=
nus de philologiæ nuptijs libro secundo: Rari uero libri
in philyræ cortice subnotati. Herodianus quoque libro
primo mentionem libelli facit è tenuißima philura. Pli=
nius libro 13. Præparantur, inquit, ex papyro, chartæ di=
uisæ acu in prætenues, sed quamlatißimas philuras. Vl=
pianus titulo de legatis tertio. l. librorum appellatione.<-P>

@@0@<filename:W0078-0146.jpg/>
@@1@<SE146>142 LEXICON
<-P>Siue in philura, inquit, aut in uitellitia ut nonnulli con=
ficiunt.</P>
<P>  philippi, orum, colonia est Thraciæ, siue Ma=
cedoniæ, de qua Lucanus in primo Pharsaliæ: Vidi iam
Ph&#x0153;be Philippos. Extat epistola Pauli apostoli ad Phi=
lippenses. Philippensis coloniæ meminit Iurisconsultus
in titulo de censibus.</P>
<P>  pistrinvm dicitur locus siue machina in qua
frumentum molitur: dictum à pinsendo, hoc est molen=
do. & pistores qui molunt. & pistrinarij qui pistrini cu
ram gerunt. Paulus de uerborum significatione. Pistri=
num & horreum infulæ dotali adiectum. in titulo quo&#xE8BF;
de impensis. l. j. & sæpe aliàs.</P>
<P>  pityocampe, uermis est siue eruca in nucibus
pineis: nam pitys est pinus, & campe eruca. Plinius libro
23. Pinorum, inquit, erucas, quas pityocampas uocant.
Item libro 29. Eadem in pityocampis in pinea nascenti=
bus, eadem bupresti similiter præparatur. Marcellus li=
bro 48. ad legem Corneliam de ueneficis & sicarijs. l.
eiusdem. ubi pro bupresti & pityocampis bubostrum
& pityocarpas mendose legitur.</P>
<P>  plagae, sunt retia rariores maculas habentia. Vir
gilius quarto Aeneid. Retia rara plagæ, lato uenabula
ferro. Vlpianus in titulo de fundo instruct. l. quæsitum.
Aucupes, inquit, & plagæ huiusmodi instrumento con=
tinebuntur. Accursius plagas palos esse putauit, quibus
retia fulciuntur.</P>
<P>  plagiarivs, non tam eum significat, qui sur=
ripit seruos alienos, quod putauit Accursius, quàm eum<-P>

@@0@<filename:W0078-0147.jpg/>
@@1@<SE147>IVRIS CIVILIS. 143
<-P>qui liberum hominem in seruitutem trahit, qui$unclearque ho=
minem emit, quem scit esse liberum, & qui liberum
esse sciens uendit, aut eo utitur quasi seruo. Plagium ue=
ro est ipsa p&#x0153;na quæ plagiario infligitur. Martialis: Im
pones plagiario pudorem. Plagiarior&#x0169; quoque meminit
Paulus apostolus in prima ad Thimotheum epist. Apud
Iurisconsultos titulus est de plagiarijs ad lege&#x0303; Flauiam.</P>
<P>  polio, onis, dicitur qui arma polit. Iulius Fir. lib.
secundo: Mars, inquit, & Mercurius in decimo ab horo=
scopo loco poliones faciunt. Callistratus libro 50. de iure
immunita. l. quibusdam.</P>
<P>  polyposvs, is dicitur qui polypo morbo labo=
rat. est aute&#x0303; polypus, ut inquit Celsus lib. septimo, carun
cula modò alba, modò subrubra, quæ narium oßi inhæ=
ret, strangulat&#xE8BF;&#x0301; hominem, maxime Euro aut Austro
flante. Paulus quoque Aegineta: Polypus, inquit, tumor
est præter naturam, in naribus consistens, à similitudine
marini polypi nominatus, quod eius carni similis sit. Ga=
lenus libro tertio decameridon multa de origine & cu=
ra illius scribit. Vlpianus libro uigesimoprimo digesto=
rum, titulo de ædili. edicto. l. Qui clauum habet, morbo=
sus est, & polyposus.</P>
<P>  polinctores dic&#x0169;tur funeris paratores. nam
polincere est funus parare. Plautus in Penulo: Propter=
ea apud uos dico confidentius, quia mihi polinctor dixit,
qui eum polinxerat. Idem in asinaria: Ecquis currit po=
linctorem accersere? mortuus est Demenetus. Vlpianus
de institoria actione. l. quicunque. Si libitinarius, inquit,
seruum polinctorem habuerit, is&#xE8BF;&#x0301; mortuum spoliaue=<-P>

@@0@<filename:W0078-0148.jpg/>
@@1@<SE148>144 LEXICON
<-P>rit, dandam in eum quasi institoriam actionem. Itaque
nonnihil interest, cum Libitinarij uideantur qui funus cu
rant, polinctores qui efferunt.</P>
<P>  popina, locus est ubi edulia esculenta&#xE8BF;&#x0301; parantur
hominibus non satis honestis. Vnde Lucilius: Infamem&#xE8BF;&#x0301;
inhonestam, turpem&#xE8BF;&#x0301; odisse popinam. Nonius: Quos
nunc dicimus tabernarios à popinis, uel luxuriosos qui
se popinis dedunt. de legatis tertio. l. cætera. Ad taber=
nas, inquit, uel popinas extenditur.</P>
<P>  postliminivm, ut inquit Festus, à post & li
men componi uidetur: nam postliminio, inquit, receptus
est is, qui cum extra limina, hoc est, terminos prouinciæ
captus fuerat, rursus ad propria reuertitur. Cicero ta=
men in libro Topicorum ex autoritate Seruij Sulpitij, in
postliminio nihil esse putat nisi post, liminium uero nihil
significare, sed tantum nominis esse productionem. ut ti=
mus in legitimus, & finitimus, & tullium in meditulli&#x0169;.
& subdit: Postliminio redeunt hæc, homo, nauis, mulus,
clitellarius equus, equa quæ frena recipere solet. Vnde
in libris digestorum titulus est de captiuis & postlimi=
nio reuersis.</P>
<P>  praeses, is dicitur qui prouinciam armis tue=
tur, ne desciscat at&#xE8BF; reb ellet, à dominio illius cui est sub
iecta. Sed quemadmod&#x0169; Vlpia. in tit. de officio præsidis
ait, ad illum pertinet potißimum, ut pacata et quieta sit
prouincia quam regit. sic euangelista Pilatum Iudææ
præsidem appellat, sub quo christvs passus est.</P>
<P>  praematvra, dicuntur poma quæ nondum ue
nerunt ad maturitatem. Luca. libro septimo: Ad præma=<-P>

@@0@<filename:W0078-0149.jpg/>
@@1@<SE149>IVRIS CIVILIS. 145
<-P>turas segetum ieiuna rapinas Agmina compulimus. &
sic per translationem mors præmatura dicitur, quæ ue=
nit ante tempus. Gell. lib. 19. Cum significamus coactius
quid factum & festinantius, tunc rectius præmaturè id
factum esse dicimus. Papinia. lib. 45. dig. tit. de stipulatio
nibus. l. liber homo qui bona fide. Decem, inquit, hodie
dari spondes? dixi posse uel ab eodem die pecuniam peti,
nec uideri præmaturius agi non finito stipulationis die.
præmaturius exponendum est, id est, festinantius, ut
apud Gellium.</P>
<P>  praetorivm, non solum est domus ubi Prætor
habitat, uel ubi ius reddit, sed etiam regum, principum,
& summorum magistratuum. Vnde nauis prætoria, &
cohors prætoria, & porta prætoria, id est, ad regem uel
principem pertinens. Significat quo&#xE8BF; prætori&#x0169;, uillā in
agro magnifice extructam, in qua significatione accipi=
tur apud Iuuenal. Criminibus debe&#x0303;t hortos prætoria, me&#x0303;
sas. Marti. Ad lapidem Torquatus habet prætor ia, quar
tum. Sueton. in Caligula: In extructionibus, inquit, præto
riorum at&#xE8BF; uillarum omni post habitatione nihil tam
efficere cōcupiscebat, quàm quod effici posse negabatur.
Nerat. lib. 8. tit. de ser. ru. præd. l. rusti. præd. Vel cloacā,
inquit, habere licere per uicini domum, uel prætorium,
uel protectum habere licere. Vlpia. de uerb. signific. l. ur
bana. Sed & si fortè stabula sunt uel alia meritoria in
uillis & in uicinis, uel si prætoria uoluptati tantum
deseruientia, quia urbanum prædium non locus fa=
cit, sed materia. En quomodo utrobique prætorium pro
ædificio in agro ponitur.</P>

@@0@<filename:W0078-0150.jpg/>
@@1@<SE150>146 LEXICON
<P>  pridie, cum accusatiuo & cum genitiuo construi
tur: nam ut ait Prisci. tempor alia & localia aduerbia in
præpositiones transferuntur, ut pridie calendas, & pridie
calendarum. Vlpia. lib. 24. tit. sol. matrimo. l. fructus. Si
mulier, inquit, pridie uindemias dotem dederit. Idem tit.
de testamentis. l. qua ætate. Si testamentum, inquit, pri=
die calendarum fecerit.</P>
<P>  primipilvs in bello dicebatur, qui quatuor
centurijs, hoc est, qui quadringentis militibus præerat.
Martia. Grata pudens meriti tulerit cum præmia pili.
Modest. lib. 27. tit. de excusat. l. non solum. Qui primipi
lum, inquit, expleuit. & ibide&#x0303;: Qui ad caligatas militias
& reliquas militauerunt. & in eodem tit. at&#xE8BF; eodem au
tore. l. sed & primipilarij, inquit, ex constitutionibus im
perialibus uacationem habent. Appellatur & idem pri=
mipilaris, ut de leg. iij. l. pater filium. Iulius, inquit, agrip
pa primipilaris. Iustinia. lib. 12. codicis, de primipilo &
dignitate, & commodis primipilatus nonnihil disseruit.</P>
<P>  principia, in castris dicebantur, in quibus prin
cipes castra metabantur: nam ut inquit Varro de lingua
Latina, milites hastati dicti sunt qui primi hastis pugna
bant, pilani qui pilis: principes qui principio gladijs. Inde
principalis porta castror&#x0169; dicitur, ut inquit Festus, quòd
in eo loco est, in quo principes ordines tendunt, id est, te&#x0303;=
toria figunt. & principalia in castris inde dicta, ut apud
Trogum lib. 11. Si principalia castror&#x0169; cerneres, senatum
te alicuius reipub. priscæ uidere diceres. Sunt ita&#xE8BF; princi
pia in acie, ubi consist&#x0169;t milites, cognominati principes.
Liuius lib. 8. ab urbe cond. Principia Latinor&#x0169; protur=<-P>

@@0@<filename:W0078-0151.jpg/>
@@1@<SE151>IVRIS CIVILIS. 147
<-P>bant clamore sublato. Valerius de disciplina militari: Ad
principia, inquit, per omne militiæ tempus adesse. Tere&#x0303;t.
in Eunucho: Tu hosce instrue, hic ego ero post princi=
pia. Martia. lib. 49. de re militari. l. officium. Offici&#x0169;, in=
quit, tribunorum est principijs frequenter interesse. Ac=
cursius principijs exponit, cum milites assum&#x0169;tur, uel c&#x0169;
rixa aliqua nascitur. Sed nihil mirum est, reconditos sen=
sus ignorasse, qui consueuit in manifestis cæcutire.</P>
<P>  privilegiarivs, is appellatur cui priuile=
gium aliquod est cōcessum, qui ab indoctis priuilegiatus
dicitur: pari errore illi quod pro beneficiario, uocant be
neficiatum: nam beneficiarius & priuilegiarius, ea figu=
ra dicuntur, qua donatarius, legatarius, testamentarius,
depositarius. Vnde milites beneficiarij dicti, qui uacabāt
officio. Festus, Vegetius, & Cæsar belli Gallici ultimo
cōmentario. Vlpia. lib. 42. de priuil. cred. l. si ue&#x0303;tri. Quo=
rum pecunia ad creditores priuilegiarios peruenit. Et
statim bis ponit creditores priuilegiarios. Idem lib. 2. de
pactis. l. rescriptum. An priuilegiarijs, inquit, absentibus
hæc pactio noceat. Idem Vlp. lib. 14. tit. quod cum eo qui
in aliena potestate. l. sed an hic. Recte, inquit, dicetur oc
cupantis meliorem esse conditionem, nisi quis priuilegia
rius ueniat. Sed ne&#xE8BF; priuilegium dicitur quod priuet le=
gem, ut isti putant, sed quod sit lex priuata, hoc est, pro=
pria alicui in illius fauorem concessa.</P>
<P>  procvrator Cæsaris, erat qui res Impera=
toris procurabat. Refert Cornelius Tacitus, quòd Clau
dius Cæsar procuratoribus suis omne ius tradidit, pa=
rem&#xE8BF;&#x0301; uim in rebus peragendis esse uoluit, ac si ipse sta=<-P>

@@0@<filename:W0078-0152.jpg/>
@@1@<SE152>148 LEXICON
<-P>tuisset. at&#xE8BF; ut simpliciter loquamur, Vlpiano lib. 3. dig.
autore, procurator est, qui aliena negocia mandato do=
mini administrat. sed de officio procuratoris Cæsaris tit.
est in primo dig. lib. ubi Vlpian. ait, quæ acta & gesta
sunt à procuratore Cæsaris, sic ab eo cōprobari, ac si à
Cæsare gesta essent.</P>
<P>  promercalia, dicuntur quæ ut diuendantur
pluris, fuerunt empta. Gellius lib. 4. Ex ijs inquit, quæ
promercalia & usualia. Columel. lib. primo: Aut anima
libus, aut rebus alijs promercalibus occupet. Idem lib. 12.
de officio uillici: Pecuniam domini ne&#xE8BF; in pecore, ne&#xE8BF; in
alijs rebus promercalibus occupet. Paulus lib. 25. dig. tit.
de impensis. l. quod si. Quod si res, inquit, in quibus im=
pensæ factæ sunt, fuerint promercales, tales impensæ non
uoluptuariæ, sed utiles sunt.</P>
<P>  prolytae, Iustiniano autore, in pro&#x0153;mio dige=
storum, illi dicebantur scholares, qui quintum iam ann&#x0169;
iuri ciuili operam dederunt, quemadmodum appellaban
tur lytæ, qui quatuor annos eidem studio incubuere, nam
quod legitur coloritæ, pro eo quod debuit esse prolytæ,
mendum est manifestarium, ex Florentinis illis Pande=
ctis deprehensum. Sed cur illi dicantur lytæ, id est, soluti,
hi uero prolytæ, id est, præsoluti, nondum mihi liquet,
nisi fortè hi sunt quos nunc uocant licentiatos: illi, quos
bacularios.</P>
<P>  promptvarivm, cella est in qua repon&#x0169;tur
edulia quæ ad usus cotidianos comparata sunt: eo&#xE8BF;&#x0301; dif=
fert à penario, ut in suo loco dictum est, cum sit penus, ut
Phauorinus ait, quod longe usionis gratia conquiritur.<-P>

@@0@<filename:W0078-0153.jpg/>
@@1@<SE153>IVRIS CIVILIS. 149
<-P>Apuleius in 1. de asino. Ex promptuario oleum unctui,
& lintea tersui. Hieronym. interpres in psalmo, Prom=
ptuaria eorum plena eructantia ex hoc in illud. Paul. tit.
de penu leg. l. nam quod. Si cui quæ in promptuario sunt,
legata sunt. Dicitur quo&#xE8BF; cella promptuaria, & pro=
mus dispensator. Omnia à promendo dicta.</P>
<P>  promvlsidarivm, poculum est mulso bi=
bendo aptum. Mulsum aute&#x0303;, ut diximus, potus est ex mel
lis & uini cōmixtione cōcinnatus. Pompo. in tit. de auro
& arg. leg. l. & si. Scutellas, inquit, & promulsidaria
contineri. repositoria quo&#xE8BF; continebuntur.</P>
<P>  proreta, dicitur is qui nauis proræ præfectus
est, & est Græc&#x0169;, nam proreus dicitur. Plaut. in Rude&#x0303;.
Si tu isti naui proreta es, ego gubernator ero. Pau. lib. 39.
de public. & uectigal. l. cotem. Proreta, inquit, nauta$unclearue.</P>
<P>  proscaenivm, inquit Seruius in illud Virg. se
c&#x0169;do Geor. Veteres ineunt proscænia ludi. est pulpitum
ante scænam in quo ludicra exercentur. Vlpia. lib. 50. de
pollicitationib. l. de pollicitationi. Probè, inquit, faciet
Statius Ruffinus, si opus proscænij perficiat. Iustinianus
lib. 11. codicis, tit. de spectaculis. l. si qua. Vel in theatri,
inquit, proscænijs. Vtrobique Accursius nihil aliud quàm
locum esse dicit.</P>
<P>  proscindere terram, est illam uertere cum
primum aratur. Nam ad uernactum faciend&#x0169; terra pri=
mum proscinditur: deinde offringitur, siue iteratur:
postea tertiatur. Virg. 1. Georg. Et qui proscisso quæ su=
scitat æquore terga. Varro in primo de re rust. Terram,
inquit, cum primum arant, proscindere appellant: quod<-P>

@@0@<filename:W0078-0154.jpg/>
@@1@<SE154>150 LEXICON
<-P>iterum, offringere dicunt. Paulus titulo de uerborum si=
gnificat. l. sylua. Noualis, inquit, est terra proscissa. non
præcisa, quod delirat Accursius.</P>
<P>  prothyrvm, autore Vitruuio, est uestibulum
ante domorum ianuas, à pro quod est ante, & thyra ia=
nua, aliquando etiam pro antepagmento, id est, ianua=
rum ornatu ponitur. Idem Vitruuius aliubi: Nos, inquit,
prothyra appellamus, quæ Græcè dicuntur diathyra. Vl
pia. tit. de fundo instru. l. quæsitum. Prothyrum domus,
si uelamen est, instrumento domus continetur. Accursius
ægroti somnia narrans, prothyron à thyros quod est ma
gister, deducit. Sed quomodo magister instrumento do=
mus contineatur, ipse uiderit. Multo adhuc somniculosius
in illud Pomponij de uerb. signific. l. statuæ. Prothyrum
quod in ædibus interdum fieri solet: Prothyrum, inquit,
quia procul trahitur, quasi Latina dictio esset. Illud pro
fectò simplicius, quod ingenuè fatetur se nescire quid
prothyrum sit.</P>
<P>  protocolon, interpretatur primum mem=
brum, ut sit prima illa scriptio, quam in cōmentarij mo=
dum tabelliones scriptitant: quæ significantius commen
tationes, aut prototypa, aut archetypa dici possent. Co=
dice titulo de tabellionibus. collat. 4. Vt protocola, in=
quit, dimittant in chartas.</P>
<P>  proxeneta, non ut uulgò legitur, proseneta, la
tinè interpretatur mediator, id est, qui conciliat inter se
ementes & uendentes, maxime hospites, unde nomen de=
ductum est: nam xenos hospes interpretatur. Seneca in
epist. Nolo proxenetæ nomen tu&#x0169; iactent. Et Martialis:<-P>

@@0@<filename:W0078-0155.jpg/>
@@1@<SE155>IVRIS CIVILIS. 151
<-P>Vatiniorum proxeneta sartorum. lib. 50. dig. de proxene
tis. l. si proxeneta. & ibidem sæpe.</P>
<P>  pvblicanorvm ordo, quemadmodum Cicero
in multis locis scribit, Romæ fuit hominum honestißimo
rum. hi uectigalia publica conducebant, & inde dicti. In
sacris literis publicanus nomen propemod&#x0169; est infamiæ,
propterea quòd qui portoria exigunt, odio sunt omni=
bus. unde Saluatori nostro uitio dabatur, quòd cum pu=
blicanis & peccatoribus manducabat. Apud Iurisconsul.
tit. est de publicanis & uectigalibus.</P>
<P>  pvlmentarivm, dicitur à pulmento. Pulmen=
tum uero, ut ait Varro, dictum est, quod id edebant cum
pulte: est autem cibus solidior utrunque, siue illud sit ex
aquatilibus, siue ex terrestribus. Horat. 2. Serm. Pulmen=
taria quære sudando. Cato de re rust. Pulmentari&#x0169; fami=
liæ oleæ caducæ quàmplurimum condito. Pau. tit. de fun.
instru. l. cum de lanionis. Sine his, scilicet patinis & caca
bis, pulmentarium coqui non potest.</P>
<P>  pvstvlatvm argentum, dicitur, quod est pu=
rum & abs&#xE8BF; omni spurcitia. dictum pustulatum, quasi
purum putum&#xE8BF;&#x0301;. Pustula quo&#xE8BF; ipsa argenti puri massa
dicitur. Martialis: Et nimium felix pustula uincit ebur.
Idem: Nulla uenit à me argenti tibi libra pustulati. Sueto
nius in Nerone: Nummum asperum, argentum pustula=
tum, aurum obrizum exegit. Alphenus libro decimono=
no, titulo locati & conducti. l. in naue sauphelli. Cum
argentum, inquit, pustulatum fabro daretur. Accursius
hallucinans uarijs modis, legit quasi is qui nihil certi ac
definiti tradit.</P>

@@0@<filename:W0078-0156.jpg/>
@@1@<SE156>252 LEXICON
<Z>Q</Z>
<P><INI3>Q</INI3>valli, sunt canistra uindemiæ apta, siue ad cō=
portandas uuas, siue ad colandum mustum, ut uult
Seruius, inde dicta. Ait nan&#xE8BF; in illud Virg. 2.
Geor. Tuspissos uimine quallos Cola&#xE8BF;&#x0301; prælorum fumo
sis diripe tectis. Qualli sunt per quos uinum defluit, qui
& ipsi à colando sunt dicti. Columella in horto: Ipse fe=
rens olitor deductos pondere quallos. Et Cato de re rusti
ca: Ad uindemiam, inquit, parentur qualla & sarcinan=
tur. Vlpian. de fun. instru. l. instrumenta. Qualli, inquit,
uindemiatorij exceptorij&#xE8BF;&#x0301;, in quibus uuæ cōportantur.</P>
<P>  qvini, æ, a, quemadmodum de binis & denis est di
ctum, nomen est diuiduum siue distributiuum ad singu=
los tantum. Aphricanus lib. 21. tit. de euictionib. l. si duos.
Si duos, inquit, seruos quinis à te emam, & eorum alter
euincatur &c. Accursius quinis pro bis quin&#xE8BF; exponit,
falso nimirum interpretamento. aliud nanque est emere
duos seruos quinis aureis, aliud bis quinque, id est, decem
aureis: nam illud significat quod quen&#xE8BF; illorum emi
quinque aureis diuisim, hoc uero quod ambos emi decem
aureis coniunctim. Cui uero sensui magis accōmodari de=
beant uerba legis, iurisconsulti uiderint, nos sermonis La
tini puritatem inquirimus.</P>
<Z>R</Z>
<P><INI2>R</INI2>efigere, est id quod fixum est labefactare at=
que conuellere: nam sunt uerba quædam quæ com=
posita cum re uertunt significationem in contrarium.
Virgilius sexto Aeneidos: Fixit leges pretio, atque re=<-P>

@@0@<filename:W0078-0157.jpg/>
@@1@<SE157>IVRIS CIVILIS. 153
<-P>fixit. Horat. j. Epist. Qui templis Parthorum signa re=
fixit. Venuleius libro 43. quod ui aut clam. l. si uitem. Si
fixeris, inquit, & ego refixero. Paulus titulo de uerbo=
rum obligatione. l. inter. Tabulæ ait, refixæ sunt. Venu=
leius tit. ad legem Iuliam peculatus. l. qui tabulam. Qui
tabulam, inquit, æream refixerit. Tabulam æream Venu
leius intelligit, in qua aliqua lex erat scripta, ut sic pro=
mulgaretur. Quod uero huiusmodi tabulæ essent æreæ,
ostendit Ouidius in primo Metamorph. cum dicit: Nec
uerba minantia fixo Aere ligabantur.</P>
<P>  repetvndarvm, uel de repetundis, accu=
satur quis uel damnatur, qui in administratione magi=
stratus pecunias accepit, unde accipere non debuit. Ne&#xE8BF;
habet alios casus quàm genitiuum & ablatiuum nume=
ri pluralis. Sallustius in Catilina substantiuum subintel=
lectum expreßit, dicens: Catilina pecuniarum repetunda=
rum reus. Titulus est in libro digestorum 48. ad legem
Iuliam repetundarum, de qua Martianus his uerbis scri=
bit: Lex Iulia repetund. pertinet ad eas pecunias quas
quis in magistratu potestatis$unclearue curatione, legatione$unclearue
acceperit.</P>
<P>  replvmbari dicitur argentum, quoniam ela=
borati argenti partes non possunt consolidari, nisi inter=
ueniente plumbo: nam quemadmodum suprà diximus fer
ruminatione fieri per eandem materiam, ita nunc dici=
mus plumbationem fieri per aliam materiam, hoc est,
per plumbum. Seneca in quarto naturalium quæstion&#x0169;:
Argentum, inquit, replumbatur, signorum argumenta
soluuntur. Vlpia. de auro & argento leg. l. cum aurum.<-P>

@@0@<filename:W0078-0158.jpg/>
@@1@<SE158>154 LEXICON
<-P>Anreplumbari debeam cum sic appenduntur. Replum=
bari igitur est plumbum auferre.</P>
<P>  resipiscere, est ex temporario furore in pri
stinum sensum redire. Liuius lib. 24. Si quis resipiscat &
antiquam sanitatem recipiat. De uulgari & pupilla. l.
ex facto. Desinere, inquit, ualere testamentum cum re=
sipuisset.</P>
<P>  rheda, uehiculi genus est. Quintilianus lib. pri=
mo, uocabulum gallicum esse putat: Plurima, inquit, Gal
lice ualuerunt, ut rheda, petoritum: quorum altero Cice=
ro, altero Horatius utitur. Iabolenus libro 19. titulo lo=
cati & conducti. l. cum in plures. Pro sola, inquit, rheda
portorium daturus fuerit.</P>
<P>  rivales, dicuntur qui eundem riuum commune&#x0303;
habent. Gellius libro decimotertio: Negotium quoque
alicuius quod ei fortè de aquæ ductu cum riualibus est.
Pompo. lib. 43. titu. de aqua cotidiana. l. hoc iure. Dum
ne fundum, inquit, domino, aut aquarium riualibus dete=
rius faciat. Per translationem riuales dicuntur, qui com=
munem habent amicam. Iuuenalis: Non unus tibi riualis
ditabitur hæres.</P>
<P>  rogatio, rogationis, pro eo quod est lex, pro=
pterea sic appellata, quòd cum promulgatur, populus ro
gatur, uelit ne, & iubeat eam legem sanciri. Festus: Ro
gatio, inquit, est cum populus consulitur de uno pluri=
bus$unclearue hominibus, quod non ad omnes pertineat, & de
una pluribus$unclearue rebus de quibus omnibus sanciatur.
Nam quod in omnes homines res&#xE8BF;&#x0301; populus sciuit, lex
appellatur.</P>

@@0@<filename:W0078-0159.jpg/>
@@1@<SE159>IVRIS CIVILIS. 155
<P>  rvbrica, genus est terræ rubræ, quæ ad picturā
solet accommodari. habet&#xE8BF;&#x0301; accentum in penultima. Ho=
ratius Sermonum libro secundo. Prælia rubrica picta
aut carbone. Persius: Non secus ac si oculo rubricam di=
rigat uno. Quæ uero in iure ciuili & pontificio dicun=
tur rubricæ, tituli siue indices rubri, uel ex rubro, possunt
rectius appellari.</P>
<P>  rvder, ruderis, siue rudus ruderis, est purgamen=
tum domus, siue putei, siue cuiuscunque rei quæ ex sor=
dibus purgari debeat. Columella in horto: Rudere tum
pingui solido uel stercore aselli. Suetonius in Vespasia=
no: Ipse restitutionem Capitolij aggressus ruderibus pur
gandis manus primus admouit. Vlpianus titulo de dam=
no infecto. l. prætor ait. Neque dominus uelit rudera ege
rere. & in eodem titulo sæpe.</P>
<Z>S</Z>
<P><INI2>S</INI2>accarivs, dicitur baiulus qui sacco defert
transfert&#xE8BF;&#x0301; merces, aut aliquid aliud à loco in locum.
Et saccaria negociatio est dicta quæ circa saccos uersa=
tur. Apuleius primo de asino: Operculas quas adhuc ue=
getus saccariam faciens merebā. Vlpia. in quadam lege.
Si quid, ait, ex sacco saccarij excidisset. Et est saccus idem
ferè at&#xE8BF; ex eadem materia, qua sagum sagi.</P>
<P>  saccvs sacci, & sacculus sacculi, pro nummor&#x0169;
loculis accipiuntur plerunque. Plinius libro secundo: Au=
rum & æs & argentum liquatur in sacculis. Marti. Ex=
cußi loculos&#xE8BF;&#x0301; & sacculum. Vlpianus libro 47. in titulo
de furtis. l. uulgaris. Si quis, inquit, qui uiginti nummor&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0078-0160.jpg/>
@@1@<SE160>156 LEXICON
<-P>saccum deposuisset, alium sacc&#x0169; in quo scit triginta num
mos esse acceperit. Et paulò post: Si quis, ait, surripuerit
furto duos sacculos, unum decem, alterum uiginti num=
morum. Idem in titulo de statu liberis. l. statu liberos. De
cem, inquit, iussus erat dare, uiginti dedit, siue numera=
uit, siue in sacculis dedit.</P>
<P>  saccvlarivs dicitur, qui saccis, id est, loculis
quibusdam præstigias quasdā exercet, ut aliud fiat, aliud
uideatur fieri. Vlpianus in titulo de extraordinarijs cri=
minibus. l. saccularij. Saccularij, inquit, qui uetitas in sac
culis artes exercentes, partem subducunt, partem subtra=
hunt. Idem in titulo de effractoribus & expilatorib. l. j.
saccularium pro fure qui in sacc&#x0169; res furto ablatas inij=
cit, accipere uidetur. Simili, inquit, modo saccularij &
diætarij, erunt puniendi.</P>
<P>  sacrvm, ut Macrobius libro Saturnaliûm pri=
mo, autoritate Trebatij definit, est omne illud quod deo
rum habetur, id&#xE8BF;&#x0301; probat multis Virgilij carminibus. Iu=
stinianus libro secundo Institutionum: Sacræ, inquit, res
sunt, quæ rite per pontifices deo dedicatæ sunt. Martia.
quoque libro prmo digestorum, titulo de rerum diuisio=
ne. l. in tantum. Sacræ, inquit, res sunt hæ, quæ publicè
consecratæ sunt, non priuatim.</P>
<P>  sagarivs, est uenditor sagorum, de quo Iuuena.
dixit, An saga uende&#x0303;di nubat caupone relicto. Est autem
sagum textum ex lana caprina, aut hirca ex ouibus, idem
ferè quod saccus. Vnde sagarius, a, um, ad saga pertine&#x0303;s.
Vlpian. lib. 14. titu. de tributoria actione. l. procuratoris.
Duas, inquit, negociationes, puta sagariā & lintheariā.<-P>

@@0@<filename:W0078-0161.jpg/>
@@1@<SE161>IVRIS CIVILIS. 157
<P>  sagmen, inis, herba notißima est, non tamen sub
hoc nomine, sed sub alio quo appellatur gramen siue uer
bena, Græcè agrostis, quæ uero Hispane dicitur uulgo
uerbena, ea Latine est uerbenaperica, & Græce piste=
reon. Liuius primo ab urbe condita: Sagmina, inquit,
te rex posco. rex ait, puram tollito. fecialis ex arce gra=
minis herbam puram attulit. & sequitur: Verbena ca=
put, pilos&#xE8BF;&#x0301; tangens. Idem quo&#xE8BF; scribit Plinius libro 22.
Non aliunde, inquit, sagmina in remedijs publicis fuere,
& in sacratis legationibus quàm uerbenæ, certe utro&#xE8BF;
nomine idem significatur, hoc est gramen ex arce cum
sua terra reuulsum. Martia. libro primo de rerum diui.
l. sanctum est. Sunt, inquit, sagmina quædam herbæ, quas
legati populo Romano ferre solebant, ne quis eos uiola=
ret: sicut legati Græcorum ferunt ea quæ uocantur cera
tia, id est, siliquas.</P>
<P>  salgama, inquit Merula, appellantur quæcun=
que conditanea ad uictum nostrum ex sale in uasis adser
uantur. Columella lib. 13. de re rustica. Locum & uasa
idonea salgamis præparari iube&#x0303;t. Idem in horto: Tempo
re non alio uili quoque salgama merce. Condiebantur
autem ex sale præter oleas asparagi, capparis, & tristes
inulæ, ferulæ&#xE8BF;&#x0301; minaces. In libro duodecimo codicis, titu=
lus est de salgamo hospitibus non præstando. Ne quis,
inquit, comitum, uel tribunorum salgami nomine, culci=
tram, lignum, oleum, à suis extorqueat hospitibus. Accur
sius à sale & gamos compositum esse dicit, quod culci=
tram interpretatur, quoniam, ut ait, propter nuptias
culcitra est. Pulchra expositio, atque tali digna interpre<-P>

@@0@<filename:W0078-0162.jpg/>
@@1@<SE162>158 LEXICON
<-P>te, qui putet culcitram ob eam tantum causam paratam,
& qui nulla cogente neceßitate compositionem ex La=
tino & Græco faciat. Est igitur sensus legis, quòd cum
parochi soliti sint præstare hospitibus salgamā, appella
tione salgami non debent ab illis exigi culcitra, ligna,
oleum. Atqui ligna & sal solita esse præberi, testatur
Horatius in primo Sermonum, cum dicit: Et parochi
qui præbent ligna salem&#xE8BF;&#x0301;. Sed à sale appellatum esse
salgamum, non est dubium. Sed appellatione salgami siue
salis quid intelligi debeat, Imperator expreßit.</P>
<P>  saliens, tis, dicitur fistulæ pars illa unde aqua
salit, quæ Græce appellatur Crunos. Vitruuius libro
octauo: Athenis, inquit, usque ad portum Pyreum ducti
sunt salientes, è quibus bibit nemo. Frontinus de aquædu=
ctibus. Binos, inquit, salientes diuersarum aquarum acce
pere. Vlpia. lib. 19. dig. l. limes. Labra, inquit, salientes, fi=
stulæ quoque quæ salientibus iunguntur.</P>
<P>  salictvm, locus est ubi salices consitæ sunt, pro
eo quod esse debuit, salicetum, ea forma qua à quercu
fit quercetum, à lauro lauretum. Aliquando etiam pro
ipsis salicibus accipitur. Virgilius in Bucolicis: Hybleis
apibus florem depasta salicti. Et in secundo Georgi=
corum: Glauca canentia fronde salicta. Iurisconsultus
arborum furtim cæsarum. l. uitem. Arborum, inquit,
appellatione uitem contineri plerique existimauerunt,
hederæ quoque, arundines, & salictum. Pro loco uero sa
licum Columella libro primo: In prata & arua salicta&#xE8BF;&#x0301;
& arundineta. Vlpia. tit. de fund. instru. l. quæsit&#x0169;. Arun
dineta, inquit, & salicta anteaquam cæsa sint.</P>

@@0@<filename:W0078-0163.jpg/>
@@1@<SE163>IVRIS CIVILIS. 159
<P>  salignevs, a, um, quod est ex materia salicis
arboris notæ. Cato de re rustic. Si lapis non erit, particis
saligneis. Ouid. octauo Meta. Lecto non indignanda sali=
gno. Vlpia. Arborum furtim cæsarum. l. uitem. Sed & si
quis saligneas uirgas instituendi salicti causa defixerit.</P>
<P>  saltvarivs, inquit Valla, est custos saltus. Sal
tus uero dicitur ubi pascuntur arme&#x0303;ta, feræ&#xE8BF;&#x0301; uersantur.
Iurisconsultus tamen de legatis tertio. l. cum quæritur.
pro agri custode accepit. Ne&#xE8BF; topiari&#x0169;, inquit, ornandi,
saltuarium tuendi fundi magis quàm colendi causa para
tum uideri. Item de fundo instr. l. instrumenta. Si uirida=
ria, inquit, sint, topiarij. Si fundus saltus pastiones&#xE8BF;&#x0301;
habeat, greges pecorum, pastores, saltuarij.</P>
<P>  salvstiani horti, fuerunt Romæ, quorum Pli
nius libro septimo meminit. In conditorio, inquit, Salu=
stianorum hortor&#x0169; adseruabant. Aphric. de leg. j. l. idem
Iulianus. Si Salustianos, inquit, hortos, qui sunt Augusti.</P>
<P>  sapa, quod Græce tum hepsema, tum syreum di=
citur, est cum mustum ad tertiam partem decoquitur.
Plinius libro dicimoquarto: Syreum quod alij hepsema,
nostri sapam appellant. Idem libro uigesimotertio. Vino
cognata res sapa est musto decocto, donec tertia pars
supersit. Marcel. Sapa, inquit, quod nunc mellaci&#x0169; dici=
mus, mustum ad mediam partem decoctum est. Vlpianus
de fundo instruct. l. quæsitum. Vas, inquit, æneum in quo
sapa decoqueretur, & defrutum fieret, & ea quæ ad bi=
bendum lauandum&#xE8BF;&#x0301; familiam parātur, instrume&#x0303;ti esse.
Sapa, inquit Accursius quiddam quod fit ad potandum,
dicta quasi parum saporis habens.</P>

@@0@<filename:W0078-0164.jpg/>
@@1@<SE164>160 LEXICON
<P>  sarcinatores, & Sarcinatrices, dicuntur
autore Nonio, qui pannos, siue ex pānis uestes consuunt.
Plautus in aulula. Petunt fullones, sarcinatores petunt.
Lucillius: Sarcinatore&#x0303; esse summum, suere centone&#x0303; opti=
me. Vlpianus libro 47. tit. de furtis. l. ita&#xE8BF; fullo. Ita&#xE8BF; uel
sarcinator, qui polienda uel sarcienda uestime&#x0303;ta accipit.
In alia quoque lege. Et ancillarum, inquit, maxime si qua
sarcinatrix erit.</P>
<P>  sarcophagvs, lapis est qui peculiariter hoc
habet, ut carnem ex cadaueribus exedat, dictus à sarx
sarcos, quod est caro, & phago comedo. Plinius libro 36.
Sarcophagus lapis est, qui fißili uena scinditur, corpo=
ra defunctorum condita in eo absumuntur. Celsus libro
quarto: Lapis qui carnem exedit, quem sarcophagon
Græci uocant. Vnde & pro sepulchro quòd ex eo lapide
fieri consueuit, plerunque ponitur, sed & pro sepulchro
ex alia quauis materia. Iuuenalis: Sarcophago contentus
erit. Modestinus de alimentis & cibarijs legatis. l. liber=
tis. Ad sarcophagum, inquit, meum, memoriam quo=
tannis celebrent. Marcellus tit. de religiosis. l. funeris. Si
qua, inquit, uestiaria sunt. uel sarcophagi.</P>
<P>  sarcvlvs, li, uel sarculum, li, instrument&#x0169; est
quo sata sarriuntur, id est, herbis internascentibus pur=
gantur. Iuuenalis: Ne marræ ac sarcula desint. Aliquan=
do simpliciter pro instrumento fossorio accipitur, ut
apud Horatium in primo carminum: Gaudentem pa=
trio findere sarculo Agros. Vlpianus de fundo instruct.
l. instrume&#x0303;ta. Ligones, inquit, sarculi, falces putatoriæ, bi=
dentes. Accursius multipliciter exponit.</P>

@@0@<filename:W0078-0165.jpg/>
@@1@<SE165>IVRIS CIVILIS. 161
<P>  sardonyx, ychis, lapillus est unus ex ijs qui in
precio habetur, referens colorem Sardij & Onychis, ex
quibus uidetur compositum esse nomen. Onyx autem la
pis est que&#x0303; uulgus Corneolam appellat. De Sardonyche
Plinius lib. 37. multa scribit. Vlpi. lib. 48. tit. de bon. dam.
l. diuus. Si damnatus, inquit, in digito habuerit aut sardo
nycha, aut aliam gemmam magni precij.</P>
<P>  sarmatae, siue Sauromatæ, nam utro&#xE8BF; modo
appellantur, populi sunt septentrionales, alteri in Asia,
alteri in Europa. nam duplex est Sarmatia. Luca. in 3. Et
iuncto Sarmata uelox Pannonio. & ibidem: Affinis Sar=
mata moscho. De auro & arg. leg. l. argume&#x0303;. Sunt, inquit,
nationes quædam quæ pellibus ut&#x0169;tur, ueluti Sarmatar&#x0169;.</P>
<P>  sativs, pro eligibilius at&#xE8BF; melius, aduerbium est
comparandi ab eo quod est satis. Iuue. Hoc satius quàm si
dicas sub iudice uidi Quod non uidisti. Vlpianus de fidei=
commis. liber. l. si debitor. Satius est eum qui agnouit le=
gatum onerari.</P>
<P>  satricvm, urbs fuit antiquißima Italiæ, de qua
Liuius lib. 28. Satrici matris matutæ de c&#x0153;lo tactā ædem.
Florus de bello latino: Satricum atque Corniculum quis
credat? tunc prouinciæ fuerunt. Scæuola tit. de leg. 3. l. pa=
tronus. Fundum, inquit, Satricanum in regione Nisana.</P>
<P>  scaena, ut inquit Seruius, in illud Virg. 1. Aeneid.
Tum syluis scæna coruscis Desuper. potest inumbratio
interpretari: apud antiquos enim theatralis scæna parie=
tem non habebat, sed de frondibus arborum umbracula
quærebat, postea tabulata c&#x0153;perunt componere in mo=
dum parietis. Vlpia. de ijs qui notantur infamia. l. quod<-P>

@@0@<filename:W0078-0166.jpg/>
@@1@<SE166>162 LEXICON
<-P>prætor. Qui in scænam, inquit, prodierit, infamis est. Et
subdit: Scæna autem est, ut Labeo definit, quæ ludorum
faciendorum causa quolibet loco ubi quis consistat mo=
ueatur, spectaculum sui præbitura. Inde ludi scænici dicti,
qui in scæna repræsentabantur. Sed definitio Labeonis de
scæna uersatili intelligenda est, de qua Virg. in 3. Georg.
Vel scæna ut uersis discedat frontibus. De scæna uersati=
li Plinius & Valerius. Inde dicti ludi scænici, qui in scæ=
na repræsentabantur, quorum fit mentio à Iurisconsultis
frequenter.</P>
<P>  scaeva, dicitur qui manu sinistra perinde ac de=
xtra utitur, nam scæuos græcè, sinister interpretatur. hinc
Romanorum cognomina. Hinc Scæua miles ille Cæsaria=
nus, qui bello ciuili fortiter dimicans, pro munitione cæsus
est, & Scæuolarum nobilißima familia. Vlpia. de ædilitio
edicto. l. qui clauum. Scæuam, inquit, non esse morbosum.</P>
<P>  scandvlarivs, est faber lignarius qui scan=
dulas facit. Sunt autem scandulæ ex ligno assulatim dese=
cto. Plinius libro 16. Scandulæ è robore aptißimæ. Vitru=
uius libro 2. Scandulis robusteis aut stramentis. Vegetius
lib. 2. de re militari: Tempore hyemis de tegulis uel scan=
dulis porticus tegitur. Inde scandulare, quod scandulis cō=
stat. Apuleius tertio Meta. Iam uecors animi tect&#x0169; scan=
dulare conscendit. Scandulariorum meminit Iurisconsul=
tus de iure immunitatis. l. quibusdam.</P>
<P>  scapha, nauigij genus est minusculum, ueluti mo=
noxylon, hoc est ex uno solido&#xE8BF;&#x0301; ligno excauat&#x0169;, ad quod
allusit Virg. in primo Georg. cum dixit, Cauat arbore
lintres. Et est ferè quæ deputata est maioris nauis mini=<-P>

@@0@<filename:W0078-0167.jpg/>
@@1@<SE167>IVRIS CIVILIS. 163
<-P>sterio, & quæ pro tempore nunc ex naui deducitur, nunc
in nauem subducitur. Dicta est autem scapha à scapro,
quod est cauo siue fodio. Labeo titulo de fundo instru. l. si
nauem. Scapha, inquit, nauis, nō est instrumentum nauis.</P>
<P>  scaphivm, uas est in quod uentris sordes exci=
piuntur. Martialis: Qui mentora frangis In scaphium
m&#x0153;chæ Sardanapalæ tuæ. Iuuenalis: Et ride scaphium
positis cum sumitur armis. Vlpia. in tit. de auro & arg.
leg. l. Quintus Mutius. Argento autem legato non puto
uentris causa habita scaphia contineri, quia argenti nu=
mero non habentur. Accursius scaphium genus cinguli
esse dicit, & uentris causa exponit, quia corrigia est pro
uentre sustentando, quasi non ex auro etiam scaphia fie=
ri consueuerint, dicente Martial. Ventris onus misero,
nec te pudet excipis auro.</P>
<P>  scortvm, est meretrix à uiris plurimum attre=
ctata, & cuius nimio coitu genitalia ad corij duriciem
obcalluerunt induruerunt&#xE8BF;&#x0301;. Festus Pomp. Scorta, inquit,
meretrices, quia ut pelliculæ subigantur: omnia nan&#xE8BF; ex
pellibus facta, scortea appellantur. Iulianus lib. 41. tit. pro
emptore. l. si quis scorto, inquit, daturo pecuniam seruos
emerit.</P>
<P>  scrvpvlvs, siue scrupulum, lapillus est in forma
diminutionis à scrupo, quod est lapis asper. Aliquando ta
men accipitur pro 24. parte unciæ, à Græcis id pondus
gramma dicitur. Priscia. de ponderib. Semioboli duplum
est obolus, quem pondere duplo Gramma uocant. scrupu
lum nostri dixere priores. Iustinianus libro 11. Codicis ti=
tulo de metallarijs. Octonos, inquit, scrupulos in baluca.<-P>

@@0@<filename:W0078-0168.jpg/>
@@1@<SE168>164 LEXICON
<-P>hoc est tertiam unciæ partem: quoniam, ut diximus, un=
cia quatuor & uiginti scrupulos continet.</P>
<P>  scrvpvlosvs, a, um, accipitur pro scrupulis hoc
est asperis lapillis plenus. Vnde res difficiles scrupulosæ
dicuntur, & scrupulositas, illa difficultas, at&#xE8BF; examinis
scrupulosa subtilitas. Vlpi. lib. 28. tit. de iniusto testamen=
to. l. posthumus. Licet iuris scrupulositate nimia&#xE8BF;&#x0301; subti=
litate testamentum ruptum uideatur.</P>
<P>  sebastani, siue Sebastiani, populi sunt Sebastæ
urbis incolæ, quo nomine duas urbes legimus, alteram
Cappadociæ, & alteram Samariæ in Palæstina Iudæa,
quæ in honorem Augusti Cæsaris, qui græcè sebastos, Se=
basta est cognominata. De utra tamen illarum in tit. de
ann. leg. l. liberto. Iuriscōsultus intellexerit, nō liquet, ne&#xE8BF;
mult&#x0169; refert, cum dicit patriæ suæ ciuitati Sebastianor&#x0169;.</P>
<P>  secvndvm præpositio, multas habet significa=
tiones, inter quas & illam, quòd aliquando accipitur pro
eo quod est pro. Gell. Sin uero secundum te iudicatum
erit, id est, pro te, id est, ut uulgò loquuntur, in fauorem
tuum. Idem lib. 13. Illi unde petitur crederet, & secundum
eum iudicaretur. Aliquādo ponitur pro iuxta. Luca. in 8.
Secundum Aemathiam lis tanta datur. & Virg. 3. Geor.
Et plena secundum flumina. Vlpi. tit. de præscriptis uer=
bis. l. duo. Duo, inquit, secundum Tiberim cum ambula=
rent. Papinianus lib. 43. tit. de uia publica. l. ædiles. Eas,
inquit, quæ secundum ciuitatem sunt uias.</P>
<P>  sedvlarivm pro lectica siue sella, uidetur ac=
cipere Iurisconsultus in titulo de supellectili legata. l. in=
strumenti. cum dicit Rhedæ & sedularia: nam sellam à<-P>

@@0@<filename:W0078-0169.jpg/>
@@1@<SE169>IVRIS CIVILIS. 165
<-P>sede dici d, mutata in l, omnes grammatici testantur, sel=
lam autem accipi manifestum est. lege utroque.</P>
<P>  selinis, nomen est duarum ciuitat&#x0169;, altera nan&#xE8BF;
est Ciliciæ, de qua Lucan. lib. 8. Quo portu mittit&#xE8BF;&#x0301; ra=
tes recipit&#xE8BF;&#x0301; Selinis. Altera Siciliæ de qua Virg. 3. Geor.
Palmosa Selinis. de hac Iuriscon. in tit. de censib. In Sici=
lia, inquit, Selinis & Traianopolis.</P>
<P>  sella pro lectica siue pro parte lecticæ in qua se=
det qui lectica uehitur, nam Iuuena. de eadem re sellam
& lecticam dixit: Centum, inquit, quadrantes lectica pe
tit. & paulò post: Ostendens uacuā, & nudam pro con=
iuge sellam. Paulus de seruitutibus rusticorum prædi. l.
qui sella. utrun&#xE8BF; coniunxit. Qui sella, inquit, aut lectica
uehitur, ire, non agere dicitur. quod quàm inepte ab Ac=
cursio exponatur, in uerbo lectica diximus.</P>
<P>  semis semißis, pro solidi, hoc est aßis dimidio: ut
si quis ex semisse relictus sit hæres, intelligendum est di=
midium hæreditatis illi debere cedere. Labeo ti. de uulga
ri substitutione. l. si pater. Vt unus, inquit, semis apud te
maneat. & ibidem. l. & si. Per bonorum posseßionem se
mis ei sit ablatus.</P>
<P>  semisses usuræ, quæ dicātur, & quæ trientariæ,
primus omni&#x0169; ostendit Hermolaus Barbarus, uir omni&#x0169;
meo iudicio nostri seculi eruditißimus: is enim in secun=
da æditione castigationum Plinianarum libr. 14. in illud,
usura multiplicata semißibus: ex autoritate Columellæ,
at&#xE8BF; ipsa ratione & æquitate quæ omni autoritate præ=
stantior est, manifeste demonstrat, usuras semisses eas es=
se, quæ ex centenis n&#x0169;mis redduntur quotannis, habita ra<-P>

@@0@<filename:W0078-0170.jpg/>
@@1@<SE170>166 LEXICON
<-P>tione non ad centum, sed ad duodecim uncias, quæ assem
constituunt. Trientarias uero usuras quæ ex centenis red
dunt quaternos n&#x0169;mos. Quadrantarias quæ ternos. De
semißibus usuris dixit Plinius. Vsura multiplicata semis=
sibus, quæ ciuilis ac modica est. Quod si ex tant&#x0169; quot=
annis quinquaginta redderentur, esset profectò inciuilis
& iniqua: tanto mitiores quæ trientes & quadrātes ap=
pellantur. De trientaria usura Capitolinus in Alexādro
scripsit, exercuisse ill&#x0169; trientari&#x0169; f&#x0153;nus ut æquißimum
& leuißimum ad usum reipublicæ. de hac quo&#xE8BF; scribit
Paulus, in titu. ad legem falcidiam. l. si hæres. Si reipubli=
cæ, inquit, in annos singulos legatum sit, cum de lege fal=
cidia quæratur, Marcellus putat tātum uideri legatum,
quant&#x0169; sufficiat sorti ad usuras trientes eius summæ quæ
legata est colligendas. Est sensus legis. si reipub. legati es
sent in annos singulos quater mille n&#x0169;mi ex centum mil=
libus n&#x0169;mor&#x0169;, quibus æstimatur hæreditas, quaterni mil
leni colligere&#x0303;tur quotannis usuræ trientis nomine. Quod
si ut isti legum interpretes putant, usura triens esset non
quatuor de centum, sed triginta tria, sequeretur hoc in=
commodum, quòd si hæreditas centum millium nummo=
rum foret, & ex ea in annos singulos uiginti quinque le=
garentur, quis tam stupidus, tam&#xE8BF;&#x0301; nullo sensu talem hæ=
reditatem adire uellet, quæ quarto demum anno sit absu
menda, & obligatio nihilominus legati tota maneat?
Hoc legum interpretes non considerantes omnia miscent
atque perturbant, neque tamen enatant, aut aliquid cer=
ti enunciant. Accursius in primis, qui exemplo quod po=
nit exponendo legem, omnino fatetur se ignorare quid<-P>

@@0@<filename:W0078-0171.jpg/>
@@1@<SE171>IVRIS CIVILIS. 167
<-P>sit usura triens. Sic etiam intelligendum est, quod Scæ=
uola lib. 22. titu. de usuris. l. qui semisses. scribit: Qui se=
misses, inquit, usuras promisit per annos singulos & mi=
nores præstitit, hæres creditoris semißes, petit &c. Sed
ut liquidò ante oculos ponamus, quid per usuras semisses
intelligendum sit, libuit ad uerbum transferre quod scri=
bit Columel. libr. 4. de re rustica. Vinitor, inquit, licet sit
emptus sex uel potius octo millibus sestertijs, tum ipsum
solum octo iugerum totidem millibus nummorum par=
tum, uineas&#xE8BF;&#x0301; cum sua dote, id est, cum pedamentis &
uiminibus binis millibus in singula iugera positas duco.
Fit tum in assem consummatum precium sestertiorum
29. millium. Huc accedunt semisses usurarum sestertia
tria millia & quadringenti octoginta nummi biennij
temporis, quo uelut infantia uinearum cessat à fructu. fit
in assem summa sortis & usurarum triginta duorum
millium quadringentorum octoginta nummûm. Quod
quasi nomen si ut f&#x0153;nerator cum debitore, ita rusticus
cum uineis fecerit, eius summæ ut in perpetuum prædi=
ctam usuram semißi&#x0169; dominus constituat, percipere de=
bet in annos singulos mille nongentos quinquaginta se=
stertios nummos. Ex his Columellæ uerbis euidentißime
colligitur ex usuris semißibus non quinquagenos de cen=
tenis, sed senos duntaxat in annum redire creditori=
bus, sicuti quaternos ex trientibus, & ternos ex qua=
drantibus.</P>
<P>  septa, oppidum est Aphricæ Mauritaniæ, ex ad=
uerso Mellariæ positum, quæ nunc Tarifa, illud Cepta
uulgò dicitur. In codice ti. de officio prætoris Aphricæ. l.<-P>

@@0@<filename:W0078-0172.jpg/>
@@1@<SE172>168 LEXICON
<-P>in nomine domini. Iubemus, inquit, in traiectu qui est cir
ca Hispaniam, qui Septa dicitur.</P>
<P>  septvm, quod est à sepiendo dictum, complura
significat: nam septa dicuntur quæ sunt munita siue lapi
dibus siue formaceis parietibus, hoc est terra pauita, siue
ex lignis, siue etiam ex uepribus & spinis. Hinc dicta
Romæ septa in campo Martio. Hinc septa à Iuriscon=
sulto appellantur quæ sunt opposita ad fossas inciles, ne
aqua fluminis euagetur. Vlp. libr. 40. titu. de riuis. l. j. Se=
pta sunt, inquit, quæ ad incile opponuntur aquæ deriuan
dæ compellendæ$unclearue ex flumine causa, siue lignea siue la=
pidea sint.</P>
<P>  seria, uas est fictile uino ailjs'$unclearue rebus adseruan=
dis apt&#x0169;. Persius: O si sub rastris crepet argenti mihi se=
ria dextro Hercule. Inde per diminutione&#x0303; ide&#x0303; autor dedu
xit seriolā. Vlp. in ti. de uerb. sig. l. Vinaria dolia, inquit,
& serias tādiu in ea causa esse, quādiu uin&#x0169; cōtinerent.</P>
<P>  sericvm, que&#x0303;admod&#x0169; diximus in uerbo bomby=
cinus, lanæ genus est, quod apud Seras Indos ex arbori=
bus depectitur, non illud quod uulgo creditur. Hora. in
Epodo: Inter sericos iacere puluillos amant. Vlp. ti. de au
ro & argento leg. l. uestis. Vestimentorum, inquit, sunt
omnia lanea, linea, uel serica, uel bombycina.</P>
<P>  sescvncia, est uncia cum dimidia. Plin. in calce
libri 36. Fastigium, inquit, seruari in pedes denos sescun=
ciam&#xE8BF;&#x0301;. Inde sescunciale quod sescunciā cōtinet. Pli. li. 13.
Craßitudine, inquit, sescunciali. Vlp. in ti. de legatis præ=
stādis. l. filium. Vt partis, inquit, dimidiæ quartam. id est,
dimidium totius aßis sescunciam retineat. quarta nan&#xE8BF;<-P>

@@0@<filename:W0078-0173.jpg/>
@@1@<SE173>IVRIS CIVILIS. 169
<-P>pars tres uncias continet. igitur dimidium quartæ sescun
cia est, id est, uncia & semis.</P>
<P>  sestertivs nummus duos asses c&#x0169; semisse ua=
lebat: unde dictus sestertius quasi semisse dempto de tri
bus. Aßis autem non semper in eodem ualore perstitit:
nam as Seruio Tullo rege Romanorum pondere duode=
cim unciarum percussus est, primum sub nota pecudis,
quod unus as pecude permutabatur. unde & pecunia di=
cta. Postea uero primo bello Punico sextātario pondere
percussus est as: deinde secundo bello Punico unciales
asses facti, at&#xE8BF; deinceps paulatim principes imperato=
res&#xE8BF;&#x0301; aßium pondus ualorem&#xE8BF;&#x0301; imminuere, in tant&#x0169; ut
Saluatoris nostri ætate asses uix semunciales essent. Vn=
de Matthæi cap. x.. Non'$unclearne, inquit, duo passeres asse ue=
neunt? quod & Marcus alijs uerbis idem significantibus
dicit: Non'$unclearne quin&#xE8BF; passeres ueneunt dipondio? quod ui
delicet dipondius duos ualebat asses. Si igitur de sestertij
ualore quispiam quæreret, non possemus simpliciter re=
spondere, cum aßis ualor uarijs temporibus sit uariatus:
semper tamen ualuit duos asses cum semisse. Accursius in
codice Iustiniano, tit. de donationibus. l. uerba superflua.
ingenue fatetur se nescire quid sit sestertium.</P>
<P>  sycomorvs, ficus est Aegypti peculiaris. La=
tinè interpretatur ficus fatua, habet enim ficos nostris
non absimiles, insulsas tamen. Eius arboris meminit Iuris=
consultus titulo de extraordinarijs crimi. l. saccularij. Si
quis, inquit, arborem sycomorum exciderit: nam & hæc
res uindicatur extra ordine&#x0303; non leui p&#x0153;na, idcirco quod
hæ arbores colligant aggeres Niloticos.</P>

@@0@<filename:W0078-0174.jpg/>
@@1@<SE174>170 LEXICON
<P>  sigillvm, est parua statua, quoniam signum
pro statua plerun&#xE8BF; accipitur. Ouidius in primo de arte:
Siue erit ornatus non ut fuit ante sigillis. Aphricanus de
legatis primo. l. cætera. Vel singula sigilla adæquata le=
gari posse. Item Vlpianus titulo de fundo instructo. l.
quæsit&#x0169;. Sigilla, inquit, & statuæ affixæ nō contine&#x0303;tur.
Accursius annulos nescio quos ferreos interpretatur.</P>
<P>  signator, ut autor est Pedianus, erat qui testa
mento aut alijs instrumentis & contractibus nomen su&#x0169;
subscribebat. Sallustius in Catilina: Ex illis testes signa=
tores&#xE8BF;&#x0301; falsos commodare. Iuuenalis: Signator falso qui se
lautum at&#xE8BF; beatum. Vlpianus titu. quemadmodum testa
menta aperiātur. l. cum ab initio. Cogat, inquit, signato=
res conuenire, & signa sua recognoscere.</P>
<P>  signinvs, a, um, à Signia urbe Campaniæ. Vnde
pira signina Iuuenali, & uina signina Martiali, & stru=
ctura siue opus signinum, quod ut scribit Plinius li=
bro 35. conficitur fractis testis contusis calce addita. Co=
lumella libro primo, uelut signinum opus pilis condensa=
tur. operis quoque signini intrita quomodo fiat, Vitru=
uius libro octauo exponit. Vlpianus in titulo de riuis. l.
prima. Si quis, inquit, terrenum riuum signinum facere
uelit. ubi pro signino signatum mendose legitur in codi=
cibus antiquioribus. Qui uero non intelligebant quid
signinum aut signatum esset, in ciliceum commutarunt.
in archetypis tamen Pandectis Florentinorum signi=
num habetur.</P>
<P>  siliginarivs, est custos siliginis, id est, hor=
rei in quo siligo adseruatur. Est autem siligo frumenti<-P>

@@0@<filename:W0078-0175.jpg/>
@@1@<SE175>IVRIS CIVILIS. 171
<-P>quoddam genus candidißimi. aliquando siligo pro farina
purgatißima atque ipsis tritici delitijs accipitur. Plinius
libro 18. Siliginem dixerim proprie tritici delitias. Celsus
libro secundo: Ex tritico, inquit, firmißima siligo. Vlpia.
in titulo de furtis. l. si quis uxori. Si siliginario, inquit,
quis dixerit, ut qui nomine eius siliginem petisset. Item
Iulianus titulo de negotijs gestis. l. ex facto.</P>
<P>  synthesis, inter alias significationes designat
etiam genus quoddam uestis duplicis, quæ sit alio nomi=
ne Abolla. Martia. Synthesibus dum gaudet eques do=
minus&#xE8BF;&#x0301; senatus. Idem alibi: Sic micat innumeris arcula
synthesibus. Scæuola titu. de auro & argento legato. l.
titio. Ex synthesi, inquit, tunicas duas & palliola.</P>
<P>  si qvis, generis tantum est masculini, quia f&#x0153;mi
nin&#x0169; propriam habet terminationem. ea est: si qua. Iu=
risconsultus tamen de uerborum significatione. l. uer=
bum si quis. Si quis, inquit, tam masculos quàm f&#x0153;mi=
nas complectitur.</P>
<P>  sisto, sistis, uerbum est aliquando absolutum,
pro eo quod est sto stas, ut apud Virgilium primo Geor=
gicorum, Sistunt amnes, terræ&#xE8BF;&#x0301; dehiscunt. aliquando
actiuum, significat&#xE8BF;&#x0301; statuo statuis. Idem quarto Aeneid.
Et sistere flumina uidi. & illud ex euangelio: Vt sistere&#x0303;t
eum domino. in hac significatione accipitur apud Iuris=
consultos iudicio sisti, & iudicatum solui. sisti pro statui
& repræsentari ponitur.</P>
<P>  sitvla, urna est aquæ ex puteo haurie&#x0303;dæ accom
modata. Plautus in amphytrione: Si situlam iam cepero,
illi puteo animam omne&#x0303; traxero. Hiero. quo&#xE8BF; Esaiæ 40.<-P>

@@0@<filename:W0078-0176.jpg/>
@@1@<SE176>172 LEXICON
<-P>Ecce gentes quasi stilla situlæ reputatæ sunt. in tit. loca=
ti. in. l. qui fundum. Rota quo&#xE8BF; per quam aqua trahe=
retur, nihilo minus ædificij est quàm situla.</P>
<P>  sitvs, us, pro squallore siue incultura cuiusque
rei, dictus à desinendo, quia ea quæ deseruntur ex negli=
gentia redduntur inculta. Virgilius primo Georgicor&#x0169;:
Et segnem patiere situ durescere camp&#x0169;. Idem in sexto
Aeneidos: Per loca senta situ. quod Seruius pro lanugine
& squallore exponit, quæ fit in locis sole carentibus.
Vlpia. libro 37. de bonorum posseß. sec. tab. l. j. Vetusta=
te, inquit, uel situ putrefactum.</P>
<P>  smyrna à Græcis appellatur, quam nos myrrhā
odoratam dicimus. Lucretius lib. secundo: Cōtentus odor
Smyrnæ mellis&#xE8BF;&#x0301; sapores. apud Galenum quoque inter=
pres semper smyrnam uerbum Græcum pro myrrha re=
liquit. Apud Martianum titu. de publican. l. interdum.
sinura pro smyrna mendose legitur.</P>
<P>  sodales, dicuntur qui sunt conuiuiorum parti=
cipes. fuit & Romæ collegium sodalium, de quo Cicero
in Catone maiore: Primum, inquit, semper habui soda=
les: sodalitates autem me Quæstore constitutæ sunt sa=
cris Idæis Magnæ matris acceptis, epulabar igitur cum
sodalibus omnino modice. huiusmodi autem sodalitates à
Græcis phratria dicuntur, de quibus Aristoteles in Poli=
ticis. Erant&#xE8BF;&#x0301; plerun&#xE8BF; inhonestæ. Gellius libro 19. Ado=
lescentem, inquit, Taurus à sodalibus conuictu&#xE8BF;&#x0301; homi=
num scænicorum abducere uolens. Caius libro 48. de col
legijs illicitis. Sodales, inquit, sunt, qui eiusdem collegij
sunt, quam & Græci phratriam uocant, & hæc uide=<-P>

@@0@<filename:W0078-0177.jpg/>
@@1@<SE177>IVRIS CIVILIS. 173
<-P>tur ex Solonis lege translata esse. nam illicita est eadem.</P>
<P>  solidvs, a, um, dicitur quod integrum est, ne&#xE8BF;
habet inane quicquam, aut parte aliqua fraudatum non
est. Hora. primo Carm. Aut parte&#x0303; solido demere de die.
Vlpianus de fideicōß. liber. l. ergo. De solido, inquit, sic
accipere debemus de sorte & de usuris.</P>
<P>  sphaeristerivm, locus est ubi pila luditur:
nam sphæra pila interpretatur, & sphæristes qui pila lu
dit. Sueto. in Vespasiano: Fauces, inquit, cætera&#xE8BF;&#x0301; mem=
bra sibimet ad numer&#x0169; in sphæristerio defricaret. Plin.
in episto. Apodyterio superpositum est sphæristerium.
Lampridius in Seuero scribit eum dedisse operam sphæ=
risterio. Vlpia. lib. 17. in titu. mandati. l. si quis mihi. Hy=
pocausta, sphæristerion, & quædā ipsius ualetudini apta
sua impensa faceret. Accur. uelut &#x0153;stro quodā percussus
diuinat sphæristerion esse locum am&#x0153;num herbis.</P>
<P>  spica nardi, quæ spica quo&#xE8BF; cilissa uocatur, Græ=
cè dicitur stachys nardi, de qua inter cætera Iurisconsul=
tus meminit in titulo de publicanis. l. interdum. Nardi
stachis, inquit, id est, spica nardi.</P>
<P>  spvrco spurcas, præter eam significationem quā
habet in promptu, significat etiam uinum aqua diluere:
quoniam ut ait Festus Pompeius, spurcum uinum diceba
tur, quod erat aqua mixt&#x0169;. Vlpianus ad lege&#x0303; Aquiliam
l. si seruus. Qui uinum, inquit, spurcauit, uel acet&#x0169; fecit.
Sed & aquæ dic&#x0169;tur spurcari, c&#x0169; corr&#x0169;puntur aliqua re
quæ illas uitiet iniecta. Paulus de extraordinarijs crimi=
nibus. l. j. Si aquas, inquit, spurcauerit.</P>
<P>  spvrivs dictus est, qui Græcè dicitur nothus. sic<-P>

@@0@<filename:W0078-0178.jpg/>
@@1@<SE178>174 LEXICON
<-P>appellatus, uel quasi sine patre, uel ab eo quod est Græcè
sporon, quod significat pudenda. nam sporos est semen.
In primo Institutionum libro, in titulo de nuptijs, men=
dum est manifest&#x0169;, spadon, pro eo quod esse debuit spo=
ron. Solent, inquit, filij spurij appellari à Græca uoce spa
don. tu lege sporon.</P>
<P>  stabvlarivs, is dicitur qui mercede in taber=
nam meritoriam uiatores excipit, qui caupones quoque
dicuntur. Apuleius in primo de asino. Precio mansionis
stabulario persoluto uiam capeßimus. Idem in eodem,
stabulum pro ipso loco diuersorij: Ianitor, inquit, ponè
stabuli ostium humi cubitās. Vlpianus titulo de iniurijs,
Ad meritoria, inquit, uel stabula non pertinebit. Vlpia.
lib. tertio, tit. de ijs qui notantur infamia. l. Athletas, pu=
ta, inquit, si caupo fuit uel stabularius.</P>
<P>  statio, onis, aliquando accipitur pro uigilia, ut
apud Ouidium primo Metamorphos. At&#xE8BF; omnes in sta
tione manebant. Modestinus titulo de re militari. l. deser
torem. Qui stationis, inquit, munus reliquit. Hinc mili=
tes stationarij dicti qui sunt uigilijs deputati. Vlpianus
titulo de officio præfecti urbis. l. omnia omnino. Milites,
inquit, stationarios habere ad tuendam popularium quie
tem. Aliquādo statio accipitur pro portu in quem se re=
cipiunt naues, aut ex tempestate, aut negociandi gratia.
Virgilius tertio Aeneidos: Nunc tantum sinus & sta=
tio male fida carinis. Idem in quarto Georg. Deprensis
olim statio tutißima nautis. Vlpia. titu. de fluminibus. l.
ait prætor. Stationem, inquit, dicimus à stando, is igitur
locus demonstratur ubi naues stare possunt.</P>

@@0@<filename:W0078-0179.jpg/>
@@1@<SE179>IVRIS CIVILIS 175
<P>  stellionatvs crimen, latißime patet, de
quo apud Iurisconsultos titulus est, at&#xE8BF; ut semel dicam
circa quod genus criminis lex stellionatus uersetur.
Vlpianus breui ostendit, dicens quòd ubicunque crimen
nomine caret, illic stellionatum obijcimus. dictus est stel
lionatus à stellione animali uenefico, atque hominum ge
neri inuidente, quippe qui cum intelligat exuuias multis
morbis esse remedio, cum primum illas deponit, illico de=
uorat. Plinius lib. 30. de stellione: Nullum, inquit, animal
fraudulentius inuidere homini tradunt. inde stellionum
nomen in maledict&#x0169; translatum, à Græcis dicitur Asca=
labotes: Aristoteli Colotes. uulgo persuasum est esse Ta=
rantulam bestiolam in Apulia notam.</P>
<P>  stypteria Græcè, Latinè interpretatur alu=
men, quo uerbo utitur sæpe Galenus, uel potius Galeni
interpres: dicta&#xE8BF;&#x0301; est stypteria à stypto, quod est astrin=
go, quoniam alumen uim habet astringendi. Vlpianus ti
tulo de rebus eor&#x0169; qui sub tutela. l. sed si. Si lapidicinas,
inquit, uel quæ alia metalla pupillus habuerit stypteriæ
uel cuiuslibet alterius materiæ.</P>
<P>  stipvlor stipularis, uerbum frequens est apud
Iurisperitos, significat&#xE8BF;&#x0301; promittenti assentire: & ferè
ad aliquid sunt promitto, & spondeo, ei quod est stipu=
lor. ut si dixero, promitto tibi centum aureos, tu respon=
debis, stipulor à te centum aureos. Hinc nascitur contra=
ctus stipulation&#x0169; sponsionum&#xE8BF;&#x0301;. Seruius Sulpitius in li=
bro quem scripsit de dotibus, citatur&#xE8BF;&#x0301; à Gellio libro
quarto Noctium Atticarum: Qui uxorem, inquit, du=
cturus erat, ab eo unde ducenda erat, stipulabatur eam<-P>

@@0@<filename:W0078-0180.jpg/>
@@1@<SE180>176 LEXICON
<-P>in matrimonium ductum ire, qui daturus erat, item spon
debat ducturum: tum quæ promissa erat, sponsa appella
batur: qui spoponderat ductur&#x0169;, sponsus. Columel. lib. 11.
F&#x0153;noris, inquit, tui Siluine quod stipulanti spoponderam
tibi. Dictum&#xE8BF;&#x0301; est stipulari, ut ait Varro de lingua Lati=
na, à stipe, hoc est, pecunia, quoniam qui pecuniam obli=
gat, stipulari dicitur. hinc stipulatus, us. Papin. in titulo
soluto matrim. l. post dotem. Non erit impediendus pa=
ter, quo minus ex stipulatu agat.</P>
<P>  stola, uestis erat ad talos demissa, matronarum
insigne. Ouidius secundo de tristibus: Quas stola contin
git, & stola sumpta decet. Vlpianus de auro & argen=
to legato. l. uestis. Muliebria, inquit, sunt, ueluti stolæ,
pallia, tunicæ.</P>
<P>  stragvlvs, a, um, est quod sterni solet aut lecto,
aut strato, aut equo, aut iume&#x0303;to, ut melius iaceas siue se=
deas. Hinc uestis stragula, ephippi&#x0169; stragul&#x0169;, & stragu=
lum substantiue. Varro de lingua Latina: Quicquid le=
cto sternebant, à sternendo stragulum, appellabant. Apu
leius libro quarto de asino: Vestem stragulam subiectam
iactare consuerat. Plinius libro septimo: Frenos & stra=
gula equorum peletronium inuenisse ferunt. Vlpianus ti
tulo de uerborum significatione. l. instratum. Instratum,
inquit, omne uestime&#x0303;tum contineri quod inijciatur, La=
beo ait, neque enim dubium est, quin stragula uestis sit
omne pallium. In uictu ergo uestem accipiemus non stra
gulam, instratum omnem stragulam uestem.</P>
<P>  stramenta, dicuntur calami frumentacei spi=
cis demißis, dicta à stando, siue à sternendo. Varro primo<-P>

@@0@<filename:W0078-0181.jpg/>
@@1@<SE181>IVRIS CIVILIS. 177
<-P>de re rustica: Cum comprehendit, inquit, fascem spicar&#x0169;
desecat, & stramenta stantia in segete relinquit. & pau=
lò post: Alij stramentum à stando dictum putant, quasi
stamen, alij à stratu, quod substernatur pecori. Calami
igitur qui lecto insternuntur stramenta appellantur. Vl=
pianus lib. 19. titulo de actionibus empti. l. fundi. Fundo,
inquit, uendito uel legato sterquilinium & stramenta
emptoris & legatarij sunt.</P>
<P>  strobylvs, dicitur tum arbor ferens nuces pi=
neas, tum ipsæ nuces pineæ. Plinius lib. 16. de pini generi=
bus: Easdem, inquit, arbores esse per oram Italiæ, quas
strobylos uocant. Galen. lib. 2. alimentorum. cap. de pineis
nucleis. Vocant, inquit, ipsos qui nunc Græci, non conoa,
sed strobylos. Ide&#x0303; in 7. decameridon: Quos omnes, inquit,
Græci nominant strobylos, antiquitus ab Atticis diceban
tur coni. Vlpi. titu. de legatis tertio. l. ligni appellatione.
De pinu, inquit, integri strobyli. Idem titulo de uerbo=
rum signific. l. carbonum. superiora uerba repetit.</P>
<P>  svbdisivnctiva coniunctio à grammaticis
sic definitur, quæ uoce disiunctiua utrun&#xE8BF; adesse signifi=
cat uel simul, uel discrete. ut Alexander, siue Paris: nam
qui prius uocabatur Alexander Priami filius, postea co=
gnominatus est Paris, dormit uel disputat, nam potest
neutr&#x0169; facere. Sed de particula subdisiunctiua, quanquàm
ad grammaticum pertineat disserere, copiosißime dispu=
tauit Proculus Iurisconsultus in titulo de uerborum si=
gnificatione. l. hæc uerba &c.</P>
<P>  svbgrvndae, sunt tegulæ propendentes extra
tectum domus ad parietum defensione&#x0303;, ne imbribus cor=<-P>

@@0@<filename:W0078-0182.jpg/>
@@1@<SE182>178 LEXICON
<-P>rumpantur. Varro lib. 3. de re rust. Aues subtus subgrun=
das, inquit, ab initio uillatico usas tecto. Vitru. li. 10. Pin=
nas, inquit, ex tabulis & superne subgrundas proclinatas.
Iabolenus de uerb. signi. l. malum nauis. Inter proiectum,
inquit, & immissum hoc interesse Labeo ait, quod pro=
iect&#x0169; esset id quod ita proueheretur, ut nusquàm requie=
sceret, qualia meniana & subgrundaria essent. id est, te=
cti partes impendentes ad parietum munitionem. Plinius
tamen subgrundas accipit pro tegulis inferioribus: nam
in tectorum structura duo sunt ordines tegularum, alter
supernarum, alter infernarum. Scribens nan&#xE8BF; libro 25. de
duobus Sedi generibus, hoc est, maiori & minori: dicit
minorem appellari hypostegon. & subdit causam cur sic
appelletur, quoniā in subgrundis ferè nascitur, hoc est in
tegulis inferioribus: id qd' uulgo uidemus in tectis nasci.</P>
<P>  svbsellivm, est sella inferior. Varro de lingua
Latina: A$unclear sedendo, inquit, sella & selliquastrum, deinde
ab his subsellium ut suscipere quod non planè sapit, sic
subsellium dictum quod nō planè erat sella. Iuuenalis: Sed
cum fregit subsellia uersu. Florentinus de supellectili le=
gat. l. supellectili. Trapezophora, delphica, subsellia. Item
de acquirendo rerum dominio. l. ideo.</P>
<P>  svbsisto, pro eo quod est hæreo siue dubito:
nam qui incedens subsistit, uidetur de aliqua re delibera=
re quid agat, ut de Aenea Virg. 1. Aeneid. dixit: Substitit
hic, arcum&#xE8BF;&#x0301; manu celeres&#xE8BF;&#x0301; sagittas Corripuit. Callistra
tus lib. 50. titu. de iure immunitatis. l. semper. Subsisti, in=
quit, potest an prohibendi sint à præside. Item Vlp. lib. 3.
titulo de procuratoribus. l. seruum. Quantum, inquit, ad<-P>

@@0@<filename:W0078-0183.jpg/>
@@1@<SE183>IVRIS CIVILIS. 179
<-P>filiumfamiliâs uerum est, in seruo uero subsistimus. Hic
serie uerborum coactus Accursius, non potuit nisi uerè
interpretari, exponens pro eo quod est dubito.</P>
<P>  svbstrvere, est ædificium à fundamentis de=
ficiens fulcire. Hinc substructio dicta parietis fultura.
Vitruuius lib. 1. Non solum in muro, sed etiam in substru
ctionibus. Columella lib. 1. Pro fultura, inquit, & substru
ctione fungetur. Vlpia. lib. 43. titu. de riuis. l. j. Verbo, in=
quit, reficiendi, tegere, substruere, sarcire continentur.</P>
<P>  svccinvm, gemma est ex gummi arboris glessa=
riæ congelata, quam diximus à Græcis appellari electr&#x0169;.
Iuue. In cuius manibus ceu pinguia succina tritas Cernis
ephemeridas. Mart. Inclusit tenuem succina ge&#x0303;ma feram.
Plin. de succino de&#xE8BF;&#x0301; medicamentis ex eo multa lib. 37.</P>
<P>  svggillo, as, pro eo quod est contundo, is. Vn=
de suggillata dicuntur membra quæ sunt contusa, unde
liuores suboriuntur. Plin. lib. 30. Liuentia, inquit, & sug=
gillata pulmones arietum sanant. Idem libro 20. Suggilla=
ta & alios liuores legat. Suggillatum, ut inquit Festus, di
citur ex Græco, quod ea pars quæ sub oculis est, ab eis di=
citur hipopion. Sed aliquando reperitur suggillo pro eo
quod est derideo, propterea quod qui ex contusione liuo=
res contraxerunt, derideri solent. Vlpianus lib. 47. titu. de
iniurijs. l. item apud Labeone&#x0303;. Si quis, inquit, non ad sug=
gillationem domini iniuriam seruo fecit.</P>
<P>  svpellectilis appellatione, quæ res con=
tineatur, ex titulo qui est libro 32. digest. de supellectili
legata facile possumus intelligere. Quanquam enim su=
pellex uideatur dici de stragulo tantum, siue lodice, ab eo<-P>

@@0@<filename:W0078-0184.jpg/>
@@1@<SE184>180 LEXICON
<-P>quod super lectum imponatur, etiā ad alia domus utensi=
lia eius significatio se extendit, imò & ad alias res quæ
sunt aut possunt alicui ornamento esse. Persius: Tecum
habita, & noris quàm sit tibi curta supellex.</P>
<P>  svperficies, in ædificijs dicitur domus quæ in
alieno solo siue area ædificata est. Itaque fieri potest, ut
eiusdem domus duo sint domini. Alter domus superficia=
riæ: alter soli. Vnde pulchre Seneca libro tredecimo epi=
stolarum translatione sumpta ex modo loquendi Iuris=
consultorum: Philosophia, inquit, nihil aliunde petit, to=
tum opus à solo excitat. Mathematica, ut ita dicam, su=
perficiaria est, in alieno ædificat, accipit prima quorum
beneficio ad ulteriora peruenit. Paulus titulo de damno
infecto. l. damni. Et qui in conducto solo, inquit, superfi=
ciem posuit. Item Iabolenus titu. de ususcapionibus. l. eum
qui. Cum ædes, inquit, duabus rebus constent, solo & su=
perficie. Iulianus quoque de legatis primo. l. si fundum.
Appellatione, inquit, ædificij, aut superficiem significat,
aut solum. Caius item titulo de superficiebus. Superficia=
rias, inquit, ædes appellamus, quæ in conducto solo con=
stitutæ sunt. Dominus uero domus, superficiarius dici=
tur: ut in titulo de damno infecto. & sæpe aliàs.</P>
<Z>T</Z>
<P><INI2>T</INI2>antisper quod significat per tantum spa=
tium, siue per tantum tempus, ut inquit Valla,
semper ferè desiderat iungi huic particulæ dum, pro do=
nec. Terentius in Heautontu. Ego te meum esse dici tan=
tisper uolo, dum quod te dign&#x0169; est facias. & paulò post:<-P>

@@0@<filename:W0078-0185.jpg/>
@@1@<SE185>IVRIS CIVILIS. 181
<-P>Decreui tantisper me minus iniuriæ meo gnato facere,
dum fiam miser. Liuius lib. j. Tantisper dum prisca illa
tota mente repeto. Gellius lib. 6. loco dum, æquiualens po
suit quoad: Tantisper, inquit, quoad fieret permutatio.
Vlpianus titu. de tutelis. l. qui tutorem. Dum magis æta=
ti quàm dementi tantisper sit consulendum.</P>
<P>  tectorivm, opus est quod calce aut gypso in=
crustatum est, & tectorium substantiue pro ipsa calce
siue gypso quod superinducitur. Varro libro 3. de re ru=
stica: Cum uillam, inquit, haberes opere tectorio spectan
dam. Gellius libro 12. Villas inexcultas & rudes nec te=
ctorio quidem prælitas esse dicit. Per translationem quo=
que de f&#x0153;mina cerusata dixit Iuuenalis: Tandem aperit
uultum & tectoria prima reponit. Vlpianus titulo de
damno infecto. l. ex damni. Ob tectoria, inquit, & pictu=
ras. Item Proculus titulo de seruitutibus prædiorum ur=
banorum. l. quidam. Si parietem demolitus sit uicinus, nō
pluris quàm uulgaria tectoria æstimari debe&#x0303;t. In alia ta=
men significatione uidetur accipere Paulus in titulo, uti
poßidetis. l. si duo. Si uicinus, inquit, meus in pariete meo
tectoria habeat & in pariete suo.</P>
<P>  telvm, largo quodam modo quicquid nocere po=
test appellatur. Nam & apud Virgilium at&#xE8BF; alios au=
tores aliquando pro ense etiam accipitur. Iustinianus ta=
men libro 4. Institu. titulo de publicis iudicijs. Telum, in=
quit, ut Caius noster ex interpretatione legum duodecim
tabularum scriptum reliquit, uulgò quidem id appella=
tur, quod ab arcu mittitur. sed & omne significat quod
manu cuiusque iacitur. dictum ab eo quod in longum<-P>

@@0@<filename:W0078-0186.jpg/>
@@1@<SE186>182 LEXICON
<-P>mittitur, à Græca uoce figuratum, teloten enim à longe
significat. quæ uerba Caij iterum ponuntur in titulo de
uerborum significatione. lege, si calumnietur.</P>
<P>  temporaria res, dicitur quæ ita extruitur ut
ad certum quoddam tempus duret, & nō in perpetuum.
Plinius libro octauo: Temporario, inquit, euripo osten=
dit. Idem libro trigesimosexto: Theatri, inquit, tempora=
rij, & uix uno mense futuri. Seneca libro nono epistola=
rum: Hæ sunt, inquit, amicitiæ quas temporarias populus
appellat. Paulus titulo quibus ex causis. l. ad cognitio=
nem. Exilio, inquit, temporario. Papinianus titulo de
p&#x0153;nis. l. seruus. Cum seruus per errorem in opus tempo=
rarium fuisset datus, expleto tempore domino seruum es=
se reddendum respondi.</P>
<P>  tepidarivm, locus erat in balneo tepidior,
quemadmodum calidarium, calidior. Celsus lib. 1. Tunc,
inquit, in calidarium transire, ubi tepidario paululum
insudauit. Idem in eodem: Si est balneum ante omnia in
tepidario residere. Vitruuius lib. 5. Sudationes, inquit, quæ
sunt coniungendæ tepidario. Paulus in titulo de seruituti=
bus præd. urban. l. fistulam. Si talis, inquit, sit usus tepida=
rij, ut aßiduum humorem habeat, & id noceat uicino.</P>
<P>  tessera tum pro symbolo, hoc est belli signo ac=
cipitur. Virg. 7. Aeneid. It bello tessera signum. tum pro
talis, ut uulgò accipiuntur, nam talus aliud est. Martialis:
Hæc mihi bisseno numeratur tessera puncto. tum pro fru
menti quadam mensura, de qua Seruius in illud Virg. 1.
Georg. Numeros impreßit aceruis. tesseras interpreta=
tur, quibus frume&#x0303;to numerus designatur. Iuuenalis: Sum=<-P>

@@0@<filename:W0078-0187.jpg/>
@@1@<SE187>IVRIS CIVILIS. 183
<-P>mula ne pereat, qua uilis tessera uenit Frumenti. Sueto.
in August. Ne plebs frumentationum causa frequentius
à negotijs auocaretur, ter in annum quaternorum men=
sium tesseras dare destinauit. Hinc Persius per diminu=
tionem fecit tesserula. Scabiosum, inquit, tesserula far pos
sidet. Iustin. lib. 11. codicis, titu. de frumento Alexandrino.
l. diurnos. Tesseræ, inquit, designentur. Paulus de legatis
secundo. l. mortuo. Si Titio tessera frumentaria legata
sit. Vlpianus lib. 5. de iudicijs. l. sed & si. Si libertis, inquit,
suis tesseras frumentarias emi uoluerit.</P>
<P>  theriaca, non tyriaca, ut libri medicorum cor=
ruptè habent, antidotum est notißimum contra uenena.
de cuius compositione duo extant Galeni opera, alterum
ad Cæsarem, alterum ad Pamphilium, dicta theriaca, à
ther, quod est fera, hoc est uipera. Plinius libro uicesimo
nono. Fiunt, inquit, ex uipera pastilli qui theriaci uocan=
tur à Græcis. Hieronymus in Iouinianum, libro secundo:
Viperæ, inquit, carnes unde theriaca conficitur, quantis
rebus aptæ sunt, norunt medici. De fundo instructo. l.
quæsitum. Theriacam, inquit, & cætera medicamenta.
non tyriacam.</P>
<P>  thymelicvs, interpretatur histrio. quoniam
thymele, es, est pulpitum siue scæna. Apuleius pro magia.
Si choragium, inquit, thymelicum, num argumentarere
uti etiam me Gragidij syrmate histrionis? Augustinus,
lib. 6. de ciuitate dei: Quæ sunt, inquit, illa sacra, quibus
agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se
admittit obsc&#x0153;nitas. Vitru. lib. 5. Ex eo, inquit, scænici &
thymelici separatim nominantur. Vlpianus libro tertio,<-P>

@@0@<filename:W0078-0188.jpg/>
@@1@<SE188>184 LEXICON
<-P>titulo de ijs qui notantur infamia. l. athletas. Neque thy=
melici, inquit, qui certaminibus sacris deseruiunt, ignomi=
niosi habeantur. Item de consecra. dist. 5. cap. non opor=
tet. Sed utrobi&#xE8BF; themelici corruptè legitur.</P>
<P>  thlasiae, siue thlibiæ, quod idem est, Latine di=
cti qui habent testiculos attritos, appellati sic à thlao,
quod est frango, siue thlibo quod idem significat. Vlpia.
titulo de uerborum significatione. l. spadonum. Thlibiæ,
inquit, & thlasiæ, sed & si quod & aliud genus spado=
num est. Item Paulus ad legem Corneliam de sicarijs. l. si
quo&#xE8BF;. Ii, inquit, qui thlibias faciunt, ex constitutione di=
ui Hadriani in ea sunt causa, qua ij qui castrant. Vtrobi&#xE8BF;
mendosi sunt codices recentiores. Accursius tota errat
uia, nunc dicens esse ferramentum castratorium, nunc
uenas quæ inciduntur, nunc id quod uerißimum est, ne=
scire se, quid thlasia aut thlibia sit, cum sit non castra=
tus siue exectus, sed qui ut diximus, attritos habet testi=
culos, de quo dominus per Mosen scribit in Deuterono=
mio, capite uigesimo tertio: Non intrabit eunuchus attri=
tis uel amputatis testiculis, & abscisso ueretro ecclesiam
domini.</P>
<P>  tyberivs Cæsar, Liuij Drusi ex Liuia Drusilla
filius, Augusti deinde priuignus. ab illo ea lege est ad=
optatus, ut ipse Germanicum Drusi Neronis fratris sui
filium adoptaret. Ex Suetonio in uita Augusti, Tyberij,
& Caij Cæsarum. Iustinia. lib. 1. ti. de adoptionib. Augu=
stus, inquit, non antè Tyberium adoptauit, quàm is Ger=
manicum adoptauerit, ut protinus adoptione facta inci=
piat Germanicus Augusti nepos esse. Accurs. Imperator,<-P>

@@0@<filename:W0078-0189.jpg/>
@@1@<SE189>IVRIS CIVILIS. 185
<-P>inquit, uolebat adoptare que&#x0303;dam nomine Germanicum,
& Germanicus nolebat consentire. Vnde Augustus cal=
lide suasit cuidam nomine Tyberio, ut illum Germani=
cum adoptaret, quod fecit. Quis talia historiarum por=
tenta fingeret, nisi Accursius, aut Accursij admiratores?
De Tyberio uero tanquam de persona ignota & obscu=
ra dixit cuidam Tyberio cum successerit Augusto in im=
perio. Quòd si historias seculares nunquam legit, nun=
quam$unclearne audiuit illud ex Euange. Lucæ 3. Anno decimo
quinto Tyberij cæsaris &c.</P>
<P>  tympanivm, margaritarum genus est, ex alte=
ra parte sphæricum, at&#xE8BF; ex altera planum. quasi in tym
pani effigiem formatum. Plin. lib. 9. ubi de margaritis &
unionibus: Quibus, inquit, una tantum facies est & ab
ea rotunditas, auersis planicies, tympania nominantur.
De auro & argen. leg. l. pediculis. Cum quædam, inquit,
ornamenta mamillarum ex cylindris triginta quatuor
& tympanijs & margaritis detraxisset.</P>
<P>  tyrvs, colonia Syriæ Ph&#x0153;nices, insula quondam,
sed ab Alexandro in continentem translata, unde Luca.
in 3. Et Tyros instabilis, præciosa&#xE8BF;&#x0301; murice Sidon. Ty=
riorum coloniæ meminit iuriscons. in ti. de censib.</P>
<P>  toga prætexta, dicebatur apud Romanos, qua ute
bantur puerius&#xE8BF; in annum octauumdecimum. t&#x0169;c enim
sumebant togam uirilem, quæ & libera dicebatur. Sene=
ca in epist. Tenes memoria cum prætexta posita sumpsi
sti uirilem togam. Pueri quo&#xE8BF; in ea ætate, prætextati ap
pellabātur. Iuue. Et prætextatus adulter. Hinc Fest. Pom
pe. ait: Prætextatis nefas erat obscæno uerbo uti, ideo&#xE8BF;&#x0301;<-P>

@@0@<filename:W0078-0190.jpg/>
@@1@<SE190>186 LEXICON
<-P>prætextatum appellabant sermonem, qui nihil obsc&#x0153;ni=
tatis habebat. Vlp. de auro & arg. leg. l. uestis. Puerilia
autem sunt, ueluti togæ, prætextæ, aliculæ, chlamydes, &
pallia, quæ filijs nostris comparamus. Præterea uero ap=
pellata est, quoniam purpura uesti intertexebatur.</P>
<P>  tomentvm, est quicquid puluillo aut culcitræ
infercitur, siue illud sit lana, siue pluma, siue strame&#x0303;tum,
siue carices & iunci concisi, quod tomentum circense ap
pellatur, id est uulgare, triuiale, & pauperibus commu=
ne, dictum à circo Romano, ubi huiusmodi tomenta uen=
debantur. Martial. Tomentum concisa palus circense uo
catur. concisam appellat paludem, carices & iuncos, qui
ad tomentum concidebantur, quod à temo, quod est inci=
do, dicitur, non ut indocti putant, ab eo quod tum eat. Se=
neca de uita beata: Si super circense toment&#x0169; per fascias
ueteris linthei effluens incubabo. Sueto. in Tyberio: Dru
so, inquit, adeò alimenta subducta, ut cogeretur è culcitra
tomentum mandere. Varro quo&#xE8BF; de ling. lat. Quod in
culcitra tomentum aliud$unclearue quid calcabant, ab inculcan=
do culcitra dicta. Vlp. de leg. 3. l. si cui lana. Lanæ, inquit,
appellatione tomentum non continebitur. Expone tu, id
est lana quæ culcitræ inculcata est, nam ea poterat in du
bitatione&#x0303; uenire. Quod uero Accursius putat genus esse
uestis, uel coopertorium de lana factum, quis non iure
poßit ridere? Nam ut in eadem lege habetur, si lanæ ap=
pellatio eatenus exte&#x0303;ditur, quo ad telam peruenerit, hoc
est ut idem Accursius interpretatur, ut solùm restet te=
xere, nondum tamen est in tela posita. quomodo uestis
siue coopertorium ex lana factum, debet lanæ appella=<-P>

@@0@<filename:W0078-0191.jpg/>
@@1@<SE191>IVRIS CIVILIS. 187
<-P>tione contineri? Quid quod Paulus in eodem titulo ex=
presse dicit: Lana legata uestem quæ ex ea facta sit de=
beri non placet.</P>
<P>  topiarivs, est operis topiarij artifex. Opus ue
ro topiarium dicitur, quod in uiridarijs topiarij faciunt,
exprimentes uarias figuras animalium aliarum&#xE8BF;&#x0301; rerum
ex myrto, citro, buxo, hædera, alijs&#xE8BF;&#x0301; arbusculis, frutici=
bus, & herbis, quarum natura flexibilis est. Plinius li. 15.
Satiuarum, inquit, myrtor&#x0169; genera topiarij faciunt. Idem
libro 12. ficum Indicam ad opus topiarium dicit pertine=
re. Et libro 21. de chamædaphne. Topiaria, inquit, herba
inopiam flor&#x0169; aliquando supplet. Idem libro 22. acathon
herbam appellat topiariam, quia topiario operi accom=
modari potest. Cicero ad Quint&#x0169; fratrem: Topiarium
laudaui, ita omnia conuestiuit hædera. Atque ibidem: Vt
deni&#xE8BF; illi palleati topiariam facere uideantur. Vlpianus
tit. de fundo instruct. l. instrumenta. Si uiridaria, inquit,
sunt topiaria, accedunt instrumento fundi. Et in eodem
tit. l. quæsitum. Hostiarij, inquit, uel topiarij, & diætarij.
Aphricanus tit. de legatis tertio. l. cum quærerentur. præ
dijs legatis, & quæ eorum prædior&#x0169; causa empta essent,
ne&#xE8BF; topiarium, ne&#xE8BF; saltuarium legatum uideri ait: to=
piarium enim ornandi, saltuarium autem tuendi & cu=
stodiendi fundi, magis quàm colendi causa paratum uide=
ri. Accursius cuiusmodi ornatus esset topiarij, nesciuit,
cum dicit illius officium esse, purgare agrum spinis &
uepribus, & facere fossas. Imò uero eiusmodi serui legato
cederentur, c&#x0169; necessariò ager purgari debeat spinis, &
fossæ at&#xE8BF; elices deduce&#x0303;dæ sint, at&#xE8BF; ad culturā pertineāt.</P>

@@0@<filename:W0078-0192.jpg/>
@@1@<SE192>188 LEXICON
<P>  toral, mappa est quæ toro, id est mensæ impo=
nitur. Varro de lingua latina: Toral, inquit, quod ante
torum. Hora. 1. epist. Ne turpe toral, ne sordida mappa.
Florentinus de supellectili lega. l. de tapetis. Sicut tora=
lia, inquit, quæ stragulorum non sunt. In eodem titu. l. su=
pellectili, ut diximus in uerbo mappa, oralia pro toralia
legitur.</P>
<P>  traianopolis, ciuitas Siciliæ, à Traiano Cæ
sare cognominata, ut ex uerbis iurisconsulti colligimus
in titulo de censibus. In Sicilia, inquit, Selinis & Traia=
nopolis. Sed cum Traianopolis nusquam in Sicilia lega=
tur, at&#xE8BF; ediuerso Traianopolis oppidum sit Misiæ maio
ris, atque alterum eiusdem nominis in Piceno Italiæ, in=
terpungenda sunt legis uerba, aut Selinis sit in Sicilia, &
Traianopolis altera ex illis duabus.</P>
<P>  traiecticia pecunia, dicitur ut Modestinus
lib. 22. tit. de nautico f&#x0153;nore scribit, quæ trans mare uehi
tur. & ibidem sæpe. Aphricanus quoque in tit. de actio=
nibus & obliga. l. traiecticiæ pecuniæ. Item codice de ue=
teri iure enucle. l. tanta. Dicta est aute&#x0303; traiecticia, à traij=
ciendo, hoc est transmittendo. unde est frequenter apud
historicos, traijcere mōtem, & traijcere mare, & traij=
cere flumen, & traijcere exercitum, traijcere merces,
traijcere pecunias. Atque utrun&#xE8BF; simul traijcere exer=
citum, mare, flumen. Quare traiecticiæ pecuniæ nomine
ueniet ea quæ permutatur, & transuehitur ultra mon=
tes & maria.</P>
<P>  trapetvm, siue trapetus, ut inquit Seruius in
illud Vir. 2. Geor. Venit hyems, teritur sicyonia bacca<-P>

@@0@<filename:W0078-0193.jpg/>
@@1@<SE193>IVRIS CIVILIS. 189
<-P>trapetis. olearia mola est. Martial. Nec tarteßiacis cedat
tua sylua trapetis. dictum à tero, is, ut Var. de ling. lati.
tradit, uel, ut alij, à trepo quod est uerto, quia molæ olea=
riæ uertuntur: uel à trepo, quod est premo, ad priore&#x0303; ety=
mologiam allusit Vir. cum dixit, teritur sicyonia bacca
trapetis. ad alteram, uel potius ad utran&#xE8BF;. Plin. libro 15.
Mox, inquit, trapetis fractæ oliuæ premerentur. Vlpia=
nus titulo locati & conducti. l. sed ades. Trapeta, inquit,
instructa funibus. Accursius instrumentum tantum esse
dicit, sed non cuiusmodi, aut ad quos usus. Quod uero in
ti. de supellectili leg. l. de trapetis. bis scriptum est trape
tum, expuncta r, litera, tapetum est legendum, quod ne=
mo dubitat in genere stragulorum esse.</P>
<P>  trapezophorvm, theca erat in qua pre=
ciosiores mensæ deferebantur: nam trapeza interpreta=
tur mensa, & phoreo uel phoresco, quod est fero. Floren
tinus de supellectili legata. l. supellectili. Trapezophora,
inquit, delphica & subsellia. Cicero tamen ad Fabi&#x0169; Gel
lium pro statua siue signo quod ferebat mensam posuit.
Trapezophoron, inquit, si te delectat, habebit.</P>
<P>  trierarchvs, interpretatur nauis princeps,
nam trieris est nauis habens triplicem ordinem remo=
rum, quæ triremis dicitur. Hierony. Ezechielis capite
30. Egredientur nuncij à facie mea in trieribus. Ad sena=
tusconsultum Trebellianum. l. eius. Fiduciarium, inquit,
reliquit hæredem trierarchum. Item de bono. posseß. l. j.
Nauarchos, inquit, & trierarchos claßium.</P>
<P>  trietericvs, a, um, est illud quod tertio quo&#xE8BF;
anno cōtingit, à tria quòd est tres, & etos annus. Vir. 4.<-P>

@@0@<filename:W0078-0194.jpg/>
@@1@<SE194>190 LEXICON
<-P>Aeneid. Referunt trieterica Bacchi Orgia. Oui. 2. de re=
med. Ibat ut ædonio refere&#x0303;s trieterica Baccho. Apuleius
pro magia: Crotalum, inquit, ad trieterica Orgia. Mo=
destinus lib. 50. dig. titu. de pollicitationi. l. septicia. Ago=
nem, inquit, constituo trietericum.</P>
<P>  trini, æ, a, nomen est distributiuum, quale illud
bini, & quini, & deni, significat&#xE8BF;&#x0301; cuilibet competere
tria. Iungitur&#xE8BF;&#x0301; ut alia eiusmodi nomina nominibus plu=
raliter declinatis. Martialis: Transierint binæ forsan tri=
næ$unclearue calendæ. Sillius li. 15. Punicorum: Qui sua nunc tri=
nis deducunt agmina castris. Martianus li. 50. de legatio.
l. sciendum. Præcipitur, inquit, edicto Vespasiani omni=
bus ciuitatibus, ne plures quàm trinos legatos mittant.
Accursius in erroribus pertinax est, nam qui binos expo
suit pro quatuor, quinos pro decem, denos pro uiginti,
hoc in loco trinos pro sex exponit, cum exponendum fue
rit trinos, id est quælibet ciuitas tres. Sed quæro iam, non
ab illo, sed ab illius amatoribus, an recte dict&#x0169; sit, quòd
omnes ciuitates non amplius mittere debeant, quàm sex
legatos? significaretur nan&#xE8BF;, quòd omnes ciuitates simul
sumptæ non amplius essent missuræ quàm sex legatos,
quod est perquàm ridiculum.</P>
<P>  triphvs, potest interpretari delicatus: nam try=
phe, es, est delicium, & tryphao delicior. Vlpia. titulo de
ædilitio edicto. l. idem Offilius. Balbus, inquit, & blesus
& tryphus, is&#xE8BF;&#x0301; qui tardius loquitur. Vbi tryphum pro
traulo hoc est bleso posuit, & qui quodammodo ex de=
licijs sic loquitur. Quintilianus libro primo: Illorum de=
licias reprehendi, qui, s, literam male proferunt.</P>

@@0@<filename:W0078-0195.jpg/>
@@1@<SE195>IVRIS CIVILIS. 191
<P>  trochlea, instrument&#x0169; est cum orbiculis ad ele
uanda & deprimenda onera. Cato de re rusti. Trochleas
Græcanicas binis funibus sparteis. Vitru. lib. 10. cap. 2. &
3. de trochleis multa, dicta à trecho, quod est curro. Vl=
pianus titulo locati. lege, sed addes. Tympanum, inquit, et
trochleas quibus eleuatur prælum.</P>
<P>  trozimos, Græce, maturus siue comestibilis in=
terpretatur. Vnde uua quæ esui adseruatur & quæ non
est apta uino, trozimos à iurisconsulto appellatur in ti=
tu. de uerb. signi. l. qui fundum. Qui fundum, inquit, uen=
didit, pomum excepit, nuces, ficos & uuas duntaxat du=
racinas, & purpureas, & quæ eiusdem generis essent,
quas non uini causa haberemus, quas Græci trozimus ap
pellant, excepta uideri.</P>
<P>  trvlla, uas est quo è culina in lauatrinā aquam
fundunt at&#xE8BF; ad alia eiusmodi ministeria comparat&#x0169;. Ho
ra. 2. Ser. pro uase potorio uiliori posuit, dicens: Qui Ve=
ientanum festis potare diebus Campana solitus trulla. Iu
uenal. Si trulla inuerso crepitum dedit aurea fundo. Pom
ponius de auro & arg. leg. l. & si. Veluti paropsidas, in=
quit, tabulas, trullas. Paulus de fundo instructo. l. taber=
næ. Trullæ, inquit, quæ circa c&#x0153;nam solent traijci.</P>
<P>  tvbvs, bi, siue sit fictilis, siue ex alia materia, est
fistula per quam aqua deducitur, imò uero aquæductus
ipse tubulis pyxidatis constat. Hispani aranoras appel=
lant. Columella lib. 1. Aqua, inquit, sic habetur eximia, si
fictilibus tubis in contectam cisternam deducitur. Pli=
nius li. 31. Aquam è fonte duci fictilibus tubis utilißimum
est. Seneca lib. 14. epist. Suspensuras balneorum & im=<-P>

@@0@<filename:W0078-0196.jpg/>
@@1@<SE196>192 LEXICON
<-P>pressos parietibus tubos. Vlpia. tit. de cloacis. l. j. Cloacæ
appellatione & tubus & fistulæ continentur. Et per di=
minutionem tubulus in eadem significatione. Plinius li=
bro 33. pro cuniculo subterraneo posuit. Hi colores, in=
quit, in eisdem tubulis inueniuntur. Proculus in titulo de
seruitutibus urbanorum prædiorum. l. quidam. Non li=
cet, inquit, tubulos habere admotos ad parietem commu=
nem. Hic Accursius tribulos pro tubulis legit, interpre=
tatur&#xE8BF;&#x0301; esse uasa lapidea, in superiori lege tubum putat
esse foramen cloacæ.</P>
<Z>V</Z>
<P><INI2>V</INI2>adimonivm accipitur pro ea spōsione quæ
datur in causa grauiori, puta criminali: dictum ua
dimonium à uadibus, hoc est sponsoribus, quos qui dede=
rit in iudicio, uadere, id est decedere potest quocun&#xE8BF; li=
buerit. Autores sunt Acron & Porphyrion in illud Ho=
rat. in primo Ser. Ille datis uadibus qui rure extractus in
urbem est. Iuuenal. Differt uadimonia prætor. Et Plinius
in pro&#x0153;mio naturalis historiæ: Propter quod, inquit, ua=
dimonium differri poßit.</P>
<P>  valesii, apud antiquiores dicebantur qui postea
s litera (ut in pleris&#xE8BF; alijs) in r literam mutata, Valerij
sunt appellati. Fuit autem Valeriorum familia Romæ di
cta à Valesio uiro præclaro, nec minus locuplete, in gen=
te Sabina, qui postea Manius Valerius Terentinus co=
gnominatus est, à Terento loco quodam Diti patri sa=
cro, Romæ in campo Martio, in quo aram illi dicatam
ab antiquis primus omnium monstrauit Quintilianus<-P>

@@0@<filename:W0078-0197.jpg/>
@@1@<SE197>IVRIS CIVILIS. 193
<-P>libro primo: Vt Valesij, inquit, & Fusij, in Valerios, &
Furios uenerunt, ita arbos ætatis fuit. Idem quoque Fe=
stus Pompeius scribit in dictione Aurelia familia. Pom=
ponius in titulo de origine iuris. l. necessarium. autor est,
Appium Claudium cæcum fuisse autorem, ut in illis no=
minibus s, litera in r, transiret. Appius, inquit, Clau=
dius inuenit, ut pro Valesijs Valerij, & pro Furijs Fusij
essent. Hinc est in libro Institutionum titulus de lege Fu=
sia canina. pro eo quod est Furia canina.</P>
<P>  valetvdo, & ualetudinarius, & nunquam ua=
litudo & ualitudinarius legendum est in libro digesto.
quoniam sic scriptum esse animaduertit Ludouicus Bo=
nogninus in Pandectis Florentinis, atque apud antiquos
hæc nomina sic proferebantur.</P>
<P>  varvs, uaricus, & uaricosus, quid significent, non
est in promptu. Est autem uarus qui habet crura obtor=
ta, pedes&#xE8BF;&#x0301; introrsus figens: quemadmodum ediuerso di=
cuntur uaciæ qui extrorsum crura habent, idem&#xE8BF;&#x0301; Vati=
nij, & Vacieni. Plinius: Hinc, inquit, cognomina inuenta,
Planci, Pansæ, Scauri. sicut à cruribus Vari, Vaciæ, &
Vacieni, & Vatinij. Horatius primo Sermonum: Hunc,
inquit, Varum distortis cruribus. Et Persius per transla=
tionem: Vel cum fallit pede regula Varo. Inde uaricus,
pro eo qui ex distorsione pedum inæqualiter ambulat.
Ouidius in tertio de arte: Ingentes uarica fert&#xE8BF;&#x0301; gradus.
Vlpianus titu. de ædilitio edicto. l. Offilius. Varus, inquit,
& Varicus an sanus sit & opinor sanos esse. Accursius
nomina esse dicit illorum qui non possunt recte pronun=
ciare. Varicosus qui à tumentibus & intortis uaricibus<-P>

@@0@<filename:W0078-0198.jpg/>
@@1@<SE198>194 LEXICON
<-P>dicitur, uitium est longe diuersum. Iuuenalis: Varicosus
fiat aruspex. & Persius: Dixeris hæc inter uaricosos
centuriones. Vlpianus in eodem titulo: Varicosus, inquit,
sanus non est. Neque est qui ut insipiens modo huc, modo
illuc uadit, quod Accursius somniat: sed, ut diximus, qui
ex nimio labore uenas habet crur&#x0169; intortas & congloba
tas, quas Hippocrates appellat cirsas, Aristoteles ixias.</P>
<P>  venaliciarivs, est seruorum mango. Quin=
tilianus: Adolescentem, inquit, apud uenaliciarium re=
pertum. Et iterum: Dedit libertus pecuniam uenalicia=
rio. Iidem & uenalicij dicuntur. Cicero in oratore ad
Brutum: Aphricanos, & Lælios multi uenaliciarij mer=
catores&#xE8BF;&#x0301; superarunt. Caius titulo de ædilitio edicto. l. iu=
stißime. Venaliciarij, inquit, ita societatem coe&#x0308;unt, ut
quicquid agunt &c. Vlpianus quoque: Quia uenalicia=
rij, inquit, sciunt decurri ad nouitiorum emptionem. Item
Aphricanus de uerborum significatione. l. mercis appel=
latione. Mella mangones non mercatores, sed uenalicia=
rios appellari ait.</P>
<P>  veneficvs, non simpliciter est qui uenenum
necandi alterius gratia porrigit, sed quia adhibitis in=
cantationibus quibusdam utitur, qui & maleficus di=
citur. Ouidius septimo Metamorphos. de Medea: Vali=
dos&#xE8BF;&#x0301; uenefica succos Mergit in ære cauo. Lucanus in se=
ptimo: Pollutas cantu diro&#xE8BF;&#x0301; uenefica succo. Hinc apud
Iurisconsultos titulus est de ueneficis & sic arijs. Idem &
uenenarius dicitur. Iulius Firmicus libro secundo: Si
Mars Mercurium de diametro aut de quadrato respe=
xerit, faciet uenenarios & maleficos. Callist. titulo de<-P>

@@0@<filename:W0078-0199.jpg/>
@@1@<SE199>IVRIS CIVILIS. 195
<-P>p&#x0153;nis. l. capitalium. Venenarij, inquit, capite punien=
di sunt.</P>
<P>  versicolor uestis, inquit Valla, non tam illa
dicitur quæ colorem natiuum mutauit, puta in rubrum,
pallidum, aut nigrum, quàm illa quæ uarium habet colo=
rem. Gellius libro sexto: Tunica, inquit, longa muliebri
indutus & uersicolori pallio. Cicero tertio de finibus:
Plumæ, inquit, uersicolores columbis. Plinius lib. 35. Ca=
pita earum mitris uersicoloribus operuit. Vlpianus de le=
gatis tertio. l. si cui lana. De uersicoloribus, inquit, uiden=
dum est. Paulus de auro & argento legato. l. pediculis.
Vestem, inquit, tam coloriam quàm uersicoloriam.</P>
<P>  vespilones, & uespæ, ut inquit Festus, dicun=
tur qui funerandis corporibus officium gerunt, non à mi=
nutis illis uolucribus, sed quia uespertino tempore eos ef=
runt, qui funebri pompa propter inopiam nequeunt.
Suetonius in Domitiano: Cadauer, inquit, eius populari
sandapila per uespilones exportatum. Apuleius libro Flo
ridorum quarto: Vespilonum manibus extortum uelut
ab inferis postliminio domum retulit. Martialis: Chirur=
gus fuerat, nunc est uespilo Diolus. Martianus in titu=
lo de solutionibus. l. qui decem. Num ergo & si uespilo=
nem aut aliàs turpem dederit hominem. pro quo men=
dose legitur uespertilionem. Item Vlpianus titulo ad Se=
natusconsultum Trebellianum. l. sed sciendum. Vel no=
men quidem uespilonis testatoris ferre. Hic Accursius nō
minus insanit, quàm in superiori lege fecerat. Nam utro=
bique uespilonem intelligendum ait esse nomen infamiæ,
ut si cognominaretur carnifex: ut apud Mart. Postquam<-P>

@@0@<filename:W0078-0200.jpg/>
@@1@<SE200>196 LEXICON
<-P>triste caput fastidia uespilonum, Et miseri meruit tædia
carnificis.</P>
<P>  vestiarivm, pro loco ubi reponuntur uestes,
ut apud Plinium libro decimoquinto: Vestiarium, inquit,
contra teredines ac noxia animalia amurca aspergi. Aliàs
uestiarium pro ipsis uestibus, sicut ministerium pro mi=
nistris, cibaria pro cibis. Seneca libro de uitæ tranquilli=
tate: Familia uestiarium petit uictum&#xE8BF;&#x0301;. Scæuola, titulo
de annuis legatis. l. annua. Ac per hoc, inquit, neque ue=
stiaria, neque cibaria his debeantur. Iabolenus titulo so=
luto matrimonio. l. in his. Seruis, inquit, uxoris uir num=
mos in uestiarium dederat.</P>
<P>  veterator, seruus is dicitur qui diu seruiuit,
& qui ex uetustate callidus est, quemadmodum ediuerso
nouitius, qui nouus est in seruitio. Festus: Veteratores,
inquit, callidi dicti à multa rerum gerendarum uetusta=
te. Donatus in illud Terentij in Andria: Quidnam hic
uult ueterator sibi. Veterator, inquit, est uetus in astutia.
Vlpianus titulo de ædilitio edicto. l. præcipiunt. Præci=
piunt, inquit, ædiles, ne ueterator pro nouitio ueneat. At=
que ibidem: Quia uenaliciarij sciunt facile decurri ad no=
uitiorum emptionem, idcirco interpolant ueteratores.</P>
<P>  veterinarivs, est ueterinarum medicus. Est
autem ueterina iumentum, uel à uehendo dictum, ut pu=
tauit Cato, referente Festo Pompeio, uel ut Opilius, ue=
terinam dici uoluit, quasi uterinam, quod ad uentre&#x0303; onus
religatum gerat: inde ueterinaria, medicatiua iumento=
rum ars. Columella libro octauo: Veterinariæ medicinæ
prudens esse debet pecoris magister. Callistratus titulo<-P>

@@0@<filename:W0078-0201.jpg/>
@@1@<SE201>IVRIS CIVILIS. 197
<-P>de iure immunitatis. l. quibusdam. Accursius: Qui fo=
diunt, inquit, aurum & argentum, aut qui faciunt uitra.
sed hoc diuinare est.</P>
<P>  viaticvm, ci, est pecunia illa quæ in uiæ sum=
ptus alicui datur. Cicero de senectu. Quo minus uiæ re=
stat, eo plus uiatici quærere. Plinius Cæcilius de Martia=
le: Prosequutus, inquit, eram uiatico sedentem. Inde Via=
ticulum, paruum uiaticum. Apuleius libro septimo de
asino: Viaticulum, inquit, mihi corrasi. Vlpianus libro
quinto, titulo de iudicijs. l. si longius. Egestate, inquit, Ro
mæ laboraret uiaticulo suo non recepto quod ad sum=
ptus pater ei destinauerit. Accursius ignor ans quid uiati=
cum sit: quod propter impensas, inquit, in scholis datur.
quia suprà dixerat, studiorum causa.</P>
<P>  viatores, inquit Festus, appellabantur qui ma=
gistratibus parebant, eo quòd plerunque ex agris homi=
nes euocabantur à magistratibus, & frequens erat eo=
rum ab agris in urbem uia. Plinius libro decimo octauo:
Cincinato uiator attulit dictaturam. Tales tunc uiatores
erant, quibus idipsum nomen inditum est subinde ex
agris senatum duces&#xE8BF;&#x0301; accersentibus. Vlpianus titulo de
rebus eorum qui sub tutela. l. magis. Dari, inquit, uiato=
rem qui ei renunciet.</P>
<P>  vicarivs seruus, dicitur ille, quem atriensis ser=
uus substituit. Itaque uicarius dicitur serui seruus. Mar=
tialis: Esse sat est seruum, iam nolo uicarius esse. Plautus
in asinar. Sticho, inquit, uicario ipsi tuo. cui Leonidas
Atriensis respondet: Mihi scio uicari&#x0169; esse. Vlpianus titu
lo de legatis tertio. l. seruos. Vicarios seruorum suorum<-P>

@@0@<filename:W0078-0202.jpg/>
@@1@<SE202>198 LEXICON
<-P>numero non cōtineri. Idem in titulo de peculio legato. l. si
peculium legetur. Recte igitur atque Latine Pontifices
appellant se uicarios, hoc est, seruos serui Petri, qui se
appellat seruum iesv christi in suis canonicis.
sed Petrus non uicarius christi, quia non est ser=
uus serui.</P>
<P>  vienna, ciuitas est Allobrogum in Gallia Nar=
bonensi, cuius meminit Iurisconsultus, titulo de censibus.</P>
<P>  vinacivm, uel uinacius proprie acini semen est.
Acinus aute&#x0303; gran&#x0169; uuæ. Cato tamen in libro de re rusti=
ca, pro acinis musto exhaustis uinacium posuit. Dolia,
inquit, quibus uinacios condat decem habeat. Vlpianus
quoque titulo de furtis. l. si quis uxori. Vuarum, inquit,
& musti & uinaciorum nomine furti agere potest.</P>
<P>  vindicta, uirga Prætoris erat, qua seruo im=
posita illum faciebat liberum. Persius: Vindicta post=
quam meus à prætore receßi. unde per metonymiam,
uindicta pro libertate aliquando. Ouidius de remed. Vin=
dictæ quisque fauete suæ. & ibidem: Optima uindictæ
proxima quæque dies. Dicta est autem uindicta à uindi=
cando, hoc est in libertatem asserendo, uel à Vindicio ser=
uo Vitelliorum, qui coniurationem de reddenda urbe
Tarquinijs patefecit. de quo Liuius libro secundo. &
Pomponius de origine iuris. lege, necessarium. Titulus est
præterea in libris digestorum, de manumißis uindicta.</P>
<P>  viriolae, armillæ erant ex gemmis margari=
tis&#xE8BF;&#x0301; auro cælatis, quæ & uiriæ dicebantur. Plinius libro
trigesimotertio: Vt habeant quidem in lacertis iam qui=
dem & uiri, quod è Dardanis uenit, atque itaque Dar=<-P>

@@0@<filename:W0078-0203.jpg/>
@@1@<SE203>IVRIS CIVILIS. 199
<-P>danium uocabatur, uiriolæ celticæ dicuntur uiriæ celtibe=
ricæ, habeant f&#x0153;minæ in armis digitis&#xE8BF;&#x0301; totis, collo &
auribus. Itaque uult Plinius quod Dardanium sit armil=
la, quoniam à Dardanis uemt, Viriola qua utuntur Cel=
tæ, id est, Galli: Viria, qua Celtiberi, id est, Hispani. Vl=
pianus titu. de auro & argento legato. l. argu. Armillæ,
inquit, uiriolæ, annuli præter signatorios. & infra. l. me=
dico. Lineas duas ex margaritis, & uiriolas ex smaragdis.
Paulus de optione & electione leg. l. si tibi. Si ex qua=
tuor, inquit, uiriolis duæ.</P>
<P>  vitis, centurionis gestamen erat, ad fustigandos
milites pigre munera sua obeuntes. de qua in uerbo Cen=
turio multa diximus.</P>
<P>  vniones, dicuntur margaritæ grandiores, dicti
ab eo ut Plinius libro nono scribit, quod nulli duo repe=
riantur indiscreti: unde nomen unionum, inquit, Roma=
næ imposuere deliciæ. de auro & argento legato. l. seia.
Legauit, inquit, unione&#x0303; cum hyacinthis, & postea unio=
nem soluit.</P>
<P>  vrinatores, dicuntur qui subter aqua natan=
tes tempore multo cōtinent spiritum, ab eo quod est uri=
no, as, uel urinor, aris. Varro de lingua Latina: Vrnæ, in=
quit, dictæ quod urinant in aqua haurienda. Vrinari enim
est in aqua mergi. Plinius libro secundo: Vrinantibus in
quamlibet profundam aquarum altitudinem. Idem lib. 9.
Has, inquit, urinantium cura capi. Idem libro undecimo:
Eadem est causa quare sub aqua diu Ranæ & diu Pho=
cæ urinentur. Callistratus ad legem Rhodiam de iactu.
lege, nauis. Merces per urinatores extractæ. Audi som=<-P>

@@0@<filename:W0078-0204.jpg/>
@@1@<SE204>200 LEXICON
<-P>nium Accursij: Qui ita, inquit, subtiliter perpendunt &
uident sub aqua, sicut medicus per urinam perpendit
ægritudinem.</P>
<P>  vvlpianvs an Vlpianus dici debeat Iuriscon=
sultißimus Alexandri Cæsaris ille assessor, multi dubi=
tant: quæ ambiguitas ex Pandectarum Florentinarum
lectione tollitur, in quibus semper Vulpianus per duplex
u, alteram consonantem, alteram uocalem scribitur.</P>
<Z>X</Z>
<P><INI2>X</INI2>enivm, interpretatur munus quod hospitibus
datur. Nam xenos interpretatur hospes. Vitru=
uius libro sexto: Primo, inquit, die Græci hospites inui=
tabant ad c&#x0153;nam, postero mittebant pullos, oua, olera,
poma, reliquas&#xE8BF;&#x0301; res agrestes. Ideo pictores qui ea quæ
mittebantur hospitibus, picturis imitabantur, xenia ap=
pellarunt. Martialis: Omnis in hoc gracili xeniorum tur
ba libello. & sequitur: Hæc licet hospitibus pro munere
disticha mittas. Inde per diminutionem xeniolum. Apu=
leius libro secundo de asino: Mittit byrrhena mihi xe=
niola, porcum optimum & quinque gallinulas. Vlpia=
nus libro primo, titulo de officio procons. l. solent. Non,
inquit, in totum xenijs abstinere debet proconsul. & pau
lò post: Quantum ad xenia, inquit, pertinet uetus pro=
uerbium est &c.</P>
<P>  xenodochivm, interpretatur hospitium, quod
hospitibus & peregrinis publicitus siue priuatim patet,
Hieronymus in quadam epistola ad Pammachium: Au=
dio te xenodochi&#x0169;, in portu fecisse Romano. In codice Iu<-P>

@@0@<filename:W0078-0205.jpg/>
@@1@<SE205>IVRIS CIVILIS 201
<-P>stiniano titu. de sacrosanctis ecclesijs. l. illud. l. sancimus.
l. si quis. Item de episcopis & clericis, tum xenodochium,
tum xenon appellatur.</P>
<P>  xenoparochvs, is est qui publice munera ho
spitibus contribuit, quia xenos hospes interpretatur, &
parochus tributor. Archadius lib. 50. tit. de muneribus. l.
munerum. Tabularij, inquit, uel xenoparochi ut in qui=
busdam ciuitatibus.</P>
<P>  xerolophvm, locus erat celebris Bizātij, quæ
Constantinopolis postea cognominata est. Priscianus li=
bro primo de octo partibus orationis: Epigrammata, in=
quit, quæ egomet legi in tripode uetustißimo Apolli=
nis, qui stat in xerolopho Bizantij scriptus. Idem libr. 6.
Ostendunt, inquit, epigrāmata uetustißima quæ & lite=
ris uetustißimis scripta in multis tripodibus legi, & ma
xime in tripode Apollinis, qui est Constantinopoli in
loco quem Xerolophon uocāt. Iustinianus libro quarto
Institution&#x0169;, titulo de publicis iudicijs. Quod nos, inquit,
telum appellamus, illi telos appellant. admonent, inquit,
nos epigrammata in Xerolopho scripta. Et sequitur epi
gramma Græcum.</P>
<P>  xystici, dicuntur athletæ, dicti à xysto, qui, ut
ait Vitruuius libro sexto, est porticus ampla latitudine,
in qua athletæ per hyberna tempora exercebantur. Sue=
tonius in augusto: Xysticorum certationes, aut gladia=
torum pugnas seuerißime semper egit. Idem in Galba: Si
quid scænici aut xystici donatum olim uendidissent. Vlp.
ti. de ijs qui notantur infamia. l. athletas. pro eo quod es=
se debuit, xystici, xesustici corrupte legitur.</P>

@@0@<filename:W0078-0206.jpg/>
@@1@<SE206>202 LEXICON IVRIS CIVILIS.
<Z>Z</Z>
<P><INI2>Z</INI2>ythvm, potus est quem è frugibus excogita=
uit Aegyptus. unde à Columella pelusiacum co=
gnominatur in horto, c&#x0169; dicit, Et pelusiaci proritet po=
cula zythi. Vlp. ti. de tritico & uino legato. l. si quis. Zy
thum, inquit, & cætera pro hominum affectione.</P>
<P>  zona, non tantum pro cingulo accipienda est, sed
aliquando etiam pro marsupio & loculis nummorum re
fertis accipitur. Apuleius lib. 7. de asino: Plotina, inquit,
preciosißimis monilium & auro monetali zonis refertis
incincta. Suetonius quoque scribit Vitellium zonam se
aureorum plenam circundedisse. Spartianus etiam Pesce
nium nigrum Imperatorem iußisse, ne milites in zonis
nummos aureos uel argenteos portarent ad bellum. Lam
pridius quoque Alexandrum Cæsarem dicere solit&#x0169; ait,
Miles non timet, nisi uestitus, calceatus, & satur, & ali=
quid in zonula habens. Et ferè hæc est consuetudo Hispa
norum, ut cingulo bursam escariam applicent, in qua
portent nummos. Itaque Saluator noster discipulis in=
terminatur, ne portent zonam. In hoc significatu acce=
pit Vlp. in titu. de bonis damnatorum. l. diuus. Neque si
zonam, inquit, circa se habuerit: protinus aliquis sibi uin
dicare debebit. Accursius putauit zonam esse cingulum
magni precij.</P>

@@0@<filename:W0078-0207.jpg/>
@@1@<SE207>203
<Z><A+1>EX OBSERVATIONIBVS</A+1>
Aelij Antonij Nebrissensis in li-
bros Iuris Ciuilis.
DE GLAVCO ET DIOMEDE,
ACCVRSII SOMNIVM.</Z>
<P><INI5>E</INI5>st in praefatione di=
gestorum peroratio Iustiniani Impe=
ratoris in hæc uerba: Incipite igitur le
gum doctrinam eis Dei gubernatione
tradere, & uiam aperire, quam nos in=
uenimus, quatenus fiant optimi Iustitiæ & reipub. mini
stri, & uos maximum decus in omne æuum sequatur.
Quia nostris temporibus talis Legum inuenta est per=
mutatio, qualem apud Homerum patrem omnis uirtu=
tis, Glaucus & Diomedes inter se faciunt dißimilia per=
mutantes. & subdit carmina Homeri sumpta ex 7. Ilia=
dos libro, ubi narrat quo pacto in obsidione Troiana
Diomedes cum Glauco Hippolochi filio congressus, c&#x0153;=
pit ab illo quærere quis esset, quibus&#xE8BF;&#x0301; maioribus ortus.
Cui Glaucus se Bellerephontis nepotem, Hippolochi&#xE8BF;&#x0301;
filium esse respondit. Cum&#xE8BF;&#x0301; Diomedes uetus hospitium
Oenei Bellerephontis&#xE8BF;&#x0301; utrius&#xE8BF; auorum fuisse intellige
ret, pugna abstinuit, atque ita commutatis armis digres=
si sunt, quasi pignus amoris alter alterius reportantes.
Fuerunt autem Glauci arma aurea centum bobus æsti=
mata, Diomedis ærea nouem boum. Quod Accurs. ne=
scio quibus furijs agitatus, exponens ait: Diomedes cum<-P>

@@0@<filename:W0078-0208.jpg/>
@@1@<SE208>204 ACCVRSII
<-P>rediret per mare à Troiana uictoria, indigebat uino, &
inuenit Glaucum iuxta mare abundantem uino & caren
tem equis, at ipse multos habebat equos, quos in prælio
habuerat, & ita dedit illi de equis inutilibus pro uino ne
cessario & utili sibi, & Glaucus dedit uin&#x0169; superfluum,
& accepit equos necessarios, sic & nos fecimus permu=
tationem de inutili modo legendi ad utilem. Hucus&#xE8BF; Ac=
cursius. Omitto corruptißimum et mille acyrologijs de=
prauatum dicendi genus. Vbi legit ille bonus uir hæc hi=
storiarum portenta, aut quis illum docuit in rebus qua=
rum ignoratione tenebatur, diuinare? Aliud est enim, ut
diuus Hierony. scribit, esse uatem, aliud interpretem: il=
lic spiritus neutra prædicit, hic eruditio & uerborum co
pia ea quæ intelligit interpretatur. Quod si fuisset Ac=
cursio mixtum cum pudore iudicium, aut omnino tacuis
set ijs de rebus quas ignorabat, aut ea scriberet quæ de
Glauco & Diomede ab autoribus memoriæ prodita
sunt, Homero præsertim, quem Iustinianus citat testem.
Quod si Accursius Græcas literas ignorabat, didicisset
saltem latinas, in quibus libro primo Sermonum Hora=
tij legeret: Aut si disparibus bellum incidit aut Diome=
de, Cum Licio Glauco discedat pigrior ultro Muneribus
mißis. At&#xE8BF; apud Martialem lib. 9. epigrammaton: Tam
stupidus nunquam nec tu puto Glauce fuisti, Chalcea do
nanti chrysea qui dederas. Aut quoniam Iuris libros in=
terpretabatur, illud saltem quod Aristoteles libr. 5. ethi=
corum cum de iustitia & iure dissereret, scripsit: Volen
ti, inquit, non fit iniuria, sed qui sua donat, ut Homerus
de Glauco scribit, dedisse eum Diomedi arma aurea pro<-P>

@@0@<filename:W0078-0209.jpg/>
@@1@<SE209>SOMNIVM. 205
<-P>ferreis, centeni precij pro noueni, huic iniuria non fit.
Aut imitaretur saltem pudorem sancti Thomæ qui lo=
cum illum exponens, nihil tale somniat quale Accursius,
sed tantum ab ignorantia interpretis deceptus, dixit ac=
cepisse Diomedem centum boues pro nouem, cum Home
rus dicat arma æstimata precio centum boum, pro ar=
mis nouem boum, quod & Pli. lib. 33. affert. Quanquam
Homerus inquit admiratus aurum, æstimationes rerum
ita fecit, ut centum boum arma permutasse Glaucum di=
ceret, cum Diomedis armis nouem bo&#x0169;. & hoc est quod
Iustinianus dicebat talem permutationem legum anti=
quarum pro nouis esse factā, qualis fuit Glauci & Dio=
medis, hoc est, centeni precij pro noueni.</P>
<Z>DE LEGATIS ATHENAS
mißis Somnium Accursij.</Z>
<P>  pomponivs lib. primo Digest. sub titulo qui est
de origine iuris: Placuit, inquit, publica autoritate dece&#x0303;
constitui uiros, per quos peterentur leges à Græcis ciui=
tatibus, ut ciuitas fundaretur legibus quas in tabulis
eburneis perscriptas pro rostris composuerunt. Audi=
te nunc obsecro uos ægrotantis Accursij somnia uana:
Antè, inquit, quàm hoc fieret, miserunt Græci Romam
quendam sapientem, ut exploraret an digni essent Ro=
mani legibus, qui cum Romam uenisset, Romani cogi=
tantes quid poterat fieri, quendam stultum ad disputan=
dum cum Græco posuerunt, ut si perderet, tantum deri=
sio esset. Græcus nutu disputare c&#x0153;pit, & eleuauit unum
digitum, unum Deum significans. Stultus credens quod<-P>

@@0@<filename:W0078-0210.jpg/>
@@1@<SE210>206 ACCVRSII
<-P>uellet cum uno oculo decæcare, eleuauit duos & cum eis
eleuauit etiam pollicem, sicut naturaliter euenit, quasi
cæcare eum uellet de utroque. Græcus autem credidit
quod trinitatem ostenderet. Item Græcus apertam ma=
num ostendit, ut ostenderet omnia nuda & aperta Deo.
Stultus autem timens maxillatam sibi dare, pugnum clau
sum quasi repercussurus leuauit, Græcus intellexit quod
Deus omnia clauderet palma: & sic credens Romanos
dignos legibus, receßit. O miserrimam sæculi nostri con=
ditionem, qui hæc audimus & patimur. Ecquis unquam
talia deliramenta nisi à mulierculis lanificio intentis au=
diuit? & non uidet homo perditus non habita ratione
temporum & personarum sibijpsis repugnantia dicere?
Quòd si tanta erat illi historia mentiendi libido, at de=
buit saltem aliquid dicere quod nos falleret. Nunc uero
ea per crapulam ructat, quæ nec credent pueri, qui non=
dum ære lauantur. Nam si quod hoc in loco Pomponius
scribit, constat esse factum trecentesimo altero anno ab
urbe condita, hoc est, ante natalem Christianum annos
circiter quadringentos quinquaginta, quo pacto Græ=
cus & Romanus de trinitate personarum atque unita=
te substantiæ in diuinis disputare poterāt? hoc ne Ezras
quidem fecisset, doctißimus illa tempestate legis inter=
pres, nedum homines in falsa deorum gentilium religione
occupati. Aut si tam diligens in historia esse uolebat, il=
lud potius annotare debuit, Romanarum rerum scripto=
res non quod Pomponius scribit creatos esse decem uiros
per quos leges peterentur, sed cum prius deferendis legi=
bus inter Romanos conueniret, de latore tantum disce=<-P>

@@0@<filename:W0078-0211.jpg/>
@@1@<SE211>SOMNIVM. 207
<-P>ptarent missos esse tris legatos Athenas, iussos&#xE8BF;&#x0301; incly=
tas Solonis leges describere, & aliar&#x0169; Græciæ ciuitatum
instituta mores&#xE8BF;&#x0301; pernoscere. Postea uero quàm illi re=
dierunt, creatos decem uiros condendarum legum & iu=
ris dicundi causa. Quod uero Pomponius scribit tabulas
fuisse eburneas, Dionysius Halicarnaseus diligentißimus
antiquitatum Romanar&#x0169; scriptor libro nono æreas fuis=
se memoriæ prodidit. Quod&#xE8BF;&#x0301; idem autor scribit tabulas
in foro positas, non est diuersum ab eo, quod Pomponius
tradit positas esse pro Rostris: nam Rostra templ&#x0169; erat
in foro Romano quod placuit exornari Rostris nauium,
quas ab Anciatibus acceperant, non ut Accursius delirat
pyratarum. Illud uero perquam ridicul&#x0169;, quod in re ma=
nifesta dubitans, pro rostris exponit ante oculos & ora
hominum. Ab Hispano, opinor, aliquo id didicerat, quo=
niam Hispane facies rostro appellatur.</P>
<Z>MVTIVS PRO FABIVS.</Z>
<P>  idem Pomponius in eodem titulo de origine iuris:
Qinquit, Mutius qui ad Carthaginienses missus lega=
tus, cum essent duæ tesseræ positæ, una pacis, & altera
belli, arbitrio sibi dato utram uellet referre Romam,
utran&#xE8BF; sustulit, & ait Carthaginienses petere debere
utrā mallent accipere. Atqui non Q. Mutius, sed Q. Fa=
bius fuit, qui cum Valerio Flacco missus est Carthagi=
nem legatus, ut nisi Hannibal uiolator f&#x0153;deris dedere=
tur, bellum Carthaginiensibus indiceret. Hic Fabius,
Pamphilus cognominatus est, ad differentiam illius Fa=
bij qui in eodem secundo bello Punico singularem ope=<-P>

@@0@<filename:W0078-0212.jpg/>
@@1@<SE212>208 ACCVRSII
<-P>ram Reipu. nauauit, atque tum maximus, tum uerrico=
sus, tum ouicula dictus est. Atque ea propemodum Fa=
bium Pamphilum fecisse coram Carthaginiensibus quæ
Pomponius refert, autores sunt Polybius, Liuius, Plutar=
chus. Silius præterea lib. secundo Punicorum:</P>
<shi>Non ultra patiens Fabius texisse dolorem,
Concilium exposcit propere, patribus&#xE8BF;&#x0301; uocatis,
Bellum se gestare sinu pacem&#xE8BF;&#x0301; profatus.
Quid sedeat legere, ambiguis neu fallere dictis
Imperat, at sæuo neutrum renuente senatu
Ceu clausas acies gremio&#xE8BF;&#x0301; effunderet arma,
Accipite infaustum Libyæ euentu&#xE8BF;&#x0301; priori
Par inquit bellum, & laxos effudit amictus.</shi>
<P>  tam insigne mendum non debuit Accursius dißimu
lare, at&#xE8BF; intactum relinquere, ubi non in parte, sed in to
to error committitur. Nam quid habent simile Mutius
& Fabius? nempe hoc quod Thais & Hermione.</P>
<Z>COLVMNARIVM PRO
Colum Niuarium.</Z>
<P>  pomponivs Iurisconsultus in lib. dig. tit. de auro
& argento leg. In argento, inquit, potorio utrum id dun=
taxat sit quo bibi poßit, an etiam id quod ad præpara=
tionem bibendi comparatum est, ueluti columnarium &
urceoli. Quod uasis genus columnarium sit nullus unquā
scripsit, sed ne&#xE8BF; legit, præter unum Philippum Beroal=
dum, uirum alioqui singulari eruditione, qui ex huius le=
gis deceptus lectione, putauit esse poculi genus, & Ac=
cursium, qui anglisteriam interpretatur, sic Itali uulgo<-P>

@@0@<filename:W0078-0213.jpg/>
@@1@<SE213>SOMNIVM. 209
<-P>appellant ampullam uitream longioris colli. Ego uero
cum columnarium esse nihili uerbum pro comperto ha=
berem, c&#x0153;pi mecum recogitare quid columnarij loco
substituerem, cum subito fuit mihi præsto Martialis
poe&#x0308;tæ distichon, cuius lemma est, Colum niuari&#x0169;. Cum&#xE8BF;&#x0301;
adhuc subdubitarem, an pro columnario colum niuarium
reponerem, legi sequens distichon, cuius index est, Vrceo=
li ministratorij. Exilui præ nimia lætitia, at&#xE8BF; c&#x0153;pi mihi
ipsi gratulari, quod locum alijs incognitum atque inta=
ctum mea diligentia restitui. Quid uero colum niuarium
fuerit, reliquum est ut ostendamus. Fuit consuetudo apud
maiores nostros, non modo colare uina, ut essent mollio=
ra def&#x0153;catiora&#xE8BF;&#x0301;, uerùm etiam aquam per niues transmit
tere, quo fieret gustui suauior. Instrumenta uero ad per=
colandum erant cola minutißimis uiminibus contexta,
aut ex sacco lineo siue cilicino. Virgilius secundo Georg.
Tu spisso uimine qualos Cola&#xE8BF;&#x0301; prælorum fumosis diripe
tectis. De colatorio sacco Martialis in disticho, cuius
lemma est, saccus niuarius: Attenuare niues norunt &
linthea nostra, Frigidior colo non salit unda tuo. Plinius
decimoquarto: Vtilißimum omnibus sacco uiribus fra=
ctis. Idem decimonono: Inueterari uina saccis&#xE8BF;&#x0301; castrari.
& uigesimotertio libro: Vt plus, inquit, capiamus, sacco
frangimus uires. Atque iterum Martialis: Turbida solli=
cito transmittere cecuba sacco. & Horatius secundo Ser=
monum: Integrum perdunt lino uitiata saporem. Quod
Porphyrion exponit sacco percolata. Cum ita&#xE8BF; Martia=
lis duo disticha continuata scripserit, alterum de colo ni=
uario, alterum de sacco niuario, subdiderit&#xE8BF;&#x0301; statim ur=<-P>

@@0@<filename:W0078-0214.jpg/>
@@1@<SE214>210 ACCVRSII SOMNIVM.
<-P>ceolos ministratores, quis non uidet apud Pomponium
legendum esse colum niuarium, cum præsertim euestigio
sequatur & urceoli? Quid, quod sensus pulchre coit, at&#xE8BF;
satisfacit ei quod uenire potuit in dubitationem, an uide=
licet uasorum potorior&#x0169; appellatione ueniant uasa qui=
bus non bibimus, sed præparantur ordinantur&#xE8BF;&#x0301; ad id
quod bibendum est, ut colum & saccus per quæ colantur
<Z>uina niues&#xE8BF;&#x0301;, atque præter ea urceoli, quibus uinum &
aqua discumbentibus ministratur. Non quod Ac=
cursius & Philippus putabant esse uasa
potoria. Esset nanque sensus legis ri=
diculus, si dixeris appellatio=
ne uasorum potorio=
rum uasa po=
toria
contineri.</Z></P>
<Z>FINIS.</Z>

@@0@<filename:W0078-0215.jpg/>
@@1@<SE215>
<Z><A+2>Index rerum quæ</A+2>
<A+1>IN HOC IVRIS CIVI-
lis Lexico continentur.</A+1>
A</Z>
<duolan 2><P><INI2>A</INI2>Bax <R>pag. 3</R></P>
<P>Abactores <R>4</R></P>
<P>Abrogare <R>5</R></P>
<P>Acapna <R>6</R></P>
<P>Aconitum <R>7</R></P>
<P>Ad præpositio <R>ibidem</R></P>
<P>Addico <R>8</R></P>
<P>Adrogare <R>9</R></P>
<P>Adulterina <R>10</R></P>
<P>Aedicula <R>11</R></P>
<P>Aestimo <R>ibid.</R></P>
<P>Agnus <R>12</R></P>
<P>Agrippinensis <R>ibid.</R></P>
<P>Agonotheta <R>ibid.</R></P>
<P>Album <R>13</R></P>
<P>Algidum <R>ibidem</R></P>
<P>Allego <R>14</R></P>
<P>Alueus <R>ibidem</R></P>
<P>Ambitus <R>ibidem</R></P>
<P>Amphora <R>15</R></P>@@

<P>Aminæum <R>ibidem</R></P>
<P>Amurca <R>16</R></P>
<P>Anadema <R>17</R></P>
<P>Analogistæ <R>ibidem</R></P>
<P>Angaria <R>ibidem</R></P>
<P>Animaduerto <R>ibid.</R></P>
<P>Ancones <R>18</R></P>
<P>Anniculus <R>ibidem</R></P>
<P>Annona <R>ibidem</R></P>
<P>Annua <R>19</R></P>
<P>Antiades <R>ibidem</R></P>
<P>Antidorum <R>20</R></P>
<P>Antidotum <R>ibidem</R></P>
<P>Antinomia <R>ibidem</R></P>
<P>Antoninus & Seuerus <R>21</R></P>
<P>Apocha <R>ibidem</R></P>
<P>Apolides <R>ibidem</R></P>
<P>Apostoli <R>ibidem</R></P>
<P>Apparitores <R>ibidem</R></P>
<P>Appendicius <R>22</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0216.jpg/>
@@1@<SE216>INDEX.
<duolan 2><P>Aquiminarium <R>22</R></P>
<P>Arcarius <R>ibidem</R></P>
<P>Archiatros <R>23</R></P>
<P>Archigeron <R>ibidem</R></P>
<P>Archigubernius <R>ibidem</R></P>
<P>Archimandrita <R>ibidem</R></P>
<P>Archimimus <R>24</R></P>
<P>Architectus <R>ibidem</R></P>
<P>Area <R>25</R></P>
<P>Arelatensis <R>ibidem</R></P>
<P>Arena <R>ibidem</R></P>
<P>Areseusa <R>26</R></P>
<P>Argentarius <R>ibidem</R></P>
<P>Armentum <R>ibidem</R></P>
<P>Armilla <R>ibidem</R></P>
<P>Arra <R>27</R></P>
<P>Artemo <R>ibidem</R></P>
<P>Assessores <R>28</R></P>
<P>Athleta <R>ibidem</R></P>
<P>Atrienses <R>ibidem</R></P>
<P>Attellanus <R>29</R></P>
<P>Autorare <R>ibidem</R></P>
<P>Aurum <R>30</R></P>
<Z>B</Z>
<P><INI2>B</INI2>Aluca <R>30</R></P>
<P>Bannum <R>31</R></P>
<P>Bapheus <R>ibidem</R></P>
<P>Bastagarij <R>32</R></P>
<P>Berytos <R>ibidem</R></P>@@

<P>Biblius <R>ibidem</R></P>
<P>Bibliotheca <R>33</R></P>
<P>Bidens <R>ibidem</R></P>
<P>Bini <R>ibidem</R></P>
<P>Bissextus <R>34</R></P>
<P>Byßicus <R>ibidem</R></P>
<P>Bombycinus <R>35</R></P>
<P>Bona <R>ibidem</R></P>
<P>Bractearius <R>ibidem</R></P>
<P>Brephotrophium <R>36</R></P>
<P>Bubulcus <R>ibidem</R></P>
<P>Buccinum <R>ibidem</R></P>
<P>Buprestis <R>37</R></P>
<P>Burdo <R>ibidem</R></P>
<Z>C</Z>
<P><INI2>C</INI2>Aballus <R>37</R></P>
<P>Cacabus <R>38</R></P>
<P>Caducum <R>ibidem</R></P>
<P>Cæduus <R>ibidem</R></P>
<P>Cæmentum <R>39</R></P>
<P>Caius <R>ibidem</R></P>
<P>Calata <R>ibidem</R></P>
<P>Calcaria <R>40</R></P>
<P>Calculator <R>ibidem</R></P>
<P>Calendarium <R>ibidem</R></P>
<P>Caligatus <R>41</R></P>
<P>Camelasia <R>42</R></P>
<P>Cannabis <R>ibidem</R></P>
<P>Cancelli <R>ibidem</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0217.jpg/>
@@1@<SE217>INDEX.
<duolan 2><P>Cancello <R>43</R></P>
<P>Cantharis <R>ibidem</R></P>
<P>Cantharus <R>ibidem</R></P>
<P>Capitale <R>44</R></P>
<P>Capitium <R>ibidem</R></P>
<P>Capitulum <R>ibidem</R></P>
<P>Capsarij <R>45</R></P>
<P>Careum <R>ibidem</R></P>
<P>Carrum <R>45</R></P>
<P>Carthaginienses <R>ibidem</R></P>
<P>Caßiopa <R>46</R></P>
<P>Castellum <R>ibidem</R></P>
<P>Catadromus <R>47</R></P>
<P>Cauma <R>ibidem</R></P>
<P>Cauillatio <R>ibidem</R></P>
<P>Caupo <R>ibidem</R></P>
<P>Causarij <R>48</R></P>
<P>Causor <R>ibidem</R></P>
<P>Cauterium <R>ibidem</R></P>
<P>Cedere diem <R>49</R></P>
<P>Cellarium <R>ibidem</R></P>
<P>Cenotaphium <R>ibidem</R></P>
<P>Censeo <R>50</R></P>
<P>Centones <R>ibidem</R></P>
<P>Centurio <R>51</R></P>
<P>Certamen <R>ibidem</R></P>
<P>Certiorem facere <R>ibid.</R></P>
<P>Ceruisa <R>52</R></P>
<P>Character <R>ibidem</R></P>@@

<P>Charta <R>ibidem</R></P>
<P>Chirographum <R>53</R></P>
<P>Choma <R>ibidem</R></P>
<P>Chrissamos <R>54</R></P>
<P>Cidonium malum <R>ibidem</R></P>
<P>Cymbium <R>ibidem</R></P>
<P>Cilicium <R>ibidem</R></P>
<P>Cingere <R>55</R></P>
<P>Circeiensis <R>ibidem</R></P>
<P>Circenses ludi <R>ibid.</R></P>
<P>Circitores <R>56</R></P>
<P>Circulatores <R>ibid.</R></P>
<P>Circunscribere <R>57</R></P>
<P>Circunuenire <R>ibidem</R></P>
<P>Cisterna <R>ibidem</R></P>
<P>Citreæ mensæ <R>58</R></P>
<P>Clandestinus <R>ibidem</R></P>
<P>Clauus <R>ibidem</R></P>
<P>Clauus morbus <R>59</R></P>
<P>Cliuosa loca <R>ibidem</R></P>
<P>Cloaca <R>ibidem</R></P>
<P>Coalluere <R>60</R></P>
<P>Coccum <R>ibidem</R></P>
<P>C&#x0153;liaci <R>61</R></P>
<P>C&#x0153;miterium <R>ibidem</R></P>
<P>C&#x0153;naculum <R>ibidem</R></P>
<P>C&#x0153;tus <R>ibidem</R></P>
<P>Collegium <R>ibidem</R></P>
<P>Colludere <R>62</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0218.jpg/>
@@1@<SE218>INDEX.
<duolan 2><P>Colum niuarium <R>ibidem</R></P>
<P>Comes <R>63</R></P>
<P>Comitia <R>ibidem</R></P>
<P>Commeatus <R>ibid.</R></P>
<P>Commeatalis <R>64</R></P>
<P>Commentum <R>ibid.</R></P>
<P>Commentariensis <R>ibid.</R></P>
<P>Committere <R>65</R></P>
<P>Commune <R>ibidem</R></P>
<P>Compendium <R>ibid.</R></P>
<P>Competenter <R>ibid.</R></P>
<P>Compilare <R>66</R></P>
<P>Compingere <R>ibidem</R></P>
<P>Concameratio <R>ibid.</R></P>
<P>Conclaue <R>ibidem</R></P>
<P>Concinnare <R>67</R></P>
<P>Conditura <R>ibidem</R></P>
<P>Congiarium <R>ibidem</R></P>
<P>Contignatio <R>ibid.</R></P>
<P>Continens <R>68</R></P>
<P>Conturbo <R>ibidem</R></P>
<P>Corbis <R>ibidem</R></P>
<P>Corinthium æs <R>69</R></P>
<P>Corpus <R>ibid.</R></P>
<P>Corradere <R>70</R></P>
<P>Corriuales <R>ibidem</R></P>
<P>Cotidie <R>ibid.</R></P>
<P>Cotoria <R>ibidem</R></P>
<P>Cretæfodina <R>71</R></P>@@

<P>Crinale <R>ibidem</R></P>
<P>Cucuma <R>ibidem</R></P>
<P>Culleus <R>72</R></P>
<P>Cuppa <R>ibid.</R></P>
<Z>D</Z>
<P><INI2>D</INI2>Actylotheca <R>73</R></P>
<P>Damno <R>ibi.</R></P>
<P>Daphnensis <R>ibidem</R></P>
<P>Dardanarius <R>74</R></P>
<P>Decedere <R>ibid.</R></P>
<P>Decido <R>ibidem</R></P>
<P>Decisio <R>75</R></P>
<P>Decoctores <R>ibidem</R></P>
<P>Decuriones <R>ibidem</R></P>
<P>Dedititij <R>76</R></P>
<P>Definio <R>ibidem</R></P>
<P>Defrutum <R>ibid.</R></P>
<P>Deglabrare <R>77</R></P>
<P>Delator <R>ibidem</R></P>
<P>Delibrare <R>ibidem</R></P>
<P>Delphi <R>ibidem</R></P>
<P>Delphicæ mensæ <R>ibidem</R></P>
<P>Deminuo <R>78</R></P>
<P>Demolior <R>ibid.</R></P>
<P>Deni <R>ibid.</R></P>
<P>Depectus <R>79</R></P>
<P>Deserere <R>ibidem</R></P>
<P>Desidero <R>ibidem</R></P>
<P>Diæta <R>80</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0219.jpg/>
@@1@<SE219>INDEX.
<duolan 2><P>Diathetum <R>ibidem</R></P>
<P>Dienses <R>81</R></P>
<P>Diffundere <R>ibidem</R></P>
<P>Diffundi <R>ibidem</R></P>
<P>Digitus <R>82</R></P>
<P>Di&#x0153;cesis <R>ibidem</R></P>
<P>Diplomata <R>ibidem</R></P>
<P>Dispungere <R>83</R></P>
<P>Dißidium <R>ibidem</R></P>
<P>Distrahere <R>ibidem</R></P>
<P>Diuortium <R>84</R></P>
<P>Dolium <R>ibidem</R></P>
<P>Dolones <R>ibidem</R></P>
<P>Donaria <R>85</R></P>
<P>Duracinæ <R>ibidem</R></P>
<Z>E</Z>
<P><INI2>E</INI2>Ditus <R>85</R></P>
<P>Effringere <R>ibidem</R></P>
<P>Electri genera <R>86</R></P>
<P>Elenchus <R>ibidem</R></P>
<P>Elogium <R>87</R></P>
<P>Elusco <R>ibid.</R></P>
<P>Emansor <R>88</R></P>
<P>Emblemata <R>ibidem</R></P>
<P>Emeriti <R>ibidem</R></P>
<P>Emerita <R>ibidem</R></P>
<P>Emiseni <R>89</R></P>
<P>Emphyteosis <R>ibid.</R></P>
<P>Emphracta <R>ibid.</R></P>@@

<P>Emplastrum <R>ibid.</R></P>
<P>Epidemitici <R>90</R></P>
<P>Episcopus <R>ibidem</R></P>
<P>Epistomium <R>ibidem</R></P>
<P>Epitome <R>ibidem</R></P>
<P>Epulum <R>91</R></P>
<P>Eremodicium <R>ibid.</R></P>
<P>Ergasterium <R>ibid.</R></P>
<P>Errones <R>ibidem</R></P>
<P>Etiam <R>92</R></P>
<P>Etiamnum <R>ibidem</R></P>
<P>Euestigio <R>ibidem</R></P>
<P>Exacta <R>ibidem</R></P>
<P>Exaggerare <R>93</R></P>
<P>Exautorare <R>ibid.</R></P>
<P>Exconsul <R>ibidem</R></P>
<P>Exemptilis <R>94</R></P>
<P>Expungere <R>ibid.</R></P>
<P>Extricare <R>ibidem</R></P>
<Z>F</Z>
<P><INI2>F</INI2>Alx <R>94</R></P>
<P>Familia <R>95</R></P>
<P>Ferruminare <R>ibid.</R></P>
<P>Figlina <R>ibidem</R></P>
<P>Fiscus <R>96</R></P>
<P>Flauius <R>ibidem</R></P>
<P>Fomenta <R>97</R></P>
<P>Forma <R>ibidem</R></P>
<P>Fugitiuus <R>ibidem</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0220.jpg/>
@@1@<SE220>INDEX.
<duolan 2><P>Fulcimentum <R>ibid.</R></P>
<P>Fultura <R>98</R></P>
<P>Fullo <R>ibidem</R></P>
<P>Fundus <R>ibidem</R></P>
<Z>G</Z>
<P><INI2>G</INI2>Arum <R>99</R></P>
<P>Genius <R>ibid.</R></P>
<P>Germanicus <R>ibidem</R></P>
<P>Gymnasium <R>100</R></P>
<P>Glans <R>ibid.</R></P>
<P>Glarea <R>ibidem</R></P>
<P>Glaucinum <R>101</R></P>
<P>Grammatophylaci&#x0169; <R>ibid.</R></P>
<P>Grassari <R>ibidem</R></P>
<P>Gutturosus <R>ibidem</R></P>
<Z>H</Z>
<P><INI2>H</INI2>Amus <R>102</R></P>
<P>Harpagones <R>ibid.</R></P>
<P>Hercisco <R>ibidem</R></P>
<P>Hermaphroditus <R>ibid.</R></P>
<P>Hydromeli <R>103</R></P>
<P>Hierophylax <R>ibidem</R></P>
<P>Hierapolis <R>ibidem</R></P>
<P>Hypocaustum <R>ibid.</R></P>
<P>Hypotheca <R>104</R></P>
<P>Horreum <R>ibidem</R></P>
<Z>I</Z>
<P><INI2>I</INI2>Anthinus <R>105</R></P>
<P>Ilienses <R>ibidem</R></P>@@

<P>Impostores <R>ibidem</R></P>
<P>Inauris <R>106</R></P>
<P>Inciles <R>ibidem</R></P>
<P>Incrustare <R>ibidem</R></P>
<P>Indictio <R>107</R></P>
<P>Induciæ <R>ibidem</R></P>
<P>Inducere <R>ibidem</R></P>
<P>Inficiatio <R>108</R></P>
<P>Institor <R>ibidem</R></P>
<P>Insula <R>ibid.</R></P>
<P>Interpolare <R>109</R></P>
<P>Intertritura <R>ibid.</R></P>
<P>Irenarcha <R>ibidem</R></P>
<P>Isauri <R>110</R></P>
<P>Isostates <R>ibidem</R></P>
<P>Iugum <R>ibidem</R></P>
<Z>L</Z>
<P><INI2>L</INI2>Abrum <R>110</R></P>
<P>Lacertus <R>111</R></P>
<P>Lacunæ <R>ibidem</R></P>
<P>Lapis <R>ibid.</R></P>
<P>Laser <R>112</R></P>
<P>Latus clauus <R>ibid.</R></P>
<P>Lautica <R>ibidem</R></P>
<P>Laxamentum <R>113</R></P>
<P>Lectica <R>ibidem</R></P>
<P>Lecticarius <R>ibid.</R></P>
<P>Liberi <R>114</R></P>
<P>Libertinus <R>ibidem</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0221.jpg/>
@@1@<SE221>INDEX.
<duolan 2><P>Libitinarius <R>ibidem</R></P>
<P>Librarius <R>115</R></P>
<P>Licitor <R>ibid.</R></P>
<P>Lictores <R>ibidem</R></P>
<P>Ligna <R>116</R></P>
<P>Ligusticum <R>ibidem</R></P>
<P>Liminarcha <R>ibid.</R></P>
<P>Limitanei <R>ibidem</R></P>
<P>Linea margaritarum <R>117</R></P>
<P>Lytos <R>ibid.</R></P>
<P>Logista <R>ibidem</R></P>
<P>Logographus <R>ibid.</R></P>
<P>Loricatio <R>ibid.</R></P>
<P>Ludicrus <R>118</R></P>
<P>Lugdunensis colonia <R>ibid.</R></P>
<P>Ludus literarius <R>ibidem</R></P>
<P>Luscus <R>ibidem</R></P>
<P>Lustramentum <R>119</R></P>
<Z>M</Z>
<P><INI2>M</INI2>Agister <R>119</R></P>
<P>Malleatus <R>ibid.</R></P>
<P>Malobathrum <R>ibid.</R></P>
<P>Mandragora <R>120</R></P>
<P>Mango <R>ibid.</R></P>
<P>Mappa <R>ibid.</R></P>
<P>Materia <R>121</R></P>
<P>Mediastinus <R>ibid.</R></P>
<P>Mereo <R>ibidem</R></P>
<P>Metalla <R>ibidem</R></P>@@

<P>Metator <R>122</R></P>
<P>Metaxa <R>ibidem</R></P>
<P>Metrocomia <R>ibidem</R></P>
<P>Metropolis <R>123</R></P>
<P>Miliarium <R>ibidem</R></P>
<P>Miniculator <R>ibidem</R></P>
<P>Molior <R>ibidem</R></P>
<P>Mola <R>124</R></P>
<P>Meniana <R>ibidem</R></P>
<P>Meritorium <R>125</R></P>
<P>Modus, & Modulus <R>ibid.</R></P>
<P>Mulsum <R>126</R></P>
<P>Mundus <R>ibidem</R></P>
<P>Munimentum <R>ibidem</R></P>
<P>Murileguli <R>ibidem</R></P>
<P>Muria <R>127</R></P>
<P>Murrha <R>ibidem</R></P>
<Z>N</Z>
<P><INI2>N</INI2>Atales <R>127</R></P>
<P>Negocium <R>128</R></P>
<P>Nomen <R>ibidem</R></P>
<P>Non <R>ibidem</R></P>
<P>Nosocomion <R>ibidem</R></P>
<P>Notarius <R>129</R></P>
<Z>O</Z>
<P><INI2>O</INI2>Bsidianus <R>129</R></P>
<P>Obsonatores <R>130</R></P>
<P>Odyssea <R>ibidem</R></P>
<P>Oenomeli <R>ibidem</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0222.jpg/>
@@1@<SE222>INDEX.
<duolan 2><P>Olitor <R>ibidem</R></P>
<P>Opera <R>131</R></P>
<P>Opitographa <R>ibidem</R></P>
<P>Orichalcum <R>ibidem</R></P>
<P>Orcinius <R>132</R></P>
<P>Orphanotrophium <R>ibid.</R></P>
<Z>P</Z>
<P><INI2>P</INI2>Aegma <R>132</R></P>
<P>Paganus <R>133</R></P>
<P>Pancratium <R>ibidem</R></P>
<P>Pandecta <R>ibidem</R></P>
<P>Pannicularia <R>134</R></P>
<P>Pantomimus <R>ibidem</R></P>
<P>Papyrus <R>ibidem</R></P>
<P>Paranymphi <R>135</R></P>
<P>Parapherna <R>ibidem</R></P>
<P>Parephippius <R>ibidem</R></P>
<P>Parochus <R>ibidem</R></P>
<P>Par&#x0153;cos <R>136</R></P>
<P>Paropsis <R>ibidem</R></P>
<P>Passum <R>ibidem</R></P>
<P>Pastinare <R>137</R></P>
<P>Pater <R>ibidem</R></P>
<P>Peculatus <R>ibidem</R></P>
<P>Peculium <R>ibidem</R></P>
<P>Pecunia <R>138</R></P>
<P>Pecus <R>ibidem</R></P>
<P>Pedamentum <R>ibidem</R></P>
<P>Pedules <R>ibidem</R></P>@@

<P>Periurare <R>139</R></P>
<P>Pellex <R>ibidem</R></P>
<P>Penaria cella <R>ibidem</R></P>
<P>Penus <R>ibidem</R></P>
<P>Penes <R>140</R></P>
<P>Peniculus <R>ibidem</R></P>
<P>Perduelles <R>ibidem</R></P>
<P>Pergula <R>141</R></P>
<P>Pharmacum <R>ibidem</R></P>
<P>Philyra <R>ibidem</R></P>
<P>Philippi <R>142</R></P>
<P>Pistrinum <R>ibidem</R></P>
<P>Pityocampe <R>ibidem</R></P>
<P>Plagæ <R>ibidem</R></P>
<P>Plagiarius <R>ibidem</R></P>
<P>Polio <R>143</R></P>
<P>Polyposus <R>ibidem</R></P>
<P>Polinctores <R>ibidem</R></P>
<P>Popina <R>144</R></P>
<P>Postliminium <R>ibidem</R></P>
<P>Præses <R>ibidem</R></P>
<P>Præmatura <R>ibidem</R></P>
<P>Prætorium <R>145</R></P>
<P>Pridie <R>146</R></P>
<P>Primipilus <R>ibidem</R></P>
<P>Principia <R>ibidem</R></P>
<P>Priuilegiarius <R>147</R></P>
<P>Procurator <R>ibidem</R></P>
<P>Promercalia <R>148</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0223.jpg/>
@@1@<SE223>INDEX.
<duolan 2><P>Prolistæ <R>ibidem</R></P>
<P>Promptuarium <R>ibidem</R></P>
<P>Promulsidarium <R>149</R></P>
<P>Proreta <R>ibidem</R></P>
<P>Proscænium <R>ibidem</R></P>
<P>Proscindere <R>ibidem</R></P>
<P>Prothyrum <R>150</R></P>
<P>Protocolon <R>ibidem</R></P>
<P>Proxeneta <R>ibidem</R></P>
<P>Publicanorum ordo <R>151</R></P>
<P>Pulmentarium <R>ibidem</R></P>
<P>Pustulatum argentum <R>ibi.</R></P>
<Z>Q</Z>
<P><INI2>Q</INI2>Valli <R>152</R></P>
<P>Quini <R>ibidem</R></P>
<Z>R</Z>
<P><INI2>R</INI2>Efigere <R>152</R></P>
<P>Repetundarum <R>153</R></P>
<P>Replumbari <R>ibidem</R></P>
<P>Resipiscere <R>154</R></P>
<P>Rheda <R>ibidem</R></P>
<P>Riuales <R>ibidem</R></P>
<P>Rogatio <R>ibidem</R></P>
<P>Rubrica <R>155</R></P>
<P>Ruder <R>ibidem</R></P>
<Z>S</Z>
<P><INI2>S</INI2>Accarius <R>155</R></P>
<P>Saccus <R>ibidem</R></P>
<P>Saccularius <R>156</R></P>@@

<P>Sacrum <R>ibidem</R></P>
<P>Sagarius <R>ibidem</R></P>
<P>Sagmen <R>157</R></P>
<P>Salgama <R>ibidem</R></P>
<P>Saliens <R>158</R></P>
<P>Salictum <R>ibidem</R></P>
<P>Saligneus <R>159</R></P>
<P>Saltuarius <R>ibidem</R></P>
<P>Salustiani horti <R>ibidem</R></P>
<P>Sapa <R>ibidem</R></P>
<P>Sarcinatores <R>160</R></P>
<P>Sarcophagus <R>ibid.</R></P>
<P>Sarculus <R>ibidem</R></P>
<P>Sardonyx <R>161</R></P>
<P>Sarmatæ <R>ibidem</R></P>
<P>Satius <R>ibidem</R></P>
<P>Satricum <R>ibidem</R></P>
<P>Scæna <R>ibidem</R></P>
<P>Scæua <R>162</R></P>
<P>Scandularius <R>ibidem</R></P>
<P>Scapha <R>ibidem</R></P>
<P>Scaphium <R>163</R></P>
<P>Scortum <R>ibidem</R></P>
<P>Scrupulus <R>ibidem</R></P>
<P>Scrupulosus <R>164</R></P>
<P>Sebastani <R>ibidem</R></P>
<P>Secundum <R>ibidem</R></P>
<P>Sedularium <R>ibidem</R></P>
<P>Selinis <R>165</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0224.jpg/>
@@1@<SE224>INDEX.
<duolan 2><P>Sella <R>165</R></P>
<P>Semis <R>ibidem</R></P>
<P>Semisses <R>165. & seq.</R></P>
<P>Septa <R>167</R></P>
<P>Septum <R>168</R></P>
<P>Seria <R>ibidem</R></P>
<P>Sericum <R>ibidem</R></P>
<P>Sescuncia <R>ibidem</R></P>
<P>Sestertius <R>169</R></P>
<P>Sycomorus <R>ibidem</R></P>
<P>Sigillum <R>170</R></P>
<P>Signator <R>ibidem</R></P>
<P>Signinus <R>ibidem</R></P>
<P>Siliginarius <R>ibidem</R></P>
<P>Synthesis <R>171</R></P>
<P>Si quis <R>ibidem</R></P>
<P>Sisto <R>ibidem</R></P>
<P>Situla <R>ibidem</R></P>
<P>Situs <R>172</R></P>
<P>Smyrna <R>ibidem</R></P>
<P>Sodales <R>ibidem</R></P>
<P>Solidus <R>173</R></P>
<P>Sphæristerium <R>ibidem</R></P>
<P>Spica nardi <R>ibidem</R></P>
<P>Spurco <R>ibidem</R></P>
<P>Spurius <R>ibidem</R></P>
<P>Stabularius <R>174</R></P>
<P>Statio <R>ibidem</R></P>
<P>Stellionatus <R>175</R></P>@@

<P>Stypteria <R>ibidem</R></P>
<P>Stipulor <R>ibidem</R></P>
<P>Stola <R>176</R></P>
<P>Stragulus <R>ibidem</R></P>
<P>Stramenta <R>ibidem</R></P>
<P>Strobulus <R>177</R></P>
<negEZ>Subdisiunctiua coniunctio
ibidem</negEZ>
<P>Subgrundæ <R>ibidem</R></P>
<P>Subsellium <R>178</R></P>
<P>Subsisto <R>ibidem</R></P>
<P>Substruere <R>179</R></P>
<P>Succinum <R>ibidem</R></P>
<P>Suggillo <R>ibidem</R></P>
<P>Supellex <R>ibidem</R></P>
<P>Superficies <R>180</R></P>
<Z>T</Z>
<P><INI2>T</INI2>Antisper <R>180</R></P>
<P>Tectorium <R>181</R></P>
<P>Telum <R>ibidem</R></P>
<P>Temporaria res <R>182</R></P>
<P>Tepidarium <R>ibidem</R></P>
<P>Tessera <R>ibidem</R></P>
<P>Theriaca <R>183</R></P>
<P>Thymelicus <R>ibidem</R></P>
<P>Thlasiæ <R>184</R></P>
<P>Tyberius Cæsar <R>ibidem</R></P>
<P>Tympanium <R>185</R></P>
<P>Tyrus <R>ibidem</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0078-0225.jpg/>
@@1@<SE225>INDEX.
<duolan 2><P>Toga <R>ibidem</R></P>
<P>Tomentum <R>186</R></P>
<P>Topiarius <R>187</R></P>
<P>Toral <R>188</R></P>
<P>Traianopolis <R>ibidem</R></P>
<P>Traiectitia <R>ibidem</R></P>
<P>Trapetum <R>ibidem</R></P>
<P>Trapezophorum <R>189</R></P>
<P>Trierarchus <R>ibidem</R></P>
<P>Trietericus <R>ibidem</R></P>
<P>Trini <R>190</R></P>
<P>Triphus <R>ibidem</R></P>
<P>Troclea <R>191</R></P>
<P>Trozimos <R>ibidem</R></P>
<P>Trulla <R>ibidem</R></P>
<P>Tubus <R>ibidem</R></P>
<Z>V</Z>
<P><INI2>V</INI2>Adimonium <R>192</R></P>
<P>Valesij <R>ibidem</R></P>
<P>Valetudo <R>193</R></P>
<P>Varus <R>ibidem</R></P>
<P>Venaliciarius <R>194</R></P>
<P>Veneficus <R>ibidem</R></P>
<P>Versicolor <R>195</R></P>@@

<P>Vespilones <R>ibidem</R></P>
<P>Vestiarium <R>196</R></P>
<P>Veterator <R>ibidem</R></P>
<P>Veterinarius <R>ibidem</R></P>
<P>Viaticum <R>197</R></P>
<P>Viatores <R>ibidem</R></P>
<P>Vicarius <R>ibidem</R></P>
<P>Vienna <R>198</R></P>
<P>Vinacium <R>ibidem</R></P>
<P>Vindicta <R>ibidem</R></P>
<P>Viriolæ <R>ibidem</R></P>
<P>Vitis <R>199</R></P>
<P>Vniones <R>ibidem</R></P>
<P>Vrinatores <R>ibidem</R></P>
<P>Vulpianus <R>200</R></P>
<Z>X</Z>
<P><INI2>X</INI2>Enium <R>200</R></P>
<P>Xenodochium <R>ibid.</R></P>
<P>Xenoparochus <R>201</R></P>
<P>Xerolophum <R>ibidem</R></P>
<P>Xystici <R>ibidem</R></P>
<Z>Z</Z>
<P><INI2>Z</INI2>Ythum <R>202</R></P>
<P>Zona <R>ibidem</R></P></duolan 2>
<Z>FINIS.</Z>

@@0@<filename:W0078-0226.jpg/>
@@1@<SE226>
<Z><A+1>Lugduni,</A+1>
EXCVDEBAT IOAN-
NES BARBOVS, ALIA$unclearS,
LE NORMAND
----------
<A-1>M. D. XXXVII.</A-1></Z>

@@0@<filename:W0078-0227.jpg/>
@@1@<SE227>

@@0@<filename:W0078-0228.jpg/>
@@1@<SE228>

@@0@<filename:W0078-0229.jpg/>
@@1@<SE229>

@@0@<filename:W0078-0230.jpg/>
@@1@<SE230>

@@0@<filename:W0078-0231.jpg/>
@@1@<SE231>

@@0@<filename:W0078-0232.jpg/>
@@1@<SE232>

@@0@<filename:W0078-0233.jpg/>
@@1@<SE233>

@@0@<filename:W0078-0234.jpg/>
@@1@<SE234>

@@0@<filename:W0078-0235.jpg/>
@@1@<SE235>

@@0@<filename:W0078-0236.jpg/>
@@1@<SE236>

@@0@<filename:W0078-0237.jpg/>
@@1@<SE237>