@@0@<filename:W0114-0001.jpg/>
@@1@<SE1>

@@0@<filename:W0114-0002.jpg/>
@@1@<SE2>

@@0@<filename:W0114-0003.jpg/>
@@1@<SE3>

@@0@<filename:W0114-0004.jpg/>
@@1@<SE4>

@@0@<filename:W0114-0005.jpg/>
@@1@<SE5>
<P><W+1>Summa caietana de pctis
Et noui testame&#x0303;ti ie&#x0303;tacula</W+1>.</P>
<P><W>Reuerendissimi dñi thome de
vio caietani cardinalis. S. sixti
per&#xE8BF; docra/resoluta accōpen-
diosa depeccatis summula</W>.</P>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0114-0006.jpg/>
@@1@<SE6>
<shi><W>Clemens Papa. vij. Dilecto filio Jacobo
Eiunta. in almavrbe nostra Bibliopole</W>.</shi>
<P><INI3>D</INI3><W>Jlecte fili salute&#x0303; &#x204A; aplica&#x0292; beñ. Honestis votis libenter annui-
mus. ea&#xE8BF; fauoribus &#xA753;sequimur oportunis. C&#x0169; ita&#xE8BF; sicut nu&#xA751
nobis exponi secisti. tu summulā quādā peccator&#x0169; q&#x0303; Caietana
dr&#x0303; &#xA751 dilect&#x0169; fili&#x0169; nr&#x0303;m Thomā tituli scti Sixti. S. R. E. Prelbyterum
Cardinale&#x0303; cditā non abs&#xE8BF; maxi&#x0303;s expensis imprimi facias: nos damnis
&#x204A; iacturis &#xA759;bus si hmōi summula &#xA751 alios medio t&#xA751e imprimere{t$} affici
posses occurrere volentes. Motu &#xA751prio &#x204A; ex certa scientia nr&#x0303;a volumus
&#x204A; tibi cōcedimus: vt hmōi summulā tam rome &#x204A; venetijs &#xE8BF; in &#xA759;busuis
alijs ciuitatibus terris ac locis vs&#xE8BF; ad dece&#x0303;ni&#x0169; a data pñti&#x0169; cōputand&#x0169;
imprimere &#x204A; imprimi facere libere &#x204A; licite valeas tam tu &#xE8BF; cōsanguinei
tui &#x204A; &#xA751 te age&#x0303;tes. necnō &#xA759;busuis alijs mercatoribus libror&#x0169; impressori-
bus &#x204A; alijs &#xA751sonis / e&#x0303;t cuiusc&#x0169;&#xE8BF; dignitatis status gradus ordinis &#x204A; con-
ditionis exñtibus. sub excōis late sni&#x0303;e pena &#x204A; &#xA751ditionis dictor&#x0169; librorum
cōtra pñti&#x0169; tencre&#x0303; impressor&#x0169;: ac mille ducator&#x0169; &#xA753; vna fabrice principis
ap&#x0142;or&#x0169; de vrbe &#x204A; alia &#xA751tibus tibi applicādis penis. necnō dānis &#x204A; inter-
esse q&#x0303; &#xA753;pterea patereris: ne durāte hmōi dece&#x0303;nio dictā summulā e&#x0303;t i&#x0303;qua
c&#x0169;&#xE8BF; forma &#x204A; in &#xA759;busc&#x0169;&#xE8BF; caracteribus/ abs&#xE8BF; spāli licentia aplice sedis
aut tua imprimere seu imprimi facere aut ve&#x0303;dere/ vel alias de illis dispo
nere quoquo mō presumāt inhibemus. Hortantes nihilominus dilect&#x0169;
fili&#x0169; nobile&#x0303; vir&#x0169; modern&#x0169; &#x204A; &#xA753; t&#xA751e exñte&#x0292; Duce&#x0303; venetiar&#x0169;. Auditori vero
camere &#x204A; dicte vrbis gubernatori senatori barisello. ac oibus &#x204A; singulis
alijs gubernatoribus potestatibus officialibus &#x204A; exequutoribus tā vene
tijs &#xE8BF; in alijs e&#x0303;t italie germanie &#x204A; francie &#xA751tibus erñtibus pñtibus &#x204A; fu
turis quos duxeris tu ac age&#x0303;tes tui duxerint &#xA751 te vel illos vel alios elige&#x0303;
dos sub excōis pena ipso facto &#xA751 ipsos incurre&#x0303;da mādamus quatenus
tibi ac ipsis in p&#x0303;missis &#x204A; circa p&#x0303;missa assistentes nō &#xA751mittāt vos aut ali
que&#x0303; vestr&#x0169; su&#xA751 p&#x0303;missis aut aliquo p&#x0303;missor&#x0169; impediri aut quouis mō tur
bari &#x204A; dānificari: inuocato e&#x0303;t ad hoc si opus fuerit auxilio brachij secula
ris: &#x204A; alia facie&#x0303;do &#x204A; exeque&#x0303;do in p&#x0303;missis &#x204A; circa ea necessaria &#x204A; oportu-
na. vole&#x0303;tes e&#x0303;t pñti&#x0169; trāsumptis manu notarij publici subscriptis &#x204A; sigil
lo alicui&#xA770; prelati seu &#xA751sone i&#x0303; dignitate eccliastica cōstitute munitis plenā
vbi&#xE8BF; fide&#x0303; &#xA751inde ac his nr&#x0303;is originalibus adhiberi tā in iudicio &#xE8BF; extra
Non obstātibus cōstitutionibus &#x204A; ordinatiōibus ap&#x0142;icis: ceteris&#xE8BF; con-
trarijs &#xA759;busc&#x0169;&#xE8BF;. Dat&#x0169; rome apud sctm&#x0303; petr&#x0169; sub annulo piscato: is die
xvij. Dece&#x0303;bris. M. D. xxiiij. Ponti. nostri Anno secundo</W>.</P>
<tspb>                    <W>Be. El. Rauenñ</W>.</tspb>

@@0@<filename:W0114-0007.jpg/>
@@1@<SE7>
<Z><W+1>Jndex eorum que in hac
summa tractantur</W+1>.</Z>
<P><INI5><W>A</INI5><INI2>Borsus</W></INI2>quando sit peccatum: & quā=
do inducat irregularitatem.</P>
<P>Absolutio a peccatis ex parte forme.</P>
<P>Absolutio ex parte absoluentis.</P>
<P>Absolutionis impedimenta.</P>
<P>Absolutio ab excommunicatione.</P>
<P>Absolutio ab excōicatione ex parte potestatis absolutorie.</P>
<P>Absolutio ab excōmunicatione minore.</P>
<P>Acceptio personarum.</P>
<P>Accidia.</P>
<P>Adulatio.</P>
<P>Adulterium.</P>
<P>Aduocati & procuratoris octo iniquitates.</P>
<P>Alchimia quando sit peccatum.</P>
<P>Ambitio.</P>
<P>Apostasia.</P>
<P>Arrogantia.</P>
<P>Assassinus.</P>
<P>Astrorum obseruatio.</P>
<P>Astutia.</P>
<P>Auaricia.</P>
<P>Audacia.</P>
<P>Aruspicium.</P>
<P>Augurium.</P>
<P>Auspicium.</P>
<P><W>Bellum</W>.</P>
<P>Beneficium ecclesiasticum.</P>
<P>Bestialitas.</P>
<P>Blasphemia.</P>

@@0@<filename:W0114-0008.jpg/>
@@1@<SE8><W>Tabula materiarum</W>.
<P><W>Calumnia</W>.</P>
<P>Casus reseruati.</P>
<P>Chorearum peccatum.</P>
<P>Clericorum peccata.</P>
<P>Cogitationis peccata.</P>
<P>Collusio.</P>
<P>Columbarium habere quomodo & qñ liceat.</P>
<P>Communio sacramentalis.</P>
<P>Concubinatus.</P>
<P>Concussionis crimen.</P>
<P>Confessionis sacramentalis. xvi. conditiones.</P>
<P>Confessio quando sit iteranda.</P>
<P>Confessoris quin&#xE8BF; conditiones.</P>
<P>Confirmationis sacrament&#x0169;/quod chris ma dicitur.</P>
<P>Coniuratio.</P>
<P>Conscientia.</P>
<P>Contemptus peccatum.</P>
<P>Contemptus causa peccati.</P>
<P>Contritionis quin&#xE8BF; consideranda.</P>
<P>Contumacia.</P>
<P>Contumelia.</P>
<P>Conuitium.</P>
<P>Correctionis q&#x0303; subditi a superioribus corrigi debe&#x0303;t/ omissio.</P>
<P>Correctionis fraterne omissio.</P>
<P>Crudelitas.</P>
<P>Curiositas.</P>
<P><W>Decimarum</W> Solutionis omissio.</P>
<P>Defensio manualis dupliciter redditur illicita.</P>
<P>Delectatio morosa.</P>
<P>Derisio seu irrisio.</P>
<P>Desperatio.</P>

@@0@<filename:W0114-0009.jpg/>
@@1@<SE9><W>Tabula materiaru&#x0292;</W>.
<P>Detractio.</P>
<P>Detrahere sibijpsi.</P>
<P>Disputationis de fide dubitando de veritate fidei pctm&#x0303;.</P>
<P>Discordia.</P>
<P>Dispensationis in lege siue voto & similibus pctm&#x0303;.</P>
<P>Diuinatio.</P>
<P>Doctorem fieri aut facere notabiliter insufficientem.</P>
<P>Dolus.</P>
<P>Duellum.</P>
<P><W>Ebrietas</W>.</P>
<P>Electio ecclesiastici pastoris.</P>
<P>Electio secularis officialis.</P>
<P>Elemo synam non facere in duobus casibus est peccatum.</P>
<P>Emere rem minoris iusto precio.</P>
<P>Emere iura aliena bonorum temporalium.</P>
<P>Emptio quot modis sit illicita.</P>
<P>Emulatio.</P>
<P>Episcopi peccata peculiaria.</P>
<P>Erubescentia.</P>
<P>Euagatio mentis.</P>
<P>Excōis notitia in quibus sit confessori necessaria.</P>
<P><W>Casus</W> Excōis. Et primo contra hereticos.</P>
<P>In hereticos & fautores eo&#x211F; &c. <R>ca. i.</R></P>
<negEZ>In dños temporales circa negoci&#x0169; inquisitionis cōtra hereticos
deficientes. <R>ca. ij.</R></negEZ>
<negEZ>In inquisitores cōtra hereticos, nō procedentes vel falso heresim
imponentes. <R>ca. iij.</R></negEZ>
<negEZ>In inquisitores & vicarios ipso&#x211F; vel ep&#x0303;o&#x211F; seu capitulo&#x211F;, sede
vacāte pecuniam illicite extorquentes &c. <R>ca. iiij.</R></negEZ>
<P>In fraticellos seu bisochos siue beghinos. <R>ca. v.</R></P>
<P>In mulieres stat&#x0169; bighinatus assumptum sectantes &c. <R>ca. vi.</R></P>

@@0@<filename:W0114-0010.jpg/>
@@1@<SE10><W>Excōmunicatio</W>.
<Z>&#x00B6; Contra scismaticos.</Z>
<P>In pertinaciter se ab obedientia ro. pon. subtrahentes. <R>ca. vij.</R></P>
<negEZ>In presumptuose tenentes &#xA759; ordinationes ab octauiano & gui=
done facte sint rate &c. <R>ca. viij.</R></negEZ>
<negEZ>In eum qui de tertie partis cardinali&#x0169; nominatione cōfisus pape
sibi nome&#x0303; vsurpat &c. <R>ca. ix.</R></negEZ>
<Z>&#x00B6; Contra manum violentam.</Z>
<P>In eos &#xA757; in cleric&#x0169; vel monach&#x0169; manus viole&#x0303;tas inijci&#x0169;t. <R>ca. x.</R></P>
<negEZ>In eum qui cardinales hostiliter fuerit insecutus vel percusserit
aut ceperit &c. <R>ca. xi.</R></negEZ>
<P>In iniuriose pontificem percutientes &c. <R>ca. xij.</R></P>
<P>In offendentes romipetas. <R>ca. xiij.</R></P>
<negEZ>In eos qui ad apostolicam sedem venientes vel recedentes ab
eadem capiunt/spoliant & detinent &c. <R>ca. xiiij.</R></negEZ>
<P>In eos qui ad ro. cu. su&#xA751; suis causis recurre&#x0303;tes &c. offend&#x0169;t. <R>xv.</R></P>
<negEZ>In eum qui aliquem christianum per assassinos interfecerit vel
interfici mandauerit &c. <R>ca. vxi.</R></negEZ>
<P>In eos qui terras ro. ec. offendunt. <R>ca. xvij.</R></P>
<P>In latrones maritimos. <R>ca. xviij.</R></P>
<P>In eos qui sede&#x0303; apostolicā in suis victualibus offendunt. <R>ca. xix.</R></P>
<negEZ>In eos qui contra christianum principatum/opem ferunt inimi
cis crucis christi. <R>ca. xx.</R></negEZ>
<P>In effractores & spoliatores locorum sacrorum. <R>ca. xxi.</R></P>
<P>In incendiarios. <R>ca. xxij.</R></P>
<P>In eos qui nau fragor&#x0169; christianor&#x0169; bona rapiunt. <R>ca. xxiij.</R></P>
<Z>&#x00B6; Contra offendentes apostolicam sedem.</Z>
<P>In cardinales in electione pape simoniam cōmittentes. <R>ca. xxiiij.</R></P>
<P>In appellantes ad futurum concili&#x0169;. <R>ca. xxv.</R></P>
<P>In literarum apostolicarum falsarios &c. <R>ca. xxvi.</R></P>
<negEZ>In offende&#x0303;tes apostolicā sede&#x0303; tam in suis suor&#x0169;&#xE8BF; lr&#x0303;is &#xA753;cessibus
& executionibus &#xA757;&#x0308; in iurisdictionum fructuum reddituum
& prouentuum vacantium vsurpatione. <R>ca. xxvij.</R></negEZ>

@@0@<filename:W0114-0011.jpg/>
@@1@<SE11><W>Excōmunicatio</W>.
<P>In impugnantes literas electi in papā ante&#xA757;&#x0308; corone{t$}. <R>ca. xxviij.</R></P>
<negEZ>In inhibentes ne sine ipsorum aut principum beneplacito man
dentur executioni litere apostolice. <R>ca. xxix.</R></negEZ>
<P>In offendentes apostolicā sedem in cognitione causar&#x0169;. <R>ca. xxx.</R></P>
<Z>&#x00B6; Contra offendentes ecclesiasticam libertatem.</Z>
<negEZ>In eos qui ecclesiasticam libertate&#x0303; &#xA751; statuta seu consuetudines
offendunt. <R>cap. xxxi.</R></negEZ>
<P>In eos &#xA757; rep&#x0303;salias aduersus &#xA751;sonas ecc&#x0142;iasticas cōced&#x0169;t. <R>ca. xxxij.</R></P>
<negEZ>In eos qui compellunt personas ecclesiasticas ad submittendum
ecclesias/bona immobilia seu iura ipsa&#x211F; laicis &c. <R>ca. xxxiij.</R></negEZ>
<negEZ>In offendentes personas ecclesiasticas pro eo &#xA759; e&#x0169; pro quo roga
bantur eligere noluerunt. <R>ca. xxxiiij.</R></negEZ>
<P>In eos qui litigantes in foro ecclesiastico impediunt. <R>ca. xxxv.</R></P>
<negEZ>In grauantes illos qui in ipsos aut alios sententiā excōis/suspen=
sionis vel interdicti protulerunt. <R>ca. xxxvi.</R></negEZ>
<negEZ>In dominos temporales suis subditis inhibe&#x0303;tes ne personis eccle
siasticis vendant emant/coquant/molant/&c. <R>ca. xxxvij.</R></negEZ>
<negEZ>In offendentes ecclesiasticā libertate&#x0303; in ecclesiarum vacantium
bonis. <R>ca. xxxviij.</R></negEZ>
<negEZ>In offendentes eandem quantum ad exemptionem a pedagijs
& guidagijs. <R>ca. xxxix.</R></negEZ>
<negEZ>In offendentes eandem quantum ad immunitate&#x0303; a collectis ac
exactionibus & vsurpantes iurisdictione&#x0303; p&#x0303;lato&#x211F;. <R>ca. xl.</R></negEZ>
<negEZ>In offendentes eande&#x0303; quant&#x0169; ad act&#x0169; absoluendi seu reuocandi
penas excōis/suspensionis vel interdicti. <R>ca. xli.</R></negEZ>
<negEZ>In offende&#x0303;tes eandem in clauium officio claudentium diuin&#x0169;
cultum excommunicatis & interdictis. <R>ca. xlij.</R></negEZ>
<P>In offendentes eandem in certo casu sequestri. <R>ca. xliij.</R></P>
<P>In eos &#xA757; moniali&#x0169; &c. visitatores insuo offō impedi&#x0169;t. <R>ca. xliiij.</R></P>
<P>In sepelientes in loco sacro hereticos &c. <R>ca. xlv.</R></P>
<negEZ>In eos qui in cimiterijs t&#xA751;e interdicti quoscun&#xE8BF; in casibus non
cōcessis aut excōicatos publice &c. sepelire p&#x0303;sum&#x0169;t. <R>ca. xlvi.</R></negEZ>

@@0@<filename:W0114-0012.jpg/>
@@1@<SE12><W>Excōmunicatio</W>.
<negEZ>In eos qui in gradibus &#xA753;hibitis aut c&#x0169; monialibus aut in religio
ne vel sacris cōstituti matrimoni&#x0169; cōtrah&#x0169;t &c. <R>ca. xlvij.</R></negEZ>
<negEZ>In simplices religiosos qui decimas ecclesiis debitas vsurpare p&#x0303;=
sumunt &c. <R>ca. xlviij.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos & clericos seculares sepulture libertatem tollere
conantes. <R>ca. xlix.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos & presbyteros ac alios clericos &#xA751;sonatus hñtes &#xA757; le
ges & medicinā mō prohibito audiunt. <R>ca. l.</R></negEZ>
<negEZ>In communitatum officiales quibusdam suis statutis vsuram
fouentes. <R>ca. li.</R></negEZ>
<P>In clericos minores episcopis vsurariam prauitate&#x0303; in terris suis
fouentes. <R>ca. lij.</R></P>
<P>In eos qui vrbis rome dignitates seu officia vsurpant. <R>ca. liij</R></P>
<negEZ>In dominum alios&#xE8BF; rectores & officiales ciuitatis in qua ro.
pont. electio celebranda est/sibi iniuncta diligenter nō ad=
implentes &c. <R>ca. liiij.</R></negEZ>
<negEZ>In mittentes scripturā vel nunci&#x0169; cardinalibus in cōclaui exñti
bus vel alicui ipso&#x211F; secrete loque&#x0303;tes. <R>ca. lv.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos mendicantes / immoderate habitacula acquirentes
vel dimittentes. <R>ca. lvi.</R></negEZ>
<negEZ>In scienter cōicantes in crimine criminoso c&#x0169; noi&#x0303;atim excōicato
ei cōsili&#x0169; impendendo auxili&#x0169; vel fauore&#x0303;. <R>ca. lvij.</R></negEZ>
<P>In clericos &#xA757; excōmunicatos a papa recipiunt ad diuina. <R>c. lviij.</R></P>
<negEZ>In eos qui ad hoc vt iudex &#xA751;sonaliter vadat ad muliere&#x0303; &#xA753; testi
monio/fictione&#x0303; seu fraude&#x0303; cōmittunt. <R>ca. lix.</R></negEZ>
<P>In eos qui per cōseruatores iudicialem vexatione&#x0303; &#xA753;curāt. <R>ca lx.</R></P>
<negEZ>In religiosos temere habitum suum dimitttentes/vel ad queuis
studia sine debita licentia accedentes: & in doctores qui reli
giosos habitu suo dimisso leges vel medicinā audie&#x0303;tes scie&#x0303;ter
docere aut in scolis suis retinere presumunt. <R>ca lxi.</R></negEZ>
<negEZ>In simplices monachos & canonicos regulares ad curias prin=
cipum vt damnum aliquod inferant suis prelatis aut mona=<-P>

@@0@<filename:W0114-0013.jpg/>
@@1@<SE13><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>sterio se conferentes. <R>ca. lxij.</R></negEZ>
<negEZ>In monachos in fra septa monasterij sine licentia abbatum suo
rum arma tenentes. <R>ca. lxiij.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos parochiale officium circa extremam vnctionem
&c. vsurpantes. <R>ca. lxiiij.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos &#xA757; ad retrahendum debitores a solutione decimar&#x0169;
aliqua proferre presumunt. <R>ca. lxv.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos negligentes primo circa debitas ecclesiis decimas/
& presumptuose postea predicantes. <R>ca. lxvi.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos interdictum quod seruat matrix ecclesia non ser=
uantes. <R>ca. lxvij.</R></negEZ>
<negEZ>In eum qui in ciuitate seu diocesi vbi sunt populi diuersarum
linguarum habenres sub vna fide varios ritus/vsurpat presu
latum. <R>ca. lxviij.</R></negEZ>
<negEZ>In cōte&#x0303;nentem se pñtare &#xA757;&#x0308; prim&#x0169; cōmode pōt ei a quo cessante
periculo vel impedimento absolui debebat &c. <R>ca. lxix.</R></negEZ>
<negEZ>In eos qui corpora defuncto&#x211F; ad alia loca transferenda exente=
rare/incidere &c. presumunt. <R>ca. lxx.</R></negEZ>
<negEZ>In eos qui in terris suis noua pedagia imponunt vel prohibita
exigunt. <R>ca. lxxi.</R></negEZ>
<P>In dātes et recipie&#x0303;tes in simonia ordinis vel bñficij &c. <R>c. lxxij.</R></P>
<negEZ>In singulares personas aliquid ex pacto dantes aut recipientes &#xA753;
ingressu religionis. <R>ca. lxxiij.</R></negEZ>
<negEZ>In religiosos me&#x0303;dicātes ad alique&#x0303; monastic&#x0169; ordine&#x0303; (carthusieñ
excepto) abs&#xE8BF; sedis ap&#x0142;ice lice&#x0303;tia spāli cōuolātes. <R>ca. lxxiiij.</R></negEZ>
<negEZ>In eos qui bona ecclesiastica alienant/& illos qui ipsa alienata
recipiunt. <R>ca lxxv.</R></negEZ>
<negEZ>In sacerdotem officium vicecomitis aut prepositi secularis ha=
bentem &c. <R>ca. lxxvi.</R></negEZ>
<negEZ>In confessores qui in duodecim casibus a sixto. ijii. reseruatis &
generaliter incasibus cene dñi alique&#x0303; absoluere aut quatuor
excepta vota cōmutare attentant. <R>ca. lxxvij.</R></negEZ>

@@0@<filename:W0114-0014.jpg/>
@@1@<SE14><W>Tabula materiarum</W>.
<negEZ>In eos qui asserunt tene&#x0303;tes beatā virgine&#x0303; ab originali pctō fuisse
p&#x0303;seruatā heresim aut peccatum mortale incurrere & econ=
uerso &c. <R>ca. lxxviij.</R></negEZ>
<negEZ>In impedientes legatos vel nuncios apostolicos ne recipian{t$} &
faciant ea ad que missi sunt. <R>ca. lxxix.</R></negEZ>
<negEZ>In vocatos ad dirigendum moniales nō abstine&#x0303;tes ab his vnde
oriri vel nutriri possit discordia in electiōibus facieñ. <R>ca. lxxx.</R></negEZ>
<negEZ>In eos qui ordini predicatorum aut minorum iniuriam in. vij.
casibus faciunt. <R>ca. lxxxi.</R></negEZ>
<negEZ>In cardinales reuelantes aliquid in cōsistorio gestum aut dict&#x0169;
a papa vetitum reuelari. <R>ca. lxxxij.</R></negEZ>
<P>In impressores libro&#x211F; sine debita licentia imprime&#x0303;tes. <R>c. lxxxiij.</R></P>
<negEZ>In eos qui falsa miracula aut incerta vel &#xA753;phetias incertas p&#x0303;di
cāt: seu ep&#x0303;is aut suis su&#xA751;ioribus detrahere p&#x0303;sum&#x0169;t. <R>c. lxxxiiij.</R></negEZ>
<P>Que sint verita excōicato.</P>
<P>De peccatis participantium cum excommunicatis.</P>
<P>Excommunicatio minor.</P>
<P><INI2><W>Falsarius</W></INI2> Tam monete/mensurarum & ponderum
&#xA757;&#x0308; scripturarum &c.</P>
<P>Famam propriam falso ereptam negligere.</P>
<P>Festos dies violare.</P>
<P>Filij peccata.</P>
<P>Fornicatio.</P>
<P>Fraus.</P>
<P>Furtum.</P>
<P><W>Glorie</W> Humane appetitus.</P>
<P>Gula.</P>
<P><W>Habitus</W> Debiti omissio vel occultatio.</P>
<P>Hastiludium.</P>
<P>Heresis.</P>

@@0@<filename:W0114-0015.jpg/>
@@1@<SE15><W>Tabula materiarum</W>.
<P>Histrionatus.</P>
<P>Homicidium.</P>
<P>Horarum canonicarum omissio.</P>
<P>Hypocrisis.</P>
<P><W>Jactantia</W></P>
<P>Idolatria.</P>
<P>Ieiunij ecclesiastici omissio.</P>
<P>Ignorantie peccatum.</P>
<P>Imaginum pure astronomicarum vsus.</P>
<P>Immundicia.</P>
<P>Immunitas ecclesiastica.</P>
<P>Impedimenta matrimonij.</P>
<P>Impietas.</P>
<P>Impudicitia.</P>
<P>Incantatio.</P>
<P>Incendiarius.</P>
<P>Incestus.</P>
<P>Inconsideratio agibilium humanorum.</P>
<P>Inconstantia.</P>
<P>Incontinentia.</P>
<P>Indignatio.</P>
<P>Infidelitas christiane fidei opposita.</P>
<P>Infidelium conuersationem habere.</P>
<P>Infidelitas vt est violatio promissionis.</P>
<P>Ingratitudo.</P>
<P>Inhumanitas.</P>
<P>Iniustitia.</P>
<P>Inobedientia.</P>
<P>Inquietudo mentis.</P>
<P>Insensibilitas.</P>
<P>Insipientia.</P>

@@0@<filename:W0114-0016.jpg/>
@@1@<SE16><W>Tabula materiarum</W>.
<P>Interdicti ecclesiastici violatio.</P>
<negEZ>Interrogationes penitentium a confessoribus secundum ordine&#x0303;
decem preceptorum.</negEZ>
<negEZ>Intimiditas qua homo non timet pericula vite &c. quando vbi
cur & sicut oportet.</negEZ>
<P>Intrusio.</P>
<P>Inuidia.</P>
<P>Ira.</P>
<P>Ironia.</P>
<P>Irregularitas.</P>
<P>Iudaizare.</P>
<P>Iudeorum conuersatio.</P>
<P>Iudicis peccata.</P>
<P>Iudicium temerarium de animo seu intentione proximi.</P>
<P>Iurare.</P>
<P><W>Laruarum</W> Vsus.</P>
<P>Latrocinium.</P>
<P>Lenocinium.</P>
<P>Lex iniusta.</P>
<P>Libellus famosus.</P>
<P>Literarum alienarum sigillatarum apertio inuito domino.</P>
<P>Litigium.</P>
<negEZ>Litigare in iudicio pro temporalibus rebus sibi iuste debitis/pec
catum est quadrupliciter.</negEZ>
<P>Ludere ex duplici capite est peccatum.</P>
<P>Luxuria.</P>
<P><W>Magistrorum</W> Peccata.</P>
<P>Maledictio qua quis imprecatur alicui malum.</P>
<P>Maleficium.</P>
<P>Maleficium alio maleficio soluere.</P>

@@0@<filename:W0114-0017.jpg/>
@@1@<SE17><W>Tabula materiarum</W>.
<P>Malicia.</P>
<negEZ>Matrimonium quantum ad peccata que in illius contractu &
vsu occurrunt.</negEZ>
<P>Medici peccata.</P>
<P>Mendacium.</P>
<P>Mercatura.</P>
<P>Meretricium.</P>
<P>Militum peccata.</P>
<P>Minari.</P>
<P>Misse celebratio.</P>
<P>Mollicies.</P>
<P>Monachorum & monialium peccata.</P>
<P>Mulieris peccata.</P>
<P>Murmuratio.</P>
<P>Mutilatio.</P>
<P><W>Necromantia</W>.</P>
<P>Nemesis.</P>
<P>Notariorum peccata.</P>
<P>Nuptiarum peccata.</P>
<P><W>Obstinatio</W>.</P>
<P>Ocium seu ociosum.</P>
<P>Odium boni.</P>
<P>Odij effectus seu signa prohibita.</P>
<P>Officiorum secularium venalitas.</P>
<P>Opinio tripliciter inuenitur illicita.</P>
<P>Opinione vti vt regula operum interio&#x211F; & exteriorum.</P>
<P>Oratio ex intentione sine attentione.</P>
<P>Ordinantium & ordinandorum peccata.</P>
<P>Organorum vsus.</P>
<P>Ornatus exterioris peccatum.</P>
<P>Osculum beneuolentie & libidinis.</P>

@@0@<filename:W0114-0018.jpg/>
@@1@<SE18><W>Tabula materiaru&#x0292;</W>.
<P><W>Peccatum</W> Mortale & veniale.</P>
<P>Pedagium illicitum.</P>
<negEZ>Penam subire statutam qñ quis teneatur abs&#xE8BF; alia declaratione
iudicis.</negEZ>
<P>Percussio qua proximus verberatur.</P>
<P>Perfidia.</P>
<P>Periculo peccandi se exponere qñ sit peccatum.</P>
<P>Periurium triplex.</P>
<P>Permissio.</P>
<P>Permutatio.</P>
<P>Pertinacia.</P>
<P>Pignus accipere tripliciter redditur illicitum.</P>
<P>Pigricia.</P>
<P>Pirata.</P>
<P>Placere hominibus.</P>
<P>Pollutio qua semen human&#x0169; funditur qñ sit peccatum.</P>
<P>Precepti transgressio quale & quant&#x0169; peccatum sit.</P>
<P>Precipitatio.</P>
<P>Predicatorum peccata.</P>
<P>Prelatorum peccata.</P>
<P>Prescriptio.</P>
<P>Presumptio.</P>
<P>Preuaricatio.</P>
<P>Procuratorum crimina.</P>
<P>Prodigalitas.</P>
<P>Promissionis violatio.</P>
<P>Proxoneta.</P>
<P>Pusillanimitas.</P>
<P><W>Rapina</W>.</P>
<P>Raptus.</P>

@@0@<filename:W0114-0019.jpg/>
@@1@<SE19><W>Tabula materiaru&#x0292;</W>.
<P>Religiosorum peccata.</P>
<P>Represaliarum iniquitas.</P>
<negEZ>Restitutionis octo capitum consideratio: scilicet quis/quid/quan
tum/cui/vbi/qñ/quomodo/& quo ordine.</negEZ>
<P>Rixa.</P>
<P><W>Sacrilegium</W>.</P>
<P>Sagittarij ars seu officium.</P>
<P>Satisfactio sacramentalis.</P>
<P>Scandalum.</P>
<P>Scisma.</P>
<P>Scrupulosorum medicines</P>
<P>Scurrilitas.</P>
<P>Seditio.</P>
<P>Simonia.</P>
<P>Simulatio.</P>
<P>Societas mercature seu artificij dupliciter redditur illicita.</P>
<P>Sodomia.</P>
<P>Somniorum obseruatio.</P>
<P>Sors triplex.</P>
<P>Sortilegium.</P>
<P>Spectacula impudica/crudelia aut irreligiosa.</P>
<P>Sponsorum per verba de futuro triplicia peccata.</P>
<P>Stuprum.</P>
<P>Superbia.</P>
<P>Superstitio qua circa diuinum cultum erratur.</P>
<P>Superstitio obseruationum quadruplex</P>
<negEZ>Superstitio qua homo excluditur ab executione ordinis vel offi
cij ecclesiastici.</negEZ>
<negEZ>Suspicio qua ex leuibus indicijs malum de proximo opina=
mur.</negEZ>
<P>Susurratio.</P>

@@0@<filename:W0114-0020.jpg/>
@@1@<SE20><W>Tabula materiarum</W>.
<P><W>Temeritas</W>.</P>
<P>Tentatio dei.</P>
<P>Testimonium falsum.</P>
<P>Timor peccatum.</P>
<P>Tyrannis.</P>
<P>Torneamentum.</P>
<P><W>Vectigalia</W> Quot modis sint iniqua.</P>
<P>Venatio quando sit peccatum.</P>
<P>Venditio quibus modis sit peccatum.</P>
<P>Vindicatio.</P>
<P>Virginum consecratio quomodo reddatur illicita.</P>
<P>Visitatio qua ep&#x0303;i seu prelati visitant gregem suum.</P>
<P>Vnctionis extreme contemptus.</P>
<negEZ>Voti violatio. Et agitur primo de voto ex parte materie. sec&#x0169;do
ex parte vouentis. tertio ex parte impedimentorum occurren
tium. quarto ex parte irritatiōis/dispensationis & cōmutatiōis</negEZ>
<negEZ>Vsura: hoc est lucrum ex mutuo. Et agitur de duplici vsura:
scilicet exteriori & mentali.</negEZ>
<P>Ad vsuram accipere.</P>
<P>De mediatoribus in peccato vsure.</P>
<P>De participantibus c&#x0169; vsurarijs in vsu rerum vsurarij.</P>
<negEZ>De dominis temporalibus componentibus c&#x0169; vsurarijs vt vsu=
ras impune facere possint.</negEZ>
<P>De monte genuensi.</P>
<Z>Explicit tabula.</Z>

@@0@<filename:W0114-0021.jpg/>
@@1@<SE21>2
<Z>&#x00B6; Peccatorum summula thomæ de vio caietani
Cardinalis sancti Xisti.</Z>
<P><INI6>I</INI6>Ndulto corporis imbecillitati Clemens septi/
me pōtifex maxime post tot cōmentationum
laborem, anni vnius ocio: adieci animum vt
humilibus iuxta apostolic&#x0169; preceptum con=
sentiendo, opem minus doctis confessoribus
ferrem. Egre ferunt siquidem nonnulli editas
summast&#xA759; dum externa innumera immiscent, opiniones mul
tiplicant, disputationes producunt, propria tuentur, alios oppu=
gnant: vexatvs tot doctoribus lector, confusus, &#xA751;plexus, aut cer/
te inanis relinquitur. Quocirca rogatus a multis, summulā colli
gere decreui de peccatis, alphabetico ordine: posthabitis non so/
lum disputationibus ac opinionibus proprijs & alienis, sed etiā
doctoribus oi&#x0303;bus tacitis: vt nullus emulatione aliqua a veritatis
sequela retraha{t$}. Et &#xA757;&#x0308;uis hic sicut & vbi&#xE8BF; nullā mihi authori/
tate&#x0303; tribui velim, sed rōni uel authoritati q&#x0303; affertur (et proptereæ
nihil abs&#xE8BF; apposita ratione nisi forte omnino manifestum alias
esset afferā: vt docti librare possint q&#x0303; dicuntur, minus a&#x0169;t capa/
ces a doctioribus discendi occasione&#x0303; habeant, & vel sic ration&#x0169;
vires percipiant) beatitudinis tñ tuæ iudicio vt par est omnia
subijcio. Suscipe ita&#xE8BF; humanissime pater exiguum serui tui opu
sculum: vt qui vnica inter christianos principes pacis & refor
mationis ecclesiæ es spes, laborantibus quo&#xE8BF; inter obscura pec/
atorum, splendor censura fias. Felix vale.</P>
<P><INI8>A</INI8>BORSVS Vol&#x0169;tarius, est pecca
tum homicidij: perfecti quidem, si fę/
tus erat animatus anima rationali. Et
incurritur &#xA753;pterea irregularitas: quia
occiditur tunc qui vere est homo. Im
perfecti vero, si fetus adhuc nō erat
animatus anima rationali: quia tunc
occiditur homo: non qui est, sed qui<-P>

@@0@<filename:W0114-0022.jpg/>
@@1@<SE22><W>Absolutio ex parte forme</W>.
<-P>generabatur, qui non adhuc est actualiter homo.. Et est pecca/
tum mortale: quia &#xA757;&#x0308;tum in se est, ad hoc tendit vt tollat vitam
hominis iam inchoatam. Non tñ incurritur irregularitas homi
cidij: quia nō est adhuc actualiter homo qui occiditur.</P>
<P><INI5><W>A</INI5>Bsolutio</W> a peccatis quę in sacr&#x0303;o pni&#x0303;ę fit,
est forma sacramenti penitentiæ. Et consistit (vt
in concilio floreñ. sub eugenio quarto legitur) in
his verbis, ego te absoluo. Ait enim. forma hu
ius sacramenti sunt verba absolutionis quæ sa=
cerdos profert quum dicit, ego te absoluo.</P>
<P>&#x00B6; Vbi circa necessitate&#x0303; scito, non esse de necessitate formæ illud
pronomen ego, sicut etiā nō est de necessitate in forma baptismi:
quoniam subintelligitur in li absoluo. &#xF1E1; Et licet ad formā abso
lutionis sufficiat dicere absoluo te: decet tñ quædam añtia & cō
seque&#x0303;tia apponere: dice&#x0303;do. Dñs noster iesus christus te absoluat:
& ego authoritate ipsius te absoluo a peccatis tuis, in nomine pa/
tris & filij & spiritussancti, amen. Passio dñi nostri iesu christi
& merita beatæ mariæ semper virginis & omni&#x0169; sanctor&#x0169;,
& quicquid boni feceris, & mali sustinueris: sint tibi in remis
sionem peccatorum tuorum, in augmentum gratiæ, & præ/
mium vitæ æternæ, amen.</P>
<P>&#x00B6; Circa mutationem scito, &#xA759; si mutatio fieret ita &#xA759; loco prono/
minis te poneretur pronomen vos causa honoris (puta si audie&#x0303;s
confessionem ep&#x0303;i vel regis dicat, ego absoluo vos: & similiter si
ep&#x0303;s assuetus loqui in numero plurali in prima persona, audiens
confessionem alicuius diceret: nos absoluimus te) in vtro&#xE8BF; casu
& similibus non fit sine peccato hmōi mutatio: quia receditur a
verbis per ecclesiam determinatis in forma huius sacr&#x0303;i. Absolu
tio tñ facta tenet: qm&#x0303; ex accōmodatione vsus ide&#x0303; significatur &#xA751;
hmōi verba quod significatur per formam sacr&#x0303;i, absoluo te.</P>
<P>&#x00B6; Circa appositionem conditionalem, aduerte tripliciter posse cō
ditionaliter proferri formā absolutiōis, Primo respectu cōditionis<-P>

@@0@<filename:W0114-0023.jpg/>
@@1@<SE23><W>Absolutio ex parte forme</W>. 3
<-P>præterite: vt si confessor dubitat se protulisse verba absolutionis,
& dicat. si non es absolutus, ego absoluo te. Et hmōi conditiona
lis absolutio in casu dubij ex suo gñe nō est illicita: sicut nec bap
tismus in dubio sic datus illicitus est. &#xF1E1; Sec&#x0169;do referendo ad cō
ditionem futuram: puta si diceret confessor. si restitueris, aut si
feceris tale&#x0303; pni&#x0303;am, aut aliquid hmōi, absoluo te. Et hmōi condi/
tionalis absolutio c&#x0169; intentione precisa nil aliud faciendi nisi q&#x0111;
dicit, nil valet: quia non est in ptāte confessoris ministrantis sa/
crament&#x0169;, conferre nunc sacr&#x0303;m & suspendere illus effect&#x0169; in
aliud tempus implendæ cōditionis. Sacrilegus ergo est abusus
i&#x0303;stæ formæ sacr&#x0303;alis: fit. n. iniuria sacr&#x0303;o, dum perficitur mō ex/
cludente fructum sacr&#x0303;i ex indebita intentione ministrantis. Et
eade&#x0303; rōne non pōt sacr&#x0303;alis absolutio impendi sub ratihabitione:
qm&#x0303; q&#xEBD1; sub ratihabitionis spe fit, &#xA757;&#x0308;uis voce tunc fiat, re tñ vt pen
dens fit: ita vt possit & ratificari & irritari: constat autem nō ee&#x0303;
in ptāte absoluentis, conferre nunc sacr&#x0303;m & suspendere effect&#x0169;
illius in tp&#x0303;s futurę ratificationis, & exponere discrimini vt nul/
lum sit si irritetur. &#xF1E1; Tertio si referatur ad conditione&#x0303; pñtem: pu
ta si vere promittis restituere, aut pñtare te superiori, absoluo te.
Et huiusmodi conditionalis absolutio cum precisa similiter in/
tentione si fiat, facta tenet, stante tunc conditione. Errat tñ sacer
dos sic faciens: quia p&#x0303;sumit sub forma dubia tradere quod xp&#x0303;s
mandauit sub forma certa ministrari. De nullo. n. magis debet
curare absoluens &#xA757;&#x0308; de contritione & satisfactione penitentis: &
tñ ecclesia abs&#xE8BF; cōditione aliqua credit penitenti dicenti se cōtri
tum & habere propositum satisfaciendi, & absolutionis bene
ficium impertitur abs&#xE8BF; conditionali nota. Vnde exterminanda
est huiusmodi superstitio ab ecclesia dei: intantum &#xA759; si alicui
commissa sit a superiori potestas absoluendi a casibus reseruatis
sub aliqua conditione (puta concedo tibi facultatem absolue&#x0303;di
ab homicidio si absoluendus fecerit talem penitentiam, puta pe
regrinationis aut tantæ elemosinæ &c.) debet confessor non<-P>

@@0@<filename:W0114-0024.jpg/>
@@1@<SE24><W>Absolutio ex parte absolue&#x0303;tis</W>.
<-P>conditionaliter sed simpliciter & absolute absoluere penitentem
preacceptantem talem p&#x0153;nitentiam: quia nulla cōmissio potest
alterare formam sacramenti.</P>
<P>&#x00B6; Circa reiterationem absolutionis, nota &#xA759; potcst iterari super
oi&#x0303;no eadem pctā, sed non pōt iterari su&#xA751; omnino eandem con=
fessionem: quia su&#xA751; eande&#x0303; materiā proximam nullius sacr&#x0303;i for
ma iterabilis est sine iniuria sacr&#x0303;i: quia ipsa iteratio attesta{t$} in/
sufficientiæ prioris formę: si. n. prima vt sufficiens hr&#x0303;etur, non
iteraretur. Ac per hoc qu&#x0169; confessio teneat locum proxim&#x0169; ma/
terie in sacramento pni&#x0303;æ (vt in eodem concilio floreñ. hr&#x0303;) nisi
multiplicetur confessio, nō potest multiplicari absolutio. Et quia
potest homo pluries cōfiteri eadem peccata, potest quo&#xE8BF; pluries
ab eisdem absolui.</P>
<P><INI2><W>Absolutio</W></INI2> a peccatis ex parte absolue&#x0303;tis, exigit vt ab
soluens minister sit sacr&#x0303;i penitentie: ac &#xA751;
hoc sit sacerdos habe&#x0303;s authoritatem absoluendi, vel ordinariam
vel ex cōmissione superioris: vt in eodem floreñ. conci. sub euge
nio quarto habetur.</P>
<P>&#x00B6; Vbi circa necessitate&#x0303; aduerte, non sufficere ad ministrand&#x0169;
sacramentum penitentiæ esse sacerdotem, sed vltra sacerdotale&#x0303;
potestatem requiri authoritatem aliam. Et hoc est quod cōiter di
ci solet, &#xA759; scilicet requiritur duplex potestas: videlicet & ordi/
nis & iurisdictionis. Potestas enim ordinis habetur ex sacerdo
tio: potestas autem iurisdictiōis habetur vel ex officio pastorali/
vel ex commissione eius qui est pastor penitentis. Intantum au
tem vtra&#xE8BF; ista potestas requiritur, vt si altera desit/ absolutio sa
cramentalis sit nulla propter defectum ministri: ita &#xA759; si nō sa/
cerdos absoluit a peccatis/nihil fit: & similiter si sacerdos absol
uit eum qui sibi subditus nullo mo do est/nihil fit.</P>
<P>&#x00B6; Circa modos quibus sacerdos habet potestate&#x0303; iurisdictionis in
foro penitentiali/aduerte &#xA759; vltra duos manifestos modos ex par
te authoritatis prelocate in ipso absoluente (scilicet vel ex officio<-P>

@@0@<filename:W0114-0025.jpg/>
@@1@<SE25><W>Absolutio ex parte absolue&#x0303;tis</W>. 4
<-P>ordinario: vt est ep&#x0303;atus & parochia. vel ex cōmissione: vt alij a
papa vel ep&#x0303;is vel curatis vel eo&#x211F; officialibus aut vicarijs solitis
cōmittere audientiā confession&#x0169;/ habentes authoritatem audien
di confessiones) inueniuntur quin&#xE8BF; alij modi seu casus quibus
sacerdos sortitur subditum, ita &#xA759; potest penitentem sacramenta
liter absoluere a peccatis: & sunt/necessitas / libertas/ facultas/
licentia & consuetudo. Declaro singula.</P>
<P>&#xF1E1; Necessitas duplex est: scilicet vel ratione mortis / vel ratione
cōmunionis. Quando in articulo mortis deficit confessor/potest
quilibet sacerdos illum absoluere ab omnibus suis peccatis sibi
confessis: vt habetur in ca. pastoralis / de officio ordi. Quando
vero imminet alicui necessitas communicandi / & deficit
ei confessor, non potest propterea absolui a quolibet sacerdote:
quia necessitas celebrandi missam / que maius quid importat &#xA757;&#x0308;
necessitas cōmunicandi, nō habet hoc priuilegium/ sed dimittit
constitutum in tali necessitate in fra terminos non habentium
copiam confessoris.</P>
<P>&#xF1E1; Libertas in proposito significat non subiectione&#x0303; alicui particu
lari vt proprio sacerdoti. Et tripliciter inuenitur. Vel quia &#xA751;sona
nulli subditur: vt persona pape. & propterea cui se subijcit/ille
pōt ipsum absoluere a peccatis. Vel rōe status: quia scilicet nun&#xA757;&#x0308;
in eodem loco permanent, ac per hoc nulli particulari ministro
sacr&#x0303;i penitentie subduntur: qu&#x0169; non sit maior rō &#xA759; subijcian{t$}
vni magis &#xA757;&#x0308; alteri: vt sunt vagabundi: qui scilicet vel nullibi
habitant/sed vagantur, vel licet alicubi domicili&#x0169; c&#x0169; vxore &
filijs habeant/cōmuniter tamen sunt in cōtinuo motu: ita &#xA759; etiā
in pascate extra inueniri cōsueuerunt. hi. n. &#xA751;inde ac vagabundi
quo ad sacr&#x0303;a penitentie & eucharistie censentur: & absolui a
quolibet confessore possunt. Vel rōe materie: quia scilicet in tali
materia nulli est subiectus confessori. vt contingit in peccatis
venialibus: quia nullus tenetur illa confiteri, ac per hoc nulli
propter illa confessori subditur a iure: & ideo quilibet potest a<-P>

@@0@<filename:W0114-0026.jpg/>
@@1@<SE26><W>Absolutio ex parte absolue&#x0303;tis</W>.
<-P>quolibet sacerdote de peccatis venialibus sacrame&#x0303;taliter absolui.</P>
<P>&#xF1E1; Facultas eligendi confessorem a iure concessa est ep&#x0303;is/& tam
inferioribus &#xA757;&#x0308; superioribus prelatis exemptis: vt in ca. ne pro di
latione. de pe. & re & conceditur multis exspāli gr&#x0303;a a summo
pont. in confessionalibus. propterea non est dubium hos posse ab
solui a quo maluerint sacerdote.</P>
<P>&#xF1E1; Licentia dupliciter da{t$}. Vel explicite, qu&#x0169; curatus in cōi dicit
populo/quilibet vadat ad confitend&#x0169; cui vult: aut spāliter alicui
dicit/confitearis cui vis. & hoc nihil aliud est &#xA757;&#x0308; dare licentiā eli
gendi sibi confessorem. Vel implicite. Et hoc contingit primo li=
centiando subditos ad peregrinand&#x0169;. in hac. n. peregrinationis
licentia implicite claudi creditur licentia confitendi: quia cōfessio
comes esse debet viatorum. Et hoc intelligo c&#x0169; duabus limitatio
nibus. altera est quo ad confessiones & cōiones necessarias: vt
pascales, aut solitas/quo ad eos qui sepe consueuerunt confiteri
& cōicare aut celebrare. Et hec limitatio intelliga{t$} amplecte&#x0303;do
tutiore&#x0303; partem: quia. n. ista licentia a doctoribus potius &#xA757;&#x0308; a iure
proficisci videtur, timeo illam extendere vltra solita tan&#xA757;&#x0308; p&#x0303;co=
gitata. Altera quo ad cōfessores: qui. s. in locis illis cōfessores sunt
alio&#x211F;. hmōi. n. implicita licentia non vr&#x0303; amplianda / vt faciat
viatores melioris conditionis &#xA757;&#x0308; incolas, vt scilicet possint sibi eli=
gere in confessorem quem volunt: sed sufficit &#xA759; prouideat via=
toribus qu&#x0169; extra sunt/vt possint tan&#xA757;&#x0308; incole cōfiteri & cōi&#x0303;care.
vnde & in iure prouidetur de ministro eucharistie pro peregri
nis proculdubio licentiatis a suis curatis: vt patet in ca. presbiter.
de cele. mis. &#xF1E1; Secundo sciendo & tacendo: vt qu&#x0169; ep&#x0303;s scit con
suetum esse vt canonici seu curati sui inuicem se absoluunt &
tacet. Quāuis. n. nulla cōsuetudine introduci possit vt quis possit
sibi eligere confessorem (vt dicitur in ca. si ep&#x0303;s de peni. & re.
in. vi.) ex hoc tñ &#xA759; ep&#x0303;s scit & tacet & tenetur prouidere illis
de confessore, tacita ep&#x0303;i licentia robur dat absolutionibus/& con
suetudo non cōcurrit nisi vt testis licentie implicite. Et ob hmōi<-P>

@@0@<filename:W0114-0027.jpg/>
@@1@<SE27><W>Absolutionis impedimenta</W>. 5
<-P>implicitam licentiam viatores sine licentia curati possunt in pa=
scate confiteri & cōmunicare vbi se inuenerint sicut licentiati,
si & vbi curatus consueuit scrutari quis parochianus defuerit
penitentie & cōioni/& viatorum dicentium se vbi se inuene=
runt confessos fuisse & cōicasse factum probare: attestatur siqui
dem huiusmodi consuetudo implicite licentie/& pie menti cu=
rati qua voluit implicite suos confiteri & communicare ex=
tra in casu quo festa pascalia contingeret extra peragere.
Memini alias me legisse eugenium quartum concessisse seu
declarasse viue vocis oraculo/viatores vbise inuenerint in pasca
te/censendos tan&#xA757;&#x0308; adeptos incolat&#x0169; quo ad sacr&#x0303;a penitentie &
eucharistie. & {secundum} hoc nō est opus in pascate hmōi interp&#x0303;tatiua
licentia: sed pñt t&#x0169;c ab illis cōfessoribus a &#xA757;bus incole absoluun{t$}
absolui e&#x0303;t a casibus ep&#x0303;alibus, prout ep&#x0303;s loci disponit. &#xF1E1; In reli&#xA757;s
a&#x0169;t omnibus supradictis lñijs explicite vel implicite ab ep&#x0303;is seu
curatis/nō approbo posse licentiatos absolui a casibus reseruatis
ep&#x0303;o: quia hoc est cōtra iuris dispōne&#x0303; in. vi. de pe. & re. ca. si ep&#x0303;s.
vbi dr&#x0303; &#xA759; ep&#x0303;o dante licentiā alicui &#xA759; confiteatur, non &#xA751;&#xA751;ea con
cedit casus reseruatos. Si ergo licentia explicita nō cōprehendit
casus reseruatos, multo minus lñia implicita ad illos se extendit.
&#xF1E1; Consuetudo/non eligendi confessorem/sed habendi curā ani=
marum prescripta, operatur vt tam cardinales curam habeant
familie sue/ & de eorum licentia sui familiares cōfiteri possint
cui volunt, &#xA757;&#x0308; quic&#x0169;&#xE8BF; alij hmōi curam habentes possint similiter
absolutionis benefici&#x0169; per se vel ali&#x0169; suis impertiri: pōt. n. hmōi
iurisdictio non minus &#xA757;&#x0308; alie haberi ex prescripta cōsuetudine.
&#x00B6; Absolutionis impedimenta multa sunt. Et ideo aduertend&#x0169;
est posse illam impediri vel ex parte absoluentis vel ex &#xA751;te absol
uendi. Impedit a&#x0169;t ex parte absoluentis ecclesiastica censura, nō
quec&#x0169;&#xE8BF;/ sed irritās iudicis sni&#x0303;am: ita vt &#xA757;&#x0308;diu reliqua gesta per
cōfessorem tenent/absolutio valeat. &#xF1E1; Et &#xA753;pterea licet excōicatio
aut suspensio si cōfessor sit excōicatus aut suspensus / annullet<-P>

@@0@<filename:W0114-0028.jpg/>
@@1@<SE28><W>Absolutionis impedimenta</W>.
<-P>absolutionem absolute loquendo: quia tamen aliqui sunt casus
in quibus gesta per cōfessorem sic innodatum tenent, ideo scito
&#xA759; ex iure cōmuni secundum cōmunem sententiam (ex. l. bar
barius. de offi. pretoris) tenent gesta per huiusmodi iudice&#x0303; vbi
duo simul concurrunt: scilicet cōis error facti & titulus. verbi
gratia si sacerdos excōicatus datus est ab episcopo in curat&#x0169;/&
cōiter non habetur ille pro excōicato &#xA751;&#xA751; hoc quia nescitur ill&#x0169;
esse excōicatum, gesta omnia per ipsum tenent, Concurrunt. n.
ibi ambo simul: scilicet titulus publici officij, quia institutus est
ab episcopo. & cōis error facti: quia nescitur ipsum esse excōica
tum. Et hinc habes &#xA759; absolutus a legitimo alias confessore hñte
impedimentum occultum/quod sisciretur impediret absolutio=
nem, est vere absolutus & coram deo & coram ecclesia.
&#xF1E1; Ex extrauaganti vero concilij constātieñ. consensu vtentium
comprobata/in foro penitentiali tenent gesta per confessores irre
titos quibuscun&#xE8BF; ecclesiasticis censuris etiam non occultis, nisi
in duobus casibus: scilicet propter notoriam percussione&#x0303; clerici/
vel propter publicam nominatim denunciationem. Nam ibi
conceditur receptio sacramentorum ab excōicatis ministris/nisi
altero dictorum modo&#x211F; fuerint excōicati. Et hoc in fauorem
anima&#x211F; & innocentum / non in releuamen ipsorum excōmu
nicatorum. licet. n. ipsi ministri excōicati absoluentes damnatio
nem incurrant/penitentes tamen absolutionis beneficium conse
quuntur. Et hoc quant&#x0169; ad fruct&#x0169; absolutionis spectat intellige/
si & qñ penitens excusa{t$} a peccato induce&#x0303;di cōfessore&#x0303; excōicat&#x0169;
adsacr&#x0303;i ministratione&#x0303;: nā nō licet sibi inducere ill&#x0169; ad peccād&#x0169;.
&#xF1E1; Impeditur a&#x0169;t ex parte absoluendi absolutio ex duplici capite:
scilicet ab intrinseco ex sacrilegio simulate vel dimidiate vel im=
penitentis confessionis. hoc est siquis simulat se confiteri: quia
tunc deest confessio: simulata. n. cōfessio non est confessio. Et simi
liter siquis ex verecundia aut alias irrationabili causa aduerten
ter dimidiat confessionem: quia tunc non proponitur peccatum<-P>

@@0@<filename:W0114-0029.jpg/>
@@1@<SE29><W>Absolutionis impedimenta</W>. 6
<-P>vt remissibile: nam impium est a deo & eius sacramento dimi
diam sperare veniam. Et eadem ratione siquis impenitente&#x0303; ex
i&#x0303;ntentione proponit seipsum: quia vt non absolubilem ministro
christi se pñtat: absolui. n. nequit quem non penitet. Et propterea
irrita est in his casibus absolutio ex parte penitentis. &#xF1E1; Ab extrin
seco vero impeditur absolutio ex parte absoluendi/si penitens sit
excōicatus maiori vel minori excōicatione: nā cōe est vtri&#xE8BF; ex=
cōicationi / excludere a passiua participatione sacramentorum.
Nec hoc est vertendum in dubium. Vnde grauiter errant con
fessores absoluentes prius a peccatis/& remittentes absoluendos
postea ab excōicatione: est. n. hoc contra dispōnem iuris cōis, ex
presse dicente textu de sen. exco. ca. a nobis el secundo. &#xA759; licet re
putetur aliquis per signa penitentie absolutus a deo, quia tamen
apud ecclesiam adhuc absolutus non est/ cōmunicandum ei nō
est in diuinis: & multo minus impendendasunt ei sacrament a
a quibus principaliter est exclusus. Nec excusari pōt hoc fact&#x0169;
propter dictam extrauagantem concilij cōstantieñ. quoniam ibi
expresse dr&#x0303; excōmunicatos in nullo subleuari ob dictā gratiam:
multum autem subleuarentur si participes esse possent sacr&#x0303;o&#x211F;
ante absolutionem. Non ergo potest absolui aliquis a peccatis
ante&#xA757;&#x0308; absoluatur ab excōicatione tam maiori &#xA757;&#x0308; minori.</P>
<P>&#x00B6; Vtrum a&#x0169;t si de facto fiat contrari&#x0169; / absolutio facta teneat,
alia qō est: multa. n. fieri prohibentur / que tamen facta tenent.
&#xF1E1; Et dicenda sunt ad hanc qōne&#x0303; tria. Prim&#x0169;. &#xA759; absolutio a pec
catis / de facto ab excōicato suscepta/ nō tenet quant&#x0169; ad pñtem
fruct&#x0169;: quia ipso actu suscipiendi absolutione&#x0303;/ obice&#x0303; absolutioni
ponit excōicatus. nā per act&#x0169; ist&#x0169; ingerit se passiue sacr&#x0303;o / a quo
exclusus perseuerat &#xA757;&#x0308;diu est excōicatus: & sacrilegi&#x0169; cōmittit/
cōtaminando quant&#x0169; in se est sacr&#x0303;m penitentie. Licet. n. excōi=
catus possit initiare sacr&#x0303;m penitentie / exercendo actus qui sunt
sacr&#x0303;i materia, conterendo/confitendo & satisfaciendo: non pōt
tamen &#xA751;fectioni sacr&#x0303;i (que in forma absolutionis consistit)<-P>

@@0@<filename:W0114-0030.jpg/>
@@1@<SE30><W>Absolutionis impedimenta</W>.
<-P>se immiscere: qm&#x0303; a sacr&#x0303;o est exclusus, non a&#x0169;t a sacr&#x0303;i materia.
Quia igr&#x0303; excōicatus/ip&#x0303;o actu suscipie&#x0303;di absolutione&#x0303; cōtra abso
lutione&#x0303; pugnat, cōseque&#x0303;s est vt nō absolua{t$} a pctis suis. &#xF1E1; Sc&#xEBD1;m
est. &#xA759; per accñs in aliquo casu/hmōi absolutio facta tenet quāt&#x0169;
ad pñte&#x0303; fruct&#x0169;: qñ. s. excōicatus vere penitens/ob ignorātiā iuris
vel facti, nō quale&#x0303;c&#x0169;&#xE8BF;/sed excusante&#x0303; e&#x0169;/absolutione&#x0303; a pctis su/
scipit: quiasacr&#x0303;m gr&#x0303;am cōfert omni adulto offere&#x0303;tise nō pone&#x0303;do
obice&#x0303;: cōstat a&#x0169;t hmōi penite&#x0303;te&#x0303; nō ponere obice&#x0303;/ex hoc &#xA759; poni{t$}
ip&#x0303;m laborare ignorātia excusante a sacrilegio quod excōicatus
sacr&#x0303;m suscipie&#x0303;s incurrit. Et &#xA751;&#xA751;ea &#xA757;&#x0308;uis tenea{t$} iste querere & ob
tinere absolutione&#x0303; ab excōicatione/nec possit interim immiscere
se diuinis, nō tene{t$} tñ ad hoc vt ite&#x211F; absoluatur a pctis. & hoc
&#xA751;&#xA751; efficaciā suscepti sacr&#x0303;i, vt dict&#x0169; est: iteratio. n. sacr&#x0303;i non nisi
&#xA751;&#xA751; effect&#x0169; sacr&#x0303;i fieri debet. &#xF1E1; Et hinc he&#x0303;s vñ multo&#x211F; timoratas
consci&#x0303;as cōsolari possis in multis singularibus casibus, qui pru=
dentie cōfessoris relinquun{t$} examinādi & iudicādi {secundum} p&#x0303;dicta
duo. s. &#xA759; fuerit vere penitens/& laborās ignorātia aut obliuione
excusante ip&#x0303;m. &#xF1E1; Tertium est. &#xA759; absolute loquendo/absolutio sa
cr&#x0303;alis impensa excōicato valet: quia licet hmōi absolutio sit iure
prohibita & illicita, nullo tñ iure sancit&#x0169; inueni{t$} &#xA759; sit nulla:
excōicatus. n. est exclusus a sacr&#x0303;is quāt&#x0169; ad hoc &#xA759; non pōt licite
susci&#xA751;e sacr&#x0303;a: nō a&#x0169;t quāt&#x0169; ad hoc &#xA759; si suscipit/ susceptum sit
null&#x0169;. Si. n. excōicatus susci&#xA751;et sacr&#x0303;m ordinis/confirmationis/
matrimonij aut extreme vnctionis, non propterea irritum esset
sacr&#x0303;m suscept&#x0169;. pari ergo rōne non est irrit&#x0169; sacr&#x0303;m penitentie
ab excōicato susceptum. Et similiter quia excōicati participatio
in diuinis/dicendo horas canonicas in choro cum alijs/non est
irrita (satisfecit. n. precepto de persoluendo horas) consequens
est vt sacr&#x0303;i participatio non sit irrita. Et licet hmōi absolutio in
aliquo non habeat effectum tunc/propter indispositionem reci=
pientis perseuerantis in peccato mortali, habebit tamen effect&#x0169;
recedente pctō: & hoc &#xA751;&#xA751; vim sacr&#x0303;i iuxta doctrinā augustini.</P>

@@0@<filename:W0114-0031.jpg/>
@@1@<SE31><W>Absolutio ab excōicatione</W>. 7
<P><INI2><W>Absolutio</W></INI2> ab excōicatione, quantum ad confessores
spectat ex parte formæ, tria habet cōside=
randa. primo substantiam. secundo annexa. tertio modum con
nexiōis. Et quo ad primumscito, &#xA759; nulla habet determinata ver
ba: potest enim dicere absoluens, & absoluo te, & benedicote,
& similia. debet tamen secundum ecclesiæ consuetudinem di
cere absoluo te &c.</P>
<P>&#x00B6; Quo ad secund&#x0169; scito: &#xA759; sole&#x0303;nis absolutionis forma multa
requirit. quorum aliqua requiruntur semper: vt aliquis psalmus
pni&#x0303;alis cum pręcibus & versiculis & oratione. Aliqua vero re
quiruntur qñ&#xE8BF; & qñ&#xE8BF; non: vt verberatio dum hæc dñr: omit/
titur. n. in mulieribus & in locis publicis. Nō. n. decet mulieres
verberari quum cōfitentur: similiter nec quoscun&#xE8BF; alios in pu/
blico secrete confitentes. Similiter iuramentum de parendo mā
datis ecclesiæ vel absoluentis: in quibusdā tm&#x0303; casibus requiri{t$}.
Et simile est de emenda iudicium: iuramentum. n. illud in ma
gnis tm&#x0303; criminibus locum habet. emendam autem (hoc e&#x0303; sus
ficientem satisfactionem) qñ pro notoria offensa in alique&#x0303; excōi
catus quis est, prestare añ absolutionem tenetur: & similiter vbi
expensarum aut damni rō habetur. Et si satisfacere nequit, tene
tur dare idoneam cautionem: hoc est pignoraticiam vel fideiusso
riam. At si nec ho&#x211F; aliquid potest, det cautionem iuratoriā sa/
tisfaciendi quum poterit. &#xF1E1; Et hęc oportet confessorem scire, nō
solum propter cōes qui pñt accidere casus, sed &#xA751;&#xA751; enitandas ce&#x0303;/
suras xisti quarti, quum cōtingit in mortis articulo absoluere a
casibus reseruatis in cena dñi &c. vt intelligat terminos, & sciat
secundum hęc se regulare. Igitur sole&#x0303;niter absoluturus excōica
tum, præmisso aliquo horum si opus est, aut p&#x0303;misss omnibus si
omnia requiri contingit, dicat confessor vnum psalmum penite&#x0303;
tialem cum gloria patri, & kirie ter, & pater noster, &. iiij. ver
siculis: scilicet saluum fac, nihil proficiat, esto ei, & dñe exaudi:
et orationem deus cui propri&#x0169;, mutando li delicto&#x211F; in li excōis.<-P>

@@0@<filename:W0114-0032.jpg/>
@@1@<SE32><W>Absolutio ab excōicatione</W>.
<-P>& postea absoluat dicens. Ego absoluo te a vinculo excōis, & re
stituo cōioni fidelium. & postea mandet ei quod mādaturus e&#x0303;.
&#x00B6; Quo ad tertium distinguendum est de annexis. Nam anne/
xorum quædam sunt cerimonialia: vt or&#x0303;ones. quædam iudicia
lia: vt cautiones. Et de cerimonialibus quidem constat &#xA759; sunt
annexa vt debita seruari, nō tñ vt substātialia. Et propterea si is
cui commissum est vt absoluat in forma ecclesiæ, alique&#x0303; excōi/
catum sine cerimonialibus absoluat, peccat quidem absoluens si
ne rationabili cā cerimonialia omittens, absolutio tñ valet: quia
cerimonialia intelligun{t$} tā institui &#xA757;&#x0308; committi vt cerimonialia
hoc est vt debita seruari, nō aute&#x0303; vt necessaria ad substantiam
absolutionis.</P>
<P>&#xF1E1; De iudicialibus vero tria dicimus. Prim&#x0169; &#xA759; regulariter sunt
annexa vt necessaria necessitate iustitiæ: ita &#xA759; nō possunt omitti
sine iniuria: quia in preiudicium ecclesiæ seu partis hmōi omis/
sio vergit. &#xF1E1; Secund&#x0169;. &#xA759; iudicialia dupliciter inueniuntur anne
xa absolutioni. Primo ex solo debito iuris cōis: vt quia agitur de
interesse tertij cui est satisfaciendum: vel aliquid simile. Et sic si
per abusum suæ ptātis ordinarius pote&#x0303;s absoluere absoluat, tenet
absolutio facta, &#xA757;&#x0308;uis male & iniuste facta: quia absolutio tunc
fit contra ius tertij, & non contra ius cōstitutionis: vt he&#x0303;s in ca.
venerabilibus. de sen. exco. in. vi. Secundo ex debito illius cano
nis: vt quia canon ille dat certum modum seu excipit, ita &#xA759; nisi
concurrente tali cōditione seu obseruatione impenda{t$} absolutio.
&#xF1E1; Et hoc multipliciter contingit. vel per verba negatiua pote&#x0303;tiæ
actiuæ: vt si dicatur &#xA759; non possit absoluere ante satissactionem.
vel per verba negatiua potentiæ impersonaliter: vt si dicatur &#xA759;
non potest impe&#x0303;di absolutio ante satisfactionem. Et in his duo/
bus modis etiam verba ipsa canonis testantur limitatam esse po
tentiam ordinarij, ac per hoc irritam esse absolutionem si aliter
fiat. &#xF1E1; Vel per verba negatiua potentie passiue tm&#x0303;: vt si dicatur
&#xA759; qui inciderit in tale quid/nō possit absolui nisi satisfaciat. Vel<-P>

@@0@<filename:W0114-0033.jpg/>
@@1@<SE33><W>Absolutio ab excōicatione</W>. 8
<-P>per verba negatiua non potentiæ, sed actionis: vt si dicatur, nul
latenus absoluatur ante satisfactionem seu nisi satisfecerit. Et in
his duobus & similibus modis ambigua videtur qō. Ex verbis
quidem: quia non limitatur per illa potestas ordinaria: ac &#xA751; hoc
vr&#x0303; relinqui locus abusui potestatis ad illicitam absolutione&#x0303;. Ex
rōne vero: quia potestas ordinaria vr&#x0303; potius regulari, statuendo
sibi regulam {secundum} quam absoluere debeat, &#xA757;&#x0308; limitari: ne facile or
dinarię potestati derogetur. Oppositum a&#x0169;t suadet textus allega
tus ex. vi. dicens. absolutio tenet, licet forsitan sit iniusta: qm&#x0303; etsi
contra ius litigatoris, non tñ contra ius constitutionis absoluit.
Vnde vr&#x0303; vniuersalis regula haberi duplex. Prima est. &#xA759; absolu
tio contra ius tertij & non constitutionis, tenet. secunda est. &#xA759;
absolutio contra ius constitutionis, non tenet. Et quia hęc est tu/
tior & textui conformior via, ideo hanc sequendam puto. Et
propterea in singulis canonibus excōicationum consideret abso/
lutor conditionem ibi statutam vt seruetur circa iudicialia, &
seruet illam: ne erret, aut discrimini se committat. &#xF1E1; Tertium.
&#xA759; in duobus casibus obseruatio iudicialium est adeo manifeste
annexa absolutioni, vt absolutio sine illis irrita sit & inanis. Pri
mus est qñ ius seu decretum explicite irritat absolutionem sine
his: vt fecit xistus. iiij. in extraua. etsi dñici gregis, dicens. & ali
ter impensa absolutio non ualeat. Sec&#x0169;dus est qñ ab homine ali
cui committitur potestas absoluendi cum verbis cōditionalibus
vel equipollentibus de hmōi cautionibus hñdis: talis. n. cōmis
sarius si exeundo fines mandati absoluat, nihil facit.</P>
<P><INI2><W>Absolutio</W></INI2> ab excōicatiōe &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad confessores spectat
ex &#xA751;te ptātis absolutorie, distinctiōe eget.
Discernend&#x0169; est enim in primis an illa excommunicatio sit lata
a iure vel ab homine. Vocatur autem a iure quecun&#xE8BF; a per/
petuo statuto lata est: a quocun&#xE8BF; statutum illud sit: & siue
contineatur in iure communi, siue in extrauaganti, siue in le=
gibus synodalibus vel specialibus. Quæ vero ab homine est,<-P>

@@0@<filename:W0114-0034.jpg/>
@@1@<SE34><W>Absolutio ab excōicatione</W>.
<-P>non est perpetua, sed spirat cum authore. Et si est a iure, di=
scernendum est an sit reseruata eius absolutio, & cui: & tunc
non potest confessor ab illa absoluere, nisi de gratia speciali fue
rit concessum. Si vero non est reseruata, certum est posse con=
fessorem authoritate episcopi ab illa absoluere, si episcopus con
cesserit omnes casus sibi reseruatos. Si aute&#x0303; est ab homine (siue
sit generalis: vt quum excommunicatur quicun&#xE8BF; sciuerit vel fe
cerit tale quid. siue singularis: vt quum excōicatur sortes) reser/
uata regulariter est illius absolutio latori, durante illius iurisdi/
ctione. vnde sine eius vel ipsius superioris gratia non potest ab/
solui. Et scito hic, religiosum presume&#x0303;tem de facto absoluere ab
excommunicatione lata a iure, incurrere excōicationem: vt ha/
betur in fra in censuris.</P>
<P>&#x00B6; Ab excōicatione vero minore quilibet confessor, non aute&#x0303; qui
libet sacerdos potest absoluere. Primum ho&#x211F; patet ex ca. nuper
de sen. exco. Secundum vero manifestatur: quia excōicatio mi/
nor est vinculum ecclesiasticum, & propterea exigit in absolue&#x0303;
te facultatem ecclesiastice iurisdictionis: purus autem sacerdos
habet solam potestatem ordinis: & ideo non potest absoluere a
vinculo ecclesiasticæ excōicationis minoris. Vnde licet quilibet
possit se subdere cuicun&#xE8BF; sacerdoti pro absolutione venialium,
non tamen potest subdere se cui&#xE8BF; sacerdoti pro absolutione ab
excōicatione minore: quia ad venialia remitte&#x0303;da sufficit ex par=
te absoluentis potestas ordinis, quæ est in quolibet sacerdote: &#xA757;a
ipsa subiectio operatur iurisdictionem talium quantum ad po=
testatem ordinis. Ad solue&#x0303;dum autem excōis vincul&#x0169; requiri{t$}
ptās iurisdictionis ecclesiastice: q&#x0303; non cōuenit sacerdoti ex hoc
&#xA759; vnus subdit seilli, sed ab ecclesiastica pendet authoritate.</P>
<P>&#x00B6; Absoluere demum a vinculo suspensionis vel interdicti, si
quando confessori cōmittitur, potest vti huiusmodi uerbis. Ego
absoluo te a vinculo suspensionis &c. Nulla enim sunt determi
nata verba pro huiusmodi forma.</P>

@@0@<filename:W0114-0035.jpg/>
@@1@<SE35><W>Acceptio personar&#x0169;. Accidia</W>. 9
<P><huifu>A</huifu>Cceptio personar&#x0169; est peccat&#x0169;: quia tollit equali
tatem iustitie. Est autem pctm&#x0303; mortale / qñ est
perniciosa. frequenter vero est perniciosa in tri
bus: hoc est in distributione cōium bonor&#x0169;/&
bñficio&#x211F; ecclesiastico&#x211F;/& in iudicijs. Qu&#x0169;. n.
cōia regni vel ciuitatis officia/dignitates seu honores distribuun
tur ita &#xA759; amicitie vel consanguinitatis vel factionis aut alterius
impertinentis rō prefert minus dignos, ruit cōe bonum. Nec mi
nus ruina ecclesie manifesta est/quum in beneficijs ac dignita=
tibus ecclesiasticis minus digni preferuntur quia amici seu fami
liares vel coniuncti aut seruitores &c. sunt. Vniuersum quo&#xE8BF;
humanum genus grauissime offenditur/ex eo &#xA759; actor aut reus
in iudicijs in iure p&#x0303;fer{t$} quia pote&#x0303;s aut diues aut amicus aut &c.
Peccatum hoc non solum anime mors est, sed ad restōnem ob
ligat iuxta restōnum regulas: pro quanto iniuste impedit dign&#x0169;
seu digniorem. & preter hoc tenetur acceptor persone de dānis
consequentibus huiusmodi promotiones seu iniurias.</P>
<P><huifu>A</huifu>Ccidia dupliciter sumi{t$}. vel cōiter/vt est nome&#x0303;
cōe ad multas pctō&#x211F; species. vel proprie/vt est
spāle pctm&#x0303;. Et cōiter quidem sumpta significat
tristitiā de sp&#x0169;ali bono. &#xA753;prie a&#x0169;t sumpta signi
ficat tristitiā de sp&#x0169;ali bono diuino: hoc est ad
charitate&#x0303; pertinente. &#x00B6; Ad quo&#x211F; clarificatione&#x0303; distingue bona
sp&#x0169;alia. Et vide primo sp&#x0169;ale bon&#x0169; diuin&#x0169; cōsistere in amicitia
inter de&#x0169; & hoi&#x0303;em: ac &#xA751; hoc in idem velle & idem nolle cum
deo/in cōuersari c&#x0169; deo/in conuiuere & colloqui cum deo/&
hmōi. Et &#xA751;&#xA751;ea qu&#x0169; quis est intant&#x0169; elongatus ab amore celestis
patris & patrie, vt qu&#x0169; audit aut cogitat statut&#x0169; sibi esse vt sit
ciuis sancto&#x211F; & domesticus dei &c. de hoc tristatur, tunc pec=
cat proprie pctō accidie. Et si c&#x0169; cōsensu rōnis est hmōi tristitia,
pctm&#x0303; est mortale grauissim&#x0169; &#xA753;pinqu&#x0169; odio dei. Si vero de hoc
non trista{t$} {secundum} affect&#x0169;/sed {secundum} effectum quia parum de hmōi<-P>

@@0@<filename:W0114-0036.jpg/>
@@1@<SE36><W>Accidia. Adulatio</W>.
<-P>amicitie bono curat negligens adipisci illā/ quia vacat delecta=
bilibus humanis, pctm&#x0303; accidie nō incurrit: sicut nec plus amans
carnalia &#xA757;&#x0308; de&#x0169;/incurrit pctm&#x0303; odij dei. &#xF1E1; Vide deinde bon&#x0169; sp&#x0169;a
le cuius&#xE8BF; virtutis consistere in actibus & exercitatione illius.
verbigr&#x0303;a/bon&#x0169; sp&#x0169;ale iustitie in vol&#x0169;tate redde&#x0303;te ius vnicui&#xE8BF;:
tem&#xA751;antie i&#x0303; vol&#x0169;tate moderate vte&#x0303;te delectabilibus {secundum} sensum:
& sic de alijs. Et &#xA751;&#xA751;ea qu&#x0169; &#xA757;s cogitat redde&#x0303;d&#x0169; esse ius/aut ab=
stinend&#x0169; ab imoderatis delectabilibus/aut aliquo hmōi, & de
hoc trista{t$}, peccat &#xA757;de&#x0303;: &#xA757;a trista{t$} de bono virtutis. & est pctm&#x0303;
hoc accidie cōiter dicte: &#xA757;a hmōi tristitia spectat ad viti&#x0169; contra
ri&#x0169; illi virtuti de cuius bono tristitia e&#x0303;: puta ad iniustitiā/vel ad
i&#x0303;ntem&#xA751;antiā, & sic de alijs. Et est hmōi tristitia pctm&#x0303; mortale/si
est de bono virtutis necessario ad salute&#x0303;/ & c&#x0169; cōsensu rōnis. Si
a&#x0169;t sine cōsensu rōnis est/de quoc&#x0169;&#xE8BF; bono sit, pctm&#x0303; veniale con
stat esse. & si&#x0142;r si est de bono nō necessario ad salute&#x0303;: puta de li
beralitate ad quā nō tene{t$} / de veritate iocosa vel officiosa tm&#x0303;.
quia sicut deliberate refutare hec/nō est pctm&#x0303; mortale, ita nec de
liberate tristari de his: nā delectationes & tristitie sunt bone vel
male moraliter sicut electiones. & &#xA751;&#xA751;ea si deliberate refutatio=
nes non sunt pctā mortalia/ nec tristitie sunt mortalia peccata.
&#xF1E1; Ex his habes/&#xA759; qu&#x0169; &#xA757;s trista{t$} de ieiunio/ or&#x0303;one/ festo&#x211F; obser
uatione/& hmōi, & &#xA751;&#xA751; hmōi tristitiā negligit ieiunare/ orare/
aut festa seruare, peccat peccato accidie / non vt estspāle pctm&#x0303;/
sed accidie cōmuniter dicte: que non trahit pctm&#x0303; in aliā specie&#x0303;.</P>
<P><huifu>A</huifu>Dulatio est pctm&#x0303;: quia est excessiua laus seu cō
placentia verbis vel factis in cōi cōuersatione.
&#xF1E1; Et tripliciter p&#x0303;t esse pctm&#x0303; mortale. primo rōne
materie laudate: vt siquis laudet alique&#x0303; de actu
qui est pctm&#x0303; mortale. Vel rōne finis: vt siquis
laudet alique&#x0303; ad hoc vt noceat illi corpora&#x0142;r vel sp&#x0169;aliter. Vel
rōne occasionis: vt qu&#x0169; quis laudando fit alteri preter inte&#x0303;tione&#x0303;
suā occasio peccandi mortaliter. &#xF1E1; Et primi duo modi quia sunt<-P>

@@0@<filename:W0114-0037.jpg/>
@@1@<SE37><W>Adulterium</W>. 10
<-P>manifeste contra charitate&#x0303;/ sunt inexcusabiles. Tertius a&#x0169;t cum
grano salis intellige&#x0303;dus est, mensurando occasione&#x0303; peccandi an
sit data vel accepta: & an sit cognit&#x0169; & cogitat&#x0169; a laudante, &#xA759;
i&#x0303;s qui lauda{t$} / ex hmōi laude ruere solitus sit in mortale pctm&#x0303;:
& rursus an ex debito an sponte laudans laudet. In his. n. que
suntex suo gñe recta/ & p&#x0303;ter intentione&#x0303; o&#xA751;antis alius ruit, non
modicā hec faciunt dr&#x0303;iam: vt in materia de scandalo declara=
bitur. Qu&#x0169;. n. aliquis debet ex officio alique&#x0303; de bono aliquo ope
re laudare/etiā si sciat laudat&#x0169; in su&#xA751;biā mortale&#x0303; se elatu&#x211F;, nō
tene{t$} &#xA751;&#xA751;ea desistere a debito officio. pōt tñ & debet deponere
hmōi scientiā de futura ruina illius: quia. xij. hore sunt diei, &
pōt in instanti hōilluminari & mutari a diuina misericordia.
&#x00B6; Est a&#x0169;t adulatio pctm&#x0303; valde graue / & &#xA751;&#xA751; nocume&#x0303;ta maxi=
ma que affert humano gñi (hinc. n. facile/vt hiero. ait / me&#x0303;te=
hoi&#x0303;um corr&#x0169;pun{t$}: & ad ea que laudan{t$} &#xA757;&#x0308;uis criminosa accen
duntur & assuescunt, intant&#x0169; vt mala non sol&#x0169; desinant hr&#x0303;i
vt turpia/ sed hñtur vt bona & laude honore ac premio digna.
quo quid peius:) & &#xA751;&#xA751; excessum diuine offense: iuxta illud.
qm&#x0303; laudatur pctōr in desiderijs anime sue/ & iniquus bñdici{t$},
exacerbauit dñm pctōr. &#xF1E1; Est a&#x0169;t pctm&#x0303; veniale qñ vel laudatur
aliquis de malis venialibus/ vel de bonis sola complacendi inten
tione/ abs&#xE8BF; ruina, vel etiam ob aliquam vtilitatem consequendā
vel non impediendam: vt de se patet.</P>
<P><huifu>A</huifu>Dulteri&#x0169; quāt&#x0169; ad crimen/ est maniseste pctm&#x0303;
mortale. Quāt&#x0169; vero ad damnificatione&#x0303;/consi=
deratione eget. Duplex. n. habet &#xA757;&#x0308;uis nō sem&#xA751;
annex&#x0169; damn&#x0169; alien&#x0169;: vel successoris vel hospi
talis. Nā si proles ex adulterio suscepta marito
mr&#x0303;is succedit/vel ab eo dotatur, dānificantur hr&#x0303;des legitimi. Et
&#xA751;&#xA751;ea vter&#xE8BF; adulter &#xA757;a dāni huius cā existit, tene{t$} {secundum} vires ad
satisfactione&#x0303;: aut manifeste/ si negoci&#x0169; id patitur: aut sub aliquo
velamine/ donando lesis &#xA751; interpositā personā aut &#xA751; se quod p&#x0303;t.<-P>

@@0@<filename:W0114-0038.jpg/>
@@1@<SE38><W>Adulterium. Aduocatus</W>.
<-P>&#x00B6; Verum circa hmōi manifestationis negocium duo pensanda
sunt: scilicet periculum & spes. Si. n. pericul&#x0169; ex manifestando
adulterio i&#x0303;minet, occulte satisfiat vt melius pōt/ & reliqu&#x0169; diui
ne misericordie reserue{t$}: iuxta ca. officijs. de pe. & re. quia sicut
cessante iudiciaria coactione nō tene{t$} hō perdere vitā aut liber
tate&#x0303; vt satisfaciat debito pecuniario, ita nec tene{t$} perdere famā
aut vitam in &#xA753;posito: vbi de sola pecuniaria re agitur. Cessante
autem periculo & vite & fame & hmōi, si non pōt aliter satis
fieri/spes fructus futuri ex manifestatione adulterij pensanda
est: puta si speratur, &#xA759; maritus post&#xA757;&#x0308; sciet prolem nō esse suam/
dotabit illam aut heredem instituet: aut si speratur, &#xA759; proles au=
diens/propterea ingredietur monasterium: aut aliquod aliud re
medium proueniet. Nā si fructus nullus speratur/quia de iure
nec maritus nec proles tenetur matri adultere credere in hmōi,
vana esset manifestatio adulterij.</P>
<P>&#x00B6; Quo ad hospitali&#x0169; vero damnificationem/ duo cōsideranda
sunt. prim&#x0169;. &#xA759; null&#x0169; pctm&#x0303; est, prolem exponere vt in hospitali
alatur/ ad occultand&#x0169; hmōi adulteria. hec. n. est vna ex rōnibus/
quare loca hec pia institu&#x0169;tur. &#xF1E1; Secund&#x0169;. &#xA759; si pr&#x0303; aut mr&#x0303; prolis
non est indige&#x0303;s, debet & satisfacere hospitali (quia bona hmōi
hospitali&#x0169; non in diuit&#x0169; sed pauper&#x0169; adminicul&#x0169; sunt: & &#xA757;&#x0308;t&#x0169;
confumitur a non pauperibus/tant&#x0169; indigentibus adimi{t$}) &
prouidere proli vt bñ institua{t$}: tenen{t$}. n. parentes nō sol&#x0169; alere
& vestire/ sed instruere &#xA751; se vel alios prolem propriam.</P>
<P><huifu>A</huifu>Duocati & &#xA753;curatoris iniquitates sunt octo.
Prima est/assumere cām iniustā defendendā,
ita &#xA759; nouit esse iniustā. Nec excusatur si nō ad
vincendum, sed autad differend&#x0169;/ aut ad cōcor
dand&#x0169;/ seu pacta aliqua ineunda/hoc facit: qm&#x0303;
hec oi&#x0303;a cōstat esse iniqua. Et similiter nō excusa{t$}, si iniquā cām
in principali hñs vexat aduersarium assumendo aliquod caput
iust&#x0169;/vt sub hac iustitia gradie&#x0303;do principale iust&#x0169; impediat aut<-P>

@@0@<filename:W0114-0039.jpg/>
@@1@<SE39><W>Alchimia</W>. 11
<-P>differat/aut etiā &#xA751;uertat: oportet. n. nō solum medi&#x0169; sed finem
esse nō iniquum. Sed heu apud m&#x0169;danos/bonus aduocatus est
qui de mala cā facit bonā. &#xF1E1; Sc&#x0111;a est/ nolle aut negligere scru
tari merita cāe assumende, sed qualisc&#x0169;&#xE8BF; sit assumere illā tuen
dā: quia hoc est nō curare an id q&#xEBD1; facit/sit iust&#x0169; vel iniust&#x0169;:
q&#xEBD1; est manifeste cōtra charitatem. &#xF1E1; Tertia est/ &#xA753;sequi cām in
i&#x0303;ustā quā a principio putauit iustā: quia hmōi &#xA753;sequutio iniqua
est, vtpote iniuriā inferens aduersario: debet. n. deserere cām/ &
monere &#xA751;tem vt cedat seu &#xA753;uideat sibi. &#xF1E1; Quarta est/ neglige
re studere siue scrutari merita cāe/ & adhibere debita remedia.
i&#x0303;gnorātia. n. t&#x0169;c tm&#x0303; ip&#x0303;m excusat/qñ & q&#xEBD1; potuit & q&#xEBD1; debuit
nō omisit. &#xF1E1; Quinta est/tacere ini&#xA757;tate&#x0303; &#xA753;posite cāe suo clientulo
&#xA757; putat se rōem fouere. Sem&#xA751; āt credend&#x0169; est putare clientul&#x0169;
se fouere iustā cām nisi cōstet opposit&#x0169;: &#xA757;a &#xA757;libet p&#x0303;sumi{t$} bonus
&c. Hmōi. n. taciturnitas/dolosa est/ & iniuriosa clientulo &
aduersario. &#xF1E1; Sexta est/docere clientem &#xA753;ponere aut dicere fal
sum/aut dolose/ & hmōi. &#xF1E1; Septi&#x0303;a est/exigere a clientulo plus &#xA757;&#x0308;
debet. Et in his oi&#x0303;bus casibus i&#x0303;teruenit pctm&#x0303; mortale maniseste:
quia cōtra iustitiā charitatem&#xE8BF; fit, nisi im&#xA751;fectio actus seu no
cumenti excuset a mortali: sicut in mortalibus ceteris im&#xA751;fectio
excusare a mortali nō dubita{t$}. &#xF1E1; Octaua est/nolle aut neglige
re aduocare in cā iusta pau&#xA751;is, qu&#x0169; ip&#x0303;e aduocatus possit/nec ap
pareat alius qui aduocet/ & sine ip&#x0303;ius adiutorio pauper opprimi
credi{t$}. In hmōi. n. casu tenetur ipse aduocare seu &#xA753;curare: sicut
medicus medicare/si in simili periculo esset pauperis sanitas.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Lchimistar&#x0169;</W></INI2> ars / non est illicita sine
fraude: quia nihil repu
gnās recte rōi h&#x0292; {secundum} se. licet multi abutātur ea / aut
imprudenter nouis cōpōnibus se occupent / aut fat$unclearue$unclear facultates
in fum&#x0169; cōuertāt. Nec pctm&#x0303; est/ vendere $uncleariam
factā pro re q&#x0303; est: sicut ceteras res quoc&#x0169;&#xE8BF; artificio factas / lici
t&#x0169; est vendere &#xA753; his q&#x0303; in veritatesunt. Iniqu&#x0169; a&#x0169;t esset vendere
illā pro re que appet & nō est: qm&#x0303; hoc est decipere proxim&#x0169;.</P>

@@0@<filename:W0114-0040.jpg/>
@@1@<SE40><W>Ambitio. Apostasia</W>.
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Mbitio</W></INI2> (hoc est inordinatus appetitus
honoris) est manifeste pctm&#x0303;.
Nō est a&#x0169;t mortale pctm&#x0303;, nisi vel ex &#xA751;te rei in
qua appeti{t$} honor: puta si&#xA757;s vult honorari ob
crime&#x0303; aliq&#xEBD1;. Vel ex &#xA751;te finis: vt si cōstitua{t$} in
honore vltimus finis: puta si ob cōsequend&#x0169; honore&#x0303; nō curat &#xA757;s
offendere de&#x0169; mortaliter: puta quia vult hr&#x0303;i vt deus, vel p&#x0303;ferri
alijs quibus non est preferendus in distributione cōium dignita
tum. vel vult ob honorem quodc&#x0169;&#xE8BF; aliud mortale. vel econtra
honor desidera{t$} ad scelus aliquod &#xA751;petrād&#x0169;: puta ad tyrānide&#x0303;.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Postasia</W></INI2> Est triplex. a fide/ a religiōe/ ab
ordine. Et prima &#xA757;de&#x0303; manifeste
peior est heresi: vtpote excede&#x0303;s ip&#x0303;am/tota&#x0142;r tolle&#x0303;do
fide&#x0303;. Et iō subdun{t$} &#xA753;culdubio apostate a fide / excōicationi &
reli&#xA757;s penis hr&#x0303;tico&#x211F;. Apostate a&#x0169;t a religione/ & excōicati sunt
ob habitus dimissione&#x0303;, & in dānationis statu &#xA751;seuerāt/ etiā si ab
excōicatione absoluan{t$}, donec ad religione&#x0303; regredian{t$}: qm&#x0303; talis
status directe cōtraria{t$} religionis statui: ad que&#x0303; cōstat de necessi
tate salutis teneri religiosum ex suo sole&#x0303;ni voto. &#xF1E1; Tertia vero
apostasia tunc proprie ineurri{t$} / qu&#x0169; ab ordine sacro quis retro=
cedit/ad seculare&#x0303; rediens stat&#x0169;. quod cōstat sine mortali pctō nō
fieri/ob cōtempt&#x0169; iuris. canonici & voti, & ipsius ordinis sacri/
ex suo noi&#x0303;e manifeste mancipantis hominem ad sacri ministerij
stat&#x0169;. Quum a&#x0169;t ali&#xA757;s nō ex cōtemptu/ a minoribus ordinibus
seu prima tonsura recedit/abijciens vitā & habit&#x0169; clericalem,
non proprie apostata dr&#x0303;: &#xA757;a nō est apostata: quia nō retrocedit a
statu firmiter mācipāte diuinis, sed quasi ambulatorio / ex indul
ge&#x0303;tia canon&#x0169;. Et si ex rōnabili cā id facit (puta quia cogi{t$} du
cere viduā in vxore&#x0303;/vel aliquid repugnans clericatui &#xA751;ficere)
nō peccat: quia nullus errat d&#x0169; rectā rōnem sequitur. Si vero ex
humana fragilitate id facit, veniale pctm&#x0303; incurrit &#xA751;&#xA751; suā in=
constantiā. Nec hmōi pctm&#x0303; efficitur mortale / ex eo &#xA759; deseritur
ecclesiasticum bñficium simul cum minoribus ordinibus: quia<-P>

@@0@<filename:W0114-0041.jpg/>
@@1@<SE41><W>Arrogantia Assassinus</W> 12
<-P>nec ex canonici iuris/nec ex voti alicuius vinculo nec ex natura
operis he&#x0303;t hmōi retrocessio vñ sit &#xA751;niciosa. Iura siquide&#x0303; hoc per
mitt&#x0169;t {secumdum} indulge&#x0303;tiā/vot&#x0169; null&#x0169; est. Et si ex natura o&#xA751;is actus
esset cōtra charitatem/nun&#xA757;&#x0308; posset quis licite a clericatu & bñfi
cio recedere: sicut nun&#xA757;&#x0308; licet mentiri. i&#x0303;mo plus sequitur / &#xA759; non
posset hoc abs&#xE8BF; offensa dei mortali fieri: vt de se pater.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Rrogantia</W></INI2> /qua sibi quis quod supra
se est tribuit (siue illud
&#xA751;tineat ad scientiā siue ad potentiā/siue ad bonā
voluntatem siue ad authoritatem) pctm&#x0303; est:
quia cōtra rectā rōem e&#x0303;. Sed mortale nō est, nisi
vel id q&#xEBD1; sibi vsurpat, sit contra diuinā reuerentiā: vt rex tyri,
deus ego sum. aut contra &#xA753;ximum: vt tyrānis. vel finis vltimus
in hmōi elatione ponatur: quod ex eo apparet, &#xA759; paratus est ob
illā nō curare de diuinis aut ecclesie preceptis. Vel in despectiōe
cōsistat alio&#x211F;: sicut phariseus/non sum sicut ceteri hoi&#x0303;m velut e&#x0303;t
hic publicanus. Licet hoc ad sc&#x0111;m mod&#x0169; possit reduci: quia ex
affectu arrogātis &#xA757;&#x0308;uis nō ex &#xA751;te rei/vsurpatur superioritas despe
ctiua &#xA753;ximi. Est ergo arrogātia mortalis, vel ex &#xA751;te arrogate rei
cōtra deum aut &#xA753;ximum, vel ex parte finis in hmōi elatione cō
stituti, vel ex &#xA751;te affectus intorquentis arrogantiā contra alios.
Est autem frequenter venialis arrogantia, dum abs&#xE8BF; p&#x0303;iudicio
proximi estimat quis se plus scientie aut bonitatis aut authorita
tis hr&#x0303;e &#xA757;&#x0308; habeat &c. Nec inter leuia pctā cōputandum est, qu&#x0169;
quis se estimat meliorem &#xA757;&#x0308; sit: qm&#x0303; & species est superbie (de
qua scriptum est. emundabor a delicto maximo) & obicem
ponit studio ad gradiendum iuxta mensuram suam in via dei:
sicut quum quis estimat se doctum/non curat discere.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Ssassinus</W></INI2> nome&#x0303; est e&#xA757;uoc&#x0169;: e&#x0303;. n. nome&#x0303;
propri&#x0169; quor&#x0169;dā infideli&#x0169; &#xA757;
facile induceban{t$} ad occide&#x0303;dos xp&#x0303;ianos. Et cōtra
nō ip&#x0303;os vtpote infideles/sed cōtra mādātes &#xA751; ip&#x0303;os
alique&#x0303; xp&#x0303;ian&#x0169; occidi, i&#x0303;no. iiij. in &#x2184;ci. lugdu. excōem &#xA753;mulgauit:<-P>

@@0@<filename:W0114-0042.jpg/>
@@1@<SE42><W>Astrorum obseruatio</W>.
<-P>vt he&#x0303;s in. vi. de homicidio. pro h&#x0169;ani. &#xF1E1; Est e&#x0303;t nomen vitij: pro
quāto apud quosdā iuristas seu vulgariter dñr assassini qui pro
pecunia occid&#x0169;t hoi&#x0303;em ad alicuius instantiā. Et hi nō cōprehen
duntur sub censura dicta, &#xA757;&#x0308;uis digni sint morte & te&#x0303;porali &
eterna: quia conditor canonis de primis tant&#x0169; loquitur. vt facile
deduci pōt/& ex eo &#xA759; sine additione aliqua illos noi&#x0303;at (vtpote
tunc temporis notos) & meminit eor&#x0169; dñi, & ex eo &#xA759; memi=
nit opprobrij xp&#x0303;iane dignitatis/& nullius p&#x0303;cij seu mercedis.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Strorum</W></INI2> obseruatio ad natiuitates
hoi&#x0303;um & occurre&#x0303;tia h&#x0169;a
na/trip&#x0142;r pctō subijci pōt. primo si ea que fidei
xp&#x0303;iane mysteria sunt/tan&#xA757;&#x0308; subsint celestibus
cāis habean{t$}. Sc&#x0111;o si futura cōtingentia que=
rantur seu habean{t$} vt certa ex celestibus cāis. Tertio si electio=
nes suas &#xA757;s subijciat celestibus cāis vt legi illa&#x211F;: ita &#xA759; vitā suā
actiones&#xE8BF; suas regulet {secundum} celos. Et q&#xEBD1;libet ho&#x211F; tri&#x0169; est ex suo
gñe pctm&#x0303; mortale: quia prim&#x0169; est cōtra sp&#x0169;alitate&#x0303; xp&#x0303;iane religio
nis. que su&#xA751; celos est/i&#x0303;mutare potens e&#x0303;t ipsos celo&#x211F; cursus: iuxta
id quod script&#x0169; est. cōfessio eius su&#xA751; cel&#x0169; & terrā. & experientia
testata est. Sc&#x0111;m vero est cōtra veritatem doctrine xp&#x0303;iane &
liberi arbitrij/quo dñi sumus nr&#x0303;o&#x211F; oper&#x0169;. Terti&#x0169; est cōtra di=
gnitate&#x0303; gr&#x0303;e diuine legis ac h&#x0169;ane mentis, qua su&#xA751; oi&#x0303;a corpora=
lia sumus cōstituti. Et sicut erraremus subijciendo nos passioni
bus ire/odij/spei/timoris/ita &#xA759; hr&#x0303;emus impetus passionum pro
lege, ita vilificamus nos si inclinationes celo&#x211F; he&#x0303;mus pro lege:
corpora. n. sunt/& &#xA751; mod&#x0169; passion&#x0169; inclinant nos. Siquis a&#x0169;t
celesti&#x0169; influxu&#x0169; cās vt inclinatiuas ad ea q&#x0303; ex corporibus pen
dent h&#x0169;ana/suscipiat, nec errat nec peccat. ita &#xA759; ex cōsideratiōe
astro&#x211F; timere/cauere/audere &c. ali&#xA757;d quatenus ex corporibus
pendet, null&#x0169; pctm&#x0303; est, seruato moderamine cōiecture: vt. s. hō
non pro certo sed cōiectura he&#x0303;at quic&#xA757;d ex celo dr&#x0303; circa h&#x0169;anas
actiōes: nō ea rōe &#xA757;a caremus sci&#x0303;a astro&#x211F;, sed quia nōsubijciun{t$}
actiōes h&#x0169;ane celo/nisi &#xA751; indirectā inclinatione&#x0303;: hoc est nisi pro<-P>

@@0@<filename:W0114-0043.jpg/>
@@1@<SE43><W>Astutia. Auaricia. Audacia</W>. 13
<-P>&#xA757;&#x0308;to pendent a corporibus. Sc&#x0111;m hecigr&#x0303; iudicare potes eos qui
astrologo&#x211F; iudicia sequ&#x0169;tur circa humana.</P>
<P>&#x00B6; De astrorum autem iudicijs circa corporales effectus (puta
sanitatis vel infirmitatis/fertilitatis vel sterilitatis/pluuie vel sic
citatis) nulla est questio: quia hec abs&#xE8BF; peccato fiunt: quoniam
effectus queruntur & reducuntur in suas causas naturales.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Stutia</W></INI2> (hoc est &#xA753;gressus &#xA751; simulatas/
dolosas ac fraudulentas vias ad
effect&#x0169; seu finem alique&#x0303;) est manifeste pctm&#x0303;.
Et iuxta subiectā materiā inueni{t$} vel mortale
vel veniale pctm&#x0303;. si. n. nociua est &#xA753;ximo/inter
mortalia cōputa{t$}, sicut et mendaci&#x0169; &#xA751;niciosum. si āt cōtra cha
ritate&#x0303; nō militat/sed officiosa tm&#x0303; est, inter venalia computatur.</P>
<P><huifu>A</huifu><W>Varicia</W></INI2> dup&#x0142;r sumi{t$}. Vel vt opponi{t$}
iustitie. Et sic significat iniustā
vol&#x0169;tatem accipiendi seu retinendi alien&#x0169;. Et
est manifeste pctm&#x0303; mortale. Et iuxta hunc sen-
su&#x0292;/vsurarios/fures/latrones/negociatores frau
dulentos &c. auaros dicimus. &#xF1E1; Vel vt contrariatur liberalitati.
Et sic significat inordinat&#x0169; appetitum pecunie. Et sic cōiter est
pctm&#x0303; veniale. Iuxta hunc siquidem sensum auari vocātur tena
ces & parci in dando: de quibus dr&#x0303; / &#xA759; auaro deest tam quod
habet &#xA757;&#x0308; quod nō habet. Et si&#x0142;r qui tota die ac nocte in angustijs
aut laboribus sunt/vt acquirant quibus non egent. Dico a&#x0169;t cōi
ter: quia tātus posset esse affectus ad acquirend&#x0169; aut retinend&#x0169; &#xA759;
esset pctm&#x0303; mortale: puta si actualiter preponeret acquisitionem
aut retentionem saluti ai&#x0303;e sue/nō curando &#xA751;&#xA751;ea transgredi dei
aut ecclesie p&#x0303;cepta. Simp&#x0142;r a&#x0169;t & absolute nō est pctm&#x0303; morta
le ex suo gñe: quia nō est contra sed preter charitatem.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Vdacia</W></INI2> nomen est passionis ai&#x0303;alis/sicut
& ira & timor. Et iuxta hune
sensum dr&#x0303; &#xA759; fortitudo est circa timores & au
dacias. Sed trāslat&#x0169; est audacie nomen ad viti&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0044.jpg/>
@@1@<SE44><W>Aruspicium. Bellum</W>.
<-P>opposit&#x0169; fortitudinis virtuti per excessum. Iuxta quem sensum
audaces rep&#x0303;hendimus, qui. s. immoderate audent. Et si pura est/
cōiter est pctm&#x0303; veniale, sicut i&#x0303;moderata irac&#x0169;dia & i&#x0303;moderatus
timor: &#xA757;a nō cōtrariā{t$} charitati, sed a recta exorbitāt rōis reg&#x0142;a.</P>
<P><huifu>A</huifu><W>Ruspicium</W>
Augurium/
Auspicium.
Tria hec &#xA753; diuinationibus su&#xA751; stitiosis sumpta/
chr&#x0303;iane religioni aduersan{t$}: vtpote ad sacrilegas artes diuinato
rias &#xA757;bus idolatre vteban{t$} spectantia: & &#xA751;&#xA751;ea constat esse non
sol&#x0169; cōtra charitate&#x0303;/sed quodāmō cōtra fidem. &#xF1E1; Dr&#x0303;ia tñ inter
hec est/&#xA759; aruspici&#x0169; iniquitatem suā sonat: pro quāto a sacrificio
seu ara nō recedit. Auguri&#x0169; a&#x0169;t & auspici&#x0169; si sine dānatis arti
bus fiant/capiendo cōiecturā futuri euentus ab audito garritu/
aut inspecto motu aui&#x0169; &c. qñ&#xE8BF; tolerari pñt, vel vt non mala/
si debite adsint circunstantie: puta &#xA759; ex his nō suma{t$} nisi suspi
cio seu coniectura, & de his tm&#x0303; ad que celestia corpora pñt se
extendere, & &#xA759; sicut in ceteris suspicionibus prude&#x0303;ter se habet
homo ita & in istis. Vel vt venialia/si aliqua circ&#x0169;stantia desit:
puta quia nimis credit aut timet propter huiusmodi signa. Qui
autem his signis adeo deditus est/vt pro lege suorum operum
habeat hmōi signa, sine causa christianus est.</P>
<P><INI5><W>B</INI5><INI2>Ellum</W></INI2> Iniustum/ex propria rōne cōstat
esse pctm&#x0303; mortale. Circa quod pri
mo vidende sunt condōnes ex quibus bell&#x0169; est
iniust&#x0169;. Et quia ad iustum bell&#x0169; tria exiguntur
(scilicet primo iusta cā bellandi: sec&#x0169;do autho
ritas indicendi bell&#x0169;: tertio recta intentio) ideo bell&#x0169; tripliciter
contingit inueniri iniustum. Vel ex defectu iustitie in cā, vel ex
defectu authoritatis in capite, vel ex defectu rectitudinis in inten
tione: quic&#x0169;&#xE8BF; si&#xA757;de&#x0303; ho&#x211F; defectu&#x0169; acciderit/bell&#x0169; reddi{t$} iniqu&#x0169;.
&#xF1E1; Et quidem de iusta cā aug. dicit. xxiij. q. ij. dñs nr&#x0303;. Iusta bella<-P>

@@0@<filename:W0114-0045.jpg/>
@@1@<SE45><W>Bellum dubium</W>. 14
<-P>solent diffiniri/quibus vlciscun{t$} iniurias, si gens vel ciuitas ple
ctenda est/q&#x0303; vel vindicare neglexerit quod a suis improbe fact&#x0169;
est/vel reddere quod &#xA751; iniuriā ablat&#x0169; est. De authoritate vero
pri&#x0303;cip&#x0169;. xxiij. q. i. quid culpa{t$}. ide&#x0303; dicit. Ordo naturalis mortali&#x0169;
paci accōmodatus/hoc poscit vt suscipiendi belli authoritas at&#xE8BF;
cōsili&#x0169; penes principes sit. De rectitudine a&#x0169;t intentionis ide&#x0303; di=
cit ibide&#x0303;. Nocendi cupiditas/vlciscendi crudelitas/implacabilis
animus/feritas bellādi/libido dñandi/& siqua sunt similia, hec
sunt que in bellis iure culpantur. &#xF1E1; Tu a&#x0169;t cōfessor/qui iustam
cām belli certa rōne inuenire nequis, fide dignis credere potes.
&#xF1E1; Principis a&#x0169;t noi&#x0303;e in &#xA753;posito intellige rempublicā &#xA751;fectā: hoc
est papā/im&#xA751;atorem/rege&#x0303;/ dñium libe&#x211F;: hoc est q&#xEBD1; su&#xA751;iore&#x0303; non
he&#x0303;t/sed est velut princeps. &#xF1E1; Intentionem quo&#xE8BF; malā/vitiosum
reddere bellum {secundum} alias condōnes iust&#x0169; intellige, sicut latronis
quo&#xE8BF; iusta punitio vitiosa reddi{t$} / si ex odio iustitia exercea{t$}:
pecca{t$}. n. ex praua intentione in opere iusto. Et iō sola pñia abo
letur/nec est opus restōne: qm&#x0303; lesus latro vel debellatus/est iuste
lesus, in nullo&#xE8BF; iniuste damnificatus: &#xA757;&#x0308;uis ex parte animi iusti=
tiam exercentis malicia affuerit/in sue ai&#x0303;e damnatione&#x0303; nolens
iustum iuste efficere. &#xF1E1; Causa vero iusta aut authoritas si defue
rit in bello, nō bellum sed inuasio de facto/cedes rapina&#xE8BF; est.</P>
<P><INI2><W>Secundo</W></INI2> De militātibus in bello dubio cōsiderād&#x0169;
est, dice&#x0303;do &#xA759; bello iusto opem ferre/null&#x0169;
pctm&#x0303; esse cōstat si cert&#x0169; est esse iust&#x0169;. Si vero cert&#x0169; non est, sub
diti principis indicentis bellum excusantur/obedientes dño suo.
dicente aug. xxiij. q. i. quid culpatur. Vir iustus si forte etiam
sub rege & hoi&#x0303;e sacrilego militet, recte pōt illo iubente bellare:
si quod sibi iubetur, vel non esse contra dei p&#x0303;cept&#x0169; cert&#x0169; est/vel
vtr&#x0169; sit cert&#x0169; non est: ita vt fortasse re&#x0169; faciat regem iniquitas
imperandi, innocentem a&#x0169;t militem ostendat ordo seruiendi.
Excusatur ergo subditus in bello de quo nescit an sit iust&#x0169;/rōne
obedientie: sicut e&#x0303;t excusatur minister iudicis occidens dānat&#x0169;
per sententiam/si non continet errorem manifestum. Et v&#x0142;is rō<-P>

@@0@<filename:W0114-0046.jpg/>
@@1@<SE46><W>Bellireuocatio</W>.
<-P>quare obedientia in dubijs excusat/est quia non est subditor&#x0169;
discutere consilia definitiones&#xE8BF; dominorum suorum: sed presi$unclear
menda sunt iusta, nisi manifestam contineant iniquitatem.</P>
<P>&#xF1E1; Nō subditi&#x0303; a&#x0169;t nō excusantur. Nec excludo a subditis/milites
i&#x0303;llos mercenarios, &#xA757; sub cōtinuis stipendijs regis alicuius deg&#x0169;t/
tā pacis &#xA757;&#x0308; belli t&#xA751;e: hi si&#xA757;dem tan&#xA757;&#x0308; subditi hñdi sunt. Sicut mi
nistri cōducti ad exequutionem iustitie, nō op&#x0292; esse subditos/sic
&#xA759; sint inde oriundi: sed sat est &#xA759; inuenian{t$} cōducti ad offici&#x0169;
iustitie/ad hoc vt excusen{t$}, si cōtingatignorāter exequi iniustā
sni&#x0303;am. &#xF1E1; Fac ergo cōfessor dr&#x0303;iam inter extraneos qui t&#xA751;e dubij
belli inueniun{t$} prius stipendiati ad bellica exercitia talis regis
absolute/ & illos qui tunc cōducun{t$}. Nā primi reputan{t$} tan&#xA757;&#x0308;
cōducti ad iusti belli ministeri&#x0169;: & ordo seruiendi quo subesse
regi noscun{t$}/facit vt nō sit eo&#x211F; discutere adamussim iustitiam
belli. Sc&#x0111;i a&#x0169;t similes sunt illis qui sub dubio iudice conduci
vellent: quos constat nō tute exponere se periculo iniustitie exer
cende. Qui a&#x0169;t siue subditi siue nō subditi/audito belli noi&#x0303;e/non
curantes de belli iustitia/ad pecunie sonitum currunt, extra con
scientie scrupulos sunt: manifeste. n. sunt in statu damnationis
eterne donec resipiscant: sicut qui currunt ad clades & predas/
non soliciti de iusto vel iniusto.</P>
<P><INI2><W>Lertio</W></INI2> De reuocatione belli solue&#x0303;da est qō illa: an post
inchoat&#x0169; bell&#x0169;/hoste iniquo offerente satis sacere,
teneatur hñs iust&#x0169; bell&#x0169; desistere a bello. Dicimus siquidem di
stinguendo tres status belli (.s. principi&#x0169;/medi&#x0169;/& quasi fine&#x0303;)
&#xA759; in principio belli (hoc est post&#xA757;&#x0308; bell&#x0169; est indict&#x0169;/cōgregat&#x0169;
&c. ante iñ cōflict&#x0169;) ex quo vindicte negoci&#x0169; adhuc est inte
gr&#x0169;, tene{t$} princeps admitteresatisfactionem & reuocare bell&#x0169;.
Et rō est: quia bellare non est voluntatis/sed necessitatis: vt aug.
dicit. xxiij. q. i. noli. In proposito a&#x0169;t cessat necessitas belli: ex eo &#xA759;
offertur satisfactio/re adhuc exñte integra. Sed esto sanus lector,
& intellige hec de satisfactione plena: hoc est nō solum iniurie
seu rerum/sed sumptuum & damnorum &c.</P>

@@0@<filename:W0114-0047.jpg/>
@@1@<SE47><W>Belli reuocatio</W>. 15
<P>&#xF1E1; Post&#xA757;&#x0308; a&#x0169;t semipreliatum est/& mortes hominum hinc inde
intercesserunt, non tenetur habens iustum bellum reuocare bel
lum/propterea quia hostis nunc offert satisfacere. Et rō est: quia
habens iustum bell&#x0169;/gerit personā iudicis crimina&#x0142;r &#xA753;cede&#x0303;tis.
Et &#xA759; gerat personam iudicis/patet ex eo &#xA759; prelium iustum est
actus vindicatiue iustitie, que proprie est virtus principis seu iu
dicis. non. n. est priuate persone opus vindicare: scriptum est. n.
mihi vindicta. Quod vero criminaliter procedentis / patet ex
eo &#xA759; procedit ad cedem ad seruitutem&#xE8BF; personarum & dān&#x0169;
rerum: hec. n. omnia iust&#x0169; bell&#x0169; infert: &#xA757;&#x0308;uis hodie a seruitute in
ter christianos abstineatur. Manifestatur quo&#xE8BF; idem/ &#xA759; habens
i&#x0303;ustum bell&#x0169;/non est pars/sed ex ipsa rōne necessitante ad bell&#x0169;
efficitur iudex hostium suorum, ex eo &#xA759; eadem ratione potest
princeps in perturbatores sue reipublice intraneos & extraneos
vti gladio propria authoritate: scilicet ex ratione perfecte reipu=
blice. nō. n. est perfecta respublicas cui deest potestas vindicatiua
i&#x0303;ustitia mediante/siue contra perturbatores reipublice intrinse=
cos fiue contra perturbatores extrinsecos. Et nisi sic sit/qu&#x0169; par
in parem non habeat imperium, bella omnia iniusta essent nisi
defensiua. Quia igitur habens iustum bellum gerit personam
iudicis procedentis secund&#x0169; vindicatiuā iustitiā aduersus extra
neos perturbatores reipu. & in medio belli iam effectus est dñs
cause/nō exñte amplius integro negocio vindicte, p&#x0303;t (nisi miseri
cordia vti velit) prosequi bell&#x0169;/ & vindicatiuā exercere iusti
tiam gladio bellico. Sibi a&#x0169;t hostis imputet/ &#xA759; reduxit se ad e&#x0169;
stat&#x0169; in quo iustitia vindicatiua pōt ab alienis cōtra se exerceri:
fuit. n. in ptāte sua offerre prius satis factione&#x0303;. &#xF1E1; Et si cōtra hoc
instetur / &#xA759; continuatio belli in hoc casu non esset necessitatis
sed voluntatis: quoniā interrupta est necessitas bellandi ex noua
oblatione satisfactionis. respondetur &#xA759; huiusmodi noua oblatio
satisfactionis nō habet vim interrumpendi necessitate&#x0303; belli iam
semiacti: quia nō amplius spectat ad habentes iniust&#x0169; bellum/<-P>

@@0@<filename:W0114-0048.jpg/>
@@1@<SE48><W>Belli damna</W>.
<-P>satisfacere, sed spectat ad eos satispati {secundum} iudici&#x0169; hñtis iustum
cōtra eos bell&#x0169;. Ex eo nā&#xE8BF; &#xA759; ipsimet hñtes iniusti belli cām/no=
luer&#x0169;t qu&#x0169; possent & deberent satis facere sed bell&#x0169; cōmittere,
translati sunt a iure rōnis recte de ordine satis faciendi in ordine&#x0303;
satispatiendi a iusto bello. & &#xA751;&#xA751;ea ex recte rōnis dictamine/nō
ex parte reo&#x211F;/ sed ex parte iustitiam vindicatiuam exercentium
pendet an vindicta continuanda sit gladio bellico / subijciendo
sibi hostes & terram eorum (quod est facere hostes satispati)
an via restitutionis seu satisfactionis. Eade&#x0303; ergo necessitate qua
ceptum est bellum continuari potest/si principi videtur expedi=
re: quia necessitas illa non est interrupta respectu cepti belli con
tra nolentes satisfacere in statu satisfactorio. Licet. n. mutata sit
voluntas reorum / & velint postea satisfacere, quia tamen non
sunt amplius in statu satisfactorio / sed voluntarie subiecerunt
se statui satispassorio (vt sic loqui liceat) ideo &#xA751;seuerat prima
necessitas & authoritas debellandi: sicut apud dominum perse/
uerat post habitum seruum pro debita pecunia authoritas reti=
nendi seruum/quantumcun&#xE8BF; ille vellet soluere quod debebat.
&#xF1E1; Et hinc patet/&#xA759; multo magis ex arbitrio principis iuste bellan
tis pendet continuatio belli quum bellum est quasi in fine, licet
offerant hostes satisfacere.</P>
<P><INI2><W>Quarto</W></INI2> De dānis ex bello illatis scito quattuor. Primo
&#xA759; dāna omnia ex iusto bello illata non solum
pugnantibus sed cuilibet me&#x0303;bro reipublice cōtra quā est iust&#x0169;
bell&#x0169;/abs&#xE8BF; pctō sunt: nec ad restōnem tenentur qui intulerunt:
etiā si innocentes cōtingat &#xA751; accñs dānificari. verbigr&#x0303;a si ciuitas
aliqua ex iusto bello in predam dare{t$}, liceret cuius&#xE8BF; ciuis bona
diripere/licet aliquis eo&#x211F; forte esset innocens: quia sente&#x0303;tia iusli
tie bellice nō tenetur discutere an aliqua pars reipublice sibi in=
iuste hostis/sit innocens: quia p&#x0303;sumitur tota hostis / & totā he&#x0303;t
pro hoste: & &#xA751;&#xA751;ea totā dānat ac diripit. Et per se loquendo/ille
iuste accipit, &#xA757;&#x0308;uis aliquis innocens &#xA751; accñs iniuste patia{t$}: que. n.<-P>

@@0@<filename:W0114-0049.jpg/>
@@1@<SE49><W>Belli damna</W>. 16
<-P>sunt per accñs/extra regulas sunt. secus a&#x0169;t esset si ex intentione
ageretur cōtra innocente&#x0303;. Notanter a&#x0169;t noi&#x0303;aui me&#x0303;bra illius rei=
publice: qm&#x0303; &#xA751;sone ecclesiastice/que nō sunt &#xA751;tes populi, nō iuste
diriperentur. &#xF1E1; Vbi secund&#x0169; p&#x0303;tereund&#x0169; nō est/quasdā personas
esse a iure canonico exemptas a dānis bellicis: quas he&#x0303;s extra de
pace & treuga ca. innouamus. vbi dr&#x0303;. Innouamus vt pbr&#x0303;i/mo
nachi/cōuersi/peregrini/mercatores/ rustici euntes vel rede&#x0169;tes
& ai&#x0303;alia quibus arant & semina portāt ad agr&#x0169;, securitate cō=
grua letentur. Et. xxiiij. q. iij. ca. paternar&#x0169;/explicantur etiā ora=
tores. Quos canones rōnabiles ac sanctos/ &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad id q&#xEBD1; positiui
i&#x0303;uris continent/an abusus deleuerit nescio. Verum per mercato
res intelligo non negociatores qui ibi resident, sed illos qui hospi
tantur aut transeunt: quoniam mercatores incolas non video
melioris esse conditionis &#xA757;&#x0308; artifices. &#xF1E1; Tertium est. &#xA759; bello exñte
iniusto tenentur oe&#x0303;s de dānis illatis, nisi ex ignorantia legitima
excusentur: que tñ nō excusat a restōne ablatarum rerum apud
se manentium / post&#xA757;&#x0308; compertum est fuisse bellum iniustum.
&#xF1E1; Quartum est. &#xA759; siue iustum siue iniustum sit bellum, debent
seruare bellatores regulā ioannis baptiste illis datā. s. neminem
cōcutiatis/ ne&#xE8BF; cal&#x0169;niā faciatis/ & estote cōtenti stipe&#x0303;dijs vr&#x0303;is.
peccāt siquide&#x0303; mortaliter/ opprimendo rusticos / & hospitantes
ad discretione&#x0303; i&#x0303;mo ad destructione&#x0303;/ & alia hmōi latrocinia cō=
mittendo. Nec excusan{t$} quia nō datur eis stipendi&#x0169;: qm&#x0303; ex hoc
rustico&#x211F; & ciui&#x0169; res nō obligantur illis. Nec dissimulatio aut
authoritas capitanei aut principis excusat, nisi in penā rusticis
aut ciuibus iuste inflictā hoc fieret: qm&#x0303; princeps debet ex &#xA753;uen
tibus quos totus status proportionaliter tribuit/militibus stipen=
dia sufficienter tribuere, & non debent isti &#xA751;ticulares vexari.
lex. n. iniusta est ex forma / que non {secundum} proportionem grauat
popul&#x0169;. Si tñ probata cōsuetudo obtinuit/ vt ligna & paleas mi
litibus hospites gratis tribuāt, nō damno: quasi. n. sorte quadam
cōtingit ob hoc quasdam terras seu villas pre alijs grauari.</P>

@@0@<filename:W0114-0050.jpg/>
@@1@<SE50><W>Beneficium ecclesiasticum</W>.
<P><INI2><W>Bellum</W></INI2> exercere in diebus festis abs&#xE8BF; necessitate/ pctm&#x0303;
est/propter inquietudinem diuertentem a sancti
ficatione festorum. Non tamen est mortale peccatum/ si diuina
non omittantur, puta missa: quia non est opus seruile. Et simile
est iudicium de alijs diebus quibus prohibitum est asacris cano
nibus preliari: scilicet in adue&#x0303;tu & quadragesima &c. vt in ca.
treugas. extra. de treuga & pace. Si tamen iura hec subsistere&#x0303;t:
nam abrogata per non vsum dicuntur.</P>
<P><huifu>B</huifu> Eneficium ecclesiasticum considerandum est
primo quo ad ingressum/tam de appetitu &#xA757;&#x0308; de
procuratione. Appetere siquidem ecclesiastic&#x0169;
beneficium/siue curat&#x0169; siue abs&#xE8BF; cura, null&#x0169;
ex suo genere peccatum est: quoniā huiu smodi
obiectum est in fra ordinem appetibilium recta ratione. & pro
pterea apostolus absolute dixit. qui episcopatum desiderat/bon&#x0169;
opus desiderat. Peccatum autem contingit ex defectu alicuius
circunstantie requisite: puta quis/cur/ quomodo &c. Et quoniā
frequentissime secundum primam circunstantiam in hmōi ap
petitu peccatur, ideo apostolus statim subdit de circunstantia
quis/apponendo conditiones requisitas ex parte persone ad rect&#x0169;
appetitum episcopatus/dice&#x0303;s. oportet autem episcopum esse irre=
prehensibilem &c. Et quoniam peccata ex parte circ&#x0169;stantiar&#x0169;
facile patere possunt applicanti ad subiectam materiam, nos ad
specialia descendendo dicimus &#xA759; beneficium plene curatum
(quale est episcopatus) tunc tantum ex parte persone licite ap
petitur/quando appetens nouit se habere conditiones requisitas
ad episcopum. & similiter beneficium non plene curat&#x0169; (quale
parochia est) qu&#x0169; quis habet conditiones requisitas ad pbr&#x0303;m
parochialem. & sic de alijs. Et hoc concurrentibus etiam ex &#xA751;te
persone alijs circunstantijs comparatiuis debitis. Vbi scito/&#xA759; per
sona appetens debet seipsam mensurare per respectum ad tria:
scilicet ad regimen animarum/ne presumptuose ad arte&#x0303; artium<-P>

@@0@<filename:W0114-0051.jpg/>
@@1@<SE51><W>Beneficij appetitus</W>. 17
<-P>relatum se inueniat: & ad oues quibus pascendis vacaturus est,
vt tant&#x0169; distet vita sua ab illis &#xA757;&#x0308;tum vita pastoris a grege: et ad
alios quibus tribui potest aut debet tale bñficium, ne se digniori
bus aut eque dignis anteponat. Et hic tertius respectus habet lo
cum e&#x0303;t in appetitu bñficio&#x211F; fine cura: debet. n. {secundum} rectā ratione&#x0303;
appetit&#x0169; sic moderari/vt abs&#xE8BF; vitio acceptionispersona&#x211F; appetat
sibi prouideri de bñficio in cōi vel hoc. &#xF1E1; De circunstātia quo&#xE8BF;
finis/ aduertend&#x0169; est ne bñficium appetaturpropter finem mal&#x0169;:
puta delicatā/opule&#x0303;tam aut splendidā vitam ex christi patrimo
nio &c. & sic de alijs circunstantijs. &#xF1E1; Discernere autem inter
pctm&#x0303; mortale & veniale in deordinato appetitu bñficij/non est
difficile, presertim si bñficium est curatum/& maxime si est
perfecte curatum: nam si appetens paruifacit cōmensurare seip&#x0303;m
ad artem artium (hoc est curam anima&#x211F;) & alias cōmensura
tiones postponit ob appetit&#x0169; beneficij, proculdubio mortale pec/
catum incurritur: quia contra charitatem oui&#x0169; christi appeti{t$}
si bñficium est curat&#x0169;, & contra iustitiā distributiuā salte&#x0303; appe
titur si bñficium nō est curatum. Intellige lector que dico: nam
siquis appetit simplici intentione bñficium cōiter aut sine cura/
non cogitans de dignioribus se, non peccat: quia subintelligitur
&#xA759; appetat hr&#x0303;e licite: in hoc autem quod est habere licite/ inclu/
ditur &#xA759; detur sibi sine dei offensa. Et similiter siquis cogitat de
dignioribus se/ & non intendit illos impedire/ sed pro seipso &#xA753;/
curare vt habeat licite, nō peccat eadem ratione: potest enim cō
tingere vt superior sancte det illi qui minus dignus videtur &
est absolute/ propter aliquas circunstantias singulares tunc oc/
currentes efficientes vt dignior pro nunc postponendus sit.</P>
<P>&#x00B6; Beneficium autem quodcun&#xE8BF; pro se petere aut procurare /
eiusdem moris est cuius est appetere illud: & propterea quan/
do appetere est damnabile / petere quo&#xE8BF; damnabile est. Eget
tamen aliqua circunstantia petere qua non eget appetere: quia
est actus exterior / qui potest scandalizare, & propterea eget<-P>

@@0@<filename:W0114-0052.jpg/>
@@1@<SE52><W>Beneficiati residentia</W>.
<-P>maiori rectitudine. &#xF1E1; Et scias / &#xA759; a doctoribus petere regimen
animarum ideo damnatur / quia vix possibile est vt homo inte=
gri sensus & recte mentis reputet seipsum habere supradictos
tres respectus personales: sine quibus petere simpliciter & abso=
lute est presumptuosum, ac per hoc indignum reddit petentem.
Dico autem simpliciter & absolute: quia tam appetere &#xA757;&#x0308; petere
secundum quid (hoc est si superiori videtur expediens/ cogno=
scendo se indignum/ cum tremore cōmittendo negocium deo/
pro honore dei & salute ecclesie) non est perniciosum: quāuis
sit veniale, nisi charitas moueat: quoniam hoc non est petere/
sed offerre se si opus est. Et si charitas vere mouet/ meritorium
est: sicut esaias. Ecce ego mitte me. & martinus. domine si ad=
huc populo tuo sum necessarius/non recuso laborem.</P>
<P>&#xF1E1; Memento quo&#xE8BF; non versari in magno periculo/ qui indigens
& idoneus cum tremore &c. se offert/ petendo secundum quid
beneficium vacans cum cura animarum imperfecte, puta paro
chiam: quia cura animarum proprie & plene / solius episcopi
est. In cuius signum & solus sponsus est ecclesie, & nō potest
ecclesiam deserere eundo ad religionem: reliqui. n. sunt adiuto=
res episcopi ad curam animarum. Contingit autem (& vtinā
non sepe) appetentibus & pete&#x0303;tibus beneficia/ procuratio simo
niaca per munus a lingua vel ab obsequio: de quibus inferius pa
tebit/quum de simonia dicetur.</P>
<P><INI2><W>Beneficium</W></INI2> Ecclesiasticum secundo considerand&#x0169;
quo ad progressum est/ & quātum ad
seruitium personale/ & quantum ad prouentus. In beneficio
siquidem de iure requirente residentiam/ peccat&#x0169; est sine rōna=
bili causa non residere. Et si beneficium est curatum, non resi
dere abs&#xE8BF; rōnabili causa/peccatum cōiter mortale est pro quāto
damnum infert animarum / nisi propter imperfectionem actus
excusetur a mortali: infert enim cōtrarium naturali iustitie/qua
tenetur ipsemet ex suscepto officio gerere ouium christi curam:<-P>

@@0@<filename:W0114-0053.jpg/>
@@1@<SE53><W>Multiplicatio beneficiorum</W>. 18
<-P>que regulariter sine residentia non pōt hr&#x0303;i vt debet, quum etiam
pñtes & solicite studentes circa animas/ vix regant vt tenentur.
iniustitia. n. ex suo genere mortale pctm&#x0303; est: &#xA757;&#x0308;uis propter imper/
fectione&#x0303; actus sit qñ&#xE8BF; venialis. Est etiā cōtra debitā charitatem
christo: nam amor eius non est apud eum/ qui paruipendit que
maxima sunt chr&#x0303;i: salutem scilicet ai&#x0303;a&#x211F; sibi cōmissa&#x211F;. Etenim
experientia testatur/&#xA757;&#x0308; male se he&#x0303;ant in sp&#x0169;alibus & in t&#xA751;alibus
ecclesie christiane propter absentiam pasto&#x211F;. antiqu&#x0169; prouerbi&#x0169;
est tā &#xA759; oculus domini impinguat equum / &#xA757;&#x0308; &#xA759; optimum fim&#x0169;
vestigia domini. Excusare tñ potest absentiam sine rationabili
causa a mortali imperfectio actus / vel propter paruitatem tem=
poris / vel propter paruitatem damni / & siquid est eiusmodi.
&#xF1E1; Peccatum quo&#xE8BF; est beneficij ecclesiastici prouentus male ex
pendere: vt patet. Mortale aute&#x0303; est/ si eo quod superfluit necessi=
tati nature & persone/ mala dispe&#x0303;satoris fide abutitur: vt si inde
ditat &#xA753;pinquos/ aut in pompis & luxibus exponit/ & alia hmōi
exorbitantia & enormia facit: quia non dominus sed dispensa=
tor est ecclesiasticorum prouentu&#x0169;. & debet primo sui/ deinde
ecclefie/ & propinquorum & aliorum indigentium curam ge
rere, non vt diuites alij fiant/ sed ne indigeant.</P>
<P><INI2><W>Beneficium</W></INI2> Ecclesiasticum tertio quo ad multipli=
cationem cōsiderand&#x0169; est qñ est pctm&#x0303;
& quantum. Ad quod discernendum nosse oportet/ &#xA759; multipli
care in vno beneficia/ non est ex suo gñe pctm&#x0303;: quia si esset ex se
pctm&#x0303;/nulla vn&#xA757;&#x0308; ratione liceret habere plura bñficia. Ne&#xE8BF; est
ex suo genere bonum aut indiffere&#x0303;s moraliter: quia sonat quan
dam dissonantiam, scilicet plura stipendia dari vni: regulare
quippe est vt vnum vni detur. Sed est de genere nociuorum
que ex adiuncta ratione possunt honestari: sicut percutere homi
nem/quod nec ex se peccatum nec bonum nec indifferens mo=
raliter est, sed sonat malum hominis quod potest ex adiuncta
iustitia propter bonum publicum &c. honestari. Acci&#xA751;e si&#xA757;de&#x0303;<-P>

@@0@<filename:W0114-0054.jpg/>
@@1@<SE54><W>Multiplicatio beneficiorum</W>.
<-P>plura beneficia / sonat quid nociuum ecclesie / & diminuendo
ministros cultus diuini/ & occupando quod multorum deberet
esse/ & animarum quando&#xE8BF; curam debitam impedie&#x0303;do: hec. n.
nocumenta constat ex pluralitate beneficiorum inferri sancte
ecclesie. Posset tamen talis necessitas aut ratio superuenire/que
aut tolleret huiusmodi nocumenta/ aut efficeret non esse incon=
uenientia: & sic redderet pluralitatem beneficiorum licitam. Et
hec ratio maxime ex parte ecclesiarum pensanda est: non. n. pro
pter bonum persone/ sed propter bonum ecclesiarum tolluntur
huiusmodi inconuenientia.</P>
<P>&#xF1E1; Mortale autem peccatum in hmōi pluralitate interuenit / qñ
non propter rationabilem cām obtinet quis multa bñficia incom
patibilia: & vnus quide&#x0303; occupat loca multo&#x211F; / alij a&#x0169;t esuriunt
&c. quia hmōi pluralitas est iniusta contra equalitatem iustitie
distributiue. Nec excusatur petm&#x0303; mortale &#xA751;&#xA751; dispensationem
pape sine rōnabili causa: qm&#x0303; dispensatio pape cadit super ius po
sitiu&#x0169;/ & nō super ius diuinum aut morale: pluralitas a&#x0169;t bñfi=
cio&#x211F; sine rōnabili cā/est cōtra ius diuin&#x0169; & morale, quo cōia
ecclesie bona distribui iuste debe&#x0303;t partibus ecclesie. Nec obstat/
&#xA759; beneficiola plura dicuntur licite dari vni: qm&#x0303; in omni gñe,
propter imperfectionem actus minima excusantur. Beneficium
siquidem adeo tenue &#xA759; nō sufficit ad sustentandum ministr&#x0169;/
non est beneficium nisi imperfecte: quoniam non potest sana ra
tione institui vt vn&#x0169; sit in vnius stipe&#x0303;dium. Et propterea de his
minimis fit vt melius fieri pōt quous&#xE8BF; minister he&#x0303;atsufficienter
vnde viuat: qm&#x0303; &#xA751;&#xA751; ministros sunt bñficia/ & non econtra.</P>
<P>&#x00B6; Siste tñ hic cōfessor pedem / circa iudici&#x0169; illius qui iam cum
dispensatione sine rōnabili tamen cā habuit & possedit plura
incompatibilia, ne preceps neges absolutione&#x0303;: oportet enim di=
scernere an iste teneatur de necessitate salutis renunciare reliqua
reseruato sibi vno: quod non facile est/ quando beneficijs bene
prouidetur per vicarios. &#xF1E1; Vbi scito/duo esse in hoc potissimum<-P>

@@0@<filename:W0114-0055.jpg/>
@@1@<SE55><W>Multiplicatio beneficiorum</W>. 19
<-P>pensanda. Primum est dānum ecclesia&#x211F;. Sc&#x0111;m est inequali=
tas distributorum beneficio&#x211F;. Et quidem dānum ecclesia&#x211F; &#xA757;&#x0308;t&#x0169;
ad te&#x0303;poralia/ & reparationem oportunam siue templi siue para=
mentorum &c. & numerum ministro&#x211F; diuini cultus/ & ip&#x0303;m di
uinum cult&#x0169;/ & ministrationem sacr&#x0303;o&#x211F;, facile cognosci pōt:
qm&#x0303; hec subiacent sensibus. Sed &#xA757;&#x0308;tum ad curā anima&#x211F;/ si benefi
cia sunt curata oportet hoi&#x0303;em non seipsum fallere: quia quum
iste det operam rei illicite (scilicet conseruationi plurium incō=
patibilium abs&#xE8BF; rōnabili cā) nō excusatur ex illa causa illicita a
residendo/ ad vacand&#x0169; cure ai&#x0303;a&#x211F;: ac &#xA751; hoc sibi imputatur corā
deo etiā leuis culpa in dāno anima&#x211F;. Et propterea etsi possibile
est/difficile tñ ac ra&#x211F; vr&#x0303; &#xA759; abs&#xE8BF; notabili dāno ecclesia&#x211F; hmōi
pluralitas continuetur. Et qñ sic accidit / neganda esset absolu=
tio: quoniam notabilis damni ecclesiæ conseruatio voluntaria
abs&#xE8BF; rationabili causa/nō est abs&#xE8BF; peccato mortali. &#xF1E1; Ex parte
autem inique distributionis aduertendum est/ &#xA759; non est idem
iudicium de distributione quando fit/ & post factum. nam
quando fit, clarum est iniuriam fieri dignioribus qui postpo=
nuntur/ & peccatum iniustitie distributiue cōmitti. postquam
autem distributio licet mala facta est/ & episcopatus datus est
minus digno, non periclitatur amplius distributio, sed res distri
buta/ puta episcopatus. In cuius signum/constat non teneri ist&#x0169;
minus dignum ad renunciandum episcopatum, sed ad bene re
gendum &c. &#xF1E1; Ex hoc autem &#xA759; non ad distributionem sed ad
beneficia distributa spectandum est post factum/ pensanda ve=
niunt tria. Primo damnum ecclesiarum quas habet: de quo
damno iam diximus. Secundo damnum clericorum benemeri
torum in illis partibus vbi sunt hec beneficia: qui deberent ex
his beneficijs & honorari & pasci. Tertio scādalum bonorum
virorum/qui vident huiusmodi exorbitantes distributiones con
seruari ab his qui in formā gregis christiani dati sunt: inde. n.
alij similia audent: & sic in p&#x0303;ceps ruit ecclesia chr&#x0303;i. Et &#xA753;pterea<-P>

@@0@<filename:W0114-0056.jpg/>
@@1@<SE56><W>Quibus conferenda benefi</W>.
<-P>qui hec paruipendit/ quia sic communiter a tot fit/ & quia forte
papa dissipando dispensauit, non esset absoluendus: vt abs&#xE8BF; alia
probatione clare patet. Qui vero hec estimat, prouideat opere
& veritate vt hec mala non sint: alioquin tepidus est & euo=
mendus.</P>
<P><INI2><W>Beneficium</W></INI2> Demum ecclesiastic&#x0169; non sol&#x0169; idoneo
& digno/ sed etiam ita vt dignior non
postponatur conferri debet secundum de&#x0169; & consci&#x0303;am, quāuis
secundum iura sufficiat eligere dignum. Et rō est: quia vitium
acceptionis est personarum postponere digniorem/nunc/ hic &
secundum ceteras circ&#x0169;stantias. Et hoc intellige quādo collator
libere habet in sua potestate prouisionem. nam vbi sola confir=
matio electi aut presentati a patrono/spectat ad eum, sufficit &#xA759;
detur digno: quoniam ex hocipso &#xA759; electus aut presentatus est/
tanquam dignior habetur. Et similiter quum renunciatur bene=
ficium in fauorem alicuius / sufficit collatori &#xA759; ille sit dignus:
quoniam equitas prefert alijs illum tunc pro sic vacante bñficio.
In cuius signum nullus conqueritur/quando per viam renun=
ciationis digno confertur beneficium, quant&#x0169;cun&#xE8BF; digniori con
ferendum fuisset/si alia via vacasset. &#xF1E1; Et hec omnia intellige
de beneficio formaliter: hoc est quatenus est beneficium honoris
& prouentus bonorum temporalium. nam sic ad regulas distri
butionis communium bonorum reducitur. Dico autem hoc:
quia si ad principale secundum veritatem in beneficio inuent&#x0169;
(hoc est offici&#x0169; pascendi/ministrandi diuina/persolue&#x0303;di &c.)
spectetur, non esset distributio bonorum sed malorum/ hoc est
onerum. Et sufficeret eligere dignum: quoniam cessat ibi ratio
acceptionis personarum, qua in bonis dignior postponitur.</P>
<P>&#x00B6; Conferre autem pueris ecclesiastica beneficia / existentibus
alijs adultis idoneis, non solum inexcusabile sed intolerabile vi/
detur. tum quia pueri sunt solum idonei in spe, adulti autem in
re. tum quia officium diuinum deuote & studiose persoluere<-P>

@@0@<filename:W0114-0057.jpg/>
@@1@<SE57><W>Bestialitas. Blasphemia</W>. 20
<-P>nequeunt: quum nec humana officia valeant exercere nisi vt
pueri: & tamen beneficiatorum nullus excusatur ab officio di
uino. Nec est verum/&#xA759; secundum iura canonica concedantur
beneficia pueris: immo expresse hoc rep&#x0303;henditur extra de p&#x0303;ben.
ca. super inordinata. &#xF1E1; Et si alicubi sunt ordinate alique preben
de pro pueris, vide illorum statuta: & vt puto inuenies &#xA759; non
sunt beneficia ecclesiastica, sed quedam prouisiones ad susten
tandos & alendos pueros in seruitio ecc&#x0142;iastico. Vñ non tenen{t$}
tales ad offici&#x0169; diuinum, sed ad id ad quod sunt quasi cōducti.</P>
<P><huifu>B</huifu><INI2><W>Estialitas</W></INI2> In moralibus / est genus
vitij plusquam humani. Et
multis materijs cōmunis est/in quibus efficitur
homo sicut bestia, vel in conuer sando / vel in
comedendo/vel in coitu/ vel in perseque&#x0303;do seu
occidendo. Et constat propterea semper esse pctm&#x0303;, si tame&#x0303; me&#x0303;tis
compos sit. Et cōmuniter est mortalissimum, nisi propter imper
fectionem actus: vt siquis ambulet manibus & pedibus. bestia
litas. n. hec venialis est, turpissima tamen/nisi ioci gratia fiat.</P>
<P><huifu>B</huifu><INI2><W>Lasphemia</W></INI2> Peccat&#x0169; mortale gra=
uissimum est: quia est
contra deum. Et cōsistit in dicendo ali&#xA757;d quod
deo non conuenit: puta deum esse iniust&#x0169;. Vel
negando aliquid quod deo cōuenit: puta deum
non curare de nostris. Vel attribuendo quod deo soli conuenit/
creature: puta &#xA759; diabolus est omnipotens/aut &#xA759; fatum regit
omnia. vel deo aut sanctis iniuriam irrogando: puta maledictus
sit &c. Et ad hunc mod&#x0169; reducitur blasphemia irroganti&#x0169; in
iuriam deo aut sanctis, dum indignati resonant membra eor&#x0169;
pudenda/siue que habent siue que non habent.</P>
<P>&#x00B6; Et scias / &#xA759; licet blasphemia multos habeat gradus (dum
grauior est contra deum &#xA757;&#x0308; contra beatam virginem, & hec
grauior &#xA757;&#x0308; contra sanctos. & rursus grauior est que ex affectu<-P>

@@0@<filename:W0114-0058.jpg/>
@@1@<SE58><W>Calumnia. Cambia</W>.
<-P>detestatiuo dei aut sanctor&#x0169;/&#xA757;&#x0308; que ex passiōe extranea aut mala
consuetudine: quasi non sit virilis animi qui loquitur sine blas=
phemia: vt videtur apud multos inoleuisse) omnes tamen sunt
eiusdem speciei. Nec vn&#xA757;&#x0308; excusatur quis a mortali/ si sit mentis
compos/nisi inaduertentia esset in causa: hoc est si ex lapsu lin=
gue protulit verbum blasphemum/non aduertendo sensum ver
borum, ita &#xA759; si aduertisset/ certus est &#xA759; non dixisset: tunc. n. fuit
blasphemia non formaliter/sed materialiter tm&#x0303;. &#xF1E1; Scito quo&#xE8BF;/
&#xA759; dicere ad sanguinem dei vel ad corpus dei / siue inuocando
per modum iurantis/siue resonando in rixa aut turbatione con=
tra aliquem, non est blasphemia: quoniā post&#xA757;&#x0308; verb&#x0169; caro fact&#x0169;
est/deus habet & corpus & sanguinem: & non dr&#x0303; per mod&#x0169;
iniuriātis/&#xA757;&#x0308;uis irreuerenter/quum secundo modo dr&#x0303;. Et propte
rea peccatum est graue, non tamen mortale: quia non cōtra sed
preter deum est, & tanto grauius quanto frequentius.</P>
<P><INI5><W>C</INI5><INI2>Alumnia</W></INI2> (hoc est falsa & maliciosa
impositio criminis) pecca=
tum est in proximum: quod non sola penitentia
abluitur, sed oportet satisfacere offenso &#xA753;ximo.
Si a&#x0169;t ex errore imponit quis falso alicui crimen
calumnie quidem vitium formaliter non incurrit/sed materia=
liter. & tenetur tam ad penitentiam peccati / &#xA757;&#x0308; ad satis faciend&#x0169;
offenso & leso: quoniam in culpa fuit errando. Non. n. debebat
assertiue proferre id in quo errasse se postea comperit: & incau
tus preceps&#xE8BF; fuit, asserendo illud quod non constat esse verum
in preiudicium presertim proximi.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ambiorum</W></INI2> genera sunt quattuor.
Quedā vera & rea=
lia, quibus moneta in vno loco ac tempore re=
cipitur/ & alio loco ac tempore redditur/prout
in loco redditionis tempore restitutionis marca
auri valet. Et in his nullum est peccatum/cessante omni dolo &<-P>

@@0@<filename:W0114-0059.jpg/>
@@1@<SE59><W>Casus reseruati</W>. 21
<-P>fraude. Veruntamen quum hec ad prolixius tempus fiunt aut
protrahuntur/vt ex distantiori tempore plus lucri habeatur, ad
vsuram declinant: quia dum temporis quo pecunia occupata te
netur ratio habetur, ad eum vsure modum digreditur quo tem
pus vendi dicitur. &#xF1E1; Quedam vero sunt non vera/ sed palliata/
& solo nomine cambia: quibus indigens rome pecunia/accipit
pecuniam restituendam non lugduni/ sed rome iuxta valorem
cambiorum lugduni in sequenti feria: seu quouis alio mō fictio
cambij fiat. Et hec sunt manifeste iniqua: quum vere sit ibi con
tractus mutui cum tali interesse. &#xF1E1; Quedam vero sunt quibus
pecunia rome data/ per lr&#x0303;as cambij soluitur alibi. Et hec sunt li
cita / si seruato solito moderato tñ lucro numulariorum fiunt.
&#xF1E1; Quedā dem&#x0169; sunt cambia ad minut&#x0169;: puta qu&#x0169; pro ducato
dantur decem argentei aut econtra. Et in his moderatum quo&#xE8BF;
lucrum non damnatur/iuxta diuersa&#x211F; patriar&#x0169; cōsuetudinem.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Asus</W></INI2> reseruati sedi apostolice/ clari sunt.
nam sunt soli illi quos ecclesiastica
censura (hoc est excōicatio) reseruat apostolice
sedi. quos in fra habes in verbo excōmunicatio.
&#x00B6; Casus vero reseruati ep&#x0303;o / ambigui sunt. Et
propterea sequendo regulam / dimitte incertum & tene cert&#x0169;.
Et nisi priuilegiatus in hoc sis / conforma te in qualibet diocesi
consuetudini seu statuto illius ecclesie: quoniam consuetudo dat
& tollit iurisdictionem in hmōi. &#xF1E1; Et scito &#xA759; si excōmunicatus
ob simoniam verbi gratia obtinuit a papa absolutionem ab ex=
cōmunicatione, poterit confessor simplex ipsum absoluere a pec
cato simonie: quia ex quo ratio reseruationis cessat, cōsequens est
vt ipsa reseruatio annexi peccati cesset. Et similiter siquis semel
absolutus est a reseruatis / &#xA757;&#x0308;uis inefficaciter quo ad salute&#x0303; anime
sue (puta quia incontrite) potest postea iterum confitendo a
simplici confessore absolui etiam ab illis reseruatis: quia ex quo
semel beneficium absolutionis concessum & executioni manda<-P>

@@0@<filename:W0114-0060.jpg/>
@@1@<SE60><W>Chorearum peccatum</W>.
<-P>tum est leg time in foro ecclesie, rationabile est vt nō habea{t$}
amplius pro reseruato: vtpote semel cognitum & iudicat&#x0169; ante
tribunal cui erat reseruatum.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Horearum</W></INI2> Pctm&#x0303; caute cōsideran=
dum est: qm&#x0303; choreas
ducere/ex suo gñe nō est pctm&#x0303;. Nam si ex suo
gñe esset pctm&#x0303;, semper formaliter loque&#x0303;do esset
pctm&#x0303;: quod constat esse falsum: nā in nuptijs &
publicis letitijs licite sunt choree. &#xF1E1; Quia igr&#x0303; choreis pctm&#x0303; non
inest per se/ sed &#xA751; accñs, nō sunt dānande choree / sed accñtia
mala que a malis abutentibus bono immiscen{t$}. Et qm&#x0303; infinita
possunt vni accidere, extra rationem scientifice doctrine est de
accñtibus docere. &#x00B6; Propter instructione&#x0303; tñ pusillorum scito/&#xA759;
ex t&#xA751;e (puta die festo) chorea non fit mortalis: &#xA757;a nō est opus
seruile. Immo imprude&#x0303;ter arcen{t$} a choreis rustici festis diebus
chorizare assueti: qui nisi occuparen{t$} choreis/ vacarent ocio &
malis machinatiōibus &#xA751;turbatiuis reipublice. Et si&#x0142;e est de si&#x0142;i=
bus iudici&#x0169;. &#xF1E1; Ex freque&#x0303;tia quo&#xE8BF; chorea nō fit mortalis, vt p&#x0292;:
sicut nec freq&#x0303;ntia cōuiuij facit illud mortale. &#xF1E1; Ex &#xA751;iculo vero
&#xA753;uocatiōis ad libidine&#x0303;, vnus&#xA757;s&#xE8BF; seip&#x0303;m me&#x0303;suret/ & videat si ex
ponit se &#xA751;iculo. Ego ex gñe actus &#xA751;icul&#x0169; nō cognosco: qm&#x0303; actus
choree nō est libidinis. sed letitie. Et &#xA751;&#xA751;ea si ex qualitate &#xA751;sone
&#xA751;icul&#x0169; alicui imminet/prouideat sibi: sicut debet cauere sibi ab
aspectu mulieris/si ex aspectu sibi cognoscit imminere &#xA751;icul&#x0169;.
&#xF1E1; Ex actibus deinde leuitatis qui qñ&#xE8BF; ibi immiscen{t$} (d&#x0169; ali&#xA757;s
intorquet digitos mulieris c&#x0169; qua choreā ducit) nō plus &#xA757;&#x0308; ve=
niale pctm&#x0303; incurri{t$}. Et simile est iudici&#x0169; de multis vane letitie
actibus & verbis si cōtingit choreis immisceri. &#xF1E1; Ex praua a&#x0169;t
intentione (puta ad incest&#x0169; aut adulteri&#x0169; prouocādi) & si&#x0142;r
ex impudicicijs/nō sol&#x0169; choreas sed elemosinas & ecclesiastica
officia constat esse pctā mortalia. Conclude ergo choreas nō esse
ex se malas: licet sepe afferāt pctā venialia vanitatis.</P>

@@0@<filename:W0114-0061.jpg/>
@@1@<SE61><W>Clericorum peccata</W>. 22
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Lericorum</W></INI2> Pctā spālia ex trāsgres=
sione iuris positiui / sunt
tot vt vix numerari queāt. Tene&#x0303;tur siquide&#x0303; quo
ad habit&#x0169;/ deferre rasurā, hoc est clericā: & ton=
suram, hoc est non nutrire comā/ & nō nutrire
barbā: & deferre habit&#x0169; clericalem/ clausum desuper/nō nimia
breuitate aut longitudine notabilem/abs&#xE8BF; pallio diffibulato: ab=
stinere a viridis & rubri coloris vestibus & caligis. Calige
quo&#xE8BF; scaccate & vestis virgata seu partita/ manice sotularia&#xE8BF;
consuticia/ epithogium/infula linea/fibule corrigie aureę vel ar=
genteę/ anuli nisi quibus ex dignitate cōuenit, frena/ selle/pecto
ralia/calcariaue aurata eis inhibentur.</P>
<P>&#xF1E1; Quo ad artes/artes macellariorum seu carnificum / taberna=
riorum / ioculatorum seu histrion&#x0169;/goliardo&#x211F; & bufson&#x0169;/ &
cirurgico&#x211F;/ ab eis tolluntur.</P>
<P>&#xF1E1; Quo ad officia/officia secularia/& spāliter iudicis in cā san
guinis/prepositi balistarijs / prepositi officialis seu ministri sub
dño temporali/tabellionis seu notarij/ & aduocati seu procura=
toris in placitis secularibus nisi in quibusdam casibus.</P>
<P>&#xF1E1; Quo ad actiōes/arma portare/ad tabernam ire nisi in itinere,
aues canes&#xE8BF; sequi ad venandum / accipitres canes&#xE8BF; pro vena=
tione habere, conducere a secularibus agros/ad aleas vel taxillos
ludere/ludis huiusmodi interesse/ negociationes hoc est mercan
tias cōmertia&#xE8BF; secularia exercere, habitare demum c&#x0169; mulieri
bus (nisi matre / sorore & amita) clericis est prohibitum.
Mandatur quo&#xE8BF; eisdem / vt benedictionem mense preponant/
& gratiarum deo actionibus termine&#x0303;t lectione sem&#xA751; interiecta
conuiuio, & vt vinum sibi temperent.</P>
<P><INI2><W>Verum</W></INI2> Horum & hmōi transgressio/si temeritas si cō
tumacia si contemptus desit, nō est pctm&#x0303; mor=
tale iudicio meo / quantum ex precepto positiui iuris pendet.
Quod ideo adiunxi: &#xA757;a non loquor de pctō quo res ecclesiastice<-P>

@@0@<filename:W0114-0062.jpg/>
@@1@<SE62><W>Clericorum peccata</W>.
<-P>male consumuntur, nec de peccato scandali & mali exempli,
nec de auaricia/inani gloria aut luxuria & similibus i&#x0303;mixtis,
nec de peccatis quibus se irregulares reddunt constituti in sacris
ex actu prohibito/aut excōmunicationem quicun&#xE8BF; clerici incur
rerent. &#xF1E1; Reddo rationem eor&#x0169; que dixi, & primo de spectan=
tibus ad habitum clericalem. nam clerici non plus arcentur a
iure ad habitum clericalem/&#xA757;&#x0308; religiosi ad habitum sue religio=
nis: sed religiosus nō arcetur nisi temere dimittat suum habit&#x0169;,
vt patet: ergo clericus nisi temere ea que sunt sui habitus trans=
grediatur, non est pene mortis ai&#x0303;e subiectus. Etscito &#xA759; in habitu
clericali tan&#xA757;&#x0308; substantiale est clerica: reliqua sunt cōcomitantia.
&#xF1E1; Nec obstat dictis, &#xA759; excōmunicandus sit si&#xA757;s ex clericis comā
relaxauerit: quoniam non incurrit penam excōmunicationis/nō
dico late sed ferende sententie / nisi monitus contumax fuerit:
quoniam quicquid sit de rigore iuris/ equitatis tame&#x0303; ratio habet
vt non sit excōmunicandus nisi premonitus a iudice suo. Tum
ne quasi ex improuiso tanta talis&#xE8BF; pena inferatur pro his que nō
sunt ex suo genere criminosa. tum propter tantam multitudine&#x0303;
impune solitam hec transgredi: ita vt non pro magno peccato
transgressio reputetur / que ex suo genere mala non est / sed ex
positiuo iure: excōmunicatio. n. non nisi pro magno crimine in=
ferenda est. Et propterea non incurrit iudicio meo mortale pec
catum ante contemptum seu contumaciam. Et propter hanc ra<marginalia>Aduerte hunc passum|fuisse d&#x0169; transcribere{t$}|corrupt&#x0169;/et sic lege&#x0303;d&#x0169;.|Et &#xA751;&#xA751; hāc rōne&#x0303; (&#xA757;a. s.|pene graues grauiores|ac grauissime i&#x0303; iure ap|posite/ exceptis excōib&#xA770;|late sni&#x0303;e/ant sunt tales|vt sine pctō mortali in|curri possint, aut si sine|pctō mortali i&#x0303;curri non|pñt/exigere vñr mōitio|nem &c.</marginalia>
tionem (quia scilicet pene graues / grauiores ac grauissime in
iure apposite/aut sunt tales vt sine peccato mortali incurri non
possint/aut si sine peccato mortali incurri possunt, exigunt mo
nitionem/vt non nisi in contumacem ferantur) extendi iudi=
cium me&#x0169; ad oi&#x0303;a clericis prohibita, & dixi &#xA759; si desit temeritas/
contemptus & cōtumacia/nō video ex vi p&#x0303;cepti pctm&#x0303; mortale.
Non dubito tamen multa interuenire grauia peccata venialia
in hmōi transgressionibus ex leuibus causis aut passionibus h&#x0169;a
nis, non curantibus prelatis obuiare & opponere se mur&#x0169; pro<-P>

@@0@<filename:W0114-0063.jpg/>
@@1@<SE63><W>Cogitationis peccata</W>. 23
<-P>iure seruando. Non putes tamen inter grauia computandum, si
clericus beneficiatus aut in sacris/comam paululum in fra aures
attingentem portat/quia aliter quasi derideretur/aut quia sic con
suetum estibi/aut quia habet collum longum & minus &#xA757;&#x0308; de=
cet appareret/aut propter aliquam aliam a ratione non alienam
&#xA757;&#x0308;uis insufficientem causam: nullum. n. aut leue in huiusmodi
peccatum est/vbi monstrat ille facto etsi non ad vnguem reue
reri tamen ac seruare iura. &#xF1E1; Qui autem putat omnia precepta
obligare ad mortale, eget lumine / quo videat nec naturalis nec
diuini nec humani iuris precepta omnia ad mortale obligare:
sed ea sola quorum transgressio contra charitate&#x0303; est. Et hec sint
pro timoratis conscientijs dicta.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ogitationis</W></INI2> peccata quin&#xE8BF; modis
inueniuntur. Primo
dum mens vana aliqua cogitatione occupatur.
Et est peccatum veniale: vt patet.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo quum consentitur absolute in pctm&#x0303;
aliquod perpetrandum aut placet perpetratum. Et tunc constat
esse mortale/si peccatum patratum aut patrandum est mortale:
& similiter esse veniale/si peccatum faciendum aut factum est
veniale.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio/quando conditionaliter consentitur in peccatum: puta
si abs&#xE8BF; infamia/periculo &c. possem, furarer aut rapere&#x0303; mille
aureos. aut si possem volare/occiderem talem &c. & sic de alijs
conditionalibus. Et interuenit peccatum in istis consensibus con
ditionatis tam mortale &#xA757;&#x0308; veniale sicut in consensu absolute: hoc
est &#xA759; si operatio in consequente significata in quā conditionaliter
consentitur est peccatum mortale, consensus ille cōditionalis est
quo&#xE8BF; peccatum mortale, & si est peccatum veniale / consensus
quo&#xE8BF; erit venialis. Et ratio est: quia licet conditionalis nihil po=
nat in esse, ponit tamen in appetitu rōnali (qualis est voluntas)
affectum volendi peccatum illud. Nec impedimentum peccato<-P>

@@0@<filename:W0114-0064.jpg/>
@@1@<SE64><W>Cogitationis peccata. Collusio</W>.
<-P>affert voluntas non peccandi, sed conditio non existens. Nec re
fert an conditio interposita sit possibilis vel impossibilis: non mi
nus. n. peccat mortaliter qui vellet destruere paradisum si posset/
&#xA757;&#x0308; qui absolute cupit paradisi destructionem. Excusarentur aute&#x0303;
a mortali hmōi conditionales consensus / si conditio interposita
tolleret ab actione volita rationem peccati: puta siquis diceret.
ego si non esset peccatum/occiderem/rapere&#x0303; &c. vel si deus pre=
ciperet/occidere&#x0303; &c. quia tunc voluntatis consensus freno rōnis
a peccato retrahitur.</P>
<P>&#xF1E1; Quarto/quando consentitur conditionaliter in opus nō mal&#x0169;/
sed sibi illicitum propter suum statum aut votum: puta si reli=
giosus appetat ducere vxorem si esset liber: & similiter quum
quis post votum ieiunij vellet non ieiunare si esset liber: & sic
de alijs. In huiusmodi. n. peccatum veniale cōmuniter interue=
nit propter remissam voluntatem ab inchoato bono. Et ad hunc
peccandi modum spectat, quum quis consentit &#xA759; si ingressurus
esset religionem non ingrederetur / ex quo tamen professus est
intendit seruare eam: manifeste siquidem apparet remissio vo=
luntatis a feruore prius habito, quia tamen consensus in fra limi
tes liberi temporis consistit / mortale peccatum non interuenit.
&#xF1E1; Et scito omnes conditionales secundum hunc modum / &
multo magis secundum precedentem modum/esse opera & ten
tationes fatuas & diaboli: nam diabolicum est/quen&#xA757;&#x0308; in tenta=
tionem se aut alium precipitare, si esset si fuisset/facere&#x0303; dicerem
&c. ad nihil. n. hec ducunt nisi ad peccatum.</P>
<P>&#xF1E1; Quinto/quando in cogitando interuenit delectatio morosa.
De qua vide in fra in verbo delectatio.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ollusio</W></INI2> (hoc est inter actorem & re&#x0169;
latens & fraudulenta conuen
tio) est manifeste pctm&#x0303; in vtro&#xE8BF;: quia vter&#xE8BF;
colludens fraudi consentit. Et est pctm&#x0303; mortale,
pro quanto inique contra debitā tendit iustitiā.</P>

@@0@<filename:W0114-0065.jpg/>
@@1@<SE65><W>Columbari&#x0169; hr&#x0303;e. Cōio sacr&#x0303;alis</W>. 24
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Olumbarium</W></INI2> Habere/vel cōtra
municipalia statu
ta disponentia certam terre mensuram oportere
ibi habere eum qui columbari&#x0169; tenet / vel vbi
statutum nullum est contra eo&#x211F; qui damnifi=
cantur querelas, pctm&#x0303; est/nisiex cōsuetudine aut p&#x0303;scriptiōe legi
tima ius hoc he&#x0303;at. Et a mortali pctō nō excusa{t$} / si notabile in=
fert damn&#x0169; alteri. quod prude&#x0303;tie que circa singularia versatur/
relinquitur iudicand&#x0169;, attento loco/pastu/multitudine &c.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ommunio</W></INI2> Qua sacr&#x0303;m eucharistie
sumi{t$}, ex &#xA751;te sumentis
exigit quattuor/sine quibus peccat cōmunicās.
Primum est vt sit mundus a pctō mortali: hoc
est vt secundum suam conscientiā/p&#x0303;missa dili=
genti contritione & confessione / credat se mundum a peccato
mortali. Et sine cōtritione quide&#x0303; mortalis peccati cogniti cōicans/
peccat mortaliter: quia indigne sumit, ac per hoc reus est corpo=
ris dñi. inquit. n. apostolus. probet seip&#x0303;m homo, & sic de pane
illo edat: qui. n. manducat indigne/reus erit corporis dñi. &#xF1E1; Sine
confessione autem/si rōnabilis subest cā non confitendi, excusa{t$}
cōmunicans: quia precept&#x0169; de confessione p&#x0303;mittenda cōioni/non
est de iure diuino nec de iure positiuo: quum nullibi inueniatur/
nisi semel in anno. Si autem cōmoditas adest cōfitendi/ & hñs
cōscientiā peccati mortalis differre vult cōfessione&#x0303; & nihilomi=
nus cōicare/quia oportet ip&#x0303;m cum alijs cōicare aut oportet ip&#x0303;m
celebrare, peccare videtur valde grauiter: quia minus digne vo
luntarius accedit: vtpote ad ecclesiastice vnionis sacramentum
sine ecclesiastica reconciliatione abs&#xE8BF; rationabili excusatione ac
cedens. Non damno tñ ip&#x0303;m peccati mortalis / &#xA751;&#xA751; rōnem dictā.
&#xF1E1; Secund&#x0169; est/vt sit ieiunus ieiunio nature: hoc est &#xA759; a media
nocte nihil sumpserit per mod&#x0169; cibi vel potus. ita &#xA759; nō sol&#x0169; de
bet ee&#x0303; ieiunus a cibo & potu cōi, sed ab oi&#x0303;bus e&#x0303;t medicinalibus<-P>

@@0@<filename:W0114-0066.jpg/>
@@1@<SE66><W>Cōmunio sacramentalis</W>.
<-P>que per os sumuntur. &#x00B6; Si autem sciens & aduertens aliquis
non ieiunus cōmunicauerit/mortis articulo dumtaxat excepto,
mortaliter peccat: vt cōmuniter tenetur. Dixi autem sciens, non
propter ignorantiam iuris de ieiunio cōmunicandi / quum hoc
ab omnibus sciatur: sed propter ignorātiam qua fallitur aliquis
putans se esse ieiunum quum vere non sit ieiunus. Contingit. n.
aliquos bonos viros credere &#xA759; sumpta aliqua re aromatica
(puta cinamomo vel nucemuscata/vel aliquo eiusmodi) non
sit fractum ieiunium, propterea forte quia non frangitur ex his
ieiunium ecclesie. Immo a fidedignis accepi quendam bonum
sacerdotem multo tempore pro reuerentia sacramenti preacce=
pisse nuce&#x0303;muscatam / vt bonum odorem stomachi eucharistie
prepararet. Sciebat ille &#xA759; oportebat ieiunum cōmunicare, sed
nesciebat se non esse ieiunum post sumptam nucemmuscatam
pro reuerentia sacramenti/nesciens distinguere inter ieiunium
ecclesie & ieiunium nature. Excusatur ille a pctō mortali cōtra
ius positiuum: quia plus nesciebat in sua simplicitate gradiens/
& arbitrans se scire quod omnes sciunt, scilicet &#xA759; ieiuni tant&#x0169;
debent cōmunicare: & propterea non erat solicitus de fuganda
ignorantia illa. &#xF1E1; Dixi aduertens: quia si contingat alique&#x0303; scien
tem omnia/post sirupum sumptum cōmunicare/nō recolendo
de sumpta potione, excusa{t$} a mortali violatione iuris positiui:
non. n. voluntarie cōmunicauit non ieiunus / qui ex obliuione
huiusmodi cōmunicauit. Nec sunt tam arcte positiui iuris vin=
cula interpretanda, vt inuoluntarias & quas nullo pacto sciens
& prudens vir bone cōscientie ageret operationes / imputemus
ad mortem eternam ex obliuione aut simplicitate transgredienti
materialiter tantum ius positiuum: vt in vtro&#xE8BF; casu & simili=
bus contingit. &#xF1E1; Dixi quo&#xE8BF; per modum cibi aut potus/ad diffe
rentiam eorum que trah&#x0169;tur seu descendunt ad stomach&#x0169; per
modum saliue: vt sunt reliquie cibi inter dentes remane&#x0303;tes / &
alia hmōi. Hec. n. nō violant ieiuni&#x0169; nature/sicut nec saliua.</P>

@@0@<filename:W0114-0067.jpg/>
@@1@<SE67><W>Cōmunio sacramentalis</W>. 25
<P>&#xF1E1; Tertium est tempus. De quo tria dicenda occurrunt: scilicet
quantum ad etatem/quantum ad pasca/ quantum ad mortis ar
ticulum. Etas peccantis si non communicet/est quum ad annos
discretionis peruenerit: vt patet in ca. omnis vtrius&#xE8BF; sexus de pe.
& re. Et habetur cōmuniter pro peccato mortali hmōi omissio.
&#xF1E1; Aduerte tamen hic / &#xA759; consuetudo optima legum interpres/
distinguit inter annum discretionis ad confitendum & annum
discretionis ad cōicandum: quasi ad cōfitendum quelibet discre
tio sufficiat, ad cōmunicādum autem exigatur discretio deuota
& reuerentialis. Nam parentes curam puerorum & puella&#x211F;
gerentes/ad confitendum paruulos decem annorum cog&#x0169;t, ad
cōmunionem autem cōiter non mittunt nisi post plures annos.
Et licet preceptum ecclesie ad ipsos pueros dirigatur: quia tamen
etas illa medijs parentibus iuris precepta suscipit, ideo pueri qui
ex parentum iudicio annum discretionis determinandum ex=
pectant, quo ad communionem/ non sunt rei precepti violati si
non communicant etiam in quartodecimo aut quintodecimo
anno: inferiora. n. per media / diuina prouidentia gubernat &
gubernanda disposuit. Deberet tamen puer si tante prudentie
est / deberent & parentes eius quum dubitant / confessorem
pueri consulere si videtur ei &#xA759; ad communionem sit discretus.
Excusantur quo&#xE8BF; parentes a violatione ecclesiastici precepti/si
ob reuerentiam sacramenti seruant consuetudinem patrie vbi
consueuerunt tardius pueri ad communionem admitti quia vi
dentur non debitam reuere&#x0303;tiam deuotionem&#xE8BF; habere. Et ratio
excusans est: quia lex ista quo ad hoc / non est ibi consensu
vtentium comprobata, & prelati sciunt & non reprehendunt.
&#xF1E1; Tenetur igitur omnis vtrius&#xE8BF; sexus quum ad annos discre=
tionis peruenerit/communicare semel in anno, hoc est in pasca.
Et quantum ad hoc preceptum spectat/intelligitur pasca du=
rare duabus hebdomadis: vt eugenius quartus declarauit. ita &#xA759;
cōmunicans in hebdomadasctāvel in hebdomada pasce aut in<-P>

@@0@<filename:W0114-0068.jpg/>
@@1@<SE68><W>Cōmunio sacramentalis</W>.
<-P>dñica immediate sequente/satisfacit precepto ecclesie. Pōt tñ de
consilio proprij sacerdotis/ex rōnabili cā differre ad tp&#x0303;s aliquod
hmōi cōione&#x0303;: vt in decretali patet. Omissio a&#x0169;t cōionis pascalis/
pctm&#x0303; mortale est &#xA751;&#xA751; ecclesie p&#x0303;cept&#x0169; contempt&#x0169;. &#xF1E1; Vtr&#x0169; a&#x0169;t in
mortis articulo teneatur fidelis quis&#xE8BF; cōicare, in dubium nō est
vertend&#x0169;: qm&#x0303; consuetudo ecclesie hoc mandat. & proculdubio
peccat qui sine rōnabili cā abs&#xE8BF; viatico recedit. Si tñ cōtemptus
desit, nō video rōne&#x0303; peccati mortalis in hmōi omissione/ex quo
pascalem cōionem impleuit. Nec video e&#x0303;t rōnem dubitandi de
pctō mortali: qm&#x0303; viatic&#x0169; vt sic nō est necessitatis sacr&#x0303;m ex ecc&#x0142;ie
precepto/quia non inuenitur, aut ex natura viatici/ qu&#x0169; sine illo
pñia sufficiat/sicut sine extrema vnctione: est. n. necessari&#x0169; via=
tic&#x0169; sicut equus ad iter/& non sicut nauis ad transeund&#x0169; mare.
&#xF1E1; Quartum est reuerentia & deuotio. Et reuerentia quide&#x0303; con
sideranda ac seruanda est/vt nec post pollutione&#x0303; nocturnā nec
post coitum coniugalem cōicet quis illo die. Nā nisi ex rōnabili
cā eodem die aliquis cōicaret, peccaret/venialiter tñ: quia nō de=
bitā exhiberet sacr&#x0303;o reuerentiā. Et multo magis peccāt/qui post
continuata pctā mortalia hodie conteruntur & confitentur/&
cras cōicant. Pa&#x211F; siquidem curare se monstrant de disponenda
mente ad tantum sacr&#x0303;m, qui quasi repente de assueta cibatione
animi ex mundo & carne in vnionem chr&#x0303;i per mod&#x0169; cibi pre
sumunt accedere, quasi sp&#x0169;alis gustus statim sit ae&#xA757;situs ab eis:
nō tñ peccāt mortaliter. Simili quo&#xE8BF; pctō inuolu&#x0169;tur/&#xA757; omitt&#x0169;t
contritione&#x0303; veniali&#x0169;, ex quibus actualis feruor seu deuotio im=
peditur: quia non se parant vt debent ad hoc sacr&#x0303;m. Reuere&#x0303;tia
quo&#xE8BF; corporalis adesse debet: vt scilicet genuflexus cōicet qui nō
celebrat: & postea non statim expuat/nec statim comedat. De=
uotio vero actualis exigitur quo ad aliquid de necessitate, scilicet
quo ad appetitum hmōi sacrame&#x0303;ti: oportet. n. vel tunc appetere
vel prius appetisse suscipientem hoc sacr&#x0303;m. Dico a&#x0169;t prius ap
petisse/propter superuenientem egritudinem: puta dementiam/<-P>

@@0@<filename:W0114-0069.jpg/>
@@1@<SE69><W>Cōmunionis minister</W>. 26
<-P>aut phrenesim/aut insensibilitatem cum periculo mortis: nam
mentis compotes debe&#x0303;t actualiter appetere. Et hec dicimus quo
ad ecclesiā. Corā deo a&#x0169;t tenentur mentis cōpotes ad deuotione&#x0303;
actuale&#x0303;/nō &#xA751; solam voluntatem cōicandi, sed &#xA751; meditationem
& voluntate&#x0303; pascendi animā suā de christo: hoc est de morte
christi/de vita chr&#x0303;i/de imitatione chr&#x0303;i/de humilitate/patientia/
constantia/charitate &c. chr&#x0303;i: quia si deuotio actualis nō procu
ratur, non se parat homo quantum in se est ad hoc sacrament&#x0169;
vt debet: quia nō se parat ad actualiter masticandum spirituali
masticatione cibum anime qui corpus christi est.</P>
<P><INI2><W>Cōmunio</W></INI2> Ex parte ministri multis potest peccatis in
uolui. Et primo si ipse qui dat sacrament&#x0169;
non sit sacerdos curatus/aut ab eo vel superiore licentiam hñs.
Oportet. n. nisi necessitatis articulo vrgente (in quo diaconus
& de lñia ep&#x0303;i vel pbr&#x0303;i supplere pōt: vt hr&#x0303; di. xciii. in ca. pñte. &
sine lñia/illis absentibus: vt in ca. diacones/eade&#x0303;. xciii. di.) mini=
strantem esse sacerdotem: vt in ca. peruenit de conse. di. ii. &
curam illius habentem vel de illius licentia: vt in clemen. reli=
giosi de priuile. Cōmunicans autem alienum parochianum/
peccat/ius violans, nisi sub ratihabitionis spe hoc faciat. Et si re
ligiosus est/excōicatus esset: de quo tñ vt in fra inter excōes he&#x0303;s/
sentias. An a&#x0169;t a seip&#x0303;o extra sacrificium misse liceat sacerdoti
sumere eucharistiā, licet sancit&#x0169; legisse nō meminerim/puto in
necessitatis articulo licere: vt sisacerdos sit peste laborans vbi alij
timent ei appropinquare, qui tamen ei deferrent corpus christi
ad locum propinqu&#x0169;. &#xF1E1; Secundo. si vbi nō est consuet&#x0169;/p&#x0303;sumit
dare eucharistiā sub vtra&#xE8BF; spe&#x0303;: peccaret siquide&#x0303; & mortaliter/
rōne contemptiue presumptionis. &#xF1E1; Tertio si pueris añ discretio
nis annos/aut a natiuitate ame&#x0303;tibus/aut indignis, vt sunt excōi
cati/interdicti/in publico pctō exñtes (quales sunt meretrices/
lenones/in cōcubinatu morātes/publici vsurarij/pugnātes i&#x0303; duel
lo: & alij hmōi) eucharistiā tribuat sciens. Infantes. n. & nati<-P>

@@0@<filename:W0114-0070.jpg/>
@@1@<SE70><W>Cōcubinat&#xA770;. Cōcussio. Cōfessio</W>.
<-P>amentes non sunt digni: quia nun&#xA757;&#x0308; fuit in eis deuotio: & pro=
pterea peccatum interueniret. Et nisi sic fieret &#xA759; a contemptu tā
explicite &#xA757;&#x0308; implicite excusaretur, mortale esset. In reliquis vero
dictis peccatum mortale manifeste interuenit / consentiendo &
cooperando vt eucharistia ab indignis sumatur, immo sanct&#x0169;
dando canibus. &#xF1E1; Quarto si eucharistiā det in loco interdicto:
quia contra prohibitionem ecclesie. Aduerte tamen/ &#xA759; qñcun&#xE8BF;
& vbicun&#xE8BF; & quibusc&#x0169;&#xE8BF; potest dari sacr&#x0303;m penitentie, potest
etiā dari si in articulo mortis est/viaticum: quia pro eode&#x0303; com=
putari decernit ius. de pe. & re. ca. quod in te. Debet tame&#x0303; prius
prouideri scandalo: vt scilicet publicetur c&#x0169; opere dimissum cō=
cubinatum/aut vsurā/&c. alioquin scandali pctō offendit popu
lum sacerdos dans eucharistiā. &#xF1E1; Quinto si det/irreuerentiam
exhibentibus sacr&#x0303;o: vt sunt phrenetici/ expuentes &c. esset. n. sa
crilegij peccat&#x0169;, & sibi/nō illi extra se constituto imputandum.
&#xF1E1; Sexto si infirmis viatic&#x0169;, & his quibus debet/sacr&#x0303;m hoc mini
strare omisit: raro. n. hec abs&#xE8BF; peccato eueniunt negligentie.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Oncubinatus</W></INI2> Nōsol&#x0169; includit pctm&#x0303;
mortale fornicationis,
sed addit stat&#x0169; pcti&#x0303; mortalis. Et &#xA751;&#xA751;ea ad sui veram
pñiam exigit nō sol&#x0169; omissionem actus carnalis/sed recessum a
tali statu.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Oncussionis</W></INI2> Crime&#x0303; (quo quis hñs ptāte&#x0303;
vel offici&#x0169;/pecuniā accipit
ad iudicand&#x0169; aut decernend&#x0169; quo magis vel minus
faciat quod debet, vel &#xA751; minas cogit alique&#x0303; ad faciend&#x0169; vel nō
facie&#x0303;dum) est manifeste mortale pctm&#x0303; / contra iustitiam.</P>
<P><INI5><W>C</INI5><INI2>Onfessio</W></INI2> Sacr&#x0303;alis / ex parte confitentis
multis potest defectibus sub=
iacere: qm&#x0303; multas exigit condōnes/que his versi=
bus continentur. Sit simplex/ humilis confessio/
pura/fidelis, at&#xE8BF; frequens/nuda/discreta/libens/<-P>

@@0@<filename:W0114-0071.jpg/>
@@1@<SE71><W>Confessionis condōnes</W>. 27
<-P>verecunda. integra/secreta/lachrymabilis/ accelerata. fortis &
accusans/ & sit parere parata. Quas quoniam libellus iste pro=
pter confessionem fit/ declarare intendimus.</P>
<P>&#x00B6; Prima ergo condō est: vt cōfessio sit simplex: hoc est nō cōposi
ta. Esset āt cōposita/qñ artificiose narran{t$} cōmissa: ita vt vera &#xA757;de&#x0303;
dican{t$} / sed ea arte vt vel nō ponderen{t$} a cōfessore/vel delectent
suauitate vane eloque&#x0303;tie. hoc. n. manifest&#x0169; pctm&#x0303; cōtineret.</P>
<P>&#x00B6; Secunda/humilis: quantum ad intellectum / recognoscendo
se miserum peccatorem & indignum venia: quāt&#x0169; ad affect&#x0169;/
affectando per subiectionem qua confitendo se subijcit cōfessori
subijcere seip&#x0303;m intus diuino iudicio/nō in furore sed in iustitia
iesu chr&#x0303;i crucifixi propter nos: quant&#x0169; ad linguam in mō etiam
loquendi, vt exponat sua peccata vt reus cum reuerentia & tre
more quasi coram christo: quātum ad actus exteriores, vt genu
flexus omnis vtrius&#xE8BF; sexus/& capite si sanitas patitur discoper
to vir confiteatur ob reuerentiam christi & sacrame&#x0303;ti. Omissio
siquidem cuiuscun&#xE8BF; horum sine peccato non est, nisi causa ra
tionabilis ab exterioribus excuset reuerentijs.</P>
<P>&#x00B6; Tertia/pura: hoc est nō mixta impertine&#x0303;tibus ad pctā &#xA753;pria.
peccat. n. saltem pctō vaniloquij qui alia immiscet, vltra irreue=
rentiam quam ex hmōi admixtione exhibet tanto mysterio. Et
magis debet esse pura ab admixtione alienorum peccatorum/si
propria possunt sine alienis sufficie&#x0303;ter exprimi. Q&#xEBD1; si aliter fieri
nequit/ & confessor vir est bonus (ita &#xA759; nulla sit suspicio fu=
ture infamie aut cuiuscun&#xE8BF; periculi) explicari potest. Vbi a&#x0169;t
periculum fame aliene vel alterius mali timeretur, cōfessor alter
adeundus est qui confitentem non noscat. aut ipse confitens ob=
uolutus seu transformatus vadat ad confessorem qui ex voce
eum non discernat: & tacito suo nomine dicat / ego pecca=
tor potens confiteri tibi dico meam culpam &c. Non. n. tenetur
penitens manifestare seip&#x0303;m quis est/nisi &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad ea que sunt ne
cessaria ad sacr&#x0303;m hoc: ad quod nō oportet scire quo noi&#x0303;e voca{t$}/<-P>

@@0@<filename:W0114-0072.jpg/>
@@1@<SE72><W>Confessionis. iiij. condō</W>.
<-P>nec vbi habitat / nec si est coniugatus si contra matrimonium
non offendit/nec de qua patria aut parochia est, nisi vt sciatur
si potest hic confessor illum audire & absoluere. Et ad hoc suffi
cit vt penitens dicat / vel &#xA759;ipse potest sibi eligere confessorem/
vel &#xA759; habet licentiam a suo superiore/vel &#xA759; scit &#xA759; potest ipsum
absoluere sicut illos de illa diocesi seu parochia si curatus est cō
fessor. Quod si nihil horum fieri posset, vtendum esset regula
de non habente copiam cōfessoris quo ad illam circunstantiam:
quia confessio cum aliena iactura non debet esse: & potest confi
tendo omnia peccata & illud abs&#xE8BF; illa circunstantia absolui.
Et hoc dico si differri non potest confessio: puta quia oportet
communicare aut celebrare. iuxta dicenda inferius in decima
conditione.</P>
<P>&#x00B6; Quarta/fidelis: hoc est verax. Mentiri siquidem in confessio=
ne per se (hoc est de pertinentibus ad confessionem) est pecca
tum mortale: quia est mendacium perniciosum: quia est menda
cium in iudicio/non qualic&#x0169;&#xE8BF;/ sed sacramentali. Et licet peius
sit mentiri de aliquo mortali, tamen mentiri quo&#xE8BF; de veniali/
perniciosum est. Et hoc intellige cum grano salis: scilicet suppo=
sito &#xA759; penitens subijciat se confessioni quo ad illa venialia: qm&#x0303;
ex hocipso &#xA759; penitens assumit veniale illud vt materiam con=
fessionis/ facit illius confessionem materiam sacr&#x0303;i & iudicij, ac
per hoc tenetur facere ill&#x0169; confitendi actum veracem: alioquin
iniuriam infert sacr&#x0303;o & iudicio, tollens quant&#x0169; in se est/vtrius&#xE8BF;
veracitatem: quod constat esse mortale. Sicut si predicator assu/
mat vt materiam predicationis aliquod miraculum vel aliquod
gestum alicuius viri sancti, mortaliter peccat si mentiatur: &#xA757;&#x0308;uis
gestum illud seu mirum non spectet secundum se ad predica
tionis necessitatem. ex hoc. n. ipso &#xA759; assumitur vt materia predi
cationis, nascitur vt mendacium de illo in actu predicandi/sit
perniciosum: quia quantum in se est eneruat veracitatem predi
cationis. Vnde si penitens confitendo mentitur se commisisse<-P>

@@0@<filename:W0114-0073.jpg/>
@@1@<SE73><W>Confessionis. v. condō</W>. 28
<-P>aliquod veniale, peccat mortaliter: quia mentitur in iudicio. &
propterea iniuriam facit iudici, & in proposito/christi vices ge
renti. Si autem penitens non intendat confiteri nisi de peccatis
mortalibus, & interrogatus a confessore de aliquo veniali/ne
gando mentitur ea ratione quia non vult de illo peccato confite
ri, peccat quidem/ sed non mortaliter: quia non mentitur de per
tinentibus ad iudicium, ac per hoc non mentitur in iudicio. Et
similiter si intenderet confiteri de illo / & pre verecundia nega
ret mutans voluntatem confitendi de illo / vtpote quia nō tene{t$}
de illo confiteri, non mentiretur in iudicio. Memento tamen
confessionis iudicio non subdi quecun&#xE8BF; impertinentia sunt ad
peccata: & propterea de impertinentibus mentiri in confessione/
non est perniciosum. &#xF1E1; Ad veracitate&#x0303; quo&#xE8BF; confessionis spectat/
vt peccata quorum quis plenam memoriam non habet sed pro
dubijs habet, vt dubia confiteatur/& non vt certa asserat / nec
quasi nulla omittat: sed talem se narret ore qualis est in corde:
puta videtur mihi &#xA759; in tale quid cōsenserim, non tñsum certus.
&#xF1E1; Aduerte hic/&#xA759; qu&#x0169; mentiri requirat non sol&#x0169; falsam vocis
significationem/sed etiam intentionem fallendi, si persona con
fitens putans se bene facere/ falso accuset se commisisse aliquod
veniale/vel affirmet aliquam circunstantiam vel aliquod pctm&#x0303;
dubi&#x0169; pro certo/non ea rōne vt mentiatur aut vt fallat confesso
rem/sed tan&#xA757;&#x0308; putans se eligere tutiorem &#xA751;tem volendo se face
re reum etiam si non esset reus, errat quidem & peccat/quia a
recta discedit ratione: quia tamen non dicit mendacium sed
falsum / non peccat mortaliter, sed venialiter/ vtpote indiscrete
se accusans.</P>
<P>&#x00B6; Quinta/ frequens: hoc est vt qui frequenter cadit/ frequenter
confiteatur. Et est medicina hec valde conseruatiua hominis in
timore dei. Non inuenio tñ preceptum de maiore frequentia &#xA757;&#x0308;
semel in anno: si tñ pōt dici freque&#x0303;tia. Et licet preceptum per se
non inueniatur: interroget tamen seipsum quilibet chr&#x0303;ianus &#xA757;&#x0308;t&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0074.jpg/>
@@1@<SE74><W>Confessionis. v. condō</W>.
<-P>detrimenti in anima patitur ex tam rara confessione/quod euita=
ret si frequenter confiteretur: & inde percipiet si per accidens
(hoc est propter tollendas occasiones obliuionum pctō&#x211F; & fir
mitat&#x0169; seu cōsuetudin&#x0169; in peccādo) debeat freque&#x0303;tius cōfiteri.
&#xF1E1; Confiteri a&#x0169;t frequenter eadem peccata/ & laudabile & vitu
perabile quādo&#xE8BF; est. Nam ex scrupulosa & inquieta phantasia
cadere in conscientiam iterande & reiterande pluries confessio=
nis/ vituperabile est: qm&#x0303; procuranda est pax anime & cōscie&#x0303;tie,
que cum huiusmodi iterationibus non stat. Et quando hoc acci
dit in veritate, deberet talis postquā semel ita confessus est & ab
solutus/vt tam ipse &#xA757;&#x0308; confessor doctus sufficientem iudicet con=
fessionem/quiescere: & si postea scrupulus aliquis occurrit de
aliquo tan&#xA757;&#x0308; non confesso/si sibi videtur &#xA759; fuerit confessus/quie
scat & non amplius confiteatur. Nec propterea exponit se iste
periculo/quia non est certus se esse cōfessum: quoniam hoc repu
tand&#x0169; est huic bono viro infirmo vt cert&#x0169; quod apud ali&#x0169; esset
opinio. Est enim passio hec/infirmitas corporalis tollens seu im=
pediens pro tunc firmitatem iudicij: & timor & motus phan=
tasie intantum operantur, vt nisi quie scat/consurgent tot ambi
gua vt nunquam videatur confessus. Cuius signum est/& &#xA759;
idem centies confitentur / & &#xA759; isti semper in dubium redeunt
confessionis: quum forte diligentius ceteris confessi fuerint. Nec
est in potestate talis / retinere motum phantasie/nisi in principio
comprimatur: vnde sequuntur pericula corporis & anime ad
tollend&#x0169; vel impediendum vtrius&#xE8BF; bona. Dixi a&#x0169;t in veritate/
propter personas iterantes cōfessiones nō &#xA759; in veritatescrupulose
sint, sed quia nun&#xA757;&#x0308; in veritate confitentur. ita &#xA759; semper cōfiten=
tur & nun&#xA757;&#x0308; sunt confesse, tan&#xA757;&#x0308; demones sem&#xA751; penitentes &
nun&#xA757;&#x0308; se corrigentes. &#xF1E1; Confiteri aute&#x0303; ex deuotione pluries eade&#x0303;
peccata cum conscientia quieta/sine molestia confessorum/non
conterendo in hoc tempus in alijs magis pijs aut vtilibus expen
dend&#x0169;/& breuiter seruatis prude&#x0303;tie condōnibus, laudabile est.<-P>

@@0@<filename:W0114-0075.jpg/>
@@1@<SE75><W>Confessionis condōnes</W>. 29
<-P>&#x00B6; Sexta/nuda: hoc e&#x0303; nō vestita coloribus aut locis coo&#xA751;ientibus
grauitate&#x0303; pcti&#x0303;: & multo minus obscurantibus pctm&#x0303;/vt vel non
&#xA751;cipia{t$} (hoc. n. esset nō cōfiteri) vel minus cōsidere{t$} grauitas
aut turpitudo pcti&#x0303;. ad cuius opposit&#x0169; recta te&#x0303;dit cōfessio/expectan
do iust&#x0169; iudici&#x0169; a chr&#x0303;i vices gere&#x0303;te. Propterea māifeste pecca{t$}.
&#x00B6; Septima/ discreta: hoc est prudens. Et quantum ad verba/vt
honestis vocabulis explicet sua peccata. Et quantum ad circun=
stantias, vt non nisi necessarias in peccatis carnis explicet/ si scit
discernere necessarias a non necessarijs. Et quāt&#x0169; ad mod&#x0169; nar
randi: vt que simul exprimi pñt nō diuisim dican{t$} / aut econtra.
verbi gratia p&#x0303;t dici/ cōmisi furt&#x0169; decies. nō dica{t$} / semel furatus
sum/& deinde iter&#x0169; furatus sum/ & post cōmisi vnum aliud
furt&#x0169; &c. Hoc est. n. indiscrete cōfiteri/ & tedio afficere cōfesso=
re&#x0303;. & &#xA751;&#xA751;ea vt discreta sit confessio/ debet confessurus p&#x0303;meditari
& preordinare q&#x0169;o dicet / & que simul & que diuisim &c.
Et quant&#x0169; ad querend&#x0169; idone&#x0169; confessore&#x0303;: non. n. tute quis&#xE8BF; se
pōt credere cuilibet cōfessori occurrenti: qm&#x0303; multa apparet mul=
titudo confessorum ignorantium &c. Sed debet querere idone&#x0169;
scientia & authoritate, & bonum: hoc est qui credatur esse in
dei gratia. De quibus confessoris cōditionibus in fra erit sermo.
Nisi. n. discreta fuerit confessio/constat peccatum saltem impru
dentie incurri.</P>
<P>&#x00B6; Octaua/libens: hoc est nō ex metu pene/ sed ex amore sanita
tis ai&#x0303;e. sic. n. proprie vol&#x0169;taria est cōfessio. Et &#xA757;a timor introducit
charitate&#x0303; sicut seta fil&#x0169;, ad minore&#x0303; spectat deuotione&#x0303;/p&#x0303;paratione&#x0303;
seu dispōne&#x0303;/ &#xA759; aliquis male libenter confitetur: ex quo tñ vincit
seip&#x0303;m & confitetur/ sufficit ad salutem imperfectorum.</P>
<P>&#x00B6; Nona/verecunda: hoc est erubescens apud semetip&#x0303;m peniten
te&#x0303;/d&#x0169; non sol&#x0169; ad memoriā sed verba reuoca{t$} turpitudo fedi=
tas&#xE8BF; &#xA753;prie ai&#x0303;e. Erubescens quo&#xE8BF; apud cōfessore&#x0303;: hoc est nō quasi
i&#x0303;actando/non quasi narrando historiā, sed estimando turpitudi
ne&#x0303; pctō&#x211F; suo&#x211F; cōfitea{t$} &#xA751; mod&#x0169; erubesce&#x0303;tis &#xA753;priā turpitudine&#x0303;.<-P>

@@0@<filename:W0114-0076.jpg/>
@@1@<SE76><W>Confessionis. x. condō</W>.
<-P>Verecundia aute&#x0303; proprie dicta (hoc est timor opprobrij, id est
defectuosum inde haberi a confessore) passio concomitans est:
que ex dei gratia imputatur ad partem satisfactionis si pro dei
amore amplectendo superatur.</P>
<P>&#x00B6; Decima/ integra. quantum ad peccata mortalia alias non cō=
fessa tam certa &#xA757;&#x0308; dubia / & eorum circunstantias necessarias.
Confessio. n. non integra non est confessio que est materia sacr&#x0303;i
penitentie, sed confessionis simulatio: quia ex propria rōne repu=
gnat sacramenti forme, hoc est absolutioni: impium est. n. a deo
dimidiam sperare veniam. Dupliciter autem contingit cōfessio=
nem non esse integram. vel per se vel per accidens. Tunc est
confessio per se non integra/quando ex intentione seu volunta=
rie dimidiatur. & sic truncata confessio non valet: immo est
nouum peccatum mortale sacrilegij contra sacramentum peni=
tentie. Tunc aute&#x0303; confessio est non integra per accidens/quando
non voluntarie dimidiatur: puta quia per obliuionem relinqui{t$}
aliquid quod necessario fuisset confitendum. & confessio sic non
integra valet: quoniam est per se & formaliter integra, & per
accidens ac materialiter dimidiata: actus autem iudicandi sunt
formaliter & per se/ & non per accñs & materialiter. &#xF1E1; Opus
est autem hic non paruo sensu / ad discernendum in singulari=
bus si per se aut per accidens confessio ab integritate recedit:
quia multipliciter vtrun&#xE8BF; euenire potest. Dimidiatur siquidem
confessio per se & formaliter, vel directe: vt quum intendit
confitens tacere aliquod necessarium: siue hoc occasionem ha/
beat ex verecundia / siue ex pusillanimitate / siue ex quacun&#xE8BF;
alia illicita causa. Vel indirecte: vt quum confitens negligit di=
scutere conscientiam suam, paruifaciens in suo affectu aut val=
de notabiliter in effectu / si aliquid necessarium confessioni omit
tatur. Tunc enim redit actus in naturam sue forme, & per=
inde est ac si formaliter fuissetintentus: quia sicut actus virtuo
sus est non solum qui centrum attingit / sed etiam qui prope<-P>

@@0@<filename:W0114-0077.jpg/>
@@1@<SE77><W>Confessionis. x. condō</W>. 50
<-P>centrum. ita non sol&#x0169; vitiosus est qui directe intendit formam
vitij/ sed qui prope illā ex obliquo tendit. Clare siquide&#x0303; liquet/&#xA759;
qui tā parum curat de integritate cōfessionis vt vel in affectu par
uifaciat si non sit integra/vel in effectu hoc est in actu discutie&#x0303;
di ita se habeat acsi paruifaceret integritatem (hoc enim est val=
de notabiliter in effectu) tendit ad dimidiandā confessione&#x0303;/ tan&#xA757;&#x0308;
per se & formaliter dimidians. & propterea vtro&#xE8BF; modo di
midiatio est perniciosa, & facit confessionem non valere.</P>
<P>&#xF1E1; Dimidiatur quo&#xE8BF; per accidens & materialiter tm&#x0303; cōfessio, vel
ex obliuione/vel ex insufficiente discussione &#xA757;&#x0308;uis diligente (siue
hoc cōtingat ex ignorantia iuris siue facti: & breuiter q&#x0169;ocun&#xE8BF;
contingat preter intentionem cōfitentis, facta iuxta conditione&#x0303;
suam diligentia/ita vt vere credat se diligenter confiteri. Nā t&#x0169;c
constat confessione&#x0303; non esse per se dimidiatam/nec ex propinquo
affectu ad formam dimidiate reduci) vel quia ordinarius cōfes=
sor superior non audit nisi cōfessionem casu&#x0169; reseruato&#x211F;. cōfessio
siquidem illa qua quis hñs multa mortalia/cōfitetur ep&#x0303;o vel eius
vicario vn&#x0169; mortale reseruatum, est confessio nō integra per ac=
cidens & materialiter: quia non ex voluntate penitentis proue
nit non integritas, sed ex parte talis confessoris reseruantis &c.
Et propterea huiusmodi confessio quamuis non integra/sancta
est: sic nan&#xE8BF; sancte matris ecclesie vsus habet: nec oportet sa=
pere plus&#xA757;&#x0308; oportet/ sed sapere ad sobrietatem. Caue autem ne er
res/dicendo absolutionem illam quam impendit episcopus hu=
iusmodi peccatis non esse sacramentalem. Ex hoc nan&#xE8BF; &#xA759; con=
fessio illa partialis est sacramentalis (quod patet & ex eo &#xA759; sigil
lum confessionis illius est sacramentale: potest. n. ep&#x0303;s sicut quili=
bet confessor iurare se nihil scire. & ex eo &#xA759; aliter penitentes es=
sent delusi: quia nō intendunt nisi cōfiteri/nec tene&#x0303;tur nisi cōfes=
sione sacr&#x0303;ali ire ad ep&#x0303;m) consequens necessario est/vt absolutio
quo&#xE8BF; sit sacr&#x0303;alis: nec est hoc vertend&#x0169; in dubium. &#xF1E1; Nota dili=
ge&#x0303;ter hic ex hoc vsu ecc&#x0142;ie hr&#x0303;i mirāda: scilicet &#xA759; aliqua cōfessio<-P>

@@0@<filename:W0114-0078.jpg/>
@@1@<SE78><W>Confessionis. x. condō</W>.
<-P>non integra aduertenter/est salutaris. & &#xA759; aliquod peccat&#x0169; est
quando&#xE8BF; bis confitend&#x0169;: quia penitens debet proprio sacerdoti/
non sacerdotibus/ omnia sua peccata integre confiteri. de pe. &
re. omnis vtrius&#xE8BF; sexus. & nihilominus tenetur confiteri reserua
tum pctm&#x0303; ep&#x0303;o/si non cōfert authoritate&#x0303; proprio sacerdoti. Vtr&#x0169;&#xE8BF;
a&#x0169;t ho&#x211F; desinit esse mirabile/ cōsiderantibus vtr&#x0169;&#xE8BF; euenire per
accidens. Confessio nan&#xE8BF; suapte natura debet esse integra, ac per
hoc vni sacerdoti: alioquin non esset confessio / sed confessiones.
sed quoniam per accidens est / &#xA759; sacerdos iste cui hic cōfitetur/
non habet potestate&#x0303; absoluendi ipsum ab omnibus que cōmisit,
i&#x0303;deo per accidens & peccatum reseruat&#x0169;/huic confessum/recon
fitendum est episcopo: & confessio partialis euenit salutifera.
&#xF1E1; Vltra predictos autem tres modos quibus confessio per accñs
non integra inuenitur, quartus quo&#xE8BF; est/quo etiam per accidens
non integra admittitur confessio: quum quis non potest explicite
confiteri peccatum suum abs&#xE8BF; reuelatione cōfessionis/ vel abs&#xE8BF;
periculo fame vel vite aliene. Tunc. n. aut differat confessione&#x0303;/
vsquequo confessor habeatur abs&#xE8BF; hmōi sequelis (qm&#x0303; perinde
se habet ac si non haberet copiā cōfessoris: quia nō reputatur cō=
fessor qui non pōt omnia audire) aut si opus fuerit / cōfiteatur
c&#x0169; reliquis explicite/illud seu illius circunstantiam implicite/c&#x0169;
animo confitendi explicite de hoc quum copia cōfessoris ad hoc
idonei erit. Et tunc confessio ista esset non integra per accidens:
quia non ex intentione penitentis/ sed ex carentia confessoris in=
tegri. Hanc doctrinam ego non approbarem, nisi viderem in
supradicto ecclesie vsu confessionem non integram per accidens
quando&#xE8BF; admitti, & rationem suffragari: quia est per accidens
non integra. melius&#xE8BF; videtur prouideri conscientijs cōicantium
si sic confiteantur/&#xA757;&#x0308; si cōicent dilata tota cōfessione. &#xF1E1; Memento
hic ponere in practicā ea que diximus in tertia cōditione cōfessio
nis de occultato habitu/si fieri potest, ante&#xA757;&#x0308; precipites sente&#x0303;tiam
&#xA759; deficit confessor integre potens omnia audire.</P>

@@0@<filename:W0114-0079.jpg/>
@@1@<SE79><W>Confessionis. xi. condō</W>. 31
<P>&#x00B6; Vndeci&#x0303;a. secreta/exclusiōe intern&#x0169;cij/ep&#x0142;e & testis. Ex eo. n.
&#xA759; confessio fit sacerdoti in persona dei/excluduntur testes. ex eo
vero &#xA759; sacramentalis tam actio &#xA757;&#x0308; passio personalis est/excludun
tur tam epistole &#xA757;&#x0308; internuncij. Monstrat autem hoc veritas for
me sacramentalis quum dicitur absoluo te: nam li te demōstrat
presentem personam: sicut in consecratione eucharistie li hoc de
monstrat contentum sub presenti hostia. Et propterea non pōt
quis sacramentum penitentie per procuratore&#x0303; suscipere nec per
scripturam: sicut non potest baptizari quis per procuratore&#x0303; nec
per scripturam. &#xF1E1; Verum aduerte hic perspicaciter duo. Primo
quo ad confessionem per interpretem / &#xA759; licet in casu quo non
propria lingua intelligitur/possit fieri confessio per interpretem,
non tamen tenetur aliquis ad hunc modum confitendi: quia nō
tenetur nisi sacerdoti confiteri per seip&#x0303;m. & tanto minus/quāto
interpres quum non se teneat ex parte sacerdotis cui vt deo pctā
reuelantur/ sed ex parte penitentis ex cuius ore loquitur, non te=
netur sigillo cōfessionis proprie dicto/ sed sigillo fidelitatis tenere
secreta confitentis peccata. Secundo quo ad scripturam: &#xA759; licet
mutus non valens signis cōfiteri/ possit per scripturam pñtialiter
manifestare sua pctā, non tñ tenetur ad h&#x0169;c mod&#x0169; cōfitendi: &#xA757;a
scriptura ex sui natura est publica: cōfessio autem ex sui natura
est secreta. Et si fiat pñtialiter, debet penitens tenere scripturam
in manibus suis/& non tradere in libertatem confessoris, vt sic
minus habeat de publico. &#xF1E1; Habere aute&#x0303; pctā scripta ad succur=
rend&#x0169; memorie confitentis / & ex scripture lectione confiteri,
laudabile est adminiculum humane memorie ad integre confi
tendum. Absolutio autem nullo pacto potest fieri in scriptis tm&#x0303;.
& si fiat siue in p&#x0303;sentia siue in absentia / nulla est: sicut si verba
forme eucharistie aut baptismi in scriptis proposita sint/nihil
operantur ad sacramentum. &#xF1E1; Expedit aute&#x0303; aduertere/&#xA759; mutus
a natiuitate/confiteri tenetur &#xA751; nutus & signa vt melius potest.
Is a&#x0169;t qui postea factus est mutus, si scit legere, tenetur cōfiteri<-P>

@@0@<filename:W0114-0080.jpg/>
@@1@<SE80><W>Confessionis. xii. condō</W>.
<-P>modo quo potest. Potest autem sine periculo vllo publici signi
confiteri hoc modo: vt habeat vnum folium in quo sint a quo=
cun&#xE8BF; scripta noi&#x0303;a oi&#x0303;um spe&#x0303;&#x211F; pctō&#x211F; mortali&#x0169;/& circ&#x0169;stantia&#x211F;
necessaria&#x211F;, & vn&#x0169; aliud in quo sint numeri: & rursus habeat
aliquas scedulas. in vna contineatur cōmisi / in alia estimo seu
credo/in alia dubito/in alia non recordor. Et sic posset complete
cōfiteri/monstrando digito in folio pctm&#x0303; de quo remordet ip&#x0303;m
conscientia/& similiter eius circunstantiā / & si&#x0142;r nume&#x211F;. &
si est numerus nō certus sed estimatus, potest simul mōstrando
numerum monstrare scedulam estimo. Et iuxta hunc modum
etiam si inter loquendum subito moreretur / nulla potest sequi
manifestatio cuius&#xE8BF; peccati: vt clare patet. Et propterea non ex=
cusaretur a p&#x0303;cepto cōfitendi mutus negligens sic vel alio modo
confiteri/si per nutus impotens est cōfessione&#x0303; &#xA751;ficere integram.
&#x00B6; Duodecima/lachrymabilis: hoc est contrita: hoc est c&#x0169; displi=
centia omni&#x0169; pctō&#x211F; mortali&#x0169; cōmisso&#x211F; supra omne odibile/&
c&#x0169; proposito vitandi omne pctm&#x0303; mortale supra omne vitabile.
Has. n. duas condōnes exigit contritio humana: alio&#xA757;n contritio
non est. &#xF1E1; Ve&#x211F; quia de cōtritione in ordine ad cōfessione&#x0303; pñs est
doctrina, scito multipliciter admitti cōfessione&#x0303; pro lachrymabili.
In primo gradu lachrymarum sunt confitentes cum vera con
tritione: hoc est humana/ formata charitate: imitantes illum qui
ait. dixi confitebor aduersum me iniustitiam meam dño/ & tu
remisisti impietatem peccati mei. & illam de qua dictum est.
dimissasunt ei pctā multa qm&#x0303; dilexit multum. In sec&#x0169;do gradu
sunt confitentes vere contriti cōtritione humana: qui sicut nihil
sibi conscijsunt, ita nec olei in proprijs vasis sunt conscij/exeun
tes obuiam sponso & sponse. Et hos credimus fieri de attritis con
tritos contritione formata virtute clauium: ita &#xA759; si contingit hos
cōfiteri informes/ absoluti tñ formati regulariter sunt. In tertio
gradu sunt cōfite&#x0303;tes c&#x0169; attritione quide&#x0303; laudabili / cōtritione a&#x0169;t
ambigua. Et hisunt tā illi &#xA757; dic&#x0169;t displicer&#x0303; sibi offensas patratas<-P>

@@0@<filename:W0114-0081.jpg/>
@@1@<SE81><W>Cōfessionis. xii. condō</W>. 32
<-P>in de&#x0169;/& intendere in futu&#x211F; cauere a pcti&#x0303;s mortalibus sec&#x0169;d&#x0169;
posse su&#x0169;, &#xA757;&#x0308; illi qui ita se hñt ad de&#x0169; cōfitendo/ sicut se habe&#x0303;t ad
hoi&#x0303;es maiores offensos qu&#x0169; pet&#x0169;t veniā/ dicentes. displicet mihi
&#xA759; te offendi, amplius te nō offendam/parce mihi. Vtri&#xE8BF;. n. dole&#x0303;t
de p&#x0303;terito/ & intend&#x0169;t vitare in futur&#x0169;. Sed qm&#x0303; p&#x0303;t animus eo&#x211F;
dupliciter esse affectus (vel ita vt virtualiter intendant pctā vi
tare supra omne vitabile/ & similiter &#xA759; virtualiter displiceat eis
mortale cōmissum supra oe&#x0303; odibile: vel ita vt virtualiter non se
extendat ad hec: quia nec dilectio dei acquisita seu humana tm&#x0303;
dominatur in corde/vt preponat vere dei amorem & obedien=
tiam omnibus delectabilibus/honorabilibus & vtilibus) ideo
dubia est horum contritio. Nam si primo modo sunt affecti/
essent contriti contritione saltem humana: si vero secundo mō/
non essent etiam humana contritione contriti. Vtror&#x0169;&#xE8BF; tamen
confessio ab ecclesia vt lachrymabilis admittitur: non audeo ta=
men dicere &#xA759; vltimo modo dispositi regulariter fiant virtute
clauium de attritis contriti. &#xF1E1; Non sunt autem penitentes in
tentationem precipitandi a confessore nimis zelante / & im=
prudenter inuestigante an displiceant sibi cōmissa supra omne
odibile in particulari, puta mortem / paupertatem &c. aut
si intendit vitare mortalia supra omne vitabile: puta dire=
ptionem / occisionem &c. multos enim huiusmodi inter=
rogatio induceret in tentationem. Sed si dubitat rationabiliter
de tenui displicentia vel proposito vitandi, declaret sibi quid
importat peccatum mortale: scilicet refutare deum pro vltimo
fine: quod quantum ad factum/licet non quantum ad affect&#x0169;,
perinde est vt refutare deum pro deo. ac proinde videat &#xA759; si
dixisset regi / nolo te in regem, quantum esset dolendum &
cauendum si semel impetraret veniam, & &#xA757;&#x0308; fortiter & firmi=
ter proponeret se omnem suam diligentiam adhibiturum vt
in futurum non incideret in tantum excessum. ita in proposito
compareat coram deo/petendo veniam, dolendo &#xA759; totiens de&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0082.jpg/>
@@1@<SE82><W>Confessionis. xiij. condō</W>.
<-P>refutauit pro vltimo fine / ac pro deo (quia ex sua deitate est
vltimus finis omnium & ciuium celestium) & proponat nō
se facturum similem iniuriam deo. Et hortetur eum ad amore&#x0303;
dei super omnia: & &#xA759; ex amore hmōi debeat dolere de p&#x0303;terito,
& proponere vitationem de futuro. scriptum est. n. &#xA759; charitas
operit multitudinem peccatorum. Et sic accendet cor penitentis,
& non ponet in periculum tentationis. &#xF1E1; In quarto gradu sunt
confitentes cum attritione sola, quia eorum incontritio certa est:
quibus scilicet displicent peccata preterita/ & vellent vitare fu=
tura peccata, sed in veritate hoc non volunt. habent siquidem
velleitatem vitandi futura, sed non habent voluntatem delibe
ratam ad vitand&#x0169; futura peccata. Tales sunt vsurarij/aut alias
tenentes alienum qui nolunt restituere: & similiter omnes in
concubinatu existentes: & pirate qui nolunt statum illum dese=
rere: & vniuersaliter qui non sunt parati intentione & proposi
to vere deliberato deserere peccare mortaliter. Horum confessio
admittitur ab ecclesia, sed non ad absolutionem: tales. n. nō sunt
absoluendi: vt patet extra de pe. & re. ca. quod quidam. sed sunt
crebris & salubribus monitis ad penitentiam veram induce&#x0303;di.
&#x00B6; Tertiadecima / accelerata: hoc est post cōmissum mortale nō
dilata si cōmoditas confitendi adest. Et sic intellecta hec condi=
tio, quantum ad exequutionem confessionis/consilij est/non pre
cepti: quantum autem ad propositum confitendi, periculi est/ne
subito preoccupatus morte non habeat spatium penitendi. Et
quantum ad vitationem huius periculi, seu quāt&#x0169; ad recessum
a statu peccati mortalis, tenetur homo statim habere proposit&#x0169;
confitendi. non autem quantum ad vitandum nouum peccat&#x0169;
mortale: hoc est si homo vult assequi recessum a peccato mor=
tali & a periculo moriendi sine penitentia, tenetur necessario ad
statim habendum propositum confitendi &c. si tamen post cō
missum mortale hoc nō proponit/non propterea peccat de nouo
mortaliter. Et rō dictor&#x0169; est: quia precept&#x0169; tam de cōfessione &#xA757;&#x0308;<-P>

@@0@<filename:W0114-0083.jpg/>
@@1@<SE83><W>Confessionis condōnes</W>. 33
<-P>de illius proposito/est preceptum affirmatiuum: precepta autem
affirmatiua obligant quidem sempersed non ad semper/sed pro
loco & tempore: hoc est tempore necessitatis. Et propterea si arti
culus necessitatis non occurrit, sufficit ad salutem semel in anno
confiteri/iuxta ecclesie determinationem: ita &#xA759; nunquam con=
temnat confiteri, proponat autem quando necessitas exiget / hoc
est quando tenetur/conteri. De quo vide in fra de contritionis
tempore. &#xF1E1; Tempus autem necessitatis respectu actualis cōfessio=
nis nescio aliud &#xA757;&#x0308; tempus periculi mortis ex diuino iure/ & se/
mel in anno ex determinatione ecclesie. Ad ministrandum aute&#x0303;
sacramenta sine nouo peccato mortali/ eadem&#xE8BF; suscipienda/&
alia eiusmodi que mundam exigunt conscientiam, contritione&#x0303;
sufficere constat: dicente apostolo de supremo sacramento. &#xA753;bet
autem seipsum homo/& sic de pane illo edat. & nullo diuini
aut humani iuris vinculo ad confessionem cogente sub p&#x0303;cepto
peccati mortalis apparente.</P>
<P>&#x00B6; Quartadecima/fortis: hoc estsuperans timorem retrahentem
a confitendo & explicando peccata. Et licet timor debeatita su
perari/vt penitens audeat per semetipsum peccata sua dicere: si
tamen fortitudo tanta est/vt vel per semetipsum dicendo vel in
terroganti confessori respondendo / omnia confiteri deliberet &
opere compleat, sufficiens fortitudo est: quia timor non domina
tur in animo ad dimidiandam confessionem. Et licet persona ali
qua nunquam auderet dicere aliqua peccata nisi interrogata: ex
quo tamen intendit non complere confessionem nisi explicatis
omnibus/ & tantum facere vt interrogetur ita & taliter &#xA759; dicet
omnia, sufficienter fortis est vt mulier. Si autem potius sacrile=
gium dimidie confessionis mauult incurrere &#xA757;&#x0308; explicare pecca=
ta / quia confessor abs&#xE8BF; interrogatione de illis concludit cōfessio
nem & absolutionem impendit, eterne damnationis mortem in
currit ex sua timiditate.</P>
<P>&#x00B6; Quintadecima/ accusans: hoc est sibijpsi imputans peccata,<-P>

@@0@<filename:W0114-0084.jpg/>
@@1@<SE84><W>Confessionis iteratio</W>.
<-P>nō celo/non diabolo/non mundo/nō carni/nō socijs/nō cōplexio
ni &c. Si&#x0142;r accusans se /non excusans: nā circunstantias aggra
uantes debet explicare, excusantes a&#x0169;t debet tacere. imperfectio=
nis siquidem est has afferre: criminis autem non parui est/reijce
re iniquitatem suam in alias causas.</P>
<P>&#x00B6; Sextadecima ac vltima est/parere parata: hoc est &#xA759; penitens
sit paratus ad satisfactionem pro peccatis suis debitam iuxta ar=
bitrium cōfessoris: alioquin sacr&#x0303;m penitentie imperfectum esset/
carens tertia sui parte que est satisfactio. Intellige a&#x0169;t hanc con=
ditionem appositam secund&#x0169; cōem penitentium cursum. cōiter
enim cōfite&#x0303;tes de mortalibus/veniunt nō vt qui satisfecerint/sed
satisfacturi de suis peccatis. Si constaret enim aliquem satisfecis
se, sufficeret ei &#xA759; secundum preparationem animi esset sic dispo
situs / &#xA759; est parere paratus si debet satisfacere. & hoc includitur
in hoc &#xA759; dicitur parere paratus ad satisfactione&#x0303; debitam. Siquis
autem tam parum dispositus est ad penite&#x0303;tiam/vt nullam velit
acceptare a se age&#x0303;dam in hac vita satisfactionem/ sed absolui pe
tit remittendus ad penam purgatorij, absolui pōt/tan&#xA757;&#x0308; parere pa
ratus per satisfactionem purgatorij: ne desperatus in infernum se
precipitet, a quo nō multum distare videtur qui in hmōi &#xA751;tina=
cia persistit. Et tunc confessor absolueret a peccatis/ & non liga=
ret ad penam, sed ligatum ad penam relinqueret foro acerrimo
diuinæ iustitiæ puniendum temporaliter. Nec sacramentum
penitentiæ esset omnino perfectum secundum suæ materiæ par
tes integrales: quia sacrame&#x0303;ta omnia ad presente&#x0303; vitam spectant,
in qua satisfactio valde manca esset. Hic tamen defectus non an=
nullaret sacramentum: quia essentialia saluarentur.</P>
<P><INI2><W>Confessio</W></INI2> Iteranda/considerari debet vel ex parte pe=
nitentis vel ex parte cōfessoris. Et quia in cō/
fitente quattuor inueniuntur (scilicet contritio/confessio/ satisfa=
ctio/& habilitas ad sacrament&#x0169;) ideo sigillatim pertransire hec
oportet / vt clarior sit doctrina.</P>

@@0@<filename:W0114-0085.jpg/>
@@1@<SE85><W>Confessionis iteratio</W>. 34
<P>&#x00B6; Contritio igitur ex duobus integratur: scilicet ex displicentia
preterito&#x211F;/ & proposito vitādi futura. Si totaliter deficeret cōtri
tio/esset sine dubio iteranda confessio: quia nec cōfessio esset sed cō
fessionis simulatio vbi totaliter contritio deficeret. Impossibile si&#xA757;
dem est/vt confitea{t$} quis sine aliqua displicentia pcti&#x0303;: nā qui cō
fitetur/proponit su&#x0169; pctm&#x0303; vt mal&#x0169; proprium quo desiderat ca=
rere: & &#xA757;&#x0308;tum appetit exonerari/tm&#x0303; sibi displicet peccati onus. Qui
a&#x0169;t solum narrandi gr&#x0303;a cōfiteretur, non nisi equiuoce confitere
tur: confessio. n. sacr&#x0303;alis/detestatiua est pctō&#x211F; confitentis. Quod
si attritio pro parte inueni{t$} (puta quia displicet offendisse de&#x0169;,
sed non habet &#xA753;posit&#x0169; vitandi futura/&#xA757;&#x0308;uis he&#x0303;at velleitatem: pu
ta non habet ai&#x0303;um restituendi aliena/nō habet anim&#x0169; relinquen
di cōcubinam/&#xA757;&#x0308;uis vellet non offendere de&#x0169;) ex tali defectu cō
tritionis pni&#x0303;a redditur nō vera: vt patet de pe. & re. ca. quod qui
dam. & absolutio neganda est. Et proculdubio sacrilegium cō=
mittit tā confessor tale&#x0303; absoluens/&#xA757;&#x0308; penite&#x0303;s absolutione&#x0303; suscipie&#x0303;s:
quia iniuriam inferunt sacr&#x0303;o penitentie. Et qm&#x0303; talis sic cōfitens/
sicut in sue attritiōis defectu &#xA753;ponit se deo vt impenite&#x0303;te&#x0303; (quia
vt perseuerantem in peccati mortalis statu scienter & aduerten
ter) ita ecc&#x0142;ie clauibus proponit se similiter vt impenite&#x0303;tem/ex=
plicando suum anim&#x0169; non deserendi statum peccati mortalis,
ideo confessio huiusmodi est iudicio meo iteranda de necessitate
quātumcun&#xE8BF; integra fuerit: non quia fuit informis, sed quia
per se fuit contra formam sacramenti: nam sciens & prudens
proposuit se vt inabsolubile&#x0303;. &#xF1E1; Si demum contritio ambas par
tes habet / scilicet displicentiam preteritorum & propositum
vitandi futura, sed imperfecte (puta sic se habet acsi ho=
minem offensum placaret: puta parce preteritis / decetero
non te offendam) ex huiusmodi imperfectionibus contri=
tionis non est iteranda confessio: quia perfecta contritio etsi
exigitur ad deletionem peccati apud deum, non tamen exigitur
ad deletionem peccati apud forum penitentialem ecclesie: pōt. n.<-P>

@@0@<filename:W0114-0086.jpg/>
@@1@<SE86><W>Confessionis iteratio</W>.
<-P>nostra vera confessio esse informis. Et nisi posset esse informis/
nullus esset certus se esse vere confessum / & oporteret homine&#x0303;
semper de iteranda confessione solicitari/& nunquā confessioni
finem imponere: quod ecclesie aures pias offendit. Rursus nisi
confessio posset esse informis, oporteret probare hanc exceptione&#x0303;
sacramenti penitentie/ &#xA759; solum inter sacramenta nō potest esse
informe. nam reliqua omnia sacramenta possunt esse vera & in
formia simul: vt patet discurrendo per singula. Potest igitur sa=
cramentum penitentie verum esse & informe simul.</P>
<P>&#x00B6; Ex confessionis autem vnico tantum defectu redditur cōfessio
necessario iteranda: scilicet si non est integra. Et hoc etiam intelli
gitur si per se & formaliter (hoc est si voluntarie) non est in
tegra ex parte confitentis: vt superius declaratum est. Contingit
autem hoc (vt etiam predictum est) dupliciter. vel quum con
fitens/ex verecundia &c. tacet aliquid necessario dicendum. vel
quum tam crasse cogitat de confitendis/ vt omittat ea que com=
muniter omnes confitentur: puta si non habet animum absti
nendi a mortalibus: quod etiam minime muliercule explicare
solent. Hec. n. & similia reducunt confessionem dimidiam ma
terialiter/ad dimidiam formaliter/ propter propinquitate&#x0303; animi
ad incuriam de integritate confessionis.</P>
<P>&#x00B6; Ex satisfactionis autem defectu/nullum scio casum quo rite
confessus & absolutus teneatur necessario confessionem iterare.
Nam si satisfactionem a confessore impositam/in peccato mor=
tali perfecit, non propterea iterare tenetur confessionem: quoniā
sine penitentia sunt dona dei: vt dicitur ad ro. xi. Et si satisfactio
informis non valet vt satisfaciat deo, sufficit tamen ecclesie/non
minus &#xA757;&#x0308; confessio informis. Si quo&#xE8BF; satisfactionis iniuncte peni
tens est oblitus, non propterea tenetur iterare confessionem: tum
quia sine penitentia sunt dona dei. Tum quia potest commutari/
estimando &#xA759; satisfactio oblita non excedebat tria psalteria / aut
ann&#x0169; ieiunij/aut elemo synā cent&#x0169; ducato&#x211F;/& hmōi. Tum &#xA757;a<-P>

@@0@<filename:W0114-0087.jpg/>
@@1@<SE87><W>Cōfessionis iteratio</W>. 35
<-P>penitens non tenetur ad peragendam iniunctam satisfactionem/
nisi vt satisfaciat soluendo temporalem penam a se debitā/iam
taxatam & acceptatam. & propterea si omittat illam abs&#xE8BF; con
temptu, nihil aliud nisi peccat&#x0169; omissionis incurrit/ & in reatu
temporalis pene non solute perseuerat. Ex nullo autem horum
constat sequi &#xA759; debeat iterare confessionem: sed &#xA759; debeat peni=
tentiam delicti agere/ & satisfacere illam vel equiualentem sol
uendo penam.</P>
<P>&#x00B6; Ex inhabilitate demum confitentis ad susceptionem sacr&#x0303;i/
propter ecclesiasticas censuras (quia scilicet est excōicatus siue
maiore siue minore excōicatione: vtra&#xE8BF; siquide&#x0303; excludit a passi=
ua participatione sacr&#x0303;o&#x211F;) impediri sacr&#x0303;m/pōt dup&#x0142;r intelligi.
Primo vt sacr&#x0303;m nullum sit. Et iuxta hunc sensum non verifi=
catur: qm&#x0303; sicut cetera sacrame&#x0303;ta ab excōicatis sumpta/sunt vera
sacramenta, ita & sacramentum penitentie. Secundo vt sacr&#x0303;m
in iudici&#x0169; sibi sumatur. Et hic est sensus verus: quia excōicatus/
ab omnibus excluditur sacramentis, & nullum sacramentum
ab excōmunicato suscipitur abs&#xE8BF; sacrilegij crimine. &#xF1E1; Et quoniā
alia est questio an excōmunicatus /illicite & indigne immisceat
se sacramentis, & alia questio an excōmunicatus suscipiat ve&#x211F;
sacramentum quodc&#x0169;&#xE8BF; sit illud: & veritas nostri propositi ex
fecunda pendet questione. ideo si ve&#x211F;sacr&#x0303;m penitentie susci=
pitur ab excōicato, nō habet excōicatio vnde cogat ad sacr&#x0303;i pñie
iteratione&#x0303;: si autem sacr&#x0303;m ab excommunicatione annullaretur/
oporteret sacramentum iterari. Ex iure autem excōmunicatione&#x0303;
annullare suscepta sacramenta non habetur: quum tñ multa ex
cōicatis sint sic inhibita/&#xA759; facta sunt irrita: vt acquirere benefi=
cia/eligi &c. Vnde consequens est vt excommunicati confessio
i&#x0303;ntegra si subsequuta est de facto absolutio sacramentalis / non
sit necessario iteranda: sicut non est iteranda persolutio borarum
canonicarum quas excommunicatus exoluit cum alijs solen=
niter in ecclesia, & tamen a participatione aliorum qui medie=<-P>

@@0@<filename:W0114-0088.jpg/>
@@1@<SE88><W>Confessionis iteratio</W>.
<-P>tatem dixerunt/erat per excōmunicationem exclusus. Et sicut
non est iterandum sacramentum matrimonij quod excommu=
nicatus contraxit: & sicut non est iterandum sacramentum ex=
treme vnctionis quod excommunicatus sumpsit.</P>
<P><INI2><W>Ex parte</W></INI2> Autem confessoris/ iteranda confessio propter
defectum potestatis vel scientie vel voluntatis
est: quoniam hec omnia ad perfectionem sacramenti exig&#x0169;tur.
&#x00B6; Et de potestate quidem constat secundum iura / &#xA759; si deficit
confessori potestas ordinis / quia non est sacerdos, aut potestas
iurisdictionis/quia nec ordinariam nec delegatam iurisdictione&#x0303;
quouis modo habet, aut vsus potestatis/quia est excōmunicatus
maiore excōicatione/aut suspensus ab hmōi vsu, confessio iteran
da est: quia absolutio nulla fuit. Et ideo sacr&#x0303;m nullum fuit:
quia defuis ipsius forma que est absolutio. &#xF1E1; Memento tamen
hic supradictorum de absolutione: scilicet quando gesta tenent
ratione publici officij propter cōmunem errorem facti c&#x0169; titulo:
quia tunc tenet etiam absolutio sacramentalis/nisi deficeret ptās
ordinis: quia potestas ista non potest suppleri a iure positiuo.
Hodie quo&#xE8BF; propter constitutionem concilij constantieñ. sub
martino. v. non est iteranda confessio absolutorum ab excōicato
&c. nisi fuisset denunciatus/ aut &#xA751;&#xA751; notoriam &#xA751;cussione&#x0303; clerici
excōicatus: quia canon ille concedit receptione&#x0303; sacramentorum
ab excommunicato/nō releuando excōmunicatum: constat a&#x0169;t
&#xA759; absolutio non est in fauorem absolue&#x0303;tis sed absoluti. Si vero
confessori potestas defuit absoluendi a solis casibus aliquibus re=
seruatis / de quibus penitens ei est confessus & de facto absolu
tus ab eodem, quando sibi constabit hic confessoris error/non te
netur iterare confessionem totam/ sed confiteri de illis reseruatis
tantum/sicut si tunc fuisset missus ad episcopum pro absolutio
ne illorum.</P>
<P>&#x00B6; Ex defectu vero scientie quando confessio est iteranda vel nō
iteranda/relinquo prude&#x0303;tis arbitrio: vt fingularibus condōnibus<-P>

@@0@<filename:W0114-0089.jpg/>
@@1@<SE89><W>Confessori necessaria</W>. 36
<-P>penitentis & confessoris pensatis/iudicet si confessio sit iteranda.
Hoc a&#x0169;t dico: quia ad sacr&#x0303;m hoc sufficit / vt sacerdos intelligat
que cōfitetur penite&#x0303;s esse pctā & mortalia/quo ad cōia, & iudi
cet ist&#x0169; esse absoluendum/ & sciat absoluere &c. Sed respectu
istius vel illius penitentis/pōt tanta esse ignorātia vt ip&#x0303;emet peni
tens cognoscat se nō cōfessum. Et pōt esse sine scientia/tāta practi
ca, vt fuerit sufficientior multis doctis confessoribus.</P>
<P>&#x00B6; Ex parte dem&#x0169; voluntatis/si finxit absoluere & nō absoluit/
aut si non erat tunc mentis compos (quia deficie&#x0303;te ei vsu liberi
arbitrij) aut quia noluit absoluere, cōfessionem iterare oportet:
quia sine vera absolutione sacrame&#x0303;tum nullum est. &#xF1E1; Meme&#x0303;to
inter omnia hec/&#xA759; quando oportet iterare cōfessionem, si eidem
confessori persona confitetur/non oportet iterare particulariter re
plicando, sed sufficit dicere. dico meam culpā de illis omnibus
que alias dixi pa. v. & penitentiam taxatam ab eodem in me=
moriam reuocare saltem modo superius explicato. Vt sic con=
fessio olim facta perficiatur & continuetur c&#x0169; noua contritione/
satisfactione & forma sacramenti.</P>
<P><INI2><W>Confessor</W></INI2> Debet habere quin&#xE8BF; conditiones: ptātem/
scientiam/prudentiam/bonitatem / sigill&#x0169;.
&#xF1E1; Et de potestate quidem tam ordinis &#xA757;&#x0308; iurisdictionis dict&#x0169; est
& paulo ante/ & in verbo absolutio.</P>
<P>&#x00B6; De scie&#x0303;tia autem in ca. omnis vtrius&#xE8BF; sexus. de pe. & re. dr&#x0303;.
Sit discretus & cautus, vt more periti medici superinfundat
vinum & oleum vulneribus sauciati: diligenter inquirens &
peccatoris & peccati circunstantias, quibus prudenter intelligat
quale debeat ei prebere consilium & cuiusmodi remedium ad
hibere / diuersis experimentis vtendo ad saluandum egrotum.
&#xF1E1; Vnde euidenter apparet/confessorem oportere habere scientiā
inquisitiuam de circunstantijs peccatoris & peccati/& scientiā
medicatiuā anime egrote. Et prima quide&#x0303; scie&#x0303;tia necessaria est
simpliciter cōfessori ad cognoscend&#x0169; & iudicād&#x0169;. q&#xEBD1; cōstat esse<-P>

@@0@<filename:W0114-0090.jpg/>
@@1@<SE90><W>Confessori necessaria</W>.
<-P>officium confessoris: quum vere & proprie sit iudex in foro pe
nitentiali. Secunda autem scientia requiritur ad confessore&#x0303; qua=
tenus se habet vt medicus anime. Et quia hoe non conuenit con
fessori nisi metaphorice/nec totaliter nisi sit pastor, ideo ista se=
cunda scientia minus requiritur &#xA757;&#x0308; prima. Oportet ergo secund&#x0169;
sacros canones confessorem habere tantam scie&#x0303;tiam vt sciat cir=
cunstantias pctōris & pcti&#x0303;: siue hec sciat latine siue vulgariter.
Et quoniā inter circunstantias peccatoris & peccati constat com
putari/si excōmunicatus est peccator / & si tenetur ad restōne&#x0303;/
& si est in statu perseuerandi in pctō mortali / & siquid aliud
est simile/& si pctm&#x0303; est reseruatum superiori / & si confitens
est sibi subditus quo ad hoc, ideo scire prima tria horum tenetur
quilibet confessor: quartum vero (scilicet casus reseruatos) qui
libet impotens absoluere a reseruatis: quintum aute&#x0303; quilibet qui
non vniuersalis totius mundi confessor est. Et si confessor hec
nescit/& alias est idoneus, ante&#xA757;&#x0308; audiat penitentem/predicat ei
vt liquidet se cum doctis si incidit in aliquam excommunicatio
nem, & &#xA759; det sibi notitiam casuum ibi reseruatorum &c. Sine
autem hac prima scientia nescio excusare a peccato mortali au=
dientem cōfessiones/nisi per accidens: puta quia penitens supplet
scientia aut practica, aut conscientia/ quia scitur esse personam
sine huiusmodi laqueis. Hanc autem scientiam non ita intelligo
exigi vt omnia peccata & excōmunicationes & circunstantias
in promptu habeat: sed &#xA759; sciat sic/vt audiendo confessione&#x0303; sciat
dubitare de excommunicatione/de reseruatione/ de statu/de re=
stitutione &c. vt habito consilio vel recursu ad librum sciat iu
dicare. Ratio autem necessitatis huius scientie est: quia sine illa
officium iudicis exercet / cecus ceco ducatum prebens, & non
nisi a casu recte iudicabit. &#xF1E1; Secunda autem scientia debet se ex
tendere ad minus ad hoc / vt sciat oleo diuine misericordie vel
vino diuine iustitie impenitentem emollire / desperat&#x0169; erigere/
pusillanime&#x0303; cōfortare/au tremitter ead meliore&#x0303; confessorem: &<-P>

@@0@<filename:W0114-0091.jpg/>
@@1@<SE91><W>Confessori necessaria</W>. 37
<-P>breuiter in remedijs necessarijs ad salutem/aut per seipsumsciat
prouidere/aut remittere ad alium meliorem seu doctiorem: vel
saltem sciat seipsum exonerare/dicens. fili quere alium confesso
rem pro salute tua, quia ego non possum mee conscientie satis=
facere de casibus tuis &c.</P>
<P>&#x00B6; Tertium necessarium confessori est prudentia: qua post ad=
missum penite&#x0303;tem pro subdito/ hortetur vt dicat vt scit peccata
de quibus ipsum conscientia remordet / & precipue grauiora/
permittat&#xE8BF; dicere etiam crassissimo modo: vt vel sic ipse con=
fessor sciat quibus est inuolutus peccatis ille penitens/& de qui
bus interrogaturus est. Deinde interroget prudenter circa pro=
posita, & sique alia verisimiliter putat aut dubitat omissa: de re
liquis non interroget. Interrogando autem non sit molestus/
nimis exacte querens numerum estimatum: non sit scandalo
sus sibi aut penitenti/nimis querens circ&#x0169;stantias venereorum.
Hoc nan&#xE8BF; vltra peccatum superfluitatis / est precipitare se aut
penitentem in tentationem. Nimis autem queritur / quando ha
bita peccati specie adhuc queritur. verbi gratia si mulier confite
tur se cognitam extra vas naturale, sufficit/ & non queratur in
qua parte corporis. Immo instruatur vt omnes vices quibus
extra naturale vas est cognita/fimul adunet, & non aliter expli
cando dicat/peccaui extra totiens: nec ad plus tenetur. Et si pec=
catum est molliciei voluntarie/non queratur quomodo. & sic
de alijs. Nec excusent se confessores super ignorantia aut desola
tione penitentis: quoniam si declaretur penitenti &#xA759; sufficit dicere
speciem / & &#xA759; non expedit dicere nec ad memoriam reuocare
huiusmodi obscenos modos/sed doleat de offen sa dei, fugatur
ignorantia/& aduenit consolatio. Et quod de his dixi / intellige
de reliquis superfluis. &#xF1E1; Debet quo&#xE8BF; esse prudens in vocabulis,
vt non nominet turpiter que turpe est audire: vt si de modo
naturalis vsus coniugij instruendus est penitens, potest dicere
&#xA759; est vt mulier faciem babeat versus celum / & vir versus<-P>

@@0@<filename:W0114-0092.jpg/>
@@1@<SE92><W>Confessori necessaria</W>.
<-P>terram: & sic intelliget si opposito modo fuerit / aut si spatulas
habuit mulier ad virum. Et sic honestis vocabulis/quando opor
tet instruat penitentem confiteri & seipsum interrogare. Et hec
sint dicta causa exempli. &#xF1E1; Multa opus est confessori prudentia
circa media quibus penitentem inducere debet ad duo potissi=
me: scilicet ad displicentiam maximam offensarum dei / & ad
propositum firmum mutandi vitam ita &#xA759; amplius non offen=
dat deum mortaliter. Et ad primum quidem ex parte ipsius dei
summi/optimi/creatoris/redemptoris/benefactoris/ gubernato=
ris &c. expedit procedere. Ad secundum vero/ excide&#x0303;do causas
quare cecidit: puta malam societatem / frequentatione&#x0303; talis loci
&c. proponendo quo&#xE8BF; periculum mortis repentine / grauitate&#x0303;
ingratitudinis in recidiuo / exempla de terra sepe compluta &
in fructuosa ad hebr. vi. & similia. His enim duobus debet pre=
cipue confessor studere: quoniam omnis fructus est vt aufera{t$}
pctm&#x0303;: & melius est audire duos bene &#xA757;&#x0308; viginti &#xA751;functorie.</P>
<P>&#xF1E1; Sit demum prudens circa satisfactionem imponendam, vt
commensurata sit penitenti magis &#xA757;&#x0308; peccatis. Declaret qui=
dem quanta peccatis suis debetur/imponatur fructuosa: exhor
tetur ad reliquam per seipsum exoluendam. Nec laudo impo
nentes breuissimam satisfactionem tunc explendam/ quasi solā
sacramentalem. testis siquidem est huiusmodi actio/animi mini
me penitentis/minime reuersionis ad deum: cuius oppositum
supponere debet confessor. immo talibus est differenda cōmu
nio / & interim in operibus misericordie exerceantur. Non co
gnosco hanc prudentiam esse/sed cautelam non secundum vir
tutem. Non est forus penitentie foro mercium similandus: non
sunt confessores vt mercatores / vt dispendium patiantur si ad
forum non concurritur. non eget christus nostris imprudentijs.
&#x00B6; Quartum ad confessorem requisitum est bonitas / vt scilicet
sit sine peccato mortali: hoc est vt nullum habeat mortale pecca
tum de quo non sit contritus formaliter vel virtualiter. Nam<-P>

@@0@<filename:W0114-0093.jpg/>
@@1@<SE93><W>Confessori necessaria</W>. 38
<-P>siquis in peccato mortali existens ministraret sacramentum peni
tentie, incurreret crimen sacrilegij: quoniam indigne tractat
sacramentum, & quantum in se est / polluit sacramentum sua
iniquitate. Et ideo qui accedit ad audiendas confessiones, debet
prius probare seipsum saltem in generali / dicendo vere suam
culpam de omnibus commissis / cum vero proposito amplius
non peccandi mortaliter/& satisfaciendi deo &c. Et sic contri
tus ministret sacramentum.</P>
<P>&#x00B6; Quintum cōfessori necessarium est sigill&#x0169; confessionis: hoc est
debit&#x0169; efficax secretam tenendi cōfessione&#x0303; auditā. Reuelans. n.
confessione&#x0303;/mortaliter peccat: quia sacrilegij iniuriā infertsacr&#x0303;o:
ex cuius natura est vt confessor nihil sciat vt homo. &#xF1E1; Vbi scito
figillum confessionis/obligare ita ad secretum, vt nullo p&#x0303;cepto/
nullo metu/nulla vi excusari possit. Immo potest iurare se nihil
scire/si de alicuius peccato quod in confessione tantum scit in=
terrogatur. & si interrogatus fuerit an in confessione sciat ta=
lem furtum fecisse, potest libere iurare ego nihil scio: sed
non addat in confessione. nec tenetur respondendo addere / nec
respondere secundum mentem interrogantis. &#xF1E1; Et nota &#xA759; si
ego sciam cum toto populo magdalenā cōcubinam/ & magda
lena mihi confessa sit de peccatis suis & specialiter de concubi
natu suo, si ego postea dixero/magdalena confessa est mihi pctā
sua/non reuelo confessione&#x0303;: quia cōfessio non fit nisi de peccatis.
Sed si dixero/magdalena confessa est mihi de concubinatu suo/
iam reuelo confessionem: quia concubinatus vt cognitus per
confessionem / manifestatur. Et simile est de vsurarijs & de
alijs peccatis. Et propterea confessor quum audire eum contingit
confessiones publicorum peccatorum, licentiam petat a peni=
tente loquendi de istis publicis, ad dicendum &#xA759; iste cōfessus est
de tali peccato/& reliquit illud/ & petit veniā de scandalo/&
mādat restitui &c. Pōt tñ sine omni licentia dicere. ego audiui
cōfessione&#x0303; istius/rite cōfessus est/absolutionis bñficium impendi:<-P>

@@0@<filename:W0114-0094.jpg/>
@@1@<SE94><W>Confessori necessaria</W>.
<-P>hec enim bona generalia potest dicere. Sed si non absoluit/&
oporteat respondere interrogantibus, debet dicere/ ego feci offi
cium meum/vel aliquid hmōi. Si tame&#x0303; diceret/ego ill&#x0169; non ab=
solui, non esset de iuris rigore reuelator confessionis: quia ista ne
gatio nullum manifestat pctm&#x0303; confite&#x0303;tis: quia potest ex pluribus
causis &#xA753;uenire. Ex parte quidem cōfessionis: puta quia confessio
non est completa: vt contingit in producentibus vnā confessio=
nem per multos dies: & ex alijs causis. Ex parte vero confessoris
quia noluit absoluere: vt contingit his qui proprij capitis sunt.
Ex parte quo&#xE8BF; penitentis/quia penitenti non satisfacit confessor:
& ex pluribus alijs causis. Quia tamen suspicio non irrationa
bilis/impenitentie confitentis ex his verbis quando&#xE8BF; generatur,
non est dicendum / ego illum non absolui: sed ego feci offici&#x0169;
meum. Nullo autem modo excusari posset/si diceret causam:
puta non absolui quia non vult restituere / quia est impenitens
seu obstinatus / quia non vult relinquere concubinam. Hoc
enim manifeste confessionem reuelat. &#xF1E1; Curatus autem quum
ad communicandum concubinarios / vsurarios & huiusmodi
vocatur, non petat a confessore si est absolutus: sed etiam si ip=
semet illius confessionem audisset / & non absoluisset, habeat se
tanquam si nihil in confessione sciret / & dicat. quia iste hacte
nus fuit & est quantum apparet in tali peccato publico/ & pec
catum publicum debet publica penitentia apud homines purga
ri propter scandalum, ideo nisi publice constet te vel illum re=
liquisse peccatum / nolo communionem dare / nec ad ecclesia=
sticam sepulturam admittere. Et sic abs&#xE8BF; hoc &#xA759; ipse reuelet cō
fessionem / negabit communionem &c. iuste & sancte. Si
quo&#xE8BF; diceret. ego non possum aut potui ipsum absoluere, quia
non video penitentiam publicam de peccato publici concubina
tus / apostasie/vsure &c. non reuelat confessione&#x0303;: quia nihil dicit
quod sciat per confessionem, sed quod tam ipse &#xA757;&#x0308; alij vident,
scilicet non penitere publice de peccato publico. Quum debeat<-P>

@@0@<filename:W0114-0095.jpg/>
@@1@<SE95><W>Confirmatio</W>. 39
<-P>publica penitentia precedere absolutionem si peccatum est pu=
blicum: ita &#xA759; saltem debet penitens publice satisfacere publico
ecclesie scandalo, docendo publice &#xA759; reliquit concubinā/ &#xA759; resti
tuit/&#xA759; &c. Aliud quippe est dicere/iste nō facit aut fecit pñiam
publice: & aliud est dicere/iste nō vult penitere/iste est obdura
tus in pctō suo. Hoc. n. cōfessor per confessione&#x0303; scit: quia ille dixit
cōfitendo/ego nolo relinquere stat&#x0169; meum malum. Illud vero
confessor videt sicut ceteri: & iō hoc tace&#x0303;d&#x0169; & illud dice&#x0303;d&#x0169; est.
&#xF1E1; Extendi{t$} a&#x0169;t confessionis sigill&#x0169; nō sol&#x0169; ad occultād&#x0169; pctā in
confessione audita quatenus sunt pctā illius qui cōfessus est: sed
etiam ad occultand&#x0169; omnia in confessione audita/ quatenus per
illo&#x211F; aliquid posset &#xA751;cipi vel in suspicionem duci pctm&#x0303; aliquod
illius qui confessus est. &#xF1E1; Et obligatur confessor sigillo cōfessionis
siue absoluerit siue nō: qm&#x0303; pctā sunt ei dicta nō vt homini/sed
vt deo, siue subsequuta fuerit absolutio siue nō. &#xF1E1; Sed si nō in sa
cramentali confessione sed secretum cōmittendo dicatur alicui/
hoc tibi dico in penitentia seu sub sigillo confessionis, non &#xA751;&#xA751;ea
obligat ibi sigillum cōfessionis: qm&#x0303; sigill&#x0169; cōfessionis nō pōt inue
niri sine sacr&#x0303;ali confessione: qm&#x0303; nō est humane authoritatis sed
solius diuine instōnis vincul&#x0169; sacr&#x0303;ale. Et scito &#xA759; hmōi secreta
extra sacr&#x0303;alem cōfessionem dicta sub sigillo &c. si audiens non
acceptat se reci&#xA751;e sub sigillo/nō tene{t$}: si vero acceptat, tene{t$} ex
promissione sua iuxta alio&#x211F; iura secretorum/minus &#xA757;&#x0308; si iurasset
tenere secretum: quia iuramentum est maius vinculum &#xA757;&#x0308; pro=
missio assimilandi sigillum confessionis.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Onfirmationis</W></INI2> Sacr&#x0303;m (quod
chrisma voca=
tur) neglige&#x0303;s acci&#xA751;e / peccat: &#xA757;a debet esse sibi
solicitus de sacr&#x0303;o cōmuni omnibus chr&#x0303;ianis ad
robur fidei a chr&#x0303;o instituto. Non peccat tñ mor
taliter si desit contemptus: quia sacramentum hoc nec est necessi
tatis absolute nec ex exactione ecclesie.</P>

@@0@<filename:W0114-0096.jpg/>
@@1@<SE96><W>Coniuratio. Conscie&#x0303;tia. Conte&#x0303;ptus</W>.
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Oniuratio</W></INI2> Que & conspiratio dici
tur (qua plures fide sibi
inuicem prestita cōueniunt ad malum aliquod
patrandum/vel ad se tuendum contra publicā
potestatem/vel ad nō parend&#x0169; in aliquo) cōiter
est peccat&#x0169; mortale & scandalosum: quia cōiter est contra bon&#x0169;
publicum vel alicuius priuati, licet rarius hoc videa{t$} accidere.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Onscientia</W></INI2> Etiam erronea obligat,
intantum &#xA759; si conscien=
tia alicuius haberet &#xA759; spuere in ecclesia esset
peccatum mortale/ & tñ contra perseuerantem
talem conscientiam spueret in ecclesia, peccaret
mortaliter: quia quantum in se est/consentiret in peccatum mor
tale formaliter. Et similiter si conscientia dictat &#xA759; est veniale/
& tamen facit, peccat venialiter: quia quantum est ex parte sui/
consentit in peccatum veniale formaliter. Deponat autem hmōi
erroneam conscientiam/ex se vel aliorum cōsilio: & sic libere
operetur vt alij operantur.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ontemptus</W></INI2> Dupliciter in morali
bus sumitur. Primo
vt est peccatum: quo scilicet aliquis spernit pro=
ximum. Et vt est causa peccati: prout dicitur
vnus peccare ex cōtemptu/ alius ex infirmitate/
alius ex ignorantia. Et primo quidem modo si proprie & for
maliter intelligatur/ est peccatum mortale ex suo genere: quia
est actus iniuriosus proximo/ledens quantum in se est notabili=
ter proximum. Contemnere. n. proximum / importat affectum
deprimentem proximum a sua estimabilitate: opponitur siquide&#x0303;
contemptus proximi/estimationi illius. Et quantum bonum est
homini estimari/tantum malum ei infert contemni. constat a&#x0169;t
homine&#x0303; a multo&#x211F; cōsequutione bono&#x211F; impediri ex hoc &#xA759; despi
citur, & multum se sentire offensum quicun&#xE8BF; sentit se despici:<-P>

@@0@<filename:W0114-0097.jpg/>
@@1@<SE97><W>Contemptus</W>. 40
<-P>testantur hoc ire/rixe/pugne/scismata/bella/& innumera mala
que homo committit ex hoc &#xA759; despici non suffert. Quia igitur
notabilis proximo irrogatur iniuria ex hoc &#xA759; despicitur, patet &#xA759;
contemptus proximi est peccatum mortale/ formaliter loquen=
do, hoc est ex intentione contemnendi: nullus enim formaliter
contemnit proximum / nisi qui spernit proximum vt spernat
proximum: sicut nullus detrahit formaliter/nisi qui detrahit vt
detrahat: & nullus contumeliam formaliter dicit/ nisi qui dicit
vt contumelietur: & sic de alijs. Qui vero despicit proximum
non vt spernat, materialiter tantum contemnit. Nec peccat mor
taliter, nisi notabiliter offendatur proximus: tunc enim redit
actus in naturam sue forme: sicut in detractione & simi=
libus accidit. Est quo&#xE8BF; proximi contemptus peccatum ve=
niale propter imperfectionem actus / vel ex parte imperfecti
actus spernendi: vt contingit in primis motibus. vel ex parte rei
in qua spernitur / quia minima est: quia parum pro nihilo
reputatur. Et si paululum subsistes, videbis peccatum hoc
materialiter sumptum / valde commune esse humano generi:
vtpote a superbia procedens, a qua nisi speciali priuilegio nullus
expers videtur.</P>
<P>&#xF1E1; Contemptus autem secundo modo (hoc est vt connumera{t$}
specialis causa peccati/distincta contra infirmitatem &c.) est
nolle subijci cui oportet subijci. Et hoc quo&#xE8BF; formaliter intel=
lectum / ex suo genere peccatum mortale est. peccatum qui=
dem / quia contra rectam rationem est. mortale vero: quia
contra dilectionem dei vel proximi est/ nolle subijci cui opor=
tet subijci. Nam contra dilectionem dei est / nolle subijci deo/
seu preceptis & mandatis & consilijs eius quibus oportet
subijci: & contra dilectionem proximi est, si oportet illi
subijci / nolle ei hoc debitum exhibere quod est subijci illi.
Et propterea ex contemptu peccare / formaliter loquendo
est peccare mortaliter. Vnde dicere verbum ociosum<-P>

@@0@<filename:W0114-0098.jpg/>
@@1@<SE98><W>Contemptus</W>.
<-P>ex cōntemptu/est mortale peccatum. Immo nolle sequi consilia
christi (puta nolle ingredi religionem ex contemptu consilij
chr&#x0303;i) est peccat&#x0169; mortale: hoc. n. nihil aliud est &#xA757;&#x0308; nolle subijci
christi consilijs vt cōsilijs: quod tamen est de necessitate salutis.
quāuis adimplere consilia christi/sit non necessitatis sed &#xA751;fectio
nis. Et dicere verbum ociosum ex contemptu /est dicere verb&#x0169;
ociosum vt faciat contra legem dei que inhibet verbum ocio=
sum. Hec autem maxima peccata raro accidunt nisi pessime di
spositis seu habituatis, intantum vt ex odio legum & legislato&#x211F;
operentur: contemptus. n. formaliter contra superioritatem legis
vel legislatoris directe tendit.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte hic duas distinctiones. Prima est inter consolatione&#x0303;
& subiectionem. Propter quam puella indignata parata $unclear se
vestire puer&#x0169;, que dicente matre/indue puer&#x0169;/non vult vestire
illum ne mater habeat consolationem de bene induto puero, nō
peccat ex contemptu/sed ex indignatione. nec indignatio ducit
illam ad contemptum: quia illa non eligit non subijci, sed non
consolari. Nec preterit mandatum vt non obediat/sed vt nō con
soletur. Et simile est de similibus iudicium. &#xF1E1; Secunda est inter
contemptum simpliciter vel secundum quid. Propter quā sub/
ditus qui dicente prelato claude hostium/vt non faciat verbum
prelati in hoc tamen minimo / paratus absolute obedire omittit
claudere ostium, non peccat mortaliter: quia non contemnit sim
pliciter sed secundum quid mandatum prelati: hoc est quia non
preterit illius mandatum vt faciat contra illius mandatum ab=
solute, sed cum hac additione in minimo. Ita &#xA759; li minimum
minuit rationem mandati, ac per hoc minuit rationem contem
ptus: vt tanquam imperfectus actus non sit contemptus simpli=
citer, ac per hoc nec peccatum mortale. Et ex hoc capite verifica
tur/&#xA759; peccare venialiter ex contemptu in fra limites venialis/nō
est peccatum mortale: hoc. n. est ex contemptu secundum quid
peccare venialiter. Quum enim simpliciter & absolute quis<-P>

@@0@<filename:W0114-0099.jpg/>
@@1@<SE99><W>Contentio. Contritio</W>. 41
<-P>contemnit mandatum / non modificat illud ex minimo opere.
Et econtra qu&#x0169; quis ex hoc &#xA759; de minimo agitur in contempt&#x0169;
tendit, non ruit in contempt&#x0169;/sed sustentatur affectus a minimo
tan&#xA757;&#x0308; non contemnat: sicut in minimo furto sustentatur accipie&#x0303;s
occulte minimum tan&#xA757;&#x0308; non furetur.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ontentio</W></INI2> Vt est nomen peccati, signi
ficat pugnā loquutionis nō
secundum rationem/vel quantum ad modum
vel quantum ad rem de qua est cōtentio. Vnde
quando&#xE8BF; est peccat&#x0169; mortale & qñ&#xE8BF; veniale.
Nam si contentio pugnat contra veritatem cognitam, erit iuxta
veritatis naturam iudicanda: hoc est si veritas impugnata est
veritas fidei aut necessaria ad salutem alicuius / siue quantum
ad animam siue quantum ad corpus / siue quantum ad res seu
famam/& breuiter si veritas est talis &#xA759; eius mendacium esset
perniciosum, contentio pugnans contra talem veritatem est per
niciosa/ac per hoc mortale peccatum. Si vero huiusmodi veri=
tas non est talis vt oppositum mendacium sit perniciosum, con=
tentio contra illam peccatum veniale est. Et hec intellige forma
liter, scilicet in pugnante contra veritatem ex intentione contra
veritatem. Nam si ex alia intentione fit (puta propter exerciti&#x0169;
aut disputationem) contentio non nisi materialiter est: que pōt
esse & est sepe laudabilis. Si vero contentio a ratione discedat/
quia immoderata est (puta clamando &c.) sic communiter
videtur peccat&#x0169; veniale: nisi forte scandalum haberet annex&#x0169;
trahens ad mortale. De quo dic vt in fra de scandalo.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ontritionis</W></INI2> Quin&#xE8BF; sunt conside
randa: scilicet diffe=
rentia ab attritione / manteria/ modus/necessitas
& tempus. &#xF1E1; Contritio tria exigit: displicen=
tiam de commissis peccatis supra omne odibile/
propositum vitandi peccata supra omne vitabile/ & proposit&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0100.jpg/>
@@1@<SE100><W>Contritio</W>.
<-P>confitendi seu satisfaciendi. Hoc tertium requiritur si homo nō
est confessus: duo autem prima simpliciter & absolute exigun{t$}.
&#x00B6; Ita &#xA759; hinc habes differentiam ab attritione. Nam si alicui
displicet peccatum quod fecit/sed non supra omne displicibile,
non est contritio sed attritio. Et similiter si intendit vitare pecca
tum/sed non supra omne vitabile, non est contritio sed attritio.
&#xF1E1; Et scito &#xA759; huiusmodi vera cōtritio dupliciter inueniri potest:
scilicet formata vel informis: hoc est cum gratia & charitate
iesu christi/& sine illa. Et homo quidem potest esse certus se
habere contritionem veram/dubitando an sit formata vel infor
mis: quoniam potest esse certus de affectu sue voluntatis &#xA759; plus
displicet sibi offendisse deum mortaliter / &#xA757;&#x0308; quodcun&#xE8BF; aliud
malum, & similiter &#xA759; plus intendit vitare mortalem offensam
dei &#xA757;&#x0308; quodcun&#xE8BF; aliud: non tamen est certus propter hoc se esse
in charitate & gratia dei. Vnde debet quilibet esse certus de con
tritione humana, hoc est quantum ex nobis pendet: non autem
de contritione formata diuina gratia. Hec de primo.</P>
<P>&#x00B6; Materia vero contritionis (hoc est de quo debet homo con
teri) constat principaliter esse peccatum mortale/& sec&#x0169;dario
veniale. Et quia impium est dimidiam a deo sperare veniam,
oportet conteri non de vno peccato sic & de alio non / sed de
omni peccato mortali proprio.</P>
<P>&#x00B6; Modus autem contritionis sufficiens adsalutem/ est vt homo
qui multa habet mortalia in generali detestetur omnem suam
mortalem in deum offensam / cum animo vitandi decetero vt
dictum est: hoc est vt displicentia hec odio habeat commissa
supra omne odibile / & propositum vitandi intendat supra
omne vitabile. Sic nan&#xE8BF; contritio generalis est contritio vir=
tualiter attingens omnia & singula commissa etiam oblita.
Nec exigitur ad salutem habere singulas contritiones iuxta
singula peccata / nec secundum numerum nec secundum spe&#x0303;s
peccatorum. testante hoc domino dicente de magdalena. dimissa<-P>

@@0@<filename:W0114-0101.jpg/>
@@1@<SE101><W>Contritio</W>. 42
<-P>sunt ei peccata multa quoniam dilexit multum: & non dixit
quoniam dilexit multotiens.</P>
<P>&#x00B6; Necessaria autem est contritio peccatori ad salutem: quo=
niam sine penitentia peccatum non remittitur. penitentia aute&#x0303;
principaliter consistit in contritione: que necessaria fuit añ lege&#x0303;/
sub lege & tempore gratie.</P>
<P>&#x00B6; Tempus a&#x0169;t quo tenetur post cōmissum mortale quis cōteri,
quant&#x0169; ad surgend&#x0169; a morte pcti&#x0303;/& vitand&#x0169; pericul&#x0169; repe&#x0303;tine
mortis ac damnationis/determinat&#x0169; est ad statim: quia nec per
momentum/tutum est licit&#x0169;&#xE8BF; stare in statu offense & ire dei.
Quant&#x0169; a&#x0169;t ad vitand&#x0169; nou&#x0169; pctm&#x0303; transgressionis precepti de
contritione/tempus est determinatum ad articul&#x0169; necessitatis:
ficut in alijs affirmatiuis preceptis contingit. &#xF1E1; Duplex autem
necessitas ex se cogit ad contritione&#x0303;. Prima est pericul&#x0169; mortis:
quia tenetur homo in hac vita conteri. Sec&#x0169;da est susceptio vel
administratio sacrame&#x0303;ti, & vniuersaliter exercitatio cuiusc&#x0169;&#xE8BF;
actus exigentis necessario hominem sine peccato mortali: quia
nisi conteratur tunc homo/mortale peccatum incurreret. Tertia
vero necessitas scilicet ex precepto ecclesie semel in anno/scilicet
t&#xA751;e cōfessionis, non tute affirma{t$}: &#xA757;a si attritus (vt p&#x0303;dict&#x0169; est(
suscipit sacr&#x0303;m pñie & eucharistie, satisfacit precepto ecclesie.</P>
<P>&#xF1E1; Ex hoc autem &#xA759; peccata memorie occurrunt/sicut non tene{t$}
ad tunc confitendum ita nec ad tunc conterendum. Vtrun&#xE8BF;. n.
est preceptum affirmatiuum/obligās tempore necessitatis, quod
non constituit memoria. Sed tenetur semper ad non approban=
dum/ad non complacendum: quia ista sunt precepta negatiua,
que obligant semper & ad sem&#xA751;. Dies quo&#xE8BF; festos sanctificare
noua contritione peccatorum/sanctum consilium ac omni obser
uatione dignum est, non tamen preceptum: quia nec ex parte
contritionis preceptum de cōtritione determinatur ad die&#x0303; fest&#x0169;,
nec ex parte diei festi preceptum de sanctificatione festorum/
determinat sibi contritionem peccatorum.</P>

@@0@<filename:W0114-0102.jpg/>
@@1@<SE102><W>Contumacia. Cōtumelia. Conuiti&#x0169;</W>.
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Ontumacia</W></INI2> pro quanto cōtra obedie&#x0303;
tiam iudici debitā te&#x0303;dit/
peccatum est mortale. In cuius signum potest cō
tumax excommunicari.</P>
<P><INI5><W>C</INI5><INI2>Ontumelia</W></INI2> (qua quis malum culpe
iniuriose in proxim&#x0169; co
ram profert: puta tu es fur) peccatum mortale est
formaliter sumpta: quia quantum in se est/ ledit
proxim&#x0169; in bono honoris. Dixi formaliter, hoc
est ex intentione dehonorandi: quia materialiter (hoc est nō ex
intentione dehonorandi) possunt verba contumeliosa etiā abs&#xE8BF;
vllo peccato dici reprehensionis gratia, vel cum peccato veniali
ex leuitate.</P>
<P>&#xF1E1; Memento quo&#xE8BF; hic & vbi&#xE8BF; &#xA759; huiusmodi peccata mortalia
ex suo genere/sunt venialia propter imperfectionem actus. vel
quia primi motus/vel quia contumelia in minimo/vel quia ma
terialiter tantum contumelia est: nisi forte notabilis lesio proxi=
mi inde sit.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Onuitium</W></INI2> duplicis iniurie nomen est.
Quādo&#xE8BF; enim generalem
sonat iniuriam in proximum/coram illatam ver
bis: siue significetur malum culpe, vt esse sacrile=
gum/sicarium &c. siue malum pene: vt ee&#x0303; cec&#x0169;
vel claudum. ita &#xA759; contumelia est species conuitij. Quādo&#xE8BF; au
tem sonat iniuriam plurium simul vociferanti&#x0169; iniuriose contra
proximum: vt dicatur conuicium quasi conuocium a multitu=
dine vocum. vt contingit sepe transeunti pauperi a leuibus per=
sonis iocose tamen fieri. Et vtro&#xE8BF; modo ex suo genere/ formali
ter (hoc est ex intentione dehonorandi fact&#x0169;) constat esse pctm&#x0303;
mortale: quia &#xA757;&#x0308;t&#x0169; est ex intentione actus & loquentis/leditur &#xA753;=
ximus in honore. Ver&#x0169;tamen propter imperfectione&#x0303; actus (puta<-P>

@@0@<filename:W0114-0103.jpg/>
@@1@<SE103><W>Correctio superioris</W>. 43
<-P>quia materialiter tantum conuitium dicitur sine notabili detri=
mento honoris, aut quia non vere consensit vt dehonorandi gra
tia conuitiaretur/sed quasi primus motus fuit quo ad hoc, aut
quia in minimo non curauit dehonorare) veniale tantum pec
catum incurritur. De exemplo autem dicto conuitiantium io=
cose/diximus, vt intelligatur conuitij significatio / non &#xA759; iocose
factum sit mortale: communiter enim veniale est conuitium
iocosum. sed quod serio & formaliter fit / mortale est ratione
dicta.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Orrectionis</W></INI2> Qua subditi a su&#xA751;io
ribus corrigi debent
(siue puniendo factis siue increpando verbis:
siue superiores sint prelati ecclesiastici siue do=
mini seculares) omissio quādo/sicut/vbi &c.
oportet, proculdubio peccatum est mortale / nisi propter imper=
fectionem actus sit veniale: quia preceptum de huiusmodi cor
rectione/est preceptum de actu iustitie necessarie ad publicum
precipue bon&#x0169;. &#xF1E1; Sed perspicere in singularibus casibus occur=
rentibus / si nunc huius hec correctio est de necessitate iustitie,
non est facile. ita &#xA759; in generali constat correctionem de qua lo=
quimur non posse sine peccato mortali omitti quādo est necessa=
ria ad rempu. si correctio incumbit propter bonum publicum,
vel ad personam priuatam/si correctio exigitur propter bonum
alicuius priuati: tenetur. n. superior ad exerce&#x0303;dam iustitiam pro=
pter vtrun&#xE8BF; bonum. Sed quoniam contingit quando&#xE8BF; punitio=
nem que propter bonum publicum esset absolute necessaria/pro
pter incidentia non expedire tunc, sed ee&#x0303; differendā (vt dauid
distulit punitionem ioab/qui occiderat duos principes) aut re=
mittendā (vt dauid pepercit absalon qui interfecerat fratre&#x0303;/$unclear &
pepercit nabal) aut aliter cōmutandā &c. ideo prudentia que
circa singularia versatur/maximum locum habet circa huius=
modi correctionis preceptum exequend&#x0169;. Nec facile damnandi<-P>

@@0@<filename:W0114-0104.jpg/>
@@1@<SE104><W>Correctio fraterna</W>.
<-P>sunt quinon omnia corrigunt / rationabiliter aliquas correctio=
nes omittentes (isboseth quia minus caute increpauit abner &#xA759;
ad concubinam patris introisset / regnum perdidit. Dauid quia
nun&#xA757;&#x0308; increpauit amon suum primogenitum de stupro sororis/
reprehenditur a scriptura) nec facile excusandi sunt omitten
tes corrigere. Ex parte siquidem correctoris/ si conatur secun=
dum prudentiam implere correctionis preceptum, in tuto a
mortali peccato conscientia est/ etiam si quando&#xE8BF; erraret: esset
enim tunc materialiter tantum transgressor, scilicet non ex in=
tentione omittendi correctionem. & venialiter peccaret sicut &
leuium correctionem omittendo/ propter imperfectionem actus
ex parte materie.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Orrectionis</W></INI2> Fraterne (qua quis&#xE8BF;
tenetur proxim&#x0169; su&#x0169;
corrigere verbo quando oportet &c.) omissio
potest esse peccatum mortale & veniale. Est
enim preceptum huius correctionis de p&#x0303;ceptis
charitatis & elemosyne spiritualis. & ideo non quilibet venit
corrigendus/sed indigens correctione: elemosyna enim non nisi
indigenti danda est. Et quia est preceptum affirmatiuum/ obli=
gat pro loco & tempore necessitatis: quando scilicet aliquis mor
te peccati detentus probabiliter creditur mea correctione liberan
dus. ita &#xA759; si credo &#xA759; sine mea correctione resurget (puta quia
est homo sue conscientie scrutator) aut nullam habeo probabi
litatem &#xA759; ex mea correctione resurget (puta quia nullam he&#x0303;o
illius notitiam) aut dubito &#xA759; egre feret correctionem & blas=
phemabit/vel nihil prodero, non teneor ad correctionem frater
nam: quoniam tunc non sumus in casu necessitatis, quando sci=
licet aliquis morte peccati detentus / probabiliter creditur mea
correctione liberandus: quia deest vel probabilis credulitas libe
rationis/vel deest necessitas mee correctionis. Immo stante isto
casu necessitatis/ si non ex intentione / sed ex quadam tepiditate<-P>

@@0@<filename:W0114-0105.jpg/>
@@1@<SE105><W>Crudelitas</W>. 44
<-P>omitteretur correctio, non esset peccatum mortale / sed veniale:
quia in affectu non preponitur bono fratris omissio correctio=
nis, ex quo non intendit omittere illam: sed materialiter tantum
omitteret. nisi tanta esset necessitas peccatoris ob ignorātiā forte/
&#xA759; rōne notabilis damni imputanda esset omissio ista/& rediret
in naturam sue forme ac si fuisset ex intentione: vt in alijs pec
catis contingit.</P>
<P>&#x00B6; Est ergo omissio fraterne correctionis circa peccata mortalia
tunc tantum mortale peccatum/quando ex inte&#x0303;tione fit, in casu
quo creditur opus esse illius correctione ad liberandum a pecca
to mortali/& probabiliter creditur liberatio inde futura: quia
tunc tantum fit formaliter contra preceptum correctionis fra
terne. Veniale aute&#x0303; quum vel materialiter omittitur, nisi emer=
gens damnum in mortalis naturam reduceret / vt dictum est
(materialiter autem omittit quicun&#xE8BF; in animo fraterne chari
tatis bonum preponens quibuscun&#xE8BF; bonis & malis mundi/
omittit: quoniam talis non intendit subtrahere bonum necessa=
rium ad salutem proximi) vel in alijs nō mortalibus omitti{t$}.
&#xF1E1; Nec mireris &#xA759; in hoc precepto diximus requiri probabilem
opinionem de fructu correctionis: quoniam corrector tenet lo=
cum agentis/& corrigendus patientis: actus autem actiuorum
fiunt in patiente disposito. Et propterea sicut oportet correctore&#x0303;
non ex voluntate sed ratione accipere tempus & loc&#x0169; & alias
occupationes & dispositiones corrigendi, ita non ex voluntate
sed ratione debet habere si est fructuose susceptiuus sue cor=
rectionis: quod est habere probabilem opinionem de futuro
fructu.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Rudelitas</W></INI2> (hoc est atrocitas animi
in penis exigendis) pec
catum est mortale, pro quanto excessum in
puniendo ponit: crudelis enim cām puniendi
habet/sed mod&#x0169; non habet. Peccat&#xE8BF; manifeste<-P>

@@0@<filename:W0114-0106.jpg/>
@@1@<SE106><W>Curiositas. Decime. Defensio</W>.
<-P>contra proxim&#x0169;/plus puniendo &#xA757;&#x0308; mereatur: vltra malā dispōne&#x0303;
proprij animi/qua seipsum fedat cruditate.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Vriositas</W></INI2> Quum immoderat&#x0169; po=
nat appetitum cognosce&#x0303;di
siue per intellectum siue per sensum, peccatum
est: quia plus &#xA757;&#x0308; recta ratio dictat/ appetitum co=
gnoscendi protrahit. Non est autem mortale
peccatum si nuda sit, hoc est nisi ex adiuncto fiat mortalis: vt
si curiositas intantum exorbitet vt demonibus vti velit magr&#x0303;is,
vel ad periurium seu perfidiam inducere velit habente&#x0303; aliquid
insecreto. & sic de alijs que possunt adiungi criminibus/trahen
tibus curiositatem ad peccatum mortale.</P>
<P><INI5><W>D</INI5><INI2>Ecimas</W></INI2> Soluere omittens vbi consuet&#x0169;
est solui / peccat mortaliter pec
cato sacrilegij: quia non reddit debitas res eccle
sie cui tenetur reddere de necessitate salutis.
constat enim hoc ex suo genere esse peccatum
mortale/& sacrilegum, nisi propter imperfectionem actus / vt
in alijs contingit. Vbi autem non est consuetum solui deci=
mas, non peccat omittens soluere / salua tamen cura pasto=
ris sui vt habeat vnde viuat honeste / si non habet redditus
vnde viueresecundum &#xA759; sibi congruit possit: quia ad hoc pro
sua rata quilibet ei subditus tenetur / nulla ipsi consuetudine
suffragante.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Efensio</W></INI2> Manualis/illicita dupliciter
reddi{t$}. Primo ex inte&#x0303;tione:
si scilicet animo ledendi offensorem fit.
Nam defensio debet esse suo fine contenta,
scilicet vt defendat: & preter intentionem
defendentis/si aliter non potest defensio fieri
nisi ledatur inuasor/debet illum ledere, ita &#xA759; lesio sequatur ex<-P>

@@0@<filename:W0114-0107.jpg/>
@@1@<SE107><W>Delectatio morosa</W>. 45
<-P>necessaria defensione. Et hinc peccant mortaliter/ qui non curāt
seruare illesos inuasores quum possunt aliter defensionem exer/
cere. &#xF1E1; Secundo ex immoderamine tutele. vim enim vi repelle
re licet / sed cum moderamine inculpate tutele. Et intelligitur
de immoderamine ex proposito. qui enim putat moderate defen
dere/& preter propositum non aduertendo aliqualiter excedit,
aut non peccat aut leuiter: quum humana actio in exercitatione
exteriori accensa/non omnimode subdatur mensure.</P>
<P><INI5><W>D</INI5><INI2>Electatio</W></INI2> Morosa (hoc est volun=
taria delectatio de actu ma
lo cogitato sine voluntate exequendi cogita=
tum actum illum malum) exigit ex duplici
capite discretionem: scilicet ex parte consen
sus / & ex parte actus de quo est delectatio, qui actus dicitur
& est obiectum delectationis. &#xF1E1; Ex parte siquidem actus ob=
iecti / iuxta naturam actus de quo est delectatio iudicanda est.
ita &#xA759; si actus de quo quis cogitando delectatur est peccatum
mortale (puta adulterium / furtum/homicidium &c.) ipsa
quo&#xE8BF; morosa delectatio est peccatum mortale: & si actus
de quo quis cogitando delectatur est peccatum veniale (puta
iocari verbis letis / comedere laute &c.) ipsa quo&#xE8BF; morosa
delectatio est peccatum veniale. &#xF1E1; Ex parte vero persone /
iuxta veritatem deliberati consensus iudicanda est. Nam si
persona cogitando de actu quantumcun&#xE8BF; malo delectetur/ non
aduertendo ad id de quo delectatur (ita &#xA759; si aduerteret non
approbaret) non est ibi peccatum mortale/ etiam si per vnum
diem sic inaduertenter cogitaret & delectaretur: quia non
potest esse mortale peccatum sine rationali consensu, qui in
proposito deesset. Si vero aduertere incepit / & preualente
impetu concitate passionis non plene aduertit / sed ante&#xA757;&#x0308; plene
aduertat delectatio facit cursum suum, peccatum non mortale<-P>

@@0@<filename:W0114-0108.jpg/>
@@1@<SE108><W>Delectatio morosa</W>.
<-P>sed veniale interuenit: quia sicut inaduertentia excusat a mor/
tali quia excusat a deliberatione, ita non plena aduertentia excu
sat a mortali propter eandem rationem / scilicet quia excusat a
deliberatione: sine plena enim aduertentia non habet humana
mens vt deliberet. In cuius testimonium excusantur a somno
pollutionis surgentes siquid mali eis complacet/donec plene ad
uertant &#xA757;d eis incumbit: quod enim illi patiuntur propter som=
num/isti patiuntur propter passionem inuoluntariam. Si autem
plene aduertit / & positiue consentit in illam, peccatum iam
patet. & similiter si positiue dissentit / virtus iam patet. Sed si
positiue nec consentit nec dissentit / & tamen in illa cogitatione
delectabili perseuerat, conuincitur consentire ex ipsa continua=
tione delectationis / non prohibite a voluntatis imperio quando
potuit & debuit: quia tunc mens hominis operam dabat actui
peccati mortalis quantum est ex parte actus, sed excusabatur
a mortali ex eo &#xA759; non erat voluntarius. accedente autem tem=
pore quo voluntas potest prohibere mentem a continuatione
huius mali actus / tenetur voluntas prohibere: sicut teneretur
manum cohibere a prosequutione alicuius actus mali inchoati
in somno, alioquin sibi imputaretur/tan&#xA757;&#x0308; voluntarius. Et vere
esset voluntarius negatiue & ex negligentia: quia potuit & de
buit prohibere & non prohibuit.</P>
<P>&#xF1E1; Magna tamen hic opus est discretione / quum de timoratis
con scientijs agitur. Discernere siquidem oportet causam quare
continuatur illa cogitatio delectabilis. Nam si ex compla=
centia delectationis illius prouenit &#xA759; negligit prohibere conti
nuationem illam, voluntaria fit delectatio & vere morosa/
vt dictum est. Si autem non ex complacentia / sed ex non
estimatione commote cogitationis & delectationis negligentia
prouenit (puta quia scit voluntatem suam constantem / &
considit &#xA759; propter huiusmodi commotiones phantasie & con
cupiscentie non ruet in consensum malum) peccat quidem:<-P>

@@0@<filename:W0114-0109.jpg/>
@@1@<SE109><W>Delectatio morosa</W>. 46
<-P>quia potest & debet conari ad repellendum huiusmodi intima
bella & pericula maxima, et quantum in se est implere illud.
persequar inimicos meos & non conuertar donec deficiant.
Non peccat tamen mortaliter: quia in veritate iste dissentit / vir
tualiter saltem. immo putat se non actiue continuare cogitatio/
nem illam delectabilem, sed se pati illam. & tan&#xA757;&#x0308; tentatione&#x0303;
non tan&#xA757;&#x0308; propriam operationem apprehendit illam, ac per hoc
confidens de non consensu suo / paruifacit illam cogitationem
delectabilem tan&#xA757;&#x0308; debilem hostem ad sui impugnationem.
Vnde negligentia ista non cadit super actu intrinseco vol&#x0169;tatis,
scilicet consensu vel dissensu ad velle continuationem talis de
lectationis: sed cadit super conatu ad repellendum illam tan&#xA757;&#x0308;
hostem. Et propterea iste non perseuerat in cogitando delecta
biliter de illo actu: sed phantasia delectabilis molestando ip&#x0303;m
perseuerat in illo / formaliter loquendo. Et hec ex parte consen
sus sufficiant.</P>
<P><INI2><W>Rursus</W></INI2> Ex parte rei de qua est delectatio / discernere
oportet quattuor. Primum an delectatio sit
de opere cogitato / vel de ipsa cogitatione. Verbi gratia si cogi
tatur bellum aliquod cum delectatione, vtro&#xE8BF; modo contingit
delectari. aliqui. n. delectan{t$} de operibus cogitatis: puta de homi
cidijs/vulneribus/predis/incendijs &c. Et hi sunt &#xA757; sunt affecti
ad hmōi facinora. Aliqui aute&#x0303; delectantur de ipsa cogitatione:
delectatur. n. naturaliter anima nostra in cōferendo/& precipue
noua aut mira: vt testantur comedie. Testantur & multorum
ocia/dum ingrediuntur hortos stultorum. Et sicut diximus de
bello cogitato/ita contingit in materia venerea & alijs. quidam
enim cogitantes de turpibus/non delectantur de actu cogitato,
sed de cogitatione / d&#x0169; occurrit aliquis subtilis modus male ope
randi: ita &#xA759; cogitatio illa tan&#xA757;&#x0308; subtilis aut mira seu noua inhe
rens anime parit delectationem. Et hoc videtur accidere p&#x0303;cipue
curiosis & affectis ad subtiles inuentiones. Aliqui autem de=<-P>

@@0@<filename:W0114-0110.jpg/>
@@1@<SE110><W>Delectatio morosa</W>.
<-P>lectantur de vtro&#xE8BF;: scilicet de cogitatione & actu cogitato. Et
licet difficile alicui videbitur discernere vnde delectatio insur
gat: non debet tamen difficile videri / vt discernat quid mouet
ipsum ad complacentiam illius delectationis. Nam si sentit se
moueri ab opere cogitato/iam habet morose delectationis natu=
ram: si vero a cogitatione noua aut mira aut subtili &c. iam
habet &#xA759; non est delectatio morosa: quoniam morosa delectatio
est de opere malo cogitato.</P>
<P>&#xF1E1; Secundum. an delectatio sit de ip&#x0303;o opere malo cogitato/an de
modo operandi concogitato. Verbi gratia occurrit cogitatio de
furto vel rapina/& cōcurrunt cogitati multi miri modi rapien
di vel furandi. Nam si delectatio sit de furto vel rapina / est
morosa. Si vero de miris & similibus modis/non est delectatio
morosa: quum modi isti sint admirabiles/& naturaliter delecta
biles cogitanti anime.</P>
<P>&#xF1E1; Tertium est inter cogitatum malum opus simpliciter & ab
solute/vel relatum ad cogitantem. Stat enim &#xA759; opus esset pecca
tum alicui & alteri non. Et hinc discerne tria. Primo &#xA759; vidua
que delectatur de preteritis actibus coniugij/non peccat mortali
ter: quia delectatur de operibus sibi licitis pro tempore quo fue=
runt licita. Plus est enim explicite approbare &#xA757;&#x0308; delectari: sed con
stat &#xA759; vidua licite approbat preteritas delectationes: ergo. Peccat
tamen venialiter in huiusmodi memoria: quia caret tam necessi
tate &#xA757;&#x0308; pietate huiusmodi delectatio. &#xF1E1; Secundo/&#xA759; quāuis licite
cupiat quis delectari cum aliqua muliere conditionaliter/scilicet
si esset vxor sua (quia tale opus tali conditione relatum ad sic
cupientem/est licitum) delectatio tamen voluntaria quam iste
in presenti acciperet de tali opere cogitato cum illa, esset delecta
tio morosa: quia presens delectatio non fertur cum conditione,
sed de facto hr&#x0303; sine conditione. desideri&#x0169; autem est quod cum
conditionali fertur super opus. Vnde religiosus etsi non peccat
mortaliter/cupie&#x0303;do delectari c&#x0169; muliere si esset sua vxor: peccat<-P>

@@0@<filename:W0114-0111.jpg/>
@@1@<SE111><W>Delectatio morosa</W>. 47
<-P>tamen mortaliter voluntarie se delectando in actu carnali cogi
tato cum illa si esset vxor sua / propter dictam rationem: quia
conditio excusat desiderium futuri/sed non delectationem pre=
sentem. &#xF1E1; Tertio/&#xA759; vir cogitans de vxore absente & actu con
iugij/& voluntarie delectatur de illo, non incidit in morose de=
lectationis crimen: quia de actu sibi licito tunc/ delectatur abso=
lute. &#xA757;&#x0308;uis peccet venialiter: quia nec necessitas nec pietas suadet
sibi talem mentis occupationem.</P>
<P>&#xF1E1; Quartum est (quod a principio diximus) inter obiectum
& obiectum. Nam si opus cogitatum delectans est veniale/de
lectatio erit venialis: & si mortale mortalis. Et hinc fit/vt volun
taria delectatio de muliere pulchra visa vel videnda / non nisi
veniale peccatum sit: quia videre mulierem pulchram / nō plus
&#xA757;&#x0308; veniale peccatum est quando peccatum est. Voluntaria aute&#x0303;
delectatio de muliere pulchra libidinose amplexataseu osculata/
vel amplexanda seu osculāda, peccatum mortale est: quia hmōi
amplexus & oscula/peccata mortalia constat esse.</P>
<P>&#xF1E1; Aduerte demum diligenter pie lector/vt hec que diximus for
maliter intelligas: non decet. n. loqui docendo nisi formaliter.
Excusamus siquidem multa stando in fra terminos de quibus
est sermo, que tame&#x0303; aliunde possent damnari. Verbi gratia dici=
mus &#xA759; memoria delectabilis in vidua excusatur, verum est si
nihil aliud adiungatur. sed si adiunxeris &#xA759; hinc in vidua insur=
gunt in cōcupiscibili appetitus aut in carne commotiones, opor
tet ad regulas de annexis malis aut periculis recurrere. Et simile
est de alijs iudicium.</P>
<P><INI2><W>Circa</W></INI2> Morosas delectationes notato adhuc tria: scilicet oc
casionem/libertatem/& intentionem. Potest siqui=
dem occasio delectationis esse vol&#x0169;taria & licita: vt quum quis
gratia componendi / predicandi / disputandi/consulendi/vel ex
audientia confessionum cogitat aliqua vnde delectatio surgit.
Vel voluntaria & nō licita: vt qu&#x0169; quis ex vanis & sensualibus<-P>

@@0@<filename:W0114-0112.jpg/>
@@1@<SE112><W>Delectatio morosa</W>.
<-P>verbis/dictis aut auditis / vel ex vano visu aut tactu incidit in
huiusmodi delectationes. Vel inuol&#x0169;taria: vt quum sese offer&#x0169;t
preter intentione&#x0303; hmōi phantasie delectabiles. Hinc. n. fit, vt qu&#x0169;
homo aduertit se hmōi delectabilibus inuolui/& neglige&#x0303;s est,
magis imputetur negligentia illi qui ex occasione vol&#x0169;taria &
illicita &#xA757;&#x0308; illi qui ex inuoluntaria / & minime imputetur illi qui
ex occasione necessaria aut pia in delectationes hmōi incidit.
&#x00B6; Inter subiectionem quo&#xE8BF; corporis vel partis sensualis ad ra=
tione&#x0303;/differentia est: &#xA759; corporis partes (puta manus & pedes)
obediunt seruiliter: hoc est abs&#xE8BF; libertate. moueo. n. manum
quando volo/& versus partem qua volo, nulla exñte in manu
libera resiste&#x0303;tia. Appetitus autem sensualis obedit quidem rōni/
sed politice, hoc est cum libertate resistendi: habet. n. proprium
motum ac impetum quo concupiscit aduersus spiritum. Et hinc
fit vt non ita imputetur motus delectationis homini sicut impu
tatur motus manus. & non sit signum sufficiens ad proband&#x0169;
consensum tacitum sola perseuerantia delectationis post aduer=
tentiam/sicut perseuerantia motus manus sufficit ad conuincen
dum consensum aduertentis: nam pars sensualis potest perseue=
rare ex proprio impetu, quod non habet locum in manu. Vnde
similitudo que data estsu&#xA751;ius inter cōtinuatione&#x0303; motus manus/
& continuatione&#x0303; motus delectabilis post&#xA757;&#x0308; hō plene aduertit, in
telligitur quatenus iste motus pendet ex rōne. Ita &#xA759; post&#xA757;&#x0308; homo
plene aduertit / & adhuc perseuerat in cogitatione delectabili
de opere malo vt sic, conuincitur consentire in delectatio=
nem / pro quanto delectationis motus pendet ex ratione / &
non absolute.</P>
<P>&#x00B6; Intentio deni&#xE8BF; hominis contuenda est quo tendit. Nā post&#xA757;&#x0308;
plene aduertit, si negligit vt delectetur de illo malo opere/com=
mittit formaliter peccatum delectationis morose. Si autem negli
git quidem/sed nō vt delectetur de illo malo opere cogitato / sed
ex quadam tepiditate seu aliquo hmōi, non incurrit formaliter<-P>

@@0@<filename:W0114-0113.jpg/>
@@1@<SE113><W>Derisio</W>. 48
<-P>delectationem morosam. ac per hoc non peccat mortaliter, nisi
exorbitatio fuerit tanta / vt quasi ideo neglexerit vt delectetur.
Nam sicut detrahens non intentione detrahendi / non peccat
mortaliter / nisi lesio fame fuerit tanta vt quasi intenderit ille
detrahere dum non curauit tantam lesionem fame inferre, ita
qui negligenter ac per hoc materialiter delectatur de malo
opere cogitato non vt delectetur de illo / non peccat mortali/
ter nisi inuolutio fuerit tanta vt redeat in naturam sue forme:
vt quasi ideo neglexerit vt delectetur, dum non estimauit tam
notabiliter se tali delectabili inuolui. Et hinc habes vnde post
plenam aduertentiam multas negligentias excuses a peccato
mortali, quia parue sunt: in his precipue qui habitualiter in
animo gerunt se potius velle mori &#xA757;&#x0308; peccare mortaliter. Si
enim contingit hos esse negligentes in huiusmodi cogitationi=
bus delectabilibus, non est eorum negligentia ex affectu ad
delectationem de illo malo opere quod cogitatur. Nec deti=
nentur a tali delectabili vt sic, sed magis ab aliqua passione
concupiscentie / que sine tali delectabili detineret. Et vt puto
nun&#xA757;&#x0308; aut rarissime sic habituati / in antedictam negligentiam
mortalem incidunt. Et hec ita accipiantur ad excusandum / vt
non foueant ad negligendum.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Erisio</W></INI2> Seu irrisio q&#x0303; verbis aut cachinnis/
sub sannatio que naso rugato/illu=
sio que factis fit, pro quanto quandā despectio
nem proximi importat / peccat&#x0169; est: quia rōni
recte aduersatur/ vt ad hoc paruipe&#x0303;datur proxi
mus vt erubescat. Est autem quando&#xE8BF; veniale pctm&#x0303;: vt quum
iocose &#xA757;s par&#x0169; aut de paruo deride{t$}: parua. n. erubescentia quasi
pro nulla reputa{t$}. Et qñ&#xE8BF; mortale: vt qu&#x0169; in ioc&#x0169; deduci{t$} &#xA757;s,
quasi non sit tanti vt debeat estimari. Interuenit si&#xA757;de&#x0303; t&#x0169;c maxi
mus illius cōtemptus, & maior &#xA757;&#x0308; in contumelia & detractione:<-P>

@@0@<filename:W0114-0114.jpg/>
@@1@<SE114><W>Desperatio. Detractio</W>.
<-P>quia licet contumeliosus deprimat honore&#x0303; & detractor famam,
neuter tamen ad tantum persone contempt&#x0169; peruenit ad quāt&#x0169;
venit irrisor/pro fatuo aut nihilo habens & haberi volens eum
quem irridet/vt erubescat comparere inter homines. Et hoc etiā
peccatum graue valde/intellige etiam formaliter: hoc est quādo
fit ex intentione irridendi. quod est tanto grauius/quanto de vir=
tute maiore aut persona maior deridetur: vt quum deride{t$} iusti
simplicitas/aut persona in exemplum ecclesie posita/&c. Quod
si in deum & sanctos fiat, non est simplex irrisio/sed blasphe=
mia: vt patet ex supradictis.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Esperatio</W></INI2> Qua quis desperatseu nō
sperat consequi futurā bea
titudinem, peccat&#x0169; mortale est: quia est omissio
actus necessarij ad salutem eternam: impossibile
est. n. sine spe operari ad tam excelsum premi&#x0169;
consequendum/sicut sine fide.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Etractio</W></INI2> Qua quis famam absentis
denigrat / peccatum mortale
est: quia contra magnum proximi bon&#x0169; famā
scilicet tendit formaliter sumpta: hoc est ex in=
tentione ledendi famam. siue fiat dicendo ver&#x0169;
siue falsum/siue asserendo siue referendo/siue addendo siue mi
nuendo/siue interpretando siue tacendo/ & quouis alio modo.
Si vero non formaliter quis detrahat (hoc est non ex intentio
ne ledendi famam proximi / sed ex loquacitate aut &c.) non
est peccatum mortale, quia non nisi materialiter detrahit. nisi
adeo notabiliter inde ledatur fama proximi vt actus redeat in
naturam sue forme, dum non curauit cauere a tanta proximi
lesione. Similiter peccatum veniale est si detractio sit formalis
sed in minimo: quia minim&#x0169; quasi pro nihilo accipitur a rōne.
&#xF1E1; Simile autem est iudicium de auditione detractoris: scilicet &#xA759;
si ex complacentia infamie proximi audit, pctm&#x0303; est mortale.<-P>

@@0@<filename:W0114-0115.jpg/>
@@1@<SE115><W>Detractionis auditio</W>. 49
<-P>Et si non malo animo audit, vel peccatum non est: vt si necessi
tate aut pietate audit. vel est peccatum veniale: vt si ex leuitate
audit. Nisi ipsius auditio famam proximi notabiliter lederet:
quod tunc posset contingere/quando auditio eius causa esset au
ditionis aliorum vnde notabiliter lederetur fama proximi. In
hoc autem & similibus casibus valde per accidens (quoniam
& ipse materialiter tantum audit/ & materialiter tant&#x0169; causat
auditionem aliorum) siste pedem, & noli precipitare sententiā
etiam si proximi fama notabiliter fuerit lesa: quoniam si ipsius
audientis animus purus fuit/non apparet hmōi negligentia mor
talis, cuius malum si aduertisset effugasset.</P>
<P>&#x00B6; Ponitur quo&#xE8BF; triplex casus in quo materialiter (hoc est non
malo animo) audire detractionem/potest per accidens esse pec
catum mortale. Primus est si audiens potest & debet ex officio
vel corrigere detractorem vel obuiare detractioni. Sec&#x0169;dus est/
si audiens pōt & debet obuiare sed ex timore humano omittit.
Tertius est si articulus necessitatis alicuius magni mali ex hu/
iusmodi detractione subsequendi/obligat ad obuiandum: quic=
quid sit illud magnum malum/siue infamie / siue damni in re
bus temporalibus/siue vulnerum &c. Tunc. n. audiens tenetur
obuiare si potest: ex communi ratione qua quis tenetur pascere
fame morientem/& eos qui actualiter opprimuntur subleuare,
precipue quum solo verbo resistatur detractionis gladio. Et in
his casibus recte rationis iudicio relinquitur determinandum
quando/vbi/cui & quomodo resistendum est: quoniam de pre
cepti affirmatiui exequutione agitur. & prelati prudentia opus
est in primo casu. In secundo vero timor humanus oportet &#xA759;
sit mortalis si mortale peccatum erit tacere. In tertio quo&#xE8BF; &
necessitas pensanda est qualis sit & resistendi facultas & fru
ctus / & si constat detractionem esse falsam: ne si vera sit dum
arguitur in peius emergat / dum vel non falsa vel vera com=
probabitur.</P>

@@0@<filename:W0114-0116.jpg/>
@@1@<SE116><W>Disputatio de fide. Discordia</W>.
<P><INI2><W>Detrahere</W></INI2> Sibijpsi (hoc est infamare seipsum)
peccatum est mortale ex suo genere: gra
uius &#xA757;&#x0308; detrahere proximo/quanto magis tenetur diligere famā
suam propter deum & commune bonum &#xA757;&#x0308; proximi. Nec ex=
cusatur a peccato mortali propter metum aut tormenta: quo=
niam sicut nullus metus null&#x0169;&#xE8BF; tormentum excusat a vulnera
tione aut occisione sui, ita nec ab infamatione sui. Quāuis. n.
pati detrimentum fame proprie sit in proprio arbitrio constitu=
tum si in aliorum malum non redundat/ sicut pati vulnera &
mortem, inferre tame&#x0303; sibijpsi damnum fame criminosum est/
sicut vulnerare aut occidere se. Et si in iudicio propter tormen=
ta hoc fit/duplicatur iniquitas: quia adiungitur mendacium in
iudicio perniciosum.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Jsputare</W></INI2> De fide dubitando de veri=
tate fidei/peccatum est mor
tale: quia dubius in fide infidelis est. Ad confu
tandos vero errores/nisi rationabilis causa sub
sit/vel gratia exercitij, coram simplicibus pecca
tum est imprudentie: quia periculosum est ne in vacillationem
inducantur ex hocipso &#xA759; audiunt aliquid apparens contra ea
que sunt fidei. Et laicis nihilominus pctm&#x0303; est disputare de fide
publice vel occulte: ca. quic&#x0169;&#xE8BF;. de here. li. vi. Et quia cōtrafacie&#x0303;s
excōicari mandatur, pctm&#x0303; mortale esset/ si laicus sciens sibi sub
tali tanta&#xE8BF; censura illicitam redditam disputationem hmōi/
nihilominus presumeret de fide disputare.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Jscordia</W></INI2> Qua quis voluntati alterius
de bono diuino aut h&#x0169;ano
cui debet consentire / scienter & ex intentione
contrariatur, pctm&#x0303; est mortale ex suo gñe: quia
contra charitatis concordiā directe est. Notāter
autem dicitur cui debet consentire: quia discordie completum
peccatum/tollit concordiā non quācun&#xE8BF; sed debitā, que scilicet<-P>

@@0@<filename:W0114-0117.jpg/>
@@1@<SE117><W>Dispensatio</W>. 50
<-P>ex debito est aut esse debet inter proxim&#x0169; & se aut ali&#x0169;. Si. n.
nolit concordare c&#x0169; proximo ad bon&#x0169; supererogationis (puta
ad ingrediend&#x0169; simul religione&#x0303;) nō &#xA751;tinet ad discordie viti&#x0169;:
quia nō tene{t$} cōsentire ad tale bon&#x0169;. Inueni{t$} tamen discordie
pctm&#x0303; veniale propter im&#xA751;fectione&#x0303; actus. vel ex &#xA751;te volentis: vt
in primo motu discordie. Vel ex &#xA751;te materie: vt si tollat concor
diā in minimis. Minima a&#x0169;t in proposito sunt/ quec&#x0169;&#xE8BF; nō sunt
necessaria ad salutem: vt si discordet aliquis a vol&#x0169;tate dicendi
veritate&#x0303; pure officiosam, hoc est cuius mendaci&#x0169; esset peccat&#x0169;
veniale. & sic de alijs. &#xF1E1; Inuenitur rursus discordia per accñs,
hoc est non ex intentione: hoc est quum quis discordat quidem
ab altero / sed non vt discordet, sed vt non minus recte aut vt
rectius velit seu operetur. Interuenit siquide&#x0303; tunc solummodo
discordia materialiter: quia formaliter vter&#xE8BF; tendit ad bonum.
Et tunc aut non est peccatum / si vter&#xE8BF; prudenter se habet.
Aut contingit pctm&#x0303;: vel ex parte volentis quant&#x0169; ad modum, si
nimis inheret proprie sententie. Vel ex parte materie/ si errare{t$}
in his que sunt de necessitate salutis. Et in vtro&#xE8BF; casu tantum
culpe vel excusationis iudica / quantum culpe vel excusationis
habet induratio in primo/aut error in secundo. si enim pertina=
cia illa est venialis, non nisi peccatum incurritur veniale. Et
similiter si error ille excusabilis est propter ignorantiam excusa
tam (puta quia nō tenebatur illud scire) excusata erit discor=
dia huiusmodi. Cōsiderandum demum est in his que sunt per
accidens / damnum seu nocumentum consequens (sicut de de=
tractione materialiter dictum est) ante&#xA757;&#x0308; iudicium feratur de
mortali peccato.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Jspensare</W></INI2> In lege siue voto & simi
libus abs&#xE8BF; rationabili cā/
peccatum est: quia actus est voluntarius disso
nus rationi recte. Est autem veniale hmōi pec=
cat&#x0169; in paruis. &#xF1E1; In his a&#x0169;t que notabilia sunt/<-P>

@@0@<filename:W0114-0118.jpg/>
@@1@<SE118><W>Diuinatio</W>.
<-P>considerandum est si aliquid interuenit contra diuina precepta
seu bonos mores vel non: & sic iudicandum est de mortali vel
non mortali. Verbi gratia si abs&#xE8BF; rationabili causa dispensetur
quis vt habeat multas ecclesias/ & patet aut creditur vel proba
biliter dubitatur inde prouenire &#xA759; ecclesie priuan{t$} debitis curis
animarum, peccatum mortale proculdubio incurritur: quia con
tra diuinum ius est vt priuetur ecclesia debita cura animarum.
Et similiter si abs&#xE8BF; rationabili causa dispensaretur vt multa ec=
clesiastica beneficia cum excessiuis prouentibus vnus haberet,
peccatum mortale est: quia contra naturale ius est vt cōmunia
bona (qualia sunt beneficia ecclesiastica) ita inique distri
buantur vt vnus ebrius sit & infiniti esuriant. &#xF1E1; Idem autem
est iudicium de dispensatione in voto seu iuramento: quia ex
diuino iure obligant. Nec est tutus in cōscientia quo ad deum/
qui dispe&#x0303;satur in istis sine rationabili causa etiam a papa motu
proprio & certa scientia & de plenitudine potestatis: quia papa
non habet potestatem in destructionem / sed edificationem cor
poris christi.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Juinatio</W></INI2> Pro quanto significat inde
bitam vsurpationem cogni=
tionis futurorum euentuum/ vel preteritorum
aut presentium occultorum, peccatum est: quia
contra rectam ratione&#x0303; est. Et est ex suo genere
mortale/pro quanto demoniaco innititur auxilio. &#xF1E1; Contingit
tamen frequenter esse veniale propter imperfectionem actus.
Vel quia actus demoniacus non est secundum se / nec ex inten
tione tacita vel expressa exercentis illum: vt contingit in multis
vanis, puta libro fortune/ ominibus &c. Vel quia non putatur
actus demoniacus. vt contingit multis in quibus sola vanitatis
deformitas apparet: puta in apertione librorum / & similibus
que ex fortuna seu casu creduntur. &#xF1E1; Pro generali siquidem re
gula habendum est/&#xA759; vbi nulla interuenit demonis inuocatio<-P>

@@0@<filename:W0114-0119.jpg/>
@@1@<SE119><W>Doctoratus insufficientis</W>. 51
<-P>nec explicita nec tacita/& non est mala intentio, non incurritur
mortale pctm&#x0303;. Excluditur a&#x0169;t tacita demonis inuocatio, quando
nulla re aut verbo quis vtitur vt instituta ab aliqua secreta cā.
quod tunc fieret quādo quis vteretur aliqua re aut verbo / quasi
habente virtutem ad effectum aliquem ad quem constat nec
naturalem nec diuinam habere virtutem. T&#x0169;c enim tacite con
sentit in demoniacum auxilium: quia ad virtutem illius ta=
cite recurrit / dum sic vtitur re aut verbo illo. &#xF1E1; Vbi quo&#xE8BF;
tacita interuenit demonis inuocatio, si cognita aut credita aut
dubia est / peccatum est mortale: vt patet. Si vero ignota est/
& cum hoc si crederetur esse non fieret, non est mortale pec=
catum: quia proprie loquendo non inuocat iste demone&#x0303; tacite/
nisi materialiter & inuoluntarie: quod non facit homine&#x0303; soci&#x0169;
demoniorum. Et iuxta has regulas iudica etiam sortes.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Octorem</W></INI2> Fieri aut facere insufficien
tem notabiliter/peccat&#x0169; est:
quia actus voluntarius caret debita sibi mate=
ria: & quia iniuria per hoc fit omnibus qui=
bus ille propter doctoratum preponitur/& quo
ad honorem & quo ad locum. Ex his tamen quia non nota=
biliter alij inde leduntur (non multum enim videntur homi
nes estimare hoc) non video pctm&#x0303; mortale. Sed gratia materie
videtur peccatum mortale/si de medicine vel theologie docto=
ratu sit sermo: quia est factum perniciosum quantum est ex
se: quoniam eoipso &#xA759; aliquis constituit aliquem doctorem in me
dicina, approbat & proponit illum vniuerso mundo in me=
dicum: doctorare enim est approbare publice scientiam in
illa facultate. Et propterea quantum est in se, publicat / te/
statur & approbat coram omnibus &#xA759; ad illum vt medicum
omnes pro sanitate cōfugere pñt: ac &#xA751; hoc mendaci&#x0169; &#xA751;niciosum
facto cōmittit, exponendo periculo vite corporalis &c. omnes<-P>

@@0@<filename:W0114-0120.jpg/>
@@1@<SE120><W>Dolus</W>.
<-P>recurrentes ad illum ignorantem. Et simile est de doctore in
theologia/qui est velut medicus animarum: approbatur nan&#xE8BF;
&#xA759; omnes ad illum vt ad doctorem theologie recurrere possunt.
Et sic non solum populares/sed pbr&#x0303;i habentes curam animar&#x0169;
confidunt de scie&#x0303;tia illius magistri (& inde deciduntur erronee
casus con scientie/inde docentur falsa/&c.) et dicunt pro autho
ritate/magister in theologia dixit: &c. &#xF1E1; Quia ergo quātum in
se est/in periculum corporum vel animarum agitur/ & datur
opera rei illicite constituendo insufficientem doctorem, ideo per
niciosum factum hic inuenitur: sicut esset perniciosum menda=
cium/testificari populo &#xA759; hic est sufficiens ad medendum / &
ille ad instruendum animam.</P>
<P>&#xF1E1; De doctoratu vero in alijs materijs non apparet simile pericu
lum. Nam de doctoratu in artibus/nulli videtur imminere peri
culum. De doctoratu vero in iure/raro vide{t$} periculum: quia
nisi aliter scia tur esse doctus / nō facile credit quis illi suā cām,
medicum autem quum infirmus audit/ propter ingentem sani=
tatis spem & miseriam infirmitatis / statim rogat. Et rursus in
causis ciuilibus potest adhiberi remedium si aduocatus errauit:
sed in causa egritudinis agitur de vita aut sanitate irreparabili
&c. Graue tamen peccatum incurritur in iuris doctoratu
huiusmodi. Et quāuis mortale non definiā, non tamen omnino
excuso a mortali: quia quantum in se est/periculo exponit clien
tulos.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Olus</W></INI2> (Hoc est astutie exequutio / siue
per verba siue per facta / ad deci/
piendum ordinata (peccatum est / vere pru=
dentie contrarium. Et iuxta subiectam mate=
riam potest esse mortale vel veniale, sicut de/
ceptio ad quam astutia machinatur. Si enim inte&#x0303;ditur deceptio
perniciosa/ est peccatum mortale: si vero officiosa aut iocosa/
est peccatum veniale.</P>

@@0@<filename:W0114-0121.jpg/>
@@1@<SE121><W>Duellum</W>. 52
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Vellum</W></INI2> (Hoc est singulare bellum ex
condicto) indicere / peccatum
mortale est: quia eligitur percussio proximi / &
expositio proprie & aliene vite periculo mortis/
abs&#xE8BF; sufficiente talis belli causa.</P>
<P>&#x00B6; Suscipere autem seu acceptare duellum, vel pro manifestatio
ne veritatis/peccatum mortale est: quia contra rationem rectā
eligitur percussio proximi/periculum vite/& diuini fit vsurpa=
tio iudicij cum tentatiōe dei/& inducitur in testimonium quod
non est testimonium/& diabolica adinuentio impletur. Vel ad
ostentationem virium, peccatum quo&#xE8BF; mortale est: quia cōtra
rectam rationem eligitur percussio proximi cum periculo vite:
vt patet. Et per eandem rationem peccant mortaliter bellantes
decem hinc & decem inde: vt quando&#xE8BF; spectaculi gratia te&#x0303;pore
belli fit. Non enim excusantur propter tempus belli, quasi sit
partialis conflictus cum hostibus: quia non habet locum finis
belli in huiusmodi partiali certamine. Non. n. ordinatur confli=
ctus iste ad debellandum vel minuendum hostis virtutem, sed
ad ostentationem homin&#x0169;. Vel ad euitatione&#x0303; ignominie (quasi
vilis & degeneris animi reputetur nisi acceptet duellum) pctm&#x0303;
quo&#xE8BF; mortale est eadem ratione: quia contra rectam rationem
non vulgarium sed sapientum/eligitur percussio/pericul&#x0169; &c.
Vel ad terminandam litem ciuilem vel criminalem/ peccatum
quo&#xE8BF; mortale est: quia non est proportionatum medium ad
terminandum litem armata pugna percussiua &c. Licitum
tamen est suscipere duellum authoritate principis / quando ac=
cusator materiali gladio iudicis iniuste me petit / mutilando vel
occidendo: quoniam inuasus gladio possum me gladio tueri. Et
similiter licitum est resoluere bellum iust&#x0169; in duellum / quādo
pars habens iustum bellum videt se aliter succumbere: vti{t$}. n.
viribus suis vt melius potest. Et si hec sic breuiter dicta non pe
netras, vide diffuse a nobis scripta in cōme&#x0303;tarijs secundesec&#x0169;de<-P>

@@0@<filename:W0114-0122.jpg/>
@@1@<SE122><W>Ebrietas</W>.
<-P>diui thome in fine. xcv. questionis. Vnde principes concedentes
duellum (vt communiter accidere vide{t$}) patet peccare mor
taliter. Secus autem esset si ex rōnabili causa permitterent/sicut
permittunt meretrices: quoniam non peccarent.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Brietas</W></INI2> Precognita & volita propter
delectatione&#x0303; in potu vini im=
moderato/peccatum mortale videtur: quia con
tra rectam rōnem viole&#x0303;te imponit quis sibijpsi
necessitate&#x0303; vinculi tollentis vsum rōnis. Ebrius
enim non solum est abs&#xE8BF; actuali vsu rōnis/vt ociosus, & abs&#xE8BF;
soluta rōne vt dormiens: sed necessitatem habet permanendi in
vinculo rōnis, &#xA751;&#xA751; quā differt a dormiente. a quo etiā differt/&#xA757;a
somnus est priuatio naturalis: ebrietas vero violenta, vtpote egri
tudinalis &#xA751;turbatio exñs. &#xF1E1; Notāter a&#x0169;t dr&#x0303; p&#x0303;cognita & volita:
&#xA757;a ebrietas nisi inte&#x0303;ta sit/nō est ebrietas forma&#x0142;r/ sed materia&#x0142;r
tm&#x0303;. Dici{t$} quo&#xE8BF; &#xA751;&#xA751; delectabile&#x0303; pot&#x0169; vini: quia siquis ex inten=
tione inebriaretur ex dispōne artis medicine &#xA751;&#xA751; sanitatem, non
esset ebrietas pctm&#x0303;/etiā veniale: quia nō esset ebrietas formaliter.
nec esset ibi immoderatus potus: quia hōi sic disposito potus ine
brians esset moderatus. Et rursus recta rō habet / vt hō imponat
sibi necessitatem &#xA751;manendi ad breue tp&#x0303;us (puta diem &c.) sub
vinculo violento rōnis vsus, vt postea possit rōne in corporesano
diutius vti &#xA757;&#x0308; habet corpus infirmum: sicut liceret vti oppio/&
alijs stupefacientibus impedientibus rationis vsum.</P>
<P><INI2><W>Ebrietas</W></INI2> Inculpabilis excusat a peccatis ex ebrietate
cōmissis: quia tunc inuoluntaria sunt. Si a&#x0169;t
est culpabilis, alleuiat quidem peccata ex ipsa sequentia / quia
sunt minus voluntaria: sed diuersimode. nam peccata preuisa/
quia solitus est ebrius talia pctā cōmittere, excusan{t$} a tanto/sed
non a suis speciebus: quia vol&#x0169;taria sunt in sua cā scilicet ebrie
tate. Non preuisa autem/excusantur a suis speciebus, sed aggra
uant ebrietatis peccatum: vtpote illius mali effectus.</P>

@@0@<filename:W0114-0123.jpg/>
@@1@<SE123><W>Electio prelati</W>. 53
<P><INI2><W>Ebrietas</W></INI2> Non plena (quando aliquis potu vini red=
ditur nimis letus, aut turbatur in phantasia/
dum vr&#x0303; ei &#xA759; domus giretur aut hmōi aliquid incurrit / non tñ
perdit vsum rōnis) pctm&#x0303; proculdubio graue est, nisi cā medi=
cine fiat: quia immoderatus est potus secund&#x0169; quantitatem vel
qualitatem. & hoc si aduertenter aut negligenter accidit. Peius
tamen si ex intentione: est. n. tunc prope mortale/ non tamen est
mortale: quia nec attingit ad completā ebrietatis rationem / nec
notabile damnum rōnis eligitur.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Lectio</W></INI2> Eecc&#x0142;iastici pastoris debet in foro
conscientie fieri de homine hñte
duas conditiones. Prima est &#xA759; sit bonus: hoc
est sine pctō mortali. &#xA753;pter hoc. n. dñs ter petr&#x0169;
interrogauit si hr&#x0303;et charitatem. Secunda est &#xA759;
sit melior ceteris cognitis qui possent eligi & haberi. Melior
autem non quantum ad bonitatem vite, sed quantum ad regi/
men illud/nunc & hic respectu talium ouium/ & reliquis par
ticularibus occurrentijs pensatis. &#xF1E1; Exiguntur autem intantum
ambe conditiones, vt neutra ear&#x0169; possit scienter omitti sine pctō
mortali. Scienter autem dico / hoc est secundum conscientiam
eligentis: tenetur enim eligens si abs&#xE8BF; peccati mortalis incursis
vult eligere/tenere secundum suam conscientiam &#xA759; ille quem
eligit sit in gratia dei, & &#xA759; sit ad tale officium in hoc loco/hoc
tempore &c. melior omnibus quos nouit posse haberi pro tali
cura. Et ratio primi est: quia exñs in pctō mortali est indignus
prelatione ecclesiastica, vtpote non diligens chr&#x0303;m super omnia:
ac per hoc impotens pascere christi oues ex sua vita, quod preci
pue exigitur in pastore. Ratio secundi est: quia postponere me=
liorem minus bono in hmōi / non est sine crimine acceptionis
personarum, d&#x0169; persona preponitur cause.</P>
<P>&#x00B6; Et scito hic idem esse iudicium de prouisore: hoc est de
illo qui per viam prouisionis abs&#xE8BF; electione facit pastorem.<-P>

@@0@<filename:W0114-0124.jpg/>
@@1@<SE124><W>Electio prelati</W>.
<-P>Secus autem est de confirmatore: quoniam confirmator nō eli
git pastorem/sed electionem supponit. Et si dignus electus est/
sufficit ei. Et melior ceteris ille haberi potest/ex hocip&#x0303;o &#xA759; electo
ribus solus iste pre ceteris gratus nunc est: est siquidem cōditio
ista multum faciens ad causam. Prelatus. n. minus idoneus gra
tus tamen ouibus/melior est illis prelato magis idoneo & mi=
nus illis accepto: quoniam ibi charitas coalescit / hic periculum
operandi ex metu &c. Si vero plures sunt nominati/ & liber&#x0169;
est confirmatori eligere inter illos in quem consentiat, tenetur
inter illos meliorem ad hoc preferre: vt de electore dictum est
eadem ratione.</P>
<P>&#x00B6; Et hec quo ad secundam conditionem intellige considerato
affectu & respectu ad bona temporalia (grad&#x0169;. s. celsitudine&#x0303;/
honorem/diuitias &c.) quatenus sunt cōia ecclesie bona distri
bue&#x0303;da inter ecclesie membra: sic. n. habet in hmōi electionibus
locum acceptio persona&#x211F;, qua iniuria irrogatur digniori si post
habetur. Et hec dico propterea: quia si in electionibus spectare{t$}
ad spirituale tantum officium ad quod eligitur, quum eligatur
ad onus/cessat ratio iniurie respectu dignioris. & sufficeret eli=
gere dign&#x0169;: sicut in ceteris onerosis officijs credimus sufficie&#x0303;ter
prouidisse si eligimus dign&#x0169;. Et rō quare postponeret digniore&#x0303;
esset/quia nō tenetur eligere digniore&#x0303;: &#xA757;&#x0308;uis melius faceret si di=
gniore&#x0303; ad hoc eligeret. Vñ paulus apostolus quales debeāt pasto
res eligi describe&#x0303;s ad tit&#x0169; & thimo. nun&#xA757;&#x0308; meminit conditionis
comparatiue/scilicet &#xE8BF; sit ceteris magis dignus: sed tm&#x0303; condōn&#x0169;
positiua&#x211F; que requirun{t$} de hoc &#xA759; sit idoneus ep&#x0303;us: &#xA757;a tunc ep&#x0303;i
nō bñfici&#x0169; sed offm&#x0303; habebant: & &#xA757;a ad id quod est &#xA751; se respi=
ciebat apostolus. Ex &#xA757;bus patet nō esse exsuo gñe pctm&#x0303; mortale/
postposito digniore eligere vere dign&#x0169; in ecclesiastic&#x0169; pastore&#x0303;:
&#xA757;a ex his que sunt &#xA751; se iudicando/ sufficit eligere sufficiente&#x0303; ad
onus tale sp&#x0169;ale & ad dispensandum temporalia: qm&#x0303; {secundum} veri=
tatem e&#x0303;t ad onerosum offici&#x0169; respectu t&#xA751;ali&#x0169; eligi{t$} cōseque&#x0303;ter.</P>

@@0@<filename:W0114-0125.jpg/>
@@1@<SE125><W>Electio offālis. Elemosine largitio</W>. 54
<P><INI2><W>Electio</W></INI2> Secularis officialis (vt pretoris &c.) debet de
persona ad officium illud idonea fieri. ita &#xA759; op=
positum scienter aut negligenter faciens/peccat mortaliter, &#xA751;&#xA751;
nocumentum reipub. quod ex inepto rectore incurrere oportet.
&#xF1E1; Ad eligendum autem meliorem ad hoc / &#xA757;&#x0308;uis forte teneatur
qui potest, non tamen video vinculum peccati mortalis si placet
sibi sufficere idoneum: quoniam non video hic acceptione&#x0303; per=
sonarum: quia nec video habere hic locum iustitiam distributi=
uam, quum officium hoc non detur ciui vt parti cōmunitatis.
Et similiter non exigitur &#xA759; credatur abs&#xE8BF; peccato mortali: qu&#x0169;
nō fiat pastor ouium chr&#x0303;i, sed custos pacis h&#x0169;ane in republica.</P>
<P><INI2><W>Electiones</W></INI2> Que in cōmunitatibus secularibus fiunt
de suis officijs distribuendis suis ciuibus
(siue sit pretura/siue quodc&#x0169;&#xE8BF; aliud notabile) regulari debe&#x0303;t
sec&#x0169;dum regulas iustitie distributiue. &#xF1E1; Et si nō vult errare qui
nescit hmōi regulas, det vot&#x0169; su&#x0169; illi qui magis idoneus est ad
hoc inter eos qui digni sunt & pñt preponi. Quod ideo dico:
quia si is qui vere est dignior non potest preponi quia alijs non
placet, eligendus est dignior inter illos dignos qui possunt hr&#x0303;i.
Qui autem contra iustitiam distributiuam votum dat / pecca
mortaliter, nisi propter imperfectionem actus excusetur: sicut in
alijs vitijs contingit.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Lemosinam</W></INI2> Non facere/ est pec=
cat&#x0169; mortale in duo
bus tm&#x0303;modo casibus. Primus est siquis habet
de superfluo nature & persone. Et tunc &#xA757;a pre
cept&#x0169; hoc (scilicet q&#xEBD1; su&#xA751;est elemosinā date)
est affirmatiu&#x0169;/& obligat pro loco & t&#xA751;e &c. &#xA751;&#xA751;ea fidei ac
prude&#x0303;tie illius qui su&#xA751;flu&#x0169; he&#x0303;t/cōmissum intelligr&#x0303; qñ & quibus
actualiter dispe&#x0303;set illud su&#xA751;flu&#x0169;/simul vel successiue, vt melius
sibi videbi{t$}. &#xF1E1; Secundus est quum apparet pauper in extrema
necessitate constitutus: iuxta illud ambrosij. pasce fame morie&#x0303;te&#x0303;,<-P>

@@0@<filename:W0114-0126.jpg/>
@@1@<SE126><W>Emere minoris iusto precio</W>.
<-P>si non pauisti occidisti.</P>
<P>&#x00B6; Et in primo casu intellige duo. Primo su&#xA751; flu&#x0169; nō cōsistere in
puncto: qm&#x0303; sicut multis ablatis ab aliquo/ nō cense{t$} &#xA757;s indige&#x0303;s,
ita multis adiunctis nō &#xA751;&#xA751;ea su&#xA751;fluit. Sc&#x0111;o &#xA759; su&#xA751;flu&#x0169; in tali
latitudine cōsistens, iudicand&#x0169; est cōsideratis sumptibus hono=
rabilibus e&#x0303;t filio&#x211F;/ familie/status, munifice&#x0303;tia/magnifice&#x0303;tia/cōi=
bus eue&#x0303;tibus/heredibus / & alijs eiusmodi: ita vt raro videatur
contingere, vt homo {secundum} stat&#x0169; gloriose viuens/ su&#xA751;flu&#x0169; habeat.
&#xF1E1; In secundo quo&#xE8BF; casu intellige extremā necessitatem/non qñ
emissurus est spm&#x0303;: sed qñ ob defect&#x0169; necessario&#x211F; apparet &#xA759; ille
moritur/nisi ei succurratur de necessarijs modo quando pñt ipsi
prodesse subuentiones ante&#xA757;&#x0308; desperetur de vita illius.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Mere</W></INI2> Rem minoris iusto p&#x0303;cio ex intentione
emendiseusoluendi minus iusto p&#x0303;cio t&#x0169;c
hic &c. pctm&#x0303; mortale est: &#xA757;a cōtra iustitiā leditur &#xA753;xi
mus / minus hñdo &#xA757;&#x0308; hr&#x0303;e debeat. &#xF1E1; Circa iust&#x0169; a&#x0169;t p&#x0303;cium quid
sit/oportet nō falli: qm&#x0303; iust&#x0169; p&#x0303;ci&#x0169; non sol&#x0169; est illud quod cōiter
in illa patria currit, sed illud quod nunc/hic/ sub hoc vendendi
seu emendi mō pōt cōiter inueniri. Ita &#xA759; licet res aliqua rome a
mercatoribus vendatur cent&#x0169;, si eadem res rome vltro exposita
venditioni / siue subhastando siue per proxonetas / non inuenit
emptorem nisi pro septuaginta (tum quia vltronee merces vi=
lescunt: t&#x0169; &#xA757;a emptores pauci inueniun{t$} pro tunc, aut quia non
indige&#x0303;t re illa/aut &#xA757;a nō hñt pecuniā promptā pro re illa/aut &#xA757;a
nō curant hr&#x0303;e illā) iust&#x0169; t&#x0169;c ibi huius rei p&#x0303;ci&#x0169; cōstitui{t$} septua
ginta: ita &#xA759; nō peccāt illi &#xA757; ex eo &#xA759; vide&#x0303;t &#xA759; res illa venalitati ex
posita pōt hr&#x0303;i tali p&#x0303;cio / puta septuaginta/inducun{t$} ad eme&#x0303;d&#x0169;.
Nec reddi{t$} iniust&#x0169; p&#x0303;ci&#x0169; ex cā, puta &#xA757;a necessitate ductus ac per
hoc nō vol&#x0169;tarie ve&#x0303;dit: &#xA757;a inopia qua cogi{t$} &#xA757;s ad vende&#x0303;d&#x0169;/ nō
redditve&#x0303;ditione&#x0303; i&#x0303;uol&#x0169;tariā. alio&#xA757;n e&#x0303;t si rigido p&#x0303;ciove&#x0303;deret/i&#x0303;uol&#x0169;
taria reddere{t$} ve&#x0303;ditio: q&#xEBD1; cōstat ee&#x0303; falsu&#x0292;. Eade&#x0303; si&#xA757;de&#x0303; rōe iust&#x0169;
p&#x0303;ci&#x0169; e&#x0303;, q&#xEBD1; n&#x0169;c/hic/sub hoc mō ve&#x0303;de&#x0303;di vel eme&#x0303;di i&#x0303;ueni{t$} cōiter.
Qua rōe iust&#x0169; quo&#xE8BF; est p&#x0303;ci&#x0169; qu&#x0169; post bella aut pestes/domus/<-P>

@@0@<filename:W0114-0127.jpg/>
@@1@<SE127><W>Emere minoris iusto precio</W>. 55
<-P>agri/horti &c. emuntur vilissime, quia non inueniuntur empto
res. Et eadem ratione gemme que empte fuerant mille modo
emuntur centum, quia non inueniuntur emptores. Et similiter
transeunte naui aliqua videmus emi res vilius &#xA757;&#x0308; ibi valeant,
quia non inueniuntur emptores tunc pro alio precio. Et sic de
similibus. &#xF1E1; Et si hec latius discussa cupis videre cum suis fun=
dame&#x0303;tis, vide cōme&#x0303;taria nr&#x0303;a in pri&#x0303;o articulo. q. lxxvii. sc&#x0111;esc&#x0111;e.
&#x00B6; Et pro nunc vide differentiam precij inter rem expectantem
emptorem & seipsam non expectantem emptorem: & clarifica
bitur intellectus tuus. Domus enim expectans emptorem ven=
ditur quantum valet absolute: domus autem non expectans/
venditur quantum inuenitur. Et tunc vere venditur quantum
valet nunc hic exposita, &#xA757;&#x0308;uis non vendatur quantum valeret
expectans emptorem. Iustum autem precium est non quantum
valeret si expectaretur, sed quātum valet nunc/hic/& reliquis
singularibus que tunc occurr&#x0169;t pensatis: vt patet in pignoribus
que authoritate curie a pauperibus propter debita ablata/ expo=
nuntur sub hasta plus offerenti.</P>
<P>&#xF1E1; Et scito &#xA759; emens minoris iusto precio/citra tamen medietate&#x0303;,
licet excusetur a iure ciuili/non tamen excusatur a iure diuino.
Permissiue siquidem iure humano dicitur licit&#x0169; decipere citra
dimidium iusti precij: sed lex domini immaculata est, secun=
dum quam peccatum mortale est ledere proximum in quac&#x0169;&#xE8BF;
re notabili.</P>
<P><INI2><W>Emere</W></INI2> Iura aliena temporali&#x0169; bonorum licet in se nul=
lum peccatum sit, si tamen litigiosa sint aut futu
ra credantur/turpe vr&#x0303;: quum non deceat homine&#x0303; lites querere.
Et si minoris iusto precio emat/peccat: & non tenetur ei secun
dum ciuilia iura debitor plus dare &#xA757;&#x0308; emerit. Et sicut alia iura
ita iura quo&#xE8BF; creditorum (quibus scilicet debentur pecunie
mutuate aut censuales/& breuiter ex quoc&#x0169;&#xE8BF; contractu licito,
siue debeantur in pñti siue in futuro certo tempore) pñt licite<-P>

@@0@<filename:W0114-0128.jpg/>
@@1@<SE128><W>Emptio illicita</W>.
<-P>emi/dummodo iusto precio emantur. Iustum autem talium
iurium precium est quod communiter inuenitur abs&#xE8BF; dolo/
fraude &c. sicut in ceteris venalibus tantum valet res quanti
vendi potest. Contingit autem huiusmodi iura paruo vendi/
& tñ iusto precio/quia paucos inueniunt emptores: vilesc&#x0169;t. n.
res que a paucis emuntur. & propter penuriam pecunie: sicut
cetere res vilescunt quando & vbi rara currit pecunia.</P>
<P><INI2><W>Emptio</W></INI2> Est illicita multipliciter. Primo ex fraude iusti
precij: vt siquis cognosce&#x0303;s preciosam gemmā/
de manu rustici nō cognoscentis quid habet/emat vno carlino.
nam voluntaria commutatio ex notitia prouenit: simile est. n.
acsi aurum pro auricalco ab ignoranter vendente &#xA757;s emeret.
Et tenetur huiusmodi emptor ad restitutionem damni vltra
peccatum. Secus autem esset / si tam emente &#xA757;&#x0308; vendente igno=
rantibus/committunt se fortune valeat quantum valeat. tunc
enim bona fides vtrius&#xE8BF;/& voluntas cōmutandi cum incuria
discussionis, transfert dominium licite. &#xF1E1; Siquis quo&#xE8BF; emptor
cognoscit precium gemme/ & monet rusticum &#xA759; ipse vult c&#x0169;
bona conscientia habere abs&#xE8BF; scrupulo etiam si valeret mille
aureos / & clare explicat &#xA759; pro donato habeatur quicquid am=
plius est, non videtur iniuste emere: ex quo dominus rei mo=
nitus cum protestatione/non curat discutere rem suam, propte=
rea quia non emit sed inuenit eam. Et emptor non tenetur ei ex
plicite affirmare quantum valet: quum habeat alios vnde possit
hoc inquirere & scire.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo ex fraude in substantia/quantitate aut qualitate: vt
siquis ab ignorante emeret quasi auricalcum aurum / aut in
magno pondere pro paruo / aut quasi vitiosam rem quum esset
abs&#xE8BF; vitio.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio ex anticipata solutione: vt siquis minoris emit &#xA757;a prius
soluit. vt faciunt hi qui emendo fruges assignandas primo t&#xA751;e/
presoluunt minus. Aduerte tamen &#xA759; in huiusmodi emptione<-P>

@@0@<filename:W0114-0129.jpg/>
@@1@<SE129><W>Emulatio</W>. 56
<-P>spectatur ad estimatum precium te&#x0303;pore assignationis frumenñ.
Et propterea si verisimiliter creditur frumentum valiturum
mense iunij decem vel circa/licet nunc valeat quindecim, licite
ego ex nunc emo pro mense iunij decem: vt patet ex ca. naui=
ganti. de vsu. Nec obstat &#xA759; in augusto creditur valiturum duo
decim aut quindecim: quoniam emptor non emit pro augusto/
sed pro iunio. Sed si emeret pro augusto decem/& creditur va
liturum quindecim, iniqua est emptio ex anticipata solutione
iustitiam violans. &#xF1E1; Nota tñ &#xA759; quia precia re&#x211F; non cōsistunt in
puncto/sed distinguuntur in pium/moderat&#x0169; & rigorosum, si
ex hoc &#xA759; homo prius aut tunc soluit/ad precium pium deducit
emptionem/nullum peccatum est. Et hinc fit vt abs&#xE8BF; peccato
eandem rem vnus emat decem modo soluens / & alius postea
soluturus emat duodecim: quia ille p&#x0303;cio miti/iste rigoroso emit.
&#xF1E1; Quarto ex pacto de retrouendendo/ & quando&#xE8BF; etiam cum
pacto de locādo venditori sub annuo censu moderato, si p&#x0303;cium
quo emitur minus est &#xA757;&#x0308; res valeat. Habet. n. t&#x0169;c speciem mutui
palliati sub nomine emptionis / & vsure palliate sub nomine
census. Vnde si precium est iustum / contractus licitus reputa=
tur, & freque&#x0303;ter fit.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Mulatio</W></INI2> (hoc est tristitia de alieno
bono/non quia ille alius bñ
habet/sed quia ipse non habet) peccatum qñ&#xE8BF;
est. Vel ex modo: quando scilicet immoderatus
est dolor ex nimio amore sui temporalis boni.
& communiter est veniale. Vel ex bono affectato: quando sci=
licet improportionatum sibi bonum concupiscit: vt si plebeius
altero facto principe tristatur quia ipse non est princeps. Et com
muniter aut stulti sunt tales aut ambitiosi. & tunc iuxta quali=
tatem ambitionis iudicabis hanc emulationem. Et si in ecclesia
sticis dignitatibus aut beneficijs emulatio inueniatur, iudica illā
secundum appetitum emulantis. ita &#xA759; si appetitus illius ad<-P>

@@0@<filename:W0114-0130.jpg/>
@@1@<SE130><W>Episcopi peccata</W>.
<-P>beneficium aut dignitatem est bonus/emulatio est bona: & si
appetitus est malus venialiter/emulatio est venialis: & si appe=
titus est malus mortaliter/emulatio est mortalis. Ceterum in spi
ritualibus emulatio tanto est laudabilior quanto appetitus est
melioris boni: iuxta illud. emulamini charismata meliora.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Piscopi</W></INI2> Peccata peculiaria sunt/con=
ferre ordines indignis / con
secrare non virgines vt virgines/conferre bene
ficia ecclesiastica indignis/non residere in eccle
sia & cathedra sua abs&#xE8BF; rationabili causa/non
interesse diuinis officijs diebus dominicis saltem / non visitare
singulis annis suam diocesim / & in visitatione non seruare
iura tam de inquirendis & prouidendis &#xA757;&#x0308; de predicando &#xA757;&#x0308; de
procurationibus &c. non instituere predicatores seu potentes in
opere & sermone in ecclesia cathedrali & conuentualibus/nō
celebrare synodum singulis annis, non prouidere de idoneis mi
nistris/vicario/assessore/notario / economo non propinquo nec
fauore coniuncto sed clerico de gremio ecclesie idoneo &c. ne=
gligere exequutionem legatorum propter neglige&#x0303;tiam aliorum
ad se deuolutorum quo ad exequutionem/ non corrigere verbo
& facto vt opus est subditos/non conficere chrisma annis sin=
gulis / non dispensare redditus suos pauperibus & ecclesie vt
debet/negligere vt magistri instituantur ad docendum oportu=
na & artes liberales subditos/& vniuersaliter negligere ea que
ad pascendum christi oues sibi creditas oportuna sunt.</P>
<P>&#x00B6; Inter hec autem & similia differentia consideranda est du=
plex. Prima est &#xA759; quedam sunt secundum se mala: vt consecra
re non virgines vt virgines/conferre ordines seu beneficia indi
gnis: quia actus cadit super materia repugnante. negligere curā
animarum: quia perniciose infidelitatis est maniseste. ecclesiasti=
cos prouentus dissipare: quia eiusdem est vitij. non curare de
idoneis ministris: quia ad hoc tenetur omni iure / & tenetur<-P>

@@0@<filename:W0114-0131.jpg/>
@@1@<SE131><W>Erubescentia</W>. 57
<-P>de damnis omnibus. & similia. Quedam vero sunt mala pro=
pter aliud: hoc est propter mala que inde nata sunt sequi. vt nō
residere/non visitare / non celebrare synodos / & huiusmodi:
hec enim omnia mala pro tanto sunt/ pro quanto ex eis ouium
pastus aut tollitur aut minuitur aut impeditur &c.</P>
<P>&#xF1E1; Secunda est/&#xA759; quedam statuta sunt perpetue durationis: vt
de residendo/visitando/ predicando &c. Quedam vero cum
preterito tempore fluxa videntur: vt de instituendo economo/
de predicando in visitatione: & multa forte sunt alia que aut
per non vsum aut alias abolita videntur in locis multis. Sicut
etiam institutio hominum potentum in opere & sermone pro
predicationis officio/aut neglecta aut nō recepta in multis locis
videtur, vbi nulla inuenitur prebenda pro huiusmodi viris in=
stituta. & forte hoc accidit in ecclesijs vbi tenues sunt p&#x0303;bende.
Et propterea errantes in primis (que scilicet sunt ex se mala)
peccant mortaliter: nisi propter imperfectionem actus (puta &#xA757;a
paruulus error circa fidelitatem aut diligentiam interuenit) ex
cusentur. Errantes autem in sc&#x0111;is/quantum peccent, ex causa
& ex malo quod sequitur/& ex bono quo priuantur oues/pen
sandum est. Circa illa vero que non est in memoria homin&#x0169;
&#xA759; seruata fuerint in aliqua ecclesia (vt de economis & simi=
libus) nō video peccatum aliquod/ modo ad finem aut fruct&#x0169;
propter quem statuta illa erant / studeat episcopus quantum in
se est dirigere: puta &#xA759; redditus ecclesie bñ ac fideliter tracten{t$}/
&#xA759; promoueantur in canonicos meliores seu magis digni &c.
hoc. n. est ad idem tendere/sed alia via hodie conueniente.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Rubescentia</W></INI2> Pro quāto verecun=
diā de bono impor=
tat/peccatum est: quia actus timoris cadit super
materia repugnante: non. n. timend&#x0169; est bon&#x0169;.
&#xF1E1; Et est quando&#xE8BF; veniale: vt quum quis eru=
bescit voluntarie orationi vacare propter societatem. Quādo&#xE8BF;<-P>

@@0@<filename:W0114-0132.jpg/>
@@1@<SE132><W>Euagatio mentis. Excōicatio</W>.
<-P>autem mortale: vt quum erubescit confiteri peccatum su&#x0169; mor
tale/aut confiteri christ&#x0169; &c. iuxta illud. qui me erubuerit corā
hominibus/h&#x0169;c & filius hominis erubescet coram angelis dei.
Discerne ergo erubescentiam mortalem a veniali ex materia.
nam siquis erubescit de necessarijs ad salute&#x0303;/peccat mortaliter:
si autem de alijs/venialis communiter est.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Vagatio</W></INI2> Mentis ex suo noi&#x0303;e a recta
rone declinat, & &#xA751;&#xA751;ea pctm&#x0303;
est. Sed si nuda est/ venialis est. Si aute&#x0303; ad
illicitas materias exeat, iuxta illarum naturas
iudicanda est: ita &#xA759; si ad venereas delectatio/
nes declinat/ex venereorum regulis iudicatur. & sic de alijs. Et
hec intellige de mentis euagatione secund&#x0169; se: nam de ipsamet
vt coniuncta misse / orationi/et alijs que attenta mente tenetur
homo persoluere/aliud est iudicium propter iniuriam annexā:
vt in fra patebit.</P>
<P><INI8><W>E</INI8><INI2>Xcōis</W></INI2> Tam maioris &#xA757;&#x0308; mino=
ris notitia necessaria ac
sufficiens confessori/in quattuor consi
stit. Primo in cafibus quibus est quis
excommunicatus: vt sciat discernere
an penitens sit excōicatus. Secundo in
casibus quibus excōmunicatus peccat
propterea quia excōmunicatus dicit/
facit aut suscipit aliquid: vt sciat peccata quibus inuoluitur quis
post&#xA757;&#x0308; est excōmunicatus. Tertio in casibus quibus alios peccare
contingit occasionaliter ex altero excōmunicato: hec. n. peccata
confessor discernere non potest/nisi nouerit excōis efficaciam in
eos qui excōmunicati non sunt. Quarto in qualitate vinculi an
fit affectum reseruatione: vt hinc discernatur qui ab hoc & qui
ab illo sint absolue&#x0303;di. &#xF1E1; Et propterea de vtra&#xE8BF; excōmunicatione<-P>

@@0@<filename:W0114-0133.jpg/>
@@1@<SE133><W>Excōmunicatio</W>. 58
<-P>hec quattuor dicentur, prius de maiore/deinde de minore: ita tñ
vt primum & quartum simul locentur / & in singulis verba
in sententia posita referantur, apposita vbi opus videbitur decla
ratione. Hec. n. cum supradictis de absolutione/ & in fra dice&#x0303;dis
de precepto, sufficere credimus confessori.</P>
<P><INI2><W>Ante omnia</W></INI2> Autem circa intellectum excommu=
nicationum / siue a iure siue a iudice
sint/prenotanda sunt duo. Primum/in excommunicatione qua
libet duo inueniri: scilicet personam que excommunicatur/&
actionem pro qua excommunicatur. &#xF1E1; Et personas quidem ad
quas se extendit excommunicatio / facile est discernere, perspi
ciendo an comprehendat omnes / an aliquos vel aliquem.</P>
<P>&#xF1E1; Discernere autem actiones non tam facile est. Oportet siqui=
dem actionem considerare & ex parte termini & ex parte
agentis: & scire &#xA759; ex parte termini actio excommunicationi
subiecta/intelligitur consummata. ita &#xA759; regulariter loquendo
nisi actio illa sit consummata / nō est locus excommunicationi.
Verbi gratia si excommunicatur quicun&#xE8BF; occiderit christian&#x0169;,
quantuncun&#xE8BF; aliquis animo occidendi mille vulnera letalia
christiano inflixerit/nisi mors sequatur non erit excommunica
tus: quia non est christiani occisio consummata. Vnde quan=
t&#x0169;cun&#xE8BF; conetur aliquis percutere clericum lancea / sagittis /
lapidibus, nisi lancee aut sagitte aut lapidis ictus pertingat
ad clerici personam / non incurrit excommunicationem latam
contra percutientes clericos: quia manus violente iniectio
non est consummata: consummatur enim tactione ipsius
clerici / & non aliter. Et sic de alijs. Ex parte autem agen=
tis a quo egreditur actio / exigitur &#xA759; sit agens eliciens seu exer=
cens illam actionem. ita &#xA759; si excommunicatur occidens chri=
stianum, excommunicatus est qui occidit/non autem ille qui
mandauit occidere. Et ratio est: quia in iure non dicuntur vere
agere nisi illi qui faciunt (hoc est exercent seu exequuntur)<-P>

@@0@<filename:W0114-0134.jpg/>
@@1@<SE134><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>actionem illam que excōicationi subijcitur: consulens aute&#x0303; aut
mandans/solum dicitur interpretatiue facere. In cuius signum
quando canonum conditor vult comprehendere non solum fa
cientes sed cooperantes/extendit apponendo quando&#xE8BF; / & qui/
cun&#xE8BF; dederit consilium auxilium vel fauorem. quando&#xE8BF; &
quicun&#xE8BF; mandauerit. quando&#xE8BF; & qui fuerit mediator. Ex his
enim & similibus appositionibus significatur &#xA759; nisi appositio=
nes huiusmodi fierent/soli facientes essent excommunicati. &
propterea oportet lectorem & confessorem esse cautum, ne sit
preceps ad iudicandum cooperatores excommunicatos. Legat di
ligenter igitur verba textus seu sententie, & videat quas actio=
nes excommunicat: & solos facientes illas actiones iudicet ex=
cōmunicatos, nisi sint etiam excommunicati dantes consilium/
auxilium/ fauore&#x0303; &c. &#xF1E1; Nec obstat dictis excōmunicatio iuris
cōmunis contra participantes in crimine criminoso cum excom
municatis: quia illa loquitur de participio cum iam excommu/
nicato, ita &#xA759; presupponit iam excommunicatum: vt in fra in
loco suo declarabitur.</P>
<P>&#xF1E1; Secundum / &#xA759; actiones cooperatorie dupliciter excōmunica=
tioni subijciuntur. Primo per modum extensionis seu coopera
tionis: vt quum excommunicantur inijcientes manus violentas
in clericum, & omnes qui ad hoc dederint mandatum/ consi=
lium/auxilium/ fauorem &c. Et sic quant&#x0169;cun&#xE8BF; aliquis man
det/consulat/auxilietur/ faueat, si non sequitur effectus (scilicet
violente manus in clericum) non incurritur excōmunicatio:
quia actiones iste sic non excōmunicantur/nisi quatenus coope=
ratorie sunt: non sunt autem quatenus cooperatorie cōsummate
nisi terminentur ad opus principale excommunicatum, scilicet
iniectionem manus in clericum. Et sic de similibus intellige.
Alio modo per modum proprie actionis: vt quum excommuni
catur religiosus dicens aliquid vt retrahat audientes a solutione
debitarum ecclesijs decimarum: non. n. exigitur vt illud dicere<-P>

@@0@<filename:W0114-0135.jpg/>
@@1@<SE135><W>Exco. in hereticos</W>. 59
<-P>consummetur ad effectum retractionis asolutione decimarum,
vt scilicet ex illo dicere audiens retrahatur a solutione. Sed con=
summatum est in hocipso &#xA759; dicere illud fit cum tali intentione:
quia tale dicere excōmunicationi subijcitur per modum cuius=
dam actionis secundum se, & non &#xA751; modum extensionis seu
cooperationis. Fuisset autem per modum extensionis / si canon
excōmunicaret principaliter non soluentes decimas/& accesso=
rie dicentes ad retrahendum. Et sic de similibus intellige.</P>
<P>&#x00B6; His igitur p&#x0303;missis seruanda sunt quattuor promissa, incipie&#x0303;do
ab excōicationibus latis contra repugnantia fidei christi.</P>
<Z><W>Contra hereticos</W>.</Z>
<P>&#x00B6; In hereticos, & fautores/receptatores ac defensores eo&#x211F;. ca. i.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōicamus</W></INI2> Oe&#x0303;s hereticosv trius&#xE8BF;
sexus/quocun&#xE8BF; nomi
ne censeantur, & fautores & receptatores &
defensores eorum. Hono. iij. de sen. excom. no=
uerit.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est heresis. Et est quo ad per
sonas vniuersalis. Quo ad actiones vero cō=
prehendit quattuor. vnam principalem & tres accessorias. vna
principalis est ipsa heresis: hoc est pertinax adhesio ad aliquid
contrarium fidei. secunda est fauor: tertia receptio: quarta de=
fensio. ita &#xA759; omnes sunt ipso facto excōmunicati. &#xF1E1; Vbi aduerte
&#xA759; ad istum canonem cuius absolutio nō reseruatur pape, super=
uenit iugis canon in cena domini/excommunicans omnes here
ticos & fautores & receptatores & defensores eorundem. &
reseruatur absolutio pape. Et propterea hodie solus papa pre/
dictos absoluere potest. Sunt a&#x0169;t verba canonis in cena domini/
hec. Excommunicamus & anathematizamus omnes hr&#x0303;ticos/
gazaros/patarenos/pau&#xA751;es de lugduno/arnaldistas/speronistas/
passagerios/vvicleffistas seu vssitas/ fraticellos de opinione nun=<-P>

@@0@<filename:W0114-0136.jpg/>
@@1@<SE136><W>Jn deficientes circa inquisitione&#x0303;</W>.
<-P>cupatos: necnon martini luteri heresim sequentes/ipsi&#xE8BF; martino
quo minus puniri possit quomōlibet fauentes: & quoslibet alios
hereticos quoc&#x0169;&#xE8BF; nomine censeantur, ac omnes fautores / rece=
ptatores/& defensores eor&#x0169;dem. &#xF1E1; Aduerte quo&#xE8BF; inueniri ali&#x0169;
antiqu&#x0169; canonem gelasij pape contra hereticos/dicente&#x0303;. Quic&#x0169;&#xE8BF;
in heresim semel damnatā labi{t$}, eius damnatione seipsum in=
uoluit. xxiiij. q. i. achatius el primo. Et est canon iste c&#x0169; duobus
capitulis sequentibus/directe significans firmitatem & authori
tatem sententie semel promulgate de aliqua heresi: est. n. tante
efficacie / vt inuoluat omnes imitatores in secula seculorum.
Siue igitur antiqua siue noua sit heresis, siquis vere hereticus
est/excommunicatus est cum fautoribus &c.</P>
<P>&#x00B6; Et scito/&#xA759; proprie loque&#x0303;do/ fautor hr&#x0303;tici solus est, qui fauet
heretico vt heretico. Et similiter defensor heretici solus est / qui
defendit hereticum quatenus hereticum. Et similiter receptator
heretici solus est/qui recipit hereticum quatenus hereticum: qm&#x0303;
ex intentione & proposito maleficia distinguuntur apud iura,
& formaliter sunt termini intelligendi apud sapientes in quali
bet facultate.</P>
<P>&#x00B6; In dños seu rectores t&#xA751;ales & eo&#x211F; officiales circa negocium
inquisitionis cōtra hereticos deficientes: & oe&#x0303;s qui in hoc dede=
rint consilium/auxilium vel fauorem. Ca. ij.</P>
<P><huifu>V</huifu><INI2><W>T inquisitionis</W></INI2> Negoci&#x0169; cōtra
hereticā praui=
tem ad dei gloriam & augmentum fidei / nr&#x0303;is
temporibus prosperetur &c.</P>
<P>&#x00B6; In qua constōne octo ferun{t$} excōicationes.
&#xF1E1; Primo. n. omnes potestates / domini temporales & rectores
(quibusc&#x0169;&#xE8BF; dignitatibus vel officijs & nominibus censean{t$})
& eorum officiales & balliui qui diocesanis vel ep&#x0303;is vel inqui
sitoribus heretice prauitatis non obediunt in hereticorum / vel<-P>

@@0@<filename:W0114-0137.jpg/>
@@1@<SE137><W>Jn deficientes circa inquisitionem</W>. 60
<-P>ipsorum credentium/vel defensorum/receptatorum / fautorum
inuestigatione/captione & custodia diligenti quum ab eis fue=
rint requisiti, excommunicantur. &#xF1E1; Secundo. Omnes predicti
rectores / si predictas personas pestiferas non duxerint vel duci
fecerint sine mora post&#xA757;&#x0308; fuerint requisiti/ in potestatem seu car
cerem ep&#x0303;orum seu inquisitorum/vel ad aliquem alium locum
de quo ipsi vel aliqui ex ipsis mandauerint in fra eo&#x211F; dñorum
vel recto&#x211F; district&#x0169;, vbi &#xA751; viros catholicos a prefatis ep&#x0303;is vel in
quisitoribus vel eorunde&#x0303; aliquo deputatos/sub arcta & diligenti
custodia teneantur donec eorum negocium per iudici&#x0169; ecclesie
terminetur: sunt excommunicati. &#xF1E1; Tertio. Omnes supradicti
rectores & eorum officiales & nuncij, si de heresi ab episcopis
vel inquisitoribus condemnatos & eorum brachio derelictos/
non statim ceperint indilate animaduersione debita puniendos/
non obstantibus appellationibus predictorum, sunt excommuni
cati. &#xF1E1; Quarto. Omnes supradicti rectores & officiales si ca
ptos pro crimine heresis/ abs&#xE8BF; dictorum ep&#x0303;orum seu in&#xA757;sitor&#x0169;
aut saltem alterius eorum licentia vel mandato / a captione vel
carcere liberauerint: sunt excommunicati. &#xF1E1; Quinto. Omnes
predicti rectores ipsorum&#xE8BF; officiales/si de crimine heresis (qu&#x0169;
mere sit ecclesiasticum) cognouerint quoquo modo vel iudica
uerint: sunt excommunicati. &#xF1E1; Sexto. Omnes supradicti si exe=
quutionem pro huiusmodi crimine a diocesanis vel inquisitore
iniunctam/prompte (prout ad suum spectat officium) facere
detractent, vel diocesani seu inquisitoris iudicium / senten=
tiam seu processum directe vel indirecte impedire presumant:
sunt excommunicati. &#xF1E1; Septimo. Omnes supradicti qui
prefato fidei negocio / episcopo vel inquisitori incumbenti se
opponere presumpserint vel ipsum aliqualiter impedire: sunt
excommunicati. &#xF1E1; Octauo. Omnes qui scienter in predictis
vel aliquo predictorum dederint auxilium/ consilium vel fauo
rem: sunt excommunicati. extra de here. vt inquisitionis.</P>

@@0@<filename:W0114-0138.jpg/>
@@1@<SE138><W>Jn inquisitores iniquos</W>.
<P><INI2><W>Canones</W></INI2> Isti vs&#xE8BF; ad octauum nō contra omnes sed
officiales in materia heresis/ vt clari iudici=
bus relinqu&#x0169;tur. Octauus a&#x0169;t contra oe&#x0303;s est. &#xF1E1; Et est absolutio
omnium horum episcopalis quantum est ex isto canone. Quod
ideo appono: quia pro quanto isti in numerum fautorum aut
defensorum hereticorum transirent / faciendo aliquid hor&#x0169; vt
fauerent aut defenderent hereticos, incurrerent sententiā latam
in cena domini, & absoluendi essent a solo papa.</P>
<P>&#x00B6; In inquisitores & alios officij inquisitionis exequutores, cōtra
hereticos contra conscientiam suam procedere omittentes / vel
falso heresim imponentes. Ca. iij.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nquisitores</W></INI2> Et alij ad inquisitionis
officij exequutione&#x0303;sub
stituti ab episcopo vel inquisitore, si odij/gratie
vel amoris/ lucri aut commodi temporalis ob/
tentu/contra iustitiam & conscientiam suam
omiserint cōtra quen&#xA757;&#x0308; procedere vbi fuerit super prauitate here
tica procedendum, aut obtentu eodem prauitatem ipsam aut
impedimentum officij sui alicui imponendo/eumsuper hoc pre
sumpserint quoquo modo vexare: preter alias penas/excommu=
nicationis sententiam eoipso incurrant. A qua nisi per ro. pont.
nequeant (preter&#xA757;&#x0308; in mortis articulo/& tunc satisfactione pre
missa) absolui: nullo in hac parte priuilegio suffragante. Cle.
de here. ca. multorum. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est iniustitia cum mala con=
scientia inquisitor&#x0169; heretice prauitatis. Quo
ad personas ligantur duo genera personarum: scilicet inquisito=
res/& alij ad dicti officij exequutione&#x0303; deputati. Quo ad actio=
nes/ponuntur due: scilicet omissio procedendi vbi fuerit proce=
dendum, & vexatio innocentis/imponendo illi vel heresim vel
&#xA759; impediret inquisitionis officium. Et debet vtra&#xE8BF; actio vestiri
obtentu odij/gratie vel amoris / lucri autcommodi. Et preter<-P>

@@0@<filename:W0114-0139.jpg/>
@@1@<SE139><W>Jn inqsitores &#x204A; cōmissarios iniustos</W>. 61
<-P>hoc prima actio debet esse contra iustitiam & conscientiam.
Ita &#xA759; huiusmodi omissio ad hoc vt huic pene subiaceat, requi
rit vt sit non solum contra iustitiam/sed etiam contra conscien
tiam. Noluit. n. conditor canonis ligare omittentem contra iusti
tiam ignoranter, sed voluit vt esset omissio contra conscientiam
suam: hoc est contra scientiam suam applicatā ad tale&#x0303; omissio=
nem, ita &#xA759; etiam conscientia sua dictet non esse omittendum/
quāuis amor vel odium &c. trahat ad omittendum. &#xF1E1; Ceter&#x0169;
in loco isto videre facile potes / sub ecclesiastico iudicio cadere
actus interiores odij vel amoris non absolute vt occulti sunt, sed
vt ad extra procedunt: vt scilicet sunt rationes exterioris com=
missionis vel omissionis. Excommunicantur siquidem hic in=
quisitores qui ex odio vel amore omittunt procedere &c. Et est
papalis absolutio, nisi cum satisfactione premissa in mortis ar=
ticulo.</P>
<P>&#x00B6; In inquisitores & ipsorum vel ep&#x0303;orum seu capitulor&#x0169; sede
vacante commissarios/pecuniam illicite extorquentes, aut scien
ter ecclesiarum bona ob clericorum delictum fisco etiā ecclesie
applicare attentantes. Ca. iiij.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nquisitoribus</W></INI2> Et tam ipsorum &#xA757;&#x0308;
ep&#x0303;o&#x211F; &#xA757;&#x0308; capitulo&#x211F;
sede vacante super hoc deputatis commissarijs
districtius iniungimus/ne pretextu officij inqui
sitionis quibusuis modis illicitis ab aliquibus pe
cuniā extorq&#x0303;ant, nec scie&#x0303;ter atte&#x0303;tent ecclesia&#x211F; bona ob clericor&#x0169;
delict&#x0169;/p&#x0303;dicti occasione officij/fisco etiā ecclesie applicare. Q&#xEBD1;
si secus in his vel eorum altero fecerint, excōis sententie eos sub
iacere decernimus ipso facto. A qua non possint absolui (p&#x0303;ter&#xA757;&#x0308;
in mortis articulo) donec illis a quibus extorserint / plene satis=
fecerint de pecunia sic extorta: nullis priuilegijs / pactis aut re=
missionibus super hoc valituris. Clemens de here. ca. nolentes.
in cle.</P>

@@0@<filename:W0114-0140.jpg/>
@@1@<SE140><W>Jn fraticellos</W>.
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia partim quasi rapina & &#xA751;tim
sacrilegium est. Et quo ad personas duo gña
personarum ligantur. Primum est inquisitorum. Secund&#x0169; com
missariorum quor&#x0169;cun&#xE8BF;: siue sint commissarij inquisitoris/siue
episcopi/siue capituli sede vacante. Quo ad actiones explican{t$}
due. Prima est extorsio pecunie a quoc&#x0169;&#xE8BF; modis illicitis p&#x0303;textu
officij inquisitionis. Secunda est applicatio scienter bonorum
ecclesie ad fiscum etiam ecclesie ob delictum clerici / pretextu
similiter dicti officij. &#xF1E1; Vbi discernere potes / &#xA759; prima actio tri=
bus contenta est conditionibus. Secunda autem exigit quin&#xE8BF;
conditiones: vt patet computando illas. &#xF1E1; Nota hic &#xA759; appellatiōe
commissariorum in proposito veniunt etiam vicarij: quoniam
vicarij commissarios agunt. Appellatione quo&#xE8BF; pecunie venit
omne quod pecunie vicem supplet: vt frumentum / vinum/
& huiusmodi que pecunia mensurantur. Et est excōmunicatio
ista episcopalis post plenam satisfactionem, & non aliter nisi
in mortis articulo.</P>
<P>&#x00B6; In suspectos de heresi fraticellos / bisochos siue
beghinos &c. Ca. v.</P>
<P><huifu>F</huifu><INI2><W>Raticellis</W></INI2> Seu fratribus de paupere
vita/aut bisochis siue be
ghinis & alijs quibuscun&#xE8BF; sub pena excom=
municationis (quā eos si secus fecerint/incur/
rere volumus ipso facto) iniungimus exp&#x0303;sse,
ne statum siue sectam huiusmodi ab ipsis assumptum sectentur
vlterius/vel ipsum de nouo assumere quoquo modo p&#x0303;sumant.
&#xF1E1; Episcopos quo&#xE8BF; & eorum superiores & etiam alios prela=
tos quo scun&#xE8BF; qui predictis personis vel alijs ritum viuendi &
habitum supradictos preter specialem apostolice sedis authorita
tem deinceps concesserint, predicte excōis pene ipso iure decerni
mus subiacere. Io. xxij. in extra. ca. sancta romana.</P>

@@0@<filename:W0114-0141.jpg/>
@@1@<SE141><W>Jn beghinas</W>. 62
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est suspecta de heresi secta
fraticellorum &c. Quo ad personas est vni
uersalis. Quo ad actiones tres explicantur. prima est perseuerare
in illa secta: secunda est assumere dicte secte ritum: tertia est
concedere ritum & habit&#x0169; huiusmodi. Et hec tertia actio limi=
tatur ad episcopos & eo&#x211F; superiores & alios prelatos quosc&#x0169;&#xE8BF;.
Ita &#xA759; tam perseuerantes / &#xA757;&#x0308; de nouo assumentes / &#xA757;&#x0308; prelati con=
cedentes, sunt ipso facto excommunicati. Et est episcopalis ab=
solutio. &#xF1E1; Et nota &#xA759; ex hac extrauaganti non habetur que di=
citur excommunicatio contra inuenientes nouum ordinem/
habitum &c. quoniam (vt patet intuenti) ista excommuni
catio non excedit sectam/ritum habitum&#xE8BF; particularem: scilicet
fraticellorum.</P>
<P>&#x00B6; In mulieres statum beghinatus assumpt&#x0169; sectantes vel ip&#x0303;m
de nouo assumentes: ac religiosos quoquo mō eas admittentes/
dantes in hoc auxilium consilium vel fauorem. Ca. vi.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Acro</W></INI2> Approbante cōcilio stat&#x0169; beghinar&#x0169;
&#xA751;petuo &#xA753;hibend&#x0169; ducimus et a dei
ecc&#x0142;ia penitus abolend&#x0169;, eisde&#x0303; & alijs mulieribus
quibusc&#x0169;&#xE8BF; sub pena excōis (quā cōtrari&#x0169; facien
tes incurrere volumus ip&#x0303;o facto) iniunge&#x0303;tes ex
presse/ne stat&#x0169; hmōi dud&#x0169; forte ab ipsis assumpt&#x0169; secten{t$} vlte=
rius/vel ip&#x0303;m aliquatenus de nouo assumāt. Religiosis vero per
quos eedem mulieres in hmōi statu beghinali foueri & ad ip&#x0303;m
suscipie&#x0303;d&#x0169; duci dñr, sub simili excōis pena (quā eoip&#x0303;o si secus
egerint/se nouerint incursuros) districtius inhibemus / ne mu
lieres aliquas p&#x0303;dict&#x0169; stat&#x0169; assumpt&#x0169; sectantes vel de nouo assu=
mentes/quoquo modo admittant/p&#x0303;bentes su&#xA751; hoc auxili&#x0169;/con
silium vel fauorem. De relig. do. ca. primo.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est suspectus status beghina/
rum. Quant&#x0169; ad personas/duo genera com=
prehenduntur: scilicet mulieres & religiosi. Quātum ad actio=<-P>

@@0@<filename:W0114-0142.jpg/>
@@1@<SE142><W>Jn rebellesro. pont</W>.
<-P>nes vero tria genera. Primum est sectari vlterius hmōi statum
assumptum: Secundum est de nouo dictum statum assumere.
Et hec duo respiciunt mulieres. Tertium autem quod respicit re
ligiosos/est prebere vllo modo auxilium/ consilium vel fauore&#x0303;
super dicto statu sectando vel assumendo. &#xF1E1; Aduerte deinde
appellatione beghinarum non venire mulieres deuotas que ali=
cubi bisoche vocantur: que in domibus paternis demisse a nu=
ptijs abstinent/nullam&#xE8BF; regulā profitentur/ nulli&#xE8BF; mō viuendi
se astringunt, sed deo famulari in sua puritate malunt prout
spiritus sanctus illas inspirauerit. Sed beghine que hic excom=
municantur, sunt aut infideles de quibus loquitur cle. ad nostr&#x0169;
de here. aut sunt suspecte de fide: vt in hac decretali insinuatur.
Et est episcopalis.</P>
<Z><W>Contra scismaticos</W>.</Z>
<P>&#x00B6; In pertinaciter se ab obedientia ro. pont. subtrahentes/seu quo
modolibet recedere presumentes &c. Ca. vij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōicamus</W></INI2> Et anathematizamus
omnes illos qui in ani=
marum suarum periculum se a nostra & ro.
pontificis pro tempore obedientia pertinaciter sub
trabere seu q&#x0169;olibet recedere presumunt: & qui
per se vel alium seu alios directe vel indirecte predicta exequi
vel procurare/aut in eisdem consilium / auxilium vel fauorem
prestare non verentur. In processu cene domini.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est scisma. Quo ad personas
est vniuersalis. Quo ad actiones explicantur
duo gña actionum. s. principali&#x0169; & accessoriar&#x0169;. Et principales
&#xA757;de&#x0303; sunt due. prima est subtrahere se &#xA751;tinaciter ab obedie&#x0303;tia ro.
pont. sec&#x0169;da est q&#x0169;olibet p&#x0303;sumere recedere ab eade&#x0303; obedientia.
Accessorie a&#x0169;t valde disperguntur & dilatantur: dum multipli
cantur per tot modos/per se vel alium/directe vel indirecte &c.<-P>

@@0@<filename:W0114-0143.jpg/>
@@1@<SE143><W>Jn ordinatos a scismaticis {et cetera}</W>. 63
<-P>&#xF1E1; Vbi nota/&#xA759; aliud est recedere ab obedie&#x0303;tia ro. pont. & aliud
est transgredi precepta eiusdem etiam ex contemptu: nam rece
dere ab obedientia est nolle recognoscere ipsum vt superiorem/
vt patrem spiritualem/vt christi vicarium &c. transgredi a&#x0169;t
precepta ipsius etiam in despectum eius / stat cum recognitione
ipsius vt pontificis / superioris &c. Et propterea in hunc canone&#x0303;
non incidunt contemptores preceptorum, nisi ro. pont. nolint re=
cognoscere vt caput totius ecclesie vice christi. Et est canon iste
reseruatus pape.</P>
<P>&#x00B6; In presumptuose volentes &#xA759; ordinationes ab octauiano &
guidone facte vel ab ordinatis ab eis sint rate &c. Ca. viii.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Rdinationes</W></INI2> Ab octauiano &
guidone heresiar=
chis factas & ab ordinatis ab eis irritas esse cen
semus. Adijcientes vt qui dignitates ecclesiasti=
cas seu beneficia per dictos scismaticos accepe=
rint/careant impetratis. Alienationes quo&#xE8BF; que per eosdem scis/
maticos seu per laicos facte sunt de rebus ecclesiasticis omni
careant firmitate/& ad ecclesias sine omni onere reuertantur.
Siquis autem contraire presumpserit, excommunicationi se no=
uerit subiacere. extra. de scis. ca. primo.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia partim est scisma/partim sa
crilegium circa alienationem rerum ecclesie.
Et quo ad personas vniuersalis est. Quo ad actiones / ponitur
vna: que tamen multiplicatur iuxta materias. Actio est presu=
mere contraire contra hoc. s. &#xA759; ordinationes sint irrite / & &#xA759; be
neficia accepta non retineantur/ & &#xA759; alienatio facta a scisma=
tico vel laico careat firmitate/& &#xA759; sine onere reuerta{t$} ad eccle
siam: qui. n. voluerit &#xA759; ordinationes sint rate/aut &#xA759; beneficia re
tineantur/aut &#xA759; alienatio sit firma / aut &#xA759; redeat ad ecclesiam
cum onere, excommunicationem incurrit. Episcopalis tame&#x0303; est
secluso scismate. &#xF1E1; Nota tamen hic &#xA759; alienatio de qua hic est<-P>

@@0@<filename:W0114-0144.jpg/>
@@1@<SE144><W>Jn papam non rite electum</W>.
<-P>sermo/iuxta litere sonum intelligenda est vt exposuimus, hoc
est de sacrilega alienatione: quoniam alienatio facta a laico/sa=
crilega est, & litera distinguit a scismaticis laicos. Nō damno
tamen exponentes laicos non qualitercun&#xE8BF;/sed fultos authorita
te scismaticorum. Rationabilis vide{t$} hec expositio: quia de scis
maticis est canon iste: vt per ipsos scismaticos/ecclesiasticos, per
laicos vero innixos illorum authoritati laicos significet.</P>
<P>&#x00B6; In e&#x0169; qui de tertie partis cardinali&#x0169; nominatione cōfisus
pape sibi nome&#x0303; vsurpat/et eos qui ip&#x0303;m recipi&#x0169;t: item in e&#x0169;
qui a paucioribus &#xA757;&#x0308; duabus partibus cardinalium electus
nisi maior concordia intercesserit/gerit se pro papa. Ca. ix.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Tatuimus</W></INI2> / Vt si forte inimico hoi&#x0303;e
superseminante zizaniā
inter cardinales de substituendo summo pont.
non poterit esse plena concordia/& duabus &#xA751;ti
bus concordantibus tertia pars concordare no
luerit aut sibi ali&#x0169; p&#x0303;sumpserit noi&#x0303;are, ille abs&#xE8BF; vlla exceptiōe ab
v&#x0142;i ecclesia ro. pont. habea{t$} qui a duabus &#xA751;tibus fuerit electus
et receptus. Si&#xA757;s a&#x0169;t de tertie partis noi&#x0303;atione cōfisus/ sibi nome&#x0303;
ep&#x0303;i vsurpauerit, tā ip&#x0303;e &#xA757;&#x0308; qui e&#x0169; rece&#xA751;int excōicationi subiaceāt.
Et in fra. Si a paucioribus &#xA757;&#x0308; a duabus partibus aliquis fuerit
electus ad ap&#x0142;atus officium, nisi maior concordia intercesserit/
nullatenus assumatur: & predicte pene subiaceat si humiliter
noluerit abstinere. extra de elec. ca. licet.</P>
<P><INI2><W>Canonum</W></INI2> Istorum materia est scisma aut scismatis
initi&#x0169;. Quo ad &#xA751;sonas/sunt v&#x0142;es. Quo ad
actiones nota duos casus. Pri&#x0303;us est si&#xA757;s de tertie &#xA751;tis cardinali&#x0169;
noi&#x0303;atione cōfisus/pape sibi nome&#x0303; vsurpauerit: & tunc tam ip&#x0303;e &#xA757;&#x0308;
hi &#xA757; e&#x0169; receperint/sunt excōicati. Secundus est v&#x0142;ior casus: hoc
est si a paucioribus &#xA757;&#x0308; a duabus &#xA751;tibus cardinalium electus/nisi
maior cōcordia intercesserit, gerat se pro papa: tunc. n. predicte
pene subiacet. Et est absolutio secluso scismate ep&#x0303;alis.</P>

@@0@<filename:W0114-0145.jpg/>
@@1@<SE145><W>Contra manus violentas</W>. 64
<P>&#x00B6; In eos qui suadente diabolo in clericum vel monach&#x0169;
manus violentas inijciunt. Ca. io.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jquis</W></INI2> Suade&#x0303;te diabolo/huius sacrilegij
vitium vel crimen incurrerit/ &#xA759;
in clericum vel monachum manus violentas
iniecerit, anathematis vinculo subijciatur. Et
nullus ep&#x0303;o&#x211F; p&#x0303;sumat ill&#x0169; absoluere (nisi mortis
vrgente periculo) donec apostolico conspectui pñtetur/& eius
mandat&#x0169; suscipiat. In decre. xvij. q. iiij. ca. si&#xA757;s. & est inno. ij.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo manus vio
lenta in cleric&#x0169; inijci{t$}. Et quo ad &#xA751;sonas est
vniuersalis. Quo ad actiones vero vna est principalis: scilicet
manus violentas in clericum sit$unclearadente diabolo inijcere. Et est
papalis. Actiones vero accessorie (scilicet mandare/dare consi=
lium/auxilium vel fauorem ad hmōi manum violentam) ex
alijs canonibus habentur: quos breuitatis causa omitto.</P>
<P><INI2><W>Circa</W></INI2> Hanc excōmunicatione&#x0303; puniente&#x0303; sacrilegi&#x0169; manus
violente in clericum vel monachum / nota septem.
&#x00B6; Primo/&#xA759; quia manus est organ&#x0169; organo&#x211F;, appellatione ma=
nus violente venit non sol&#x0169; quec&#x0169;&#xE8BF; &#xA751;cussio/sed e&#x0303;t pulueris aut
aque iniectio: immo & consputio/ ac viole&#x0303;ta acceptio cuiusc&#x0169;&#xE8BF;
rei de manuseu persona clerici: insu&#xA751; captio/detentio & carcer.
Non autem precipere exilium aut confinia in fra que se conti=
neat: quia in illis violenta manus (hoc est exterior violentia)
in istis sola precepti vis interuenit. &#xF1E1; Per inferentem quo&#xE8BF;
violentiam clerico/ intellige non solum exequutorem, sed man
dantem & dantem ad hoc consilium/auxilium / fauorem/con
sensum: immo e&#x0303;t rat&#x0169; habente&#x0303; post fact&#x0169; si noi&#x0303;e suo fact&#x0169; est.
&#xF1E1; Appellatur etiam a iure in proposito consentiens ac facie&#x0303;s, qui
qu&#x0169; de&#x0303;at & manifeste possit/desinit obuiare. Et &#xA751;&#xA751;ea pari pena<-P>

@@0@<filename:W0114-0146.jpg/>
@@1@<SE146><W>Jn percutientes clericum</W>.
<-P>punitur: quia (iuxta apostoli sententiam) digni sunt morte
non solum qui faciunt/sed & qui consentiunt facientibus. Et
quia duplex est genus debentium: scilicet vel ex officio, vt offi=
ciales. Et isti proculdubio ligantur/ si manifeste possunt obuiare
& non curant. Vel ex casu necessitatis: quo tenemur succum=
bentem oneri subleuare/quum non sit alter subleuans. Et isti si
manifeste possunt / ex interpretatione iuris ligantur: vt patet in
ca. quante. de sen. excom. Crediderim ego istos tunc tantum li=
gari/quum ex intentione nolunt obuiare, cognoscentes se abs&#xE8BF;
periculo ac damno posse obstare: tales. n. inexcusabiles sunt a
consensu, ex quo necessitatis articulus obligat eos ad obstand&#x0169;/
sicut officiales obligat debitum sui officij.</P>
<P>&#x00B6; Nota secundo/&#xA759; quia violentia distinguitur ab actibus sub=
dolis/ fraudulentis & huiusmodi/& rapina distingui{t$} a furto,
ideo licet manus violenta esset siquis vi acciperet aliquid quod
tenet clericus in manu seu in persona, non tamen esset manus
violenta siquis furto tolleret numos ex loculo gestato a clerico.
Et similiter siquis cingulum quo actualiter cingeretur / furtiue
tolleret, etiam si precisio interueniat: quoniam precisio illa non
violenta sed furtiua est.</P>
<P>&#x00B6; Nota tertio/&#xA759; violentia hoc in loco plus denotat &#xA757;&#x0308; significet.
nam licet significet quod fit in inuitum (quia hoc proprie est
violentum) intelligimus tame&#x0303; per hoc etiā iniuriosam man&#x0169;.
ita &#xA759; licet clericus consentiat vt verberetur, si iniuriosa est
verberatio/excommunicatus est verberans. Et hac eadem ratio
ne clericus percutiens seu verberās seipsum iniuriose/per se vel
alium, excommunicatus esset / non minus &#xA757;&#x0308; si alium clericum
sic percussisset aut percuti procurasset. &#xF1E1; Et hinc respondetur
quesito, an monialis procurans aborsum potione vel phleboto=
mia/incidat in hunc canonem. Dicitur. n. &#xA759; non incidit: quia
manus hec licet sit violenta nature, non tamen est violenta per
sone consentienti/nec est iniurio sa statui ecclesiastico.</P>

@@0@<filename:W0114-0147.jpg/>
@@1@<SE147><W>Jn percutientes clericum</W>. 65
<-P>&#xF1E1; Nota quarto / &#xA759; manus violenta potest esse sacrilega duplici
ratione. vel absolute/vel ex iuris positione. Appellatur autem et
est sacrilegium absolute/iniqua percussio clerici. Vocatur vero
& est sacrilegium ex iuris positione / clerici merentis mille
mortes occisio persententiam iudicis laici: hoc. n. & similia que
secundum se sunt iusta/& sunt solum mala quia prohihita ex
iure positiuo, sacrilega quidem sunt / sed ex positiuo iure origi=
nem trahe&#x0303;tia. Et hoc modo sacrilegium est si monachus causa
correctionis verberatur per laicum aut necessitate non vrgente
per alium clericum vel monachum ab abbate: vt in ca. vniuer
sitatis. de sen. excom. &#xF1E1; In presenti igitur censura sacrilegium
sumitur vtro&#xE8BF; modo. ita &#xA759; excommunicationi subiacet manus
violenta sacrilega, siue absolute siue ex iuris positione. Et propte
rea quicun&#xE8BF; zelo iustitie laicus homo vel dominus moueatur
contra clericum pessime meritum, non excusatur a sacrilegio
manus violente: nisi in casu sibi a iure permisso. Permitti aute&#x0303;
creditur a iure officialibus laicis capere ac detinere clericum
(presentandum &#xA757;&#x0308; citius suo prelato) inuentum in crimine pa
trato vel patrando. Et nihilominus cuilibet cuius interest / per=
mittitur recuperare violenter a clerico res furto sublatas vel
raptas ante&#xA757;&#x0308; fur vel latro ad alia diuertat, hoc est ante&#xA757;&#x0308; adipi=
scatur possessionem quasi quietam rerum ablatarum: sicut etiā
licitum creditur debitorem clericum fugientem vel fugam pa=
rantem detinere/presentandum suo prelato. In his. n. & simili=
bus quum constet sacrilegium non interuenire ex natura facti
(quia non ad iniuriam clerici sed ad iustitiam tenditur) &
ex positiuo iure non sit prohibitio, non est locus sacrilegio.</P>
<P>&#x00B6; Nota quinto casum in quo manus violenta in clericum vere
sacrilega non punitur hac excōicatione. Et est si clericus turpi
ter operans c&#x0169; vxore/matre/filia vel sorore/ inuentus percuti{t$}:
vt patet in ca. si vero. de sen. exco. percutiens. n. ex vindicta/licet
peccet mortaliter / & sacrilegus sit, iure tamen humano<-P>

@@0@<filename:W0114-0148.jpg/>
@@1@<SE148><W>Jn percutientes clericum</W>.
<-P>compatiente iusto dolori impunis euadit. Si tñ dolus interueniat
(puta quia vir consentit vt vxor clericum admittat ad hoc vt
percutere eum possit) excommunicatus est percutiendo: quia
dolus interueniens/compassionem legis tollit.</P>
<P>&#x00B6; Nota sexto/manum violentam in clericum non sacrilegam
quin&#xE8BF; modis inueniri. Primus est quum est sacra: vtputa qu&#x0169;
correctionis cā ab habente legitimam potestatem legitime exer=
cetur. Sic enim episcopus per clericum/ inferiores vero prelati
per seipsos clericum verberant detinent autem & capiunt per
quoscun&#xE8BF;. Et ad hunc modum spectat verberatio qua natura=
lis pater corripit filios clericos/& magister discipulos/ & maio
res seu seniores ecclesie pueros/& clerici officiantes eos qui per
turbant diuini officij cultum. Et sicut sacra est horum cor/
rectio, ita sacrilega efficeretur eorundem actio si ex odio & ini
quitate clericos eosdem verberare&#x0303;t: ac per hoc essent excommu=
nicati. &#xF1E1; Secundus est quum est licita: vt quum quis defen=
dendo se aut sua aut alios / vim vi repellit cum moderamine
inculpate tutele. Nec arctatur licita hec defensio ad casum
quo inuasus non potest aliter se aut sua aut alios saluare, sed
rationabiliter extenditur etiam ad casum in quo tamen vitupe=
rabiliter fugiendo posset se saluare: quia non tenetur ignominio
sam fugam pati laicus a clerico inuasore, sed potest suum sal=
uando honorem sicut & ceteras res/vim vi repellere. Non in=
telligas tamen licere ei propter hoc acceptare duellum a clerico
diffidante illum: quia aliud est velle pugnare, & aliud se &
sua tuendo / contra clericum non minis sed facto inuadentem
pugnare. Et ad hanc licitam defensionem reducuntur superius
dicta in tertio notabili de captione licita: quoniam in defensio=
nem iustitie fiunt. Et quum non minus castitatem &#xA757;&#x0308; reliqua
bona tueri debeamus, si mulier aut puer impetatur de turpitu=
dine a clerico/& pro euadendo molestiam non verbo sed facto<-P>

@@0@<filename:W0114-0149.jpg/>
@@1@<SE149><W>Jn percutientes clericum</W>. 66
<-P>inuadentis / percutit aut mordet (quia nec fugere licet, nec
clamare potest / aut infamiam putat) nullam incurrit censu=
ram: quia defensio cum moderamine inculpate tutele / tali sexui
seu etati videtur. Et si excessus interueniret / exemptus esta
canone, qui excusat patrem/maritum / fratrem & filium: vt
predictum est. Et multo magis excusat agentem pro persona
propria in materia turpitudinis iuiuriose. si. n. licet mihi impune
percutere iniuriantem mihi in turpitudine meorum, multo ma
gis impunis sum percutiens iniuriantem mihi in turpitudine
proprie persone. Et sicut sufficit ibi inchoatio actus, ita hic: qui
enim attentat violare / iam turpem actum inchoat. &#xF1E1; Tertius
est / quum manus violenta est imperfecta ex defectu delibera/
tionis: vt contingit in primis motibus. Siquis enim abs&#xE8BF; deli=
beratione ex subita passione manum in clericum inijcit / ita &#xA759;
aduertens quid facit retrahit manum, non est excommunica
tus: quia manus violenta non est perfecte actus humanus. ac
per hoc non est sacrilega nisi imperfecte, sicut primus motus
adulterij est adulterium: excommunicatio autem hec presup=
ponit sacrilegium simpliciter / & non secundum quid tan=
tum, quale est hoc. Et ad hunc modum reducuntur percussio=
nes tam defensiue &#xA757;&#x0308; correctiue quando modicum excessiue
sunt: quia non ex deliberatione fit excessus ille/ sed quasi ex im=
percepta passione impellente. &#xF1E1; Quartus est/qu&#x0169; viole&#x0303;ta manus
est imperfecta ex defectu exterioris actus: puta quia tam leuis ac
leuiter iniecta est vt pro nulla habenda sit. & vt vnico verbo
dicatur/quando manus violenta est ita leuis vt si esset in laic&#x0169;
non constitueret peccatum mortale, propter hoc &#xA759; est in cleri
cum/non subiacet huic excommunicationi. Et ratio est / quia
non est sacrilegium: canon autem iste expresse supponit sacrile
gium secundum completam sacrilegij rationem, & non secun
dum quid: quale est veniale sacrilegium, vt sic liceat loqui.<-P>

@@0@<filename:W0114-0150.jpg/>
@@1@<SE150><W>Jn percutientes clericum</W>.
<-P>&#xF1E1; Quintus est/quum manus violenta est imperfecta ex defectu
forme, hoc est intentionis. quia scilicet non per se intenditur,
siue quia violentia non intenditur: vt quum quis castigando cle
ricum/modum excedit ex imprudentia/putans se nō excedere.
siue quia non intenditur &#xA759; sit in clericum: vt quum ex ignoran
tia clericus percutitur aut capitur: quoniam per se loquendo
non incurritur sacrile gium/nisi sub intentione cadat. Et hoc in/
tellige nisi ignorantia culpabilis reducat actum in naturam sue
forme: vt quia debuit & potuit scire / nec curauit scire. Et ad
hunc modum reducuntur casus omnes/in quibus non forma=
liter sed materialiter tantum/manus violenta in cleric&#x0169; inijci{t$}:
vt contingit officiali principis / arcenti turbam in qua sunt cle/
rici. Ad hunc etiam modum reducuntur casus / quibus abs&#xE8BF;
animo iniuriandi / violentia rationabiliter infertur clerico: vt
siquis fugiens persequentes / clericum ex caballo necessario fu=
gienti tollat vt velociter se saluet. sicut enim non est reus rapine
equi / ita nec violentie sacrilege: quia non animo iniuriandi
sed necessitate seipsum saluandi totum fit in casu in quo si lex
viua adesset/ cessare se diceret. Et simile est si in casu defensio=
nis / occurrentem gladium de latere clerici tolleret vt posset se
tueri. Et sic de similibus.</P>
<P>&#x00B6; Nota septimo / appellatione clerici seu monachi venire non
solum omnes habentes primam tonsuram / & omnes vtrius&#xE8BF;
sexus professos aliquam approbatam religionem, sed etiā earun
dem religionum nouicios & conuersos: hoc est qui se & sua/
mutato habitu alicui religioni dedicauerunt perpetuo. Et hoc
intellige nisi sint priuilegio clericali priuati: vt sunt degradati/
& secundum quosdam heretici & bigami / & coniugati sine
habitu & tonsura/ & apostate seu enormitatibus seuis vacan=
tes &c. Tertianorum autem genus (qui scilicet vocantur de
tertio habitu alicuius religionis) ex hoc solo &#xA759; sunt tertiani/
non gaudenthoc priuilegio: quia nec sun treligiosi (quum non<-P>

@@0@<filename:W0114-0151.jpg/>
@@1@<SE151><W>Jn percutientes clericum</W>. 67
<-P>habeant solennem professionem, qua religiosi a non religiosis
distinguuntur) nec conuersi religionis / nec nouicij religion&#x0169;/
nec clerici. in iure autem quattuor hec genera tātum ponuntur:
vt patet intuenti.</P>
<P>&#x00B6; Demum circa calcem huius canonis/vbi reseruatur pape ab
solutio ab hac ce&#x0303;sura/scito tria exceptionum genera habere hic
locum. Primum ex qualitate facti: secundum ex qualitate per=
sonarum: terti&#x0169; ex accidente impedimento. &#xF1E1; Ex qualitate quide&#x0303;
facti: nā tripliciter inuenitur manus hec violenta. quando&#xE8BF;. n.
est iniuria leuis/qñ&#xE8BF; grauis/qñ&#xE8BF; enormis. Et si est leuis/pōt ep&#x0303;s
absoluere. Si grauis vel enormis, pape vel legato de latere/reser
uatur regulariter absolutio. Discernere autem & iudicare leue&#x0303;
vel grauem aut enormem, ad iudicem (hoc est ep&#x0303;m) perti=
net. Et de enormi iniuria/ex iure canonico manifestum est mul
tipliciter inueniri. Primo ex magnitudine facti: vt si peruentum
est ad mutilationem membri/aut sanguinis effusionem (que
abundantiam significare videtur) aut graue vulnus. Secundo
ex persona lesa: vt si in episcopum aut abbatem. Tertio ex per
sona ledente: vt si laicus officialis authoritatiue percutiat cleri=
cum. Quarto ex scandalo: vt si monachus percutiat clericum
secularem. quod ponderabis. Ex iure vero ciuili & doctoribus
superadditis, ex persona lesa / si sacerdos indutus sacris vesti=
bus percutiatur. Et ex irreuerentia: vt si in conspectu prelati per
cussio fiat. Ex loco: vt si in ecclesia vel in platea. Ex loco vul=
neris: puta si vulneratus in oculo. Et ex notorio / & specialiter
temporis: puta magne festiuitatis. &#xF1E1; Ex qualitate vero persona=
rum. nam puerorum in fra pubertatis annos excessus quicun&#xE8BF;
commissus / & mulierum, potest ab episcopo semper absolui/
etiam si pueri post pubertatem absolutionem petant. Similiter
religiosi in claustro seinuicem percutientes/& ad religionem
transeuntes, nisi difficilis & enormis fuerit excessus: vt mutila=
tio aut effusio sanguinis. aut in episcopum vel abbatem fuerit/<-P>

@@0@<filename:W0114-0152.jpg/>
@@1@<SE152><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>ca. quum illorum. de sen. excom. Qui etiam sui iuris non sunt
(quales sunt serui / & filijfamilias / & huiusmodi) absolui
possunt ab episcopis i&#x0303; duobus casibus. Primus est si deliquerint
in fraudem: hoc est vt subtrahant se ab obsequio debito domi=
nis/veniendo ad sedem apostolicam. Secundus est si ipsi dñi
sine culpa sua graue damnum propter hoc incurrant: nisi ex=
cessus sit tam grauis & enormis/ vt propter vitandum scanda=
lum & tollendum exemplum aliorum/debeant ad sedem apo=
stolicam destinari. &#xF1E1; Ex interueniente demum impedimento ab
solui in primis possunt a quocun&#xE8BF; excessu omnes in mortis arti
culo constituti. Infirmi quo&#xE8BF; seu valetudinarij quacun&#xE8BF; corpo
ris impotentia impediti/& senes impotentes accedere: & simili
ter qui ob inimicitias quas habent/aut ob inopiam quam patiun
tur/non possunt accedere: et demum quocun&#xE8BF; canonico impe=
dimento retrahantur/vt nec ad sedem apostolicam nec eius le=
gatum ire possint, absolui possunt ab episcopis seruata duplici
moderatione. Prima est vt satisfiat clericis iniuriā passis. Secun
da est/vt iurent &#xA759; cessante temporali impedimento/ presentab&#x0169;t
se apostolice sedi parituri illius mandato. De nobilitatis autem
magna potentia/disponit ius &#xA759; talium dominorum ac delicato
rum excessus/ significandus est ante&#xA757;&#x0308; absoluatur/ sedi apostoli/
ce: & secundum illius consilium postea fiat absolutio. nisi peri=
culum sit in mora: tunc. n. iuxta impedimentorum canonicor&#x0169;
rationem agendum esset.</P>
<P>&#x00B6; In insequentes cardinales vel manus violentas in eos
inijcientes. Item in dominos temporales c&#x0169;stitutionem
ca. felicis. li. vi. cōtra presumptores prefatos seruari non
facientes. Ca. xi.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jquis</W></INI2> In hoc sacrilegij genus irrepserit/
&#xA759; sancte ro. ecclesie cardinales
hostiliter fuerit insequutus / vel percusserit aut<-P>

@@0@<filename:W0114-0153.jpg/>
@@1@<SE153><W>Excōmunicatio</W>. 68
<-P>ceperit vel socius fuerit facientis / aut fieri mandauerit / aut
factum habuerit ratum aut consilium dederit vel fauorem/aut
postea receptauerit vel defensauerit scienter eundem, sicut cri=
minis lese maiestatis reus / perpetuo sit infamis. Et in fra. Ex in
sequutione predicta sicut ex iniectione manuum violenta, ipso
facto sententiam excommunicationis quis incurrat/ tam ipse in
sequutor &#xA757;&#x0308; alij supradicti tanti mali participes. Nec ab alio &#xA757;&#x0308; a
ro. pont. possit beneficium absolutionis obtinere / nisi in articulo
mortis. &#xF1E1; Et in fra. Si princeps/senator/ cōsul / potestas ve lalius
dominus siue rector contra presumptores predictos presentis
constitutionis tenorem non fecerit obseruari, tam ipse &#xA757;&#x0308; offi=
cialis eius in fra mensem post&#xA757;&#x0308; res ad eorum notitiam venerit/
coipso sententiam excommunicationis incurrant. Bonifa. extra.
de pe. ca. felicis. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Materia</W></INI2> Istius canonis est sacrilegium insequutionis
& manus violente in cardinales sancte ro.
ecclesie. Quo ad personas canon est vniuersalis. Quo ad actio
nes/comprehendit decem actiones: scilicet insequi / percutere/
capere/sociare facientem / mandare/ratum habere / consulere/
fauere / receptare / defensare scienter: ita &#xA759; quicquid horum
aliquis commiserit/est excommunicatus. Et reseruatur absolu=
tio pape. &#xF1E1; In secundo autem canone si princeps &c. materia
est omissio seruandi dictam constitutionem, tan&#xA757;&#x0308; quasi pro=
bans sacrilegium factum. Persone vero excommunicate sunt
septem: scilicet princeps/senator/cōsul/potestas/alius dñs/rector/
& eius officiales. Actio que excommunicationi subijcitur est
vna: scilicet non facere seruari dictam constitutionem in fra
mensem a die notitie computandum. Et est excōmunicationis
buius absolutio ep&#x0303;alis.</P>

@@0@<filename:W0114-0154.jpg/>
@@1@<SE154><W>Excōmunicatio</W>.
<P>In iniuriose pōtifice&#x0303; &#xA751;cutie&#x0303;tes/capie&#x0303;tes vel bānie&#x0303;tes &c. Ca. xij.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jquis</W></INI2> Suadente diabolo in hoc sacri=
legij genus proruperit, &#xA759; &#xA757;&#x0308;uis in
iuriose vel temere pontificem percusserit / acce/
perit seu banniuerit / vel hoc fieri mandauerit/
aut facta ab alijs rata habuerit/vel socius in his
fuerit facientis / aut consilium in his dederit vel fauorem/seu
scienter defensauerit eundem, in illis casibus de predictis in
quibus excommunicationem per iam editos canones non subi=
ret/sit huius nostre constitutionis authoritate anathematis mu=
crone percussus. ac non queat nisi per summum pont. (p&#x0303;ter&#xA757;&#x0308;
in mortis articulo) absolui &c. &#xF1E1; Potestas vero/consiliarij/bal
liui/ scabini/aduocati/rectores/consules & officiales ciuitatis que
in episcopum suum commiserit aliquid predictorum/in p&#x0303;missis
culpabiles existentes, similiter excōis sni&#x0303;e (a qua nisi vt premit
titur/valeant beneficium absolutionis obtinere) sint subiecti.
Cle. extra de pe. ca. siquis. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canones</W></INI2> Duo simul hic ponun{t$}: & vtrius&#xE8BF; mate=
ria est sacrilegi&#x0169; in ep&#x0303;m. Et primus quide&#x0303;
quo ad personas v&#x0142;is est. Quo ad actiones vero comprehendit
duo gña actionum. s. principali&#x0169; & accessoria&#x211F;. Et principales
quidem sunt tres. s. &#xA751;cutere/ capere vel bannire ep&#x0303;m que&#x0303;cun&#xE8BF;.
Actiones vero accessorie sunt sex: scilicet mandare/ratificare/
sociare/cōsulere/fauere/vel scienter defendere. &#xF1E1; Secundus a&#x0169;t
canon specialiter loquens de hoc sacrilegio perpetrato a ciuitate
(que non excommunicatur: quia vniuersitas nō excōicatur)
&#xA751;ticularis est quo ad &#xA751;sonas: pro quanto septem gña officiali&#x0169;/
& octauo generali nomine omnes illius officiales excōicat. Sed
quo ad actiones extensissimus est: pro quāto culpam oe&#x0303;m circa
hoc sacrilegi&#x0169; comprehendit. Et est vtrius&#xE8BF; absolutio papalis.
&#xF1E1; Aduerte hic/&#xA759; appellatione pontificis seu episcopi non venit
nisi consecratus episcopus: quia electus & non consecratus non<-P>

@@0@<filename:W0114-0155.jpg/>
@@1@<SE155><W>Excōmunicatio</W>. 69
<-P>est episcopus, licet sit administrator & episcopus electus.</P>
<P>&#x00B6; Et scito &#xA759; p&#x0303;ter hos canones / ad idem extat alius in cena dñi/
dicens. Excōicamus & anathematizamus oe&#x0303;s temere mutilan=
tes/ vulnerātes/interficientes/capientes/incarcerātes/ & detinen
tes patriarchas/ archiepiscopos & episcopos eor&#x0169;&#xE8BF; mandatores.
&#xF1E1; Vbi videre potes canonem vniuersalem quo ad personas: &
comprehendentem actiones sex principales, & vnam accesso=
riam/scilicet mandare. Et est papalis/sicut cetere in cena dñi.</P>
<P>  &#x00B6; In sacrilegos ad vrbe&#x0303; romā perge&#x0303;tes inuadentes. Ca. xiij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> Et anathe=
matiz amus
oe&#x0303;s mutilantes/vulnerantes & interficie&#x0303;tes/seu
capientes & detine&#x0303;tes seu depredantes romipe
tas & peregrinos ad vrbem cā deuotionis seu
&#xA751;egrinationis accede&#x0303;tes/& in ea morātes / vel recede&#x0303;tes ab ip&#x0303;a:
& in his dantes auxili&#x0169;/cōsili&#x0169; vel fauore&#x0303;. In proces. cene dñi.</P>
<INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo inuadun{t$}
adsanctā vrbe&#x0303; &#xA751;gentes. Et quo ad &#xA751;sonas est
v&#x0142;is. Quo ad actiōes cōprehe&#x0303;dit sex principales/& tres accesso=
rias. Et principales sunt mutilare/vulnerare/interficere/capere/
detinere/depredari. Accessorie a&#x0169;t sunt consulere/auxiliari/ fa=
uere. &#xF1E1; Et nota &#xA759; oportet personas ad quas principales actiones
terminantur hr&#x0303;e multas conditiones. Prima est in qualitate/&#xA759;
sint romipete seu peregrini. Secunda est in causa/&#xA759; causa deuo
tionis vel peregrinationis. Tertia est in positione &#xA759; ad vrbe&#x0303; acce
dant vel in ea moren{t$} vel inde recedāt. Et ex defectu tertie con
ditionis siquis tales percusserit ante&#xA757;&#x0308; sint in accessu aut post&#xA757;&#x0308; re
dierint, non incurrit hunc canone&#x0303;. Ex defectu vero secunde con
ditionis/siquis habitatorem rome euntem ex hispania romā vt
in domum suam vadat/percusserit, non incurrit hunc canone&#x0303;:
quia nec cā deuotionis nec causa peregrinationis ad vrbe&#x0303; acce=
dit. Ex defectu autem prime conditionis siquis percusserit habi=<-P>

@@0@<filename:W0114-0156.jpg/>
@@1@<SE156><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>tantem rome causa deuotionis, non incidit in hunc canonem:
quia habitator nō est romipeta aut peregrinus morans in vrbe.
Inter cām a&#x0169;t deuotionis & &#xA751;egrinationis nihil interesse video
i&#x0303;n &#xA753;posito/nisi &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad exteriorem manifestationem. deuotio. n.
i&#x0303;nterior est: &#xA751;egrinatio vero exteriora solita est hr&#x0303;e signa. & vul
gariter vocan{t$} &#xA751;egrini &#xA757; deuotionis cā &#xA751;gunt. Ve&#x211F; inter romi
petas & peregrinos ad vrbem/dr&#x0303;ia est, pro quāto cōius est romi
pete nomen: nā comprehendit etiā roman&#x0169; ciuem ad vrbem cā
deuotionis accedentem. &#xF1E1; Et nota &#xA759; canon iste respicit nō papā/
nō curiā, sed vrbem romā. Ita &#xA759; si papa cum curia alibi esset,
nihilominus canon iste ligaret offendentes euntes ad vrbem cā
deuotionis. &#xF1E1; Aduerte quo&#xE8BF;/ &#xA759; iste canon mutatus est: quia in
processu cene dñi t&#xA751;e martini comprehendebantur etiam pere=
grini ad hierusalem. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In eos &#xA757; adsede&#x0303; ap&#x0142;icā venientes & recedentes ab eade&#x0303;/
temeritate &#xA753;pria capi&#x0169;t/spoliāt & detinent &c. Ca. xiiij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōicamus</W></INI2> Et anathematizamus
oe&#x0303;s illos qui ad sedem
apostolicā venientes & recedentes ab eadem,
necnō omnes illos qui iurisdictionem ordinariā
vel delegatā aliquā non hñtes / in eadem curia
morantes temeritate propria capiunt / spoliant & detinent, aut
ex proposito deliberato verberare/mutilare vel interficere presu
munt: & qui talia fieri faciunt seu mandant. In &#xA753;ces. cene dñi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo offendi{t$}
sedes ap&#x0142;ica in his q&#x0303; sub &#xA753;tectione sua sunt.
Et quo ad &#xA751;sonas est v&#x0142;is. Quo ad actiones vero comprehendit
actiōes principales sex/ & duas accessorias. Et qm&#x0303; in canone isto
aliter modifican{t$} prime tres actiones principales qñ terminan{t$}
ad venie&#x0303;tes vel recede&#x0303;tes/ & aliter qñ terminan{t$} ad morātes in
curia romana, iō aduerte ex lr&#x0303;a dr&#x0303;iam. Et multiplicādo primas
tres actiones/dicito, &#xA759; ca&#xA751;e/spoliare vel detinere tā venie&#x0303;tes ad<-P>

@@0@<filename:W0114-0157.jpg/>
@@1@<SE157><W>Excōmunicatio</W>. 70
<-P>ap&#x0142;icā sede&#x0303; &#xA757;&#x0308; recede&#x0303;tes ab ea/primo excōican{t$}. deinde &#xA759; ca&#xA751;e/
spoliare vel detinere propria temeritate (hoc est authoritatiue)
morātes in curia ap&#x0142;ica/excōicantur. Tertio &#xA759; verberare/muti=
lare vel interficere ex proposito deliberato tam venientes &#xA757;&#x0308; rece
dentes &#xA757;&#x0308; morantes/excōicantur. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; Sed sunt hic aduerte&#x0303;da multa. Prim&#x0169; &#xA759; nō est hic sermo de
roma/sed de sede & curia ap&#x0142;ica: ac per hoc oportet &#xA751;sonas sic
offensas ad sede&#x0303; apostolicam venire/ aut ab illa recedere/aut in
illius curia morari. ita &#xA759; nō sufficit morari rome vbi est curia/
sed oportet in curia morari. &#xF1E1; Secund&#x0169; est / &#xA759; si morantem in
curia quis spoliat aut detinet aut capit furtiue & &#xA751; mod&#x0169; rapto
ris & nō authoritatiue, nō incurrit h&#x0169;c canonem: factus est. n.
hic canon cōtra eos qui in curia authoritatem sibi de facto vsur
pant. propterea. n. dr&#x0303;/qui iurisdictione&#x0303; ordinariā vel delegatam
non habentes propria temeritate &c. &#xF1E1; Tertium est, &#xA759; siquis
ex exorta tunc ira/rixa / controuersia / & breuiter non animo
quieto premeditatus prorumpit in verberandum aut occidend&#x0169;
curialem in curia, non incurrit h&#x0169;c canone&#x0303;: quia non voca{t$} in
proposito ex proposito deliberato facere/ qui ex non premedita=
tione quieti animi facit: alioquin superflue apponeretur ex pro=
posito deliberato/si deliberatio sufficiens ad peccatum mortale
sufficeret ad hunc canonem incurrend&#x0169;: cōmune siquidem est
omni excōicationi subesse peccat&#x0169; mortale. Et semper hoc sub=
intelligitur: nisi quis adeo desipiat vt putet aliquem ex actu non
deliberato excōicat&#x0169; / aut in hoc solo canone explicat&#x0169; quod in
ceteris subintelligitur: quod irrationabile est. &#xF1E1; Quartum est/&#xA759;
vltimus casus (scilicet de &#xA751;cutientibus morātes in curia) scri
ptus &#xA757;de&#x0303; est/& iam &#xA751; cent&#x0169; annos quotannis &#xA753;mulga{t$}, & tñ
a nullo aduerti aut practicari vr&#x0303;/tā in foro iudiciali &#xA757;&#x0308; pni&#x0303;e: nul=
lus siquide&#x0303; (ni fallor) ex hoc se aut ali&#x0169; reputat excōicatum.
Actiones a&#x0169;t accessorie due sunt: mādare. s. & facere fieri ali&#xA757;d
dicto&#x211F;. ita &#xA759; nō sol&#x0169; qui mandato / sed qui alia via &#xA757;&#x0308; mandato
facit ali&#xA757;d horum fieri, excōicatus est. Et est papalis.</P>

@@0@<filename:W0114-0158.jpg/>
@@1@<SE158><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In sacrilegos/litigantes in ro. curia q&#x0169;olibet offen=
dentes. Ca. xv.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> Et anathema
tizamus oe&#x0303;s
illos qui &#xA751; se vel ali&#x0169; seu alios / quasc&#x0169;&#xE8BF; &#xA751;sonas
ecclesiasticas vel seculares ad ro. curiā su&#xA751; suis
causis & negocijs recurre&#x0303;tes / illa&#xE8BF; in eade&#x0303; curia
&#xA753;seq&#x0303;ntes aut &#xA753;curātes, negocior&#x0169;&#xE8BF; gestores/aduocatos vel &#xA753;cu
ratores ip&#x0303;o&#x211F;/vel e&#x0303;t auditores seu iudices super dictis causis seu
negocijs deputatos, occasione cā&#x211F; vel negocio&#x211F; hmōi/verberāt/
mutilāt vel occid&#x0169;t seu bonis spoliant. Vel qui &#xA751; se vel ali&#x0169;seu
alios directe vel indirecte p&#x0303;dicta exe&#xA757; vel &#xA753;curare, aut in eisde&#x0303;
cōsili&#x0169;/auxili&#x0169; vel fauore&#x0303; p&#x0303;stare nō veren{t$}: cuiusc&#x0169;&#xE8BF; p&#x0303;eminen
tie/dignitatis &c. fuerint. In proces. cene dñi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo ex certa
spāli cā (scilicet litis vel negocij) offendun{t$}
qui sub &#xA753;tectione ap&#x0142;icesedis sunt. Et quo ad &#xA751;sonas offende&#x0303;tes
est v&#x0142;is. Quo ad personas vero offensas/ cōtinet octo gña perso/
na&#x211F;: scilicet ad ro. cu. su&#xA751; suis cāis recurre&#x0303;tes/proseque&#x0303;tes/ &#xA753;cu/
rātes/negocio&#x211F; gestores/aduocatos/ &#xA753;curatores/auditores/iudi=
ces. Quo ad actiones āt pri&#x0303;cipales explicat quattuor: verberare/
mutilare/occidere/bonis spoliare. Oportet tñ actiones istas nō ex
quac&#x0169;&#xE8BF; cā/sed occasione cā&#x211F; vel negocio&#x211F; hmōi fieri, si incur
renda est canonis huius censura. Quo ad actiones vero accesso
rias/multiplicatur valde: vt patet intuenti. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In eum qui quempiam christianorum per assassinos
interfecerit/vel interfici mādauerit, aut eos receptauerit/
defenderit/vel occultauerit. Ca. xvi.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Tatuimus</W></INI2> Vt &#xA757;cun&#xE8BF; princeps/ p&#x0303;latus/seu
q&#x0303;uis alia ecc&#x0142;iastica secularisue
&#xA751;sona que&#x0303;piā chr&#x0303;iano&#x211F; &#xA751; assassinos interfecerit vel in
terfici mādauerit (&#xA757;&#x0308;uis mors forsitan ex hoc nō sequa{t$}) aut eos<-P>

@@0@<filename:W0114-0159.jpg/>
@@1@<SE159><W>Excōmunicatio</W>. 71
<-P>receptauerit/defenderit vel occultauerit, excommunicationis sen
tentiam & depositionis a dignitate/ordine / honore / officio &
beneficio / incurrat ipso facto. Inno. iiij. de homicidio. ca. pro
humani. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est homicidi&#x0169;/nō qualec&#x0169;&#xE8BF;/
«/i>sed sacrileg&#x0169;: cōditus est. n. cōtra quādā sacri
legā viā occidendi chr&#x0303;ianos. Et quo ad &#xA751;sonas est vniuersalis.
Quo ad actiones vero cōprehendit &#xA757;n&#xE8BF; actiones. prima est chri
stianum per assassinos interficere: secunda est mandare etiam si
non sequatur effectus: tertia est eos assassinos receptare: quarta
est eos defendere: quinta est eos occultare. &#xF1E1; Vbi primo nota/&#xA759;
assassini non dicuntur hic qui vulgariter vocantur assassini: sed
quedam specialis gens infidelis (vt litera innuit) habens su&#x0169;
dominum: que hodie ignota videtur. &#xF1E1; Deinde aduerte/&#xA759; in
hoc canone mandati actio non punitur vt accessoria/sed vt prin
cipalis: & propterea punitur etiam si effectus non sequatur. &
simile est de alijs tribus actionibus sequentibus. Ita &#xA759; recepta=
tores/defensores/occultatores assassinorum etiam si non occide=
rint aut occisuri sint christianum, sunt excommunicati: quia sic
ius disponit. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In sacrilegos ecclesie romane terras offendentes. Ca. xvij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> Et anathe=
matizamus
omnes illos qui per se vel ali&#x0169; seu alios directe
vel indirecte/ sub quocun&#xE8BF; titulo vel colore oc=
cupant/detinent/vel hostiliter destruunt seu in=
uadunt, aut occupare/detinere vel discurrere aut inuadere hosti
liter presumunt in totum vel in partem / almam vrbem/regna
sicilie seu trinacrie / insulas sardinie & corsice / terram citra
pharum/patrimonium beati petri in tuscia / ducatum spoleta=
num/comitatum venaysin&#x0169;/sabine&#x0303;sem/marchie anchonitane/
masse/trebarie/romandiole/campanie & maritime prouincias,<-P>

@@0@<filename:W0114-0160.jpg/>
@@1@<SE160><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>ac terras specialis commissionis arnulforum, ciuitates&#xE8BF; nostras/
bononiam/ ferrariam/beneuentum/perusiam/ auinionem/ciui=
tatem castelli/tudertum, & alias ciuitates / terras & loca vel
iura ad ipsam ro. ecclesiam spectantia & adherentia: ac fauto=
res & defensores eorum: seu in his dantes auxilium/ consilium
vel fauorem. In pro. cene domini.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offen=
d&#x0169;tur terre ecclesie romane. Et quo ad perso
nas est vniuersalis. Quo ad actiones vero principales/ numerat
quattuor: scilicet occupare/detinere / hostiliter destruere seu in=
uadere/tam in presenti &#xA757;&#x0308; in futuro. Et modificantur dicte actio
nes multipliciter: scilicet perse vel ali&#x0169;/& directe vel indirecte.
& excludun{t$} colores etc. Accessorie a&#x0169;tsunt/ fauere/defendere/
cōsulere. Que a&#x0169;t sint terre & loca ecc&#x0142;ie ro. in lr&#x0303;a explicatur.
Et est papalis. &#xF1E1; Aduerte hic/&#xA759; qu&#x0169; in terris ecclesie cōtingit/&#xA759;
pars exñs extra armata manu volens intrare/ inuadit ciuitatem
non vt subtrahat eam ecclesie/ sed vt ipsa pars ibi regnet eo mō
quo partes iste regnare consueuerunt, canonem istum incurrit:
quia terram ecclesie in parte saltem hostiliter inuadit sub colore
manendi in domo sua. Immo (vt a communiter accide&#x0303;tibus
patet) hmōi inuasio tendit ad subtrahendum ecclesie ro. terrā
quo ad liberum regime&#x0303;. Romana siquide&#x0303; ecclesia in terris vbi
factio regnat, titulare dñium potius habet &#xA757;&#x0308; cum effectu.</P>
<P>&#x00B6; In latrones maritimos. Ca. xviij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōicamus</W></INI2> Et anathematizamus
oe&#x0303;s piratas/ cursarios/
latr&#x0169;culos maritimos: & illos p&#x0303;cipue &#xA757; mare
nr&#x0303;m a mōte arge&#x0303;tario vs&#xE8BF; ad tarracinā discur
rere, & nauigantes in illo depredari/ mutilare/
interficere/ac rebus & bonis suis spoliare presumpserunt hacte
nus & p&#x0303;sumunt. ac omnes receptatores eorundem: & eis auxi
lium dantes/consilium vel fauorem. In pro. cene domini.</P>

@@0@<filename:W0114-0161.jpg/>
@@1@<SE161><W>Excōmunicatio</W>. 72
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est latrocinium maritimum.
Et quo ad personas/vnum genus &#xA751;sonarum
nomina{t$} diuersis nominibus. nā pirate ijdem sunt &#xA757; vulgariter
corsarij appellan{t$}: latrunculi quo&#xE8BF; marini / parui pirate sunt.
Tot&#x0169; ergo genus pirata&#x211F; excōicatur: & p&#x0303;cipue in fra mare ec=
clesie ro. discurrenti&#x0169;. Actiones principales sunt quin&#xE8BF;: depre
dari/mutilare/interficere/bonissuis spoliare/& receptare eosde&#x0303;.
Accessorie a&#x0169;tsunt tres: cōsulere/auxiliari/ fauere. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In sacrilegos sede&#x0303; ap&#x0142;icā i&#x0303; suis victualibus offende&#x0303;tes. ca. xix.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōicamus</W></INI2> Et anathematizamus
oe&#x0303;s impedie&#x0303;tes seu in=
uadentes victualia seu alia ad vsum ro. curie
necessaria adducentes: vel qui ne ad ro. curiam
ipsa adducantur vel deferantur impediunt seu
perturbant: & qui talia fieri faciunt vel defendunt: cuiuscun&#xE8BF;
fuerint ordinis/preeminentie &c. In pro. cene do.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo offenditur
sedes ap&#x0142;ica in suis victualibus. Et quo ad
&#xA751;sonas est v&#x0142;is. Quo ad actiones principales/ sunt quattuor: sed
distincte in duas combinationes &#xA751;&#xA751; diuersitate&#x0303; termino&#x211F;. Nam
prima cōbinatio est impedire vel inuadere homines adducentes
victualia vel alia necessaria ad vsum romane curie. Secunda
vero cōbinatio est impedire vel perturbare ne p&#x0303;dicta adducan{t$}
ad curiā. Ita &#xA759; pri&#x0303;o prouide{t$} hominibus adducentibus: sec&#x0169;do
rebus adducendis. Quo ad actiones vero accessorias/ ponuntur
due actiones: scilicet defendere/vel facere fieri talia. &#xA757;&#x0308;uis errore
scriptor&#x0169; li fieri omissum sit in textu e&#x0303;t pl&#x0169;bato. Et est papalis.
&#xF1E1; Aduerte hic/&#xA759; qu&#x0169; ex vol&#x0169;tate & &#xA753;posito maleficia distin=
guan{t$}, si&#xA757;s nō gr&#x0303;a impedie&#x0303;di vel &#xA751;turbandi ea q&#x0303;sunt ad curiā/
sed cōsulendi &#xA753;prie pr&#x0303;ie cōmoditati/ inhibeat ne&#xA757;s extrahat de
pr&#x0303;ia fruges &c. &#xA757;&#x0308;uis inde sequa{t$} &#xA759; nō pñ ideferri ad curiā ro.<-P>

@@0@<filename:W0114-0162.jpg/>
@@1@<SE162><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>non propterea incidit in hunc canonem. Similiter siquis tem=
pore pestis in curia/inhibet suis nequis vadat romam/reuersu=
rus &c. non incidit in hunc canonem: & sic de similibus. quia
non per se agitur contra curiam, sed pro necessitate/pro sanitate
patrie & huiusmodi/per se agitur: licet per accidens redundet
in damnum curie. sed pene ac censure intelligende sunt penes
id quod est per se, & non penes id quod est per accidens.</P>
<P>&#x00B6; In sacrilegos christianum principatum offendentes /
opem ferendo inimicis crucis christi. Ca. xx.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> Et anathe=
matizamus
illos qui contra christum & populum christia
num/sarracenis arma / ferrum & lignamina
deferunt galearum: eos etiam qui galeas eis ven
dunt vel naues: qui&#xE8BF; in piraticis sarracenorum nauibus curam
vel gubernationem exercent, aut machinis aut quibuslibet alijs
aliquod eis impendunt consilium vel auxilium in dispendium
terre sancte. Ipsos&#xE8BF; rerum suar&#x0169; priuatione mulctari/& capien
tium seruos fore censemus: precipientes vt per omnes vrbes ma
ritimas in diebus dominicis & festiuis huiusmodi sententia pu
blice innouetur. Et talibus gremium non aperiatur ecclesie, nisi
totum quod ex commercio tam damnato perceperint & tantun
dem de suo/in subsidium terre sancte transmiserint. Et in fra.
Quod si forte soluendo non fuerint, sic alias reatus tali&#x0169; casti
getur/&#xA759; in pena ipsorum alijs interdicatur audacia similia pre=
sumendi. Inno. in conci. gñali. extra de iudeis. ca. ad liberand&#x0169;.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium contra chri
stianum principatum commissum / opem fe
rendo inimicis crucis christi. Et multis in locis repetitus diuersi
mode inuenitur: & in iure/& in extrauagātibus/ & in &#xA753;cessu
qui fit in cena domini.</P>

@@0@<filename:W0114-0163.jpg/>
@@1@<SE163><W>Excōmunicatio</W>. 73
<P>&#x00B6; Vt aute&#x0303; clare percipiatur quid/quando & vbi prohibit&#x0169; sit,
distingue tempora & loca. Et scito &#xA759; secundum omne tempus
& secundum oe&#x0303;m locum infidelium, excōicati sunt deferentes
equos/arma/ferrum/lignamina/& alia prohibita quibus chri=
stianos impugnant: vt patet in cena do. vbi sic dicitur. Excōi=
camus & anathematizamus omnes illos, qui equos/arma/fer=
rum/lignamina/ & alia prohibita deferunt sarracenis/turcis/et
alijs christi nominis inimicis, quibus christianos impugnant.</P>
<P>&#xF1E1; Tempore vero guerre excōicati sunt deferentes etiā quodc&#x0169;&#xE8BF;
mercimonium: vt patet in ca. quod olim. de iudeis & sarra. Et
omni rursus tempore / deferentes etiam victualia & quecun&#xE8BF;
mercimonia in alexandriam vel alia loca sarracenorum terre
egipti, excōicati sunt: vt patet in extrauagan. cle. v. multa mentis.
posita inter cōes extrauagantes in ti. de iude. & sarra. Et tā hec
tertia &#xA757;&#x0308; prima excōicatio reseruatur pape. secunda autem quate=
nus ab vtra&#xE8BF; harum separatur, ab ep&#x0303;o absolui potest.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte deinde/&#xA759; appellatione armorum veniunt nō solum
offensiua/sed defensiua, ex quacun&#xE8BF; materia sint. Per ferrum
autem & lignamina/precipuam materiam intellige armorum
& galearum ac nauium. Et per alia prohibita/accipe non sol&#x0169;
naues & galeas ipsas, sed quascun&#xE8BF; secundarias proprias ma=
terias armorum, galearum/nauium: vt sunt sartie/vela galea=
rum, & breuiter quecun&#xE8BF; ad hoc sunt vt ex eis christiani im=
pugnentur: sic enim processus cene domini explicat. Victualia
autem & cōis vsus merces (vt panni linei vel lanei, & alia hu
iusmodi) non veniunt appellatiōe prohibitorum: vt patet ex eo
&#xA759; in dicta extrauagante post&#xA757;&#x0308; dictum est. ferrum/equos/ arma
& alia vetita, subiungitur. necnon victualia & mercimonia.
Vnde sequitur &#xA759; excōicatio cene domini/non extenditur ad de
ferentes victualia et cōes merces ad infideles. Et hoc bene nota.
Vnde has omnes merces deferentes non sunt excōicati, nisi tem
pore guerre / aut nisi in alexandriam vel partes egipti deferāt:<-P>

@@0@<filename:W0114-0164.jpg/>
@@1@<SE164><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>quum excōicatio contra illos non inueniatur/ nisi vt dict&#x0169; est.
&#xF1E1; Et quilibet canon est vniuersalis quo ad personas. Sed quo ad
actiones distant: quia in hoc canone explicantur quin&#xE8BF; actio=
nes. prima est deferre: secunda vendere: tertia curam exercere:
quarta consulere: quinta auxiliari: vt patet in textu. In canone
vero cene domini sola vna actio ponitur: scilicet deferre. Et est
non solum papalis / sed penalis absolutio: vt in iure recitato
vides.</P>
<P>&#x00B6; In effractores locorum sacrorum. Ca. xxi.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Emoratos</W></INI2> Sacrilegos (qui scilicet
con fregerant violenter
quasdam ecclesias/& expoliauerant) excom=
municatos nuncietis: & faciatis sicut excōmu=
nicatos arctius euitari, donec passis iniuriā con
grue satisfaciant/& damna data resartiant, & cum lr&#x0303;is vestris
rei veritatem continentibus apostolico se conspectui represente&#x0303;t.
extra de sen. excom. conquesti.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo frangi{t$}
ecclesia & spoliatur. Et quo ad personas vni
uersalis est. Quo ad actiones vero comprehendit duas simul:
scilicet frangere & expoliare. &#xF1E1; Vbi nota primo / duo requiri
simul vt sit locus canoni: scilicet effractionem & spoliationem.
Et effractio quidem ad templum (siue frangatur paries / siue
ianua/siue sera/siue tectum &c.) spoliatio autem ad res que
tolluntur/refertur. Et propterea siquis aperiret ecclesiam & spo
liaret/aut frāgeret sed non spoliaret, nō subijcere{t$} huic canoni.
&#xF1E1; Nota secundo/&#xA759; hic canon nullam inferr excōmunicatione&#x0303;:
sed latam supponit/& denunciationem mandat/ ac denunciati
absolutionem apostolice sedi reseruat. Sed vbi lata sit ista senten
tia que hic supponitur/non facile patet. nisi dicendo &#xA759; canon
iste per hec sua verba interpretatur / quo ad hunc casum fuisse
anathema late sente&#x0303;tie canone&#x0303; lucij pape in decretis. xvij. q. iiij.<-P>

@@0@<filename:W0114-0165.jpg/>
@@1@<SE165><W>Excōmunicatio</W>. 74
<-P>ca. omnes ecclesie. Indubie siquidem tenetur huiusmodi eccle=
siarum effractores cumspolio/esse ipso iure excommunicatos ex
hoc textu: quia mandantur denunciari excommunicati: non pōt
enim denunciari excommunicatus nisi qui iam est excōicatus.
Et est papalis post denunciationem.</P>
<tspb>                    &#x00B6; In incendiarios. Ca. xxij.</tspb>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Ncendiarii</W></INI2> Ex quo sunt per ecclesie
sententiam publicati, pro
absolutionis beneficio ad sedem apostolicā sunt
mittendi. Cle. iij. extra de sen. ex. ca. tua.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est iniuriosum incendium.
Et quo ad personas est vniuersalis. Quo ad
actiones vnam solam punit actionem: scilicet iniuriose incende
re/non qualitercun&#xE8BF;/sed post sententiam. &#xF1E1; Vbi nota nullam in
hoc canone excommunicationis sententiā ferri: sed si per eccle
sie (hoc est prelatorum) sententiam sunt non solum excom
municati/sed publicati, tunc absolutio reserua{t$} sedi apostolice.
Et quia non arctat se canon ad incendiarios ecclesiarum, ideo
de quibusc&#x0169;&#xE8BF; incendiarijs intelligo. Et intelligitur in proposito
incendiarius non ab actu incendendi / sed a vitio: qui. n. malo
studio incendit domum/segetem/oliuet&#x0169; &c. ince&#x0303;diarij crime&#x0303;
incurrit. &#xF1E1; Et scito excōicatione&#x0303; cōtra incendiarios ecclesiarum
latā/nullibi inuentam a me esse, &#xA757;&#x0308;uis quesierim que allegantur
loca. & propterea non habeo eos pro excommunicatis. Et siqui
forte fundent excōicationem hancsuper canone qui hr&#x0303;. xi. q. iij.
ca. canonica. aduertant primo canone&#x0303; illum cōem esse omnibus
violatoribus ecclesiar&#x0169;. deinde &#xA759; nō vr&#x0303; ligare omnes chr&#x0303;ifide=
les: quia vr&#x0303; canon nec concilij vniuersalis nec pape/sed particu
laris synodi: scilicet aurisiacen. constat autem hmōi canones pre
sertim penales/nec ex se nec ex gratiani compilatoris authorita
te vim suam extendere ad vniuersas christi ecclesias.</P>

@@0@<filename:W0114-0166.jpg/>
@@1@<SE166><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In eos &#xA757; chr&#x0303;ianos nau fragātes rebus suis spoliāt. Ca. xxiij.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Lli</W></INI2> Qui chr&#x0303;ianos nau fragi&#x0169; patientes spoliāt
rebus suis, nisi ablata reddiderint/ excom=
municationise nouerint subiacere. Ex cōci. laterane&#x0303;.
de raptoribus. ca. excommunicationi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est furt&#x0169; seu rapina bonor&#x0169;
nau frago&#x211F;. Et quo ad &#xA751;sonas v&#x0142;is est. Quo
ad actiones vnā punit: scilicetspoliare bonis patie&#x0303;tes nau fragi&#x0169;.
&#xF1E1; Vbi aduerte canone&#x0303; hunc cōtra iniquā detentione&#x0303; re&#x211F; chr&#x0303;ia=
no&#x211F; nau frago&#x211F;/cōsiderasse duo cōcurrere in hac ini&#xA757;tate. Pri&#x0303;o
acceptione&#x0303; re&#x211F; ex nau fragio: deinde vsurpatione&#x0303; ear&#x0169;de&#x0303; re&#x211F; vt
&#xA753;pria&#x211F;. Et &#xA757;a primus actus (hoc est acci&#xA751;e hmōi res) pōt bñ et
male fieri, & he&#x0303;t spe&#x0303;m boni (qm&#x0303; est saluatio re&#x211F; &#xA751;iclitanti&#x0169;)
& pōt fieri ex pia charitate/ad ope&#x0303;. s. ferendā dñis re&#x211F; illa&#x211F;, &
pōt fieri ex auara iniquitate ad appropriand&#x0169; sibi res illas: ideo
nō est punitus actus iste acceptionis ab hoc canone. Sec&#x0169;dus āt
actus (qui est dete&#x0303;tio rei aliene inuito dño) qm&#x0303; manifestā & in
excusabile&#x0303; cōtinet ini&#xA757;tate&#x0303;, punitus e&#x0303; ab hoc canone excōis sni&#x0303;a.
Et quia actus iste (scilicet detinere res nau frago&#x211F; ipsis inuitis)
cōsumma{t$} in omissione restōnis, &#xA751;&#xA751;ea canon iste non percutit
hmōi quasi raptores seu fures/nisi qu&#x0169; venerint ad omissionem
restōnis debite. Et &#xA757;a te&#x0303;pus restitue&#x0303;di determinat&#x0169; est ad statim
(quia obligat semper & ad semper) ideo statim incurri{t$} hec
excōicatio qu&#x0169; quis est in mora: hoc est qu&#x0169; quis pōt restituere
& non restituit. Nec est opus monitione. t&#x0169; quia tp&#x0303;s restōnis
determinat&#x0169; est ipso iure: vt dict&#x0169; est. tum quia falsum est cen
suras cōtra omittentes/exigere monitione&#x0303;: vt patet ex eo &#xA759; inqui
sitores odio vel amore &c. omitte&#x0303;tes/ abs&#xE8BF; alia monitione sunt
excōmunicati: iuxta ca. multorum. de here. in cle. Et est ep&#x0303;alis.
&#xF1E1; Aduerte confessor leges aut consuetudines alicubi de confisca
tione bonorum nau fragor&#x0169;/esse corruptiones leg&#x0169; & bonor&#x0169;
mor&#x0169;, addentes afflictionem afflicto.</P>

@@0@<filename:W0114-0167.jpg/>
@@1@<SE167><W>Excōmunicatio</W>. 75
<Z><W>Contra offendentes ap&#x0142;icā sede&#x0303;</W>.</Z>
<P>&#x00B6; In cardinales sede vacante cōstitutioni de romani pont.
preter simoniam facienda electione/quouis modo contra=
uenientes. Ca. xxiiij.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nhibemus</W></INI2> Omnibus & singulis
sancte ro. ecclesie cardi=
nalibus qui pro tempore erunt/& eorum sacro
collegio, ne apostolica sede vacante predictis
(scilicet de romani pont. preter simoniam fa
cienda electione) contrauenire vel contra premissa vel aliquod
premissorum statuere/disponere/ordinare/vel aliquo modo fa=
cere seu attentare presumant quocun&#xE8BF; exquisito colore vel cā/
sub excōis late sententie pena: quā ipso facto incurrant. Et a qua
non nisi per romanum pont. canonice electum absolui possint,
nisi in mortis articulo. Iulius. ij. in extrauaganti/quum tam di=
uino. & fuit per lateranense concilium approbata.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est simonia nō quecun&#xE8BF;/ sed
circa electionem pape. Et quo ad personas est
particularis: vtpote solos cardinales comprehendens. Quo ad
actiones vero numerat sex actiones. prima est contrauenire:
secunda statuere: tertia disponere: quarta ordinare: quinta aliquo
modo facere: sexta aliquo modo attentare. Et hec omnia intelli=
guntur sede vacante. Ita &#xA759; si cardinales cōtra ordinata de pape
preter simoniam electione contraueniant aut statuant &c. sunt
excōicati. Et est papalis. &#xF1E1; Vbi nota &#xA759; licet secundum antiqua
iura non potuisset excipi contra papam simoniace elect&#x0169; (quia
quant&#x0169;cun&#xE8BF; simoniacus erat verus papa) post hanc tamen
constitutionem papa simoniace electus nō est papa in veri tate.
Et cardinales sede vacante iurant se seruaturos hanc consti=
tutionem.</P>

@@0@<filename:W0114-0168.jpg/>
@@1@<SE168><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In eos qui ab ordinationibus/sententijs seu mandatis ro.
pon. ad futurum concilium appellant, aut fauore&#x0303;/cōsilium/
auxiliumue ad hoc prestant &c. Ca. xxv.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Ane</W></INI2> Olim fe. re. pius papa. ij. predecessor
noster de fratrum suorum sancte ro.
ecc. cardinalium cunctorum&#xE8BF; prelatorum / ac
diuini & humani iuris interpretum curiā ro.
sequentium in dieta seu congregatione man=
tuana existentium approbatione/matura prius & graui p&#x0303;missa
discussione, & de eorundem congregatorum vnanimi consilio
& assensu ac ex certa scientia prouocationes ad futurum conci
lium efficacissimis & palpabilibus rationibus tan&#xA757;&#x0308; erroneas &
detestabiles damnauit: ac sub excommunicationis late sententie
& interdicti penis precepit, nequa persona cuiusuis dignitatis
siue etiam vniuersitas aut collegium quouis quesito colore ab
ordinationibus sententijs seu mandatis quibuscun&#xE8BF; suis & suc
cessorum suorum / appellationem huiusmodi interponere au=
deant. & contrafacientes vna cum fautoribus suis/ & consili&#x0169;
auxiliumue prestantibus (siue tabelliones sint siue testes/siue
aduocati siue alij quicun&#xE8BF;) non solum penis & censuris pre=
dictis/sed etiam his que lese maiestatis & heretice prauitatis reis
imponuntur obnoxios esse statuit. &#x00B6; Et in fra. Dictas&#xE8BF; penas &
earum quālibet oe&#x0303;s illos ipso facto incurrere volumus (cuius=
cun&#xE8BF; conditionis existant & gradus prerogatiua prefulgeant)
qui in senatu/concilijs/parlamentis/cōgregationibus etiam syno
dalibus & prouincialibus vel alias quomodolibet tacite vel ex=
presse/voce vel scripto/per se vel alium/ cuiuscun&#xE8BF; timoris vel
reuerentie velamine vel pretensa excusatione & superioris
mandato non obstañ. decreuerint/ consuluerint seu deliberaue=
rint/vel aliorum dicta approbauerint/consilium aut vocem de=
derint vt ad futurum vniuersale concilium a nobis vel successo
ribusnostris romanis pont. contra predictam constitutionem<-P>

@@0@<filename:W0114-0169.jpg/>
@@1@<SE169><W>Excōmunicatio</W>. 76
<-P>appellare liceat possit vel debeat, dictas penas ad ipsos & eorum
quemlibet contrauenientem in premissis / tenore presentium ex/
tendentes & loc&#x0169; habere declarātes omni ambiguitate cessante.
Iulius. ij. in extraua. suscepti regiminis.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium contra sedis
apostolice primatum. Et quo ad personas est
vniuersalis. Quo ad actiones vero principales constitutio pij po
nit vnam tantum: scilicet appellationem ad futurum concili&#x0169;
ab ordinationibus/sententijs seu mandatis ro. pont. sed accesso=
rias ponit tres: fauere/consulere/auxiliari. Extensio autem iulij
addit sex actiones principales: scilicet decernere/consulere/deli=
berare / approbare aliorum dicta/ consilium dare/vocem dare/
vt ad suturum concilium contra dictam constitutionem pij ap/
pellari liceat possit vel debeat. Et quelibet actio multiplica{t$} per
modos/tacite vel expresse/voce vel scripto/per se vel per alium.
&#xF1E1; Vbi nota primo &#xA759; licet omnes iste actiones tan&#xA757;&#x0308; accessorie fue
rint excommunicationi subiecte per constitutionem pij, nō erāt
tamen per constitutionem illam excōmunicationi subiecte tan&#xA757;&#x0308;
principales actiones. & propterea non erant isti dantes consili&#x0169;
aut vocem verbo vel scripto / excommunicati nisi subsecuto
effectu (hoc est nisi subsecuta principali actione que est appel
lare ad futurum concilium) sed per adiunctam extensionem
iulij quilibet horum est excommunicatus statim vt dat vocem
seu consilium vt possit liceat seu debeat appellari/etiā si effectus
non subsequatur: quia sic disponit decretalis ista. alioquin frustra
esset extensio ista ad easdem actiones vt accessorias & concomi
tantes: quoniam iam per pium comprehense sic erant sub nomi
ne dantium consilium/auxilium vel fauorem. &#xF1E1; Nota secundo
differentiam inter consulentes &#xA759; fiat hec appellatio/& consulen
tes &#xA759; fieri possit aut liceat aut debeat hec appellatio. nam primi
non sunt excommunicati nisi sequatur appellatio, quia per pij
constitutionem excommunicantur vt cooperatores. Secundi<-P>

@@0@<filename:W0114-0170.jpg/>
@@1@<SE170><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>autem sunt excommunicati ipso facto: vt patet per extensionem
iulij. Nec istius differentie querenda est alia causa / nisi quia
decretalis sic disponit: & pene non sunt extendende vltra pro=
prios casus.</P>
<P>&#x00B6; In literarum apostolicarum falsarios/ & ipsorum fau=
tores. Ca. xxvi.</P>
<P><huifu>N</huifu><INI2><W>Os</W></INI2> Omnes falsarios literarum apostolica
rum/qui per se vel alios vitium falsita
tis exercent / cum defensoribus & fautoribus
suis anathematis vinculo decernimus innoda/
tos &c. Inno. iij. extra de cri. fal. ad falsario&#x211F;.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
apostolica sedes in falsitate suarum lr&#x0303;arum.
Et quo ad personas est vniuersalis. Quo ad actiones principa=
les continet duas. prima est exercere vitium falsitatis in apostoli
cis literis per seipsos: secunda est exercere hoc idem per alios.
Et duas accessorias: scilicet fauere & defendere. &#xF1E1; Aduerte pri&#x0303;o
&#xA759; canon excommunicationis nō extendit se ad omnes q&#x0169;olibet
falsarios: hoc est qui quouis modo possunt dici falsarij apostoli
carum literarum. Vnde non comprehendit subrepticias seu ob/
repticias literas apostolicas impetrantes & edentes: quoniam lr&#x0303;e
tales non sunt false, sed vere lr&#x0303;e apostolice. Nec comprehendit
vtentes scienter lr&#x0303;is apostolicis falsis: quia canon ipse distinguit
vte&#x0303;tes cōtra exercentes per se viti&#x0169; falsitatis hmōi, ac &#xA751; hoc ape
rit vte&#x0303;tes non venire appellatione exercenti&#x0169; per se viti&#x0169; falsita
tis hmōi. Et qu&#x0169; constet &#xA759; non oportet vtentes comprehe&#x0303;di sub
appellatione exercentium per ali&#x0169; (qu&#x0169; &#xA751; seip&#x0303;os vtantur lr&#x0303;is
falsis) cōsequens est vt non cōprehe&#x0303;dan{t$} vte&#x0303;tes sub hac ce&#x0303;sura.
&#xF1E1; Nota secundo in eodem capitulo subiungi excōmunicatione&#x0303;
contra laicosvte&#x0303;tes lr&#x0303;is apostolicis falsis. Ita &#xA759; prima excōicatio<-P>

@@0@<filename:W0114-0171.jpg/>
@@1@<SE171><W>Excōmunicatio</W>. 77
<-P>est communis laicis & clericis. Secunda a&#x0169;t est propria laicis:
quia textus disponit aliam penam clericis. Prima quo&#xE8BF; excom=
municatio comprehendit apostolicar&#x0169; lr&#x0303;arum falsarios oe&#x0303;s qui
viti&#x0169; falsitatis exercent &#xA751; se vel alios. Secunda a&#x0169;t solos vte&#x0303;tes.
&#xF1E1; Aduerte tertio/&#xA759; licet neutra ha&#x211F; excōication&#x0169; sit pape reser
uata ex hoc textu, ex processu tñ cene dñi reserua{t$} prima: & ex
tendi{t$} excōicatio prima abs&#xE8BF; limitatione aliqua ad omnes fal
sarios lr&#x0303;a&#x211F; apostolica&#x211F;/& supplication&#x0169; gr&#x0303;am vel iustitiā con
cernenti&#x0169;. Et dr&#x0303; sic. Excōicamus & anathematizamus omnes
falsarios bulla&#x211F; seu lr&#x0303;a&#x211F; ap&#x0142;ica&#x211F;, & supplication&#x0169; gr&#x0303;am vel
iustitiā cōcernenti&#x0169;/per ro. pon. vel vicecancellarium seu geren
tes vices eo&#x211F; aut officium vicecancellarij sancte ro. ecclesie de
mandato eiusde&#x0303; ro. pontificis signata&#x211F;: aut sub nomine eiusde&#x0303;
ro. pont. vicecancellarij aut gerenti&#x0169; vice&#x0303; predicto&#x211F; / signantes
supplicationes easde&#x0303;. Vbi videre potes &#xA759; canonis istius materia
est latior quo ad actiones & quo ad action&#x0169; materias. Quo ad
actiones quide&#x0303;: &#xA757;a ibi sola falsatio, hic falsatio & signatio. Quo
ad materias vero: quia ibi sol&#x0169; de lr&#x0303;is ap&#x0142;icis/hic de lr&#x0303;is & sup
plicationibus agitur. &#xF1E1; Aduerte quarto/&#xA759; in ca. dura. de cri. fal.
reseruatur pape absolutio tenentis literas apostolicas falsas post
viginti dies, si ep&#x0303;s tulit contra tales in cōmuni excōicationem.
&#xF1E1; Recolito quo&#xE8BF;/&#xA759; tam vtens falsis &#xA757;&#x0308; tene&#x0303;s falsa, &#xA751; se loque&#x0303;do
nō est nisi qui ex intentione vti{t$} falsis aut tenet falsa: hi. n. soli
directe crimen hoc incurr&#x0169;t. Vñ vtentes aut tenentes ignorāter/
nō ligan{t$}: nisi forte ignorantia tam culpabilis fuerit vt redeat
actus in naturā sui vitij. quod regulariter non est qñ si sciuisset/
nullo pacto vsus fuisset aut tenuisset. & hoc in foro con scie&#x0303;tie.
&#xF1E1; Aduerte &#xA757;nto/&#xA759; (vt refert sanctus anthoninus archi. flo. in
tertia &#xA751;te ex hostien.) lr&#x0303;is dñi pape nec in magno nec in modi
co quis man&#x0169; apponere pōt/etiam lr&#x0303;am vel punct&#x0169; corrige&#x0303;do:
ita &#xA759; ip&#x0303;o facto excōis sententiam incurrit/reseruatā sedi ap&#x0142;ice:
exceptis officialibus quibus hoc competit.</P>

@@0@<filename:W0114-0172.jpg/>
@@1@<SE172><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In offendentes apostolice sedis authoritatem tam in suis
suorum&#xE8BF; literis/ processibus & exequutionibus, &#xA757;&#x0308; in iuris
dictionum / fructuum / reddituum & prouentuum non
vacantium vsurpatione &c. Ca. xxvij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> Et anathe=
matizamus
illos qui ne literis & mandatis apostolice sedis
& legatorum ac nunciorum & iudicum dele
gatorum eiusdem gratiam vel iustitiam con=
cernentibus, decretis&#xE8BF; super illis & ceteris iudicatis/ processibus
& exequutorialibus non habito primum eor&#x0169; beneplacito &
assensu pareatur: neue tabelliones & notarij super huiusmodi
literarum & processuum exequutione instrumenta vel acta
conficere, aut confecta parti cuius interest tradere sub grauissi=
mis penis prohibere/statuere seu mandare presumunt. Quiue
iurisdictiones seu fructus/redditus & prouentus ad ecclesiasti=
cas personas ratione ecclesiarum / monasteriorum & aliorum
beneficiorum ecclesiasticorum per eas obtentorum pertinentes
vsurpant vel arripiunt, seu quauis occasione vel causa sine ro=
mani pont. expressa licentia sequestrant. Vel qui per se vel ali&#x0169;
seu alios directe vel indirecte predicta exequi vel procurare/aut
in eisdem consilium/auxilium vel fauore&#x0303; prestare non veren{t$}:
cuiusc&#x0169;&#xE8BF; p&#x0303;eminentie/dignitatis &c. fuerint. In pro. cene dñi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offen=
ditur authoritas apostolice sedis tam in suis
suorum&#xE8BF; literis/processibus & exequutionibus, &#xA757;&#x0308; in iurisdictio
num/ fructuum / reddituum & prouentuum non vacantium
vsurpatione. Et quo ad personas est vniuersalis. Quo ad actio=
nes vero principales/secundum diuersitatem materia&#x211F; diuersi
ficatur. nam respectu prime materie tres actiones principales po
nuntur: scilicet sub grauissimis penis prohibere/statuere/manda
re. Ita &#xA759; primo excōicantur omnes prohibentes vel statuentes<-P>

@@0@<filename:W0114-0173.jpg/>
@@1@<SE173><W>Excōmunicatio</W>. 78
<-P>vel mandantes ne obedia{t$} literis & mandatis &c. non habito
primo ipsorum mandantium beneplacito & assensu. Et est hec
excommunicatio contra illos qui statuunt aut mandant subdi=
tis suis ne obediant curie romane mandatis sine consensu ip&#x0303;o&#x211F;
mandantium. Et in eodem contextu circa eandem primam ma
teriam simul excommunicantur omnes qui prohibent vel sta=
tuunt aut mandant, ne tabelliones & notarij instrumenta seu
acta conficiant/vel confecta tradant parti. &#xF1E1; Deinde circa secun
dam materiam tres actiones ponun{t$}. prima est vsurpare: secun
da arripere: tertia sequestrare. Vbi quin&#xE8BF; cōditiones apponun{t$}.
prima ex parte rei accepte, scilicet &#xA759; sit res ecclesie: puta &#xA759; sit
iurisdictio/ fructus/prouentus/redditus ecclesie. Et per hanc con
ditionem excluduntur prouentus prophani quos aliunde eccle=
siastice haberent persone. Secunda &#xA759; res ecclesie vsurpentur/ar
ripiantur aut sequestrentur non qualitercun&#xE8BF;, sed vt proue&#x0303;tus/
vt redditus/vt fructus ecclesie: quoniam formaliter verba intel
ligenda sunt. Et per hanc conditionem excluduntur fures seu
latrones qui res ecclesie furantur aut rapiunt vt quasdam res,
& non ea ratione quia sunt fructus aut redditus ecclesie: factus
est. n. canon iste/ non contrafures & latrones, sed contra domi
nos qui beneficiorum ecclesiasticorum prouentus vsurpant aut
sequestrant. Et quia non limitatur ad dominos/ligat omnes qui
ea ratione arripiunt quia sunt prouentus talis ecclesie. Tertia &#xA759;
pertineat ad personam ecclesiasticam obtinentem illud bñfici&#x0169;.
Et per hanc conditionem excluduntur res eedem si sint ecclesia
rum vacantium. Quarta est &#xA759; ista fiant sine expressa licentia
pape. Ex qua forte sequitur quinta/ scilicet &#xA759; ista fiant quasi au=
thoritatiue: vt nobiles domini & ministri qui vsurpant aut arri
piunt aut sequestrant quasi potestatem habentes incurrāt hunc
canonem: qui directe factus est ad protegendum beneficiatos
ab huiusmodi vsurpatoribus. Sed parum prodesse videtur:
quia domini faciunt quod volunt. Et si sunt magni domini,<-P>

@@0@<filename:W0114-0174.jpg/>
@@1@<SE174><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>oportet habere patientiam/& canones silere. &#xF1E1; Quo ad actio=
nes vero accessorias/multiplicatio magna est propter tot modos.
& extenditur ad omnia & singula premissa. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In impugnantes literas electi in papam ante&#xA757;&#x0308; co=
ronetur. Ca. xxviij.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Duerte</W></INI2> Hoc in loco / &#xA759; impugnantes
literas electi in papam antequā
coronetur / sunt ipso facto excommunicati per
quandā extrauagantem benedicti. xi. vt refert
sanctus anthoninus archi. flo. in tertia parte. ti.
xxiiij. ca. lxviij.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui sub quibusuis penis/ne sine ipsorum inhiben
tium aut principum beneplacito mandentur exequutioni
litere apostolice inhibent &c. Ca. xxix.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> Et anathe=
matizamus
omnes illos qui sub quibusuis penis/quibusc&#x0169;&#xE8BF;
personis in genere & inspecie, ne aliquas literas
apostolicas etiam in forma breuis tam gratiam
&#xA757;&#x0308; iustitiam concernentes/& citationes & exequutoriales que a
sede predicta emanarunt & pro tempore emanabunt/sine eor&#x0169;
vel principum beneplacito & examine exequutioni mandent/
inhibent: ac notarios/ exequutores vel subexequutores literar&#x0169;/
monitoriorum/citationum & inhibitionum huiusmodi capi&#x0169;t/
incarcerant & detinent/vel capi & incarcerari & detineri fa=
ciunt. Et qui ex eorum officio vel ad instantiam quor&#x0169;cun&#xE8BF;
personas ecclesiasticas/& capitula/conuentus & collegia eccle
siarum quar&#x0169;cun&#xE8BF;, coram se ad suum tribunal / audientiam/
cancellariam / consilium vel parlamentum trahunt: ac preter
iuris communis dispositione&#x0303; trahi faciunt v$unclearprocurant/directe
vel indirecte/quouis q&#x0303;sito ingenio vel colore. In pro. cene dñi.</P>

@@0@<filename:W0114-0175.jpg/>
@@1@<SE175><W>Excōmunicatio</W>. 79
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi=
tur authoritas sedis apostolice, primo in suis
literis/citationibus & exequutionibus: secundo in suis notarijs/
exequutoribus & subexequutoribus: tertio in ecclesiasticis per/
sonis/capitulis/conuentibus & collegijs. Et quo ad personas est
vniuersalis. Quo ad actiones diuersificatur sec&#x0169;dum materias.
nam in prima materia ponit vnam actionem, scilicet sub qui=
busuis penis inhibere ne sine ipsorum inhibentium aut princi=
pum beneplacito exequutioni mandentur litere apostolice/ &
alia premissa. In secunda vero materia ponit tres actiones dupli
catas. prima est capere: secunda incarcerare: tertia detinere. Et
duplicantur per facere capi / incarcerari vel detineri. In tertia
demum materia ponit actiones tres. prima est trahere ad suum
tribunal/audientiam &c. preter iuris communis dispositionem:
sc&#x0111;a est trahi facere: tertia est trahi procurare.</P>
<P>&#xF1E1; Vbi nota in tertia materia / &#xA759; licet appareat &#xA759; iste canon sit
editus contra dominos seculares/ qui seipsos constituunt iudices
ecclesiasticarum personarum &c. secundum tamen veritatem
ligat etiam ecclesiasticos/ qui preter iuris communis dispositio/
nem hec eadem presumunt authoritate alia &#xA757;&#x0308; ecclesiastica: quia
in hoc canone non fit discretio inter laicos & clericos quum ex
communicantur: non. n. dicitur. excommunicamus illos laicos/
sed absolute illos. Et forte fuit ratio / quia in multis locis prelati
ecclesiastici instituuntur a principibus ad causas huiusmodi: &
propterea omnes cōiter sunt hic excōicati. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In offendentes sedis apostolice authoritatem in cogni=
tione causarum. Ca. xxx.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōicamus</W></INI2> Et anathematizamus
oe&#x0303;s & singulos vice=
cancellarios & consiliarios ordinarios & extra
ordinarios quor&#x0169;cun&#xE8BF; regum & principum
ac cancellariorum/ cōsilior&#x0169; & parlamento&#x211F;:<-P>

@@0@<filename:W0114-0176.jpg/>
@@1@<SE176><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>necnon procuratores generales eorundem vel aliorum princi=
pum secularium etiam si imperiali/regali/ ducali vel alia qua=
c&#x0169;&#xE8BF; prefulgeant dignitate: necnon archiepiscopos & episcopos/
abbates & commendatarios eor&#x0169;&#xE8BF; vicarios & officiales. qui
per se vel alium seu alios/ quar&#x0169;cun&#xE8BF; exemptionum vel alia=
rum gratiarum & literarum apostolicarum/necnon decima&#x211F;,
& beneficiales ac alias spirituales & spiritualibus annexas cau
sas ab auditoribus & commissarijs nostris aduocant: ac exequu
tiones monitoriorum/citationum/inhibitionum/ sequestrorum/
exequutorialium & aliarum literarum apostolicarum tam gra=
tiam &#xA757;&#x0308; iustitiam concernentium, a nobis necnon camerario &
presidentibus camere apostolice/ac auditoribus & commissarijs
apostolicis/in eisdem causis pro tempore emanatarum, illar&#x0169;&#xE8BF;
cursum & audientiam/ac personas/capitula/ conuentus & col
legia causas ipsas prosequi voleñ. authoritate laicali impediunt/
& se de illarum cognitione tan&#xA757;&#x0308; iudices intromittere: ac partes
actrices que illas committi fecerunt & faciunt / ad reuocand&#x0169;
seu reuocari faciendum citationes vel inhibitiones aut alias lite
ras in eis decretas, & ad faciendum eos contra quos tales inhi=
bitiones emanarunt/a censuris & penis in illis contentis absolui
ordinant vel compellunt. In pro. cene do.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
authoritas sedis apostolice in causarum co=
gnitione. Et quo ad personas comprehendit nouem genera per=
sonarum. primo vicecancellarios: secundo consiliarios quor&#x0169;=
cun&#xE8BF; regum vel principum/cancellariorum/ consiliorum/par=
lamentorum: tertio generales procuratores eorunde&#x0303; &c. quarto
archiepiscopos: quinto episcopos: sexto abbates: septimo cōmen=
datarios: octauo eorum vicarios: nono eor&#x0169; officiales. Quo ad
actiones autem ponit quin&#xE8BF; actiones. ita tamen vt quelibet intel
ligatur/tam si per se &#xA757;&#x0308; si per alium &#xA757;s illā exerceat. Et referun{t$}<-P>

@@0@<filename:W0114-0177.jpg/>
@@1@<SE177><W>Excōmunicatio</W>. 80
<-P>ad diuersa iste diuerse actiones: nisi due vltime / que referuntur
ad idem. Prima actio est aduocare causas ab auditoribus vel
commissarijs apostolicis: secunda est authoritate laicali impedi
re exequutiones aut causarum cursum seu audientiam, aut per
sonas/capitula/conuentus seu collegia causas ipsas prosequi vo/
lentes: tertia est se de illarum cognitione tan&#xA757;&#x0308; iudices intromit
tere: quarta simul cum quinta est ordinare vel compellere par
tes actrices ad reuocandum &c. vel ad faciendum absolui a cen
suris & penis eos contra quos tales inhibitiones emanarunt.
Ita &#xA759; quicun&#xE8BF; ex supradictis nouem generibus personarum
aliquam harum quin&#xE8BF; actionum perse vel alium fecerit, excōi
catus est. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; Et aduerte diligentissime docte confessor / &#xA759; in processu sepe
dicto cene domini sub adriano. vi. excluduntur excusationes
principum vel consiliariorum & huiusmodi / excusantium se
super tolerantia romani pont. & huiusmodi. nā ibi post omnes
censuras habentur hec verba. Declarantes nihilominus ac pro=
testantes (prout tenore presentium declaramus ac expresse pro
testamur) absolutionem hodie vel alias etiam solenniter &#xA751; nos
faciendam/prefatos vicecancellarios/consiliarios & procurato=
res ac alios excommunicatos predictos/nisi prius a p&#x0303;missis cum
vero proposito vlterius similia non committendi destiterint/nō
comprehendere, nec illis aliter suffragaturam esse. Ac insuper
in premissis omnibus & singulis ac alijs quibuscun&#xE8BF; iuribus
sedi apostolice ac sancte ro. ec. vndecun&#xE8BF; & quomodolibet que
sitis seu querendis, per quosc&#x0169;&#xE8BF; actus contrarios aut quomodo
libet preiudicantes/tacitos vel expressos/a nobis vel sede aposto=
lica quomodolibet factos aut faciendos, aut que&#x0303;cun&#xE8BF; temporis
fluxum seu patientiam vel tolerantiam nostram / nullatenus
quomodolibet preiudicari debere aut quomodolibet posse: &
sic nostre incōmutabilis intentionis semper fuisse/ fore & esse.</P>

@@0@<filename:W0114-0178.jpg/>
@@1@<SE178><W>Excōmunicatio</W>.
<Z><W>Cōtra offende&#x0303;tes ecc. libertate&#x0303;</W>.</Z>
<P>&#x00B6; In eos qui ecclesiasticam libertatem per statuta seu con
suetudines offendunt. Ca. xxxi.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> Omnes qui
decetero ser
uari fecerint statuta edita/& consuetudines vel
potius abusiones introductas contra ecclesiasti=
cam libertatem, nisi ea de capitularibus suis in
fra duos menses post huiusmodi publicationem sententie fece=
rint amoueri. &#xF1E1; Excommunicamus quo&#xE8BF; statutarios & scripto
res statutorum ipsorum, necnon & potestates & cōsules/recto
res & consiliarios locorum vbi decetero huiusmodi statuta &
consuetudines edita fuerint vel obseruata: necnon & illos qui
secundum ea presumpserint iudicare/vel in publica forma scri
bere iudicata. Hono. iij. de sen. excom. nouerit.</P>
<P><INI2><W>Canonum</W></INI2> Istorum materia est sacrilegi&#x0169; quo eccle=
siastica libertas per statuta seu consuetudi
nes offendi{t$}. Et quo ad personas/primus canon vniuersalis est.
Quo ad actiones vero duas punit actiones. prima est facereser
uari statuta & consuetudines contra ecclesiasticam libertatem:
secunda est non facere amoueri huiusmodi statuta de capitu=
laribus suis. &#xF1E1; Secundus autem canon specificat sex genera per
sonarum: scilicet statutarios/scriptores statutorum/potestates/cō
sules/rectores & consiliarios locorum vbi fuerint edita vel ser
uata. Deinde vniuersaliter extendit se ad omnes quantum ad
duas actiones. prima est iudicare sec&#x0169;dum huiusmodi statuta:
secunda est scribere in publica forma/hmōi iudicata.</P>
<P>&#x00B6; Vbi sunt multa notanda. Primo notanda est differe&#x0303;tia inter
absolute violantes ecclesie libertatem / & inter illam violantes
respectiue ad statuta vel consuetudines: quoniam neuter istor&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0179.jpg/>
@@1@<SE179><W>Excōmunicatio</W>. 81
<-P>canonum excommunicat primos: sed solos secundos, qui cum
relationibus seu dependentijs ad statuta seu consuetudines/vio=
latores reputantur: vt patet discurrenti per omnes casus in his
canonibus comprehensos. &#xF1E1; Secundo notanda est constructio
primi canonis: quia aliud significat & aliud intelligitur. Nam
significat requiri ad incurrendum illum canonem duo simul.
primum est facere seruari huiusmodi statuta vel consuetudi=
nes: secundum est non facere amoueri illa in fra duos menses
de capitularibus. quia manifeste excommunicat facientes prim&#x0169;
cum cōiunctiōe exceptiua/nisi fecerint amoueri &c. Intelligi{t$}
autem diuisim. ita &#xA759; sint duo casus: & tam facientes seruari &#xA757;&#x0308;
non facientes amoueri/sunt excommunicati. Mihi videtur nō
esse recedendum a plano sensu litere: adiungendo &#xA759; canon iste
specialis est. & respicit statuta & consuetudines tunc temporis
edita & introductas: & propterea dedit illis tempus duorum
mensium a publicatione istius sente&#x0303;tie. Ita &#xA759; disposuit hono. iij.
quo ad tunc edita statuta &#xA759; vtrun&#xE8BF; requireretur ad incurren=
dum illam sententiam: & &#xA759; si non fecissent illa seruari/ suffi=
ciebat, nec ligabantur quia non debebant. Propterea quo&#xE8BF; sub=
iunxit alium canonem ad futura statuta & consuetudines. Et
siquis affirmandum omnino censet primum canonem respicere
statuta cuius&#xE8BF; temporis (quia non dicit hactenus edita) am=
plectatur quo&#xE8BF; literam cum sensu suo: vt scilicet vtrun&#xE8BF; requi
rat simul: & non sensum appositum. Ita &#xA759; non sufficit non fa
cere amoueri statuta de capitularibus / ad incurrendum hunc
canonem: sed simul oportet &#xA759; sit de numero facientium illa
seruari: quia sic clare dicit textus. Faciens ergo seruari si non
facit deleri/est excommunicatus: & si non facit deleri / & tñ
non facit seruari, nō est excōmunicatus ex hoc solo &#xA759; non facit
deleri. &#xF1E1; Tertio nota in secundo canone / &#xA759; illa sex personarum
genera que excommunicantur abs&#xE8BF; actionum propriarum ex=
plicatione (quoniam non dicitur. qui consenserint aut fecerint:<-P>

@@0@<filename:W0114-0180.jpg/>
@@1@<SE180><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>sed impersonaliter dicitur/vbi consuetudines vel statuta fuerint
edita vel seruata) non sunt sic dure interpretanda. quia excom
municatio est maxima pena ecclesie, que non nisi pro mortali
peccato infertur. Sed quoniam due actiones in textu explicātur
(scilicet edi & seruari) hinc intelligendum est &#xA759; sex illa gña
personarum pro quanto concurrunt ad alteram harum actio=
num (hoc est vel ad edendum vel ad seruandum) sunt
ipso facto excommunicata. Et propterea statutarij (qui scilicet
faciunt statuta hec) & similiter scriptores illorum/vt cancel=
larij & similes/sunt ipso facto excommunicati: vtpote concur=
rentes ad editionem statutorum. Potestates vero/consules/recto
res & consiliarij si nihil operantur ad editionem aut obseruatio
nem, non sunt excommunicati. &#xF1E1; Quarto nota / &#xA759; tam statu=
tarij &#xA757;&#x0308; alij excusantur ab excommunicationis censura / si pura
mente & recto animo/nolentes aliquid contra ecclesie liberta=
tem statuere aut sustinere, consulunt doctores reputatos &c.
seu committunt examen eorum doctoribus huiusmodi, &
certificati ab illis &#xA759; nihil est contra ecclesie libertatem/statu&#x0169;t/
scribunt &c. aliquid quod in veritate esset contra libertatem
ecclesie: quia agunt ex ignorantia plus &#xA757;&#x0308; probabili. Et nec
apud deum nec apud ecclesiam agunt contra ecclesie liberta=
tem: quia fecerunt quantum in se est quod viros probos de
cet. Et excusantur non solum a tanto / sed a toto. &#xF1E1; Quinto
nota quid importat libertas ecclesiastica. Et scito &#xA759; com=
prehendere videtur omne id in quo ecclesia non subijcitur aut
arctatur: siue illud spectet ad esse naturale vel spirituale/siue
ad operari aut recipere / siue ad quodc&#x0169;&#xE8BF; aliud. & rursus
siue illud conueniat ecclesie ex dono naturali siue gratuito, siue
ex iure communi siue ex priuilegio: ita &#xA759; vnde habeat non est
cure. Et hoc ex libertatis nomine haberes nisi libertas limitare{t$}
per ecclesie nomen formaliter sumpt&#x0169;: hoc est quatenus ecclesie
rōnem habet. Ex hoc. n. he&#x0303;s/&#xA759; proprie loquendo libertas ecclesie<-P>

@@0@<filename:W0114-0181.jpg/>
@@1@<SE181><W>Excōmunicatio</W>. 82
<-P>non comprehendit nisi illa in quibus ecclesia quatenus ecclesia
est libera: vndecun&#xE8BF; illa habeat, siue a deo/siue a papa/siue ab
imperatore &c. Et &#xA759; ita canones intelligant ecclesie liberta=
tem, patet ex eo &#xA759; in sexto de immu. ecc. ca. libertatis. dicitur
&#xA759; inhibere ne clericis molant/coquant/vendant &c. presumi=
tur contra libertatem ecclesie. Presumi dixit/non esse: quiasecun
dum veritatem sunt hec contra libertatem politici conuictus/
& non contra ecclesiam quatenus ecclesia. Ex ecclesie rursus
nomine accipe &#xA759; est sermo de libertate communi vniuerse ec=
clesie, & non de libertate propria tali ecclesie vel tali religioni.
Ita &#xA759; siquis statuit contra priuilegium proprium alicuius col=
legij (puta prothonotariorum) aut alicuius religionis (puta
monachorum) aut alicuius ecclesie (puta mediolanensis) nō
incurrit hunc canonem: sed oportet &#xA759; statuat contra illud quod
cōe est omnibus ecclesiis. Et bene intellige nouicie: quia nō dici
mus &#xA759; oportet statui contra oe&#x0303;s ecclesias mundi: sed dicimus &#xA759;
oportet statui cōtra illud quod est libertatis cōis oi&#x0303;bus ecclesiis
mundi. Vñ siquis statuat &#xA759; non possit quis donare tali ecclesie
(puta sancti donati) &#xA757;&#x0308;uis contra vnā tendat ecclesiā particula
rem, incurrit tñ excōicationem hanc: quia statuit cōtra libertate&#x0303;
communem omnibus ecclesiis. commune siquidem est omni
ecclesie christi/ &#xA759; potest cuilibet donari: libertas. n. communis
offenditur in illa vna. & sic de alijs.</P>
<P>&#xF1E1; Sexto nota/&#xA759; statuere cōtra ecclesie libertatem/est &#xA751; se (hoc
est ex intentione) tendere cōtra ecclesiasticam libertatem: qm&#x0303;
quod est &#xA751; accidens/alien&#x0169; est ab arte & iure. Et hoc tā secun
dum doctrinā demonstratiuā &#xA757;&#x0308; secund&#x0169; iura: qm&#x0303;ipsa quo&#xE8BF; sup
pon&#x0169;t & assum&#x0169;t &#xA759; vol&#x0169;tate & &#xA753;posito maleficia distinguun
tur. Per se autem seu ex intentione contra ecclesiasticā liberta=
tem intellige penes intentionem operis statuti. Ita &#xA759; si opus qd#[2018]
statui{t$} / per se (hoc est suapte natura) tendit contra ecclesia
sticā libertate&#x0303;, statutum est cōtra illā. Si a&#x0169;t &#xA751; se nō tendit cōtra<-P>

@@0@<filename:W0114-0182.jpg/>
@@1@<SE182><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>illam, statutum ex se non est contra illam. &#xA757;&#x0308;uis cōtingere possit
&#xA759; ex intentione statuentis fuerit contra illam/ex odio & mali=
gnitate in ecclesie libertatem factum. Discernere autem actum
exsua natura tendentem contra ecclesie libertatem/non est diffi
cile scientibus &#xA759; idem est per se seu ex propria natura & inten
tione. Et sicut detractio contra famam/contumelia contra hono
rem/adulterium contra alienum thorum / homicidium contra
humanam vitam: ita statuere &#xA759; clericis non dentur decime/
elemosyne/&#xA759; non possint iudicare in causis ecclesiasticis / &#xA759; te=
neantur soluere vectigalia de rebus suis non negociandi gratia/
& similia, contra ecclesiasticam tendit per se libertatem.
&#xF1E1; Et iuxta hanc rationabilem theoricam dicendum est/ &#xA759; statu
tum ciuitatis disponens de honore mortuariorum/modum im=
ponendo ne excessus fiat/ & pauperes ambitio in fletibus non
grauet, si non disponit nisi de illis que per se ordinantur ad ho=
norem/licitum & sanctum est, etiam si inde non perse sed per
accidens proueniat effectus aliquis qui videtur contra ecclesie
libertatem: quoniam secundum id quod est per se iudicandum
est etiam in moralibus, & non secundum id quod est per acci
dens. Et propterea quum constet sumptuosa sepulcra/ multitu=
dinem luminarium / indumenta equorum ac pedissequorum/
multitudinem crucum/varietatem religionum/ & similia / ad
temporalem honorem defuncti aut viuorum per se ordinari nō
solum ex intentione facientium hec/sed ex natura ipsorum ope
rum, consequens est vt moderari hec ad potestatem politicam
spectet/ad quam spectat cura ciuium circa honores te&#x0303;porales.
Nec obstat &#xA759; tanguntur clerici: quia non tanguntur nisi vt ma
teria temporalis honoris/ non ipsorum clericorum sed ciuium.
Regulare autem est/&#xA759; cognoscens/iudicans/ curam&#xE8BF; habens
de forma, cognoscit / iudicat ac disponit de materia quatenus
respicit illam formam: vt patet in omnibus artibus. Nec rur/
sus obstat &#xA759; ista moderatio sit nociua clericis / & subtractiua<-P>

@@0@<filename:W0114-0183.jpg/>
@@1@<SE183><W>Excōmunicatio</W>. 83
<-P>elemosinarum / & diminutiua cultus diuini / & ademptiua
suffragiorum que obuenirent ex reliquijs horum remanenti&#x0169;
apud ecclesias vel ecclesiasticas personas: quoniam hec omnia
& similia per accidens eueniunt: per se autem de honore t&#xA751;ali
agitur. Nec obstat/&#xA759; extra de re. ec. nō alie. ca. fi. decernitur esse
cōtra libertatem ecclesie statuere de mortuarijs/tan&#xA757;&#x0308; de annexis
ecclesiastice iurisdictioni: quoniam hoc intelligendum est de
mortuarijs ordinaus per se ad ecclesiam / salutem defuncti seu
cultum diuinum: secus autem de per se ordinatis ad tempora=
lem honorem.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui represalias aduersus personas ecclesiasticas seu
bona ipsarum concedunt vel extendunt. Ca. xxxij.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Lli</W></INI2> Qui represalias aduersus &#xA751;sonas eccle
siasticas seu bona ipsarum concedunt
vel extendunt ad eas, nisi presumptionem hmōi
reuocauerint a concessionis vel extensionis t&#xA751;e
in fra mensem, si persona singularis fuerit/ sen=
tentiam excōicationis incurrat: si vniuersitas/ ecclesiastico subia
ceat interdicto. Gre. x. de iniurijs. ca. etsi pignorationes. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo offenditur
libertas ecclesiastica &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad exe&#x0303;ptione&#x0303; a rep&#x0303;sa
lijs. Quo ad &#xA751;sonas est vniuersalis. Quo ad actiones cōprehe&#x0303;
dit duas actiōes. Prima est concedere: sc&#x0111;a estextendere. &#xF1E1; Vbi
nota tria. Primo &#xA759; he&#x0303;t loc&#x0169; siue represalie sint iniuste&#x0303; siue alias
iuste contra ciues &c. quoniam clerici exempti debent esse ab
hmōi represalijs. Secundo &#xA759; requiritur mensis post concessione&#x0303;
vel exte&#x0303;sione&#x0303;: quia lex sic disponit. Et propterea si in fra mensem
exequutio aliqua contra clericorum bona interueniret, nō incur
reretur hec excōis sententia. debent tñ reuocando in fra mensem
restitui in integrum bona clericorum. Tertio &#xA759; si represalie con
ceduntur solum contra bona clerici debitoris/p&#x0303;missis ac seruatis
his que de iure premittenda ac seruanda sunt, nō est locus huic<-P>

@@0@<filename:W0114-0184.jpg/>
@@1@<SE184><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>canoni: quia non proprie sunt represalie ille in quibus vnus pro
alio grauari non potest: vt ex hoc textu habere potes. pene aute&#x0303;
non sunt extendende/sed restringende. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In offendentes libertatem ecclesiasticam compulsione
ad submittendum bona laicis &c. Ca. xxxiij.</P>
<P><huifu>I</huifu></INI5><W>Lli</W></INI2> Qui prelatos vel &#xA751;sonas ecclesiasticas
ad submittendum ecclesias / bona im=
mobilia seu iura ipsarum laicis/non cōcedendo
bona ip&#x0303;a vel iura in emphiteosim seu alias alie
nando in forma & casibus a iure permissis, sed
constituendo vel recognoscendo seu profitendo a laicis ea tan&#xA757;&#x0308;
a superioribus se tenere / seu ab ipsis eadem aduohando / vel
ipsos patronos vel aduocatos ecclesiarum seu bonorum ipsarum
perpetuo aut ad tempus non modicum statuendo compulerint:
cuiuscun&#xE8BF; sint conditionis aut status/ excommunicationis sen=
tentia sint innodati. Et in fra. Laici ex cōtractibus super p&#x0303;missis/
consensu capituli & licentia apostolica interuenientibus initis
seu occasione illorum vltra id quod ex natura contractuum
ipsorum vel adhibita in illis lege permittitur/aliquid vsurpātes,
nisi legitime moniti ab huiusmodi vsurpatione destiterint resti
tuendo etiam que taliter vsurparunt, eoipso sententiam excom=
municationis incurrant. Gre. x. de re. ecc. non alie. ca. hoc con=
sultissimo. in. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo offenditur
libertas ecclesiastica compulsione ad submit
tend&#x0169; bona laicis &c. Et quo ad &#xA751;sonas est v&#x0142;is. Quo ad actio
nes duas punit actiones. Prima est cōpellere: secunda est vsur=
pare. Sed prima actio (scilicet cōpellere) ad multa extendi{t$}.
compellit siquide&#x0303; vel p&#x0303;latos vel &#xA751;sonas ecclesiasticas ad submit
tend&#x0169; aliquod tri&#x0169;/vel ecclesias/vel bona immobilia / vel iura
laicis in casu non &#xA751;misso a iure. Et ista submissio fit aliquo tri&#x0169;
modor&#x0169;. Primo &#xA753;fitendo se tenere predicta a laicis tan&#xA757;&#x0308; a supe<-P>

@@0@<filename:W0114-0185.jpg/>
@@1@<SE185><W>Excōmunicatio</W>. 84
<-P>rioribus. Secundo eade&#x0303; a laicis aduohando. & est hoc vocabul&#x0169;
vltramontanum quo solent vti in istis. Tertio laicos statuendo
patronos vel aduocatos. Compellentes igr&#x0303; ad ali&#xA757;d hor&#x0169; sunt
excōicati. Sc&#x0111;a vero actio (que est vsurpatio) refer{t$} ad plus &#xA757;&#x0308;
illis cōueniat ex talibus cōtractibus licite factis. sed ista secunda
censura nō incurri{t$} ip&#x0303;o facto, sed si post legitimā monitionem
recusauerint desistere & restituere. Et vtra&#xE8BF; est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In grauātes quaslibet &#xA751;sonas ecclesiasticas/pro eo &#xA759; roga
te/e&#x0169; pro quo rogaban{t$} eligere noluerunt. Ca. xxxiiij.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Ciant</W></INI2> Cuncti qui clericos vel quaslibet
personas ecclesiasticas ad quos in
aliquibus monasterijs aut alijs pijs locis spectat
electio/pro eo &#xA759; rogati seu alias inducti e&#x0169; pro
quo rogaban{t$} seu inducebantur eligere nolue=
r&#x0169;t, vel cōsanguineos eo&#x211F; aut ip&#x0303;as ecclesias/monasteria seu loca
cetera bñficijs seu alijs bonis suis &#xA751; se vel &#xA751; alios spoliando/seu
alias iniuste &#xA751;sequendo grauare p&#x0303;sumpserint: se ipso facto excōis
sententia innodatos. Gre. de elec. ca. sciant cuncti. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
libertas ecclesiastica quantum ad liberum
electionis opus. Et quo ad personas est vniuersalis. Quo ad
actiones/punit vnam quidem actionem cōmunissimam. s. gra=
uare/explicando duas vias grauandi: vel spoliando/vel alias in
iuste perseque&#x0303;do. Sed actionem ipsam subijcit excōmunicationi
non vndecun&#xE8BF;/sed ex certa cā procedente&#x0303;: scilicet si fiat pro co
&#xA759; electores seu electrices rogati seu alias inducti eligere nolue=
runt illum vel illam pro quo vel qua rogabantur.</P>
<P>&#xF1E1; Vbi aduerte &#xA759; ad incurrend&#x0169; hunc canone&#x0303; requiri{t$} primo &#xA759;
fiat actus grauaminis &#xA751; spoli&#x0169; vel &#xA751;sequutione&#x0303; iniustā. Sec&#x0169;do
&#xA759; istud grauamen inferatur ex dicta causa/partim affirmatiua
(scilicet &#xA759; fuerint rogati seu impulsi) & partim negatiua: sci
licet &#xA759; non elegerunt illum. Tertio &#xA759; inferatur contra aliquem<-P>

@@0@<filename:W0114-0186.jpg/>
@@1@<SE186><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>ex quin&#xE8BF;: scilicet vel personas electrices ecclesiasticas/ vel cōsan
guineos eorum/vel ipsas ecclesias/vel monasteria/vel cetera pia
loca. Et est semper sermo de electione que fit a personis ecclesia
sticis: quoniam ad electionem que fit a laicis in suis fraternitati
bus/& similiter a mulieribus que non sunt ecclesiastice &#xA751;sone
(vt tertiane & hmōi) non extenditur iste canon: qui ad cleri
cos vel ecclesiasticas personas dicit spectare electionem. Et est
episcopalis.</P>
<P>&#x00B6; In impedie&#x0303;tes litigantes in foro ecclesiastico in causis que
de iure vel consuetudine ad dict&#x0169; for&#x0169; &#xA751;tinent. Ca. xxxv.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Tatuimus</W></INI2> Nequis impetratores li=
tera&#x211F; nr&#x0303;a&#x211F; / ad nos vel
ad fo&#x211F; ecclesiastic&#x0169; recurrentes super cāis que
ad idem fo&#x211F; de iure vel de antiqua consuetudi
ne &#xA751;tinere noscun{t$} / &#xA751; se vel &#xA751; ali&#x0169; ad desisten
dum vel in foro seculari de questionibus hmōi litigandum, per
eorundem iudic&#x0169; ecclesiasticor&#x0169; vel impetranti&#x0169; aut litiganti&#x0169;
seu volenti&#x0169; litigare/aut propinquo&#x211F; ipso&#x211F; seu re&#x211F; illorum seu
ecclesia&#x211F; sua&#x211F; etiā captionem/modisue alijs quibuscun&#xE8BF; cōpel
lat seu cōpelli faciat vel procuret: nec per se aliosue impediat,
quo minus coram iudicibus ecclesiasticisdelegatis seu ordinarijs
querelantes de causis que (vt premissum est) ad cognitionem
pertinent eorundem/possint libere iustitiam obtinere: nec ad pre
missa facienda det auxili&#x0169;/consili&#x0169; vel fauorem. &#xF1E1; Siquis vero
contra presumpserit, se ip&#x0303;o facto excōicationi nouerit subiacere.
A qua nisi tam iudici cuius cognitio fuerit impedita vel iuris=
dictio vsurpata/&#xA757;&#x0308; &#xA751;ti que in prosequutione sui iuris turbata fue
rit, de iniuria/damnis/expensis & interesse / prius per eundem
fuerit integre satisfactum/nullatenus absoluatur. Bonifa. extra
de immu. ecc. quoniam. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
libertas ecclesiastica quo ad opus iudiciale.<-P>

@@0@<filename:W0114-0187.jpg/>
@@1@<SE187><W>Excōmunicatio</W>. 85
<-P>Et quo ad personas vniuersalis est. Quo ad actiones vero con=
tinet actiones principales quattuor. Prima est cōpellere: secunda
compelli facere: tertia compelli procurare: quarta &#xA751; se vel alios
impedire. Accessorias vero tres: scilicet ad predicta facienda con
sulere/auxiliari/fauere. &#xF1E1; Et bene nota &#xA759; canon iste nō arctatur
ad curiam romanam, sed fouet libertatem ecclesiastici fori in
quac&#x0169;&#xE8BF; diocesi. Et est ep&#x0303;alis premissa satisfactione. pro quanto
tamen quis apostolicas literas impediret contra processum cene
domini, esset papalis: vt patet superius in censuris contra sacrile
gia in sedem apostolicam.</P>
<P>&#x00B6; In grauantes illos qui in ipsos aut alios sententiam excōi
cationis/suspensionis vel interdicti &#xA753;tuler&#x0169;t etc. Ca. xxxvi.</P>
<P><huifu>Q</huifu><INI2><W>Vicunq&#x0292;</W></INI2> Pro eo &#xA759; in reges/ princi
pes & barones/ nobiles et
balliuos vel quoslibet ministros eor&#x0169; aut quos=
c&#x0169;&#xE8BF; alios, excōis/ suspensionis siue interdictisen
tentia fuerit promulgata, licentiā alicui dederint
occidendi/capiendi seu alias in personis aut in bonis suis velsuo
rum grauandi eos qui tales sententias protulerunt/siue quorum
sunt occasione prolate / vel easdem sententias obseruantes/seu
taliter excōicatis cōicare nolentes: nisi licentiam ipsam re integra
reuocauerint, vel si ad bono&#x211F; captionem occasione ipsius licen
tie sit processum/nisi bona ipsa fuerint in fra septem die&#x211F; spati&#x0169;
restituta/aut satisfactio pro ipsis impensa: eoipso sni&#x0303;am excōmu
nicationis incurrāt. Eadem quo&#xE8BF; sint sni&#x0303;a innodati omnes qui
ausi fuerint p&#x0303;dicta lni&#x0303;a data vti, vel aliquid p&#x0303;missorum ad que
committenda dari licentiam prohibuimus / alias cōmittere suo
motu. Qui autem in eadem sententia permanserint duorum
mensium spatio, ex tunc ab ea non possint/nisi per sede&#x0303; aposto
licam absolutionis bñficium obtinere. Gre. x. de sen. excom. qui
cun&#xE8BF;. li. vi.</P>

@@0@<filename:W0114-0188.jpg/>
@@1@<SE188><W>Excōmunicatio</W>.
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo offenditur
ecclesiastica libertas quant&#x0169; ad opus promul
gandi & exeque&#x0303;di censuras ecclesiasticas. Et quo ad &#xA751;sonas est
v&#x0142;is. Quo ad actiōes/punit tres actiones gñales. Prima est dare
licentiā trium action&#x0169;: scilicet occidendi/capiendi seu alias gra=
uandi tā in &#xA751;sonis &#xA757;&#x0308; in bonis suis vel suo&#x211F;. Sec&#x0169;da est vti dicta
lñia data ad aliquid dictor&#x0169;. Tertia est committere aliquid tri&#x0169;
dicto&#x211F;: scilicet occidere/capere vel alias grauare &c. motu suo,
hoc est non propter licentiam datam ab alio.</P>
<P>&#x00B6; Vbi pro clariori perceptione nota primo, &#xA759; canon iste primo
punit dantes alicui lñiam occidendi/vel capiendi/ vel grauandi
quattuor gña &#xA751;sona&#x211F; (.s. vel iudices/vel &#xA751;te&#x0303;/ vel obseq&#x0303;ntes/vel
vitantes) nisi alte&#x211F; duo&#x211F; faciāt: hoc est vel &#xA759; re integra lñiam
reuocent, vel si res non est integra quo ad captione&#x0303; bonor&#x0169; / &#xA759;
restō aut satisfactio bono&#x211F; in fra septe&#x0303; die&#x211F; spati&#x0169; subsequatur.
Vnde se&#xA757;tur &#xA759; &#xA757;&#x0308;diu res est integra, nun&#xA757;&#x0308; qui lñiam hanc dedit
est excōicatus: quia adhuc pendet te&#x0303;pus reuocandi, & pōt reuo
cando re integra/p&#x0303;seruare se ab excōicatione immune&#x0303;. Oportet
ergo licentiam hr&#x0303;e effect&#x0169;/vt sit locus canoni. & quo ad vn&#x0169;
effect&#x0169; (.s. captione&#x0303; bono&#x211F;) benignitas huius canonis &#xA753;rogat
adhuc tempus septe&#x0303; dierum post dictum effectum, in quo possit
restituendo vel satisfaciendo preseruare se ab excōicatione. In
ceteris vero effectibus ipso facto est excōicatus qui dedit lñiam
qñ effectus est subsequutus: puta qñ capta vel occisa est &#xA751;sona
propter licentiā datā. &#xF1E1; Nota sec&#x0169;do &#xA759; nullus proprie in &#xA751;sona
vel bonis suis vel suo&#x211F; graua{t$} qui iuste pati{t$}: ac &#xA751; hoc graua
men iniust&#x0169; oportet esse si grauamen est. &#xF1E1; Nota tertio / &#xA759; quia
canon iste fauorahilis est, ideo appellatione suorum omnes qui
quomōlibet vt sui grauati sunt veniunt, quac&#x0169;&#xE8BF; relatione remo
tissima sintsui. Ne&#xE8BF;. n. debet minor esse protectio huius canonis
&#xA757;&#x0308; extendatur impietas offendentium. Et est in fra duos menses
ep&#x0303;alis, postea papalis: vt in litera dicitur.</P>

@@0@<filename:W0114-0189.jpg/>
@@1@<SE189><W>Excōmunicatio</W>. 86
<P>&#x00B6; In dominos temporales/suis subditis ne personis ecclesia
sticis vendant/emant/coquant/molant/aut alia obsequia ex
hibeant interdicentes. Ca. xxxvij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Os</W></INI2> Qui temporale dominium obtinentes,
suis subditis ne prelatis aut clericis seu
personis ecclesiasticis quic&#xA757;&#x0308; vendant aut emant
aliquid ab eisde&#x0303;/ne ipsis blad&#x0169; molant/coquant
panem/aut alia obsequia exhibere presumāt ali
qua ndo interdicunt, cum talia in derogationem ecclesiastice li/
bertatis presumantur/eoipso excommunicationis sententie decer
nimus subiacere. Bonifa. viij. de immu. ec. ca. libertatis. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo ecclesia=
stica libertas offenditur in libera venditione/
emptione/ obsequijs &c. Et quo ad &#xA751;sonas particularis est: nam
ligat solos illos &#xA757; t&#xA751;ale dñium obtinent. Quo ad actiones vero
vnā punit: scilicet interdiceresubditis suis ne ecclesiasticis&#xA751;sonis
vendant/emant/molant/coquant/obsequia exhibeant. &#xF1E1; Et nota
&#xA759; nō requiri{t$} &#xA759; de hoc faciant statut&#x0169; aut sub penis inhibeāt:
sed sufficit &#xA759; inhibeant subditis suis. &#xF1E1; Et nota/&#xA759; ista non sunt
proprie contra libertatem ecclesiasticam, sed contra humanam
societatem: verum quia in odi&#x0169; ecclesie fi&#x0169;t, presum&#x0169;tur (vt in
litera dicitur) fieri contra libertatem ecclesiasticam.</P>
<P>&#x00B6; In offendentes libertatem ecclesiasticam in ecclefiarum
vacantium bonis. Ca. xxxviij.</P>
<P><huifu>V</huifu><INI2><W>Nniuersos</W></INI2> Et singulos, qui regalia/custo=
diam siue guardiā/ aduocatiōis
seu defensionis titul&#x0169; in ecclesiis/monasterijs siue qui
buslibet alijs pijs locis vacantibus / de nouo vsurpare conantes,
bona ecclesiar&#x0169;/monasterio&#x211F; aut loco&#x211F; ipso&#x211F; vacāti&#x0169; occupare
p&#x0303;sum&#x0169;t: clericos&#xE8BF; ecclesia&#x211F;/monachos monasterio&#x211F;/& &#xA751;sonas
ceteras loco&#x211F; eor&#x0169;dem que hoc fieri &#xA753;curant, eoipso excōis sen
tentie decernimus subiacere. Bonifa. de elec. gñali. li. vi.</P>

@@0@<filename:W0114-0190.jpg/>
@@1@<SE190><W>Excōmunicatio</W>.
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
libertas ecclesiastica in ecclesiar&#x0169; vacanti&#x0169;
bonis. Et quo ad personas est in parte vniuersalis: quia ligat vni
uersos & singulos. In sec&#x0169;da autem parte est particularis: quia
ligat solas personas illorum locorum vacantium. Quo ad actio
nes vero in prima parte punit duas actiones simul. Prima est
de nouo conari vsurpare aliquod horum quin&#xE8BF;: vel regalia/vel
custodiam/vel guardiam/vel titulum aduocationis/vel titulum
defensionis in vacātibus ecclesiis/monasterijs aut alijs pijs locis.
Secunda est occupare bona dictorum locorum. Ita &#xA759; ad incur
rendum huius canonis censurā / nec sufficit vsurpare aliquem
dictorum titulorum sine occupatione bonor&#x0169;/nec sufficit occu=
pare bona sine conatu ad vsurpandum aliquem dictorum titu=
lor&#x0169;: sed oportet vtrun&#xE8BF; concurrere ad hoc vt incurratur huius
canonis sententia. In secunda autem parte vna actio punitur:
scilicet procurare hoc fieri. Et intellige cum effectu subsequuto:
quoniam vt accessoria actio ad tale fieri punitur. Et est ep&#x0303;alis.
&#xF1E1; Et aduerte/&#xA759; glo. exponit de nouo. i. a quadraginta ānis citra:
quia in hoc eodem canone quasi distinguendo contra nouos/
subditur. qui autem ex fundatione vel ex antiqua cōsuetudine
iura sibi huiusmodi vendicant.</P>
<P>&#x00B6; In offendentes ecclesiasticam libertatem quantum ad
exemptionem a pedagijs & guidagijs. Ca. xxxix.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Onstitutionem</W></INI2> Fe. re. alexandri
pape. iiij. prede=
cessoris nostri/qui statuit ecclesias & personas
ecclesiasticas ad pedagia & guidagia penitus
non teneri/nec ad exhibendum vel soluendum
talia pro rebus suis proprijs quas nō cā negociandi deferunt vel
deferri faci&#x0169;t seu transmittunt: volentes propter multor&#x0169; insole&#x0303;
tiā & abusum pene adminiculo adiuuare, adijcimus districtius<-P>

@@0@<filename:W0114-0191.jpg/>
@@1@<SE191><W>Excōmunicatio</W>. 87
<-P>inhibendo (contraria consuetudine quor&#x0169;cun&#xE8BF; non obstāte)
vt nec collegium nec vniuersitas nec aliqua etiam singularis
persona a prefatis personis seu ecclesijs pro personis ipsis aut re=
bus predictis talia exigat vel extorqueat / per se vel per alium/
suo nomine vel etiam alieno / aut eas ad huiusmodi persoluen
da compellat. Qui vero contrafecerint, si persone fuerint singu
lares/excommunicationis: si autem collegium vel vniuersitas
ciuitatis/castri/seu loci alterius cuiuscun&#xE8BF;, ipsa ciuitas/castrum
vel locus/interdicti sententiam ipso facto incurrant. Nec ab ex
communicatione huiusmodi absolutionem vel interdicti relaxa
tionem obtineāt, donec exacta plenarie restituerint/& de trans/
gressione satisfecerint competenter. extra de cen. ca. &#xA757;&#x0308;&#xA757;&#x0308;. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
ecclesiastica libertas quantum ad exemptio=
nem a pedagijs & guidagijs. Et quo ad personas est vniuersa
lis. Quo ad actiones / vnam videtur comprehendere tripliciter
nominatam: scilicet exigere / extorquere / compellere per se vel
alium / proprio vel alieno nomine / siue ecclesias siue personas
ecclesiasticas / ad soluendum vel pro personis suis aut rebus suis
quas non causa negociationis deferunt vel deferri faciunt vel
transmittunt. &#xF1E1; Vbi nota &#xA759; pedagia proprie vocantur vectiga
lia pro transitu seu passu. Guidagia vero pro guida, non que a
volente conducitur, sed quam velis nolis oportet te soluere/siue
velis habere ducentem te siue non. Et quia exigere importat
coactionem, ideo si nullo modo cogit / non incurrit: sed satis
cogit/qui clericum requirit non rogando / sed vt a debitore pe
tendo vt soluat, iubendo vt sistantur res &c. sicut petit a laicis.
rarus est enim aut nullus qui sponte soluat. Et est ep&#x0303;alis/p&#x0303;missa
restōne ac satisfactione: vt in litera dicitur.</P>

@@0@<filename:W0114-0192.jpg/>
@@1@<SE192><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In offendentes ecclesiasticā libertate&#x0303; quantum ad immu
nitate&#x0303; a collectis ac exactionibus: & vsurpantes iurisdictio=
nem prelatorum. Ca. xl.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>N</W></INI2> Diuersis mundi partibus cōsules ciuitat&#x0169;
& rectores/necnon & alij qui ptātem hr&#x0303;e
viden{t$}, tot onera frequenter impon&#x0169;t ecclesijs/
vt deterioris conditionis fact&#x0169; sub eis sacerdo=
tium videatur &#xA757;&#x0308; sub pharaone fuerit/qui legis
diuine notitiam non habebat. Ille quide&#x0303; omnibus alijs seruituti
subactis/sacerdotes & possessiones eo&#x211F; in pristina libertate di=
misit/& eis alimoniā de publico administrauit. Isti vero onera
sua fere vniuersa impon&#x0169;t ecclesijs: & tot angarijs eas afflig&#x0169;t/
vt eis quod hiere. deplorat cōpetere videa{t$}. Princeps prouincia=
rum facta est sub tributo. Siue quide&#x0303; fossata siue expeditiones
seu alia quelibet sibi arbitrentur agenda, de bonis ecclesiar&#x0169; &
clerico&#x211F; & pauperum chr&#x0303;i vsibus deputatis/vol&#x0169;t fere cuncta
compleri. Iurisdictione&#x0303; e&#x0303;t & authoritate&#x0303; p&#x0303;lato&#x211F; ita euacuant/vt
nihil ptātis eis in suis videa{t$} remāsisse hominibus. &#xF1E1; Si autem
cōsules aut alij decetero ista cōmiserint/ & commoniti desistere
noluerint, tam ipsi &#xA757;&#x0308; fautores eo&#x211F; excōicationi se nouerint sub=
iacere: nec cōioni reddan{t$}/donec satisfactione&#x0303; fecerint compe=
tentem. extra de immu. ecc. ca. non minus.</P>
<P>&#x00B6; Cete&#x211F; &#xA757;a fraus & dolus alicui patrocinari nō debe&#x0303;t/nullus
vano decipia{t$} errore, vt in fra tp&#x0303;s regiminis sustineat anathe&#x0303;a/
quatenus post illud nō sit ad satisfactionis debit&#x0169; compelle&#x0303;dus.
Nā & ip&#x0303;m &#xA757; satis facere recusauerit / & successore&#x0303; ipsius nisi
satisfecerit in fra mensem/ remanere decernimus ecclesiastica
censura conclusum/donec satis fecerit competenter: qu&#x0169; succedat
in onere &#xA757; in honore substitui{t$}. extra de immu. ec. ca. aduersus.</P>
<P><INI2><W>Canonum</W></INI2> Hor&#x0169; materia est sacrilegi&#x0169; quo offendi{t$}
ecc&#x0142;iastica libertas quāt&#x0169; ad immunitate&#x0303;
a collectis/exactionibus & vsurpationibus iurisdictiōis p&#x0303;lato&#x211F;.<-P>

@@0@<filename:W0114-0193.jpg/>
@@1@<SE193><W>Excōmunicatio</W>. 88
<-P>Et quo ad &#xA751;sonas sunt particulares: arctan{t$}. n. ad cōsules/recto
res/& alios qui ptāte&#x0303; hr&#x0303;e viden{t$}/c&#x0169; fautoribus suis / & eor&#x0169;
successores in officijs. Quo ad actiones vero puniun{t$} in primo
canone in gñali quide&#x0303; tres actiones. Prima est onera imponere:
secunda est angarijs affligere: tertia est euacuare iurisdictionem
& authoritate&#x0303; p&#x0303;lato&#x211F;/itavt nihil ptātis videa{t$} remāsisse in suos.
In sec&#x0169;do vero canone poni{t$} vna actio: scilicet nō satisfacere.
&#x00B6; Vbi nota primo &#xA759; sec&#x0169;dus canon presupponit prim&#x0169;/immo
recitat ipsum: & presupponit officialem cui succeditur esse ex=
cōicatum ob primi transgressione&#x0303; canonis. Ad incurrend&#x0169; a&#x0169;t
primum canone&#x0303; requiri{t$} monitio: ita &#xA759; non ipso facto sed nisi
moniti desistant/incurrunt excōicationem, nō ab ipso monitore
sed a iure hoc latam. Ad incurrendum autem secundum / re/
quiritur lapsus mensis: ita &#xA759; nisi in fra mensem a successione
computandum satisfecerit/excōicatus est. &#xF1E1; Nota sec&#x0169;do canone&#x0303;
primum protegere bona nō sol&#x0169; ecclesiarum & clerico&#x211F;, sed
etiam deputata vsibus pauperum chr&#x0303;i. &#xF1E1; Et aduerte conferendo
hunc canonem c&#x0169; superius immediate premisso de pedagijs &
guidagijs/dr&#x0303;iam inter onera sub forma pedagio&#x211F; seu gabella&#x211F;/
& onera que sub forma tallia&#x211F; seu taxa&#x211F; imponun{t$} seu exi=
gun{t$} a clericis: qm&#x0303; in primo casu est excōicatio ip&#x0303;o facto: vt he&#x0303;s
in precedenti capitulo. In sec&#x0169;do a&#x0169;t casu non incurri{t$} excōica
tio nisi precedat legitima monitio: vt hic he&#x0303;s. Et est ep&#x0303;alis pre=
missa satisfactione: vt hic dicitur. &#xF1E1; Aduerte quo&#xE8BF; constitutione&#x0303;
bonifa. in. vi. ca. clericis. de immu. ecc. cum tot censuris in hac
materia esse totaliter reuocatam in cle. ca. quoniam. de immu.
ecc. & propterea reditur ad ius antiquum/quod n&#x0169;c tractatum
est. &#xF1E1; Scito demum/&#xA759; appellatione iurisdictionis que euacuari
dicitur/venit iurisdictio temporalis prelatorum, quam scilicet
ecclesia stici prelati habent in temporalibus: quam domini pure
temporales frequenter euacuare vide&#x0303;tur adeo vt prelati restent
temporales domini fere solo titulo.</P>

@@0@<filename:W0114-0194.jpg/>
@@1@<SE194><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In offendentes ecclesiasticam libertatem quantum ad
opus absoluendi seu reuocandi penas excommunicationis/
suspensionis vel interdicti. Ca. xli.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Bsolutionis</W></INI2> Benefici&#x0169; ab excom
municationis senten=
tia/vel quāc&#x0169;&#xE8BF; reuocationem ipsius aut suspen
sionis seu etiam interdicti/ per vim vel metum
extortam, presentis constitutionis authoritate
omnino viribus euacuamus. Ne autem sine vindicta/ violentie
crescat audacia, eos qui reuocationem seu absolutionem huius=
modi/vi vel metu extorquent/ excommunicationis sententie de
cernimus subiacere. Gre. x. extra. de his que vi me. ca. vnico.
lib. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
ecclesiastica libertas quantum ad opus absol=
uendi seu reuocandi penas excommunicationis/ suspe&#x0303;sionis vel
interdicti. Et quo ad personas est vniuersalis. Quo ad actiones
vero duas punit. Prima est extorquere vi. Secunda extorquere
metu absolutionem seu reuocatione&#x0303; excommunicationis/ suspen
sionis vel interdicti.</P>
<P>&#x00B6; Vbi nota primo/&#xA759; vis seu metus illatus non distinguitur in
ter magnum & paruum. quale&#x0303;cun&#xE8BF;. n. vim aut qualemcun&#xE8BF;
metum intulerit / sufficit si inde subsequutus est effectus abso
lutionis seu reuocationis: quia canon nō distinguit (vt dict&#x0169; est)
inter magnum & paruum. Quod si ex timore innato & non
illato prelatus absoluit aut reuocat, non est locus huic pene: quia
in casu tali nullus extorquet vi aut metu: sed ipsemet iudex seu
prelatus meticulosus seipsum torquet. &#xF1E1; Nota secundo &#xA759; non
refert ad presentem canonem / an sententia excommunicationis
&c. fuerit iusta vel iniusta: qualiscun&#xE8BF;. n. fuerit / prohibet lex
modum talem reuocandi, scilicet per vim & metum. &#xF1E1; Nota
tertio/&#xA759; quia verba cum effectu intelliguntur, ideo licet vis aut<-P>

@@0@<filename:W0114-0195.jpg/>
@@1@<SE195><W>Excōmunicatio</W>. 89
<-P>metus ingeratur/nisi absolutio aut reuocatio ex vi aut metu ex
torta sit/non incurritur excommunicatio ista. &#xF1E1; Nota quarto/&#xA759;
quia canon non restringit se ad extorquentes absolutionem vel
reuocationem censure contra seipsos/& similiter non restringit
se ad sententiam latam ab homine vel a iure, ideo ligat extor=
quentes vi vel metu absolutionem vel reuocatione&#x0303;/tam si cōtra
alium &#xA757;&#x0308; si contra se/& tam si ab homine &#xA757;&#x0308; q&#x0169;olibet aliter cen=
sure sententia lata sit. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In offendentes ecclesiasticam libertatem in clauium
officio/claudentium diuinum cultum excommunicatis &
interdictis. Ca. xlij.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Resumptores</W></INI2> Prefatos qui in lo
cis interdicto sup
positis quen&#xA757;&#x0308; de cetero diuina celebrare officia
quomodolibet cogere, aut qui modo predicto
ad officia eadem audienda aliquos excommu=
nicationis presertim vel interdicti ligatos sententia/ euocare, seu
qui ne excommunicati publice aut interdicti / de ecclesiis dum
in ipsis missarum aguntur solennia a celebrantibus moniti vt
exeant/prohibere, nec non excommunicatos publice & inter/
dictos qui in ipsis ecclesiis nominatim a celebrantibus vt exeant
moniti/remanere presumpserint / excommunicationis sententia
(a qua per sedem duntaxat apostolicam possint absolui) sacro
approbante concilio innodamus. de sen. excom. grauis in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
ecclesiastica libertas in claui&#x0169; officio/ clau=
dentium diuinum cultum excommunicatis & interdictis. Et
quo ad personas/partim est particularis/ligans solos nobiles &
dominos temporales: & partim est vniuersalis. Quo ad actio=
nes punit quattuor actiones: cogere/euocare/prohibere/ & rema
nere. Ita &#xA759; excommunicantur primo cogentes celebrare in locis<-P>

@@0@<filename:W0114-0196.jpg/>
@@1@<SE196><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>interdictis: secundo euocantes ad eadem officia aliquos p&#x0303;fertim
excommunicatos vel interdictos: tertio prohibentes ne exeant
inde excommunicati aut interdicti moniti: quarto remanentes
in ipsis ecclesiis/si publice sint excōicati aut interdicti, & nomi=
natim moniti a celebrantibus vt exeant.</P>
<P>&#x00B6; Vbi nota primo dr&#x0303;iam inter tres primos casus & quart&#x0169;/in
hoc &#xA759; tres primi restringuntur ad nobiles & dños t&#xA751;ales: quia
pronomen relatiuum qui refert p&#x0303;sumptores p&#x0303;fatos, quos dixerat
esse nobiles & dños t&#xA751;ales. Quartus a&#x0169;t cōis est oi&#x0303;bus vtrius&#xE8BF;
sexus excōicatis publice &c. quia ad hoc distinguend&#x0169; cōtinua{t$}
lr&#x0303;a/copulando ad p&#x0303;sumptores p&#x0303;fatos/oe&#x0303;s excōicatos publice etc.
dum dicit. necnō excōicatos publice &c. &#xF1E1; Nota sec&#x0169;do dr&#x0303;iam
inter terti&#x0169; casum & reliquos/ in hoc &#xA759; tertius restringitur ad
missar&#x0169; sole&#x0303;nia: alij a&#x0169;t cōes sunt misse & alijs diuinis officijs.
&#xF1E1; Nota tertio/&#xA759; licet decretalis narrando restringat se ad terras
que sunt nobili&#x0169; seu dño&#x211F;, puniendo tñ latius iudicat / & ligat
nobiles ac dños qui in locis interdictis/siue sint illorum loca siue
non/presumunt &c. si secundum verba exponenda sit. Secus
aute&#x0303; si punitionis sententia iuxta narrata intelligenda sit. Quod
ita verius videtur vt sic tenendum putem: quia cōclusio p&#x0303;missis
consonare debet. &#xF1E1; Nota quarto/&#xA759; quia decretalis quadruplicem
modum euocandi narrauerat/& statuendo dicit p&#x0303;dicto modo,
omnem predictum modum quadruplice&#x0303; comprehendit: scilicet
nunc hos nunc illos vocando/nunc compellendo/nunc campa=
nis/nunc voce preconia. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In impedie&#x0303;tes sequestrationem beneficij/vna diffinitiua
sententia contra possessorem promulgata/per loci ordinari&#x0169;
factam, vel fructus sequestratos quoquo modo occupare
presumentes. Ca. xliij.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Jffinimus</W></INI2> Vt vna cōtra possessore&#x0303; diffini=
tiua sni&#x0303;a su&#xA751; bñficio apud sede&#x0303;
ap&#x0142;icam d&#x0169;taxat in petitorio vel possessorio &#xA753;mulgata<-P>

@@0@<filename:W0114-0197.jpg/>
@@1@<SE197><W>Excōmunicatio</W>. 90
<-P>beneficium ipsum a possessore hmōi (dum tamen triennio paci
fice antea possessum ab eo non fuerit) per loci ordinari&#x0169; apud
aliquam idoneam personam sequestretur &c. Siquis a&#x0169;t seque
stratione&#x0303; hmōi impedire/vel fructus sequestratos quoquo modo
p&#x0303;sumpserit occupare, excōis sententiā incurrat ipso facto. A qua
nisi impedimento prius amoto & occupatis per eum fructibus
restitutis/nullatenus absoluatur. extra de sequestra. ca. i. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo ecclesia=
stica libertas in sedis apostolice authoritate
offenditur in certo casu sequestri. Et quo ad personas est vniuer
salis. Quo ad actiones/punit duas actiones. Prima est impedire
huiusmodi sequestrationem: secunda est occupare sequestratos
fructus. Et quia hic casus videtur de raro contingentibus, vide
in litera conditiones requisitas ad hoc &#xA759; sit iste casus in quo he&#x0303;t
locum ista excōicatio. Et est ep&#x0303;alis/amoto impedime&#x0303;to & resti
tutis occupatis.</P>
<P>&#x00B6; In impedientes monialium aut mulier&#x0169; canonicarum
secularium visitatores in suo officio. Ca. xliiij.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jquis</W></INI2> Visitatores moniali&#x0169; aut mulie=
rum que vulgo dicun{t$} canonice
seculares/in premissis seu aliquo premissorum
impedire presumpserit, nisi monitus resipiscat/
ipso facto excōis sententiā se nouerit incursur&#x0169;:
priuilegijs/statutis & consuetudinibus quibusc&#x0169;&#xE8BF; in contrari&#x0169;
non valituris. extra de sta. mona. attendentes. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo offendi{t$}
libertas ecclesiastica in officio ecclesiastice
visitationis. Et quo ad &#xA751;sonas est vniuersalis. Quo ad actiones/
punitur vna generalis actio: scilicet presumere impedire visita=
tores monialium &c. in aliquo premissorum. que videre potes
in fonte: quia non incurritur ipso facto, sed nisi monitus resi=
piscat. Et est episcopalis.</P>

@@0@<filename:W0114-0198.jpg/>
@@1@<SE198><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In sepelientes in loco sacro hereticos, credentes/recepta
tores vel fautores eorum. Ca. xlv.</P>
<P><huifu>Q</huifu><INI2><W>Vicun&#xE8BF;</W></INI2> Hereticos, credentes/rece=
ptatores vel fautores eor&#x0169;
scienter presumpserint ecclesiastice traderesepul
ture, vs&#xE8BF; ad satisfactionem idoneam excom=
municationis sententie se nouerint subiacere.
Nec absolutionis beneficium mereantur, nisi proprijs manibus
extumulent publice & proijciant hmōi corpora damnatorum:
& locus ille perpetuo careat sepultura. de here. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo sacris locis
iniuria fit/sepeliendo ibi hereticos. Et quo ad
personas est vniuersalis. Quo ad actiones/punit vnam: scilicet
scienter tradere ecclesiastice sepulture quattuor homin&#x0169; gña. s.
vel hereticos/vel eo&#x211F; credentes/vel receptatores/ vel fautores.
&#x00B6; Circa hunc canonem aduerte/&#xA759; credentes hereticorum vo=
cantur/qui illis hereticis ita adherent, vt &#xA757;&#x0308;uis nesciant quid illi
heretici credant/deliberato tamen consensu credunt quod illi he
retici credunt seu docent / quant&#x0169;cun&#xE8BF; contrarium teneat &
doceat ecclesia. Ita &#xA759; non inherent illis salua ecclesie doctrina:
sed plus credunt illis &#xA757;&#x0308; apostolice sedis diffinitioni circa ea que
sunt fidei. Et est episcopalis: saluis tamen conditionibus in litera
expressis.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui in cimiterijs tempore interdicti/ quoscun&#xE8BF; in
casibus non concessis, aut excommunicatos publice / vel
nominatim interdictos/vel manifestos vsurarios / scienter
sepelire presumunt. Ca. xlvi.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Os</W></INI2> Qui proprie temeritatis audacia/defun
ctorum corpora non sine conte&#x0303;ptu cla=
uium ecclesie/in cimiterijs tempore interdicti/
in casibus non concessis a iure, vel excōicatos
publice/vel noi&#x0303;atim interdictos/ vel manifestos<-P>

@@0@<filename:W0114-0199.jpg/>
@@1@<SE199><W>Excōmunicatio</W>. 91
<-P>vsurarios scienter sepelire presumunt, ipso facto excommunica
tionis sententie decernimus subiacere. A qua nullatenus absol=
uan{t$}, nisi prius ad arbitrium diocesani epis copi/ eis quibus per
premissa fuerit iniuria irrogata/ satisfactionem exhibuerint com
petentem. Extra de sepul. ca. i. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium locale. Et est
quo ad personas vniuersalis. Et vnā tantum
punit actione&#x0303; (scilicet scienter sepelire) ad quattuor tñ termi=
natā. Ita &#xA759; punitur hoc canone sacrilegi&#x0169; quadruplex: scilicet
sepelienti&#x0169; quosc&#x0169;&#xE8BF; t&#xA751;e interdicti/nisi quatenus est a iure con=
cessum, sepelienti&#x0169; publice excōicatos, sepelientium nominatim
interdictos, & sepelientium manifestos vsurarios. si tñ in loco
sacro sepeliantur: alioquin sacrilegium non esset.</P>
<P>&#x00B6; Nota hic primo / &#xA759; per publice excōicatos / intelligimus eos
quos nō fictione iuris aut iudicis, sed sec&#x0169;d&#x0169; rei manifestatione&#x0303;
& notitiā publicā patet esse excōicatos: siue a iure siue a iudice.
Et nō sufficit &#xA759; aliqui sciant pro certo ill&#x0169; esse excōicatum: sed
oportet manifestatione&#x0303; illius excōicati esse publicam/ vt locus sit
huic pene. &#xF1E1; Nota secundo, manifestos vsurarios eos appellari/
qui nō occulte vsuras exerce&#x0303;t/nec de &#xA757;bus verti{t$} in dubi&#x0169; &#xA751;&#xA751;
palliatos contractus: sed eos qui sic manifeste exercent vsuras/
vt sint & habeantur manifeste pro vsurarijs.</P>
<P>&#xF1E1; Nota tertio/&#xA759; appellatione presume&#x0303;tium sepelire, soli sepelien
tes de quibus vere dr&#x0303;/isti sepeliunt/comprehenduntur. Et licet
cōiter illi qui sepeliunt (hoc est humo vel tumulo immittunt
cadauer) sint persone minores in ecclesia, non tamen &#xA753;pterea
canon iste ludibrio exponi{t$}: qm&#x0303; cōditor canonis noluit exte&#x0303;dere
ipsum ad facientes aut mandantes sepeliri/nec ad dantes ad hoc
consili&#x0169; seu fauorem: sicut in multis canonibus fit. Quia igitur
pene non sunt extendende, sta in fra proprietatem significatio=
nis canonis huius sicut in ceteris: & solos sepelientes ligari dici
to. Immo nec sepelientes ligantur, nisi scienter & presumptuose<-P>

@@0@<filename:W0114-0200.jpg/>
@@1@<SE200><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>sepeliant: quia sic disponit canon. Vnde si manifestum vsurari&#x0169;
parochianus vt penitente&#x0303; ad sepulturā ecclesiasticā portandum
leuari iubet verbo vel facto / & &#xA751;&#xA751;ea ecclesiastice &#xA751;sone apud
quas sepelie&#x0303;dus est sepeliunt/ putātes ip&#x0303;m penitente&#x0303;, iuxta ca. &#xA757;&#x0308;&#xA757;&#x0308;
de vsuris in. vi. non incidunt in canone&#x0303;: quia nō p&#x0303;sumunt scien/
ter sepelire. Et est ep&#x0303;alis/p&#x0303;missa satis factione ad arbitrium dioce
sani: vt in litera dicitur.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui scienter in gradibus prohibitis/aut cum mo=
nialibus/vel in religione aut sacris cōstituti matrimonium
contrahunt: aut inter ipsos scienter huiusmodi matrimonia
celebrant. Ca. xlvij.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Os</W></INI2> Qui diuino timore postposito/ scienter
in gradu consanguinitatis vel affinita=
tis constōne canonica interdictis/ aut cum mo=
nialibus cōtrahere matrimonialiter nō veren{t$},
necnō religiosos / moniales ac clericos in sacris
ordinibus cōstitutos mr&#x0303;imonium cōtrahentes, & inter eos scien
ter eadem celebrātes: ipsos excōis sententie ip&#x0303;o facto decernimus
subiacere. Clemens. v. de consan. & affi. ca. i. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; pro maiori &#xA751;te/
& incestus pro aliqua &#xA751;te: vtr&#x0169;&#xE8BF; a&#x0169;t in con
tractu mr&#x0303;imonij. Et quo ad &#xA751;sonas pro quanto punit incestuo=
sum contract&#x0169;/est v&#x0142;is: quia ad omnes se extendit. Pro quanto
vero sacrileg&#x0169; punit mr&#x0303;imoni&#x0169;/est particularis: quattuor gña
personarum comprehendens. Primo viros: secundo religiosos:
tertio moniales: quarto clericos in sacris constitutos ordinibus.
Et demum iterum est vniuersalis / quatenus punit sacrilegam
celebratione&#x0303;. &#xF1E1; Quo ad actiones/punit duas principales actiōes.
Prima est cōtrahere mr&#x0303;imonialiter. Sed &#xA751;&#xA751; diuersas condōnes
appositas & diuersos terminos / multiplicatur hec actio in sex.
Prima est scienter contrahere in gradu prohibito. i. quarto et in
fra cōsanguinitatis: sec&#x0169;da est scie&#x0303;ter cōtrahere in simili gradu<-P>

@@0@<filename:W0114-0201.jpg/>
@@1@<SE201><W>Excōmunicatio</W>. 92
<-P>affinitatis: tertia contrahere scienter cum moniali: quarta est re
ligiosum contrahere: quinta est monialem contrahere: sexta est
constitutum in sacris contrahere. Secunda vero principalis
actio est celebrare prohibita hec matrimonia inter dictos con=
trahentes.</P>
<P>&#x00B6; Vbisex occurrunt declaranda. Prim&#x0169; est, &#xA759; qu&#x0169; dr&#x0303;/scienter/
intelligi{t$} de scientia facti. ita &#xA759; sola ignorātia facti intelligitur
excusare: puta quia nesciebat illam esse consanguineam seu mo
nialem. &#xF1E1; Secundum est/&#xA759; punitur contractus matrimonij. ita
&#xA759; si sponsalia solum interuenirent aut coitus tantum, non est
locus huic pene: sed oportet interuenire contractum per verba
de presenti implicite vel explicite. Interuenit autem implicite
duobus modis. Primo si post sponsalia sequitur coitus affectu
coniugali. Secundo si aliqui ignorantes se esse consanguineos
contrahant matrimonium & consumment, & postea scientes
impedimentum nihilominus affectu coniugali concumbunt.
In vtro&#xE8BF;. n. casu interuenit matrimonij contractus non solum
presumptus/sed verus, explicatus non per verba de presenti/sed
per corporum commixtionem: commixtio. n. corporum affectu
cōiugali facta post spōsalia seu cōtract&#x0169; de facto/explicatiua est
sufficienter mutui cōsensus in cōiugi&#x0169;. Vñ nō minus sunt excōi
cati qui licet ignorāter cōtraxerint/scienter &#xA751;seuerāt, non in solo
cōcubitu/sed in cōiugio (hoc est in cōcubitu affectu cōingali) &#xA757;&#x0308;
si a principio cōtraxissent scienter: cōcubitus. n. affectu cōiugali/
claudit in se cōtractum mr&#x0303;imonij plus&#xA757;&#x0308; cōtractus claudat in se
spōsalia. Et iō qu&#x0169; excōican{t$} cōtrahe&#x0303;tes/multo magis excōican{t$}
cōsummātes scienter. &#xF1E1; Terti&#x0169; est / &#xA759; dantes auxili&#x0169;/cōsili&#x0169; vel
fauorem ad huiusmodi sacrilega seu incestuosa matrimonia,
licet peccent mortaliter/non tamen sunt excōmunicati: quia non
veniunt appellatione contrahenti&#x0169;: quia nō vere enunciatur de
aliquo eorum &#xA759; contrahit: soli autem contrahentes sunt excom
municati. &#xF1E1; Quartum est notare dr&#x0303;iam in lr&#x0303;a positā / in hoc &#xA759;<-P>

@@0@<filename:W0114-0202.jpg/>
@@1@<SE202><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>& monialis contrahens est excōicata, & c&#x0169; moniali cōtrahens
est excōicatus. Aliter a&#x0169;t est de religiosis & cōstitutis insacris:
nā licet isti religiosi & cōstituti in sacris/cōtrahe&#x0303;tes incurrāt ex=
cōicatione&#x0303;, mulieres tñ c&#x0169; quibus cōtrah&#x0169;t/nō incurr&#x0169;t excōica
tione&#x0303;: vt lr&#x0303;a insinuat ex hocip&#x0303;o &#xA759; excōicat seorsum contrahe&#x0303;tes
c&#x0169; monialibus/& seorsum ipsas moniales. Religiosos a&#x0169;t &
clericos in sacris ordinibus cōstitutos ita excōicat/ vt nō excōicet
mulieres cōtrahentes cum ipsis. &#xF1E1; Quint&#x0169; est/ &#xA759; vltra sex casus
numeratos in lr&#x0303;a/quibus cōtrahendo cōiugi&#x0169; incurri{t$} excōica=
tio, apponi{t$} in lr&#x0303;a septimus/quo celebrans scienter eade&#x0303; dānata
cōiugia inter eosdem/incurrit excōicatione&#x0303;. Et intelligo per cele=
brante&#x0303;/ecclesiasticā celebritate&#x0303; adhibente&#x0303; hmōi dānatis cōtracti
bus. Nec hmōi celebritas exigit sole&#x0303;nitate&#x0303; aliquā: sed ad eā suffi
cit sacerdote&#x0303; celebrare mr&#x0303;imoni&#x0169; dicendo verba solita: puta pla
cet tibi iste cōiux? placet tibi ista vxor? Ita &#xA759; celebritas ista con=
stat/aut si celebritas ecclesiastica fiat/ aut si sacerdos ex sacerdo
tali officio celebret cōtract&#x0169; dice&#x0303;do verba/ vel quasi authorizan
do intersit cōtra ca. fi. de spon. clandes. ad quod se refert canon
iste in calce. &#xF1E1; Sext&#x0169; est/&#xA759; multis exñtibus impedimentis mr&#x0303;i=
monij impedientibus contrahend&#x0169; & dirimentibus contract&#x0169;,
solis impedimentis hic enumeratis excōicatio hec adhibita est:
scilicet carnalis cognationis (hoc est consanguinitatis & affi/
nitatis) & voti solennis, siue per professionem siue per sacrum
ordinem. Reliqua ergo impedimenta ab excōmunicatiōe restāt
exempta.</P>
<P>&#x00B6; In simplices religiosos qui decimas ecclesiis debitas vsur
pare presumunt &c. nisi post requisitionem desistant a pre
missis in fra mensem/& dānificatis ecclesiis emendam in
fra duos menses faciant. Ca. xlviij.</P>
<P><huifu>R</huifu><INI2><W>Eligiosi</W></INI2> Quic&#x0169;&#xE8BF; qui nouali&#x0169; aut alias deci=
mas ecclesiis debitas ad se nō spectan
tes appropriare sibi p&#x0303;sumpserint/aut ex&#xA757;sitis fraudibus<-P>

@@0@<filename:W0114-0203.jpg/>
@@1@<SE203><W>Excōmunicatio</W>. 93
<-P>siue coloribus vsurpare: seu qui de animalibus familiarium &
pastorum suorum vel aliorum etiā animalia ipsa eo&#x211F; gregibus
immiscenti&#x0169;, seu qui de animalibus que in fraudem ecclesiar&#x0169;
in pluribus locis em&#x0169;t/empta&#xE8BF; trad&#x0169;t venditoribus vel alijs ab
ipsis tenenda, seu qui de terris quas trad&#x0169;t alijs excolendas/deci
mas solui ecclesiis non permiserint aut prohibuerint: nisi post re
quisitionem eorum per eos quorum intererit super hoc eis factā
a premissis destiterint in fra mensem: aut si de his que contra pre
missa vsurpare vel retinere presumpserint / in fra duos menses
damnificatis ecclesiis emendam nō fecerint cōpetentem, sint &
tandiu maneant ab officijs / administrationibus & bñficijs su/
spensi/donec destiterint & satisfecerint vt superius est exp&#x0303;ssum.
&#xF1E1; Quod si religiosi hmōi administrationes vel beneficia nō ha=
beant, eo casu quo alij supradicti suspensionis / ipsi sententiam
excommunicationis incurrant, ante satisfactionem condignam
nullatenus absoluendi: priuilegijs non obstantibus quibusc&#x0169;&#xE8BF;.
&#xF1E1; Ceterum premissa extendi nolumus ad animalia que per reli=
giosorum ipsorum donatos seu oblatos tenentur: dum tamen illi
religiosis eisdem cum effectu donauerint aut obtulerint se &
sua. De deci. ca. religiosi. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; circa ecclesiar&#x0169;
decimas. Et quo ad personas est &#xA751;ticularis:
quia &#xA751;sone que excōicationi subijciun{t$}/sunt religiosi non hñtes
administrationes vel bñficia. Quo ad actiones vero aduerte/&#xA759;
ante monitionem sunt quattuor: scilicet appropriare / vsurpare/
nō permittere & prohibere. Post requisitionem vero sunt due.
Prima est non desistere a premissis in fra mensem. Secunda est
non facere emendam damnificatis ecclesiis in fra duos menses.
Ita &#xA759; religiosus carens beneficio &c. si aliquam dictar&#x0169; actio/
num circa ecclesiarum decimas fecerit / & requisitus aliquam
duarum incurrerit, excommunicatus est: & non aliter. Et est
episcopalis/satisfactione premissa.</P>

@@0@<filename:W0114-0204.jpg/>
@@1@<SE204><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In religiosos & clericos seculares/alios vtsepulturas apud
suas ecclesias eligant vel iam electā vlterius non immute&#x0303;t/
ad vouend&#x0169;/ iurand&#x0169;/vel promittend&#x0169; induce&#x0303;tes. Ca. xlix.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Ane</W></INI2> Temerariosviolatores constōnis illius
que religiosis & clericis secularibus
prohibet, ne aliquos ad vouend&#x0169;/iurand&#x0169;/ vel
fide interposita seu alias promittend&#x0169; inducāt/
vt sepulturas apud eorum ecclesias eligant/vel
iam electam vlterius non immutent / similem sni&#x0303;am (pena in
dicta constōne cōtenta insuo &#xA751;durante robore) incurrere volu
mus ipso facto. ab alio &#xA757;&#x0308; a sede apostolica (preter&#xA757;&#x0308; in mortis ar
ticulo) nullatenus absoluendos: nullis priuilegijs aut statutis
cuiuscun&#xE8BF; tenoris existant / in contrarium super his valituris.
extra de pe. cupientes. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est auaricia tollens libertate&#x0303;
sepulture. Et quo ad &#xA751;sonas/est &#xA751;ticularis: vt
pote ligans solos religiosos et clericos seculares. Quo ad actiōes/
punit vnā actione&#x0303; hñtem tres terminos. s. inducere ad voue&#x0303;d&#x0169;/
iurandum vel promittend&#x0169;. &#xF1E1; Vbi colligendo aduerte tres casus
in quibus ligat hic canon. Primus est si inducant ad vouend&#x0169;:
secundus si ad iurandum: tertius si ad promittend&#x0169;. Et hoc siue
&#xA753;missio sit nuda siue fide interposita. Duo a&#x0169;tsunt que voueri/
iurari vel promitti prohiben{t$}. s. vel electio sepulture/ vel electe
non mutatio apud inducenti&#x0169; religioso&#x211F; seu clericor&#x0169; ecclesias.
Ita &#xA759; ad incurrend&#x0169; h&#x0169;c canone&#x0303; requiritur primo &#xA759; agatur de
sepultura apud inducentis ecclesiā. Sec&#x0169;do re&#xA757;ri{t$} inductio ad
ho&#x211F; alte&#x211F; promittend&#x0169;/vouend&#x0169; vel iurand&#x0169;. Tertio re&#xA757;ritur
&#xA759; ista inductio sit cum opere subsequuto (hoc est &#xA759; inductus
hoc voueat / iuret vel promittat) quia hmōi pena stricti iuris
est/& effect&#x0169; requirit. Quarto &#xA759; inducens sit religiosus vel
clericus. Quinto &#xA759; interueniat temeritas/ propter verbum sane
temerarios violatores. Propter quod si ex ignorantia putans se<-P>

@@0@<filename:W0114-0205.jpg/>
@@1@<SE205><W>Excōmunicatio</W>. 94
<-P>bene facere religiosus seu clericus transgrederetur dictam con=
stitutionem, non esset excommunicatus. Et similiter si exhorta=
tur ad eligendam sepulturam in sua ecclesia/non tamen indu=
cit ad vouendum nec ad iurandum nec ad promittendum, non
est excommunicatus. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In religiosos de claustris ad audiend&#x0169; leges vel physicā
exe&#x0169;tes/& in fra duos me&#x0303;ses ad claustr&#x0169; nō redeuntes: &
in pbr&#x0303;os ac alios clericos &#xA751;sonatus hñtes in frap&#x0303;dict&#x0169;spati&#x0169;
ab hmōi audie&#x0303;tia leg&#x0169; vel medicine nō desiste&#x0303;tes. Ca. l.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Ontra</W></INI2> Religiosas personas de claustris
exeuntes ad audiendum legesvel
physicam/alexander predecessor nr&#x0303; olim statuit
in concilio turonen. vt nisi in fra duor&#x0169; mensi&#x0169;
spati&#x0169; redierint ad claustr&#x0169;/sint excōicati/& ab
omnibus euitentur/& in nulla causa (si patrocinium prestare
voluerint) audiantur: reuersi autem, inchoro / mensa/capitulo
& ceteris locis vltimi fratres existant, & (nisi forte ex miseri=
cordia sedis apostolice) totius spem promotionis amittāt. Ver&#x0169;
quia nōnulli ex talibus/&#xA751;&#xA751; quorundā opiniones diuersas/ excu=
sationis aliquid assumebāt: nos vole&#x0303;tes vt decetero/ excōis sni&#x0303;am
ipso facto incurrāt, districte p&#x0303;cipiendo mandamus/quatenus tā
a diocesanis & capitulis ip&#x0303;o&#x211F; &#xA757;&#x0308; a ceteris ep&#x0303;is in quo&#x211F; diocesibus
hmōi student/tales excommunicati & p&#x0303;dictis penis obnoxij pu
blice nuncien{t$}. Quia vero theologie studi&#x0169; cupimus ampliari
&c. ad archidiaconos/plebanos/decanos/prepositos/cantores/et
alios clericos personatus habentes/necnō pbr&#x0303;os, nisi ab his in fra
spatium prescriptum destuerint/hoc extendi volumus/& appel
latione postposita firmiter obseruari. Hono. iij. extra. ne cle. vel
mo. super specula.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius mä e&#x0303; curiositas leg&#x0169; ciuili&#x0169; & medici
ne. Et quo ad &#xA751;sonas est &#xA751;ticularis: vtpote li=
gās solos religiosos & quosdā clericos seculares. Quo ad actiōes<-P>

@@0@<filename:W0114-0206.jpg/>
@@1@<SE206><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>vero/respectu religiosor&#x0169; punit duas subordinatas: scilicet exire
claustrum / & audire perseueranter. respectu vero clericorum
secundam tantum. &#xF1E1; Vbi pro clariori intellige&#x0303;tia aduerte in hoc
canone curiositatem ecclesiasticorum circa leges ciuiles et medi
cinam puniente/tria genera personarum comprehendi. Primo
religiosos. Sec&#x0169;do clericos personatus habentes: quorum quin&#xE8BF;
species in lr&#x0303;a explican{t$}. Tertio pbr&#x0303;os. Actio a&#x0169;t &#xA751;&#xA751; quā isti in
curr&#x0169;t excōicatione&#x0303;/est exire de claustro ad audiend&#x0169; leges vel
physicā. i. medicinā, & hoc per duos menses. ita &#xA759; si ali&#xA757;d hor&#x0169;
trium in actione defuerit / non sunt religiosi excommunicati.
Oportet siquidem exitum ex claustro/ad hoc ordinari/vel salte&#x0303;
durare (hoc est habitare) extra claustrum/& auditionem in
teruenire/& perseuerare sic vt in fra duos menses non redeatur
ad claustr&#x0169;. Ex quibus aperte patet nullā esse qōne&#x0303; de religiosis
euntibus ad honorand&#x0169; medic&#x0169; vel legistā principi&#x0169; faciente&#x0303;.
Et similiter de audientibus hec in claustro. immo de audie&#x0303;tibus
hec extra claustr&#x0169;, sic &#xA759; lectio quidem audi{t$} extra claustr&#x0169;/ipsi
tamen habitant in suo claustro: quoniam isti quotidie rede&#x0169;t ad
claustrum a lectione, & nun&#xA757;&#x0308; exeunt claustrum vt habitent
extra claustr&#x0169;. in qua significatione textus accipit exire de clau
stro: vt patet ex hoc &#xA759; duorum mensium dat spatium redeundi
ad claustrum. Hec de religiosis.</P>
<P>&#x00B6; Quo ad pbr&#x0303;os vero & alios clericos &#xA751;sonatus hñtes/oi&#x0303;a supra
dicta loc&#x0169; hñt nisi exitus de claustro: loco cuius nō poni{t$} in lr&#x0303;a
exitus de domo, sicut loco reditus ad claustrum/ poni{t$} desistere
ab his. i. auditione leg&#x0169; vel physice in fra predictum spati&#x0169;. Et
propterea ad hoc vt clerici hmōi & pbr&#x0303;i incurrant/ non re&#xA757;ri{t$}
exitus de domo (vt scilicet ex proprijs domibus vadāt ad habi
tand&#x0169; alibi &#xA751;&#xA751; hoc studium) sicut in religiosis requireba{t$} di=
missio claustri: sed sufficit &#xA759; audiant leges vel physicam/ ita &#xA759;
in fra duos menses nō desistant ab hmōi audientia. &#xF1E1; Aduerte
quo&#xE8BF; appellatione plebano&#x211F; nō cōprehe&#x0303;di hoc in loco curatos &#xA757;<-P>

@@0@<filename:W0114-0207.jpg/>
@@1@<SE207><W>Excōmunicatio</W>. 95
<-P>parochiales obtinent ecclesias, nisi ecclesie ille fuerint plebanie
habentes sub se capellas in quibus instituantur clerici perpetui:
vt declarauit bonifa. viij. in. vi. ca. statutum. ne cle. vel mo. &#xF1E1; Et
scito &#xA759; per alios clericos personatus habentes intelligimus etiam
illos qui ex quadam prerogatiua in ecclesia honorificum stall&#x0169;
habe&#x0303;t etiam sine iurisdictione. In cuius signum specificati sunt
cantores. Et est episcopalis.</P>
<P>&#x00B6; In quoseun&#xE8BF; communitatum potestates aut officiales/
vsuras quibusdam statutis fouentes. Ca. li.</P>
<P><huifu>Q</huifu><INI2><W>Vicunq&#x0292;</W></INI2> Communitatum potestates/
capitanei/rectores/ consules/
iudices/consiliarij aut alij quicun&#xE8BF; officiales,
statuta huiusmodi decetero facere/scribere vel
dictare, aut &#xA759; soluantur vsure/vel &#xA759; quum so
lute repetuntur non restituantur plene ac libere/ scienter iudica
re presumpserint: sententiam excommunicationis incurrant.
Eandem etiam sententiam incursuri, nisi statuta huiusmodi
hactenus edita/de libris communitatum ipsarum (si super hoc
potestatem habuerint) in fra tres menses deleuerint. aut si ipsa
statuta vel cōsuetudines officium eor&#x0169; habentes quoquo modo
presumpserint obseruare. Cle. v. de vsu. in cle. i.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est vsurarum conseruatio.
Et quo ad personas est particularis, ligans
solos communitatum officiales: quorum sex species exprimit.
Quo ad actiones vero punit sex actiones. Prime tres sunt face=
re/scribere vel dictare statuta huiusmodi: hoc est que vsuras
exigi & solui non solum concedunt/sed ad soluendum eas de=
bitores scienter compellunt, ac repetitionem vsurarum impe=
diunt vtendo varijs coloribus & fraudibus &c. Quarta est
iudicare scienter alterum duorum/vel &#xA759; soluantur vsure / aut
&#xA759; repetite non restituantur. Quinta est non delere hactenus<-P>

@@0@<filename:W0114-0208.jpg/>
@@1@<SE208><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>(hoc est tunc temporis) edita statuta si possunt &c. Sexta est
obseruare quoquo modo statuta ipsa vel consuetudines vim sta
tuti habentes. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In clericos minores ep&#x0303;is vsurariam prauitatem in terris
suis fouentes. Ca. lij.</P>
<P><huifu>H</huifu><INI2><W>Ac</W></INI2> Perpetua constitutione sancimus, vt nec
collegium nec alia vniuersitas vel sin=
gularis persona (cuiusc&#x0169;&#xE8BF; sit dignitatis/condi=
tionis aut status) alienigenas & alios nō oriun
dos de terris ipsorum publice fenebre&#x0303; pecuniā
exercentes aut exercere volentes/ad hoc domos in terris suis con
ducere vel conductas habere aut alias habitare permittant: sed
huiusmodi vsurarios manifestos / omnes in fra tres menses de
terris suis expellāt, nun&#xA757;&#x0308; aliquos tales decetero admissuri. nemo
illis ad fenus exercendum domos locet vel sub alio titulo quo=
cun&#xE8BF; concedat. Qui vero cōtrafecerint, si persone fuerint eccle=
siastice/patriarche/archiepiscopi/ep&#x0303;i/suspensionis, minores vero
persone singulares excōis, si autem collegi&#x0169;seu alia vniuersitas
interdicti sententiam ipso facto se nouerint incursuros. Quam
si per mensem animo sustinuerint indurato, terre ipsorum &#xA757;&#x0308;diu
in eis ijdem vsurarij commorantur/ex tunc ecclesiastico subia=
ceant interdicto. Ceterum si laici fuerint, per suos ordinarios
omni cessante priuilegio / per censuram ecclesiasticam compel=
lantur. de vsuris. ca. vsurarum. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est vsurarie prauitatis fomen
tum. Et quo ad &#xA751;sonas est &#xA751;ticularis, ligans
solos clericos minores ep&#x0303;is. Quo ad actiones vero punit actiōes
quattuor. Prima est &#xA751;mittere: sec&#x0169;da est non expellere: tertia est
locare domos: quarta est quoc&#x0169;&#xE8BF; alio titulo cōcedere domos ad
exercend&#x0169; fenus. &#x00B6; Vbi pro clariori intelligentia nota quattuor
casus quibus incurri{t$} hec excōmunicatio a clericis minoribus
(vt dict&#x0169; est) ep&#x0303;is. Primus est / si alienigenas & alios non<-P>

@@0@<filename:W0114-0209.jpg/>
@@1@<SE209><W>Excōmunicatio</W>. 96
<-P>oriundos de terris ipso&#x211F; publice fenebre&#x0303; pecuniā exercentes aut
exercere volentes/&#xA751;mittāt in terris suis vel domos cōducere, vel
cōductas hr&#x0303;e/aut alias habitare ad hoc. i. ad vsurā exercend&#x0169;.
Secundus est/si hmōi vsurarios manifestos in fra tres menses
de terris suis non expellant/decetero non admissuri. Tertius est/
&#xA759; non locent eisdem ad fenus exercendum domos. Quartus
est/&#xA759; non concedant quocun&#xE8BF; alio titulo eisdem domum ad
exercendum fenus.</P>
<P>&#x00B6; Vbi nota/&#xA759; ad saluandam proprietatem vocabulor&#x0169; & lr&#x0303;e/
per alienigenas intelligimus alibi genitos: & &#xA751; alios nō oriundos
de terris ipso&#x211F;/illos qui nec ipsi nec patres eo&#x211F; orti sunt ibi. Et si
hec clausula nō est su&#xA751;flua repetitio, vr&#x0303; litera corrupta: & vbi
dicitur alios/legendum est alias. Et sic est clausula restrictiua
alienigenarum. ita &#xA759; non comprehend&#x0169;tur omnes alibi geniti:
sed illi tantum alibi geniti qui non sunt oriundi ex terra illa. Ita
&#xA759; ioannes natus rome filius petri florentini, quia est oriundus
ex florentia/non comprehenditur inter alienigenas respectu fio
rentie. Et hic sensus consonat menti constitutionis / non ligantis
indigenas: quoniam isti oriundi/ sunt sicut indigene: & eadem
est ratio de vtris&#xE8BF;.</P>
<P>&#xF1E1; Nota tertio/&#xA759; tam primus &#xA757;&#x0308; secundus casus habet locum in
clericis duntaxat qui sunt dñi terre: vnde in vtro&#xE8BF; casu explica/
tur in lr&#x0303;a expresse li in terris suis. In tertio vero & quarto quili
bet clericus minor episcopo incurrit excōicatione&#x0303;. Et hec distin=
ctio rationabilis monstratur ex eo/&#xA759; tam &#xA751;mittere &#xA757;&#x0308; expellere/
eius est qui potestatem habet, & non singularis persone: locare
autem vel alio titulo concedere / singularts potest esse persone.
&#xF1E1; Aduerte quarto/&#xA759; appellatione alterius tituli a titulo locatio=
nis, venit manifeste pignoratio / commodatio / depositum / &
huiusmodi in quibus non transfertur dominium. Et rationabili
ter etiam venit donatio seu venditio/ si fiat ad hoc: hoc est ad
exercendum fenus. Et est episcopalis.</P>

@@0@<filename:W0114-0210.jpg/>
@@1@<SE210><W>Excōmunicatio</W>.
<tspb>                    &#x00B6; In eos qui vrbis rome dignitates seu officia
                    vsurpant. Ca. liij.</tspb>
<P><huifu>N</huifu><INI2><W>Vllus</W></INI2> Imperator seu rex romanorum/
vel alius imperator/rex/princeps
marcbio/dux/comes aut baro, vel quicun&#xE8BF; al=
terius notabilis potentie/preeminentie/ptātis &
excellentie seu dignitatis existat, frater/filiusvel
nepos eorum ad tempus vel in perpetu&#x0169; / seu quiuis alius vltra
annale spatium quouis modo colore vel causa / per se vel per
aliam personam quomodolibet submittendam: in senatorem/
capitaneum/patricium aut rectorem/vel ad vrbis rome regime&#x0303;
seu officium nominetur/eligatur seu alias etiā assumatur abs&#xE8BF;
licentia sedis apostolice speciali/per ipsius sedis literas concessio
nem licentie huiusmodi specialiter exprimentes. Quod si secus
factum fuerit, nominationem / electionem & assumptionem
huiusmodi decernimus esse nullas. Et non solum nominatores/
electores & assumptores/ver&#x0169;etiā nominati/ electi & assumpti,
si huiusmodi nominationi/electioni & assumptioni cōsenserint,
aut se de ipsis quomodolibet intromiserint/ intendentes & obe=
dientes eisdem, & in hoc dantes ipsis nominatoribus / electori=
bus & assumptoribus/aut nominatis electis vel assumptis auxi
lium consilium vel fauorem / publice vel occulte / cuiuscun&#xE8BF;
conditionis extiterint: ipso facto sententiam excommunicationis
incurrant. Et in fra. Contemptores quo&#xE8BF; seu violatores alicuius
premissorum/ab huiusmodi excōicationis sententia (preter&#xA757;&#x0308; in
mortis articulo) absolui nō possint nisi per ro. pont. vel de ipsius
petita licentia & obtenta spāli. non obstantibus priuilegijs &c.
De elec. ca. fundamenta. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est vsurpatio dignitatum seu
officiorum vrbis rome. Et quo ad &#xA751;sonas est
vniuersalis. Quo ad actiones principales / punit sex actiones.
Prima est nominare: secunda eligere: tertia assumere: quarta<-P>

@@0@<filename:W0114-0211.jpg/>
@@1@<SE211><W>Excōmunicatio</W>. 97
<-P>consentire nominationi / electioni seu assumptioni de se facte:
quinta se de ipsis quomodolibet intromittere: sexta est intendere
& obedire eisdem. Quo ad actiones vero accessorias / punit
tres: auxiliari/consulere/ fauere siue nominatis siue nominato=
ribus &c. Et omnes iste actiones intelliguntur sine licentia pape
in scriptis.</P>
<P>&#x00B6; Vbi pro clariori notitia aduerte quattuor genera personarum
excommunicari. Primo nominatores/ electores seu assumptores:
secundonominatos/electos seu assumptos: tertio intendentes &
obedientes eis: quarto dantes consilium/auxilium vel fauorem.
Et considera nominatos/electos seu assumptos distingui/ & di=
uersimode coerceri. nam reges/ principes/barones/comites/eo=
rum fratres & nepotes &c. exclud&#x0169;tur totaliter (quia tam ad
tempus &#xA757;&#x0308; in perpetuum nominari non possunt) alij vero qui=
cun&#xE8BF; excluduntur ab huiusmodi officijs non totaliter, sed vltra
spatium vnius anni. Ita &#xA759; illi (hoc est principes/comites/&
fratres ac nepotes eorum &c.) sunt excommunicati si huius=
modi officijs se intromittunt: isti vero (hoc est quicun&#xE8BF; alij)
non sunt excommunicati/nisi vltra annum se intromittant ad
huiusmodi officia. &#xF1E1; Verum romani duo priuilegia ex fine
eiusdem decretalis habent. Vnum est/&#xA759; excipiuntur a numero
fratrum nepotum&#xE8BF; principum. ita &#xA759; romani etiam si nepotes
seu fratres vel filij principum fuerint / possunt huiusmodi offi=
cia habere sicut alij quicun&#xE8BF;: hoc est non vltra vnum annum.
Secundum est / &#xA759; excipiuntur a numero comitum seu baro=
num, si tamen comitatus seu baronia non fuerit excellens/
vt timeatur libertati. ita &#xA759; romani etiam si fuerint comites &#xA751;uo
comitatu/possunt huiusmodi officia habere sicut quicun&#xE8BF; alij:
scilicet non vltra annum. Et est papalis.</P>

@@0@<filename:W0114-0212.jpg/>
@@1@<SE212><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In dominum alios&#xE8BF; rectores & officiales ciuitatis in
qua ro. pont. electio celebranda est/sibi iniuncta diligenter
non adimplentes/aut fraudem in eis cōmittentes. Ca. liiij.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Ancimus</W></INI2> Vt dominus alij&#xE8BF; rectores
& officiales ciuitatis illius
in qua romani pont. electio fuerit celebranda,
authoritate nostra & eiusdem approbatione
concilij (scilicet lugdu.) potestate sibi tradita/
p&#x0303;dicta omnia & singula plene ac inuiolabiliter & sine fraude
& dolo aliquo faciant obseruari: nec cardinales vltra &#xA757;&#x0308; p&#x0303;mitti{t$}
arctare presumant. Super his autem taliter obseruandis/statim
audito summi pont. obitu/coram clero & populo vniuerse ciui
tatis ipsius ad hoc specialiter conuocandis/ prestent corporaliter
iuramentum. Quod si premissa diligenter non obseruauerint/
aut fraudem in eis vel circa ea commiserint/cuiusc&#x0169;&#xE8BF; sint pre/
eminentie conditionis aut status, omni cessante priuilegio/eoip&#x0303;o
sententiam excommunicationis incurrant/ & perpetuo sint in/
sames &c. de elec. ca. vbi periculum. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est negligentia ac fraus circa
seruanda in negocio electionis pape. Et quo
ad personas est particularis, ligans tria genera personarum: sc&#x0292;
dominum / rectores & officiales ciuitatis illius in qua romani
pont. electio est celebranda. Quo ad actiones vero/punit duas.
Prima est non seruare premissa diligenter: secunda est cōmitte
re fraudem in eis aut circa ea. &#xF1E1; Aduerte hic &#xA759; clemens sextus
modificauit aliter tria premissorum in constitutione hac: scilicet
de velis intermedijs inter cubicula cardinalium / de cibo post
octo dies/& de numero seruitorum. Concessit siquidem simplex
velamen intermedium / & vnum ferculum semper / & duos
seruitores: vt in bulla recitata in cerimoniali habe{t$}. &#xF1E1; Sed cum
his omnibus considerandum esse puto an omnia premissa in<-P>

@@0@<filename:W0114-0213.jpg/>
@@1@<SE213><W>Excōmunicatio</W>. 98
<-P>constitutione hac gre. x. sic moderata/veniant tam arcte seruan
da / vt cuiuscun&#xE8BF; omissio excommunicatos reddat dominum
seu officiales. Quod ideo dixerim: quia de facto non sic serua{t$}
quando&#xE8BF; quo ad velaminis vnitatem propter frigus: ne&#xE8BF; quo
ad numerum seruitorum, quia cardinales volunt tres. Et forte
excusantur ex vsu/si coeuus est memorie hominum/ & a plu
ribus pontificibus sic electis non reprehensus. Et de seruando
quidem ea que ad clausuram pertinent/& ea que post clausu=
ram conclauis seruanda sunt nescio nisi ex altero dictorum ca
pitum excusare si non plene seruant. De pluralitate autem ser=
uitorum/& de tempore quo post elapsos dies decem conuenire
debent, excusandos eos crediderim: quia totum collegium cardi
nalium decernit ex vsu vel abusu quot conclauistas quilibet ha
biturus sit. Et similiter tempus quādo&#xE8BF; procrastinat tali modo/
vt difficile aut impossibile foret hodierno tempore eos compel
lere ad statim post dies decem ingrediendum cōclaue. ad quod
tamen canon non ligat dominos & officiales, sed ad diligentiā
suam adhibendam. Excusari preterea videtur minor cura offi
cialium in terris ecclesie subiectis ante&#xA757;&#x0308; prestent iuramentum
in manibus cardinalium de seruandis premissis, si ad hoc pre
standum non nisi immediate ante conclaue vocantur. Et est
ratio excusationis / quia sunt subditi collegio cardinalium. Et
est episcopalis.</P>
<P>&#x00B6; In mittentes scripturam vel nuncium cardinalibus in
cōclaui existe&#x0303;tibus/vel alicui ipsor&#x0169; secrete loque&#x0303;tes. Ca. lv.</P>
<P><huifu>N</huifu><INI2><W>Vlli</W></INI2> Fas sit ipsis cardinalibus vel ipsorum
alicui (scilicet dum sunt in cōclaui)
nuncium mittere vel scripturam. Qui vero cō
trafecerit scripturam mittendo vel nunci&#x0169;/aut
cum aliquo ipsorum secrete loquendo, ip&#x0303;o facto
excōis sententiam incurrat. extra de elec. ca. vbi &#xA751;icul&#x0169;. li. vi.</P>

@@0@<filename:W0114-0214.jpg/>
@@1@<SE214><W>Excōmunicatio</W>.
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est occasio differendi vel tur
bandi electionem romani pont. Et quo ad
personas est vniuersalis. Quo ad actiones vero punit tres actio
nes. Prima est mittere scripturam: secunda est mittere nunci&#x0169;:
tertia est secrete loqui. &#xF1E1; Vbi duo nota. Primo/&#xA759; canon iste est
vniuersalis ad omnes existentes extra conclaue d&#x0169;taxat: qui. n.
sunt in conclaui/loquuntur secrete vt volunt. Secundo &#xA759; intel/
ligendo ipsum vt sonat/ non requiritur ad missionem scripture
vel nuncij &#xA759; sit secreta, sed ad loquutionem tantum. Multi tñ
doctores intelligunt oportere missionem etiam esse secretam ad
hoc vt sit locus huic pene. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In religiosos mendicantes/immoderate habitacula acqui
rentes vel dimittentes. Ca lvi.</P>
<P><huifu>T</huifu><INI2><W>Ransgressores</W></INI2> Constitutionis q&#x0303;
religiosis mendi
cantibus prohibet ad habitandum domos vel
loca quecun&#xE8BF; de nouo recipere / seu hactenus
recepta mutare / vel ea transferre in alios vsus
cuiusuis alienationis titulo quocun&#xE8BF;, excommunicationis sen=
tentie decernimus subiacere. Bonifa. de exces. prela. ca. i. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est immoderata habitaculi ac
quisitiov el dimissio. Et quo ad personas/ligat
solos religiosos mendicantes. Quo ad actiones vero punit tres.
Prima est de nouo recipere: secunda/ recepta mutare: tertia/illa
transferre in alios vsus alienando. Et referuntur omnes he actio
nes ad domos seu locā ad inhabitandum per ipsos religiosos
mendicantes. &#xF1E1; Vbi nota excommunicationem hanc in cle. posi
tam cadere super transgressores constōnis in sexto posite ca. qu&#x0169;
ex eo. de exces prela. Vbi tres supradicte actiones/ non nude sed
affecte presumptione inhibentur: ac per hoc transgressor consti=
tutionis non est/nisi p&#x0303;suma taliquid hor&#x0169; facere, & conseque&#x0303;ter<-P>

@@0@<filename:W0114-0215.jpg/>
@@1@<SE215><W>Excōmunicatio</W>. 99
<-P>non est excōmunicatus. &#xF1E1; Aduerte quo&#xE8BF; excipi in eodem. vi.
eos qui de licentia superiorum suorum habitacula in heremo
acquirunt aut mutant. &#xF1E1; Notandum etiam est verbum ad in/
habitandum: quoniam ponitur ad differentiam domorum que
acquiruntur ad alios vsus: vtputa ad locandum / ad hospitand&#x0169;
&c. &#xF1E1; Per nouas quo&#xE8BF; domos seu loca/intellige domos seu loca
in sua integritate. Et hoc ad differentiam domorum que acqui=
runtur de nouo ad augmentanda prehabita loca: hoc. n. non pro
hibetur. Ita &#xA759; etiam si vnum palatium magnum acquireretur
de nouo ad augendum conuentum, non est locus huic pene:
quia non dicuntur acquirere ad inhabitandum noua loca inte=
gra seu tota, sed augere antiqua loca. Et quia nihil superfluum
lex continet, ideo quo ad mutanda loca/comprebenduntur tan=
tum loca olim accepta ante factam constitutionem/ propter ver
bum hactenus seu hucus&#xE8BF;. ita &#xA759; si mutarentur loca post legem
factam accepta, non esset locus pene irrogate contra actum mu
tandi. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In scienter communicantes in crimine criminoso cum
nominatim excommunicato, ei consilium impendendo/
auxilium vel fauorem. Ca. lvij.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jquis</W></INI2> Nominatim excōmunicato scien
ter cōicat in crimine criminoso/
ei consilium impendendo/auxilium vel fauore&#x0303;,
quum ratione damnati criminis videatur in e&#x0169;
delinquere qui dānauit/ab eo vel eius superiore
merito delicti erit absolutio requirenda. Et in fra. Verum si diffi
cile sit ex aliqua iusta cā &#xA759; ad ip&#x0303;m excōicatore&#x0303; absolue&#x0303;dus acce=
dat, concedimus indulgentiam vt prestita iuxta formā ecclesie
cautione &#xA759; excōicatoris mandato parebit/ a suo absoluatur ep&#x0303;o
vel proprio sacerdote. Inno. iij. de sen. excom. nuper.</P>

@@0@<filename:W0114-0216.jpg/>
@@1@<SE216><W>Excōmunicatio</W>.
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium quo ecclesie
claues in excommunicato offenduntur. Et
quo ad personas est vniuersalis. Quo ad actiones/punit vnam:
scilicet scienter communicare in crimine criminoso aliquo tri&#x0169;
modorum (consiliando / vel auxiliando vel fauendo) cum
excommunicato.</P>
<P>&#x00B6; Circa materiam huius canonis aduerte dupliciter contingere
participare in crimine excommunicationi subiecto. Primo co=
operando ad illum criminis actum per que&#x0303; incurrit primo alter
excōis sententiam: vt si aliquis cooperetur ad hoc &#xA759; religiosus
temere habit&#x0169; dimittat/aut &#xA759; cōtrahat mr&#x0303;imoni&#x0169; / aut aliquid
aliud &#xA751;&#xA751; quod religiosus ille incurret excōicatione&#x0303;. Et hoc mō
nō incurri{t$} excōicatio maior cōicando in cri&#x0303;e/regu&#x0142;r loquendo/
rōe &#xA751;ticipij seu cōionis: &#xA757;a nō cōica{t$} excōicato: qm&#x0303; nō est adhuc
excōicatus qñ interuenit hmōi cooperatio. Dixi a&#x0169;t regulariter/
propter tres casus exceptos. Primus est si excōicatio esset lata in
alique&#x0303; &#xA757; c&#x0169; &#xA751;ticipibus suis vinculo excōis subijceretur. tunc. n.
participantes/sententiam maioris excōis incurrerent: vt patet in
ca. &#xA759; indubij. de sen. exco. Sec&#x0169;dus est qñ excōicatio fertur/non
solum in facientem, sed & in eos qui dant auxilium / consili&#x0169;
vel fauorem: vt in multis casibus inuenitur expressum. Tertius
est in casu manus violente in clericum: qm&#x0303; casus ille extendi{t$}
ad omnes cooperantes: vt supra patet. &#xF1E1; Alio modo participatur
in cri&#x0303;e excōicationi subiecto / post&#xA757;&#x0308; alter incurrit iā &#xA751;&#xA751; crimen
illud excōicatione&#x0303;, impendendo ei ad illud/auxili&#x0169;/cōsilium vel
fauore&#x0303;. Et sic cōicando in crimine criminoso/excōmunicato, in=
curritur excommunicatio maior. Et hoc tam si ille cui sic cōica
tur est ab homine noi&#x0303;atim excōicatus (vt in hoc canone he&#x0303;s)
&#xA757;&#x0308; si a iure vel a iudice est gñaliter excommunicatus: vt habes
in ca. si concubine. de sen. excom. &#xF1E1; Aduerte quo&#xE8BF; &#xA759; iste canon
recitatus supponit participantem excōmunicatum/ & circa ab=
solutorem principaliter versatur: volens &#xA759; ad iudice&#x0303; excōicatore&#x0303;<-P>

@@0@<filename:W0114-0217.jpg/>
@@1@<SE217><W>Excōmunicatio</W>. 100
<-P>recurrat participans quant&#x0169;cun&#xE8BF; non subditus. Et hoc ratione
delicti: vt in litera dicitur. Et dixit hoc: quia regulariter ab ex=
communicatione iuris (qualis supponitur excōmunicatio con=
tra participantem) potest ep&#x0303;s absoluere/si conditor canonis non
reseruauit absolutionem.</P>
<P>&#x00B6; In clericos qui scienter & sponte participant cum nomi
natim excōicatis a papa/& ipsos in officio recipi&#x0169;t. Ca. lviij.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Lericos</W></INI2> Qui scienter & sponte parti
cipauerunt cum excōicatis a
nobis/ & ipsos in officio receperunt, eade&#x0303; excōis
sententia c&#x0169; ipsis non dubitamus inuolui: quos
etiam pro absolutionis bñficio habendo ad nos
volumus remitti. Cle. iij. de sen. exco. ca. significauit.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegi&#x0169; quo excōicatus
a papa/recipi{t$} ad diuina. Et quo ad &#xA751;sonas
est particularis: quia ligat solos clericos. Quo ad actiones vero
punit vnicam actionem: scilicet recipere ad diuina. &#xF1E1; Vbi aduer
te sex conditiones requiri: quar&#x0169; quin&#xE8BF; habentur ex textu: sextā
autem vsus apponit. Prima est &#xA759; respicit solos clericos. Sec&#x0169;da
&#xA759; sit participatio in diuinis: quia copulatiue ponitur in lr&#x0303;a/parti
cipauerunt & in officio receperunt. Immo si verba proprie in/
terpretanda sunt, non sufficit qualisc&#x0169;&#xE8BF; in diuinis participatio/
sed re&#xA757;ri{t$} &#xA751;ticipatio receptiua. Ita &#xA759; soli clerici qui recipi&#x0169;t ad
diuina/non āt clericus ille &#xA757; interesset ibi tan&#xA757;&#x0308; vnus de populo,
excōican{t$}. Tertia & quarta/&#xA759; scie&#x0303;ter & spōte: hoc est &#xA759; sciatse
&#xA751;ticipare in diuinis c&#x0169; excōicatis a papa/et nec vi nec metu hoc
faciat: alio&#xA757;n non sponte fieret. Nec exigi{t$} metus cadens in con
stante&#x0303; vir&#x0169;, sed &#xA757;c&#x0169;&#xE8BF; metus cōtraria{t$} adspōte/sufficit: vt verba
operen{t$} quod significant. Quinta cōditio est/&#xA759; sit excōicatio a
papa. Et he omnes patent in litera. Sexta a&#x0169;t ex rationabili vsu
accepta/est &#xA759; sit excommunicatus nominatim/ vel equiuale&#x0303;ter<-P>

@@0@<filename:W0114-0218.jpg/>
@@1@<SE218><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>ad nominatim: alioquin quum omnes excommunicationes in
iure posite sint a papa / & similiter omnes excommunicationes
que in cena domini generaliter promulgantur sint a papa, seque
retur &#xA759; clerici recipientes ad diuina scienter & sponte tam a
iure communi &#xA757;&#x0308; in cena domini generaliter excommunicatos/
incurrerent excommunicationem maiorem / pape reseruatam:
quod a nullo admittitur. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In fictionem seu fraudem cōmittentes/ad hoc vt iudex
personaliter vadat ad mulierem pro testimonio. Ca. lix.</P>
<P><huifu>C</huifu><INI2><W>Asus</W></INI2> Huiusmodi (videlicet vt iudex
vadat personaliter ad muliere&#x0303; pro
testimonio) nō fingatur, nec fraus interueniat
in hac parte: alioquin fictor huiusmodi vel frau
dator ipso facto sententiam excommunicationis
incurrat. De iudi. ca. mulieres. in. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est insidiari pudicitie mulie=
rum. Et quo ad &#xA751;sonas est vniuersalis. Quo
ad actiones vero punit duas actiones. Prima est fingere casum:
secunda est fraudem committere. &#xF1E1; Vbi nota/&#xA759; duo ad hanc
censuram incurrendam requiruntur. Primo &#xA759; fictio seu fraus
fiat ad hoc vt iudex personaliter vadat ad mulierem pro testi=
monio. Secundo &#xA759; sequatur effectus: vt talis pena referatur ad
opus subsequutum quod canon vitare inte&#x0303;dit. Et quia opus sub
sequutum ponitur duplex (primum/quod subsequitur si null&#x0169;
ad sit impedimentum: & hoc est iudicem ire personaliter ad mu
lierem pro testimonio. alterum quod interueniente impedimen=
to sequitur/& est mittere ad eas pro testimonio) quantum ex
litera apparet/nisi sequatur effectus primus / scilicet &#xA759; iudex
vadat personaliter, non videtur habere locum excommunicatio
ista: quia mittere ad mulieres pro testimonio/ superius in hoc eo
dem canone concessum est: & ire personaliter/repetitur quum
fertur sententia hec. Et est ep&#x0303;alis.</P>

@@0@<filename:W0114-0219.jpg/>
@@1@<SE219><W>Excōmunicatio</W>. 101
<P>&#x00B6; In partem procurantem vel &#xA759; de alijs &#xA757;&#x0308; de manifestis
iniurijs seu violentijs conseruatores se intromittant, vel &#xA759;
ad ea que iudicialem indaginem exigunt/ suam extendant
potestatem. Ca. lx.</P>
<P><huifu>D</huifu><INI2><W>Ecernimus</W></INI2> Vt si conseruatores de
alijs &#xA757;&#x0308; de manifestis in=
iurijs & violentijs scienter se intromiserint/seu
ad alia que iudicialem indaginem exigunt/suā
extenderint potestatem, eoipso per vn&#x0169; annum
ab officio sint suspensi. Pars vero que hoc fieri procurabit/sen=
tentiam excommunicationis incurrat. A qua non possit absolui,
nisi ei quem sic fatigauit indebite / primo satisfaciat integraliter
de expensis. extra de offi. dele. hac constitutione. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est vsurpata iudicialis vexa=
tio per conseruatores. Et quo ad personas est
particularis. nam ligat solum partem: hoc est illum qui est pars
in huiusmodi vexatione. Quo ad actiones/punit vnā actione&#x0303;. s.
procurare alte&#x211F; duo&#x211F;. vel &#xA759; de alijs &#xA757;&#x0308; de manifestis iniurijs seu
violentijs se cōseruatores intromittāt: vel &#xA759; ad ea que iudiciale&#x0303;
indagine&#x0303; exig&#x0169;t/suā extendāt ptātem. &#xF1E1; Vbi nota/&#xA759; hec pena
habet locum duntaxat in pure conseruatoribus / qui a sede apo=
stolica cōceduntur vt a manifestis iniurijs & violentijs tuean{t$}:
vt in principio huius canonis textus dicit. Vnde si dentur conser
uatores ad tutelam ab omnibus siue manifestis siue immani/
festis iniurijs/non habet locum hec pena. Et quia sola pars liga=
tur, si alij qui non sunt partes hec procurarent / non inciderent.
Et quia procuratio ista debet esse consummata ad effectum sub
sequutum (vt patet ex eo &#xA759; absolui prohibetur/ nisi satisfecerit
lese parti in expensis) ideo siquis procuraret / & conseruator
non exaudiret procurantem vexando alteram partem/ nō incur
reretur excommunicatio. Et est episcopalis satisfactione pre=
missa.</P>

@@0@<filename:W0114-0220.jpg/>
@@1@<SE220><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In religiosos temere habitum suum dimittentes / vel ad
queuis studia sine debita licentia accedentes: & in docto/
res qui religiosos habitu suo dimisso leges vel physicam au
dientes / scienter docere aut in scolis suis retinere presu=
munt. Ca. lxi.</P>
<P><huifu>V</huifu><INI2><W>T</W></INI2> Periculosa religiosis euagandi materia sub
traha{t$}/districtius inhibemus, ne decetero
aliquis quācun&#xE8BF; religione&#x0303; tacite vel exp&#x0303;sse pro
fessus/in scolis vel alibi temere habit&#x0169; sue reli
giōis dimittat: nec accedat ad q&#x0303;uis studia lr&#x0303;a&#x211F;/
nisi a suo p&#x0303;lato c&#x0169; cōsilio sui conuentus vel maioris &#xA751;tis eiusde&#x0303;/
sibi eundi ad studi&#x0169; lñia primitus sit cōcessa. Si&#xA757;s a&#x0169;t ho&#x211F; teme
rarius violator extiterit, excōis sni&#x0303;am incurrat ip&#x0303;o facto. &#xF1E1; Docto
res quo&#xE8BF; siue magr&#x0303;i qui religiosos habitu fuo dimisso leges vel
physicā audientes / scie&#x0303;ter docere aut in scolis suis p&#x0303;sumpserint
retinere, simili eoipso sint sententia innodati. ne cle. vel mo. vt
periculosa. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Huius materia est multiplex. Primo i&#x0303;mode
ratio habitus: sec&#x0169;do curiositas gymnasior&#x0169;:
tertio foment&#x0169; vtrius&#xE8BF;. Et quo ad &#xA751;sonas est &#xA751;ticularis, ligans
solos religiosos & doctores. Quo ad actiones vero punit actio=
nes tres. in pri&#x0303;a materia dimissione&#x0303; habitus: in secunda accedere
ad q&#x0303;uis studia: in tertia retinere in scolis suis. &#x00B6; Et pro pri&#x0303;o &#xA757;de&#x0303;
casu nota pri&#x0303;o/&#xA759; dimittere habit&#x0169; sue religionis cōtingit dup&#x0142;r.
Primo totaliter. Et sic nun&#xA757;&#x0308; vol&#x0169;tarie dimitti{t$} nisi vel aposta=
tando. Et sic manifeste incurrit h&#x0169;c canone&#x0303;: &#xA757;a temere dimittit.
Vel transeundo ad aliā religione&#x0303;. & sic etiā si irrōnabi&#x0142;r trāseat,
nō temere tñ dimittit sue religionis habit&#x0169;: quia nō est amplius
habitus sue religionis. &#xF1E1; Sec&#x0169;do ad tempus. Et sic ad incurre&#x0303;d&#x0169;
hunc canone&#x0303; due cōditiones requirun{t$}. Primo &#xA759; dimitta{t$} habi
tus sue religionis: sec&#x0169;do &#xA759; dimissio fiat temere. Et vr&#x0303; posse addi
tertium/&#xA759; dimissio sit mā vagandi: quia hoc pro rōne canonis<-P>

@@0@<filename:W0114-0221.jpg/>
@@1@<SE221><W>Excōmunicatio</W>. 102
<-P>in textu assigna{t$}. Et dimissio &#xA757;de&#x0303; dup&#x0142;r inueniri pōt. vel totali=
ter nō hñdo habit&#x0169;. vel nō hñdo in su&#xA751;ioribus. Et si totaliter nō
habe{t$}, nulla est ambiguitas. Si vero absconditus porte{t$} habi=
tus/varia est docto&#x211F; opinio. &#xF1E1; Mihi a&#x0169;t vr&#x0303; cōsideranda quali=
tas occultationis, & distinguend&#x0169; inter habit&#x0169; sic occultat&#x0169; vt
repute{t$} cōiter a cōuersantibus c&#x0169; eo &#xA757; e&#x0169; aliter non nouer&#x0169;t/nō
religiosus. Et sic incurret h&#x0169;c canone&#x0303;: &#xA757;a licet nō dimittat mate=
rialiter veste&#x0303; que est habitus, dimittit tñ forma&#x0142;r habit&#x0169; sue reli
gionis: &#xA757;a dimittit ip&#x0303;m vt habit&#x0169; quo discerni pōt & cognosci
vt religiosus talis religionis. Et cōfirma{t$} hoc ex textu. tum quia
occultatus oi&#x0303;no habitus nō subtrahit materiā vagādi, ex quo sic
incedit su&#xA751;ius vt non religiosus. tum quia nullus doctor videns
religiosum sine habitu in superioribus / esset certus &#xA759; religiosus
dimisisset habitum: quoniam relinqueretur ambigu&#x0169; an dimi=
fisset subtus: quum tamen textus excommunicet doctorem ad=
mittentem religiosum sine habitu &c. Vel habitum sic occulta
tum, vt tamen a conuersantibus / &#xA757;&#x0308;uis non ab omnibus pretere
untibus/ videatur &#xA759; religiosus est talis religionis. Et sic non in
curret hunc canonem: quia nec materialiter nec formaliter sue
religionis habitum dimittit ex toto, &#xA757;&#x0308;uis secundum quid aliqua=
liter dimittere dici possit. &#xF1E1; Et ex his sequitur primo/&#xA759; dimittens
temere sue religionis habit&#x0169; ad tempus / excommunicatus est:
quia vere ac temere dimittit. Et hoc significat litera per illud
verbum/in scolis vel alibi: ex hoc. n. significatur &#xA759; non re&#xA757;ritur
apostatica dimissio. nā scole nō sunt &#xA751;petue/sed ad tp&#x0303;s. Sequitur
sec&#x0169;do &#xA759; si religiosus nō transeundo ad aliā religione&#x0303; habitum
alterius religionis assumat/su&#x0169; temere dimitte&#x0303;do, excōicatus est:
alioquin frustra poneretur illud pronomen sue. Sequitur tertio/
&#xA759; dimittens habitum ad horam ex leuitate / vel etiam per tot&#x0169;
diem domestice manendo, non est excōicatus: tum quia proprie
loquendo non est temeraria dimissio: tum quia cessat legis ratio
expressa de materia euagationis.</P>

@@0@<filename:W0114-0222.jpg/>
@@1@<SE222><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; Pro sec&#x0169;do āt casu nota duo. Prim&#x0169; est plus exigi ad lñiam
eundi ad studi&#x0169; &#xA757;&#x0308; eundi ad alia &#xA757;&#x0308;uis diuturniora negocia: qm&#x0303;
sic iure dispone&#x0303;te/nō sufficit lñia p&#x0303;lati, sed requiri{t$} cōsili&#x0169; cap&#x0142;i
ad lñiam eundi ad studium quodc&#x0169;&#xE8BF; etiā theologie: ad alia a&#x0169;t
p&#x0303;lati lñia sufficere vr&#x0303;. & saltem hoc est verum/&#xA759; e&#x0303;t si sine lñia
fiant/uō he&#x0303;t loc&#x0169; huius canonis sni&#x0303;a. Et mouit forte conditorem
canonis/ frequens ac pronus religiosor&#x0169; animus ex hac honesta
occōne exeundi ad manend&#x0169; extra claustr&#x0169;. &#xF1E1; Secund&#x0169; est/&#xA759;
canon iste nō he&#x0303;t loc&#x0169; in religiosis accedentibus ad alia loca reli
gionis sue vbi est studi&#x0169;: quia nō acced&#x0169;t proprie ad studia ip&#x0303;a
(hoc est ad manend&#x0169; in studijs que extra claustra esse suppo=
n&#x0169;tur) sed de claustro migrāt ad claustr&#x0169; vbi cōmoditate&#x0303; hñt
studendi. Simi&#x0142;r nō he&#x0303;t loc&#x0169; in religiosis quo&#x211F; lñia morandi ex
tra claustr&#x0169; nō pendet a p&#x0303;lato sui cōuentus, sed a su&#xA751;iori p&#x0303;lato:
vt in religionibus mendicanti&#x0169; contingere videtur. in quibus si
sola licentia supremi prelati aut prouincialis consueuit sufficere
ad manendum extra claustrum tam in studijs &#xA757;&#x0308; alibi, loc&#x0169; non
habet sententia ista. Et potest hoc accipi ex textu / dum loquitur
de religiosis quorum introitus & exitus solitus est $unclearendere a
prelato sui conuentus: per hoc. n. discernuntur ab his religiosis
quorum introitus & exitus a superioribus cōsueuit disponi, ita
&#xA759; nulla videtur in prelato sui conuentus & illius capitulo au
thoritas remansisse circa religiosum illum / nisi quum est in
conuentu illo. &#xF1E1; At si contendat quis circa rigorem iuris, aduer
tat saltem ex consuetudine tales excusari: quum simplici corde
iuxta morem sue religionis actus suos disponant.</P>
<P>&#x00B6; Quo ad tertium demum casum / hoc solum aduertendum
censeo, &#xA759; quattuor requiruntur conditiones ad hoc &#xA759; incurra{t$}.
Due ex parte religiosor&#x0169; (scilicet &#xA759; audiāt leges vel physicā. i.
medicinam / & &#xA759; dimisso habitu) & due ex parte doctoris:
scilicet &#xA759; scienter & presumptuose doceat seu retineat tales reli
giosos. Et est episcopalis.</P>

@@0@<filename:W0114-0223.jpg/>
@@1@<SE223><W>Excōmunicatio</W>. 103
<P>&#x00B6; In simplices monachos & canonicos regulares ad cu=
rias principum se conferentes, vt damnum aliquod inferāt
suis prelatis aut monasterio. Ca. lxii.</P>
<P><INI5><huifu>H</huifu></INI5><INI2><W>Oc</W></INI2> Edicto perpetuo prohibemus ne mona
chi aut regulares canonici administra=
tionem aliquam non habentes/ad curias princi
pum abs&#xE8BF; speciali prelatorum suorum licentia
se conferant. Quod si vt damnum aliquod in=
ferant suis prelatis aut monasterio/se confere presumpserint. ex=
communicationis sententiam eos incurrere volumus ipso facto.
Prelatis eorum districte nihilominus iniungentes, vt ipsos a cu=
riarum predictarum accessu / & alijs quibuslibet vagationibus
& discursu/diligenter compescere, ac super hoc non parentes
eisdem/seuere corrigere non omittant. extra de sta. mo. ca. ne in
agro. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium contra mona
sterium aut prelatum. Et quo ad personas est
&#xA751;ticularis: ligans solos monachos & canonicos regulares/nō oe&#x0303;s
sed administratione&#x0303; nō hñtes. Quo ad actiones vero punit vn&#x0169;
act&#x0169; exteriore&#x0303; affect&#x0169; vnica intentione interiori. Actus exterior
est cōferre se ad curias principum. intentio interior est animus
damnificandi monasteri&#x0169; vel p&#x0303;lat&#x0169;. An a&#x0169;t actus ille exterior
re&#xA757;rat aliā conditione&#x0303;. s. &#xA759; fuerit abs&#xE8BF; spāli licentia sui prelati,
glosa putat &#xA759; nō/quia non repeti{t$}. &#xF1E1; Et certe si textus bñ distin=
gua{t$}/due sunt inhibitiones. Vna in qua prohibe{t$} ire ad curias
princip&#x0169; sine spāli de hoc licentia abs&#xE8BF; excōicatione. Secunda
vero est ipsa excōis sni&#x0303;a abs&#xE8BF; repetitione lñie habite vel nō habi
te. Et &#xA751;&#xA751;a vr&#x0303; sol&#x0169; substantiu&#x0169; qualificatum subintelligi repeti=
tum: scilicet monachi aut regulares canonici non habentes ad=
ministrationem. Et si pro quia hoc est verum, non requiri{t$} ad
incurrendum hanc excommunicationem &#xA759; sine lice&#x0303;tia speciali
prelatorum ad principum curias se conferant. Et est ep&#x0303;alis.</P>

@@0@<filename:W0114-0224.jpg/>
@@1@<SE224><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In monachos in fra septa monasterij sine licentia abba=
tum suorum arma tenentes. Ca. lxiij.</P>
<P><INI5><huifu>P</huifu></INI5><INI2><W>Refate</W></INI2> Quo&#xE8BF; sententie monachos in=
fra septa monasterij sine licen=
tia abbatum suorum arma tenentes / decerni=
mus subiacere. extra de sta. mo. ca. ne in agro.
in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est habere instrume&#x0303;ta rixa&#x211F;.
Et quo ad personas est particularis: ligans so
los monachos. Quo ad actiones vero/vnicam punit: scilicet te=
nere arma duabus adiunctis circ&#x0169;stantijs. Altera loci: scilicet in
fra septa monasterij. Altera licentie: scilicet sine licentia abbatis.
Et intelligitur tā de armis defensiuis &#xA757;&#x0308; offensiuis. &#xF1E1; Nec voca{t$}
tenere arma sine licentia abbatis / qui ex obliuione aut ex igno=
rantia iuris nullo malo animo arma aliqua etiam in cella habe=
ret: quia formaliter loquendo/talis non tenet sine licentia: quia
non ex intentione tenet sine licentia id ad quod si sciret requiri
licentiam/nullo pacto teneret: sed tantum materialiter tenet sine
licentia. pene autem huiusmodi non sunt extendende/sed restrin
gende. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In religiosos parochiale offici&#x0169; circa extremam vnctio=
nem/eucharistiam/matrimonium/& absolutionem vsur=
pantes. Ca. lxiiij.</P>
<P><INI5><huifu>R</huifu></INI5><INI2><W>Eligiosi</W></INI2> Qui clericis aut laicis sacra=
me&#x0303;tum vnctionis extreme vel
eucharistie ministrare vel matrimonium solen
nizare / non habita super his parochialis pbr&#x0303;i
licentia, aut quen&#xA757;&#x0308; excommunicatum a canone
(preter&#xA757;&#x0308; in casibus a iure expressis/ vel per priuilegia sedis apo
stolice concessis eisdem) vel a sententijs per statuta prouincia/
lia aut synodalia promulgatis, seu si a culpa & pena absoluere<-P>

@@0@<filename:W0114-0225.jpg/>
@@1@<SE225><W>Excōmunicatio</W>. 104
<-P>quen&#xA757;&#x0308; presumpserint: excommunicationis sententiam incurrant
ipso facto/a sede apostolica d&#x0169;taxat absoluendi. extra de priui.
ca. religiosi. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Huius materia est vsurpatio parochialis
officij. Et quo ad personas est particularis:
ligat. n. solos religiosos. Quo ad actiones vero punit sex actiōes.
tres circa sacr&#x0303;a tria: scilicet extremā vnctione&#x0303;/ eucharistiam/&
matrimonium. Et tres circa absolutione&#x0303;: scilicet excōmunicato&#x211F;
a canone/excōmunicatorum a statutis prouincialibus vel syno=
dalibus/& absoluere a pena & a culpa.</P>
<P>&#x00B6; Nota primo/&#xA759; hi actus excommunicationi subijciuntur qua
tenus affecti sunt presumptione: alioquin frustra appositum
esset verbum presumpserint. Et hinc habes &#xA759; siquis religiosus
ex ignorantia vel sub ratihabitionis spe aliquid horum faceret,
non incurreret excommunicationem: quia in veritate non presu
meret. &#xF1E1; Nota secundo / &#xA759; siquis religiosus communicet alium
religiosum exemptum/non est locus huic pene. Quod ex duo=
bus patet: tum quia hec constitutio directe in fauorem parochia
lium presbyterorum facta est, quibus nihil in hoc casu dero=
gatur. tum quia etiam in verbis stando / nullus est parochialis
presbyter a quo licentia sit petenda: quoniam religiosi exempti
nōsubsunt parochialibus presbyteris, sed suis prioribus / abba
tibus &c. quos constat non venire appellatione parochialium
presbyterorum. &#xF1E1; Nota rursus / &#xA759; licet appellatione parochialis
presbyteri non veniat communiter ep&#x0303;s: cōsuetudo tamen (que
est optima legum interpres) in hoc casu admittit tam ep&#x0303;m &#xA757;&#x0308;
etiam vicarium eius/& vicarium parochialis presbyteri / posse
dare licentiam hanc: sicut etiam admittit parochialem qui non
esset presbyter/posse dare hanc licentiam. Nec est opus &#xA759; lice&#x0303;tia
hec ita sit specialis vt oporteat scrupulum habere ex omissa ali=
qua dearticulatione: sed sufficit &#xA759; ita sit specialis &#xA759; equiualeat
speciali. Et hoc semper est qñcun&#xE8BF; ex verbis licentie cōmuniter<-P>

@@0@<filename:W0114-0226.jpg/>
@@1@<SE226><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>intelligitur concedentem dare hanc licentiam, etiam si non no=
minarentur hec sacramenta in specie. &#xF1E1; Nota demum/&#xA759; absol=
uere a pena & a culpa hic excommunicatum/ nihil est aliud &#xA757;&#x0308;
id quod vulgo dicitur. Quod in veritate importat plus &#xA757;&#x0308; indul=
gentiam plenariam: importat. n. &#xA759; reddat hominem mundum
ab omni culpa & sine debito alicuius pene: quod est longe plus
&#xA757;&#x0308; indulgentia plenaria. Et propterea merito tales presumptuosi
excommunicantur/si aliquem que&#x0303;cun&#xE8BF; sic absoluerint. Cum
his tamen stat, &#xA759; ex simplici absolutione confessoris/excellenter
contritus ac confessus cōsequatur a deo absolutionem a pena &
a culpa. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In religiosos qui in suis sermonibus vel alibi aliqua pro=
ferunt vt audientes a solutione decimarum ecclesiis debita
rum retrahant. Ca. lxv.</P>
<P><INI5><huifu>R</huifu></INI5><INI2><W>Eligiosos</W></INI2> / Qui aliqua vt audientes
a decimarum ecclesiis de/
bitarum solutione retrahant / in suis sermoni=
bus vel alibi proferre presumunt, excommuni=
cationis sni&#x0303;e subiacere decernimus ip&#x0303;o facto.
extra de penis. cupientes. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Huius materia est nequicia sacrilega retra=
hens debitores a solutione decima&#x211F;. Et quo
ad personas est particularis: vtpote ligās solos religiosos. Quo ad
actiones punit vnam actione&#x0303;: scilicet proferre aliqua vt audien=
tes retrahant a solutione decimarum ecclesiis debitarum. &#xF1E1; Vbi
aduerte tres conditiones oportere concurrere ad hoc vt quis per
sua verba incurrat hanc sententiā. Prima ex parte rei: vt scilicet
agatur de decimis ecclesiis debitis. Sec&#x0169;da ex parte intentionis:
vt scilicet intentio dicentis sit ad hoc vt retrahat audientes ab
huiusmodi solutione. Tertia vt sit religiosus. Et est ep&#x0303;alis.</P>

@@0@<filename:W0114-0227.jpg/>
@@1@<SE227><W>Excōmunicatio</W>. 105
<P>&#x00B6; In religiosos qui ab officio predicationis quia confitenti=
bus de soluendis decimis scienter conscientiam facere ne=
glexerunt suspensi, dicta negligentia nō purgata predicare
presumunt. Ca. lxvi.</P>
<P><INI5><huifu>R</huifu></INI5><INI2><W>Eligiosi</W></INI2> Qui scie&#x0303;ter postposuerint con
fitentibus conscientiam facere
de soluendis decimis ecclesijs debitis, ab officio
p&#x0303;dicationis tandiu maneant ipso facto suspensi/
donec confitentibus ipsis (si hocipsum eis di/
cendi commode facultatem habuerint) conscientiam fecerint:
excommunicationis incursuri sententiam ipso facto/si predicare
presumpserint predicta negligentia vt premittitur non purgata.
&#xF1E1; Ad religiosos tamen monasteriorum vel ecclesiar&#x0169; decimas
percipientes nolumus hoc extendi. Extra de pe. cupientes. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium negligentie
primo circa debitas ecclesiis decimas/ & pre
sumpte postea predicationis. Et quo ad personas est particularis,
ligans solos religiosos. Quo ad actiones/ punit simul tres succe=
dentes actiones.</P>
<P>&#x00B6; Vbi pro clariori intelligentia nota diligenter verba totius de=
cretalis cuius hec excommunicatio pars est: & perspice oportere
ad hoc &#xA759; excommunicatio hec incurratur vltra hoc &#xA759; persona
sit religiosa/concurrere tres actus. Primus est negligere facere
conscientiam confitentibus sibi de soluendis ecclesiis decimis.
Et hec incuria modificatur in lr&#x0303;a/&#xA759; oportet &#xA759; interueniat scien
ter. Secundus est negligere post predictam negligentiam eisde&#x0303;
facere conscientiam de dicto debito. Et iste modificatur in lr&#x0303;a/
si hocipsum scilicet eis dicendi commode facultatem habue/
rint. Tertius est si durante hac secunda negligentia (quam
comitatur ex litera suspensio ab officio predicationis) presu=
meret predicare. Et hec manifeste ex plano sensu litere haben{t$}.
De quarto aute&#x0303; actu (&#xA759; scilicet oporteat huiusmodi religiosos<-P>

@@0@<filename:W0114-0228.jpg/>
@@1@<SE228><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>esse prerequisitos) fateor me non videre quo ad hanc negligen
tiam de qua loquimur circa audientiam confessionum: quoniā
actus requisitionis in litera circa actum predicationis in certis
festiuitatibus apponitur, secundum planum litere contextum.
Et propterea si religiosus confessor non predicet/ nun&#xA757;&#x0308; incurret
istam sententiam: quia pene non sunt extendende vltra casus
suos. &#xF1E1; Memento demum exceptionis in calce decre. posite: scili
cet &#xA759; excipiuntur religiosi monasteriorum & rectores ecclesia=
rum quibus debentur decime. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In religiosos interdictum quodseruat matrix ecclesia non
seruantes. Ca. lxvij.</P>
<P><INI5><huifu>C</huifu></INI5><INI2><W>Jrca</W></INI2> Interdictorum obseruantiam gene=
ralium authoritate sedis apostolice
vel a locorum ordinarijs positorum: de fratr&#x0169;
nostrorum consilio districte precipiendo man=
damus, quatenus religiosi quicun&#xE8BF; tā exempti
&#xA757;&#x0308; non exempti/cuiuscun&#xE8BF; ordinis & conditionis existant, qu&#x0169;
cathedralem vel matricem seu parochialem loci ecclesiam illa
viderint aut sciuerint obseruare (non obstantibus quibuscun&#xE8BF;
appellationibus antea etiam ad eandem sedem vel ali&#x0169; seu alios
interiectis / & alijs obiectionibus quibuscun&#xE8BF;) abs&#xE8BF; dolo &
fraude/cum moderatione tamen decretalis alma/inuiolabiliter
ea obseruent. Alioquin non seruantes/excommunicationis sen=
tentie hocipso volumus subiacere. &#xF1E1; Quod etiam in interdictis
& in cessationibus a diuinis indictis per prouincialium concilio
rum statuta vel ipsorum authoritate/volumus obseruari. &#xF1E1; In
cessationibus vero generalibus a diuinis ciuitatum/terrarum et
aliorum locorum quas aliquando ex consuetudine vel alias ca=
pitula collegia vel conuentus secularium aut regularium eccle
sia&#x211F; sibi vendicant, idem intelligimus obseruādum, Ipsi vero<-P>

@@0@<filename:W0114-0229.jpg/>
@@1@<SE229><W>Excōmunicatio</W>. 106
<-P>sint attenti/vt statuta romanorum pont. predecessorum nostro&#x211F;
super his edita diligenter obseruent. Porro sanctionem hanc ad
pendentia trahimus: nō obstantibus priuilegijs &c. de sen. exco.
ca. ex frequentibus. in cle.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Huius materia est sacrilegium in non ser=
uando interdictum. Et quo ad personas est
particularis, ligans solos religiosos. Quo ad actiones vero punit
vnam: scilicet non seruare interdictum seu cessationem a diui=
nis quod seruat matrix ecclesia &c. &#xF1E1; Vbi nota conditiones in
litera positas. Et primo ex parte interdicti seu cessationis a diui=
nis/&#xA759; sit localis ac generalis: hoc est &#xA759; tota illa ciuitas seu terra
aut villa sit interdicta/ seu cessare debeat a diuinis. Secundo ex
parte authoritatis. Et ponitur quadruplex. Primo si authoritate
sedis apostolice. Vbi nota &#xA759; nō dicit si a papa, sed si authoritate
sedis apostolice. comprehendit. n. interdictum impositum a iudi
cibus delegatis apostolicis: quia authoritate apostolica imponunt
interdicta tales iudices. Secundo si ab ordinarijs locor&#x0169;. Tertio
si per prouincialium conciliorum statuta vel ipsor&#x0169; authoritate.
Quarto si per conuentus/capitula vel collegia regularia vel se=
cularia / ex consuetudine vel alias habentia hanc potestatem.
&#xF1E1; Tertio ex parte effectus/ &#xA759; huiusmodi interdict&#x0169; seu cessatio
a diuinis/serue{t$} a cathedrali seu matrice seu parochiali ecc&#x0142;ia.
Quam disiunctiuam intellige respectiue: hoc est a cathedrali
vbi est cathedralis, vt in ciuitatibus. a matrice vbi deest cathe=
dralis/sed est matrix ecclesia, vt in castellis. a parochiali/ vbi
nec cathedralis nec matrix ecclesia est / sed parochialis, vt in
villis. Quarto ex parte modi seruandi, scilicet sine dolo & frau
de: hoc est &#xA759; religiosi non latenter perforent ianuas vel fenestras
vnde laici possint videre aut audire diuina. & breuiter syncere
seruent. Et est ep&#x0303;alis.</P>

@@0@<filename:W0114-0230.jpg/>
@@1@<SE230><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; In eum qui in ciuitate seu diocesi vbi sunt populi diuer
sarum linguarum habentes sub vna fide varios ritus/vsur
pat presulatum. Ca. lxviij.</P>
<P><INI5><huifu>Q</huifu></INI5><INI2><W>Voniam</W></INI2> In pleris&#xE8BF; &#xA751;tibus in fra ean
dem ciuitatem at&#xE8BF; diocesim
permixti sunt populi diuersarum linguarum/
habentes sub vna fide varios ritus & mores,
districte precipimus / vt pontifices huiusmodi
ciuitat&#x0169; siue diocesum prouideāt viros idoneos/&#xA757; sec&#x0169;d&#x0169; diuer
sitates ritu&#x0169; & linguar&#x0169; diuina illis officia celebrent/ecclesiasti
ca sacr&#x0303;a ministrent / instruendo eos verbo pariter & exemplo.
Prohibemus a&#x0169;t omnino, ne vna eadem&#xE8BF; ciuitas siue diocesis
diuersos pontifices habeat / tan&#xA757;&#x0308; vnum corpus diuersa capita/
quasi monstr&#x0169;. Sed si &#xA751;&#xA751; predictas cās vrgens necessitas postu=
lauerit, pōtifex loci catholic&#x0169; presule&#x0303; nationibus illis cōformem
prouida deliberatione cōstituat sibi vicari&#x0169; in p&#x0303;dictis/ qui ei per
omnia sit obediens & subiectus. Vnde siquis aliter se ingesserit,
excōis mucrone se nouerit percussum, & si nec sic resipuerit/
ab omni ministerio ecclesiastico deponend&#x0169;. adhibito si necesse
fuerit brachio seculari ad tantam insolentiam repellendā. Extra
de offi. ordi. ca. quoniam in pleris&#xE8BF;.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est vsurpatio p&#x0303;sulatus. Et quo
ad &#xA751;sonas est v&#x0142;is. Quo ad actiones vero pu
nit vnā. s. aliter se ingerere &#xA757;&#x0308; ex ordinatione ep&#x0303;i. &#xF1E1; Vbi aduerte/
&#xA759; canon iste directe excōicat illos &#xA757; vbi sunt verbi gr&#x0303;a latini &
greci & ep&#x0303;s est latinus, vsurpāt sibi p&#x0303;sulat&#x0169; super grecos. &
sic de similibus. Horret. n. canon iste duo capita in eade&#x0303; ciuitate
seu diocesi: & &#xA751;&#xA751;ea vult si necessitas vrgens postulauerit/&#xA759; ep&#x0303;s
substituat sibi ep&#x0303;m super illos alterius ritus vt suum vicarium.
Hodie tamen canon iste parum aut nihil videtur seruari: qm&#x0303;
apostolica sedes prouidet qñ&#xE8BF; in eadem etiam ciuitate habente
latinos & grecos/de duobus ep&#x0303;is seu archiep&#x0303;is. Et est ep&#x0303;alis.</P>

@@0@<filename:W0114-0231.jpg/>
@@1@<SE231><W>Excōmunicatio</W>. 107
<P>&#x00B6; In eos qui propter legitimum impedimentum/ a senten
tia canonis vel hominis ab eo qui regulariter absoluere nō
poterat absoluti / contemn&#x0169;t &#xA757;&#x0308;primum commode possunt
ei a quo regulariter erant absoluendi se pñtare etc. Ca. lxix.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Os</W></INI2> qui a sente&#x0303;tia canonis vel hoi&#x0303;s quum
ad illum a quo alias de iure fuerāt ab/
solue&#x0303;di/nequeunt propter imminentem mortis
articulum aut aliud impedime&#x0303;tum legitimum
pro absolutionis beneficio habere recursum/ab
alio absoluuntur: si cessante postea periculo vel impedimento
huiusmodi/se illi a quo his cessantibus absolui debebant/ &#xA757;&#x0308; cito
commode poter&#x0169;t contempserint presentare, mandatum ipsius
super illis pro quibus excōmunicati erant humiliter recepturi/
prout iustitia suadebit, decernimus in eandem sententiam reci
dere ipso iure. &#xF1E1; Idem statuimus de his quibus qu&#x0169; a sede apo
stolica vel legatis ipsius / absolutionis beneficium a quibusuis
sententijs consequuntur / iniungitur vt ordinariorum suorum
vel aliorum quor&#x0169;libet suscepturi penite&#x0303;tiam ab eisdem/ se con
spectibus representent, et passis iniuriam seu his quibus propter
hoc ligati existunt/satis factionem exhibeant compete&#x0303;tem: si hec
quumprimum poterunt / non curauerint adimplere. De sen.
exco. ca. eos. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> istius materia est impenitentia absolutorum
a censuris in certis casibus. Et quo ad perso=
nas licet sit absolute vniuersalis, restringitur tamen ad eas que
in talibus casibus tenen{t$} se presentare p&#x0303;latis seu ordinarijs etc.
Quo ad actiones vero/duas punit. prima est contemnere se pre
sentare &#xA757;&#x0308; primum cōmode quis poterit/ illi a quo cessante peri=
culo vel impedimento absolui debebat. se&#x0111;a est non curare ad
implere iniunctionem de presentando et satis faciendo quum
primum commode potest.</P>

@@0@<filename:W0114-0232.jpg/>
@@1@<SE232><W>Excōmunicatio</W>.
<P>&#x00B6; Vbi nota tres casus. Primus est eorum qui absoluti ex pericu
lo mortis vel legitimo impedimento ab excōicatione lata a iure
vel ab homine/ab eo qui non potest regulariter absoluere, si post
hec non se pñtant illi a quo regulariter fuerant absoluendi &c.
Secundus est eor&#x0169; qui absoluti a papa vel ipsius legato/si missi
ad ordinarios vel alique&#x0303; alium pro penitentia, non implent ius=
sionem. Tertius est si istismet iniunctum fuerit vt satisfaciant
iniuriam passis seu illis quibus propter hoc ligati existunt, & si
militer non curauerint adimplere. &#xF1E1; Et pro secundo quidem &
tertio casu stabis c&#x0169; verbis canonis: vt scilicet locum habeat d&#x0169;
taxat qñ absolutio & iniunctio sunt ab apostolica sede seu lega
to ipsius. ita &#xA759; si sunt a iudice delegato aut ab ep&#x0303;o/non ligat iste
canon. &#xF1E1; Pro omni a&#x0169;t casu aduertendum est/&#xA759; tp&#x0303;s quampri=
mum cōmode poterunt/in foro iudiciali arbitrio iudicis decer=
nitur: in foro a&#x0169;t conscientie/absolutus ipse testis est sue conscie&#x0303;
tie fi fuerit negligens aut contemptor. Et quia lex ista non arctat
ad presentand&#x0169; se personaliter, idcirco siquis per procuratore&#x0303; ad
hoc institutum cum veritate satisfactionis compareret corā istis
&#xA757;&#x0308;primum posset/satisfacere videtur canoni: quum nihil horum
que agenda sunt exigat presentiam personale&#x0303;: vt patet discurren
do per singula. Et ista excōicatio est ep&#x0303;alis / si illa a qua fuerat
absolutus erat episcopalis. & similiter est papalis/si prima erat
papalis: reincidit enim in eandemsententiā qua prius ligabatur.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui in locis christiano&#x211F; corpora defunctorum
ad alia loca transferenda/exenterare/ in frusta incidere/
elixare/excutere carnes ab ossibus &c. p&#x0303;sumunt. Cap. lxx.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jdefuncti</W></INI2> exequutor vel exequuto=
res aut familiares eiusseu
quiuis alij cuiuscun&#xE8BF; gradus fuerint / aliquid
contra nostri statuti & ordinationis tenorem
presumpserint attentare / defunctorum corpora
sic inhumaniter & crudeliter pertractando vel faciendo per=<-P>

@@0@<filename:W0114-0233.jpg/>
@@1@<SE233><W>Excōmunicatio</W>. 108
<-P>tractari, excōicationis sententiam (quam ex nunc in ipsos profe=
rimus) ipso facto se nouerint incursuros. A qua nō nisi per apo
stolicam sedem (preter&#xA757;&#x0308; in mortis articulo) possint absolutionis
bñficium obtinere. Et nihilominus ille cuius corpus sic inhuma
ne tractat&#x0169; fuerit/ecclesiastica careat sepultura. Bonifacius. viij.
in extra. detestande. de sepul.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> istius materia est crudelis immanitas in ca=
dauera humana. Et quo ad personas est vni
uersalis. Quo ad actiōes vero cōprehendit actiones duas. prima
est sic inhumaniter & crudeliter pertractare. Secunda est fa=
cere sic pertractari. &#xF1E1; Apponuntur tñ quasi quattuor limitatio=
nes. Vna est circa loca defunctorum: quia nō ligat nisi mortuus
sit in loco vbi fidei cultus viget. Alia est declaratio ipsar&#x0169; actio
num: scilicet exenterare/incidere in frusta / elixare/excutere car
nes ab ossibus / & similes crudelitates. Alia est circa qualita=
tem animi: sci&#x0303;licet &#xA759; presumpserint contra hmōi statutum &
ordinationem. Quarta demum est circa finem: &#xA759; scilicet hmōi
immanitas fiat vt transferantur corpora defunctorum ad alia lo
ca. Et hec quarta conditio elicitiue ex textu a doctoribus sumi{t$}:
ex hoc &#xA759; casus quem tollere intendit lex/est hmōi abusus &#xA753;pter
transferenda corpora ad alia loca: pene autem non sunt extende&#x0303;
de extra casus suos.</P>
<P>&#x00B6; Et scito &#xA759; huiusmodi concisiones & exenterationes cadaue=
rum humanorum multipliciter considerari possunt. Primo ab=
solute. & sic hñt quandam speciem mali: scilicet crudelitatis &
feritatis. & propterea bonifa. hoc considerans/fecit hanc legem
contra quorundam consuetudines. &#xF1E1; Secundo pñt considerari
in ordine ad aliquem sinem. & sic iuxta qualitatem illius finis
iudicande sunt. Nam si fiant ad iniuriam irrogandam/sub cri
mine bestialitatis comprehenduntur. Si vero fiant ad scientiam
acquirendam, sub medicinalibus actionibus comprehendun{t$}:
vt in anathomijs patet. Vnde qui vs&#xE8BF; hodie corpora regalia<-P>

@@0@<filename:W0114-0234.jpg/>
@@1@<SE234><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>exenterāt & excerebrant/vt multis diebus venerari sine fetore
a populo possint, nec feritatis rei sunt/nec contra canonem ist&#x0169;
agunt: quia non exenterant vt trans ferant ad alia loca, sed ne
feteant. Et sic de similibus. Et est papalis.</P>
<P>&#xF1E1; In omnes qui in terris suis noua pedagia imponunt vel
prohibita exigunt. Cap. lxxi.</P>
<P><huifu>E</huifu><INI2><W>Xcōmunicamus</W></INI2> & anathe=
matizamus
omnes qui in terris suis noua pedagia impon&#x0169;t
vel prohibita exigunt. In pro. cene do.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> istius materia est libertas humana ab oppres
sione illicitarum gabellar&#x0169;. Et quo ad perso=
nas est vniuersalis. Quo ad actiones/duas actiones ligat. prima
est imponere noua pedagia: secunda est exigere prohibita.
&#xF1E1; Vbi aduerte canonem istum non facere mentionem de cle=
ricis plus&#xA757;&#x0308; laicis, & loqui solum de pedagijs: quoniam nullum
aliud substantiu&#x0169; in hac loquutione reperitur. Et vbi tempore
martini. v. excōicabātur duntaxat qui imponunt noua pedagia/
postea adiunctum est vel exigunt prohibita proculdubio peda=
gia, de quibus erat sermo inchoatus: alioquin exigentes quec&#x0169;&#xE8BF;
prohibita essent ab hoc canone excōicati: quod est ridiculum.
&#xF1E1; Ex quibus sequuntur duo. Primum est/&#xA759; imponentes nouas
collectas seu taxas nō incurrunt hunc canonem, puniente&#x0303; im=
ponentem nouas gabellas. Sc&#x0111;m est &#xA759; exigentes prohibita pe=
dagia/a quibusc&#x0169;&#xE8BF; exigant (siue laicis siue clericis) incurrunt
hunc canonem/dummodo exigant, quod importat coactionem
quādam: siue coactio ista fiat imperio / siue arrestatione rerum
vel persone/siue minis / et breuiter quomodolibet fiat &#xA759; inuitus
soluat. &#xF1E1; Et quia verba proprie intellige&#x0303;da sunt/nec sun tin ma=<-P>

@@0@<filename:W0114-0235.jpg/>
@@1@<SE235><W>Excōmunicatio</W>. 109
<-P>teria penali extendenda, aduerte differentiam inter exigere pe=
dagia prohibita/et exigere pedagia non prohibita sed a perso=
nis prohibitis. qui. n. exigit pedagia licita/sed a personis prohibi=
tis (puta priuilegiatis, siue illi priuilegiati sint laici/puta milites,
siue clerici) non incurrit hunc canonem: quia non exigit peda=
gia prohibita/ sed licita, &#xA757;&#x0308;uis ab his qui non tenentur. alioquin
exigentes licita in se pedagia a quibusc&#x0169;&#xE8BF; priuilegiatis/siue lai=
cis siue clericis, incurrerent hanc censuram: quod non esse ve=
rum videtur mani festissimum. Sed ad hoc vt exigentes incur=
rant hunc canonem/requiritur &#xA759; exigant pedagia in seipsis pro
hibita: qualia sunt omnia noua sine debita licentia imposita. &
similiter ea que sunt imposita pro his que de feruntur pro vsu
proprio/vel ad fiscum / vel exercendi ruris gratia: quum hec
sint ex iure ciuili prohibita sub pena capitis. &#xF1E1; Cum his tamen
memento/&#xA759; exigentes a clericis etiam licita pedagia/incurrunt
excommunicationem ex alio canone: vt supra patet. Et quia ca=
non presens est in cena domini/est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In dantes & recipientes in simonia ordinis vel benefi=
cij. item in eos qui &#xA759; illa fiat mediatores extiterint seu pro=
curauerint. Cap. lxxij.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Vlte</W></INI2> contra simoniacam prauitatem iam
olim facte sunt con stitutiones / qui=
bus morbus ille non potuit extirpari. volentes
igitur de cetero vt possumus attentius prouide=
re/sacro approbante concilio declaramus, &#xA759; or
dinati simoniace / ab exequutione suorum ordinum sint eoipso
suspensi. Electiones autem postulationes/cōfirmationes / et que
uis &#xA753;uisiones simoniace ecclesia&#x211F;/monasterio&#x211F;/dignitat&#x0169;/&#xA751;so=
natu&#x0169;/officior&#x0169;/ et beneficiorum quorumcun&#xE8BF; deinceps facte<-P>

@@0@<filename:W0114-0236.jpg/>
@@1@<SE236><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>nulle sint ipso iure/nullum&#xE8BF; per illas ius cui&#xA757;&#x0308; acquiratur: nec
promoti/confirmati ac prouisi faciant fructus suos, sed ad illo=
rum restitutionem tan&#xA757;&#x0308; inique ablato&#x211F; teneantur percipientes.
Statuentes insuper &#xA759; dantes & recipientes/ipso facto sententiā
excōicationis incurrant, etiam si pontificali aut cardinalatus p&#x0303;=
fulgeant dignitate. Martinus. v. in conci. constantien.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> istius materia est simonia. Et est quo ad per=
sonas vniuersalis. Quantum ad actiones ve
ro/duas excōicat: scilicet dare & recipere. ita &#xA759; tam dantes &#xA757;&#x0308; re
cipientes in simonia ordinis vel beneficij/sunt excōicati. Et ter=
tiam addidit paulus secundus in extrauaganti quum detestabile:
scilicet contra illos qui vt hmōi simonia fiat mediatores extite=
rint vel &#xA753;curauerint. Vbi nota &#xA759; licet huiusmodi extrauagātes
videantur prima facie ad omnes simoniacos se extendere &#xA753;pter
quedam verba lata ibi contenta: quia tamen materia de qua agi
tur est sola simonia in ordine aut beneficio (vt patet in tractatu
& contextu earundem) ideo communiter dicitur et rationabili
ter &#xA759; soli & omnes simoniaci in ordine aut beneficio/ sunt ex=
cōmunicati. Excōicati a&#x0169;t simoniaci &#xA753; ingressu monasterij, sub
his non comprehendun{t$} / sed suo loco relinquuntur. Appella
tione autem beneficij intellige non solum illud quo aliquis di=
citur habere beneficium, sed e&#x0303;t priorat&#x0169;/guardianatum/& simi
lia quouis nomine vocentur/que sunt prelationes & officia pa=
storalia apud mendicantes: quoniam monasteriorum seu con=
uentuum sunt electiones/confirmationes seu prouisiones hmōi,
&#xA757;&#x0308;uis nō computentur inter ecclesiastica beneficia. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In singulares &#xA751;sonas aliquid ex pacto dātes aut recipien
tes pro ingressu religionis. Cap. lxxiii.</P>
<P><huifu>V</huifu><INI2><W>Niuersis</W></INI2> & singulis abbatibus/ priori=
bus/decanis/prepositis & ma
gistris, necnon abbatissis & priorissis/alijs&#xE8BF; p&#x0303;latis
quouis nomine nuncupatis & eo&#x211F;officialibus (quaruncun&#xE8BF; e&#x0303;t<-P>

@@0@<filename:W0114-0237.jpg/>
@@1@<SE237><W>Excōmunicatio</W>. 110
<-P>ecclesiarum/monasteriorum/prioratuum/domorum & locor&#x0169;
quarumlibet religionum/ordinum e&#x0303;t militarium tam exempto/
rum &#xA757;&#x0308; nō exemptorum/quoc&#x0169;&#xE8BF; nomine censeantur) ac capitu
lis & conuentibus & singularibus personis eorum tenore pre=
sentium authoritate apostolica / &#xA757;&#x0308;uis sit eis a iure inhibitum/di=
strictius inhibemus: ne tam a maribus &#xA757;&#x0308; a mulieribus religione&#x0303;
eorum ingredi vole&#x0303;tibus/ecclesias/monasteria/prioratus/domos
seu loca, in earundem personarum receptione aut ante vel post
illam, quoscun&#xE8BF; pastus/prandia seu cenas/pecunias/iocalia/aut
res alias/etiam ad ecclesiasticum seu quemuis pium vsum ali&#x0169;
deputata vel deputanda, de cetero directe vel indirecte petere v&#x0142;
exigere quouis modo presumant. sed eas potius cum omnimo=
da pietate recipiāt, ac in victu & vestitu sicut alias personas ec
clesiarum suarum/monasteriorum/prioratuum/domorum alio
rum&#xE8BF; locorum syncera charitate pertractent: illa duntaxat que
ipse persone ingredientes pure acsponte & plena liberalitate om
ni&#xE8BF; pactione cessante dare vel offerre ecclesiis/monasterijs/ prio
ratibus /domibus & locis hmōi voluerint, cum gratiar&#x0169;actiōe
licite recepturi. Nos enim qui secus egerint si singulares perso=
ne sint / tam dantes &#xA757;&#x0308; recipientes hmōi excōis, sivero capitulum
seu conuentus fuerit/suspe&#x0303;sionis sententijs eo facto decernimus
subiacere. A quibus (p&#x0303;ter&#xA757;&#x0308; in mortis articulo) absolui nequeāt
abs&#xE8BF; sedis apostolice licentiaspeciali. Vrbanus. v. in extraua. sa=
ne ne in vinea.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> istius materia est simonia pro ingressu mona
steriorum. Et quo ad personas / comprehe&#x0303;dit
oe&#x0303;s. Quo ad actiones vero/duas: scilicet dare vel accipere.</P>
<P>&#x00B6; Vbi nota/&#xA759; sicut in ceteris simonijs ab ecclesia punitis requi=
ritur pactio, ita & in ista. Ita &#xA759; ex pacto dantes vel accipientes
sunt excōicati. Si autem sine pacto darent vel acciperent/ non
essent excōicati, quantumcun&#xE8BF; intentio dātium & accipienti&#x0169;
esset peruersa: sicut in ceteris simonijs cōtingit. &#xF1E1; Aduerte quo&#xE8BF;<-P>

@@0@<filename:W0114-0238.jpg/>
@@1@<SE238><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>decretalem hanc pluries repetere edita iura cōtra huiusmodi pe
titiones/cōsuetudines & exactiones: quoniam hinc elici potest/
&#xA759; si aliqua petuntur vel exiguntur nō contra alia iura edita/ ex
empta sunt ab hac excōicatione, que adiuncta est prioribus iuri
bus: vt ipse cōditor canonis testatur. &#xF1E1; Et ex hoc capite excusan{t$}
omnes putantes se pie agere pro consuetudinibus antiquis seruā
dis/non vendentes ingressum religionis/sed exige&#x0303;tes seruari lau=
dabiles consuetudines. excusantur autem tātum ab ista ce&#x0303;sura/
quantum excusantur a transgressione cōis iuris. Quāuis ex alio
capite videantur excusari. s. ex cōmuni vt videtur cōsuetudine:
ex qua decretalis hec aut nun&#xA757;&#x0308; videtur recepta/ aut sic interpre=
tāda. Non desunt quo&#xE8BF; verba decretalis huius ex alio capite ex
cusantia. s. ex presumptione: quoniā presumptione affectas sup=
ponit huiusmodi petitiones. Et propterea qui nō presumunt / sed
imitantur predecessorum vestigia/bona intentione, nō incurr&#x0169;t
huiusmodi censuras. Quocirca moniales petentes solitas ibide&#x0303;
dari dotes/& lectisternia/vestes et huiusmodi, & instantes ad
hoc vt parentes puelle faciāt sicut alij (siue monasterium egeat
siue non) non sunt excōicate: quum nulla hic interueniat pactio
sed instantia vt faciāt sicut alij. Si vero monasterium egeat/ ita
vt non possit sustentare recipiendam abs&#xE8BF; penuria, possunt licite
pacisci/vt portet secum quod necesse est ad sui sustentationem:
quoniam hoc nature ius exigit. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In religiosos qui ex ordinibus mendicantium quorum=
cun&#xE8BF; ad aliquem monasticum ordinem / carthusiensium
excepto/ abs&#xE8BF; sedis apostolice licentia speciali conuolant:
& eos qui ipsos recipiunt. Cap. lxxiiij.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>N</W></INI2> Futurum nullus ex pro fessoribus alicuius
ex ordinibus mendicantium quor&#x0169;cun&#xE8BF;
i&#x0303; alique&#x0303; monastic&#x0169; ordine&#x0303; (tam sancti bñdicti
&#xA757;&#x0308; cistertieñ. camalduleñ, vallis vmbrose/canōi=
corum regularium sancti aug. vel aliorum mo<-P>

@@0@<filename:W0114-0239.jpg/>
@@1@<SE239><W>Excōmunicatio</W>. 111
<-P>nasticorum ordinum) carthusiensium duntaxat excepto/ possit
aut debeat per que&#x0303;cun&#xE8BF; recipi vel admitti virtute alicuius licen
tie vel indulti abs&#xE8BF; sedis apostolice licentia speciali sub dictis
penis (scilicet excommunicationis late sente&#x0303;tie reseruate pape)
quas tam recipientes &#xA757;&#x0308; recepti ipso facto incurrant. Et nihilomi
nus secus facta non teneant ipso iure. Martinus. v. in extraua.
viam ambitiose.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est ambitiosus seu mollis tran
situs de religione ad religionem. Et quo ad
personas est particularis: quia ligat solos mendicantes & mona
chos, exceptis carthusiensibus. Quo ad actiōes ligat duas, recipi
& recipere: hoc est transitum mendicantium ad religionem
monachalem/excepta carthusiensi, & receptionem eorundem.
Ita &#xA759; recipientes & recepti sunt excōicati. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui bona ecclesiastica alienant / & illos qui ipsa
alienata recipiunt. Ca. lxxv.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Mnium</W></INI2> Rerum & bonorum eccle=
siasticor&#x0169; alienatione&#x0303;/omne&#xE8BF;
pactum per quod ipsorum domini&#x0169; trāsfertur/
concessionem/hypothecam/locationem & con
ductionem vltra triennium/ necnon infeudatio
nem vel contractum emphiteoticum (preter&#xA757;&#x0308; in casibus a iure
permissis, aut de rebus & bonis in emphiteosim ab antiquo con
cedi solitis/& tunc ecclesiarum euidente vtilitate, ac de fructi=
bus & bonis que seruando seruari non possunt pro instantis
temporis exigentia) hac perpetuo valitura cōstitutione presenti
fieri prohibemus. Siquis autem contra huius nostre prohibitio=
nis seriem de bonis eisdem quic&#xA757;&#x0308; alienare p&#x0303;sumpserit, alienatio/
hypotheca/cōcessio/locatio/cōductio & infeudatio huiusmodi/
nullius sint momenti: & tam qui alienat / &#xA757;&#x0308; is qui alienatas res
& bona predicta receperit, sententiam excōicationis incurrat.<-P>

@@0@<filename:W0114-0240.jpg/>
@@1@<SE240><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>Paulus. ij. in extraua. ambitiose.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium circa aliena=
tionem rerum ecclesie. Et quo ad personas ex
communicatio est vniuersalis. Quo ad actiones/ due in genere
ponuntur. Prima est alienare. Secunda est alienata recipere
contra constitutionem hanc.</P>
<P>&#x00B6; Vbi nota duo. Primo tres casus explicite in hac constitutione
concedi/ seu non prohiberi. Primus est locationis & conductio
nis in fra triennium. Secundus est emphiteosis habens tres con
ditiones: scilicet in casibus a iure permissis/& de bonis solitis ab
antiquo dari in emphiteosim/& cum euidenti ecclesie vtilitate.
Tertius est alienationis fructuum qui seruando seruari non
possunt: vt frumentum/vinum & huiusmodi. In his. n. tribus
casibus nulla incurritur excommunicatio secundum tutiorem
sensum huius decretalis. &#xF1E1; Nota secundo/&#xA759; quia hec decretalis
non est recepta vbi&#xE8BF;/& alicubi videtur recepta nō totaliter sed
quo ad aliquid, ideo vbi non est recepta/ & similiter quantum
ad illud in quo alicubi non est recepta/neminem damnes: eo &#xA759;
nisi consensu vtentium lex fuerit firmata/ pro non lege habe{t$}.
Esto ergo cautus confessor / vt scias consuetudinem patrie quo
ad hoc. scies autem illam a curia episcopali. &#xF1E1; Nota quo&#xE8BF; &#xA759; in
rebus immobilibus minimis non reputatur paulinam hanc ha=
bere locum. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In sacerdotem offici&#x0169; vicecomitis aut prepositi secularis
habentem/ & post monitionem eme&#x0303;dare nolente&#x0303;. Ca. lxxvi.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nhibemus</W></INI2> Sub interminatione ana=
thematis nequis sacerdos
officium habeat vicecomitis aut prepositi secula
ris. Siquis autem cōtra hec venire presumpserit/
& commonitus emendare noluerit, excōicationi
subiaceat. extra. ne cle. vel mo. ca. clericis.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est quoddam sacrilegi&#x0169;, que
per indecens officium / sacerdotio iniuriam<-P>

@@0@<filename:W0114-0241.jpg/>
@@1@<SE241><W>Excōmunicatio</W>. 112
<-P>facit ipse sacerdos. Et quo ad personas/soli sacerdotes excommu
nicantur. Quantum ad actiones/due simul iuncte excōicationi
subijciuntur. Prima est hr&#x0303;e offici&#x0169; vicecomitis aut prepositi se
cularis. Secunda est post monitione&#x0303; nolle emendare. He. n. due
actiones si simul cōcurrant in sacerdote / excōmunicationi ip&#x0303;m
subijciunt. &#xF1E1; Aduertāt hic p&#x0303;lati qui sunt regno&#x211F; gubernatores
seu vicereges: qm&#x0303; appellatione prepositi secularis / omnis hmōi
presidentia iurisdictionem habens secularem venire videtur. Et
hoc intellige qñ hmōi prepositura est aduenticia &#xA751;sone. nam si
est annexa vel etiā de nouo annecteretur ecclesiastice dignitati
(vt cōtingit in ep&#x0303;is hñtibus vtran&#xE8BF; iurisdictionem) nō habet
locum hic canon. Et similiter siquis dominus temporalis effice=
retur sacerdos/non propterea perdit dominium suum seculare:
sed potest illud exercere / quemadmodum ep&#x0303;s habens vtran&#xE8BF;
iurisdictionem. Secus autem esset/siquis habens officium vice=
comitis aut secularis prepositi (puta potestatis aut hmōi) fieret
pbr&#x0303;: quia non potest retinere officium illud: quoniam inhibetur
sacerdoti habere hmōi officium. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In confessores qui in. xij. casibus hic enumeratis & gene
raliter in casibus bulle cene domini quen&#xA757;&#x0308; absoluere aut
quattuor excepta vota commutare attentant. Ca lxxvij.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Vthoritate</W></INI2> Ap&#x0142;ica tenor&#x0303; pñti&#x0169; statuimus
& ordinamus/&#xA759; decetero pre
textu facultat&#x0169; quar&#x0169;c&#x0169;&#xE8BF; cōcessa&#x211F; a nobis vel autho
ritate nostra/& quas cōcedi quomodolibet continget in futu&#x211F;/
etiam cum clausula &#xA759; sola signatura sufficiat etiam in fauo=
rem fidei & cruciate: nullus confessor que&#x0303;uis qui offense eccle=
siastice libertatis/violationis interdicti asede apostolica impositi/
seu heresis post&#xA757;&#x0308; quis fuerit de ea sententialiter condemnatus
delatus seu publice diffamatus / conspirationis in personam
aut statum ro. pont. seu cuiusuis offense inobedientie aut re=
bellionis eiusdem pont. vel dicte sedis / mutilationis membro=
rum vel occisionis cuiusc&#x0169;&#xE8BF; in sacris ordinibus cōstituti/offense<-P>

@@0@<filename:W0114-0242.jpg/>
@@1@<SE242><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>personalis in episcopum seu alium prelatum/inuasionis depre=
dationis occupationis aut deuastationis terrar&#x0169; romane ecclesie
mediate vel immediate subiectarum/ac etiam inuasionis romi=
petarum seu quor&#x0169;cun&#xE8BF; aliorum ad romanam curiam venien
tium/prohibitionis deuolutionis causarum ad dictam curiam/
delationis armorum & aliorum prohibitorum ad partes infide
lium/impositionis nouorum onerum realium vel personalium
ecclesus vel ecclesiasticis personis / simonie super ordinibus vel
beneficijs consequendis in dicta curia vel extra eam contracte
quomodolibet reus foret / & generaliter in casibus contentis in
literis que consueuerunt in die cene domini publicari / pretextu
huiusmodi facultatum absoluere, & per quosuis emissa peregri
nationis vltramarine / visitationis liminum apostolorum petri
& pauli/in compostella/& castitatis ac religionis vota / nisi ex
speciali licentia & certa scientia nostra (de qua demum con/
stare censeatur, quum in signatura nostra desuper manu nostra
scriptum aut in literis nostris expressum fuerit/nos ex certa scien
tia & de speciali gratia id concedere cum derogatione presentis
constitutionis/illius de verbo ad verbum inserto tenore / nō a&#x0169;t
per clausulas id importantes) vel in articulo mortis constitut&#x0169;
(& tunc in casibus vbi satisfactio fuerit impendenda / facta
satisfactione/ vel idonea prestita cautione) commutare presu=
mant. &#xF1E1; Et si aliqui confessorum contra presentem constitutione&#x0303;
quen&#xA757;&#x0308; absoluere aut excepta vota predicta commutare attenta
uerint, absolutio & commutatio huiusmodi nullius sint roboris
vel momenti, & contrafacientes eoipso excommunicationis sen
tentiam incurrant. A qua (nisi in mortis articulo constituti)
ab alio &#xA757;&#x0308; a ro. pont. absolui non possint. Sixtus. iiij. in extraua. Et
si dominici.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium circa vsurpa
tam spiritualem iuris dictionem in absolue&#x0303;do
a casibus reseruatis &c. Et quantum ad personas / confessores<-P>

@@0@<filename:W0114-0243.jpg/>
@@1@<SE243><W>Excōmunicatio</W>. 113
<-P>comprehenduntur. Quantum ad actiones vero / due sunt in
genere: scilicet absoluere a reseruatis que hic enumerantur/&
commutare vota hic reseruata. Et declaratur quomodo in arti=
culo mortis age&#x0303;dum sit. &#xF1E1; Vbi nota casus huiusmodi dupliciter
inueniri. Primo vt non remanserit penitens obligatus ad satisfa
ciendum. Et tunc potest in articulo mortis quilibet absolui cum
promissione vel iuramento &#xA759; presentabit se si euaserit / potenti
legitime absoluere: non pro absolutione, sed ad standum manda
tis ecclesie. Si autem penitens remanserit obligatus adsatisfacien
dum, si potest/premitti debet satisfactio. &#xA759; si non potest / tunc
prestare debet idoneam cautionem ante&#xA757;&#x0308; absoluatur. Et voca{t$}
idonea cautio/pignoraticia. &#xA759; si hanc nō potest/det fideiussoriā.
& si hanc etiam non potest/det iuratoriam. Et in hoc aduertāt
bene confessores/ne illaqueentur. Et est papalis/non sol&#x0169; hinc/
sed etiam ex processu in cena domini/ quantum ad absoluentes
a contentis in bulla cene domini.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui asserunt tenentes beatam vir. ab originali
peccato fuisse preseruatam heresim aut peccatum mortale
incurrere &c. Et eos qui affirmant contrariam opi. tenen=
tes in heresim vel peccatum mortale incidere. Ca. lxxviij.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Otu</W></INI2> Proprio assertiones quor&#x0169;libet predi/
catorum qui affirmare presumerent
eos qui crederent aut tenerent dei genitricem ab
originalis peccati macula in sua conceptione
preseruatam fuisse / propterea alicuius heresis
labe pollutos fore vel mortaliter peccare, aut conceptionis offi=
cium celebrantes/seu sermones illor&#x0169; qui eam sine huiusmodi
macula conceptā esse affirmant audientes alicuius peccati reat&#x0169;
incurrere: vtpote falsas & erroneas / editos&#xE8BF; desuper libros id
continentes quo ad hoc authoritate apostolica tenore presentium
reprobamus et damnamus. &#xF1E1; Ac motu/scientia & authoritate<-P>

@@0@<filename:W0114-0244.jpg/>
@@1@<SE244><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>predictis statuimus & ordinamus/&#xA759; predicatores verbi dei &
quicun&#xE8BF; alij qui decetero ausu temerario presumpserint in suis
sermonibus ad populum seu alias quomodolibet affirmare hu=
iusmodi sic per nos improbatas & damnatas assertiones veras
esse / aut dictos libros pro veris legere tenere vel habere post&#xA757;&#x0308;
de presentibus scientiam habuerint, excommunicationis senten=
tiam eoipso incurrant. A qua ab alio &#xA757;&#x0308; a to. pont. nisi in mortis
articulo/nequeant absolutionis beneficium obtinere. Item motu
scie&#x0303;tia & authoritate similibus/simili pene ac censure subijcien
tes eos qui ausi fuerint asserere contrariam opinionem tenentes
(videlicet gloriosam virginem mariam cum originali peccato
fuisse conceptam) heresis crimen vel peccatum incurrere mor
tale. quum hoc nond&#x0169; sit a romana ecclesia & apostolica sede
decisum. Sixtus. iiij. in extraua. ca. graue nimis.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilega seu preceps asser
tio seu affirmatio cuiusdam ambigui in do=
ctrina christiana circa conceptionem beate virginis. Et quo ad
personas in vtro&#xE8BF; casu excommunicatio est vniuersalis. Quo
ad actiones vero in vtro&#xE8BF; casu actio est audere asserere seu affir
mare hec vel illa: prout in litera. Et adiungitur in primo casu
habere quosdam libros pro veris quo ad hoc. &#xF1E1; Nota confessor/
&#xA759; vbi simplici corde aliquis errasset, non incurrit hunc canone&#x0303;/
pro quanto defuit ibi audacia seu presumptio: que non frustra
in litera apposita est. Et est papalis.</P>
<P>&#x00B6; In impedientes legatos vel nuncios apostolicos/ne reci=
piantur & faciant ea ad que missi sunt. Ca. lxxix.</P>
<P><huifu>A</huifu><INI2><W>Liqui</W></INI2> Officium & potestatem romani
pont. quam non ab homine sed a
deo recepit / sub suo arbitrio redire molientes,
legatos ipsius nisi ab eis petiti fuerint / vel de
beneplacito eorum transmissi / sibi terras sub=<-P>

@@0@<filename:W0114-0245.jpg/>
@@1@<SE245><W>Excōmunicatio</W>. 114
<-P>iectas (dicentes hoc sibi de consuetudine competere) ingredi
non permittunt. Nos huiusmodi consuetudinem authoritate
apostolica penitus reprobantes, legatos ipsos ab omnibus cuius=
cun&#xE8BF; preeminentie conditionis aut status fuerint / debere ad=
mitti decernimus: nec eos pretextu cuiusuis consuetudinis impe
diri posse a quo&#xA757;&#x0308; christiano nominegloriante, quo minus regna/
prouincias/terras quaslibet ad que ipsos destinari contigerit / in=
grediantur libere/ac commisse sibi legationis officium exerceāt
in eisdem. &#xF1E1; Qui vero decetero super p&#x0303;dictis dictos legatos aut
etiam nuncios quos ad quascun&#xE8BF; partes pro causis quibuslibet
sedes ipsa transmiserit / presumpserint impedire, eoipso senten=
tiam excommunicationis incurrant. Io. xxij. in extra. ca. super
gentes.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est sacrilegium in apostolicā
authoritatem. Quo ad personas est vniuer=
salis. Quo ad actiones, vna prohibetur: scilicet impedire legatos
seu nuncios apostolicos, ne recipiantur & faciāt ea ad que missi
sunt. Et est ep&#x0303;alis/quantum est ex hoc canone.</P>
<P>&#x00B6; In vocatos ad dirigendum moniales in electionibus, non
abstinentes ab his vnde oriri vel nutriri possit discordia in
ipsis electionibus faciendis. Ca. lxxx.</P>
<P><huifu>H</huifu><INI2><W>J</W></INI2> Quos ad dirigendas in electionibus mo=
niales deinceps contigerit euocari: ab his
prorsus abstineant per queinter eas super fa=
ciendis ipsis electionibus oriri possit discordia/
vel exorta nutriri: alias eoipso excommunica=
tionis sni&#x0303;e se nouerint subiacere. De elec. ca. inde&#x0303;nitatibus. li. vi.</P>
<P><INI2><W>Canonis</W></INI2> Istius materia est discordie occasio in electio
ne. Et quantum ad personas/ cōprehendit oe&#x0303;s
& solos vocatos ad dirige&#x0303;d&#x0169; moniales in electionibus facie&#x0303;dis.
Quāt&#x0169; ad actiōes/duas cōprehe&#x0303;dit. Prima e&#x0303; nō abstinere ab his<-P>

@@0@<filename:W0114-0246.jpg/>
@@1@<SE246><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>vnde possit oriri discordia in faciendis dictis electionibus. Sc&#xEBD1;a
est non abstinere ab his vnde possit nutriri discordia exorta su&#xA751;
dictis electionibus faciendis. &#xF1E1; Ex quibus bene cōsideratis/clare
liquet &#xA759; non vocati ad dirigendas &c. quant&#x0169;cun&#xE8BF; seminent
discordias & diabolice agant, exempti sunt ab hoc canone. Et
similiter illi qui discordias seminant super electionibus factis/
etiam si sunt de numero vocatorum: quoniam pene non exten=
duntur vltra casus suos. Et est ep&#x0303;alis.</P>
<P>&#x00B6; In eos qui ordini predicatorum aut minorum contume
liam seu iniuriam in septem casibus inferunt. Ca. lxxxi.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Ntrantes</W></INI2> Monasteria moniali&#x0169; pre=
dicatorum (siue seculares
siue ecclesiastice persone sint) in casu non con
cesso a constitutionibus earum/ vel sine licentia
magistri ordinis / aut alterius ab ipso magistro
habentis super hoc potestatem, sunt ipso facto excommunicati.
A qua excōmunicatione non possunt absolui (preter&#xA757;&#x0308; in mor=
tis articulo) nisi a papa vel a magistro ordinis / vel ab alio ha=
bente super hoc specialem authoritatem ab aliquo predictor&#x0169;.
Et ista sententia est lata etiam per papam in bulla ordinis.
&#xF1E1; Intrantes monasteria sancte clare seu monialium ordinis mi
norum/in casibus non concessis in regula ipsar&#x0169;/vel sine licen=
tia eorum qui dare possunt, sunt ipso facto excommunicati. Et
pape reseruatur absolutio/vel generali ipsius ordinis.</P>
<P>&#x00B6; Quicun&#xE8BF; libellos famosos in vulgari vel literali sermone/
necnon cantilenas vel rithmos edere vel detinere vel publicare
presumunt/in infamtam status ordinis predicatorum vel mino
rum, sunt excommunicati. A qua excommunicatione non pñt
absolui/nisi personaliter sedi apostolice se presentent. Alexander
in priuilegio ex alto. & in alio/non sine multa.</P>
<P>&#x00B6; Quicun&#xE8BF; predicare / docere vel defensare presumunt &#xA759;<-P>

@@0@<filename:W0114-0247.jpg/>
@@1@<SE247><W>Excōmunicatio</W>. 115
<-P>predicatores vel minores non sint in statu perfectionis / & &#xA759;
non liceat eis de elemosinis viuere/& &#xA759; non liceat eis predica=
re vel confessiones audire de licentia summi pont. aliorum pre=
latorum inferiorum & rectorum ecclesiarum aut sacerdotum
parochialium consensu minime requisito, sunt excommunicati.
A qua sententia non possunt absolui / nisi personaliter sedi apo=
stolice se presentent. Alexander vbi supra. &#xF1E1; Idem bonifa. ix. in
priuilegio/sacre religionis. Vbi etiam excōmunicantur omnes
qui impediunt eosdem fratres ne possint in suis ecclesiis celebra
re/recipere elemosinas/vel predicare.</P>
<P>&#x00B6; Quicun&#xE8BF; presumunt in loca fratrum predicatorum violen
tiam damnabilem exercere, eoipso sententiam excōis incurrunt.
A qua absolui nequeunt, nisi per sedem apostolicam / vel per
conseruatores ordini predicatorum deputatos. Clemens in qui=
busdam locis/& in alto.</P>
<P>&#x00B6; Quicun&#xE8BF; in monasterio vel ecclesiis suis detinent apostatas
or. predicatorum/nisi eos eiecerint post&#xA757;&#x0308; eis per fratres dicti ordi
nis ne eos detineant fuerit denunciatum, sunt excommunicati.
Bonifa. in priuilegio/virtute.</P>
<P>&#xF1E1; Item fratres minores qui presumunt recipere fratres or. p&#x0303;dica
to&#x211F; &#xA753;fessos sine lice&#x0303;tia summi pont. facie&#x0303;te exp&#x0303;ssam de indulto
hmōi mentione&#x0303;/vel nisi prius suo&#x211F; prior&#x0169; licentia fuerit petita
& obtenta, sunt excōmunicati. Clemens ad minores. quos nos.
&#xF1E1; Idem de heremitanis. alexander ad heremitas. vestram.</P>
<P>&#x00B6; Magistri/rectores artista&#x211F; & scolares studij parisieñ. qui pu
blice vel occulte fratres p&#x0303;dicatores vel minores/ a consortio vni
uersitatis parisieñ. excludere moliun{t$}, sunt ipso facto excōicati.
A qua excōmunicatione absolui nequeunt/nisi personaliter sedi
apostolice se presentent. Alexander/ex alto.</P>
<P><INI2><W>Circa</W></INI2> Hos septem canones relatos a sancto anthonino in
tertia parte sue summe/aduerte &#xA759; primus (scilicet
de ingressu monasteriorum) dolum seu presumptione&#x0303; re&#xA757;rit.<-P>

@@0@<filename:W0114-0248.jpg/>
@@1@<SE248><W>Excōmunicatio</W>.
<-P>Ita &#xA759; nō sol&#x0169; excusantur ingredientes ex ignorātia quasi inuin
cibili (puta &#xA757;a cōsueuerunt monasteria alicubi liberum habere
ingressum/& nihil scitur de excōmunicatione) sed etiam scien
tes excommunicationem & existentes in locis vbi seruatur / si
ingredi&#x0169;tur in aliquo casu putantes sibi licere, excusantur: quia
non presumunt. & in decretali prohibente ingressum in mona=
steria or. predicatorum/ponitur verbum presumat.</P>
<P>&#xF1E1; In Sec&#x0169;do quo&#xE8BF; canone nota/&#xA759; nō sunt excōicati detrahe&#x0303;tes
hmōi religiosis/sed detrahentes statui: vt lr&#x0303;a clare dicit.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Reter</W></INI2> Has a&#x0169;t excōicationes inueniuntur
multe alie/in tria distincte genera.
Ear&#x0169; nā&#xE8BF; alique &#xA757;&#x0308;uis sint note, non tñ sunt con=
sensu vtenti&#x0169; cōprobate: quales sunt oe&#x0303;s cōtra nō
reuelantes simoniā/& contra dantes pro habenda
gratia vel iustitia in curia romana. &#xF1E1; Alie sunt cōiter ignote: qua
les sunt multe que dñr. Io. xxij. Que non pñt esse vtentium con
sensu firmate, ex quo vt ignote aut incerte fuerunt & sunt.
Vidit forte quispiā vnam copiam & scripsit: quod ea facilitate
reijcitur qua proponitur. Has ego non retuli: &#xA757;a nolo esse doctor
similium. Et hec duo genera non ligant: quia leges infirme seu
abrogate sunt.</P>
<P>&#x00B6; Alie sunt note quidem/sed quia noue & nescio an sint rece
pte, ideo ambiguus sum: vt sunt ille que in concilio lateraneñ.
vltimo sub iulio secundo & leone decimo continentur. quas
glosare presumere excommunicatum ibi est. Et vna est contra
cardinales ro. ecclesie/reuelantes aliquid in consistorio vetitum
a papa: alia est contra impressores librorum: alia contra predica
tores miraculorum. Quarum tenor est.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Tratuimus</W></INI2> Nequis cardinalium vota in
consistorio data/& quecun&#xE8BF;
ibi gesta aut dicta/que in odium aut preiudicium aut<-P>

@@0@<filename:W0114-0249.jpg/>
@@1@<SE249><W>Excōmunicatio</W>. 116
<-P>scandalum alicuius redundare possent, verbo vel scripto vel
quouis alio modo reuelet sub pena periurij & inobedientie.
&#xF1E1; Et quotien scun&#xE8BF; a nobis & ro. pont. pro tempore existente/
specialiter & expresse vltra premissa indictum fuerit super ali=
qua re silentium/siquis contrafecerit, vltra dictas penas excom=
municationem late sententie incurrat. A qua non possit absolui
nisi a nobis vel prefato ro. pont. & cum expressione cause, p&#x0303;ter&#xA757;&#x0308;
in mortis articulo. Leo. x. in. ix. sessione concilij lateraneñ.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Tratuimus</W></INI2> Et ordinamus &#xA759; dece=
tero perpetuis futuris
temporibus nullus librum aliquem seu aliam
quācun&#xE8BF; scripturam tam in vrbe nostra &#xA757;&#x0308; alijs
quibusuis ciuitatibus & diocesibus / imprimere
seu imprimi facere presumat: nisi prius in vrbe per vicarium
nostrum & sacri palatij magistrum, in alijs vero ciuitatibus
& diocesibus per episcopum vel alium habentem peritiam
scientie libri seu scripture huiusmodi imprimende ab eodem
episcopo ad id deputandum/ ac inquisitorem heretice prauitatis
ciuitatis siue diocesis in quibus librorum impressio huiusmodi
fieret/diligenter examinentur & per eorum manu propria sub
scriptionem sub excommunicationis sententia gratis & sine
dilatione apponendam approbentur. Qui autem secus presum=
pserint, vltra librorum impressorum amissionem & illorum pu
blicam combustionem / ac centum ducatorum fabrice basilice
principis apostolorum de vrbe sine spe remissionis solutionem/
ac anni continui exercitij impressionis suspensionem, excōis sen
tentia innodatus existat. idem ibidem in. x. sessione.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jqui</W></INI2> In suis predicationibus ad populum/mi=
racula falsa aut incerta vel prophetias que
ex sacra scriptura non constant / predicare, seu ep&#x0303;is<-P>

@@0@<filename:W0114-0250.jpg/>
@@1@<SE250><W>Excōicato vetita</W>.
<-P>aut suis superioribus (scilicet ecclesie prelatis) detrahere ausi
fuerint: vltra penas contra tales a iure statutas / excommunica=
tionis etiam sententtiam (a qua non nisi a ro. pont. preter&#xA757;&#x0308; in
mortis articulo cōstituti absolui possint) eos incurrere volumus.
Idem ibidem in. xi. ses.</P>
<P><INI8><W>E</INI8><INI2>Xpeditis</W></INI2> Duobus (primo
scilicet & quarto
promissis superius de excommunicatio
ne tractandis: scilicet in quibus casibus
incurritur excōmunicatio / & ad que&#x0303;
spectat absolutio cuius&#xE8BF;) occurrit tra
ctandum secundum inter promissa:
scilicet que sunt vetita excōmunicato,
que si faciat peccat.</P>
<P><INI2><W>Vbi</W></INI2> Scito &#xA759; hec sunt multa tam diuina &#xA757;&#x0308; humana. Excō
municatus siquidem exclusus est a participatione sa=
cramentorum & diuinorum officiorum communione. Ita &#xA759;
peccat mortaliter / sacramentis participando actiue vel passiue.
Et si clericus est / & actum alicuius ordinis sacri exercet/aut
ordinem suscipit, efficitur irregularis. Et similiter peccat morta/
liter orando cum alijs, siue dicendo / siue audiendo / siue inter=
essendo ad hoc vt diuinis intersit: & hoc tam in ecclesia &#xA757;&#x0308; extra.
Et ratio peccati mortalis in his casibus est preceptum ecclesie
sic communiter intellectum: quia excommunicatio directe ex=
cludit a diuinorum communione. Est quo&#xE8BF; suspensus ab eccle
siastico officio & beneficio. Et hinc est &#xA759; non potest conferre
beneficia nec iudicare / nec alia que iurisdictionis sunt: immo
nec facere fructus suos ex beneficio quod habet quandiu est in
mora petendi absolutionem. Nullum preterea potest acquirere
beneficium/nec potest eligi aut eligere. nec valent litere per eum
impetrate a papa. Est & nihilominus exclusus a legitimis acti=<-P>

@@0@<filename:W0114-0251.jpg/>
@@1@<SE251><W>Excōmunicatio vetita</W>. 117
<-P>bus: scilicet accusare/testificari/constitui in procuratorem, consti
tuere procuratorem/nisi sit reus. Et gesta per eum ratione pu=
blici officij etiam ciuilis non valent. Et demum a conuersatione
humana excluditur: scilicet colloquutione/ conuiuio / & hmōi.
Ita &#xA759; excōmunicatus contraria faciens peccat: quia contra rectā
rationem legis ecclesiastice facit. Non tamen peccat in quolibet
predictorum mortaliter, sed quando&#xE8BF;.</P>
<P>&#x00B6; Discerni autem hoc potest/distinguendo actus vetitos excom
municato in tria genera. duo extrema/ & vnum medium. Ex=
communicatio siquidem separando a communione fidelium/
separat primo a sacramentorum & diuini cultus communione:
quod est primum commune fidelibus. Separat deinde ab eccle
siasticorum actuum communione: quod secundum est in quo
communicant christiani. Separat demum ab humanorum ope
rum communione: que cōia sunt christianis & nō christianis.
Et quantum ad duo extrema spectat/clara est differe&#x0303;tia, in hoc
&#xA759; contra primum genus agere / est peccatum mortale: vt pre
dictum est. Contra tertium autem non est peccatum mortale:
quia excommunicatio directe excludit a communione homin&#x0169;
quatenus christiani sunt, & per quandam extensionem a com
munione hominum. Et ideo illud contra/hoc preter inhibitione&#x0303;
ecclesie agitur: illud mortale/hoc veniale. &#xF1E1; Sed de medio gene
re/et de actibus legitimis ciuilibus/ non vsquequa&#xE8BF; clarum est.
Rationabile tamen videtur / &#xA759; si in huiusmodi actibus non se
immiscet aliqua iniustitia aut aliquid aliud ex suo genere mor
tale/&#xA759; non peccetur mortaliter. Verbi gratia si excōmunicatus
iudicat / est peccatum mortale ex suo genere: quia incidit in iu
dicium vsurpatum: quia potestas eius ligata / est sicut non pote
stas durante suspensione seu quasi suspensione. vsurpatum a&#x0169;t
iudicium est mortale ex suo genere: quia iniuriam facit per
illum actum & illis quos iudicat/tan&#xA757;&#x0308; potens actu super illos,
& communitati cuius actum vsurpat. Similiter si excōicatus<-P>

@@0@<filename:W0114-0252.jpg/>
@@1@<SE252><W>Participatio cum excōicatis licita</W>.
<-P>electusacceptat: iniustitiam enim manifeste incurrit. Et similiter
si eligit, iniuriatur & electoribus/quorum numerum iniuste
auget, & ecclesie/cuius se quasi prouisorem agit. Et multo ma
gis conferendo beneficia & faciendo fructus suos in casu non
concesso: & sic de similibus vbi iniustitia immiscetur. Vbi au=
tem nec iniustitia nec aliud ex se mortale immiscetur (vt si ex
communicatus pro veritate testimonium ferat in ecclesiastico
etiam iudicio, vel aliquid eiusmodi faciat) non video vnde pec
ce{t$} mortaliter: quum ab his non primo sed sec&#x0169;dario sit exclu=
sus. Petere autem etiam exigendo debitum in matrimonio/ nō
est magis peccatum &#xA757;&#x0308; petere pecuniam a debitore: vtrun&#xE8BF; enim
potest excommunicatus, licet possit debitor excipere allegando
excommunicationem.</P>
<P><INI8><W>C</INI8><INI2>Jrca</W></INI2> Tertium promisso&#x211F; (scili=
cet de peccatis participan/
tium cum excommunicatis) pro con=
stanti habetur/&#xA759; participantes in diui
nis cum excommunicato in casu non
licito, peccant mortaliter: & &#xA759; partici
pantes in alijs in casu non licito / pec=
cant venialiter. &#xF1E1; Casus autem liciti
extra diuina tamen/ continentur hoc versu. Vtile/lex/humile/
res ignorata/necesse: hec quin&#xE8BF; faci&#x0169;t anathema ne possit obesse.
Et exponuntur sic. Vtile hoc est propter vtilitatem propriam.
quia licitum est / ab excommunicato & exigere & recipere
quod mihi debet. Rursus propter vtilitatem anime ipsius ex=
communicati: quia licitum est prouocare / mouere &c. ad
salutem anime sue / etiam si alia interponantur vt facilius aut
fructuose agatur. Lex matrimonij: quia vxor licite commu
nicat marito excommunicato, vt canon dicit. Et eadem ra=
tione vir communicat vxori excommunicate/ saltem in his que<-P>

@@0@<filename:W0114-0253.jpg/>
@@1@<SE253><W>Participatio c&#x0169; excōicatis licita</W>. 118
<-P>debet illi. Humile/ propter subiectione&#x0303;. & canon explicat filios/
seruos/ancillas seu mancipia/rusticos seruientes: necnon omnes
alios qui non adeo curiales sunt/vt eorum consilio scelera per=
petrentur. & intellige de his qui erant ante&#xA757;&#x0308; excommunica=
tus esset in huiusmodi eius seruitijs. & econtrario superior
communicat licite subdito in his ad que ei tenetur. Res
ignorata ignorantia facti vel iuris quando excusat. & hec etiā
excusat a participatione in diuinis. Necesse. in articulo enim
necessitatis cessat peccati ratio. &#xF1E1; Sed quia multipliciter dicitur
necessitas, scito necessitatem clare excusare primo violentie: vt
siquis violente tenetur etiam in diuinis cum excommunicatis.
& talis deberet animo intendere non interesse diuinis: vt sic
nullo modo agat ad communionem, sed patiatur quo ad corpo
ralem presentiam: cui & non consensui potest inferri violentia.
Secundo corporalis indigentie mee: vt si non possum necessa
ria aliunde emere vel habere &#xA757;&#x0308; ab excommunicatis: vt patet in
ca. quoniam multos. xi. q. iij. Tertio ratione necessitatis corpora=
lis sustentationis ipsius excommunicati. licet enim dare excom=
municatis elemosinam ad eorum sustentationem: vt ibidem
dicitur. & eadem ratione licitum est medicare in infirmitate.
& huiusmodi. Quarto ratione necessitatis damni vitandi ex
contractu inito. licitum est enim continuare cum excommuni=
cato exequutione&#x0303; contractus que&#x0303; excōicatus nō vult rescindere,
ne damnum inde ego innocens incurrā: vt patet in ca. si vere.
de sen. excom. Quinto ratione necessitatis spiritualis consilij pro
me vel alio: vt quia non habeo alium sufficientem ad quem in
hac indigentia consilij spiritualis recurram: si. n. mihi licet pro
salute sue anime excommunicato communicare/consequens est
vt etiam idem liceat pro indigentia anime mee. Sextus vero ca
sus scilicet ratione metus, quantum ad participationem in diui=
nis / reprobatur a canone ca. sacris/ de his que vi metusue<-P>

@@0@<filename:W0114-0254.jpg/>
@@1@<SE254><W>Participatio c&#x0169;excōicatis illicita</W>.
<-P>causa siunt: quia participatio in diuinis est peccatum mortale,
& pro nullo metu etiam cadente in constantem virum debet
quis peccare mortaliter. Quantum vero ad communionem
extra diuina / indubitatus est (loquendo de metu cadente in
constantem virum) ex ratione iuris: quia si secundum iura
licitum est cōmunicare extra diuina ratione necessitatis damni
vitandi ex contractu inito, multo magis ratione damni vitandi
ex metu cadente in constantem virum: quum longe maius sit
hoc damnum &#xA757;&#x0308; illud ex contractu inito.</P>
<P><INI2><W>Jllicita</W></INI2> Autem cum excommunicatis continentur hoc
versu. Os/orare/vale/communio / mensa nega
tur: si pro delictis anathema quis efficiatur. Et exponuntur sic.
Os: hoc est loquutio/siue coram/siue per literas/siue per nun
cium. Orare: hoc est communicare in oratione & diuinis.
quod fit simul cum eo orando/vel audiendo missam vel offi=
cium diuinum quodcun&#xE8BF;. Nec predicatio tamen nec lectio
quant&#x0169;cun&#xE8BF; theologalis / computatur inter officia diuina in
proposito. Vale: hoc est salutare. & loco salutationis dicitur ei/
deus te illuminet/aut aliquid huiusmodi. Communio in qui=
buscun&#xE8BF; actibus specialiter legitimis. Mensa/ simul comedere
&c. Ita &#xA759; in huiusmodi non attenditur propinquitas aut
etiam identitas loci in quo vter&#xE8BF; orat aut comedit: quo=
niam in eadem camera possunt ambo seorsum comedere
& orare abs&#xE8BF; eo &#xA759; communicent in comedendo aut in oran=
do. vt contingit quando pulsatur ad aue maria / & singuli
seorsum dicunt: quoniam non pulsatur ad orationem cōem sed
priuatam. Et similiter in eadem ecclesia si vnus audit missam
in vna capella/& excōicatus audit in alia capella, non commu
nicant. Communicarent autem si ambo interessent vesperis
aut vni misse aut vni processioni etiā si vnus esset in capite &<-P>

@@0@<filename:W0114-0255.jpg/>
@@1@<SE255><W>Excōmunicatio minor</W>. 119
<-P>alter in cauda processionis extense per duo miliaria. Et hinc fit/
vt si excommunicatus transit per ecclesiam / aut est ibi non vt
intersit vesperis sed propter negocium aliquod/licet transeundo
genuflectat & oret priuata oratione, non propterea communi=
cant dicentes vesperos cum illo / sicut nec ipse cōicat cum illis.
& ideo nullus in hoc peccat.</P>
<P><INI8><W>E</INI8><INI2>Xcōmunicatio</W></INI2> Minor
(hoc e&#x0303;
ecclesiastica censura qua homo exclu=
ditur a passiua tantum participatione
sacramentorum, & ex consequenti a
passiua electione canonica: quia ius sic
disponit extra. de cle. excom.) ante
concilium constantiense frequenter po
terat incurri: sed post illud cōcilium in duobus tantum casibus
participando cum excommunicatis &c. incurritur. Primus / si
participatio interuenit cum nominatim excōmunicatis publice.
Secundus est si cum excommunicatis propter manum violen=
tam in clericum notoriam. Et intellige in vtro&#xE8BF; casu tunc in=
curri minorem excommunicationem/ quando participatio inter
uenit extra casus a iure permissos. in casibus. n. a iure permissis
etiam cum istis participatio non inducit excommunicationem
minorem.</P>
<P>&#x00B6; Tenor autem decreti constantiensis relati a sancto anthonino
archi. flo. est iste. Insuper ad euitandum scandala & multa
pericula que conscientijs timoratis cōtingere possunt, christifide=
libus tenore presentium misericorditer indulgemus &#xA759; nemo de=
inceps a communione alicuius in sacramentorum administra=
tione vel receptione/aut alijs quibuscun&#xE8BF; diuinis vel extra pre/
textu cuiusc&#x0169;&#xE8BF; sententie aut censure ecclesiastice a iure vel ab
homine generaliter promulgate teneatur abstinere vel aliquem<-P>

@@0@<filename:W0114-0256.jpg/>
@@1@<SE256><W>Excōmunicatio minor</W>.
<-P>vitare aut interdictum ecclesiasticum obseruare: nisi sententia
vel censura huiusmodi fuerit in vel contra personam/collegi&#x0169;/
vniuersitatem/ecclesiam/ vel locum certum vel certam terram
a iudice publicata vel denunciata specialiter & expresse: constitu
tionibus apostolicis & alijs non obstantibus quibuscun&#xE8BF;. Saluo
siquem pro sacrilega manuum iniectione in clericum senten
tiam latam a canone adeo notorie constiterit incurrisse/&#xA759; fact&#x0169;
non possit aliqua tergiuersatione celari/nec aliquo suffragio ex=
cusari: nam a communione illius licet denunciatus non fuerit
volumus abstineri iuxta canonicas sanctiones.</P>
<P><INI2><W>Peccat</W></INI2> Igitur mortaliter peccato sacrilegij excōicatus
minore excommunicatione si se ingerit passiue
participationi cuiuscun&#xE8BF; sacramenti: quia exclusus ab ecclesia/
indignus accedit: sicut excommunicatus maiore ingerens se di=
uinis. Participantes autem cum excommunicato minore/ nullā
ex participio incurrunt censurā: quia excōicatio minor nō trāsit
in tertiam personam. Et reseruatur absolutio ab excommunica=
tione minore/sacerdoti proprio, hoc estsacerdoti qui potest absol
uere a peccato mortali: non quia excommunicatio minor habet
annexum peccatum mortale, sed quia est vinculum ecclesiasti=
cum, ac per hoc soluendum a ministro iurisdictionis ecclesia=
stice: quam non habet quilibet sacerdos qui potest absoluere so
lum a venialibus ea ratione quia penitens se illi submittit in ma
teria non necessaria in sacramento penitentie. qualis materia est
peccatum veniale/quod homo non tenetur confiteri. Ex hoc. n.
&#xA759; penitens sola peccata venialia cōfitenda habet, obtinet vt pos=
sit se confitendo subijcere cui maluerit sacerdoti: quia nulli tene
tur de illis confiteri. Sed ex hoc non est priuilegiatus/ vt possit a
quo sacerdote voluerit absolui a vinculo ecclesiastice censure:
quia totum oppositum concurrit hic: quoniam tenetur de hac
censura querere absolutionem & obtinere eam ante absolutione&#x0303;
a quibuscun&#xE8BF; peccatis / & cuius&#xE8BF; sacramenti susceptionem: et<-P>

@@0@<filename:W0114-0257.jpg/>
@@1@<SE257><W>Falsarius. Fame proprie neglectus</W>. 120
<-P>propterea oportet recurrere ad ministrum ecclesie habente&#x0303; alias
potestatem iurisdictionis. Et posset diaconus immo simplex cle
ricus habens iurisdictionem absoluere a minore excommuni=
catione multo magis &#xA757;&#x0308; potest absoluere a maiore: quoniam
vtrius&#xE8BF; absolutio non spectat ad potestatem ordinis / sed iuris=
dictionis.</P>
<P><INI5><W>F</INI5><INI2>Alsarius</W></INI2> Tam monete / mensurarum
& ponderum / &#xA757;&#x0308; scripturar&#x0169;
seu literarum aut sigillorum, peccat proculdubio
mortaliter: quia interuenit ibi factum pernicio=
sum ex suo genere. Posset tamen propter imper=
fectionem actus veniale tantum interuenire peccatum, vel ra=
tione minimi nocumenti / vel quum ioci gratia alieno nomine
quis fingit literas. Contingit quo&#xE8BF; sine omni forte peccato fin=
gere alieno nomine literas officiose: dum vtiliter agitur alterius
negocium, nec dubitatur &#xA759; grat&#x0169; erit illi cuius nomine scribi{t$}.
Et in huiusmodi priuatis literis alieno nomine fictis/ratihabitio
a falsitate excusat.</P>
<P><huifu>F</huifu><INI2><W>Amā</W></INI2> Propriam falso ereptā negligere, tunc est
pctm&#x0303; qu&#x0169; alijs hoc nocet seu nocere time=
tur: nam fama &#xA751;&#xA751; alios nobis necessaria est. Et in tali
casu dicit aug. qui confidens conscientie negligit famam/crude
lis est: quia aliorum animas occidit/vel blasphemantium viam
dei audita bonorum infamia/vel imitantium mal&#x0169; quod fact&#x0169;
putant excusando se super reputatos bonos. Verum iuxta occur
rentis necessitatis casus & facultatem prouidendi/iudicandum
est in singularibus de peccato hoc: nam quando&#xE8BF; melius proui
detur proximis cum hilari patientia tolerando infamias nostras
&#xA757;&#x0308; obsistendo. Nec tunc negligit quis famam propriam, sed
optimam curam habet eius / offerendo illam deo. Vnde nisi
charitas proximi impellat, melius toleratur infamia &#xA757;&#x0308; pro fama
laboretur.</P>

@@0@<filename:W0114-0258.jpg/>
@@1@<SE258><W>Festorum violatio</W>.
<P><huifu>F</huifu><INI2><W>Estos</W></INI2> Dies in honorem dei sanctificatos
violare/peccatum est sacrilegij: &#xA757;a
i&#x0303;niurr$unclear fit t&#xA751;i sacro quāt&#x0169; ad illud ad q&#xEBD1; sancti
ficatum est. Et quia sanctificat&#x0169; tp&#x0303;s festiu&#x0169; est
ad exteriorem cultum exhibendum deo / & positiue vacando
diuinis / & negatiue abstinendo ab omni opere seruili / & qui=
busdam alijs per ecclesiam adiunctis extra de ferijs, idcirco pec
catum violationis festorum trifariam committitur. vel omitten
do diuina pro tunc precepta/vel faciendo opus seruile/ vel com
mittendo aliquid prohibitorum fieri in festo.</P>
<P>&#x00B6; Et quantum ad primum/quia sola missa communiter est in
precepto, ideo sine rationabili causa omittere missam in festo/
peccatum mortale reputatur. Et hic esto prudens / admittendo
pro ration abili causa omne motiuum rationi humane consenta
neum/etiam si non fuerit vrgens: quoniam deficiente conte&#x0303;ptu/
& subsistente ratione que illius conditionis personas libenter ad
missam euntes inducere videtur ad omissione&#x0303; misse in tali casu,
non incurritur peccatum mortale. &#xA757;&#x0308;uis si minus sufficiens est
ratio/peccetur venialiter. Et vniuersaliter sic est / quando quis
bona fide putat se excusari ab auditione misse / & ideo omittit
illam. Et simile est si preter intentionem ex aliqua negligentiola
missa omittitur. Et omnium ratio est: quia non formaliter agi{t$}
contra preceptum: nec vs&#xE8BF;adeo materialiter interuenit trans/
gressio vt redeat peccatum in naturam sue forme. Verbigratia.
rationabilis causa omittendi missam/est occupari in seruitio in
firmorum/custodire ea que custodia indigent/ quando oportet
alterum omittere: potius. n. omittenda est missa &#xA757;&#x0308; seruitium in=
firmorum / &#xA757;&#x0308; custodia rerum. Hinc. n. excusantur puelle non
euntes ad missam/quia sic est consuetum & sic iubent matres.
& mulieres per mensem luctus / & per purificationem post
partum abstinentes iuxta consuetudinem patrie a missa: & sic
de similibus. Ex hoc autem &#xA759; solus exterior cultus cadit sub<-P>

@@0@<filename:W0114-0259.jpg/>
@@1@<SE259><W>Festorum violatio</W>. 121
<-P>hoc precepto, non continetur sub hoc precepto contritio peccato
rum/nec vitatio aliorum peccatorum. Et propterea circunstātia
festi diei non est circunstantia necessaria aliorum peccatorum
commissorum in festo, nisi fiant in contemptum festi. Minus
autem sufficiens sed rationem sapiens ratio est/matutinum iter
in festo abs&#xE8BF; vrgente necessitate aggredi vt c&#x0169;socijs &#xA757;s eat tunc
euntibus: putans enim propterea se excusari / contra preceptum
non agit, &#xA757;&#x0308;uis male faciat.</P>
<P>&#xF1E1; Intelligitur autem missa in festo precepta christifidelibus vt
intersint sacrificio misse. intersint autem corpore & mente: hoc
est animo vacandi deo durante missa. Et propterea siquis cor/
poraliter presens sit misse/sed mentem aduertenter a missa diuer
tat ad alia, non satisfacit precepto misse: quoniam ita ibi est ac si
voluntarie ibi dormiret: paria nan&#xE8BF; sunt longe a missa fieri per
voluntarium somnum/& per voluntariam diuersionem men
tis ad alia. Vnde sicut obligatus ad horas canonicas / non satis=
facit si ex proposito mentem ad alia diuertat ab officio, ita obli=
gatus ad missam/non satisfacit si a missa mentem ad alia aduer
tenter distrahit notabiliter: modicum enim pro nihilo reputa{t$}.
Vtrum autem audiatur vel non / vtrum sit missa propria vel
non, sub precepto non cadit. &#xF1E1; Et &#xA757;&#x0308;uis dum sacerdos non audi=
tur/aut non intelligitur / vel secreta dicit, liceat aliquam spon=
taneam orationem dicere ad habe&#x0303;dam mentem deo vacantem
tempore sacrificij durante: non tamen videtur vs&#xE8BF;qua&#xE8BF; tutum
prima facie, in missa de precepto/dicere preceptas horas cano=
nicas/ aut iniunctam penite&#x0303;tiam/seu orationem ex voto debitā:
quia duo diuini cultus debiti/debent vt duo exolui/& non con
fundi sub vno tempore & vna actione. Si tamen de facto op=
positum quis fecerit, non damno illum: quia licet forte malefe
cerit, satisfecit tamen precepto vtri&#xE8BF; quātum ad vitandum pec
catum mortale omissionis vtrius&#xE8BF;/ex eo &#xA759; idem te&#x0303;pus cōpatitur
vtrun&#xE8BF; simul persolui: dum solo interiore actu/misse possumus<-P>

@@0@<filename:W0114-0260.jpg/>
@@1@<SE260><W>Jn festo prohibita</W>.
<-P>attendere, aut quia secreta dicuntur, aut quia non auditur seu
non intelligitur sacerdos. Dixi autem forte malefecerit: quia
non oportet persoluentem in fra tempus misse precepte alias de
precepto quo&#xE8BF; orationes peccare: sed tunc tantum quum impe=
dimentum prestatur debite attentioni ad missam. Videmus. n.
abs&#xE8BF; vllo scrupulo sacerdotem ipsum qui celebrat, dum chorus
cantat/dicere cum ministris horam aliquam canonicam/ex eo
&#xA759; dixit totum quod chorus cantat: quasi tempus illud ei vacet,
licet in veritate sit tempus misse. Et similiter dum sonant orga=
na/potest ab omnibus fieri eadem ratione semper militante: &#xA757;a
scilicet non impeditur debita misse attentio, sed vnus diuinus
cultus alterum compatitur.</P>
<P>&#x00B6; Quo ad secundum vero/quia solum opus seruile seruilitate
non mystica sed corporali (quod solum comprehendit exterio
ra opera seruis propria, ad que scilicet seruos deputatos habe=
mus) intelligitur ad literam, ideo exercere in festo opera serui
lia/peccatum mortale est. &#xF1E1; Quod vt clarius percipias/ scito ex
teriora opera trifariam distingui. Quedā. n. sunt ex suo genere
seruilia. & hec sunt propria seruis: vt opera mechanica/arare/
fodere/suere/&c. Quedam vero sunt ex suo genere libera: vt
artium liberalium exercitia: vt pulsare instrumenta musica/
disserere/scribere/&c. Quedam vero sunt cōmunia liberis &
seruis: vt itinerari/curam sui agere / &c. &#xF1E1; Sola prima sunt in
festo prohibita. Reliqua sunt licita: & intantum licita / vt etiā
ipsa opera seruilia qñ transeunt in cōia fiant licita. Transe&#x0169;t a&#x0169;t
in cōia dup&#x0142;r. Vel rōne necessitatis: &#xA757;a. s. occurrit necessitas eor&#x0169;
ad salute&#x0303; corporis mei vel proximi: vt sunt opera preparantium
medicinalia/& seruitia infirmorum/& hmōi. Vel rōne damni
vitandi: vt quia segetes sunt in periculo / aut hostes timentur,
oportet laborare: & similia. quilibet. n. siue seruus siue liber tene
tur sue & proximi saluti consulere / & damnum vitare.</P>
<P>&#x00B6; Quo ad tertium/quum ab ecclesia quattuor inueniantur in<-P>

@@0@<filename:W0114-0261.jpg/>
@@1@<SE261><W>Jn festo prohibita</W>. 122
<-P>festo prohibita que opera seruilia non sunt (scilicet fieri primo
mercatum/ secundo placitum / tertio iudicium ad mortem vel
penam/quarto iurament&#x0169; nisi pro pace vel alia necessitate: vt pa
tet in ca. oe&#x0303;s/extra de ferijs) sec&#x0169;d&#x0169; ac terti&#x0169; intātum inhiben{t$},
vt nō sol&#x0169; iudicialis strepitus cōquiescat / nisi necessitas vrgeat
aut pietas suadeat, sed tam processus habitus &#xA757;&#x0308; sni&#x0303;a promulgata
annulletur in ca. conquestus. &#xF1E1; Vt autem singula clarificentur
con fessoribus/aduertendum est mercati nomine duo posse in=
telligi. Primo n&#x0169;dinas que semel aut bis in anno alicubi iuxta
diuersarum patriarum mores fiunt, seu quasi nundinas q&#x0303; vul=
gariter dñr mercato: q&#x0303; semel aut bis aut etiā ter in hebdomada
alicubi fiunt, d&#x0169; rustici etc. ad fo&#x211F; defer&#x0169;t oua/pullos/fructus/
vin&#x0169; etc. ad ve&#x0303;de&#x0303;d&#x0169;. Sc&#x0111;o act&#x0169; mercādi: hoc est eme&#x0303;di et ve&#x0303;de&#x0303;
di. &#xF1E1; Et si &#xA757;de&#x0303; nundine intelligan{t$}, ius hoc cōtraria cōsuetudine
preualente / nullibi forte locum habet. Et quia prelati iamdiu
viderunt & vident nec reprehendunt, pro abrogato haberi pōt
vbi sic fit. Si vero quod vocatur mercatus intelligatur iuxta
vulgare expressum, a consuetudine approbatur: & vbi&#xE8BF; quan=
tum memini vidisse/ mercatus &#xA757; die festo occurrit / in alte=
rum trans fertur diem. Si autem actus mercandi intelligatur,
& sub actu mercandi / omnis actus vendendi / locandi / con=
ducendi etc. tunc grano salis eget: quoniam consuetudo po=
puli christiani in multis oppositum habet. Panis. n. vinum/
herbe / fructus / carnes & reliqua huiusmodi ad minutum
(hoc est pro vsu illius diei) passim em&#x0169;tur & venduntur vbi
inueniuntur. Nec est dubium licite fieri quodlibet horum &
similium, nisi episcopus aliquid horum prohibeat aut repre=
hendat / vel per totum diem festum / vel vs&#xE8BF; ad certam
horam puta vesperarum: quod laudabile est fieri vbi obedie&#x0303;tia
speratur. Et hinc habes quid de tabernarijs/ hospitibus / lanijs/
piczicarolis/& similibus iudicare debes: scilicet iuxta consue=
tudinem non reprehensam a prelatis.</P>

@@0@<filename:W0114-0262.jpg/>
@@1@<SE262><W>Jn festo licita</W>.
<P>&#xF1E1; Placiti nomine iudiciales lites intellig&#x0169;tur. Que duobus sunt
tantum casibus concesse in festo. vel vrgente necessitate/vel sua
dente pietate. Et hinc excusantur iudices rurales ius dicentes ru
sticis iuxta patriarum aliquarum consuetudines: pietatis enim
causa hoc fit/ne pauperes perdant diurnum laborem necessa=
rium eis ad victum. & eadem ratione causis miserabilium per
sonarum intendere licet. Vrget quando&#xE8BF; ad hoc necessitas: vt
quia haberi postea non potest testis aut iudex &c.</P>
<P>&#xF1E1; Iudicium ad mortem vel ad penam, nisi in fragranti cri=
mine repertus statim puniendus ob necessitatem sit: quia time{t$}
ne impediatur iustitia si detinetur. vel quia latronum augmen=
tum hoc exigit. vel quia temporis/puta belli / conditio hoc re=
quirit. Hoc enim quod pro reuerentia festi institutum est, non
debet contra recte rationis iudicium dilationem vetantis milita
re: quoniam spiritussanctus est spiritus sapientie / intellectus/
scientie & consilij.</P>
<P>&#xF1E1; Iuramentum demum in festo prohibitum intelligo iudiciale:
nisi pro pace aut necessitate: que recte rationi relinquitur iudi=
cunda.</P>
<P><INI2><W>Sunt autem</W></INI2> Quin&#xE8BF; circa hoc preceptum diligen=
ter consideranda, ne preceps detur sen
tentia de peccato mortali. &#xF1E1; Primum est cōmune huic & alijs
preceptis, vt perspiciatur si formaliter (hoc est ex intentione)
commisit vel omisit &#xA757;s vt fest&#x0169; violaret/seu non curans &#xA759; vio=
let festum: nam hoc est peccatum mortale ex suo genere, fiue
id quod committitur sit opus seruile/siue ab ecclesia prohibit&#x0169;.
Si vero nec intentio fuit violandi festum/nec tam affectus fuit
commissioni aut omissioni vt non curauerit implicite de viola=
tione festi (rediret enim tunc actus in naturam sue speciei)
non incurritur peccatum mortale: quia non proprie fit contra
preceptum. Potest tamen grauius & minus graue & leuius in
buiusmodi interuenire veniale peccat&#x0169; iuxta excessus mod&#x0169;/<-P>

@@0@<filename:W0114-0263.jpg/>
@@1@<SE263><W>Jn festo licita</W>. 123
<-P>consideratis/persona/notitia/ratione/ & reli&#xA757;s singularibus cir=
cunstantijs. Et hinc cxcusantur a peccato mortali infinite com=
missiones & omissiones / quasi bona fide non credendo agere
contra preceptum patrate.</P>
<P>&#x00B6; Secundum quo&#xE8BF; cōe / est modicum pro nihilo reputari. ita
&#xA759; propter imperfectionem actus (hoc est violationis festi)
non reputatur violatio: sicut propter imperfectione&#x0303; nocumenti/
ledere proxim&#x0169; in minimo/veniale est: vt patet in furto/detra=
ctione/& cōtumelia. Et hinc excusan{t$} a mortali/ pa&#x211F; laboran
tes, vel suendo/tondendo/vel reparando aliquid &c. et simili=
ter eme&#x0303;tes aut vendentes rem vnam minimum tempus in hoc
occupando. & similiter qui modicum quid misse omittunt.
Qui vero cōicato sacerdote/a missa reced&#x0169;t nō expectata bene=
dictione, peccant abs&#xE8BF; dubio. nō tñ mortaliter: quia nō omittitur
pars notabilis: doctrina si&#xA757;de&#x0303; & sacrifici&#x0169; misse iam cōplet&#x0169; est.
&#x00B6; Tertium est/&#xA759; ex causis sex excusantur o&#xA751;a in festo illicita.
Primo ex diuino cultu. Hinc. n. licita fiunt opera per se ordina=
ta ad cultum diuinum, que scilicet sunt partes diuini cultus: vt
gestare cruces/statuas sanctorum in processionibus. & quesunt
preparatoria quasi simultanea cum diuino cultu: vt pulsare
campanas. Et que debuerunt prius preparari, si tamen tunc su=
persunt agenda: vt mundare & ornare templum / conficere
hostias pro missis. Hec enim debent ante festum fieri, sed si ex
rationabili causa non potuerint fieri/possunt in festo fieri. Dixi
autem per se ordinata: quia opera seruilia que accidentaliter or
dinari possunt ad cultum diuinum (vt fodere terram / colere
agros/edificare domos/& huiusmodi) non fiunt licita ex hoc
&#xA759; fiunt propter ecclesiam: vt consuetudo christiani populi testa=
tur/& ratio exigit: quoniam hec quia impediunt diuinum cul
tum prohibita sunt. Quod si alicubi necessitas paupercule eccle
sie hoc facit licitum de consensu episcopi/non damno. non ta=
men extendendum consulas: quum ipsi ecclesie seruitores &<-P>

@@0@<filename:W0114-0264.jpg/>
@@1@<SE264><W>Jn festo licita</W>.
<-P>rustici teneantur nō minus &#xA757;&#x0308; alij ab operibus seruilibus in festo
abstinere: & si ipsi tene&#x0303;tur seruare/quomodo alijs licet propter
i&#x0303;psas ecclesias non seruare:</P>
<P>&#xF1E1; Secundo ex pietate. Et hinc licita sunt in festo iudicialia: vt
decre. dicit: pro miserabilibus enim personis noluit ecclesia
hec prohibere. Vnde & tolerantur iudices in villis ius rusticis
dicentes causa pietatis/quia alijs diebus non possunt sine damno
conueniri. & similia. &#xF1E1; De pietatis vero operibus/c&#x0169; supradicta
distinctione dicito opera per se pietatis semper esse licita: vt sepe
lire mortuum/seruire infirmo/& huiusmodi. Seruilia autem
opera que accidentaliter possunt ad pietatem ordinari / nequa&#xA757;&#x0308;
ex pietatis ratione fiunt in festo licita, nisi necessitas exposcat.
tum quia in iure non conceditur: sicut opus iudiciale, quod esset
in festo licitum nisi ecclesia prohibuisset / quia non est seruile.
tum quia opus religionis (quale est obseruare festum) non
est pretermittendum occupando se in seruilibus propter pieta/
tem cessante necessitate. Et ideo ex hoc capite non dicas &#xA759; refice
re pontes & vias &c. licitum sit in festo propter pietatem. Et
confirmatur / quia hec non sunt licita propter consanguineos:
ad quos vna eadem&#xE8BF; pietas est. Noli tamen damnare hec fa=
cientes simplici corde / arbitrantes obsequium se prestare deo:
quia aliunde illis subueniri potest, scilicet ex consuetudine/vel
authoritate maiorum/vel ex necessitate.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio ex necessitate. Et hec habet multos ramos: scilicet ne=
cessitatem proprij corporis/necessitatem corporis proximi/neces=
sitatem vitandi imminentis damni tam in rebus proprijs &#xA757;&#x0308; pro=
ximorum/& demum necessitate&#x0303; publice vtilitatis. Ex his enim
excusantur in primis non solum iudicialia (vt decre. expresse
docet dicens / nisi necessitas vrgeat) sed etiam opera quecun&#xE8BF;
ad subuenie&#x0303;dum infirmo oportuna/minutorum/aromatarior&#x0169;/
tonsorum/& breuiter omnium. Hinc quando&#xE8BF; & lanij tepore
estiuo vel continuorum festorum / & similiter multores &<-P>

@@0@<filename:W0114-0265.jpg/>
@@1@<SE265><W>Jn festo licita</W>. 124
<-P>pistores superueniente multitudine egentium pane / & similes
excusantur. Hinc sub hasta vendere in castellis authoritate pu=
blica/ne damnum incurrant domini rerum, excusa{t$} / quia alijs
diebus nō cōpare&#x0303;t emptores occupati agriculture. Hinc bellare,
fossas/aggeres/propugnacula facere quādo&#xE8BF;/ succurrere ruine,
tollere fruges ab alluuione/ab igne/ab incursionibus/ & similia
operari, ferrare equos in itinere/continuare muliones iter, excu
san{t$}. Et similiter artifices eorum que continuatā exigunt operā
(vt decoctio laterum/saponum/calcis/ & similia) pñt operas
suas in festis continuare. Et similiter qui sunt adeo indigentes/
vt nisi laborent in festis non possunt se suos&#xE8BF; filios sustentare,
magna vrgen{t$} necessitate ad laborād&#x0169; in festo. & iō excusan{t$}/
audita tñ missa/secreto laborando ob vitand&#x0169; scandal&#x0169;. Prece
pta si&#xA757;de&#x0303; ecclesie/secundum id quod in pluribus inueni{t$} intelli
genda sunt ligare: cōmuniter a&#x0169;t homines cōibus ecclesie festis
seruatis/ &#xA753;uidere sibi suis&#xE8BF; pñt. sed vbi aut tot sunt multiplicata
festa/aut tanta vrget necessitas / vt non possit quis illa seruando
sibi suis&#xE8BF; prouidere, cessat legis vinculum. nisi quis dicat &#xA759;
tenetur ille mendicare: quod est stultum. &#xF1E1; De violentia
autem coactis ad laborandum in festo / distinguendum est:
quoniam si violentia infertur ideo vt iniuria fiat festis, non
est parendum / sed potius est moriendum. nam sicut tenetur
quis mori potius &#xA757;&#x0308; loco sacro iniuriam facere, ita tenetur
quo&#xE8BF; mori potius &#xA757;&#x0308; tempori sacro iniuriam in ferre: vtrun&#xE8BF;
enim sacrilegij crimen est. Vñ machabei potius mori e/eger&#x0169;t &#xA757;&#x0308;
carnes porcinas comedere/quia ad hoc cogebantur vt cōtra lege&#x0303;
facere&#x0303;t: t&#x0169;c. n. vrget chr&#x0303;i cōminatio/&#xA757; meos sermones erubuerit
coram hominibus &c. Si vero infertur violentia non &#xA751;&#xA751; festi
iniuriam/sed propter exactione&#x0303; o&#xA751;is, & nisi serui/ famuli/sub
diti aut quicun&#xE8BF; sic compulsi pareant / imminet eis damnum
magnum in persona vel rebus, tunc ex necessitate imminentis<-P>

@@0@<filename:W0114-0266.jpg/>
@@1@<SE266><W>Jn festo licita</W>.
<-P>dāni vitandi/possunt audita si possunt missa laborare. &#xF1E1; Necessi
tas demum publice vtilitatis rationabiliter excusat labores illos
qui nisi abs&#xE8BF; discretione dierum fierent, magnum respublica
sentiret incommodum. In quo genere sunt cursores / qui non
ob priuatum damnum sibi aut alteri imminens vitandum/sed
quia ars sua est omni tempore illam exercent semper parati.
Hos. n. aut oportet damnare/aut ex hoc &#xA759; publica vtilitas hmōi
exigit artem excusare non solum a labore/ sed etiam ab omissio
ne misse, in quam freque&#x0303;ter incurrere hos oportet. Et quoniam
non damnantur alie licite artes que festorum violationem indu
cunt (vt nauigatiua/& quecun&#xE8BF; continuum exercitium plus=
&#xA757;&#x0308; sex dierum inducunt) rationi consentaneum est vt ars cur
sorum/siue peditum siue equitum/ valde vtilis reipub. excuset
dantes illi operam/& inde viuentes: precipue quia non spectat
ad eos querere quanta & qualis est necessitas eundi, nec hoc
est consuetum querere. Vnde hos & similes ex necessitate publi
ca excusa: ita &#xA759; ex confuetudine scita & non reprehensa a prela
tis excusatio compleatur.</P>
<P>&#xF1E1; Quarto ex occurfu lucri transitorij. Indulsit enim ecclesia
(vt patet in ca. licet. de ferijs) vt allecia que quodam tempore
transeunt/capere liceat in festo. Et pari ratione non solum alios
pisces transitorios, sed quomodolibet repente occurrat transito=
rium aliquod lucrum / aggredi licitum est: tan&#xA757;&#x0308; huiusmodi
lucrum cessans damnum reputetur. Sed memento moderami
nis subiuncti: vt scilicet circ&#x0169;positis ecclesiis & christi pauperi
bus honesta lucri portio detur.</P>
<P>&#xF1E1; Quinto ex hoc &#xA759; corporale opus est spiritualis actus exerci
tium. Et hinc scribere ad docendum / vel discendum/vel ad
significandum alteri (vt fit per literas) consilium dare verbo
vel scripto, & legere in scolis non solum theologiam / sed philo
sophiam/& quācun&#xE8BF; aliam licitam scientiam, & concilia ac
electiones facere/studere, & reliqua que mentis opera ita sunt/<-P>

@@0@<filename:W0114-0267.jpg/>
@@1@<SE267><W>Jn festo licita</W>. 125
<-P>vt non ad exteriorem perficiendam materiam sint (vt artium
mechanicarum exercitia materiam perfici&#x0169;t/ formando lign&#x0169;/
ferrum/lanam/ linum &c.) proculdubio licita sunt in festo:
quoniam nihil horum est seruile opus, nec inter prohibita ab
ecclesia computatur. Immo ex hoc capite excusari videntur hi
qui diebus festis picturis inspiciendis vacant discendo & retra
hendo/non vt pingant sed vt discant: & archimagistri qui desi
gnant in charta quomodo aliquid sit fabricandum ad instruen
dum aliquem de futuro opere. Hec. n. spiritualis potius est exer
citatio, non operis mechanici/sed doctrine & discipline.</P>
<P>&#xF1E1; Sexto ex consuetudine christiani populi generali aut speciali
in aliqua patria/scita, & non solum tolerata/sed nō reprehensa
ab episcopis seu prelatis. Hinc enim coquorum/tabernariorum/
hospitum/nautarum in fluminibus / vendentium & ementi&#x0169;
ad minutum comestibilia / conducentium equos aut operarios
pro die crastina/nundinarum/itiner&#x0169;&#xE8BF; exercitia/& similia con
sueta excusantur. Et merito: quia sicut consuetudo potest facere
de licito opere illicitum quantum ad tempus, ita econtrario pōt
de alias illicito in festo efficere licitum.</P>
<P>&#x00B6; Quartum est: ne fallaris / iudicare volens opus licitum vel
illicitum in die festo ex hoc &#xA759; fit vel non fit mercenarie: quo=
niam omne opus quod licitum aut ex se aut ex necessitatis
articulo aut consuetudine & hmōi in festo est, si venale est pōt
mercenarie in festo fieri. nec per hoc redditur seruile: vt in com
mentarijs super secundasecunde. q. exxij. diffuse declarauimus,
vbi latius de festorum obseruatione disseruimus.</P>
<P>&#x00B6; Quintum est: &#xA759; licet cum abstinentia a seruilibus / solius
misse cultus sufficiat in festo ad euitandum mortale peccatum,
tenentur tamen fideles diem expendere in diuinis laudibus/sal
tem eundo ad predicationem & ad vesperas. Vnde qui festos
dies post missam vane consumunt ludendo / iocando / ociose&#xE8BF;
vagando aut venando/ spectaculis intendendo / & hmōi, licet<-P>

@@0@<filename:W0114-0268.jpg/>
@@1@<SE268><W>Festa precepta. Filij pctā</W>.
<-P>ex ipsis operibus / vtpote non seruilibus/mortale non incurrant,
ex omissione tamen diuini cultus ad quem festa instituta sunt/
grauiter peccant: quia non reddunt que sunt dei deo. & quia
quantum in se est / ridiculo exponunt christiana festa: iuxta
illud. viderunt eam hostes/& deriserunt sabbata eius. Et hoc pre
cipue tangit viros graues & maiores & dominos: ceteri nan&#xE8BF;
eos imitantur.</P>
<P><INI2><W>Que sint</W></INI2> Festa ab omni christiano populo seruanda/
ex consuetudine discerne. Nam certa quidem
sunt omnium dierum dominicorum/natalis/ circuncisionis/epi
phanie / resurrectionis cum duobus diebus sequentibus / ascen
sionis&#xE8BF; domini/ac penthecostes c&#x0169; duobus sequentibus diebus/
& corporis christi: quattuor solennitatum beate marie semper
virginis/purificationis/annunciationis/assumptionis & natiui=
tatis: natiuitatis ioannis baptiste/duodecim apostolorum quo ad
festa principalia (quod dicimus propter festa eor&#x0169;secundaria:
vt cathedra petri/& similia) martyrum duorum stephani &
laurentij / & festiuitatis omnium sanctorum / & inuentionis
sancte crucis. De festis vero sanctor&#x0169; angelor&#x0169;/& precipue in
septembris fine, de sancto martino/siluestro ac innocentibus/&
similiter de dedicatione ecclesie/& quibuscun&#xE8BF; alijs/pōt confor
mare se quis&#xE8BF; consuetudini patrie. Quod ideo dixerim: quia nō
videntur predicta vbi&#xE8BF; seruari, &#xA757;&#x0308;uis precepta dicantur.</P>
<P><INI2><W>Circa</W></INI2> Principium & finem festorum/ patrie consuetudo
seruetur. Ita vt licet cōiter fest&#x0169; celebre{t$} de vespera
in vesperam: si tñ ars aliqua (puta sutoria aut tonsoria) con=
sueuit a media nocte in mediā nocte&#x0303; celebrare, seruari pōt hmōi
cōsuetudo: hr&#x0303;. n. pro approbata pr&#x0303;ie cōsuetudine quant&#x0169; ad illas
artes q&#x0303; sic cōsueuer&#x0169;t abs&#xE8BF; p&#x0303;lato&#x211F; rep&#x0303;hensione celebrare festa.</P>
<P><huifu>F</huifu><INI2><W>Jlii</W></INI2> Peccata peculiaria sunt tria. Primum est
irreuerentia parentum: que si notabilis esset
iniuriando/irridendo aut operando, peccatum pro=<-P>

@@0@<filename:W0114-0269.jpg/>
@@1@<SE269><W>Fornicatio. Fraus. Furtum</W>. 126
<-P>culdubio mortale impietatis est. &#xF1E1; Secundum est inobedientia
quo ad illa in quibus filius subijcitur patri. Subijcitur autem &
quo ad domesticam gubernationem & morum instructionem:
est. n. pater ex nature iure gubernator & instructor filiorum &
domus. & ideo inobedientie crimen filius incurreret / paterna
precepta contemnens. &#xF1E1; Tertium est omissio subuentionis, &
hoc in casu necessitatis: quoniam pater tenetur suste&#x0303;tare filium/
& non econtrario, nisi in casu necessitatis. in quo filius peccat
plus&#xA757;&#x0308; mortaliter non subueniendo patri indigenti / iuxta vires
prouidendi illi de necessarijs. Impietatis enim hec omnia crimi
na sunt: quia pietas parentibus cultum obsequium&#xE8BF; prebet. &
sunt contra primum preceptum secunde tabule.</P>
<P><huifu>F</huifu><INI2><W>Ornicatio</W></INI2> (hoc est concubitus na=
turalis soluti cum soluta)
peccatum mortale est: dicente apostolo &#xA759; ex=
cludit a regno dei/ad gal. v.</P>
<P><huifu>F</huifu><INI2><W>Raus</W></INI2> Peccatum sonat/sicut & menda
ci&#x0169;: sed mortale vel veniale iuxta
materiam. Nam fraus ad damnum proximi
tendens / perniciosa est, nisi circa minimum
versetur. Si vero iocosa aut officiosa est/venia
lis est: quia non contra dilectionem dei aut proximi militat.
Excusatur quo&#xE8BF; fraus nociua a mortali si preter intentionem
accidit: sed quum illam percipit/tenetur damnum resarcire/&
fame sue consulere ne scandalum sit de eo tan&#xA757;&#x0308; doloso.</P>
<P><huifu>F</huifu><INI2><W>Vrtum</W></INI2> (hoc est occulta acceptio aliene
rei inuito domino) peccatum
est mortale ex suo genere: quia iustitiam violat
contra charitate&#x0303; proximi. Potest tñ esse veniale
&#xA751;&#xA751; im&#xA751;fectione&#x0303; actus/ vel ex &#xA751;te primi motus
vel ex &#xA751;te paruitatis rei: quia modic&#x0169; pro nihilo reputa{t$}. nō. n.<-P>

@@0@<filename:W0114-0270.jpg/>
@@1@<SE270><W>Furtum</W>.
<-P>reputatur quis lefus in rebus ex parua re ablata.</P>
<P><INI2><W>Sunt</W></INI2> Autem quattuor circa furti peccatum aduertenda.
&#xF1E1; Primum est de animo furandi, ne erres intelli
gendo &#xA759; siquis surripit pomum / peccet mortaliter quia habet
animum illud pomum furandi. Error est iste: quoniam ani
mus furandi importat animum inferendi nocumentum pro=
ximo. non vocatur autem nocumentum si est nocumentum
secundum quid: quale est nocumentum in re minima. Et pro
pterea per animum furandi intellige solummodo animum
surripiendi aliquid notabile. Et ideo siquis surripit aliquid mini
mum habens animum non surripiendi aliquid notabile, excu
satur a furto mortali. Si autem paruum surripit/ita &#xA759; si posset
notabile etiam aliquid acciperet, proculdubio animo furandi
accipit/& peccat ex furtiuo animo mortaliter. &#xF1E1; Et hinc habes
vnde furta famulorum famularum&#xE8BF; excuses quum comesti=
bilia domi surripiunt vt comedant: sunt enim communiter pec
cata venialia. Et signum animi non furtiui est / quando non
estimat &#xA757;s accipere quia modicum est/ aut pro modico estimat
quod accipit.</P>
<P>&#x00B6; Secundum est de inuito domino: quoniam intelligitur
respectu rei ad hoc &#xA759; sit furtum. Potest siquidem dominus
rei esse inuitus dupliciter. Vel quantum ad rem que surripitur.
vel quantum ad solum modum accipiendi: puta quia displicet
ei &#xA759; occulte accipiatur, & non &#xA759; res tollatur: vt sepe contin=
git in furtis domesticis inter patrem & filium. Non enim com
mittit furtum filius occulte surripiens res patris volentis filium
res illas habere, sed nolentis &#xA759; occulte acciperet: quoniam
tunc proprie loquendo non inuito sed non vidente domino
accipit. &#xF1E1; Et hinc multas occultas acceptiones domesticas ex=
cusare potes: dum pre verecundia aut respectu tolluntur res
occulte non inuitis dominis quo ad rem. venialia siquidemsunt
omnia hec.</P>

@@0@<filename:W0114-0271.jpg/>
@@1@<SE271><W>Furtum</W>. 127
<P>&#x00B6; Tertium est de re aliena. Intelligitur nan&#xE8BF; in proposito res
aliena non solum quantum ad dominium / quia scilicet res est
alterius, sed etiam si tantummodo sit alterius quātum ad custo
diam seu detentionem. Ita &#xA759; siquis rem propriam quam alius
tenet vel in pignus vel in depositum vel etiam quia furto illam
subtraxit/ furtiue accipit, furti crimen incurrit: quia rem alienā
quantum ad custodiam occulte accipit custode inuito. debet. n.
iuris ordine seruato rem suā repetere, & non sibijpsi ius dicere.
&#xF1E1; Est autem aduertendum / &#xA759; licet ita sit regulariter: in casu
tamen quo quis non potest iuris via rem suam recuperare/aut
propter paupertatem / aut propter excellentiam detinentis / aut
propter defectum iudicis vel probationum/ aut propter scanda=
lum &c. et abs&#xE8BF; scandalo potest quis secrete rem suam recu=
perare, non creditur reus furti: quia tunc non proprieius sibijpsi
dicit, sed exequitur naturaleius circa rem suā/ ex quo ius ciuile
impeditum est ei. Tenetur tamen efficere vt qui detinebat/sciat
se non teneri ad restitutionem illius rei: ne si ad penitentiam
conuersus fuerit / damnum incurrat ipse aut eius heres iterum
restituendo.</P>
<P>&#x00B6; Quartum est/&#xA759; inter aliena computantur inuenta. tenetur
enim inuentor non sibi sed domino reddendam accipere rem
inuentam/si bona conscientia accipere vult illam: alioquin fur=
tum committit. Et si quidem dominus scitur/aut diligentia pre
missa inuenitur, reddatur illi. Si autem dominus non inuenitur
(quia forte viatori cecidit) debet illi reddi in bonis spirituali=
bus/ex quo non potest in temporalibus reddi. &#xF1E1; At si inuenta/
domino carent, sunt inuentoris: sicut quecun&#xE8BF; in nullius bonis
sunt/occupantis sunt. De thesauris tamen vbi ius ciuile dispo=
nens in obseruantia est/ seruandum est. Nau fragorum vero
bona iuxta leges quorundam littorum confiscata ex bocipso &#xA759;
ex nau fragio sunt, nescio qua iustitia occupentur / nisi illa qua
afflictio additur afflicto. Vnde nō leges sed legum corruptiones<-P>

@@0@<filename:W0114-0272.jpg/>
@@1@<SE272><W>Glorie humane appetitus. Gula</W>.
<-P>ac tyrannides sunt. Nec excusantur seruantes illas: immo vt
patet extra de rapto. ca. excommunicationi/nisi ablata restituant
excommunicationi se nouerint subiacere / qui christianos nau=
fragium patientes spoliant.</P>
<P><INI5><W>G</INI5><INI2>Lorie</W></INI2> Humane appetitus licet malus non
sit (nam ita licitum est cupere &
querere humanā gloriā, sicut licit&#x0169; est cu&#xA751;e &
querere alia bona humana. s. pecunias/agros/&
hmōi. est. n. gloria vn&#x0169; inter bona humana non
paru&#x0169;) inanis tñ glorie appetitus pctm&#x0303; est: quia a recta dissonat
rōne oe&#x0303; van&#x0169;. &#xF1E1; Est a&#x0169;t g&#x0142;ia vana nō sol&#x0169; qñ de falsis est, sed
e&#x0303;t qñ de transitorijs aut a transitorijs expetitur: quia non solum
de falsis vana est gloriatio (vtpote de his que non sunt) sed
e&#x0303;t qu&#x0169; trāsitoria tantifiunt / vt de illis aut ab illis quera{t$} gloria,
vanitas est. Sufficere debet homini a transitorijs gloria transito
ria vt sic, & non quasi gloria absolute. illa. n. paruifit si cogno=
scitur: dum autem magnifit/quia vt gloria absolute estimatur,
vane appetitur: quia reuera magnum quid non est.</P>
<P>&#x00B6; Non est autem semper mortale peccatum: sed solum quādo
amor glorie repugnat charitati, vel quātum ad illud de quo est
gloria/vel quantum ad intentionem appetentis gloriā. Et primo
modo solum peccat mortaliter/qui gloriatur de aliquo quod est
peccatum mortale, quicquid sit illud. Secundo vero modo/qui
ponit suum finem vltimum in gloria humana, hoc est qui tan
tum afficitur glorie vt illam preferat obseruationi preceptorum:
vt est ille qui ob amorem glorie consequende vel timorem glo=
rie perdende incurrit aliquod peccatum mortale: vt lucretia ele=
git adulterium ne infamaretur, cuius oppositum elegit susanna/
preferens diuina precepta glorie humane & vite.</P>
<P><huifu>G</huifu><INI2><W>Vle</W></INI2> Peccatum consistit non in hoc / &#xA759; cibus de=
lectabilis delectabiliter sumitur. quoniā hoc
nullum peccatum est: nisi quis sit adeo insipiens vt<-P>

@@0@<filename:W0114-0273.jpg/>
@@1@<SE273><W>Habitus omissio vel occultatio</W>. 128
<-P>putet omnem voluntariam delectationem sensibilem esse pecca
tum. Sed consistit in hoc &#xA759; inordinate delectatio cibi appetitur
aut habetur: puta quia plus aut prius &c. &#xA757;&#x0308; deceat/delectatione
cibi afficitur homo.</P>
<P>&#x00B6; Et tunc solum est mortale quando delectationem cibi habet
quis pro vltimo fine: iuxta illud. quorum deus venter est. Hoc
autem cognoscitur ex hoc &#xA759; homo ob delectationem in come=
dendo non curat transgredi preceptum dei aut ecclesie: vt si
propter hoc furetur aut contemnat ieiunare &c. &#xF1E1; Frequenter
autem est veniale/& quando&#xE8BF; valde graue: vt quum delecta=
tio cibi allicit ad comedendum vs&#xE8BF; ad vomitum / aut alia in/
conuenientia. Et similiter quum inducit ad alia peccata: puta ad
nimium sumptum / vel ad nocendum proprie sanitati / & ad
quecun&#xE8BF; alia peccata: que secundum se sunt iudicanda quanta
sint.</P>
<P><INI5><W>H</INI5><INI2>Abitus</W></INI2> Debiti omissio vel occultatio/
nisi rationabilis causa excuset,
peccatum est: quia contra aut preter rectam est
rationem.</P>
<P>&#x00B6; Quin&#xE8BF; autem habitus differentias debitas in
communi conuersatione humana inuenimus.</P>
<P>&#xF1E1; Prima est circa dr&#x0303;iam maris & femine. Et constat pctm&#x0303; esse
mare&#x0303; in habitu femineo aut ecōtrario cōuersari. & in deutero.
ca. xxij. prohibetur vt abhominabile domino. & in decretis
di. xxx. anathema sit mulier induens vestem virilem. Ver&#x0169; hec
intelliguntur quando pro superstitione aut luxuria fiunt. vnde
si in laruis aut comedijs hec fiant/transire pñt. Sed in continua
cōuersatione nō est &#xA751;mittend&#x0169;: quia cōtra bonos mores & custo
diam castitatis cōis est. Et nisi ab ep&#x0303;o moniti sub pena excōis de
sistant, excōicandi sunt/& eijciendi de conuersatione humana.
&#xF1E1; Secunda est circa differentiam clericorum & laicorum. De
qua vide supra in verbo clericus.</P>

@@0@<filename:W0114-0274.jpg/>
@@1@<SE274><W>Hastiludium</W>.
<P>&#xF1E1; Tertia est circa differentiam religiosorum & aliorum. Et
quantum ad religiosorum dimittentium habitum / peccatum,
vide in fra in verbo religiosus. Quantum ad aliorum peccat&#x0169;
qui religioso habitu in laruis vtuntur, distinguendum est an
fiat laudabilis representationis gratia: quia tunc non est peccat&#x0169;.
aut in religionis vel religiosi ludibrium: & tunc ratione iniurie
notabilis est peccatum mortale. aut sola vanitate: & tunc inter
vana transire potest/si secundum veritatem non irrogatur iniu
ria alicui notabilis.</P>
<P>&#xF1E1; Quarta est circa differentiam christiane fidei ab alijs sectis:
puta iudeis/mauris &c. Nam si differentia certa distinctiua
christianorum & aliorum est/ita vt quilibet vtens tali habitu
fateatur suam fidem, mortale esset peccatum christiano/deferre
habitum iudei aut mauri. Nec sic erat tempore quo beatus seba
stianus sub militari habitu degebat: ita &#xA759; ex eius exemplo non
licet ex causa quacun&#xE8BF; in casu posito contrauenire. puta chri/
stianum deferre super vestes characterem O ex aliquo timore/
vbi hoc est proprium signum iudeorum: quoniam hoc nihil
aliud est &#xA757;&#x0308; ex timore fateri se iude&#x0169;. Nec est simile de clerico
qui ob timorem iter agit in habitu laicali: quoniam etiam expli
cite tunc negare se clericum/non nisi officiosum me&#x0303;daci&#x0169; est.
&#xF1E1; Quinta est circa differentias statuum personarum/nobilium
vel ignobilium &c. Et huius violatio ad immodestiam &#xA751;tinet.
De qua in fra in verbo/ornatus.</P>
<P><huifu>H</huifu><INI2><W>Astiludium</W></INI2> (quo pro exercitatione
bellica aut pro solenni
tate festiue alicuius iucunditatis regie / armati
equites duo contra seinuicem currunt cum
lanceis) ex suo genere peccatum mortale non
est: quia in eo non interuenit vt in pluribus mors aut mutilatio/
aut quodc&#x0169;&#xE8BF; notabile persone nocumentum: huiusmodi enim<-P>

@@0@<filename:W0114-0275.jpg/>
@@1@<SE275><W>Heresis</W>. 129
<-P>ludi ex hac sola causa perniciosi sunt, scilicet ex nocumento per
sonali. Et propterea si verum est quod supponimus (scilicet &#xA759;
vt in pluribus non accidat huiusmodi nocumenti periculum)
hastiludium & quicun&#xE8BF; alius ludus militaris habe&#x0303;s talem con
ditionem/damnandus non est: quoniam actus humani ex eo
quod vt in pluribus inuenitur/iudicantur. In cuius signum tor
neamentum damnatur / quia sepe inde mortes proueniunt: vt
patet extra de torneamentis. ca. felicis.</P>
<P><INI5><W>H</INI5><INI2>Eresis</W></INI2> Crimen est infidelitatis/ ex tribus
constans: scilicet errore in his que
sunt christiane fidei pertinaciter.</P>
<P>&#x00B6; Et aduerte primo diligenter / &#xA759; tertia conditio
requisita ad heresim (scilicet obstinatio) non
sic requiritur / tan&#xA757;&#x0308; non sit hereticus nisi qui sit inflexibilis &
immutabilis: sed sic exigitur &#xA759; homo vult in his que sunt fidei
sic credere/non obstante &#xA759; ecclesia oppositum decreuerit quan
tum ad manifesta/aut decerneret quantum ad ambigua. Verbi
gratia quantum ad manifesta / siquis vult deliberate credere &#xA759;
spiritussanctus non procedit a patre & filio / aut &#xA759; non erit re=
surrectio mortuor&#x0169;/aut &#xA759; mortuo corpore moritur etiā anima,
non eget alia obstinatione: quia iam est hereticus ex hoc &#xA759; non
dubitat hec esse contra fidem sancte matris ecclesie / & tamen
ipse voluntate deliberata credit hec: est. n. satis pertinax qui eli=
git non captiuare intellectum suum sacre scripture / sancte&#xE8BF;
matri ecclesie. Quantum vero ad ambigua / siquis igne&#x0303; inferni
aut aquas que super celos sunt / credat esse vel non esse similes
istis igni & aque existentibus apud nos, non propterea est here
ticus: quia neutra pars clarificata esta scriptura vel ecclesia.
Sed si sic adhereat vni parti / vt etiam si sancta mater ecclesia
decerneret alteram esse necessario affirmādam ipse nihilominus
vellet deliberate credere suam partem, hereticus esset propter
hanc pertinacem animi preparationem adiunctam.</P>

@@0@<filename:W0114-0276.jpg/>
@@1@<SE276><W>Hystrion&#x0169; pctā. Homicidi&#x0169; per se</W>.
<P>&#x00B6; Aduerte secundo/&#xA759; licet hereticus pure mentalis sit vere &
perfecte hereticus, non est tamen excommunicatus: sed ad hoc
&#xA759; sit excommunicatus/exigitur aliquis actus exterior: quia eccle
sia non iudicat actum interiorem nudum secundum seipsum.
Vnde talis posset absolui a peccato libere. Sed si etiam sibijpsi
dixit exteriori loquela, iam est excommunicatus in cena do=
mini &c.</P>
<P><INI5><W>H</INI5><INI2>Jstrionum</W></INI2> Peccatum non consistit
in exercitio histrionatus.
nam licite potest officium suum exercere: hoc est
vacare, vt gestibus/verbis/nouis adinue&#x0303;tionibus
delectationem alijs prebeat/ seruatis debitis circ&#x0169;
stantijs. Sed p&#x0303;cipue consistit in materia. vel inhonesta, vtendo
scilicet actibus aut verbis inhonestis. Vel diuina/ ponendo res
fidei aut ecclesie in iocum. Vel iniuriosa/ despiciendo alios. aut
adulatoria &c. Peccant quo&#xE8BF; secundum locum/tempus/nego=
cia & personas: dum horum aliquid non considerant aut parui
faciunt. Peccāt & tertio ex fine, nimis placere cupientes hoi&#x0303;bus.
&#x00B6; Quando a&#x0169;t in hmōi pctm&#x0303; mortale interueniat / non facile
dixerim: quia iocose hec dicuntur & fiunt. Ver&#x0169;tamen in his
que ex suo gñe sunt mortalia (vt iniurie diuinor&#x0169; & hoi&#x0303;um/
& similia) nisi &#xA751;uitas offense excuset/ quia modic&#x0169; pro nihilo
reputatur, pctm&#x0303; mortale incurri{t$}: quia licet iocositas excuset a
tanto/nō tñ a toto. Propter hmōi autem annexa histrionatui/ab
aug. tantopere damnantur histriones & dantes eis: vt habes in
decretis di. lxxxvi. ca. donare/& qui venatoribus. el primo.</P>
<P><INI6><W>H</INI6><INI2>Omicidium</W></INI2> (hoc est illicita ho=
minis occisio) pctm&#x0303;
mortale est/contra iustitiam & charitatem.
Et quia occidere hominem dupliciter cōtingit
(vel &#xA751; se, hoc est ex inte&#x0303;tione occidendi: vel
per accñs, hoc est p&#x0303;ter intentionem) si est ex<-P>

@@0@<filename:W0114-0277.jpg/>
@@1@<SE277><W>Homicidium per se</W>. 130
<-P>inte&#x0303;tione/est illicita ex triplici capite. &#xF1E1; Vel ex &#xA751;te hoi&#x0303;s occide&#x0303;di/
quia nō mere{t$} morte&#x0303;. Et hinc semper occidere innocentem est
illicitum. nisi &#xA751; accñs iudex excuse{t$} in casu in quo oportet ip&#x0303;m
secund&#x0169; allegata & probata damnare innocente&#x0303; ad morte&#x0303;. Et
similiter per accñs excusatur carnisex exeque&#x0303;s sni&#x0303;am iniustam/
nō cōtinente&#x0303; errore&#x0303; manifest&#x0169;. Et similiter excusan{t$} milites sub
diti in bello occide&#x0303;tes, ex obedie&#x0303;tia ad bell&#x0169; reputat&#x0169; iust&#x0169;/ &#xA757;&#x0308;uis
secund&#x0169; secretā veritate&#x0303; sit iniust&#x0169;/accedentes: iuxta illud aug.
cōtra manicheos. Vir iustus si forte etiā sub rege & homine sa
crilego militet, recte pōt illo iubente bellare, si quod sibi iube{t$}/
vel nō esse cōtra dei precept&#x0169; cert&#x0169; est vel vtr&#x0169; sit cert&#x0169; nō est:
ita vt fortasse re&#x0169; saciat rege&#x0303; iniquitas imperandi, innocentem
autem militem ostendat ordo seruiendi. xxiij. q. i. quid culpatur.
&#xF1E1; Vel ex &#xA751;te occide&#x0303;tis: quia. s. publicam authoritatem non habet
supra illius occidendi vitam. Et hinc semper est mortale occi=
dere ex intentione hominem abs&#xE8BF; publica authoritate. Nec vllā
noui exceptionem. Hinc. n. homicidij rei sunt non solum ex
vindicta/rixa &c. occidentes, sed etiam qui seipsos defendendo/
alios occidunt: hoc est ideo se defendunt vt occidant, vel non
sunt defensione contenti nisi occidant: quum sol&#x0169;modo in foro
con scientie liceat eis occidere per accidens, hoc est ideo occi=
dere quia se defendunt: quia non possunt aliter se defendere nisi
occidant. Iuxta hoc caput (scilicet ex parte occidentis) pctm&#x0303;
accidentaliter interuenit/si mala sit occidentis intentio: vt &#xA757;&#x0308;uis
iusta sit occisio, occisor tñ ex odio/vindicte&#xE8BF; liuore mandat aut
exequi{t$}. Hoc. n. accide&#x0303;tale omnino est: quia ex mala intentione
e&#x0303;t opera misericordie polluuntur, & non sol&#x0169; hec iustitie opera.
&#xF1E1; Vel ex &#xA751;te modi occide&#x0303;di: &#xA757;a. s. nō seruato iuris ordine. script&#x0169;
est. n. iuste quod iust&#x0169; e&#x0303; exequeris. deute. xvi. Et hinc homicidij
sunt rei occidentes veneno vel alias secreto de mandato dñor&#x0169;
nō citatos/ñ auditos/nō dānatos/e&#x0303;t si lese maiestatis diceren{t$} rei.
Nec excusat authoritas principis/e&#x0303;t si cōstaret principi vt &#xA751;sone<-P>

@@0@<filename:W0114-0278.jpg/>
@@1@<SE278><W>Homicidium per se</W>.
<-P>priuate &#xA759; meretur quis mille mortes: quoniam scientia & ptās
curr&#x0169;t pari passu: hoc est &#xA759; oportet ptāte&#x0303; publicā moueri a scien
tia publica & {secundum} illā regulari. Nec hoc est de iure positiuo/vt
possit princeps legibus solutus nō seruare, sed est iuris naturalis.
exigit nan&#xE8BF; natura actus publici (qualis est iusta occisio hoi&#x0303;s
ex publica potestate) vt sit ex publica voluntate & publica
scientia: alioquin nec cause sunt sibijnuice&#x0303; cōmensurate (dum
ptās est publica & sci&#x0303;a est priuata) nec adhiben{t$} cāe cōmen=
surate effectui, dum actio ptātis publice ponitur exire a scientia
priuata. Sunt igitur homicide & princeps & consulentes &
exeque&#x0303;tes occisiones homin&#x0169; indemnato&#x211F; ex publica scientia.
&#xF1E1; Nec excusat quā allegaret princeps rō scandali vitandi. aiunt
enim persuadere necem conantes &#xA759; ill&#x0169; morte&#x0303; mereri constat
clarissime, sed vt honor illius & familie & dignitatis seruetur/
& vt scandalum vite{t$} / oportet ip&#x0303;m sine iudicio occidere cum
dexteritate: sunt. n. diabolice artes ad excusandas excusationes
in pcti&#x0303;s. Nec &#xA751;&#xA751;ea damnamus iudices qui re&#xA751;tos in fragranti
cri&#x0303;e notorio (vt latrones in vijs & hmōi) statim suspendi iu=
bent. interuenit siquide&#x0303; ibi notorium facti loco accusatoris &
testi&#x0169;/ faciens publicā sci&#x0303;am/ & excitans publicā vol&#x0169;tatem &
ptātem ad public&#x0169; iustitie act&#x0169;. &#xF1E1; Et hinc videre potes nō excu
sari officiales & subdños quibus a regibus iube{t$} vt alique&#x0303; in=
audit&#x0169; sine vllo crimine notorio capiāt ac decapitent/si iussa per
ficiunt. Debent siquide&#x0303; obedire quant&#x0169; ad capturā & custodiā
(quia hoc ex rationabili pōt rex cā iubere) sed nō quo ad occi
dend&#x0169;, quia hoc nō potest rex abs&#xE8BF; scientia publica iubere: scien
tia a&#x0169;t publica non est nisi tripliciter, scilicet vel ex propria con
fessione iudiciali/vel ex &#xA753;batione iudiciali/vel ex notorio facto.
Vnde vbi nullus interuenit actus iudicialis/ null&#x0169;&#xE8BF; extat noto=
rium crimen, non est exequendum principis mandatum ad
necem proximi. Nec excusat obedientia tan&#xA757;&#x0308; in dubijs/ quia nō
est subditi discernere su&#xA751;ioris iudicium: qm&#x0303; hoc he&#x0303;t loc&#x0169; in his<-P>

@@0@<filename:W0114-0279.jpg/>
@@1@<SE279><W>Homicidium per accidens</W>. 131
<-P>in quibus princeps potest bene & male iubere: non aute&#x0303; in his
in quibus certum est eos esse homicidas, quale est mandatum
propositum. &#xF1E1; Hinc quo&#xE8BF; mortaliter peccant iudices qui non
seruato iuris ordine damnant ad mortem aliquos etiā si morte
sunt digni / si tamen aliquid de substantialibus omittitur, puta
sufficientia testium: est. n. tunc iudex ipse homicidij reus: quo=
niam occidit hominem non vt ius seruans & dicens. &#xF1E1; Ex his
demum clare habes/&#xA759; occidere scipsum / semper est illicitum:
quoniam occiditur homo contra naturalem charitate&#x0303; suijpsius
& contra iustitiam: quum nullus sit suijpsius iudex/nec &#xA753;prie
vite dominus, & quilibet sit pars ciuitatis, & solus deus sit qui
occidit & viuere facit.</P>
<P><INI2><W>Occisio</W></INI2> A&#x0169;t hominis &#xA751; accñs (hoc est p&#x0303;ter intentione&#x0303;)
illicita ex duplici capite inueni{t$}. vel ex immo=
derata actione/vel ex negligentia. &#xF1E1; Et ex primo &#xA757;de&#x0303; capite infi=
niti sunt modi iuxta plurima immoderata opera ex quibus pōt
occisio hominis preter intentionem operantis euenire. Nam &
immoderata sui aut proximorum aut rerum defensio/ illicitam
reddit inuasoris occisionem: que si moderata esset, non ei ad pec
catum imputaretur mors inuasoris. nam nō solum seipsum sed
proximum (vt ambro. in primo de officijs testa{t$}: & hr&#x0303;. xxiij.
q. iij. in ca. fortitudo. & ca. non infere&#x0303;da) tuendo licet occidere
iniuriam irrogantem. & pari ratione tuendo libertatem mem=
brorum suorum, ne scilicet turpiter patiatur. & similiter inte=
gritatem ne mutiletur aut vulneretur. & similiter necessaria ad
vitā & virtute&#x0303;, ne perdatres suas aut suor&#x0169;. Que si vis / vide
diffuse i&#x0303; cōme&#x0303;tarijs nr&#x0303;is su&#xA751; sec&#x0169;da sc&#x0111;e. q. lxiiij. ar. vij ad sc&#x0111;m.
Et notabis verba ambrosii/q&#x0303; v&#x0142;r de iniuria loqu&#x0169;{t$}. &#xF1E1; Immode
rata quo&#xE8BF; venatio seusagitte emissio/e&#xA757;tatioseu relaxatio equo&#x211F;
calcitrāti&#x0169; aut ai&#x0303;ali&#x0169; malignāti&#x0169; & quor&#x0169;c&#x0169;&#xE8BF; ledere valenti&#x0169;/
culpabile&#x0303; reddit morte&#x0303; inde sequente&#x0303;. Immoderata dem&#x0169; medi
cina tanto magis homicidā medic&#x0169; reddit/quāto minus est p&#x0303;ter<-P>

@@0@<filename:W0114-0280.jpg/>
@@1@<SE280><W>Homicidium per accidens</W>.
<-P>intentionem: quia non debet tentare medicinarum vim cum pe
riculo vite aliene. nec vbi certa notitia morbi deest/ potest exhi=
bere periculosam de vita medicinā: de cuius medicine viribus
non potest se excusare qui professionem facit medicine. &#xF1E1; Com=
prehenditur sub hoc quo&#xE8BF; genere oppressio tenellorum paruulo
rum in lecto ex hoc &#xA759; tenentur simul ad dormiendum: quum
hinc facile possit talis oppressio sequi. Hoc autem intellige com=
muniter: posset. n. in particulari casu hoc licere, in quo scilicet
secundum sensatorum iudici&#x0169; non exponitur infans oppressio=
nis periculo. Propter frigus autem non video licere: quia non
sunt facienda mala vt euitetur aliud malum. sed potest aliter
prouideri: puta ponendo tabulam aliquā intermediam ne possit
infans opprimi & huiusmodi: & tanto plus quanto etas illa pa
tiens est frigoris.</P>
<P>&#x00B6; Ex sec&#x0169;do vero capite (scilicet ex negligentia) infiniti sunt
modi/iuxta infinitos casus in quibus huiusmodi negligentia in=
teruenire potest. Colligendo tamen ad genera / distinguitur ne=
gligentia eorum qui possunt & debent ex officio prouidere/a
negligentia eorum qui possunt & debent ex articulo occurre&#x0303;tis
necessitatis prouidere. nullus. n. negligit/qui licet possit non tame&#x0303;
debet. Exigit. n. negligentia tria: scilicet posse debere/ & non fa=
cere. Imputatur igitur homicidij peccatum dominis & officia=
libus si ex eor&#x0169; negligentia occiditur homo. Et hoc siue in casu
inuasionis particularis occurrat. siue in casu quo publicis vijs
non prouidetur. siue in casu quo ciuitas sine iustitia aut quasi
sine iustitia regitur: & quasi cuilibet licet impune occidere/mu
tilare/ob fauores aut pecuniam aut ignauiam &c. omnium n.
malorum huiusmodi rei sunt: quia tenentur custodire iustum
publicum. &#xF1E1; Sub hoc quo&#xE8BF; genere comprehe&#x0303;ditur negligentia
medicorum/qui curam egri alicuius susceperunt, quum ob eo=
rum negligentiam in studendo/visitando &c. perit: quoniam
ex suscepta cura tenentur.</P>

@@0@<filename:W0114-0281.jpg/>
@@1@<SE281><W>Qui tenentur ad horas cano</W>. 132
<P>&#x00B6; Imputatur deni&#xE8BF; homicidij crimen his/qui possunt & ex ar
ticulo necessitatis occurrente tenentur occurrere, si non occur=
runt. Primo si non pascit quis fame morientem: iuxta illud
ambro. si non pauisti occidisti. Secundo si non occurrit ad tuen
dum proximum inuasum/si potest cum moderamine inculpate
tutele: iuxta illud ambro. qui non repellit a proximo iniuriam si
potest, tā est in vitio &#xA757;&#x0308; ille qui facit. Vter&#xE8BF;. n. casus est extreme
necessitatis. Tertio si non reuelando aut retrahendo aut &c.
prouident/ne aliquis ex sibi noto tractatu aut proposito &c. in=
terficiatur: quia tenentur adiuuare & eruere quantum in se est
a morte proximos. Ad hec. n. tria videntur omnes negligentie
casuum necessitantium ad occurrendum nequis pereat reduci.
in primo. n. mors naturalis/in secundo mors viole&#x0303;ta manifeste/
in tertio mors violenta occulte imminens cogit proximum vt
occurrat si potest.</P>
<P><INI5><W>H</INI5><INI2>Orarum</W></INI2> Canonicarum omissio exigit
ad sui discretionem peccati/vt
tractentur quin&#xE8BF;: scilicet qui / quid / qualiter/
quando/vbi.</P>
<P>&#x00B6; Et quantum ad primum (qui scilicet tenean{t$}
ad horas canonicas) &#xA757;&#x0308;uis ex precepto in iure contento soli pbr&#x0303;i
expressi inueniantur, communiter tamen tenetur/&#xA759; quicun&#xE8BF; in
sacro ordine constitutus abs&#xE8BF; rationabili causa (que sem&#xA751; sub
intelligitur) omittit/peccat mortaliter. Et similiter beneficiati/
siue sint in sacris siue non obligati dicuntur. In his tamen exce
ptio rationabili videtur/vt scilicet excipiantur nihil percipientes
de fructibus beneficij, ita tamen &#xA759; ex parte sua non desit perci
pere fructus: quia cessat ratio obligationis: tenetur enim benefi/
ciatus ad officium diuinum quia stipendium habet ecclesiasti=
cum. Et secundum hoc beneficiatus non appellatur quis quāt&#x0169;
ad vinculum diuini officij si non potest habere possessionem ac
fructus beneficij. nisi fructus ei postmodum dandi sint: quia<-P>

@@0@<filename:W0114-0282.jpg/>
@@1@<SE282><W>Quid dicendum pro horis cano</W>.
<-P>tunc constat beneficium ei fructificare, &#xA757;&#x0308;uis actualis perceptio
fructuum pro tunc sit impedita. &#xF1E1; Dicuntur & tertio obligati
religiosi professi. Et certe nisi consuetudo illos obliget (de qua
nihil scio) non tenentur ex professione: vt patet ex hoc &#xA759; mona
chorum ordo contra regulares clericos distinguitur/ ex eo &#xA759; isti
diuinis ministerijs horarum canonicarum & missarum manci
pati sunt, illi ad contemplationem abstrahendo ad hmōi diuinis
ministerijs. Hinc. n. patet esse professos monachos in dei ecclesia
abs&#xE8BF; horis canonicis. Vide si vis sanctum tho. in vlti. q. sec&#x0169;de
sec&#x0169;de ar. vij. ad sc&#x0111;m. & hiero. xvi. q. i. ca. alia. & ca. sic viue.
& ca. si clericatus. Vnde nec conuersi qui ad seruitia clericor&#x0169;
in religionibus recipiuntur/nec professi in habitu clericali donec
in sacris sint constituti, tenentur ex iure aut ratione ad horas ca
nonicas. Victus nā&#xE8BF; religiosis debe{t$} ex eo &#xA759; totaliter deo dicati
in illa religionis obedie&#x0303;tia sunt: non minus &#xA757;&#x0308; debetur a t&#xA751;alibus
dñis & hospitalibus victus illis &#xA757; eis &#xA751; totā vitā in ministerium
ascripti sunt. Et de &#xA753;fessis clericis vt dixi/sta cōsuetudini: de con
uersis nō dubites. Tertianos vero & similes lōge ab hoc vinculo
esse scito: &#xA757;a modus tm&#x0303; quidā viue&#x0303;di est eo&#x211F; vocata religiositas.
&#xF1E1; Nec propterea de conuersis & tertianis fluctues/quia in eor&#x0169;
regula seu statutis decernuntur illis quedam orationes pro horis
canonicis: quoniam hinc fit quidem vt teneātur ad illas or&#x0303;ones
sicut ad alia mandata regule, nō autem vt teneantur ex ecclesie
precepto ad horas canonicas. Hec de primo.</P>
<P><INI2><W>Quo ad</W></INI2> Secundum (scilicet quid dicere tenentur) ex
iure quidem solum inueniuntur septem hore
canonice p&#x0303;cepte: ex cōsuetudine a&#x0169;t &#xA757;libet debet iuxta sue ecc&#x0142;ie
seu religionis cōsuetudine&#x0303; id dicere pro horis quod ibi cōsueuit
pro horis dici. Et ide&#x0303; reputa{t$} iudici&#x0169; de adi&#x0169;ctis/ siue suffragijs
siue psalmis siue horis bte&#x0303; virginis &c. &#xF1E1; Discerne&#x0303;do tñ consue
tudine&#x0303; hñtem vim p&#x0303;cepti a cōsuetudine simplici (ita &#xA759; cōsueta
{secundum} vim p&#x0303;cepti soluan{t$} vt p&#x0303;cepta/& cōsueta vt cōsueta) nō est<-P>

@@0@<filename:W0114-0283.jpg/>
@@1@<SE283><W>Qualiter dicende hore cano</W>. 133
<-P>&#xA751;&#xA751;ea reus mortalis peccati/cōmutans qualitate&#x0303; hora&#x211F;: puta sol=
uens de sanctis quas deberet soluere de feria: & similiter solue&#x0303;s
i&#x0303;uxta rit&#x0169; romane ecclesie qui deberet soluere iuxta monachale&#x0303;
rit&#x0169;. & similiter cōmutans ordine&#x0303; hora&#x211F;: puta dice&#x0303;s sextā prius
& postea tertiam. Et horum & simili&#x0169; rō est: quia substantia
precepti consistit in hoc &#xA759; canonice hore dicantur, & non in
qualitate aut ordine. Grauiter tamen peccant qui abs&#xE8BF; rōnabili
causa huiusmodi mutationes ad libit&#x0169; faciunt. Hec de sec&#x0169;do.</P>
<P><INI2><W>Quo ad</W></INI2> Terti&#x0169; (scilicet qualiter hore dice&#x0303;desunt) &#xA757;&#x0308;uis
diuersi diuersa sentire videan{t$}, planus tñ sen=
sus textus in ca. dolentes. de cele. mis. manifestat sub precepto ca
dere modum dicendi: qm&#x0303; & verba hoc significāt clare / d&#x0169; dr&#x0303;.
districte precipientes in virtute obedientie/vt diuinum officium
nocturnum pariter & diurnum, quantum eis deus dederit/
studiose celebrent pariter & deuote. Et ratio textus confirmat:
quia iam tunc erat officium diuin&#x0169; p&#x0303;cept&#x0169;, & in mō exoluendi
illud errabatur. & cōstitutio illa ad corrigend&#x0169; defectum qui in
modo exoluendi cōmittebatur facta est: vt ipsa de seip&#x0303;a testa{t$}.
Non ergo ad iterand&#x0169; precept&#x0169; de dicendo officio diuino, sed
ad precipiendum modum dice&#x0303;di/nouum precept&#x0169; fact&#x0169; est: vt
scilicet studiose & deuote quant&#x0169; deus dederit exoluatur. &#xF1E1; Nec
propterea quia ecclesia nō iudicat de actibus interioribus/studio
sitas & deuotio referuntur ad exteriora tm&#x0303;: qm&#x0303; ver&#x0169; quide&#x0303; est/
ad ecclesie iudici&#x0169; non spectare actus interiores {secundum} se, hoc est
nudos: sed nō est ve&#x211F;/ecc&#x0142;ie iudici&#x0169; subterfugere actus internos
vt sunt rōnes actu&#x0169; exterio&#x211F;. excōicat nan&#xE8BF; ecc&#x0142;ia eos qui odio
vel amore in&#xA757;runt aut omitt&#x0169;t in&#xA757;rere hr&#x0303;ticos: vt patet ca. mul
to&#x211F;. de here. in cle. Sic a&#x0169;t est in &#xA753;posito/&#xA759; licet internā studio=
sitate&#x0303; & deuotione&#x0303; nudā ecc&#x0142;ia nō p&#x0303;cipiat, precipit tñ vtrā&#xE8BF; in=
ternā vt rōnem exterioris cultus. Nec &#xA751;&#xA751;ea laqueus iniectus est
animabus: quoniam facillim&#x0169; est huic precepto obedire. nam
nihil aliud exigit/nisi &#xA759; &#xA757;s ai&#x0303;o vacandi deo horas inchoet/et in<-P>

@@0@<filename:W0114-0284.jpg/>
@@1@<SE284><W>Qualiter dicende hore cano</W>.
<-P>contrarium animus iste nō mutetur dum exoluit diuinum offi
cium. Mutari autem in contrarium est impossibile ex inaduer
tentia: quoniam non voluntarie ab officio vagatur qui inaduer
tenter vaga{t$}. Et ideo siquis aduertit se cogitare hec vel illa que
debent esse extranea tunc a meditatione sua/ sed non aduertit &#xA759;
ab officio diuino distrahitur, &#xA757;&#x0308;uis voluntarie illa meditetur/non
tamen voluntarie animus ab officio diuino distrahitur. ac per
hoc animus vacandi deo a principio officij habitus non est mu
tatus in contrarium: quia nun&#xA757;&#x0308; iste habuit animum recedendi
a vacando deo in illo officio. oportet enim recessum humanum
a termino a quo/fieri per se, hoc est ex intentione. Tanto aute&#x0303;
facilius hoc monstratur/quanto non vna sed quattuor vijs pōt
quis officio diuino attendere. Vel quantum ad verba: ne scilicet
dicat vnum verbum pro alio, ne confundat aut collidat verba,
vt distincte ac reuerenter dicat. Vel quantum ad sensum verbo
rum, vt percipiat mente/& applicet affectum ad id quod ver=
bis significat. Vel quantum ad gratiam petitam: puta castitate&#x0303;/
humilitatem/fidem/spem/diuinam amicitiam/celestem patriā/
& alia huiusmodi: que sola (vt patet intuenti) petuntur com
muniter in diuino officio. Vel quantum ad ipsum deum / seu
iesum christum crucifixum &c. &#xF1E1; Et he omnes secunda exce=
pta/communes sunt doctis & indoctis/maribus & mulieribus.
Nisi &#xA759; in prima ignorantes possunt materialiter errare: sed non
refert ad propositum: sat. n. est &#xA759; quis attendit ne erret. Et quia
vna istarum attention&#x0169; sufficit, ideo inexcusabilis est quisquis
officium diuinum dicit non cum animo quantum ex se est va
candi deo. Qui enim cum hoc animo inchoat/ & non mutatur
in contrarium (hoc est in voluntatem non attendendi diuino
officio) celebrat diuinum officium ex parte sua studiose & de
uote: expectans quantum deus det in prosequendo tam attentio=
nis/que spectat ad studiositatem applicatiuam intellectus & sen
sus ad attendendum, &#xA757;&#x0308; cuius&#xE8BF; sancte affectionis/que spectat ad<-P>

@@0@<filename:W0114-0285.jpg/>
@@1@<SE285><W>Qñ &#x204A; vbidicende hore cano</W>. 134
<-P>deuotionem oblatiuam prompte voluntatis ad ea que dei sunt.
Sicut igitur contra ecclesie preceptum agit/ex occultissimo inte=
riori odio omittens inquirere &c. ita contra ecclesie preceptum
agit/ex occulto interiori proposito instudioso & indeuoto dicens
officium diuinum.</P>
<P>&#xF1E1; Qui vero saluo animo vacandi deo inuoluntarie vagatur,
non peccat. Qui vero negligenter se habet circa exequutionem
attentionis & deuotionis/venialiter peccat. nun&#xA757;&#x0308;. n. interuenit
transgressio precepti/&#xA757;&#x0308;diu immutatum manet primum proposi
tum vacandi deo. Hec de tertio.</P>
<P><INI2><W>Quo ad</W></INI2> Quartum de tempore/ distingue&#x0303;dum est: quia
priuatim dicendo officium / tempus est totus
dies inchoans a vespera precedentis diei vs&#xE8BF; ad mediam nocte&#x0303;
sequentis diei. ita tamen vt solas matutinas liceat in vespere pre
cedenti dicere. Graue tamen est peccat&#x0169;/ sine rationabili causa
retardare multum horas: vt dicere primā hora nona vel vespe=
rarum. Preuenire tamen vt quietius aut deuotius dicatur/consu
litur a iure in ca. presbyter. vt scilicet mane dicantur hore vs&#xE8BF;
ad vesperas inclusiue.</P>
<P>&#x00B6; Tempus autem publice celebrationis horarum/est iuxta lau
dabilem cuiuslibet ecclesie ac patrie consuetudinem. Et licet san
citum sit in iure / vt horis debitis in ecclesiis cathedralibus &
collegialibus hore dicantur, nullum tamen ego cognosco pecca
tum mortale in huiusmodi/etiam si quando&#xE8BF; negligentia ma=
gna interueniat/dummodo communiter seruetur consuetudo:
quia in huiusmodi circunstantijs non puto incurri mortale pec=
catum sine contemptu: quoniam non spectant ad substantialia
materie precepte. Hec de quarto.</P>
<P><INI2><W>Quo ad</W></INI2> Quintum de loco/nullus est locus in quo nō
liceat priuate diuinum exoluere offici&#x0169;. Publi
ce a&#x0169;t in ecclesia celebrād&#x0169; esse iura iube&#x0303;t a deputatis ad illud.<-P>

@@0@<filename:W0114-0286.jpg/>
@@1@<SE286><W>Ubi dicende hore cano</W>.
<-P>ita &#xA759; deponendi a cleri consortio sunt qui castigati nolunt in=
teresse: vt in decretis di. xcij. cap. vlti. decernitur. &#xF1E1; Vbi tamen
contemptus deest/& propter meam absentiam non notabiliter
leditur diuini cultus officij/& prelati dissimulāt parum de his
que dei sunt curantes, non incurro mortale peccatum ex hoc &#xA759;
desum horis canonicis in ecclesia mea: quia contra preceptum
iuris positiui proprie non venio / nec notabile damnum in fero
diuino cultui. Grauiter tame&#x0303; pecco si sine rationabili causa me
debitis horis subtraho: quia grauis est ratio diuini debiti.</P>
<P>&#x00B6; De totalitate autem diuini officij nocturni pariter & diurni
in ecclesiis cathedralibus & collegialibus tam secularibus &#xA757;&#x0308; re=
gularibus/debita sc&#x0111;m iura & minime soluta in tot huiusmo=
di ecclesiis, dicendum est &#xA759; vbi tenuitas census in causa est &
fuit semper quātum est in memoria hominum/excusantur col
legiales seruantes consuetudinem: puta dicendo missam maiore&#x0303;
& vesperas in ecclesia/vel aliquam horam prout ibi moris est
antiqui. quoniam derogatum ibi videtur iuri cōmuni ex ratio=
nabili prelatorum tolerantia. Vbi autem sufficientes habent pro
uentus/& extant templa ac deputati ad huiusmodi cult&#x0169; perci=
pientes suas portiones / & parum aut nihil exoluunt diuini cul
tus in ipsis ecclesiis ex introducto abusu, ipsi viderint si vinculo
iuris derogatum est.</P>
<P>&#x00B6; De illo a&#x0169;t qui in choro versus sui chorisubmisse sibi tātum
dicit/alterius autem chori versus audiendo tantum exoluit, ra=
tio dictat &#xA759; nō satisfacit: quia cōmunis exolutio/ cōmunicanti&#x0169;
est: iste autem per se loquendo non cōmunicat alteri choro. Et
ita alibi scripsimus. &#xF1E1; Si tame&#x0303; intelligerem &#xA759; viri timorati con=
sueuerunt sic facere, dicerem &#xA759; consuetudo bonorum optima
est legum interpres: & charitas que omnia cōmunia reddit/effi
cit vt versus auditus sit cōmunis omnibus audientibus, tanto
magis quanto maiores in choro non debent cantare/ sed medi=
tari que ab in ferioribus cantantur. Hec de quinto.</P>

@@0@<filename:W0114-0287.jpg/>
@@1@<SE287><W>Hypocrisis</W>. 135
<P><INI8><W>H</INI8><INI2>Ypocrisis</W></INI2> (qua homo simu
lat personam iusti
vel iustioris) peccatum est: quia men
dacij vim habet.</P>
<P>&#x00B6; Incurritur autem dupliciter. Vel
formaliter, hoc est ex intentione. vel
materialiter. Sed hypocrisis formali=
ter non est vna, sed diuersificatur
iuxta diuersa intentionis obiecta. Inueniuntur enim in hypo=
crisis peccato duo mala: scilicet defectus bonitatis/& simulatio
illius. Et propterea hypocrisis altera est que intendit vtrun&#xE8BF;
malum: vt quum hō intendit esse malus/ & simulare se bon&#x0169;.
Et hec est perfecta hypocrisis exclude&#x0303;s a regno celor&#x0169;. &#xF1E1; Altera
intendens vnum malum tantum: scilicet simulare se bon&#x0169; vel
meliore&#x0303; &#xA757;&#x0308; sit: vt quum homo scit quidem se non esse bon&#x0169; aut
esse malum, non tamen hoc intendit aut contemnit / sed solum
modo intendit simulare se bonum seu meliorem &#xA757;&#x0308; sit. Et hec
hypocrisis si nuda sit/licet non sit peccatum mortale, est tamen
peccatum: quia mendacij vim habet. Si vero hec hypocrisis sit
vestita aliquo alio malo fine/ex illo iudicanda est. Si enim finis
ille sit contra charitatem/est peccatum mortale. Si autem finis
ille sit vanagloria/non tamen ita &#xA759; in ea ponatur vltimus finis,
peccatum est veniale quidem/sed duplicatum. Si autem finis
ille sit bonus (puta ad edificationem aliorum) nihilominus
peccatum est: quia non sunt facienda mala vt eueniant bona.
&#x00B6; Hypocrisis vero materialiter est / quum homo facit opera
naturaliter significantia interiorem bonitatem aut meliorem
bonitatem, & tamen intus non est / nec homo intendit per illa
opera simulare illam interiorem dispositionem bonam: vt qu&#x0169;
quis quasi elemosynaliter aut quasi liberaliter dat alicui re&#x0303; quā
ex debito ei dare tenetur, non &#xA759; intendat simulare se liberalem
aut elemosynarium/sed vel occultare se debitorem vel aliquid<-P>

@@0@<filename:W0114-0288.jpg/>
@@1@<SE288><W>Jactantia</W>.
<-P>aliud. Et sic de similibus. &#xF1E1; Vnde scito / &#xA759; ille qui opera ad dei
seruitium naturaliter ordinata (vt sunt ieiunium / oratio/ele=
mosyna) facit ex intentione non seruiendi deo sed ob gloriam
humanam &c. hypocrisis pctm&#x0303; incurrit formaliter, implicite tñ:
&#xA757;a facit opus significās intentione&#x0303; seruiendi deo que in ipso non
est/& intendit reputari elemosynarius vel deuotus &c. Vnde
cōuinci{t$} &#xA759; intendit simulare intentione&#x0303; rectā que nō est in eo,
quāt&#x0169;c&#x0169;&#xE8BF; explicite non intenderet simulare/sed gloriā ex opere
illo ac&#xA757;rere h&#x0169;anā: redit. n. hypocrisis actus in naturā sue forme
ex tot cōcurre&#x0303;tibus. Vñ math. vi. hypocritas hos appellat. quum
facis elemosynā noli tuba canere ante te/sicut faci&#x0169;t hypocrite.</P>
<P><INI6><W>I</INI6><INI2>Actantia</W></INI2> (qua quis verbo plus de
se &#xA757;&#x0308; sit aut apparet/eleuan
do dicit) sex habet capita ex quibus discerni
quāt&#x0169; pctm&#x0303; sit pōt. Prim&#x0169; est mendaci&#x0169;. est
enim spe&#x0303;s me&#x0303;dacij. Et hic discerne si interue=
nit iactando mendaci&#x0169; &#xA751;niciosum aut officio
sum aut iocosum. Sc&#x0111;m est inclusa laus: nō. n. iactator pure nar
rat, sed tan&#xA757;&#x0308; laudās narrat. Et similiter hic discernere oportet si
laus est &#xA751;niciosa/officiosa aut iocosa. Terti&#x0169; est arrogantia qñ
est illius iactantie efficie&#x0303;s cā. Et hic oportet discernere si est &#xA751;ni
ciosa. Quart&#x0169; est inanis gloria &#xA751;&#xA751; quā &#xA757;s se iactat. Et hic opor=
tet atte&#x0303;dere si poni{t$} in ea finis vltimus. Quint&#x0169; est lucr&#x0169; &#xA751;&#xA751; q&#xEBD1;
&#xA757;s qñ&#xE8BF; se iactat. Et hic op&#x0292; inspicere si est in damn&#x0169; proximi.
Sext&#x0169; est vanitas ex qua multi se iactant. Et hoc cōstat esse ve=
niale. &#xF1E1; Transeo a&#x0169;t hec sub breuitate, ne repetātur que de men
dacio/arrogantia & inani gloria in locis proprijs dicun{t$}. Laus
quo&#xE8BF; perniciosa sicut adulatio & inanis gloria discernitur, si. s.
lauda{t$} seu approba{t$} ali&#xA757;d cōtra de&#x0169; aut proxim&#x0169;: vt quodc&#x0169;&#xE8BF;
peccat&#x0169; mortale. Ex his. n. habes/&#xA759; nisi perniciosa sit iactantia/
ex intentione aut materia contra deum aut proximum/venialis
est, & frequens humani generis labes.</P>

@@0@<filename:W0114-0289.jpg/>
@@1@<SE289><W>Jdolatria. Jeiunium</W>. 136
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Dolatria</W></INI2> (Qua scilicet alteri &#xA757;&#x0308; deo diui
nus cultus exhibetur) peccat&#x0169;
est mortalissimum: quia quantum in se est equipa
rat creaturam creatori.</P>
<P><INI5><W>I</INI5><INI2>Eiunii</W></INI2> Ecc&#x0142;iastici omissio multiplici eget
consideratione / vt sane iudicetur.
Et ad quattuor capita cuncta reduci possunt.
Primum est quid est de necessitate ieiunij.
Secundum qui sunt dies ieiunij. Tertium qui
tenentur ad ieiunium. Quartum quali vinculo astringamur ad
ieiunium.</P>
<P><INI2><W>Quo ad</W></INI2> Primum/de necessitate ieiunij sunt tria: scilicet
qualitas ciborum / hora competens / & vnica
comestio. &#xF1E1; Exigit quippe omne ecclesie ieiunium abstinentiam
ab esu carnium. Sed inter quadragesimam & alia ieiunia hoc
interest/&#xA759; quadragesima requirit etiam abstinentiam ab ouis et
lacticinijs, in alijs autem ieiunijs potest quis&#xE8BF; vti ouis & lactici
nijs vbi consuetudo est: vbi autem non est consuetudo nō licet.
Quod si alicubi in quadragesima consuetum sit vti butyro, ex
cusantur/ex quo tanto tempore prelati sciunt & non reprehen=
dunt. &#xF1E1; Horam conuenientem ad comedendum/intant&#x0169; exigit
ieiunium vt ab hora nomen acceperit: vt patet ex eo &#xA759; dicimur
ieiunare vel vs&#xE8BF; ad nonam vel vesperam/ quasi tota vis ieiunij
consistat in prorogatione inedie vs&#xE8BF; ad horam tardiorem. Et
vere sic esse testatur ecclesiastica obseruatio Propter quod quāto
plus tarda hora comedi{t$}/melius ieiunatur: non. n. precipit eccle
sia manducari hora nona, sed negatiuā. s. nō manducari ante.
Et hora quidem conueniens ante&#xA757;&#x0308; non est comedend&#x0169;/ est me
ridies grossa estimatione. Sed vbi cōiter non serua{t$} a ieiunanti
bus/pōt quis comedere illa hora qua cōiter ieiunantes ibi come=
dunt. Et hoc ideo dico: quia paulatim detract&#x0169; mult&#x0169; vr&#x0303; hore:<-P>

@@0@<filename:W0114-0290.jpg/>
@@1@<SE290><W>Ad ieiuni&#x0169; necessaria</W>.
<-P>nam trecenti anni adhuc non sunt ex quo hora prandij in ieiu=
nio erat hora tertia post meridiem: vt patet in diui tho. scriptis.
nunc autem religiosi etiam multum ante meridiem estiuo tem
pore & in quadragesima videntur comedere. An autem ante&#xA757;&#x0308;
comedat dixerit clericus nonam aut vesperam, ad officij magis
&#xA757;&#x0308; ieiunij horam refert: ad neutrius tamen spectat necessitatem.
&#x00B6; Vnica demum comestio nisi ad ieiunium necessaria sit, men
titur grego. a quadragesimali ieiunio dies dominicos subtrahe&#x0303;s:
quoniam inter dies dominicos tunc & alios tantum vna vel
multiplici comestione abstinentiam distinguere experimur. Et
hoc testatur ecclesiastica obseruatio.</P>
<P>&#xF1E1; Accidit tamen circa hoc questio/tum de vespertino ientaculo
vocato collatione vespertina/tum de diuidentibus prandi&#x0169;/tum
de propinam seu credentiam facientibus dominis/tum de plu=
ries bibentibus cum aliqua confectione / tum de comedentibus
aliquid propter superuenturam tarditatem prandij / tum de su=
mentibus mane ientaculum seu collationemserotinam & pran
dium differentibus ad noctem: videntur. n. omnes hi pluries
comedere/& tamen non frangere ieiunium. Sed quedam ho&#x211F;
facile patet non aduersari vnice comestioni intente ab ecclesia.
Interpretamur siquidem comestionem per se, hoc est ex inten=
tione comedendi: ita &#xA759; solus ille vltra ordinariam comestionem
manducat/qui ideo manducat vt manducet. In quorum nume
ro non computari constat facientes credentiam / sumentes ali=
quid ne potus noceat / & hoc modo sumentes ientaculum
serotinum/& pari ratione diuidentes prandium: puta quia pre
accipiunt aliquid seruitores aut lectores mense, vel quia surg&#x0169;t
e medio prandio ad aliquid occurrens/ & postea redeunt ad ter
minandum prandium. In his non est ex intentione nisi vnica
comestio: quia per accidens diuisio illa accidit. Presumentes a&#x0169;t
aliquid mane propter preuisam longam occupationem retarda/
turam a prandio, ex eodem capite videntur excusari. Sed quia<-P>

@@0@<filename:W0114-0291.jpg/>
@@1@<SE291><W>Jeiunij dies</W>. 137
<-P>hora nō videtur admittere &#xA759; ad vnitatem prandij spectet quod
mane sumi{t$}, iō ex debilitate isti excusan{t$} qñ excusan{t$}: &#xA757;a. s. si
hoc non facerent / quasi deficerent & inepti essent ad id quod
interim facere oportet. &#xF1E1; Sumere vero ientaculum serotin&#x0169; ad
sustentationem nature/est proculdubio iterum comedere: quia
directe/manducare ad nature sustentationem ordinatur. vnde
apud religiosos manducatio vocatur refectio/ & locus mandu
candi refectorium: quia religiosi non debent vti cibo nisi ad re=
ficiendum. Sumere aute&#x0303; dictum serotinum ientaculum ex con
suetudine/quia sic consuetum est, pie interpretandum est: vt
scilicet fiat ne potus noceat. Sumere autem ipsum vt cōcessum
ex consuetudine etiam sine siti/tolerabile videtur: &#xA757;&#x0308;uis vere se=
cundam inducat comestionem paruulam: sed quasi pro nihilo
habetur consuetudine suffragante. &#xF1E1; Verum serotinum ienta=
culum mane sumere & prandium in vespertin&#x0169; tempus dif=
ferre/nulla video ratione licere: quia nec cōsuetudo excusat nec
ius concedit. Posset tamen persona aliqua vel sic complexionata
vel propter occupationes diurnas &c. dispensari in hoc (sicut
& in alijs rationabilibus casibus vt dicetur) ab episcopo. Nec
sumere in ientaculo serotino parum panis/frangit ieiuni&#x0169;: quia
ad hoc videtur serotinum ientaculum reductum vt non refe=
rat quid quis&#xE8BF; sumat/si mod&#x0169; non excedit. & recte sibi quis&#xE8BF;
consulere videtur / qui illud sumit quod sue complexioni plus
prodest/ex quo medicine causa conceditur. Hec de primo.</P>
<P><INI2><W>Dies ieiunii</W></INI2> Noti sunt ex cōsuetudine magis &#xA757;&#x0308; iu=
re. Et propterea constat & quadragesi
mam & quattuor tempora, & vigilias/natiuitatis domini/pen
thecostes/assumptionis beate virginis/& omnium sanctorum/
& apostolorum (nisi ioannis euangeliste ac philippi & iacobi)
natiuitatis ioannis baptiste/& beati laurentij/& non plures cō
muniter esse ieiunio celebrandas. Nisi alicubi antiqua consue=
tudo aliter obtinuerit in aliquo dictorum dierum: quoniam con<-P>

@@0@<filename:W0114-0292.jpg/>
@@1@<SE292><W>Quitenentur ad ieiunium</W>.
<-P>suetudo derogare potest iuri / sicut fecit ius precepti in ieiunijs
quattuor temporum pascalium & vigilia penthecostes, quor&#x0169;
nullum ex iure apud diuum thomam est in precepto: quia est
ieiunium exultationis. Hec de secundo.</P>
<P><INI2><W>Quoad</W></INI2> Tertium (qui. s. tenen{t$} ad ieiuni&#x0169;) qu&#x0169; hoc
sit p&#x0303;cept&#x0169; gñale cōe toti populo chr&#x0303;iano, omnes
tenen{t$} quos rōnabilis cā nō excipit aut excusat. Rōnabilis a&#x0169;t
cā in &#xA753;posito vocatur tam vera &#xA757;&#x0308; estimata &#xA757;&#x0308; authorizata. ita &#xA759;
nō sol&#x0169; que vere ac euide&#x0303;ter est cā rōnabilis / vt infirmitas, sed
e&#x0303;t que a ieiunare debente credi{t$} abs&#xE8BF; fraude &#xA759; sit cā rōnabilis
(puta dolor aut debilitas talis &#xA759; putat se &#xA757;s excusari a ieiunio)
& rursus cā dubia an sit sufficie&#x0303;s ad frañgendum ieiunium/si
authoritate ep&#x0303;i fulcia{t$}, pro rōnabili hñda est. Igitur sub vere
rōnabili cā cōprehendun{t$} tria. s. impote&#x0303;tia / necessitas & pietas
melioris boni. &#x00B6; Ex i&#x0303;pote&#x0303;tia si&#xA757;de&#x0303; excusan{t$} pueri & adolesce&#x0303;tes
vs&#xE8BF; ad finem tertij septennij/ in quo cōiter finit etas augmenti:
quia egent nutrimento multiplicato &#xA751;&#xA751; augment&#x0169;. &#xF1E1; Excusan{t$}
senes: quia senectus morbus est incurabilis. Sed etas qua incipit
senectus nō est determinata: &#xA757;a natura&#x0142;r aliqui trigesimo anno
senesc&#x0169;t/ali&#xA757; quadragesimo/alij quinquagesimo, &#xA753;ut hñt natu
raliter lōgiores etates. Cōiter tñ qui sunt sexaginta anno&#x211F;/senes
sunt: &#xA757;a script&#x0169; est. dies anno&#x211F; nr&#x0303;o&#x211F; septuaginta anni Vnde in
hac etate nisi euidenter constet ex robustiore complexione/posse
abs&#xE8BF; lesione ieiunare, nō tenen{t$} ad ieiunia: quia ex quo de etate
cōstat/& de robore est ambigu&#x0169;, nō est expectandus casus am
plior virtutis: que qu&#x0169; manifeste deficere incipit/irreparabilis e&#x0303;.
&#xF1E1; Excusantur infirmi & debiles manifeste aut iussu medicor&#x0169;
hñtium timore&#x0303; dei. mulieres pregnantes & lactantes: quia egent
alimento multiplici sicut illi qui crescunt: scilicet pro se & pro
fetuseu prole. Et hos quidem excusat impotentia naturalis. illos
autem qui hora prandij nō possunt habere sufficientem refectio
nem excusat impotentia habendi panem &c.</P>

@@0@<filename:W0114-0293.jpg/>
@@1@<SE293><W>Nieiunio excusantia</W>. 138
<P>&#xF1E1; Ex necessitate excusatur &#xA757;s qñcun&#xE8BF; ali&#xA757;d impediens ieiuni&#x0169;
op&#x0292; facere q&#xEBD1; est necessari&#x0169; ad salute&#x0303; seu sanitate&#x0303; corporis vel
ai&#x0303;e/vel ad stat&#x0169; t&#xA751;ale&#x0303; vel ad vitand&#x0169; damn&#x0169;/vel ad acquire&#x0303;d&#x0169;
aliquid de raro cōtingentibus: vt si op&#x0292; alique&#x0303; &#xA757;&#x0308;t&#x0169; pōt laborare/
c&#x0169; quo nō stat ieiuni&#x0169; (quia aliter nō pōt se suā&#xE8BF; familiā alere/
vestire/dotare/tenere fili&#x0169; in studio &c.) non tenetur minuere
labore&#x0303; vt ieiunet. Et hinc excusantur nō sol&#x0169; laborātes in agri=
cultura/sed in quac&#x0169;&#xE8BF; arte, qui aut vix sic aut nec sic acquirere
pñt oi&#x0303;a necessaria sibi familie&#xE8BF; sue etc. si c&#x0169; hmōi exercitio non
pñt simul ieiunare. Excusan{t$} quo&#xE8BF; oe&#x0303;s ex necessitate cuiusc&#x0169;&#xE8BF;
debiti o&#xA751;is/si c&#x0169; exequutiōe debiti o&#xA751;is nō pōt quis ieiunare: &#xA757;a
lex ieiunijsicut nō impedit necessaria o&#xA751;a/ita nō impedit o&#xA751;a de
bita. Et hinc fit/vt qu&#x0169; long&#x0169; iter debit&#x0169;/est impediens ieiuni&#x0169;,
absoluat a ieiunio. Similiter si vir nō pōt ieiunando debit&#x0169;vxori
reddere/nō tene{t$} ieiunare. Et similiter si vxor non pōt se gratā
viro seruare (puta quia &#xA751;&#xA751; ieiuni&#x0169; macilenta aut pallida despi
citur a viro) non tenetur ieiunare. Et v&#x0142;r non tenetur homo
omittere opus aliquod ad quod tenetur / ob preceptum ieiunij.</P>
<P>&#xF1E1; Ex pietate a&#x0169;t maioris boni excusan{t$} a ieiunio/quic&#x0169;&#xE8BF; alicui
maiori bono inc&#x0169;b&#x0169;t q&#xEBD1; nō possent ieiunando efficere: quia ieiu
ni&#x0169; p&#x0303;cipi{t$} vt &#xA753;motiu&#x0169; ad bon&#x0169; & nō vt impeditiu&#x0169; maioris
boni. Et hinc excusan{t$}/qui pietatis seu misericordie cor&#xA751;alis aut
sp&#x0169;alis o&#xA751;ibus vacāt/si c&#x0169; his nō pñt ieiunare: qm&#x0303; o&#xA751;a vtrius&#xE8BF;
mie meliorasunt &#xA757;&#x0308; ieiunij: iuxta illud ap&#x0142;i. corporalis exercitatio
ad modic&#x0169; vtilis est, pietas a&#x0169;t ad oi&#x0303;a valet. &#xF1E1; Ver&#x0169; quia &#xA751;egri=
natio sub gñe e&#x0303; corporalis exercitatiōis plus&#xA757;&#x0308; ieiuni&#x0169; (&#xA757;a ieiuni&#x0169;
est actus virtutis. s. abstine&#x0303;tie seu te&#x0303;perantie: &#xA751;egrinatio vero nul
lius importat virtutis act&#x0169;, sed a religione im &#xA751;atiue assumi{t$} in
&#xA751;egrinatione ad loca sancta) non audeo excusare a ieiunio &#xA751;&#xA751;
&#xA751;egrinatione&#x0303; nō necessariā ad loca sctā, nisi in duobus casibus.
&#xA751;rimus est si illius persone peregrinatio ad loc&#x0169; ill&#x0169; esset valde
vtilis ad diuinum honorem: puta quia est persona authoritatis/<-P>

@@0@<filename:W0114-0294.jpg/>
@@1@<SE294><W>Nieiunio excusantia</W>.
<-P>ex cuius peregrinatione multum augetur communis deuotio,
& ille non potest simul ieiunare & peregrinari. Secundus est
si feruor deuotionis sic accendit ad peregrinandum, vt vtilius
anime peregrinantis sit peregrinari sine ieiunio &#xA757;&#x0308; ieiunare sine
tali peregrinatione. Et vtrius&#xE8BF; ratio est vna: quia ieiunium non
debet esse impeditiuum maioris boni. in primo autem casu im
pediret maius bonum commune: in secundo vero maius bon&#x0169;
&#xA753;pri&#x0169;. Hec de cā excusante a ieiunio vere rōnabili & sufficie&#x0303;te.
&#x00B6; De rōnabili a&#x0169;t cā estimata sufficiente ab ip&#x0303;o debente ieiuna
re vel a suade&#x0303;tibus illi/&#xA757;&#x0308;uis in veritatesufficiens nō fuerit: dicen
d&#x0169; est &#xA759; si abs&#xE8BF; fraude aliqua credit &#xA757;s se excusari ob aliquem
laborem vel dolore&#x0303; vel occurrentiam/& &#xA751;&#xA751;ea frangit ieiuni&#x0169;/
ita &#xA759; nō frangeret illud nisi crederet se in casu illo excusari a
pctō violati ieiunij, nō est talis transgressor p&#x0303;cepti: quia nec &#xA751; se
agit cōtra p&#x0303;cept&#x0169; (quia ex intentione nō preterit obedientiā nec
abstinentiā) nec &#xA751; accñs seu materialiter sic o&#xA751;atur vt redeat
pctm&#x0303; in naturā sue forme: quia nihil hic poni{t$} interuenire fa=
ciens hanc reductione&#x0303;: qu&#x0169; nec scandal&#x0169; nec nocumentum aut
aliquid hmōi admisceri pona{t$}. &#xF1E1; Et ex hoc capite innumerabi
les &#xA751;sone timorate excusantur sepissime a transgressione p&#x0303;cepti
de ieiunio: d&#x0169; vel ex multis reputatis secund&#x0169; ipsas rōnabilibus
cāis soluer&#x0169;t ieiuni&#x0169;/aut collatione&#x0303; excessiuā putar&#x0169;t sibi licere
abs&#xE8BF; solutione ieiunij &#xA751;&#xA751; debilitate&#x0303; aut &#xA751;&#xA751; somn&#x0169; hñd&#x0169; &c.
omnium. n. hmōi vna est quā diximus rō excusans. &#xF1E1; Et caue
ne sis imprudens & nimis sapie&#x0303;s in oculis tuis, dicendo &#xA759; oi&#x0303;no
isti solu&#x0169;t ieiuni&#x0169; &c. et sis causa &#xA759; isti non ieiunent iuxta su&#x0169;
posse. nā ipsi sic vt dict&#x0169; est agendo nō ag&#x0169;t cōtra p&#x0303;cept&#x0169; ecc&#x0142;ie,
& forte qñ&#xE8BF; nec venialiter peccant: & ex tua sapientia agent
forte postmodum contra preceptum. Sicut ieiunantes ter in
hebdomada in quadragesima / audientes a doctis stultis &#xA759; qui
vnum diem non seruat reus est totius quadragesime/ omittunt
etiam illorum trium dierum ieiunium in damnatione&#x0303; vtro&#x211F;&#xE8BF;:<-P>

@@0@<filename:W0114-0295.jpg/>
@@1@<SE295><W>Nieiunio excusantia</W>. 139
<-P>si enim cecus cecum duxerit/ambo in foueam cadunt. Satis fa=
cit. n. ecclesie precepto, qui impotentem se putans ad ieiunium
totius quadragesime / alternis diebus ieiunat aut bis aut semel
in hebdomada iuxta viressuas. Et similiter &#xA757; ientaculo serotino
eget pro sustentatione nature/& cum illo potest pertransire, nō
est propterea licentiatus vt cenet: moralia. n. precepta moraliter
sunt interpretāda in exequutione/ vt mos bonus intentus in exe
quutione quantum fieri potest seruetur.</P>
<P>&#x00B6; De rationabili demum causa authorizata / sciendum est &#xA759;
optimum refugium dubitantibus ac timentibus est superioris
authoritas. Nam qui causam aliquam habet rationabilem qui/
dem/sed iudicio suo non sufficientem aut dubiam, exponat ne=
gocium suum fideliter superiori/& illius arbitri&#x0169; potest sequi.
Superior autem debet non puro consilio sed authoritatem suā
interponendo dispensare si videtur sufficiens causa, aut com=
mutare in aliquam elemosynam vel orationem seu aliquod
aliud opus pium/si de sufficientia cause dubitat/aut cām minus
sufficientem absolute cognoscit/sed supplendam per commuta
tionem iudicat in tali casu. Verbigratia. persona suis commodita
tibus assueta iter aggressura est/ & difficillimum sibi fore co=
gnoscit ieiunium cum conditionibus itineris, submittit se supe=
riori / & videtur superiori expedire anime illius in hoc casu
dispensationem / & propterea supplendo commutat in aliud
opus pium & precipue elemosyne. Vocatur autem superior in
huiusmodi casibus episcopus: & si causa facilis e&#x0303;/ aut epis copus
non potest commode adiri, proprius curatus / & apud religio=
sos suus prelatus. &#xA757;a pro ijs minimis nulla ratio suadet oportere
passim papam adire. Nec solum hec potest episcopus, sed etiam
pōt & debet trāsferre ieiuni&#x0169; occurre&#x0303;s in magno festo/in añce=
dente&#x0303; die&#x0303;: vt ieiunia chr&#x0303;iani populi consonent iuris dispōni. Vt si
vigilia io. bapt. occurrerit in die corporis chr&#x0303;i, de&#x0303;t populus man=
dante ep&#x0303;o ieiunare in vigilia corporis christi/& in die corporis<-P>

@@0@<filename:W0114-0296.jpg/>
@@1@<SE296><W>Jeiunij vinculum</W>.
<-P>christi vesci carnibus sicut in die dominico. & in hoc eodem
debent religiosi conformari quantum ad ieiunij translationem.
Idem est autem iudicium si in festo solenni patroni ciuitatis
vigilia aliqua occurrerit. &#xF1E1; Notanter autem loquor de ieiunio
vigilie: quia ecclesia fugit vigilias fieri in festis: & propterea
ioannis euangeliste vigiliam non facit in festo sancti stephani.
Non horret autem ieiunium quattuor temporum in festis: vt
patet de festis sanctorum thome & mathei apostolorum, que
sepe in ieiunijs quattuor temporum celebrat. Hec de tertio.</P>
<P><INI2><W>Quo ad</W></INI2> Quartum (quale scilicet est vinculum quo
tenemur ad ecclesie ieiunia) ex communi in=
terpretatione videtur vinculum precepti obligantis ad mortale
transgressores ex inobedientia vel contemptu: quia contra obe=
dientiam directe ageretur: & hoc habetur pro certo. vel sine ra
tionabili causa vera aut estimata vel authorizata / non habita
generali aut speciali gratia summi pontificis: quia tunc scienter
ageretur contra opus preceptum. Et hoc ego non audeo ex iure
scripto asserere: quia nullibi scio scriptum esse preceptum obli=
gans ad mortale non ieiunantem. Quāuis inueniatur precept&#x0169;/
hoc est statutum obligans: hoc est inuenitur precept&#x0169; vt distin=
guitur contra consilium / & non preceptum anthonomasice.
quod solum obligat ad mortale: vt in verbo preceptum habes
in fra. Et propterea quantum est ex iure scripto, nullum cogno
sco interuenire mortale peccatum in fractione ieiunij ecclesie/si
desit contemptus. Dixi autem generali gratia summi pont. pro=
pter consuetudinem refectorij seu tinelli in curia romana. ex eo
enim &#xA759; cum pontificum tam diuturna scientia sic seruatur, cu
riales qui tinello sunt contenti / non frangunt ieiunia &#xA757;&#x0308;uis pane&#x0303;
cum acetario seu salatutio comedant vesperi/ prout ibi dari con
sueuit: sed ieiunant more curie.</P>
<P>&#xF1E1; Frangens autem ieiunium aliquo die / non totiens quotiens
comedit de nouo peccat: quia post&#xA757;&#x0308; illud fregit / non facit cōtra<-P>

@@0@<filename:W0114-0297.jpg/>
@@1@<SE297><W>Jgnorantie peccatum</W>. 140
<-P>preceptum, quod impossibile est amplius obseruari. Et quia
quolibet die potest quis seruare preceptum ieiunium illius diei,
ideo de nouo quotidie peccat peccato omissionis / qui quotidie
omittit ieiunium quadragesime &c. Hec de quarto/ & tota ma
teria ieiunij. quam si amplius scrutari vis/videre potes commen
taria nostra super. q. cxlvij. secundesecunde.</P>
<P><INI5><W>I</INI5><INI2>Gnorantia</W></INI2> Tunc tantum peccatum
est, quum quis potest &
debet scire aliquid siue iuris siue facti / & non
facit quod in se est vt sciat illud.</P>
<P>&#x00B6; Tenetur quilibet scire communia & fidei &
iuris, que communiter a fidelibus christianis / communiter in=
structis a parentibus & predicatoribus & conuersatione chri=
stiana sciuntur: vt articuli fidei/decem precepta, precepta de cō=
fessione/communione & ieiunijs ecclesie. Non &#xA759; tenean{t$} scire
verba symboli aut numerare decem precepta / aut scire discer=
nere precepta: sed &#xA759; nouerint fide/esse vnum deum omnipoten
tem/& iesum christum filium / & &#xA759; natus ex maria virgine
&c. similiter sciant &#xA759; solus deus adorandus est/ non esse periu
randum/seruanda esse festa honorandos parentes &c. Hoc. n.
est nosse & credere in actu exercito ea que quis tenetur scire.
Et non consistit in scire verba hec vel illa quecun&#xE8BF; sint. Preter
hec autem quilibet tenetur scire illa que debet ex suo officio aut
gradu aut voto &c. facere: quum aliter non nisi a casu recte
se habere possit in occurrentibus.</P>
<P>&#x00B6; Est autem ignorantia tunc tantum causa peccati, quando
siquis sciuisset peccatum illud non fecisset. Nec excusata pec=
cato/nisi sit inculpabilis. Minuit tamen peccatum: quia minuit
voluntarium. nisi sit affectata: quia tunc auget volunta=
rium.</P>

@@0@<filename:W0114-0298.jpg/>
@@1@<SE298><W>Jmagin&#x0169; astrono. vsus. Jmm&#x0169;dicia</W>.
<P><INI5><W>I</INI5><INI2>Maginibus</W></INI2> Pure astronomicis vti
ad effectus subiectos
celestibus corporibus/nullum peccatum esse vr&#x0303;:
quia vt res pure naturales hñtur, nec debemus
secreta nature presertim celestis influxus/nostri
ingenij viribus metiri, vt priscis astrologis non deferamus. Dixi
autem pure astronomicas, vt nulla superstitiosa obseruatio sit
adiuncta/autsuffumigationum aut characterum: quoniam hec
constat non pertinere ad celestes influxus, sed ad secretos intel=
lectus/quorum societas nobis est interdicta.</P>
<P><INI5><W>I</INI5><INI2>Mmundicia</W></INI2> In sermone morali/
generale peccatum est
quo immundus redditur operans illud. Vsurpa=
tur tamen primo specialiter pro peccato inordi=
nate seminationis humane cuiuscun&#xE8BF; preter
naturalis: ex hoc. n. hō maxime immundus fit. Et sic cōstat esse
peccatum mortale. de quo pluries apostolus loquitur/ docens
immundos excludi a regno dei. Vsurpatur secundo pro pctō in
ordinate emissionis superfluorum: vt cibi per vomitum/& simi
lium ex gula procedenti&#x0169;. Et sic ponitur filia gule. Freque&#x0303;ter&#xE8BF;
est peccatum veniale: vtpote nec cōtra dei nec proximi dilectio=
nem: turpe tamen, vtpote etiā corporalem imm&#x0169;diciā inferens.</P>
<P><INI2><W>Jmmundicia</W></INI2> Corporalis pro quāto h&#x0169;an&#x0169; dede
cet vsum/pctm&#x0303; est: quia recte disso
nat rōni. Est a&#x0169;t in profanis venialis. Sed in sacris si notabiliter
offendit/pctm&#x0303; est mortale, pro &#xA757;&#x0308;to ad diuinā irreuere&#x0303;tiāspectat.
& tanto magis quāto a canonico e&#x0303;t iure sub precepto prohibe{t$}
hmōi immundicia/extra de custo. eucha. ca. relinqui. Vbi non
solum sacra vasa/corporalia & vestimenta ministrorum, sed
oratoria ipsa precipiuntur munda & nitida (hoc est abs&#xE8BF;
macula) seruari. Aduertant hec qui sordidis vtun{t$} in missa&#x211F;
sacrificio, ita vt abhominabile sit tangere & videre.</P>

@@0@<filename:W0114-0299.jpg/>
@@1@<SE299><W>Jmmunitatis eccle. violatio</W>. 141
<P><INI8><W>I</INI8><INI2>Mmunitatis</W></INI2> Ecclesiasti
ce violatio
mortale peccat&#x0169; est formaliter loquen
do: hoc est ex intentione facta/ vt. s.
illā &#xA757;s violet. quia iniuriam infert ec=
clesie in priuilegio ecclesiastice liber=
tatis /vel quo ad locum vel quo ad &#xA751;
sonas / vel quo ad bona mobilia vel
immobilia. Propter imperfectionem tamen actus inuenitur hic
veniale peccatum sicut in ceteris.</P>
<P><INI2><W>Et scito</W></INI2> Hic sex. Primo &#xA759; ecclesiasticam violare immu
nitatem non est aliqua vna peccati species, sed
est tan&#xA757;&#x0308; generale peccatum ad omnes sacrilegij species. Viola=
tur siquidem ecclesiastica libertas/iniuriam inferendo & perso=
nis & locis & rebus sacris. ita &#xA759; violare ecclesiasticam immu=
nitatem sonat quendam generalem actum vitij quod sacrile=
gium vocamus.</P>
<P>&#x00B6; Secundo &#xA759; in hoc peccato est aliquid formale & aliquid
materiale. Habet enim se vt forma/ex intentione agere contra
libertatem ecclesiasticam: materia autem est illa res in qua ec=
clesia leditur aut dehonoratur. Verbi gratia. cum clericus iudi=
catur a laico/quum extrahitur ab ecclesia qui saluus in illa esse
debet/quum bona ecclesie vsurpantur ab alijs, formale in om=
nibus est &#xA759; tenditur contra id in quo ecclesiastica persona seu
ecclesiasticus locus aut ecclesiastica res debet esse libera: mate=
riale autem est exemptio clerici a laico/salus confugientis ad ec
clesiam/&#xA759; res seu bona ecclesie sint ecclesie. & sic de alijs.</P>
<P>&#x00B6; Tertio &#xA759; crimen hoc potest referri vel ad penas iuris vel ad
naturam ipsius peccati. Et si referatur ad penas iuris, nō est vio
lator ecclesie libertatis qui agit contra priuilegium concessum
alicui particulari ecclesie: puta si agit contra libertate&#x0303; concessam
ecclesie mediolanensi aut ordini predicatorum &c. sed oportet<-P>

@@0@<filename:W0114-0300.jpg/>
@@1@<SE300><W>Jmmunitatiseccle. violatio</W>.
<-P>&#xA759; agat contra libertatem communem ecclesie. Et hoc non sic
intelligas/vt oporteat illum agere contra totam ecclesiam: sed &#xA759;
quicun&#xE8BF; homo aut quec&#x0169;&#xE8BF; res aut quicun&#xE8BF; locus offendatur,
oportet &#xA759; offendatur in illa libertate non quā habet ex proprio/
sed quam habet ex priuilegio communi toti ecclesie/ad hoc vt
incurrat penas iuris latas contra violatores. Sed si ad naturam
criminis spectetur, ita peccat mortaliter qui violat libertatem pe
culiariter concessam alicui ecclesie / sicut qui violat libertatem
communiter concessam toti ecclesie: nam vtrius&#xE8BF; peccatum/
sacrilegium est, violans personam/rem aut locum cultui diui/
no deputatum.</P>
<P>&#x00B6; Quarto/&#xA759; huiusmodi libertates seu immunitates ecclesia=
stice que particulariter sunt alicui concesse, non subiacent scien
tie. nec confessor de his debet esse solicitus: quia ex specialibus
priuilegijs pendent/que debent promulgare illi quor&#x0169; interest.
Sed immunitates communes continentur in iure. &#xF1E1; Et locales
quidem immunitates valde multe sunt: precipue tamen sunt/&#xA759;
secularia placita (hoc est iudiciales processus) & sententie secu
lares/& maxime in causa sanguinis, conclamationes/ seditio=
nes/impetus/publica parlamenta / vniuersitatum cōuocationes/
negociationes nundinarum & fori, non possunt in loco sacro
fieri. Nec possunt ibidem reponi supellectilia vel hospitari / nisi
necessitate cogente. Nec potest illi violentia inferri / aut aliquis
vel aliquid violenter aut furtiue inde abstrahi/aut in confinibus
frangi. exceptis casibus a iure &#xA751;missis: excipi&#x0169;{t$} si&#xA757;de&#x0303; publici la
trones (vt pirate in mari & similes in terra) & nocturni po
pulatores agror&#x0169; / & occidentes vel mutilantes in ecclesia sub
spe vt ab ecclesia saluentur. Et idem videtur etiam si hoc vel
quodcun&#xE8BF; aliud enorme fiat in ecclesia etiam sine spe &#xA759; ab
ecclesia defendatur quia frustra legis implorat auxilium qui in
legem committit. &#xF1E1; Personales autem immunitates manifeste/
sunt: &#xA759; ecclesiastice persone sunt exe&#x0303;pte a iudicibus secularibus/<-P>

@@0@<filename:W0114-0301.jpg/>
@@1@<SE301><W>Jmmunitatis eccle. violatio</W>. 142
<-P>&#xA759; sunt libere a manibus violentis suadente diabolo/& a peda=
gijs & angarijs. Reales autem immunitates sunt/ &#xA759; ecclesiasti
ce persone exempte sunt a gabellis pro rebus suis vel ecclesie
quas non causa negociationis deferunt / &#xA759; ecclesie possessiones
non possunt pro alienis debitis obligari/&c.</P>
<P>&#x00B6; Quinto / &#xA759; violare ecclesiasticam quācun&#xE8BF; immunitatem
contingit dupliciter. Vel formaliter: hoc est ex intentione age&#x0303;di
contra ecclesiasticam libertatem / seu contra talem ecclesiasticā
immunitatem. Et sic proculdubio est peccatum mortale violare
quācun&#xE8BF; immunitatem ecclesiasticam/ vt dict&#x0169; est: quia com=
mittitur sacrilegium. Vel materialiter: hoc est non animo fa=
ciendi contra iura ecclesiastica/sed ex aliqua passione seu rōne.
Et tunc oportet aduertere si actus ille qui fit/ sit talis aut fiat tali
ter &#xA759; redeat in naturam sue forme: quia si sic esset/licet nō com
mitteretur sacrilegium ex intentione, nihilominus incurreretur
sacrilegium formaliter/& esset peccatum mortale: sicut contin
git in ceteris vitijs materialiter commissis. Si autem actus ille
non rediret in naturam sue forme, esset peccat&#x0169; veniale propter
imperfectionem actus. &#xF1E1; Discernendum est autem hoc in pro=
posito ex duobus. Primo ex natura/quantitate/ qualitate &c. in
iurie seu damni illati. Secundo ex vinculo prohibitionis seu pre
cepti. Nam si opus sit notabiliter iniuriosum aut nociuum/non
euaditur sacrilegi&#x0169;. Vnde qui in ecclesia fornicatur non animo
iniuriandi immunitati ecclesie/sed casu quantum ad loc&#x0169;, non
excusatur a sacrilegio: quia dum non curauit continere in illo
loco ob reuerentiam loco debitam, redit actus tante irreuerentie
in naturam sacrilegij. Et simile est in alijs notabiliter iniuriosis
aut nociuis. Similiter si opus est prohibitum sub tali vinculo/vt
appareat vinculum esse ligans ad mortale peccatum (vt est
excommunicatio) non euaditur sacrilegium: vt siquis exigat
gabellas a clericis. dum. n. non curat exactor incurrere excom=
municationem/vt sue vel aliene satisfaciat voluntati in exige&#x0303;do<-P>

@@0@<filename:W0114-0302.jpg/>
@@1@<SE302><W>Jmmunitatis eccle. violatio</W>.
<-P>a clerico, sacrilegium incurrit etiam si illud non intendat. Et
per oppositum quando opus non est notabiliter nociuum seu
iniuriosum/& arcto vinculo precepti non subest, licet sub im=
munitate ecclesie contineatur/ si desit contemptus non est mor
tale peccatum: quia nec formaliter (quia non ex intentione)
nec materialiter sacrilegium inuenitur redire vt dictum est, sed
velut imperfectum quid in hoc genere relinquitur peccatum
veniale. Et de horum numero sunt comedere in ecclesia abs&#xE8BF;
necessitate/confabulari/consilia facere/ hospitari / nautica ligna
ibi seruare/& similia. Ex quibus parua videtur irreuere&#x0303;tia hr&#x0303;i/
in nullius iniuriam aut damnum.</P>
<P>&#x00B6; Vnde ad questionem de venditione candelarum in ecclesia
aut cimiterio/dicitur &#xA759; aliud est ibi manere vendentes ad ven
dendum/& aliud est ibi fieri solam venditionem. Prim&#x0169; esset
abusionis/nec scio a peccato excusare: quum dominus eiecerit
vendentes ea que oportuna erant ad sacrificia. & non proprie
de templo/quia templum proprie non introibant, sed de atrio
templi: quod templum appellatur ab euangelista: existens enim
populus in atrijs templi dicebatur esse in templo. Secund&#x0169; aute&#x0303;
si auaricia desit/& vt satisfaciat deuotioni populi fit, non vitu
pero/videns hoc a personis religiosis & doctis seruari. Nec pro
pterea primum damno peccati mortalis sed venialis / si in cimi
terio fiat (quod non est domus dei sed fidelium defunctor&#x0169;)
ex quo pontifices sciunt nec reprehendunt, & non pro notabili
habetur irreuerentia. &#xF1E1; Si autem in templo fieret, nisi im&#xA751;fectio
actus excusaret/non auderem a peccato mortali excusare: quia
licet math. xxi. dominus eijciendo vendentes de templo / allega
uerit iniuriam maximam, dicens. vos autem fecistis illam spe
luncam latronum. ioan. tamen. ij. allegauit irreuerentiam nego
ciationis/dicens. nolite facere domum patris mei/domum nego
ciationis. Et quia hoc dixit vendentibus minima/scilicet colum
bas (vt ibi patet) conseque&#x0303;s est vt declarauerit negociationem<-P>

@@0@<filename:W0114-0303.jpg/>
@@1@<SE303><W>Jmmunitatis eccle. violatio</W>. 143
<-P>omnem in templo/iniuriosam esse domui dei, non ex positiuo
sed diuino iure. &#xF1E1; Nota tamen hic &#xA759; imperfectio actus in pro=
posito non attenditur penes imperfectionem venditionis, sed
penes imperfectionem sacrilegij quo iniuria fit loco sacro. ita &#xA759;
perfectus actus est qui complete irreuerens est templo dei. Et
hic esset quando venditor vteretur templo dei tan&#xA757;&#x0308; officina ne=
gociatoria seu ad vendendum: puta si haberet in templo locum
ad vendendum quasi in officina. Et hoc insinuant verba dñi/
dicentis. nolite facere domum patris mei domum negociationis:
non enim dixit/nolite vendere aut negociari / sed nolite facere
domum negociationis. Significauit enim per hoc &#xA759; ita vendere
vt fiat domus negociationis/est sacrilegium perfectum: vende
re autem citra hoc &#xA759; fiat domus negociationis, quum de genere
prohibitorum sit/imperfecti est sacrilegij. Vnde ex hac imper
fectione excusantur a mortali tam pauperes qui deferunt vena
les candelas per ecclesiam / &#xA757;&#x0308; hi qui propter accidentem tunc
pluuiam suas bancas cum candelis venalibus trahunt intra
templum. neutri siquidem faciunt domum dei domum nego=
ciationis: sed quasi per accidens ibi vendunt.</P>
<P>&#x00B6; Sexto / &#xA759; confundendo vocabula immunitatis & libertatis
ecclesiastice/hec & similia intelligenda sunt. Sed qu&#x0169; ad discer
nendum censuras sacrorum canonum & casus reseruatos deue
nitur/serua proprietatem nominum, & distingue inter ecclesia
sticam immunitatem & ecclesiasticam libertate&#x0303;. Et per immu
nitatem ecclesiasticam intellige exemptione&#x0303; loci sacri: per liber=
tatem vero ecclesiasticam intellige exemptionem persone eccle
fiastice/non solum in sua persona / sed in omnibus quibus per
liberum arbitrium vtitur & que possidet. Ita &#xA759; siquis iniuriam
loco sacro facit, non est reus violate libertatis sed immunitatis
ecclesiastice: nec incurrit censuras latas contra violatores eccle=
siastice libertatis. qui autem iniuriatur persone/libertatem eius
impedie&#x0303;do vt non vtatur suis &c. violat ecclesiasticā libertate&#x0303;.<-P>

@@0@<filename:W0114-0304.jpg/>
@@1@<SE304><W>Jmpietas</W>.
<-P>Vnde benedictus. xi. in extra. inter cunctas. ponit distinctos
casus violationem libertatis & violationem immunitatis eccle=
siastice.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Mpedimenta</W></INI2> Matrimonij vide
in fra in verbo ma
trimonium.</P>
<P><INI6>I</INI6><INI2><W>Mpietas</W></INI2> (qua pare&#x0303;tibus & patrie/
consanguineis & conciui
bus debitus cultus subtrahi{t$} aut iniuria irro
ga{t$}) pctm&#x0303; ex suo gñe mortale ac valde gra
ue est/cōtra primum p&#x0303;cept&#x0169; secunde tabule.
&#xF1E1; Pōt a&#x0169;t sicut & similia pctā dup&#x0142;r incurri:
scilicet formaliter vel materialiter. Appellatur a&#x0169;t & est impie
tas formaliter/qua ex intentione contra patre&#x0303; vel patriam &c.
omittitur vel cōmitti{t$}: vt qu&#x0169; quis inhonorat pr&#x0303;em vt inhono=
ret/hoc est animo inhonorandi patre&#x0303;, aut nocet cōsanguineo vt
noceat cōsanguineo/hoc est animo noce&#x0303;di cōsanguineo, offendit
conciue&#x0303; vt offendat cōciue&#x0303;, detrahit patrie beniuolo vt detrahat
patrie beniuolo. Et hoc est proprie crimen impietatis/& est mor
tale ex suo gñe: vtpote cōtra dilectione&#x0303; debitā pare&#x0303;tibus & pr&#x0303;ie.
Cōtingit tñ pctm&#x0303; hoc esse veniale &#xA751;&#xA751; im&#xA751;fectione&#x0303; actus. vel ex
&#xA751;te primi motus ad omittend&#x0169; vel cōmittend&#x0169; contra patre&#x0303; aut
patriā. Vel ex &#xA751;te materie: puta minime omissionis aut cōmissio
nis, tan&#xA757;&#x0308; pro nihilo cōputate. &#xF1E1; Alio mō incurri{t$} impietas mate
rialiter: qñ. s. offendi{t$} pr&#x0303; vel pr&#x0303;ia/aut cōsanguineus aut cōciuis,
sed nō cōtemnendo bñfici&#x0169; seu vincul&#x0169; sanguinis & pr&#x0303;ie/ sed
&#xA751;&#xA751; alias passiones vt accidit. Et sic impietas mäliter/inueni{t$} in
multis gñibus pctō&#x211F; quibus proximi offendi pñt. Et est circun
stantia illius pcti&#x0303; quo cōsanguineus aut conciuis offendi{t$}/mor=
talis vel venialis iuxta naturam cōmissi vel omissi. ita &#xA759; si com
missum in cōsanguineum est mortale/ipsa quo&#xE8BF; materialis im
pietas est mortalis. Spectat tñ hec circ&#x0169;stantia ad speciem illius<-P>

@@0@<filename:W0114-0305.jpg/>
@@1@<SE305><W>Jmpudicitia</W>. 144
<-P>peccati quo offenditur ille qui est cōsanguineus &c. quia habet
idem motiuum. Et idem fac de hac circunstantia iudici&#x0169;/quod
de ingratitudine: quia eadem est vtrobi&#xE8BF; ratio.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Mpudicitia</W></INI2> Qua hō actibus / tactibus/
osculis seu amplexibus vacat
libidinose (hoc est delectationis sensibilis que ibi sen
titur cā) e&#x0303;t si null&#x0169; intenda{t$} aliud opus/pctm&#x0303; est: quia bmōi
delectatio ad generationem ordinata est / sicut & ceteri actus
venerei: & &#xA751;&#xA751;ea nisi &#xA751;&#xA751; gñonem fiant, pctm&#x0303; incurritur/ob pri
uatione&#x0303; proprij finis. Sed si ho&#x211F; aliquid sic fiat a nō cōiugibus/
pctm&#x0303; est mortale: dicente apostolo ad gala. v. &#xA759; impudicitiam
agentes regn&#x0169; dei non consequentur. Et rō est: quia hmōi actus
impudici/eiusdem sunt moris cuius esset coitus consummatus
inter illos. ita &#xA759; si fiant inter sanguine iunctos / spectant ad ince
st&#x0169;: si inter solutos/ad fornicatione&#x0303;: & sic de alijs. Et &#xA751;&#xA751;ea inter
cōiuges veniale est, quia cōcubitus ip&#x0303;e inter eos &#xA751;&#xA751;delectatione&#x0303;/
venialis esset. &#xF1E1; Rō a&#x0169;t quare sunt eiusde&#x0303; moris c&#x0169; actu cōsum
mato est: quia hec sic accepta (scilicet vt sunt delectabilia {secundum}
sensum tactus) sunt ordinata naturaliter ad act&#x0169; cōsummat&#x0169;,
multo vicinius &#xA757;&#x0308; delectatio morosa in sola me&#x0303;te cōsistens/quāto
exterior tactus propinquior est cōsummationiveneree. &#xF1E1; Oscula
a&#x0169;t & amplexus que fiunt ex beneuolentie signo, licita sunt.
que autem ex leuitate iocosa/venialia sunt.</P>
<P>&#x00B6; Et scito nō esse simile iudici&#x0169; de tactu & visu. Delectari. n. in
visu pulcre mulieris nullum pctm&#x0303; est, nisi ociose aut ad concu=
piscendum videatur. Et ratio diuersitatis est: quia tactus suapte
natura ordinatur ad cōcubitum, visus autem minime. Hinc. n.
fit/vt consentire in delectationem sensibilem que est secundum
tactum/sit consentire in delectationem veneream. Voluntarie
autem delectari de persona quacun&#xE8BF; pulcra visa / licet non sit
venereum secundum genus suum, potest tamen & facile fieri
venereum ex affectu videntis illecto/tentato &c.</P>

@@0@<filename:W0114-0306.jpg/>
@@1@<SE306><W>Jncantatio</W>.
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Ncantatio</W></INI2> Omnis peccatum est mor
tale ex suo genere: quia in/
uocatio est demonis manifesta vel tacita ex ali=
qua superstitione adinuenta ad nonnullum de=
monis cultum. Et propterea non excusatur exer
cens incantationem quācun&#xE8BF; a mortali peccato/ nisi propter im
perfectionem actus ex parte hominis non per se (hoc est ex in
tentione) sed per accidens demonem inuocantis: puta quia
nescit interuenire ibi demonum inuocationem, & bona fide
credit se dare operam rei licite. &#xF1E1; Sed bene nota hanc igno=
rantiam tacite inuocationis habere locum in personis idio=
tis/&#xA757;&#x0308;diu non sunt moniti vt deserant. Nam post monitionem
non excusantur amplius: quia cessat bona fides, & inde conuin
cuntur &#xA759; non per ignorantiam peccant, qui post&#xA757;&#x0308; sciunt aut
dubitant de inuocatione demonum / nihilominus faciunt. Et
similiter non excusantur de preteritis ignorantes/qui sisciuissent
nihilominus fecissent: quia ignorantia non fuit causa peccati.
<INI2><W>Deprehenditur</W></INI2> Autem tacita inuocatio demo
num ex multis/et specialiter ex
septem. &#xF1E1; Primo ex adiuncta aliqua conditione vana vt necessa
ria: vt si ponatur virtus in verbis sacris, dum tamen scripta sint
in pelle aut tali hora: & similia que nec ad dei cultum spectant
nec ad rectam rationem. Hec enim vana diabolus apposuit vt
sua sacra. &#xF1E1; Secundo ex adiunctis rationalibus vt naturalibus:
vt si ad effectus naturales adhibeātur characteres significatiui.
referuntur enim huiusmodi characteres ad demones intelligen
tes ipsos. &#xF1E1; Tertio ex adiunctis nominibus ignotis, vel absolute/
vel ad quid pertineant: hoc enim demonum est opus quasi ma
nifestum. &#xF1E1; Quarto ex excellentia effectus sperati, quia scilicet
excedit virtutem naturalium agentium: vt nosse secreta cordi&#x0169;/
sanari statim hominem aut equum/& huiusmodi. Et hoc intel
lige quo ad medicinalia seu naturalia. &#xF1E1; Quinto ex vanitate<-P>

@@0@<filename:W0114-0307.jpg/>
@@1@<SE307><W>Jncantatio</W>. 145
<-P>effectus: puta quia quedam sacra verba dicta mouent anu=
lum super fil&#x0169;: & similia vana. Ex hoc. n. ipso &#xA759; vanus est
effectus, constat &#xA759; non est virtus diuina sed diabolica / non
assistens verbis sacris, sed assistens sacrificio quod sibi fit/ ho
norando ipsum illis verbis: gaudet. n. honorari verbis & re=
bus sacris. &#xF1E1; Et sciant lectores / &#xA759; volui non experiri sed con
uincere huiusmodi diabolicam institutionem ad effectus va=
nos propter vtilitatem fidelium. Accepto nan&#xE8BF; filo & anulo
protestatus sum &#xA759; versum illum sacrum deo/vero (cui a psal
mista dirigitur) dicebam / & non tan&#xA757;&#x0308; institutum ad mo=
uendum anulum: & sic dixi versiculum illum, & anulus
non est motus. Vt hinc cognoscant omnes / &#xA759; tunc diabolus
mouet anulum quando versus ille dicitur ei vt ipse instituit.
Dicit autem ei tacita intentione quicun&#xE8BF; dicit etiam iocando
illum vt habentem vim ad mouendum anul&#x0169;: quia vim illam
non habet nisi ex pacto olim inito cum demone ab aliquo. Et
de similibus idem fac iudicium. &#xF1E1; Sexto ex falsis adiunctis:
puta &#xA759; christus habuit febrem aut spasmum neruorum / &
huiusmodi. est enim diabolus pater mendacij: deus autem non
eget mendacijs nostris. &#xF1E1; Et huic modo propinquus est septi
mus / quando adiunguntur apocripha seu incerta. Mirum est
enim &#xA759; huiusmodi incerta habeant a deo virtutem & certa
non. Et rursus &#xA759; sanctis viris quibus deus credidit secreta sa=
pientie sue & virtutem potentie sue in miraculis & sacramen=
tis/& curam animarum quibus promisit notitiam omnis veri
tatis, secretas has sacrorum virtutes negauerit / & vetulis ac
personis qualibuscun&#xE8BF; hec cōmunicauerit. Vnde huiusmodi
incerta sunt saltem vt suspecta cauenda. Et si non vis falli/
nulli in materia incantationum credas: quia impossibile vide=
tur vt non interueniat aliqua superstitio salte&#x0303; in modo dicendi.
puta dicere pater noster ad aures equi: hoc enim superstitio
sum constat esse. & sic de alijs.</P>

@@0@<filename:W0114-0308.jpg/>
@@1@<SE308><W>Jnce&#x0303;diarius. Jncest&#xA770;. Jncōsideratio</W>.
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Ncendiarius</W></INI2> (hoc est malo animo
cōburens) manifeste
damnum infert / & periculo reliqua exponit.
Vnde a crimine maximo non excusatur si ex
intentione facit. Si vero preter intentionem ex
negligentia / iuxta modum negligentie reus est apud deum.
Quod si abs&#xE8BF; omni ipsius culpa contingat ab eo incendi&#x0169; pro=
cessisse/nullum peccatum est: sicut abs&#xE8BF; culpa tempore statuto
communiter incenduntur campi in fine augusti vel &c. iuxta
patriarum consuetudines diuersas. &#xF1E1; Sunt autem incendiarij ex
cōmunicandi. Et si denunciati fuerint excōicati/ non pñt nisi ab
apostolica sede absolui: vt habetur extra de sen. exco.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Ncestus</W></INI2> (quo inter consanguineos seu
affines carnalis fit commixtio
abs&#xE8BF; dispensatione matrimoniali) peccat&#x0169; est
mortale inter grauiora/&#xA751;&#xA751; naturalem reueren=
tiam naturale&#xE8BF; fedus violat&#x0169;. Et sicut ad ince=
stus crimen spectat e&#x0303;t sine opere cōsensus in cōsanguineam seu
affine&#x0303;, ita ad incestus spe&#x0303;mspectant impudicitie & carnales cō=
mixtiones impuber&#x0169; &#xA751;sonarum/ si cōsanguinitate aut affinitate
sunt iuncte: quoniam & sunt hmōi actus vt via ad consumma
tum incestum, & multo propinquius &#xA757;&#x0308; cogitationes ad incest&#x0169;
ordinantur quantum in se est consummandum: licet ex impo=
tentia etatis non consummetur.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nconsideratio</W></INI2> Agibili&#x0169; humanorum
quant&#x0169; ad eas conditio=
nes quas pōt & debet homo talis cōsiderare, pctm&#x0303; est
imprudentie. siue sit vol&#x0169;taria ex intentione, quia. s. noluit consi
derare: siue ex neglige&#x0303;tia, quia nō adhibuit suā diligentiā ad con
siderand&#x0169; illa que cōsideranda erāt. Pōt a&#x0169;t esse pctm&#x0303; mortale,
quando scilicet est respectu eorum que sunt de necessitate salu=
tis facienda/dicenda/appete&#x0303;da/cauenda &c. Veniale a&#x0169;t quādo<-P>

@@0@<filename:W0114-0309.jpg/>
@@1@<SE309><W>Jnconstantia. Jncontine&#x0303;tia</W>. 146
<-P>respectu aliorum. Et hec intellige de inconsideratione consum=
mata: hoc est procedente ad voluntarium actum male conside
ratum, in quo est inconsideratio contrarie: vel non considerat&#x0169;,
in quo est inconsideratio priuatiue.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte tñ / &#xA759; si contingat aliquem ex sola inconsideratione
actuali facere opus aliquod quod scit esse prohibit&#x0169; / & si tunc
actualiter aduerteret ad id quod scit nō faceret, excusatur a mor
tali: vt siquis non considerans hodie esse fest&#x0169;/ emit aut vendit,
vel non considerans esse diem ieiunij/comedit &c. aut non ad=
uertens contractum esse vsurarium / facit illum &c. Et ratio
horum & similium est: quia non videtur esse in potestate nr&#x0303;a
occursus omnium que scimus in his que quasi sine discussione
o&#xA751;amur. Et multo magis excusa{t$} ille / qui meditatus quantum
bona fide credidit oportere/inuenit se post fact&#x0169; opus aut dat&#x0169;
consilium considerationem omisisse. pctm&#x0303;. n. mortale preter in=
tentionem valde difficile / contra intentionem vero impossibile
est accidere: in proposito autem & preter intentione&#x0303; manifeste
est/& contra intentionem videtur esse.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nconstantia</W></INI2> (qua hō a bono ac debito
&#xA753;posito recedit nō exeque&#x0303;do
illud) pctm&#x0303; est: quia a recte rōnis ordine declinat. Est
a&#x0169;t mortale vel veniale pctm&#x0303; iuxta mäm subiectā. nā si incon=
stans omittit ea que sunt de necessitate salutis/peccat mortaliter:
si vero alias debita/peccat venialiter. Et si inconstans ex inordi=
nata aliqua passione amoris vel rancoris omittit proposit&#x0169; prius
bonum aliquod supererogationis / peccat quo&#xE8BF; venialiter: quia
inordinate desistit a bono proposito.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Ncontinentia</W></INI2> (qua homo rectam
habe&#x0303;s intentionem
vinci{t$} a cōcupiscentia delectabili&#x0169; carnali&#x0169; aut
honoris aut ire) pctm&#x0303; manifeste est &#xA751;sonarum
nō omnino mala&#x211F;/ que habituate sunt in malo<-P>

@@0@<filename:W0114-0310.jpg/>
@@1@<SE310><W>Jndignatio</W>.
<-P>luxurie ambitionis ire & huiusmodi, nec omnino bonarum/
que habent huiusmodi passiones domitas, sed mediocrium/que
habent rectam intentionem circa castitatem mansuetudinem
&c. et tamen vigent in eis passiones: vtpote non domite habi=
tibus virtutum: earundem enim personarum est continentia
& incontinentia.</P>
<P>&#x00B6; Contingit autem dupliciter. Vel ita &#xA759; passio huiusmodi pre=
ueniat rationem pugnantem rectesentiendo, ita &#xA759; ante&#xA757;&#x0308; pugnet
cedit: vt sepe accidit colericis propter velocitatem colere/ & me
lanconicis propter vehementiam impetuosi motus. Vel i&#x0303;ta &#xA759;
ratione inde (hoc est ex parte superiore) & passione hinc (hoc
est ex &#xA751;te inferiore) pugnantibus/tandem multiplicata & aug=
mentata passio vincit. &#xF1E1; Vtro&#xE8BF; a&#x0169;t mō si ad consensum delibera
t&#x0169; alicuius quod est pctm&#x0303; mortale (puta vindictā/ fornicatione&#x0303;
&c.) homo trahi{t$}, pctm&#x0303; est mortale hmōi incontinentia: aliter
est pctm&#x0303; veniale. &#xF1E1; Et licet aristoteles in mulieribus nolit conti
nentiā & incontinentiā recognoscere/quia quasi pueri sequ&#x0169;tur
facile abs&#xE8BF; pugna passiones: in mulieribus tñ christianis propter
lumen fidei quo spiritus concupiscit aduersus carnem ac &#xA751; hoc
pugnat contra carnem, recognosce continentiam quum spiritus
vincit/& incontinentiam quum spiritus vincitur.</P>
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Ndignatio</W></INI2> (qua ex ira homo affici{t$}
proximo tan&#xA757;&#x0308; indignosua
affabilitate/conuersatione & hmōi) pctm&#x0303; est
&#xA751;&#xA751; inordinatā passione&#x0303;: & cōiter veniale/proce
dens ex eo &#xA759; indign&#x0169; reputat se a tali n&#x0169;c &c.
pati seu tractari. Potest tñ esse sine pctō, qñ scilicet ex iusto rōnis
iudicio procedit: iuxta illud greg. indignantur iusti/sed nō dedi=
gnātes, hoc est non habentes affect&#x0169; inordinatum. Pōt & esse
pctm&#x0303; mortale / qñ vs&#xE8BF; ad subtrahendum aliquid de necessitate
salutis impendendum proximo procederet/ aut vs&#xE8BF; ad delibera
tum contemptum aut odium proximi cresceret.</P>

@@0@<filename:W0114-0311.jpg/>
@@1@<SE311><W>Jnfidelitas</W>. 147
<P><INI9>I</INI9><INI2><W>Nfidelitas</W></INI2> christiane fidei
opposita/ priua
tiue sumpta (hoc est illius qui natus
est habere fidem quia est homo/ non
tamen habet) tunc tantum est pec=
catum quum negligit auditui fidei
credere: iuxta verbum domini. si non
venissem & loquutus eis nō fuissem
peccatum non haberent/infidelitatis.
Contrarie autem sumpta/peccatum semper est maximum. Et
distinguitur in tres generales species: scilicet paganorum, hoc
est eorum qui nullo pacto fidem susceperunt christianam: iu=
deorum/qui profitentur in veritate nostram fidem in figura &
negant illam in seipsa iam claram: & hereticorum/qui sunt
baptizati sed pertinaciter errāt in fide. &#xF1E1; Et &#xA757;&#x0308;uis infinite sint he
resum species/iuxta infinitas erroneas sente&#x0303;tias que cōtra fidem
possunt esse: de his tamen non oportet solicitum esse cōfessorem
quantum ad peccati notitiam, sed solum quantum requirit me
dicina adhibenda: vt non remaneat in aliquo errore / vt sanus
fiat totus/vt non facile redeat ad vomitum &c.</P>
<P>&#x00B6; Incurri{t$} autem infidelitatis peccatum tripliciter. &#xF1E1; Primo ex
intentione: vt quum quis in his que ad fidei necessitate&#x0303; spectare
nouit / ab ecclesia dissentit deliberate credendo oppositum. Et
tunc est peccatum mortale maximum. Et si christianus est/
vocatur peccatum heresis. & est excōicatus si in exteriorem
aliquem actum etiam corā seipso solo exierit: & reseruatur ab /
solutio pape cum reliquis de cena domini.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo per primos seu imperfectos motus: vt quum quis
ob tentationes aut rationes auditas &c. quasi vacillat in his que
sunt fidei / non tamen ad deliberatum consensum discredendi
peruenit. Et hoc est peccatum infidelitatis quidem / sed veniale
propter imperfectionem actus. Et licet modo sit grauius &<-P>

@@0@<filename:W0114-0312.jpg/>
@@1@<SE312><W>L&#x0169; infidelibus cōuersatio</W>.
<-P>mō minus graue iuxta mod&#x0169; neglige&#x0303;tie, semper tamen est gra
ue propter genus arduum. & ideo statim abhorrendum est/
quum aduertitur quicquid contra fidem occurrit dicendum/
aut audiend&#x0169;/aut cogitandum &c.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio propter ignorantiam ex parte materie: vt quia vel scit
materiam spectare ad fide&#x0303;/ sed nescit se errare in illa, vel nescit
materiam spectare ad fidem que tamen ad illam vere perti=
net, & in vtro&#xE8BF; casu putans se recte sentire / nimis tenet affir=
mat at&#xE8BF; asserit errorem quem non videt esse errorem, infidelita
tis peccatum materialiter incurrit: vt contigit sancto cipriano
martyri: qui cum octoginta episcopis (vt habes. xxxij. di. ca.
preter hoc) appellauit baptisma hereticorum lauacrum dia=
boli: quos beatus aug. redarguit. Et quia in huiusmodi mate
rialiter tantum erratur in fide / & non formaliter (hoc est
ex intentione: quia omnino intendunt tales stare in fide sancte
matris ecclesie, immo pro illa pugnare/& intellectum in illius
obsequium captiuare) non incurritur mortale peccatum. Sed
tamen peccatur propter nimiam adhesionem: quod in cipriano
excusabilius fuit ex sententia tot episcopor&#x0169; / & martyrij tande&#x0303;
charitate omnino deletum.</P>
<P><INI2><W>Jnfidelium</W></INI2> Conuersationem habere in humanis
occupationibus &#xA757;&#x0308;uis peccatum non sit
absolute, cauendum tamen est vt occasio peccandi/ & scandali
pusillorum vbi scandalum timetur. De iudeis autem in verbo
iudei dicetur. &#xF1E1; In his autem que ad infidelitatis cult&#x0169; spectant/
nullo pacto communicandum est. Vnde non licet commodare
aut donare aut vendere illis aliquid pro vsu suorum sacrificio=
rum/& huiusmodi: quoniā particeps esset quis criminis, vtpote
adiuuans illos ad exequendum infidelitatis sue cultum.</P>
<P><INI2><W>Jnfidelitas</W></INI2> Vt est violatio promissionis / tractatur
in fra in verbo perfidia.</P>

@@0@<filename:W0114-0313.jpg/>
@@1@<SE313><W>Jngratitudo</W>. 148
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Ngratitudo</W></INI2> (qua hō pro accepto
beneficio gratias non
refert opere pro loco & tempore, aut non agit
lingua/ laudando &c. aut non habet animo/
recordando / recognoscendo & affectum beni
uolum habendo) peccatum proculdubio est: quia contra rectā
est rationem, violatur. n. morale debitum. nam pro beneficio
accepto debetur statim gratus animus/grata&#xE8BF; lingua/& gratum
opus pro loco & tempore. Et multo magis ac maius ingratitu
dinis peccatum est, si aut animum malum rependat quis/aut
vituperet aut offendat illum a quo beneficium accepit.</P>
<P>&#x00B6; Committitur autem ingratitudinis peccatum dupliciter. scili
cet formaliter & per se, hoc est ex intentione: vt qu&#x0169; quis ideo
ingratus est vt vices non rependat/aut malas vices reddat bene
ficio seu benefactori vt sic. Et hoc est proprie peccatum ingrati
tudinis/quod est speciale peccatum ab alijs distinctum: & hoc
est esse ingratum ex interiori contemptu beneficij. Et est pecca=
tum mortale ex suo genere: quoniam contemptus beneficij est
contemptus non tam effectus &#xA757;&#x0308; boni affectus benefactoris. &
contrariatur directe dilectioni debite benefactori. Contingit tñ
hoc esse veniale propter imperfectione&#x0303; actus / & propter prim&#x0169;
motum ad contemnendum/& propter beneficium minimum:
quia minimum tan&#xA757;&#x0308; nihilum. Ita &#xA759; inde fiat vt contemptus
non sit perfecte contemptus propter imperfectionem materie:
sicut furtum rei minime non est perfecte furtum propter im=
perfectionem materie.</P>
<P>&#xF1E1; Materialiter autem incurritur ingratitudinis peccat&#x0169; / quādo
vel omittitur aliquid necessarium ad gratitudinem, vel commit
titur aliquid offensiuum benefactoris non eo animo vt ingra=
tus sit/ sed alia intentione. Et tunc ingratitudo non est speciale
peccatum/sed circunstantia peccati in benefactorem commissi.
Et si quidem omittitur aliquid de necessitate salutis exhibend&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0314.jpg/>
@@1@<SE314><W>Jnhumanitas: Jniustitia</W>.
<-P>benefactori/aut committitur aliquid de necessitate salutis cauen
dum ne fiat in benefactorem, peccati mortalis rationem induit
circunstantia illa. Si vero omittitur aliquid aliter debitum / aut
committitur aliter vitandum, venialis est. Et quia in omni pec
cato includitur huiusmodi circunstantia materialis ingratitudi=
nis ad deum omnium datorem, non oportet scrupulo quen&#xA757;&#x0308;
moueri de huius cōfessione circ&#x0169;stantie/ sed de illius contritione
assidua solicitum esse. Verum quando offensa notabilis in bene=
factorem aliquem commissa est/explicanda est: sicut alie circun
stantie aggrauantes infinite/non tamen mutantes speciem.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nhumanitas</W></INI2> (qua homo homi=
nem se esse quasi ob
litus/aliene miserie non se estimat participem)
peccatum est durioris cordis: quia misericordie
virtutem tollit/ qua humani nihil a nobis alie=
num putamus, & qua si vnum membrum iesu chr&#x0303;i patitur/
reliquum compatitur: sumus. n. omnes vnum corpus in chr&#x0303;o,
singuli a&#x0169;t alter alterius me&#x0303;bra / inquit apostolus. He&#x0303;t a&#x0169;t duas
malas matres: qm&#x0303; ipsa cordis duricia ex superbia nascitur, qua
quis se tanti tenet / quasi sit adeo celsus vt ad ipsum mala vix
pertingere possint: exterior vero omissio subuentionis/ex auaricia
nascitur. Vnde inhumanus a tribus est vulneribus curandus/
vt discat quid est misericordiam volo.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Niustitia</W></INI2> (qua quis iniust&#x0169; facit in quac&#x0169;&#xE8BF;
mā) pctm&#x0303; est mortale exsuo gñe:
quia illatiua est nocume&#x0303;ti quod charitati repugnat. Et
hoc intellige qñ homo facit &#xA751; se (hoc est ex intentiōe) ali&#xA757;d in
iust&#x0169;, intende&#x0303;s re&#x0303; aut famā aut honore&#x0303; aut me&#x0303;br&#x0169; &c. tollere.
Nam qñ per accñs aliquis iniust&#x0169; facit (puta quia nec intendit
offendere in aliquo &#xA753;xim&#x0169;/necscit se &#xA751; act&#x0169;su&#x0169; ledere quen&#xA757;&#x0308;)
nō est pctm&#x0303; mortale: nisi magnitudo nocumenti illati aut negli
gentia sciendi/ reducat act&#x0169; in naturā iniustitie. Exe&#x0303;pl&#x0169; primi:<-P>

@@0@<filename:W0114-0315.jpg/>
@@1@<SE315><W>Jnobedientia</W>. 149
<-P>siquis ex loquacitate mulierem cōiter habitam pro pudica ledat
notabiliter in eius fama. Exemplum secundi quantum ad igno
rantiam facti. siquis iaciendo sagittam interficiat hominem ibi
manentem: quia non fecit diligentiam suam an ibi posset homo
ledi sagitta. Quantum autem ad ignorantiam iuris: vt siquis
violenter eijciat propria authoritate hominem iamolim possi=
dentem agrum suum / quia putat licere sibi rem suā sibi vendi
care. in hmōi. n. redit actus in naturam iniustitie. Est autem in
iustitia peccatum veniale propter imperfectionem actus ex &#xA751;te
actus/vt primi motus, aut ex parte materie / vt in re minima.</P>
<P><INI6>I</INI6><INI2><W>Nobedientia</W></INI2> (qua suo superiori
homo subditus nō
obedit in illis in quibus illi subijci{t$}) dup&#x0142;r
incurri{t$}. Vel per se, hoc est ex intentione.
Et hoc est ex suo genere pctm&#x0303; mortale: quia
iniuriam facit superiori suo/conte&#x0303;nens illius
precept&#x0169;. Idem nan&#xE8BF; est contemptus p&#x0303;cepti/ & nolle ex inten/
tione obedire precepto: quia qui ex intentione inobediendi trans
gredi{t$} p&#x0303;cept&#x0169;/vult nō subijci &#xA751; obedie&#x0303;tiā p&#x0303;cepto. quod est nolle
subdi precepto: qu&#x0169; nō ad aliud subda{t$} hō precepto nisi ad obe
diendum. Quia ergo paria sunt cōtemptus precepti & nolle ex
intentione obedire precepto, cōstat pctm&#x0303; mortale esse nō obedire
subditum precepto superioris vt non obediat. Intellige a&#x0169;t pre=
cepti nomine/omne superioris mandat&#x0169; obligans subditum ad
obediend&#x0169;. ita &#xA759; nō exigi{t$} vt sit precept&#x0169; anthonomasice (hoc
est obligans ad pctm&#x0303; mortale) sed sufficit &#xA759; sit precept&#x0169;, hoc est
hñs vim obligatiuā subditi ad obediend&#x0169;/vt precept&#x0169; in mora=
libus distingui{t$} contra consili&#x0169;. &#xF1E1; Et intellige &#xA759; inobedie&#x0303;tia for
malis (hoc est ea intentione vt non obediat) sufficit ad peccat&#x0169;
mortale inobedientie. Contingit tame&#x0303; interuenire pctm&#x0303; veniale
propter imperfectionem actus/vel primi motus/ vel materie mi
nime: vt sepe dictum est in similibus.</P>

@@0@<filename:W0114-0316.jpg/>
@@1@<SE316><W>Jnquietudo me&#x0303;tis. Jnsensibilitas</W>.
<P>&#x00B6; Incurritur autem inobedientia materialiter / quandocun&#xE8BF;
non ex intentione inobediendi sed alia intentione contra p&#x0303;cepta
dei vel superiorum homo facit. Et tunc inobedientia non est
speciale peccatum: sed concurrit generaliter cum omni peccato/
inquantum in eo est inobedientia dei. & similiter inobedientia
preceptorum iuris vel prelati/tan&#xA757;&#x0308; generale peccatum omnium
transgressionum iuris vel mandatorum a prelato inuenitur, qñ
subditus non ideo transgreditur vt non obediat. Et propterea de
huiusmodi inobedientia materialiter/iudicandum est secund&#x0169;
grauitatem peccati cum quo concurrit: nam si concurrit cum
peccato alias mortali/est mortalis: & si cum peccato alias venia
li / est venialis. &#xF1E1; Et hinc fit vt si superioris preceptum obligans
ad mortale subditus transgreditur non eo animo vt non obe=
diat/ sed ex alia voluntate, peccet mortaliter: quia materialis in=
obedientia concurrit cum peccato alias mortali, hoc est ex vi
talis precepti constituto inter peccata mortalia.</P>
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Nquietudo</W></INI2> Mentis peccatum sonat
cōmune multis materijs.
prout aliqui inquietam tenent mentem circa ne
gocia secularia ex auaricie affectu: alij circa ea
que sunt veneris/alij ea que sunt gule/alij circa
ea que sunt vindicte &c. Vnde potest esse peccatum mortale/
quando ex mortaliter malo animo est deliberate. Et potest esse
veniale peccatum: vtpote vel ex malo habitu precedente venie&#x0303;s
abs&#xE8BF; deliberatione/vel circa venialiter malam materiam versa
ta: vt cōtingit negociatoribus lucrosis auaris abs&#xE8BF; cuius&#xA757;&#x0308; dāno.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nsensibilitas</W></INI2> Rarissimum pecca
tum est: quo quis
sine rationabili causa fugit delectationes sensibi
les naturales. Et si inuenitur hoc peccat&#x0169; / mor
tale est: vt siquis horreret intant&#x0169; delectationes<-P>

@@0@<filename:W0114-0317.jpg/>
@@1@<SE317><W>Jnsipientia. Jnterdicti eccle. violatio</W>. 150
<-P>sensibiles vt necessaria ad cibandum seipsum subtraheret / aut
negaret debitum vxori / & breuiter necessaria pretermitteret.
Aut ex lapidea natura constaret homo talis: ita &#xA759; forte non ha=
beret tantum luminis & liberi dominij super suam malā com
plexionem vt mortaliter posset in hoc peccare.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nsipientia</W></INI2> Pro quanto peccatum so
nat contrarium sapientie/
male affecte mentis ad affectiue iudicandum
secundum primam causam, crimen est: siue
tollat a se deum vt finemsuorum operum/siue
vt prouisorem/siue totaliter: iuxta illud. dixit insipiens in corde
suo/non est deus. Sed tunc vs&#xE8BF; adeo excecat vt infidelitatem
induat: qui enim primo operatur / tan&#xA757;&#x0308; qui putat non esse de&#x0169;,
non multum distat vt putet & dicat in corde suo nō esse de&#x0169;.</P>
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Nterdicti</W></INI2> Ecclesiastici violatio / pecca
tum videtur solummodo cle
ricorum: quoniam solis clericis pena indicitur.
Nec etiam est clericorum qualitercun&#xE8BF;, sed
pro quanto exercent aliquid certo ordini deputa
tum: ita &#xA759; nec ipsi clerici violant interdictum/nisi faciendo ali
quem actum ordinis.</P>
<P>&#x00B6; Ex penis autem irregularitatis & suspensionis ab officio &
beneficio/& ineligibilitate & impostulabilitate &c. quas cleri=
cus violans interdictum incurrit, apparet peccatum esse mor=
tale: tanta enim multiplicatio tam grauium penarum/graue de
lictum supponit. Nec quantum ad hec refert an ipse clericus sit
interdictus/an hec faciat in loco interdicto. &#xF1E1; Intelliguntur a&#x0169;t
in proposito appellatione clericorum non solum qui vere sunt
clerici, sed etiam moniales/que nullius ordinis sunt capaces: vt
patet in ca. postulastis. de cle. exco. &c. ministrante. Ita &#xA759; ipse
tunc violare intelliguntur interdictum, qñ officiarent ecclesiam<-P>

@@0@<filename:W0114-0318.jpg/>
@@1@<SE318><W>Jnterdicti eccle. violatio</W>.
<-P>vt prius, & breuiter illa facerent que clericis intelliguntur pro=
hibita tan&#xA757;&#x0308; competentia ex ordine aliquo. Et quoniam imponi{t$}
eis multum grauis penitentia (scilicet &#xA759; in arctiori debent re=
trudi monasterio ad agendum penitentiam) apparet similiter
peccatum mortale.</P>
<P>&#xF1E1; Verum huiusmodi apparentia mortalis peccati/siue in clericis
siue in monialibus, non cogit fateri peccatum mortale: quia sole
pene sunt temporales/quas potest homo cum merito incurrere:
vt patet in iudice qui incurrit irregularitatem iudicando iuste
hominem ad mortem. omnes enim huiusmodi penas aut maxi
mas inter illas incurrit homo abs&#xE8BF; peccato. Et propterea sicut
excommunicatio minor potest incurri abs&#xE8BF; mortali peccato/&
tame&#x0303; priuat bominem a maximis misterijs sacris & necessarijs
singulis hominibus (quia priuat a perceptione sex sacr&#x0303;orum)
ita interdictum sicut & irregularitas & suspensio incurritur
abs&#xE8BF; mortali peccato &#xA757;&#x0308;t&#x0169; est ex parte penarum: aliunde siquide&#x0303;
potest esse mortale, scilicet ex parte contemptus aut precepti ad=
iuncti/si contingat aliquid horum adiungi.</P>
<P>&#x00B6; Dixi autem violationem interdicti peccatum esse clericorum
quatenus clerici: quia laici non proprie violant interdictum nisi
faciendo a clericis illud violari. & tunc non minus &#xA757;&#x0308; clerici
peccant. Et in multis casibus huiusmodi/ incurrunt laici excom
municationem: vt habes supra in verbo excommunicatio. &#xF1E1; Sed
si clericis violantibus aut non violantibus interdictum / laicus
interdictus aut in loco interdicto audit diuina que ibi dicuntur,
dicendum est &#xA759; peccat quidem si ipse laicus est interdictus:
quoniam debet humiliter sustinere interdictum/& obedire ab=
stinendo a diuinis. Si tamen ipse non est in culpa/nec est nomi
natim sed vt vnus de populo interdictus / & sine scandalo ex
deuotione hoc faceret tan&#xA757;&#x0308; putans innoxijs pias interpretationes
penarum subuenire, creditur excusari a tanto. Si autem ipse nō
est interdictus/sed audit in loco interdicto, nō videtur peccare:<-P>

@@0@<filename:W0114-0319.jpg/>
@@1@<SE319><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>. 151
<-P>quia ex quo ibi diuina dicuntur ipso non authore, melius est vt
fructum ex illo malo bonus percipiat &#xA757;&#x0308; &#xA759; abstineat. nisi hoc
esset fomentum clericorum ad non seruandum interdictum.
Et similiter si celebrans admittit ad diuina aliquem interdict&#x0169;/
non teneor ego exire: quia non est assignatum delictum parti=
cipij in diuinis cum interdicto sicut cum excommunicato. &#xA757;&#x0308;uis
celebrans incurrat suspensionem ab ingressu ecclesie: vt p&#x0292; in
ca. episcoporum. de priuile. in. vi.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte hic / &#xA759; hodie nullus tenetur seruare interdictum a
iure vel a iudice positum, si non est contra certum locum aut
personam denunciatum: quia sic in concilio constantiensi sub
martino quinto indultum est: vt patet in constitutione superius
recitata in tractatu de excommunicatione minore.</P>
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Nterrogationes</W></INI2> Penitentium a
confessoribus /
propter finem huius operis occurrunt hic inse=
rende / vt confessor sciat exercere offici&#x0169; suum.
&#x00B6; Vbi scito primo/ &#xA759; vt in verbo cōfessor tact&#x0169;
est, confessor tenetur ad interrogandum penitentem in casu quo
putat aut rationabiliter dubitat omitti aliquid necessario confi=
tendum si non interrogat: quia tenetur iudex discernere omnia
necessario discernenda ante sententiam absolutionis: alioquin
iudicis officio abutitur. Vnde si ad necessaria discernend&#x0169; opor
tet interrogare/tenetur interrogare. Et quia abusus sacramenta=
lis iudicij est sacrilegium / proculdubio peccatum est mortale
nolle interrogare de necessarijs. Et confirma{t$} hoc ex iuris autho
ritate/extra de pe. & re. omnis vtrius&#xE8BF; sexus. Vbi dicitur de con
fessore/diligenter inquirens peccatoris & peccati circ&#x0169;stantias.
Vbi autem confessor bona fide putat non esse opus interrogatio=
ne/nō peccat: &#xA757;a precepta affirmatiua quale est de interrogādo/
intelliguntur pro loco & tempore/ & secundum oe&#x0303;s prudentie<-P>

@@0@<filename:W0114-0320.jpg/>
@@1@<SE320><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>.
<-P>circ&#x0169;stantias: imprudentis autem est interrogare quem aut qñ
non putat bona fide interrogandum.</P>
<P>&#x00B6; Scito secundo/&#xA759; interrogationum quedam sunt preambule
ad confessionem/& quedam sunt ipsius confessionis. &#xF1E1; Interro
gationes preambule sunt tres. Prima. si audiendus pōt sibisubdi
quo ad sacramentum penitentie/iuxta dicta in verbo absolutio:
quia aliter non posset ipsum absoluere. & propterea ante omnia
oportet nosse si est de sua parochia vel diocesi &c.</P>
<P>&#xF1E1; Secunda. si est impeditus ita vt nō possit ab ip&#x0303;o absolui: puta si
est excōicatus aliqua reseruata excōicatione/si est in cōcubinatu/
si vsurarius/si &#xA751;seuerās occupator alieni seu tyrannus / & que=
cun&#xE8BF; hmōi. Et hoc vt nō possit postea penitens cōqueri dice&#x0303;do/
&#xA759; voluisti audire & scire facta mea / & non vis me absoluere
&c. Simile&#x0303; quo&#xE8BF; cautelam adhibe ecclesiasticis qui detestabile&#x0303;
abusum habendi tot beneficia curata incompatibilia abs&#xE8BF; rōna=
bili causa sequentes confidunt in bullis scriptis. predicend&#x0169; est
eis/prouide primum vt sit tuta conscientia secundum deum/et
deinde audiam. Premittendi sunt quo&#xE8BF; ecclesiastici comati etc.
ad tonsorem/& deinde audiendi. Et sic de alijs.</P>
<P>&#xF1E1; Tertia est/si preparatus est dilige&#x0303;ti discussione p&#x0303;missa ad cōfi
tend&#x0169;. nā impossibile h&#x0169;ano more vr&#x0303; / vt statim quis longi t&#xA751;is
delicto&#x211F; neglecto&#x211F; recorde{t$}/ita vt possit credi illum diligenter
discussisse conscientiam suā. Oportet a&#x0169;t p&#x0303;cogitasse sec&#x0169;d&#x0169; su&#x0169;
mod&#x0169; iuxta fragilitatem humanam/ & postea supplementum
a confessoris inquisitione sperare. Hec de preambulis.</P>
<P><INI2><W>Ante</W></INI2> Interrogationes autem confessionis / faciat confessor
penitentem dicere peccata sua modo quo scit: quia
hoc recta ratio & iudicij & medicine requirit. Nam accusator
debet prius accusare, & similiter eger debet dicere quid sibi
dolet / caput an stomachus &c. penitens autem est accusator
suimet/ & est eger, confessor autem iudex & medicus. &#xF1E1; Nec
boc putes tempus perditum: quoniā ex tali spontanea cōfessione<-P>

@@0@<filename:W0114-0321.jpg/>
@@1@<SE321><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>. 152
<-P>&#xA757;&#x0308;uis crasso modo/habes circa que interrogare debes. Memento
autem non interrumpere accusantem se: sed post&#xA757;&#x0308; compleuit/
interrogato ordine qui tibi magis placuerit. Nos aliorum ordine&#x0303;
seque&#x0303;tes, secundum decem precepta interrogationes que viden{t$}
necessarie / summatim per capita pro memoriali subi&#x0169;gemus.
&#x00B6; Circa primum preceptum capita nouem occurrunt. &#xF1E1; Prim&#x0169;
est de infidelitate. Si recessit a fide nihil credendo: quod est apo=
stasia a fide. Si nō credidit aliquid fidei: quod est heresis. Si vere
dubitauit de his que sunt fidei: quia dubius in fide infidelis est.
Intellige si deliberato consensu voluit dubitare & non credere.
Si vacillauit in fide citra deliberatum consensum / est veniale.
Si ex timore negauit fidem verbo vel signo / &#xA757;&#x0308;uis non corde:
quia mortale est.</P>
<P>&#xF1E1; Secundum est de idolatria. Si adorauit demone&#x0303;: & breuiter
aliud &#xA757;&#x0308; verum deum.</P>
<P>&#xF1E1; Tertium est de blasphemia dei & sanctorum. Si blasphema
uit deum aut sanctos. Si maledixit de&#x0169; aut sanctos &c. aut in=
iuriose impudica membra sanctorum dixit &c.</P>
<P>&#xF1E1; Quartum est de falso cultu veri dei: vt si iudaic&#x0169; etiā cult&#x0169;
seruauit/aut in cultu ecclesiastico falsum inseruit: quia pernicio
sum esset mendacium cultus.</P>
<P>&#xF1E1; Quint&#x0169; est de su&#xA751;fluo cultu veri dei: vt si fiat excessus corpo
ralis ap&#xA751;atus aut cantus aut soni. q&#x0111; cōiter veniale vr&#x0303;. Sed si ex
cessus cōsistat in hoc &#xA759; adiungi{t$} diuino cultui cantilena aliqua
(siue in voce h&#x0169;ana siue in voce organi) mortale pctm&#x0303; est ex
suo gñe: &#xA757;a iniuria irroga{t$} ecc&#x0142;iastico cultui ac deo / d&#x0169; colitur
huiusmodi cantilenis.</P>
<P>&#xF1E1; Sext&#x0169; est de inuocationibus demon&#x0169; explicita: &#xA757;a mortale est.
Et similiter si familiaritatem aut pactum aut sociale colloqui&#x0169;
cum demone habeat: quia non licet c&#x0169; eis nisi hostiliter aut do=
minatiue diuina virtute se habere. &#xF1E1; Colloqui autem cum
demone in arrepticijs & energuminis vane & curiose (vt a<-P>

@@0@<filename:W0114-0322.jpg/>
@@1@<SE322><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>.
<-P>multis fit) peccatum proculdubio est: quia publicati sunt nobis
hostes. Mortale autem non video/si nihil aliud peius curiositate
aut vanitate occurrit: quia imperfectum quid in genere socialis
conuersationis hoc est.</P>
<P>&#xF1E1; Septimum de incantationibus & diuinationibus per supersti
tio sa / in quibus demonis inuocatio implicite inuenitur: quoniā
mortale est/nisi ignorantia excuset: vt habes in locis proprijs. Et
his annectuntur diuinationes per astra/ somnia/auguria/sortes,
quando superstitiose sunt. & de portantibus breuia superstitiosa
ad collum &c.</P>
<P>&#xF1E1; Octauum de perfidia votorum. Si non impleuit votum tem=
pore debito. Si vouit facere malum: puta percutere. Si vouit nō
facere bonum aliquod: puta non mutuare/ non fideiubere. quia
non solum non valet/sed peccauit vouendo.</P>
<P>&#xF1E1; Nonum est de tentatione dei. Si tentauit deum/ volens deum
succurrere sibi miraculo quum posset se pascere: aut &c.</P>
<P>&#x00B6; Circa secundum preceptum occurrunt tria / iuxta tres comi=
tes iuramenti: iurabitis in iudicio/ iustitia & veritate. hiere. iiij.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad veritatem. Si iurauit assertiue scienter falsum:
vel dubitans assertiue tamen iurauit. Et similiter si promissorie
iurauit non intendens implere. Et similiter si cōminatorie iura=
uit. Et si quod iurauit se facturum noluit implere.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad iustitiam. Si iurauit se facturum malum/preci
pue peccati mortalis.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad iudicium. Si iurauit indiscrete & sine ratio=
nabili causa. Et ad hec reducitur interrogare si fuit causa &#xA759;
aliquis iuraret falsum aut malum/ aut non impleret iurame&#x0303;t&#x0169;.</P>
<P>&#x00B6; Circa tertium preceptum occurrunt quin&#xE8BF;: scilicet de tem=
pore sacro / de actibus sacris / de loco sacro / de rebus sacris/de
personis sacris.</P>
<P>&#xF1E1; Circa primum. Si festos dies violauit / opera seruilia aut alia
ab ecclesia prohibita exercendo aut iubendo illa fieri. Si omisit<-P>

@@0@<filename:W0114-0323.jpg/>
@@1@<SE323><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>. 153
<-P>missam dictis diebus abs&#xE8BF; rationabili causa. Si diem festum
audita missa consumpsit in ludis vanis &c. Si tempore sacro=
rum ieiuniorum (hoc est quadragesime/vigiliarum & quat=
tuor temporum) omisit ieiunare abs&#xE8BF; rationabili causa. Si vio
lauit hec eadem cibis prohibitis.</P>
<P>&#xF1E1; Circa secundum. Si non communicauit in pascate. Si non est
confessus semel in anno. Si confitendo mentitus est. Vel tacuit
aduertenter aliquod mortale: quia in hoc casu confessio vtpote
dimidiata esset iteranda. Si non peregit penitentiam iniunctam.
Si contraxit matrimonium cum personis sanguine iunctis vs&#xE8BF;
ad quartum gradum. Si contraxit matrimonium clandestin&#x0169;.
Si neglexit sacramentum confirmationis pro se aut his quor&#x0169;
curam habet. Si neglexit ire ad predicationem: & scire que
tenetur scire. Si fecit sacros actus (hoc est actus alicuius ordi
nis: vt celebrare / facere diaconatum / & huiusmodi) &
breuiter si dedit aut suscepit sacramentum aliquod in peccato
mortali, hoc est abs&#xE8BF; illius contritione: aut ad hoc faciendum
induxit aliquem. Si excommunicatus ingessit se diuinis: puta
misse/officio/processioni. Si cum excommunicatis participauit
in diuinis extra casus concessos. Si excommunicatus minore ex
communicatione suscepit aliquod sacramentum. Si suspensus
aut irregularis aut interdictus ingessit se prohibitis sibi. &#xF1E1; Si qui
tene{t$} ad offici&#x0169; diuin&#x0169; nō dixit illud. Si ex proposito euagata
mente illud dixit/ in parte precipue notabili. Si dixit illud ita col
lidendo vt non exprimeret dictiones, sed principium & finem
versus sonando: quoniam si vere ita est/non satisfit. Si mutauit
officium ad libitum.</P>
<P>&#xF1E1; Circa tertium. Si violauit locum sacrum (hoc est ecclesiam
aut cimiterium) semine aut sanguine humano. Si violauit loci
ecclesiastici immunitatem, inde furando / rapiendo / vel extra=
hendo vi inde homines. aut ibidem prohibita exercuit vel exer=
ceri fecit: vt iudicia secularia/parlamenta &c, Si interdictum<-P>

@@0@<filename:W0114-0324.jpg/>
@@1@<SE324><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>.
<-P>non seruauit.</P>
<P>&#xF1E1; Circa quartum. Si abusus est sacrame&#x0303;tis/ & precipue eucha
ristia. aut sacramentalibus: puta oleo sancto & huiusmodi. Si
non seruauit formas sacramentorum. Si iniuriam fecit sancto
rum reliquijs aut imaginibus. Si vsurpauit aut occupauit res
mobiles vel immobiles deo dicatas: vt sunt res ecclesiarum.</P>
<P>&#xF1E1; Circa quintum. Si percussit aut quomodolibet violentauit
clericum seu ecclesiasticam personam. Si carnale peccatum
similiter commissum est post ordinem sacrum/aut religionem
aut votum castitatis. Si libertatem a gabellis &c. ecclesiastica&#x211F;
personarum violauit/exigendo ab eis prohibita exigi.</P>
<P>&#x00B6; Circa quartum preceptum occurrunt quin&#xE8BF;: scilicet de
impietate / inhumanitate / inobedientia / inobseruantia & in=
gratitudine.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad impietatem. Si parentes non honorauit. Si illis
non subuenit Si sanguine iunctis debitum honorem & subsi=
dium non impendit. Si patrie si conciuibus & patrie beniuolis
debita non exhibuit auxilia & officia. Si filios aut nepotes sibi
commissos non educauit / instruxit / curauit. si maledixit illis.
si neglexit corrigere illos verbo & verbere vt expedit precipue
in peccatis mortalibus: vt blasphemie &c. Si vxorem vel vir&#x0169;
male tractauit. Si famulos famulas&#xE8BF; male gubernauit: & econ
trario si hi debitum non fecerunt.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad inhumanitatem. Si crudus ad pauperes. Si ad
opera misericordie negligens. Si de superfluo non fecit elemo=
synam. Si existenti in necessitate extrema aut magna/nō subue
nit vt potuit. Si contra pauperes aliquid fecit aut dixit, aut im=
pediuit aliquam eis conferendam elemosynam.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad inobedientiam. Si ex contemptu non obediuit:
seu si non obediuit vt non obediret. Si non obediuit in his que<-P>

@@0@<filename:W0114-0325.jpg/>
@@1@<SE325><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>. 154
<-P>sub precepto mortalis peccati mandata sunt. Si non obediuit in
damnum alicuius. Si non obediuit in his que sunt notabilis im
portantie. Si non obediuit in communibus mandatis. &#xF1E1; Et hic
insere de obseruatione legum & statutorum &c.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad inobseruantiam. Si principibus & his qui in
dignitate sunt constituti non detulit debitum honorem & reue
rentiam & subiectionem verbo & opere. Si magnatibus &c.
non assurrexit &c.</P>
<P>&#xF1E1; Quantum ad ingratitudinem. Si ex contemptu beneficij aut
benefactoris fuit ingratus: seu si ideo fuit ingratus vt esset ingra
tus. Si fuit ingratus verbis. Si affectum non habuit retribue&#x0303;di.
Si memoriam non replicauit recompensandi, sed obliuioni
mandauit beneficium. Sibenefactori detraxit aut malefecit/ aut
fieri fecit.</P>
<P>&#x00B6; Non occides/quintum preceptum. Vbi de iniurijs personali=
bus mortis/mutilationis/vulneris/vinculorum/ carceris/seruitu
tis /cruciatus/& exilij/consistentium in facto.</P>
<P>&#xF1E1; Si occidit aut occidere attentauit. Si infantem tenuit in lecto
cum periculo oppressionis. Si procurauit aborsum viuificato
fetu. Si etiam procurauit aborsum ante viuificatum fetum/sci=
licet primo mense: quia etiam mortale est, minus malum tame&#x0303;.
Si venenum sterilitatis sumpsit aut dedit. Si aliquid hor&#x0169; fieri
fecit/aut dedit consilium auxilium vel fauorem: immo si non
obstitit quum posset/in crimine est.</P>
<P>&#xF1E1; Si mutilauit aut mutilari fecit &c. vt de homicidio interroga
tum est. Et sic de alijs sex / si vulnerauit si vinculauit/si car=
cerauit / si cruciauit quacun&#xE8BF; corporali afflictione / si in
exilium misit / aut aliquid horum fieri fecit &c. vt supra.
Dem&#x0169; si voluntate deliberata aliquid hor&#x0169; desiderauitvt alicui
eueniret.</P>

@@0@<filename:W0114-0326.jpg/>
@@1@<SE326><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>.
<P>&#xF1E1; Ad hec reduc de odio/ira/inimicitia/& bello. Si odio habuit
aliquem. Si desiderauit illi malum/anime vel corporis/ vel ho=
noris/ fame/rer&#x0169; &c. Si gauisus est de malo alicuius: & quali
malo. Si vindictam fecit propria potestate: aut similiter fieri fe=
cit aut optauit fieri. Si noluit parcere inimico quātum ad offen=
sam. si negauit aut subtraxit cōmunia beneficia. Si inimicitias
fouit. Et hic innumera occurrunt de actibus propterea gestis
i&#x0303;ntus & extra: & de peccatis quorum fuit causa aduocando
socios criminis &c. &#xF1E1; Si fecit bellum iniustum. Si iuit ad
bellum iniustum scienter. Si iuit ad bellum dubium de iusti=
tia/abs&#xE8BF; mandato superioris: ita &#xA759; obedientia non excuset.</P>
<P>&#x00B6; Sextum preceptum non mechaberis / de iniurijs venereis:
scilicet de adulterio / incestu / sacrilegio / stupro / fornicatio=
ne / & crimine innaturali.</P>
<P>&#xF1E1; Si cum persona coniugata / est adulterium. Si cum san=
guine iuncta/est incestus. Si cum persona deo dicata per sa=
crum ordinem aut votum solenne religionis / aut etiam per
votum simplex castitatis, semper est sacrilegium. Si cum
muliere virgine / est stuprum. Si cum persona soluta / est
simplex fornicatio. Si innaturaliter persona sola / est molli=
cies. si cum persona alia / est sodomia. &#xF1E1; In his venereis mo
dus innaturalis / hoc est vt mulier supergrediatur / culpabilis
maxime est. Alij vero tolerabiles sunt: & videntur potius
confitentibus relinquendi vt dicant ipsi.</P>
<P>&#xF1E1; De osculis/tactibus & alijs huiusmodi interroga summarie
i&#x0303;nter non coniuges. Inter coniuges nulla quasi cura habeatur
nisi vel ad pollutionem extra actum coniugij agatur / aut cum
periculo talis pollutionis agatur: omnis enim extra cōiugij act&#x0169;
voluntaria pollutio peccatum est contra naturam.</P>
<P>&#x00B6; Septim&#x0169; p&#x0303;cept&#x0169; nō furaberis/de iniurijs &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad res: de furto/
rapina/fraude/vsura/& hmōi. Si furatus est. Si rem alienam<-P>

@@0@<filename:W0114-0327.jpg/>
@@1@<SE327><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>. 155
<-P>inuentā que non habetur pro derelicta/ accepit animo retinendi
pro se. Si ex nau fragio res alienas accepit. Si vendidit aut emit
cum fraude, aut circa precium/aut circa rem/aut circa pondus/
aut circa mensuram / aut circa numerum. Si fecit contractus
vsurarios. Si imposuit nouam gabellam. Si exegit gabellas a
personis ecclesiasticis contra ipsarum exemptiones. Si violente
abstulit rem alienam: aut etiam suam a quieto possessore / &#xA757;&#x0308;uis
male possideret. Si contractum societatis iniuste fecit. Si com/
munia bona vsurpauit. Et de cambijs. Et breuiter hec melius
i&#x0303;psi qui fecerunt sciunt si volunt se accusare: quoniā conscie&#x0303;tia
eorum accusat eos intus.</P>
<P>&#x00B6; Octauum preceptum/non dices falsum testimonium / habet
duo capita magna. Primum de iniurijs iudicialibus. Et hic ex
parte iudicis/ex parte accusatoris/ex parte rei/ ex parte testis / ex
parte aduocati/ex parte procuratoris. &#xF1E1; Secundum de iniurijs
verborum. Et hic de mendacio / detractione/contumelia/rixa/
contentione/litigio/susurratione/irrisione/maledictione.</P>
<P>&#xF1E1; Et quoniam illa que pertinent ad prim&#x0169; caput/non sunt cōia/
sed aut rara aut ad status spectant iudicum/ aduocatorum &c.
ideo vide in locis proprijs. Non pretermittendo circa testes in iu
dicio/an non solum verum dixerint / sed etiam an responderint
iuxta interrogata abs&#xE8BF; sophisticatione. Et similiter si reus in
casu quo tenetur/noluit fateri verum aut mentitus est. & tanto
peius si inde alter (puta actor) infamatus est quasi calumnia
tor &c.</P>
<P>&#xF1E1; De mendacio. Si mentitus est perniciose, hoc est in dam=
num alterius. siue quo ad scientiam / docendo falsa: siue quo
ad res / dicendo &#xA759; res ista non est istius: siue quo ad quod=
cun&#xE8BF; aliud bonum/anime vel corporis vel rerum exteriorum.
Si mentitus est officiose vel iocose. &#xF1E1; Hic annecte de simula=
tione & hypocrisi, que sunt mendacia in facto. Si simula=
tio aut hypocrisis fuit perniciosa: hoc est in damnum &c.<-P>

@@0@<filename:W0114-0328.jpg/>
@@1@<SE328><W>Jnterrogationes cōfessionis</W>.
<-P>aut si fuit adeo affectata/vt pro illa seruanda non curauerit in=
currere mortalia peccata. Si mendicauit quasi egens quum non
egeret. Si finxit reliquias sanctorum aut miracula &c. ad que=
stum. &#xF1E1; Annecte et de iactantia/si perniciosa. Vide in locis suis.
&#xF1E1; De detractione. Si dixit aliquid ad infamiam alterius animo
i&#x0303;nfamandi. Similiter si audiuit aut fouit aut induxit tali animo.
Si non animo detrahendi dixit verba detractoria cum lesione
fame. Si facile retulit ex auditu mala aliorum. Si non defendit
famam proximi iniuste infamati/in casu quo posset, & propte=
rea lesa est proximi fama.</P>
<P>&#xF1E1; De contumelia. Si dixit alicui aliquid criminosum aut conui
tium anime vel corporis animo iniuriandi. Si sine tali animo
dixit/ita tamen &#xA759; notabiliter proximus est iniuriatus. Si ad hec
dedit consilium &c. Si alias leuiter iniurias aliquas dixit. Si
rixatus est, quo animo / & quibus verbis iniuriosis aut minis.
Si comminatus est / & quo animo & quid. Si contentioni
vacauit: & quo animo/an impugnandi veritatem vt impugna
ret veritatem/an ex duricia aut apparentia quadam / & an in
rebus fidei vel mor&#x0169; &c. Si litigiosus fuit/omnibus opponens/
semper quasi molestus in colloquijs &c.</P>
<P>&#xF1E1; De susurratione. Si seminauit discordias aut fouit eas animo
discordiam causandi aut fouendi. Si non eo animo / sed tamen
tam notabiliter vt discordia sequeretur. Si leuiter aliqua dixit
que ingrossatiua sunt animorum.</P>
<P>&#xF1E1; De irrisione. Si derisit aliquem animo confundendi illum. Et
si nō tali animo/tame&#x0303; ita turpiter vt confusiosequeretur. Si ioco
aut leuiter irrisit aliquem.</P>
<P>&#xF1E1; De maledictione. Si imprecatus est malum alicui: & quod
malum/anime vel corporis, vel damnum rerum/ fame &c. si
hoc dixit animo vt eueniret. si ex ira sine animo malo. Si male=
dixit creaturis irrationalibus. Si maledixit diem natiuitatis sue
aut alterius detestando hominem natum/ex consensu deliberato<-P>

@@0@<filename:W0114-0329.jpg/>
@@1@<SE329><W>Jntimiditas</W>. 156
<-P>vole&#x0303;s male nat&#x0169; aut nō nat&#x0169;. Et sic de similibus. &#xF1E1; His annecte
de verbis turpibus/q&#x0303; male morigerati habent in consuetudine.
&#x00B6; Nonum preceptum/non concupisces rem proximi tui/de pec
catis auaricie in corde. Si desiderauit rem alterius iniuste habe
re. Si machinatus est ad damnum alterius.</P>
<P>&#xF1E1; Et hic de propositis & fludijs acquirendi per fas & nefas.
Si fuit mediator aut consultor ad aliquid huiusmodi.</P>
<P>&#x00B6; Decimum preceptum/nō concupisces vxorem proximi tui.
Hic de peccatis carnalibus in corde/& consequenter in loquu=
tione. Si concupiuit mulierem alienam aut cōsanguineam &c.
sc&#x0111;m supradictas species luxurie. Si misit ad hoc nuncios/si li=
teras. si fuit mediator ad hoc aut adiutor. si oculis aut nutibus
prouocauit. Si in ecclesia aliquid hor&#x0169; fecit: & peius si in mis=
sa &c. Et hic occurrunt innumerabiles actus amantium/ quos
ipsi sciunt &c.</P>
<P><INI2><W>Jnterrogationes</W></INI2> autem de septem vitijs ca=
pitalibus non arbitramur
aliter apponendas &#xA757;&#x0308; remittendo ad ipsa vitia: vt scilicet con fes=
sor viderit in verbo superbia que sunt superbie / & in verbo
gloria que sunt inanis glorie / & in verbo auaricia que sunt
auaricie/& sic de alijs: ne contingat idem repetere.</P>
<P>&#xF1E1; Similiter circa status diuersos hominum. siue communes/vt
coniugatorum. siue speciales: vt episcoporum / beneficiatorum
clericorum/religiosorum/visitatorum/iudicum/aduocatorum/
procuratorum/medicorum/magistrorum/doctorum.</P>
<P>&#xF1E1; Artific&#x0169; vero diuerso&#x211F; pctā / in his q&#x0303; fraudis sunt applicata
ad illā materiā maxi&#x0303;e viden{t$} cōsistere: & iō nō duxi replicāda.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Ntimiditas</W></INI2> (qua homo non timet
pericula vite/integrita=
tis membrorum/ & bonorum temporalium,
qñ/vbi/cur/& sicut oportet) peccatum est con
trari&#x0169; fortitudini: quia cōtra rectam est rōne&#x0303;.<-P>

@@0@<filename:W0114-0330.jpg/>
@@1@<SE330><W>Jntrusio. Jnuidia</W>.
<-P>&#x00B6; Est autem peccatum mortale/quando ex consensu deliberato
homo non timet, contra rectam rationem nocendo sibijpsi vel
proximo notabiliter: siue causetur animus hic impauidus ex
minore &#xA757;&#x0308; debeat amore proprie vite &c. siue ex elatione animi:
vt frequentius accidit hominibus putantibus vilis animi esse
timere & separare se a contentionibus / rixis / armis / &c.
&#xF1E1; Veniale autem peccatum hoc est/quando ex stultitia excusa=
bili procedit: scilicet quia quasi stolidus non perpendit pericula,
& ideo non ponderans non timet. Tanta&#xE8BF; posset esse stoliditas
&#xA759; nullum esset peccatum. Est etiam veniale & propter imper
fectionem actus/vt si deest deliberatio (vt in primis motibus)
& propter imperfectionem materie: vt in paruis periculis seu
paruis rebus.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte hic tā pro hoc nō time&#x0303;di pctō &#xA757;&#x0308; pro similibus pecca=
tis in defectu passion&#x0169; consistentibus, &#xA759; quia passiones amoris/
timoris/tristitie/ire/audacie &c. indite sunt nobis ad &#xA753;sequend&#x0169;
nr&#x0303;a bona vel ad fugiendum mala, non sit tibi cure siquis quasi
stoicus ex naturali complexione aut vndec&#x0169;&#xE8BF; animum habeat
aut videatur habere sine passione timoris vel tristitie &c. si tñ
habet illam quantum ad effectum necessari&#x0169;: puta &#xA759; prosequi{t$}
bona prosequenda/ fugit fugienda / cauet cauenda qñ/vbi/cur/
ficut &c. oportet: in hmōi. n. voluntarijs omissionibus consistit
peccatum/siue habeat passionem siue non.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Ntrusio</W></INI2> Crimen est canonicum: quo. s. ali&#xA757;s
honore&#x0303; ecclesiastic&#x0169; seu bñfici&#x0169; abs&#xE8BF;
canonica prouisione acquirit de facto. & intrusus est
& dicitur &#xA757;&#x0308;diu sic tenet: & est in statu eterne damnationis.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Nuidia</W></INI2> (qua homo tristatur de prospe
ritate alterius similis seu equa=
lis. Vel sub alijs verbis/ qua hō trista{t$} de bono
alterius quasi diminuat propriam excellentiā)
peccatum est: quia trista{t$} quis de bono alieno/<-P>

@@0@<filename:W0114-0331.jpg/>
@@1@<SE331><W>Jra</W>. 157
<-P>de quo debet potius gaudere. Et est ex suo genere peccatum
mortale: quia contra charitatem/qua bonum proximorum dili
gere tenemur. Et proprie inuidia est quum aliquis dolet &#xA759; alius
prosperetur/non propter aliud, sed propter hocsolum &#xA759; ille pa&#x211F;
a se distans / bonum seu melius habet: apprehendit. n. inuidus
quasi illius bonum sit sue diminutio excellentie. Qui autem tri
statur de bono alterius propter aliquam conditionem adiunctā
(puta propter damnum inde sequens aut quia caret ipse / aut
quia indignus habet) non est inuidus. Et sunt tres: scilicet timi
dus/emulus & nemesius. de quibus in suis vide locis.</P>
<P>&#x00B6; Et sicut contingit in alijs vitijs / ita hic intellige inuidiam ex
voluntatis consensu esse peccatum mortale. sine deliberatione
autem esse veniale: vt in motibus passionum imperfectis / &
similiter in rebus minimis. &#xF1E1; Nec inuenitur inuidiam humanā
habere plures species. Dico autem humanam propter inuidiam
fraterne gratie/qua quis tristatur de diuine gratie diffusioneseu
participatione: quoniam hec inter peccata contra deum est / &
ponitur peccatum in spiritumsanctum/& est grauissim&#x0169;.</P>
<P><INI6>I</INI6><INI2><W>Ra</W></INI2> Passio est naturalis / qua appetimus
vindictam. Et si ratione reguletur/
non est peccatum: sed si a recta ratione exor
bitet peccatum est. Potest enim vindicta
iusta recte appeti/sicut etiam potest recte in=
fligi: vt quum pater aut prelatus irascitur
contra filij aut subditi delicta & punit.</P>
<P>&#x00B6; Dup&#x0142;r a&#x0169;t discordare pōt a recta rōne. Pri&#x0303;o &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad vindictā
appetitā: quia. s. quispiā appetit vindictā iniustā. siue sit iniusta
sec&#x0169;d&#x0169; se: puta &#xA757;a appetit &#xA759; &#xA757;s occida{t$} qu&#x0169; nō merea{t$} morte&#x0303;.
siue sit iniusta quant&#x0169; ad actore&#x0303;: puta quia licet mereatur mor=
tem/non tamen ab homine priuato. siue sit iniusta quantum ad<-P>

@@0@<filename:W0114-0332.jpg/>
@@1@<SE332><W>Jronia</W>.
<-P>intentionem appete&#x0303;tis: quia licet ille mereatur mortem a iudice,
iste tamen appetit illam non vt iustam sed vt saciatiuam sui
animi. Et sic ira est peccatum mortale/quia contra charitatem.
Ita tamen &#xA759; propter imperfectionem actus, vel ex parte irati/
quia non ex consensu rationis (vt contingit in passionibus añ&#xA757;&#x0308;
vere consentiamus) vel ex parte vindicte / quia minima est
(vt contingit in punitionibus minimis, que si fierent quasi pro
nihilo haberentur) peccatum solummodo veniale intelligas/
sicut in ceteris vitijs humanis. &#xF1E1; Secundo potest a recta ratione
ira discordare quantum ad modum irascendi: puta quia nimis
ardenter intus quis irascitur / aut secundum exteriores motus
nimis excandescit. Et sic si excessiuus modus est nudus, pecca=
tum est veniale. Si autem huic excessui adiaccat aliquid contra
dilectionem dei vel proximi (vt blasphemia aut maledictio ex
animo) esset ex adiacenti mortali mortalis.</P>
<P><INI6>I</INI6><INI2><W>Ronia</W></INI2> Apud morales vitium iactan
tie contrarium significat/sicut
auaricia contrariatur prodigalitati: ita &#xA759; iro=
nia fingit minus de se &#xA757;&#x0308; sit / sicut per opposi
tum iactantia fingit de se maius &#xA757;&#x0308; sit.</P>
<P>&#x00B6; Et quoniam ironia aut negat aliquid ma=
gnum in se quod quis in se recognoscit / aut affirmat de se ali=
quem defectum quem in se non recognoscit, ideo semper pecca
tum est: vtpote mendacij species. Et potest distingui ironia in
officiosam/iocosam & perniciosam. vt perniciosa/ que sola est
peccatum mortale/intelligatur illa ironia que contra charitatem
dei aut proximi tendit: vt quum quis ad decipiendum illa vti{t$}:
iuxta illud. est qui nequiter se humiliat/ & interiora eius plena
sunt dolo. Quum autem aliquis predicat se defectuosum vt
habeatur humilis/incurrit simul contraria vitia. & ironie/fin=
gendo defectus quos nō habet: & iactantie/fingendo humilitate&#x0303;
qua caret. Et &#xA757;a hic e&#x0303; eius finis, iō magis e&#x0303; reus iactātie &#xA757;&#x0308; ironie.</P>

@@0@<filename:W0114-0333.jpg/>
@@1@<SE333><W>Jrregularitas</W>. 158
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Rregularitas</W></INI2> Nō culpa sed pena
est. Nec spectās ad
confessores: quia pariter absoluuntur a peccatis
irregulares & non irregulares. Vnde pertran/
seundum censui, monendo confessorem &#xA759; si ali
cubi peccatum clerici propter quod incurrisset irregularitatem
reseruatum reperit/dicat clerico &#xA759; ipse de seipso ratione&#x0303; reddat:
ne oporteat confessorem reuoluere omnia iura ad vidend&#x0169; oe&#x0303;s
casus quibus incurritur irregularitas. Et sic in similibus (puta
in synodalibus & statutis municipalibus) seruare memento/
ne erres & te exoneres.</P>
<P><INI2><W>Scito</W></INI2> Tamen irregularitatem non solum a laicis incurri
quando&#xE8BF; sine peccato (vt qu&#x0169; iudex occidit ma=
leficum) verum cum clericus etiam male operando incurrit
irregularitatem non propterea peccat mortaliter. ita &#xA759; actus ali=
quis habens annexam irregularitatem non inducit peccat&#x0169; mor
tale, siue exercens illum actum propterea reddatur inhabilis ad
exequutionem sui ordinis siue non: quia plus est facere illud
propter quod homo redditur inhabilis ad susceptionem sacra=
mentorum &#xA757;&#x0308; facere illud per quod inhabilitatur ad exequutio=
nem ordinis: quum suscipere sacramentum sit maius exequutio
ne ordinis/& sit magis de necessitate salutis. Sed primum non
inducit peccatum mortale: vt patet de excommunicatione mi=
nore: ergo nec secundum. Incurritur quippe excommunicatio
minor abs&#xE8BF; mortali peccato/ & tamen priuatur per eam homo
perceptione omnis sacramenti. Et simile est de suspensionis &
interdicti censuris iudicium propter eandem rationem.</P>
<P>&#x00B6; Scito quo&#xE8BF; &#xA759; appellatione irregularitatis homicidij vol&#x0169;tarij
non venit irregularitas propter occisionem hominum in bello
iusto aut iudicio iusto: quoniam vbi non interuenit bomicidi&#x0169;/
ibi non inuenitur irregularitas homicidij. constat autem &#xA759; qñ
homo iuste occiditur non committitur homicidium: quoniam<-P>

@@0@<filename:W0114-0334.jpg/>
@@1@<SE334><W>Judai&#x0292;are. Judeo&#xA75D; cōuersatio</W>.
<-P>homicidium species est criminis: non enim significat occisione&#x0303;
hominis qualemcun&#xE8BF; sed iniustam. ergo non est ibi irregulari
tas homicidij siue voluntarij siue inuoluntarij. Cum quo tame&#x0303;
stat &#xA759; interuenit in huiusmodi alia irregularitas: puta cause san
guinis vs&#xE8BF; ad mortem. Et hec ideo sint adiecta vt sciant priui=
legiati in dispensatione irregularium citra homicidium volun
tarium/posse se dispensare in omnibus casibus occisionis huma
ne in quibus non interuenit crimen homicidij. Nec sint decete=
ro propter hec soliciti ad petendum dispensationem a papa: quia
ipsi possunt dispensare.</P>
<P><INI1><W>Jrrisio</W></INI1> Vide supra in verbo derisio.</P>
<P><huifu>I</huifu><INI2><W>Vdai&#x0292;are</W></INI2> (siue seruando sabba=
tum / siue alia iudeorum
custodiendo) peccatum mortale est/ad supersti
tionem falsi cultus diuini spectans.</P>
<P><INI9>I</INI9><INI2><W>Vdeorum</W></INI2> Cōuersatio illi
cita est christia
nis / in generali quidem quantum ad
assiduam seu familiarem conuersa=
tionem. &#xF1E1; In speciali vero quantum
ad decem. Primo ad simul habitād&#x0169;.
Secundo ad simul conuiuandum.
Tertio ad simul balneand&#x0169;. Quarto
ad vocandum illos in infirmitate.
Quinto ad percipiendum medicinas ab eis. Sexto ad nutriend&#x0169;
infantes eorum in domibus eorum. Septimo ad seruiend&#x0169; eis
vt illorum famuli. Octauo ad esse seruum eorum. Nono ad
preficiendum seu permittendum illos in aliquo officio publico
inter christianos. Decimo ad comede&#x0303;d&#x0169; azima illo&#x211F;: vt videre
potes extra de iudeis. et. xxviij. q. i. in pluribus capitulis.</P>

@@0@<filename:W0114-0335.jpg/>
@@1@<SE335><W>Judeo&#xA75D; cōuersatio</W>. 159
<P>&#x00B6; Et quoniam in multis apposita est pena excommunicationis
(vt in pri&#x0303;o/tertio/quarto/quinto & vltimo/in ca. nullus. xxviij.
q. i.) secundum autem dicitur sacrilegum / sextum vero &
septimum committitur prelatis vt compellant per ecclesiasticā
censuram, nono quo&#xE8BF; censura excommunicationis ferenda in=
dicitur. xvij. q. iiij. ca. constituit. ideo cautum oportet confessorem
in huiusmodi non ferre vnam de omnibus sententiam, sed
quedam nullo pacto pertransire: qualia sunt omnia que quasi
continuam conuersationem aut multam familiaritatem inge=
runt (vt cohabitare / famulari domestice quouis ministerio
&c.) & &#xA759; tolerentur in officijs publicis. Primum. n. horum
periculum habet annexum subuersionis: iuxta illud apostoli.
modicum fermentum totam massam corrumpit: & propterea
inhibitum est. Secundum autem derogat dignitati fidei: & id
circo est interdictum.</P>
<P>&#x00B6; Quedam autem si abs&#xE8BF; contemptu non sunt seruata/ ex in=
curia aut aliqua causa rationabili/saltem secundum transgresso
rum iudicium, tolerari possunt: vt cenasse cum eis/aut balneat&#x0169;
simul esse/vocasse ad curam egritudinis/& similia. Spectand&#x0169;
siquidem est ad tria. Primo ad obedientiam/cui non contraue=
nitur si desit contemptus. Secundo ad finem precepti/qui est ne
fides fidelium periculo corruptionis exponatur: contra quem
fieret si familiaritas/ aut illorum super christianos prefectura
quelibet permitteretur. Tertio ad alium finem precepti / scilicet
dignitatem fidelium seruandam. contra quem fieret & per illo
rum officia publica / & per azimorum illorum comestionem/
& per conuiuia: ipsis enim tan&#xA757;&#x0308; diuina profitentibus / nostra
abhominantibus, christiani quasi prophanos se exhiberent/illis
deferendo. Et omnibus cōsideratis secundum diuersitatem tem=
porum / locorum & personarum est iudicandum, saluando
semper tria predicta.</P>

@@0@<filename:W0114-0336.jpg/>
@@1@<SE336><W>Judicis pctā</W>.
<P><INI6>I</INI6><INI2><W>Vdicis</W></INI2> Peccata sunt in duplici diffe
rentia. quedā nan&#xE8BF; sunt con
tra diuinum vel naturale ius: quedam cōtra
ius positiuum.</P>
<P>&#x00B6; Et peccata quidem iudicis prima principa
lia sunt quin&#xE8BF;. Primum est iudicium iniu=
stum in toto vel in parte. &#xF1E1; Secundum est iudicium temerari&#x0169;,
quando sine sufficientibus testibus/documentis & iuris ordine
quo ad necessaria iudicat/etiam si eueniret inde sententia iusta:
quia non debet iudicare nisi ex sufficientibus ad iudicium.</P>
<P>&#xF1E1; Tertium est iudicium vsurpatum, quando vel non sibi sub=
ditam personam/vel opus non sibi subditum (puta occultum)
iudicat. &#xF1E1; Quart&#x0169; quasi extraiudiciale est iniusta remissio pene:
quando scilicet iudex etiam si princeps fuerit / relaxat penam
homicidij/mutilationis/latrocinij/ & huius modi/ in damnum
reipublice aut partis. Magnum siquidem reipublice nocumen=
tum communiter infertur quum mali impunes euadunt: quia
crescunt mali: & qui sunt mali aut ad malum proni, audent
perturbare/ vulnerare/occidere/ &c. Nec excusat commutatio
pene in pecuniariam / nec pax a parte habita: quoniam princeps
est custos iusti. Ita &#xA759; abs&#xE8BF; rationabili causa vtens huiusmodi
vocatis clementijs / peccatum mortalissimum incurrit: immo
reus est homicidiorum &c. consequentium. &#xF1E1; Quintum est
negatio seu dilatio iustitie/presertim petite. Dico autem preser=
tim petite: quia tenetur etiam non petitam iustitiam facere,
vigilando & inquirendo/ac purgando rempublicam malis ho=
minibus punitionibus. Sed tanto grauius peccat petitam negan
do aut procrastinando iustitiam: & tenetur de expensis & dam
nis illorum quibus negatur vel differtur sine rationabili causa.
Et quodlibet horum quin&#xE8BF; est peccatum mortale: quia est in=
iustitia, que ex suo genere est mortale peccatum.</P>
<P>&#xF1E1; Annexa autem peccata sunt innumera / iuxta multitudinem<-P>

@@0@<filename:W0114-0337.jpg/>
@@1@<SE337><W>Judicium remerarium</W>. 160
<-P>causarum que possunt iudicem inducere ad aliquid dictorum.
Potest nan&#xE8BF; ex odio vel vindicta/ex auaricia/ex amicitia alicu
ius/ex ambitione/ex ignorantia culpabili/ ex timore mundano
&c. incurrere hec peccata.</P>
<P>&#x00B6; Ex positiuo autem iure/siue canonico/siue ciuili/siue munici
pali, tot incurrunt peccata quot transgrediuntur prohibita. Que
non tenetur confessor scire, sed ipsi iudices tenentur scire que
spectant ad officium suum. Et propterea ipse seipsum probet si
est iudex ordinarius / si violauit que sunt ordinarij. Et si est
iudex delegatus/si violauit que sunt delegati: puta petere aut
recipere preter esculenta paucorum dierum / & expensas in
casu: quia ecclesiasticus tenetur restituere. de re scriptis in. vi.
ca. statutum. & cum ab omni. de vi. & ho. cle. Secu=
laris autem non potest preter esculenta plus&#xA757;&#x0308; quattuor aureos
recipere / si causa excedit centum aureos: vt ciuiles leges
statuunt. Sed hec sint exempli causa dicta, ipsi de seipsis
loquantur.</P>
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Vdicium</W></INI2> Temerarium (quo homo
quicun&#xE8BF; sine sufficienti cer=
titudine iudicat proximum de animo seu inten
tione) peccat&#x0169; est: quia nemo debet diffinitiue
asserere e&#x0303;t in suo corde quod nescit/ in p&#x0303;iudici&#x0169;
presertim alterius. Et si sic iudicat proximum de peccato mor/
tali / peccat mortaliter: quia sine sufficienti causa despicit proxi
mum / & in corde suo dat illi iniuriosum locum abs&#xE8BF; rationa
bili causa. Si autem iudicat de peccato veniali/ aut de mortali
non assertiue in corde suo determinat &#xA757;&#x0308;uis credat firmiter &
temerarie, nō peccat mortaliter: quia non diffinitiue iudicat, sed
venialiter/magis & minus grauiter iuxta qualitatem signorum
estimandi & affectus male dispositi.</P>

@@0@<filename:W0114-0338.jpg/>
@@1@<SE338><W>Jurare q&#x0169;olicitum</W>.
<P>&#x00B6; Vbi quo&#xE8BF; pro timoratis cōscientijs / meme&#x0303;to discernere inter
iudicium operis & iudicium persone. Nam siquis non plus
sciens audit aliquem maledicentem (puta in mala hora) aut
videt aliquem exercentem aliquem turpem actum/ & credens
actus huiusmodi esse sc&#x0111;m se peccata mortalia iudicat illos pec
cati mortalis, non incurrit peccatum iudicij temerarij de quo
est cōmunis sermo: quoniam non iudicat personam sed opus.
nec errat in iudicio personali sed in iudicio rerum. T&#x0169;c autem
iudicaret temerarie/ quando esset iudicium personale: ita &#xA759; ex
parte intentionis seu animi iudicaret illum peccare mortaliter/
audens diffinire in actibus dubijs aut venialibus intentionem
mortalem.</P>
<P><INI5>I</INI5><INI2><W>Vrare</W></INI2> si suos habet comites/ iudicium/
iustitiam & veritatem, actus
virtutis religionis est: vtpote profitens deum
infallibilem omnium notitiam ac veracitate&#x0303; ha
bere. Propter q&#x0111;script&#x0169; est. laudabuntur omnes
qui iurant in eo.</P>
<P>&#x00B6; Contrariantur autem iuramento duo crimina. periurium/&
iurare per falsos deos aut creaturas. Et de periurio quidem in
loco suo in ferius tractabitur.</P>
<P>&#xF1E1; De hoc autem crimine quod grauius est / nec habet nomen
proprium, aduerte &#xA759; ad blaspbemiam reducitur: quia dum ali=
quis intendit vere iurare/intendit testimonium infallibile affer=
re: & dum per creaturam quancun&#xE8BF; aut falsum deum iurat/
profitetur creaturam illam seu illum estimatum deum esse in=
fallibilem testem, quod est proprium dei veri: ac per hoc attri
buit quod est proprium dei/alteri, quod est blasphemare. Est
ergo iurare per creaturas aut falsum deum / plus&#xA757;&#x0308; periurium:
quia est peccatum blasphemie.</P>
<P>&#xF1E1; Veruntamen quum christiani iurare videntur per creaturas<-P>

@@0@<filename:W0114-0339.jpg/>
@@1@<SE339><W>Taruar&#x0169; vsus. Tatrocini&#x0169;</W>. 161
<-P>(vt per sancta euangelia aut per sanctos &c.) pie interpre=
tandum est: hoc est secundum christianum more&#x0303; & sensum:
hoc est vt intentio iurantis sit deum in creatura afferre in teste&#x0303;/
& non ipsam secund&#x0169; se creaturā. Et iuxta hanc distinctione&#x0303;
discerne diuersa scripta prohibentia & concedentia iurare per
creaturas. Nam prohibentia intelliguntur de creaturis secund&#x0169;
se: concedentia intelliguntur de creaturis vt in eis est deus.</P>
<P><INI5>L</INI5><INI2><W>Aruarum</W></INI2> Vsus illicitus ex circunstan
tia aliqua reddi{t$}, & nō est
secundum se illicitus: vt patet ex hoc &#xA759; in repre
sentationibus est licitus. Nec sol&#x0169; redditur illici
tus ex malo fine/ et incongruo t&#xA751;e/loco & mō,
sed ex conditione persone plurimum pensandus est. Nam quia
tempore quo quasi insanire licet larue assumuntur, iuuentutis
hec est licentia: & propterea a grauibus viris aliena censetur.
&#x00B6; Et licet magnates etiam ecclesiastici ad excusandas excusatio
nes in peccatis / dicant se maxime decere vt laruati incedant vt
possint libere discurrere incogniti/quod non deceret illos mani=
festos, nihilominus non excusantur. Tum quia tales non egent
propter graues toto anno occupationes huiusmodi recreatione.
Tum quia non ad recreandum animum / sed ad superfluam
agunt delectationem. Tum quia non curant cognosci, immo
plures eorum volunt cognosci. Tum quia scandalizantur pu=
silli ex prelatis presertim ecclesiasticis laruatis. Et merito / quia
personas subeunt leuium & iuuenum secundum more&#x0303;. Et hoc
est valde pensandum: scriptum est enim. qui scandalizauerit
vnum ex istis pusillis/ expedit ei vt suspendatur mola asinaria
in collo eius &c.</P>
<P><huifu>L</huifu></INI3><W>Atrocinium</W></INI2> (quo obsessor viarum siue
publice siue occulte &#xA751; vim
aufert res a transeuntibus) spe&#x0303;s est rapine/& mani=
feste peccatum mortale: a quo denominantur latrones.</P>

@@0@<filename:W0114-0340.jpg/>
@@1@<SE340><W>Tenocini&#x0169;. Tex iniusta</W>.
<P><huifu>L</huifu><INI2><W>Enocinium</W></INI2> (quo persona mediat/
fouet/allicit ad venerea
aliena) peccatum est mortale, tanto grauius
quanto reatum in se habet omnium crimin&#x0169;
que inde sequuntur. Hinc. n. lenones & lene
persone infames satis note denominantur.</P>
<P><INI5>L</INI5><INI2><W>Ex</W></INI2> Iniusta peccatum est maximi criminis:
nec meretur vocari lex/statutum/aut &c.
sed corruptio legis.</P>
<P>&#x00B6; Consurgit autem iniquitas legis ex quattuor.
Primo ex materia: vt quum mandatur fieri ali=
quid quod est peccatum/& precipue mortale: vt sunt leges de
sacrificando idolis/de fallendo proximum. &#xF1E1; Sec&#x0169;do ex forma:
vt sunt leges grauantes inequaliter subditos inequalitate propor
tionis, que cōstituit iniustitiam distributiuā. Vt quum fit edict&#x0169;
de colligendis decem milibus ducatorum a populo, ita &#xA759; tales
soluant centum & tales viginti &c. quum tamen secundum
proportionale&#x0303; iustitiam econuerso forte fieri deberet: sed quia
attenditur ad fauores vel ad amicitiā/ideo sic inique distribui{t$}
onus. Et sic de similibus. &#xF1E1; Tertio ex authore legis: quia scilicet
non habet potestatem statuendi/vel non habet potestatem super
illos vtpote exemptos/aut su&#xA751; illā rem seu illud opus. &#xF1E1; Quarto
ex fine: quia non ordinatur in veritate ad commune bonum,
sed ad proprium commodum principis.</P>
<P>&#xF1E1; Et quocun&#xE8BF; horum modorum lex seu mandatum iniustitiā
habeat, non solum est iniqua / sed non obligat subditos ad sui
obseruantiam. &#xF1E1; Ad secundum modum spectant oe&#x0303;s gabelle
inique ex forma: vt viden{t$} omnes gabelle de his que deferun{t$}
pro proprio vsu, que etiā ex ciuili iure sunt prohibite. Ad quar=
tum autem omnes inique ex non durante amplius fine: vt si ga
bella fuit posita ad faciendum muros ciuitatis, perfectis muris
iniusta est si perseuerat exactio.</P>

@@0@<filename:W0114-0341.jpg/>
@@1@<SE341><W>Libel. famosus. Lr&#x0303;a&#xA75D; aliena&#xA75D; a&#xA751;tio</W>. 162
<P><huifu>L</huifu><INI2><W>Jbellus</W></INI2> Famosus (quo quis proxi=
mum infamat exponendo in
iuriosam alicui scedulam vt inueniatur/legatur
&c.) ad detractionis crimen spectat/si actoris
nomen occultatur. Si vero seipsum nominat/
ad cōtumelie nequiciā &#xA751;tinet. Et &#xA751;&#xA751;ea sem&#xA751; est scelus magn&#x0169;.</P>
<P><INI6>L</INI6><INI2><W>Jteras</W></INI2> Alienas sigillatas a&#xA751;ire inui
to dño/pctm&#x0303; est iniustitie &
curiositatis. Interuenit siquide&#x0303; in hoc o&#xA751;e in
iustitia: qm&#x0303; fit iniuria custodienti literas sub
sigillo: ideo. n. apponi{t$} sigill&#x0169;/vt custodiatur
scriptura interior per sigillum.</P>
<P>&#x00B6; Et quia custoditur duobus/scilicet mittenti & ad quem mit=
titur (mittens siquidem/custodiam sigilli apposuit vt sic custo
dita litera perueniat ad eum ad quem mittit) ideo appellatione
domini in &#xA753;posito venit vter&#xE8BF;. Et &#xA751;&#xA751;ea nisi alter eo&#x211F; cōsentiat/
aperitur sigillum inuito domino. Et vtri&#xE8BF; fit iniuria: quia ius
aperiendi quod vtri&#xE8BF; soli conuenit / non solum vsurpatur sed
tollitur: non. n. restat quod aperiatur post&#xA757;&#x0308; apertum est. &#xF1E1; Curio
sitas quo&#xE8BF; inuenitur in hoc actu: quia ad hoc aperiuntur litere
vt legantur/vt sciat legens id quod scire non decet / aut saltem
vnde scire non decet: quia ex alienis secretis non decet acquirere
notitiam. Est igitur peccatum iniuste curiositatis aperire literas
sigillatas inuito domino.</P>
<P>&#x00B6; Et &#xA757;a iniustitia ex suo gñe est mortale pctm&#x0303; formaliter loque&#x0303;
do, ideo actus iste ex suo gñe est pctm&#x0303; mortale si formaliter fiat.
&#xF1E1; Dup&#x0142;r nan&#xE8BF; cōtingit hoc facere. Primo formaliter & &#xA751; se,
hoc est ex inte&#x0303;tione iniuriam talem faciendi: sicut detrahens
animo detrahendi/ & dice&#x0303;s conuitium animo iniuriandi &c.
Et sic est mortale: quia iniuria ista non est inter paruulas in=
iurias / que quasi pro nihilo ab hominibus habentur: sed est
iniuria estimata ab hominibus: vt patet. Et si quera{t$} in quo<-P>

@@0@<filename:W0114-0342.jpg/>
@@1@<SE342><W>Literarum alienar&#x0169; apertio</W>.
<-P>iniustitia hec nocet proximo, dicendum est &#xA759; leditur proximus
in proprio iure custodie scriptor&#x0169; suorum: quod contra ius gen
tium violatur/quasi ius legatorum inanimatorum: cōmuni. n.
fidei sigilla lr&#x0303;ar&#x0169; credita intelliguntur. &#xF1E1; Alio modo aperiuntur
lr&#x0303;e sigillate non animo iniuriam hanc irrogandi. Et tunc non
proprie incurritur iniustitia: quia non fit iniustum formaliter/
sed materialiter. ac per hoc non est peccat&#x0169; mortale/nisi actus
redeat in naturam sue forme aliunde: puta ex nocumento subse
quuto in fama/honore/rebus &c. vel forte ex excellentia perso
ne offense/puta principis: vel ex alio accidente.</P>
<P><INI2><W>Exhis</W></INI2> A&#x0169;t hr&#x0303;e potes tria spālia. Prim&#x0169; est/&#xA759; siquis sigil
latas alienas lr&#x0303;as legat sub ratihabitiōis spe in mit
tente vel ad que&#x0303; mittitur, excusatur: quia non aperit inuito dño.
&#xF1E1; Secund&#x0169; est/&#xA759;siquis hmōi literas aperiat ex curiosa leuitate
putans pro certo &#xA759; non sunt ibi scripte res importantie/paratus
tamen ad secretum si casu ibi inueniretur aliquid secreto tenen
dum, peccat quidem sed venialiter tantum: quia nec per se facit
iniustum/nec per accidens redit iniustum materialiter in natu=
ram formalis iniustitie: quia nullum est periculum nocume&#x0303;ti.
&#xF1E1; Tertium est, &#xA759; authoritate publica ex causa rationabili a&#xA751;ire
hmōi literas/non est iniustum &#xA757;&#x0308;uis fiat inuito dño: quia respu=
blica ius habet prouidendi sibi oportune: ad prouidam autem
cautelam publici boni spectat tempore belli vigilare super insi=
dijs / proditionibus & tractatibus &c. que per literas possent
significari. Et idcirco excusantur aperientes huiusmodi literas
de mandato publico ex causa belli aut alia rationabili causa. Et
sibijpsi imputet extraneus vel dominus ecclesiasticus aut secu=
laris qui mittit literas / si displicet factum: scire enim debet/
&#xA759; nulli iniuriam facit qui vtitur iure suo. Et hac eadem rōne
(quia scilicet vtitur iure suo) maritus aperit literas vxoris
seu ad vxorem/& pater filiorum/& prelatus religiosorum. &
sic de similibus.</P>

@@0@<filename:W0114-0343.jpg/>
@@1@<SE343><W>Litigium. Litigare pro t&#xA751;alibus</W>. 163
<P><INI6>L</INI6><INI2><W>Jtigium</W></INI2> Duo significat pctā. Alte&#x211F;
quod vocatur cōtentio/qua
quis contra veritatem ex proposito litigat. de
qua superius dictum est. Alterum quod pro
prium nomen non habet/quo homo in con/
uersatione humana omnibus opponit verbo
vel motu aliquo: ac per hoc molestam habet conuersationem,
vtpote tristitiam ingerens his cum quibus conuersatur. Est a&#x0169;t
peccatum hoc contrarium affabilitati: qua homo conuersatur
cum omnibus delectabiliter vt decet.</P>
<P>&#x00B6; Et potest hoc peccatum incurri dupliciter. Vel formaliter: hoc
est ex intentione contristandi hominem contradicendo. Vel ma
terialiter: hoc est abs&#xE8BF; hmōi intentione. Et vtro&#xE8BF; mō est pctm&#x0303;:
quia cōtra rectā rōnem/exigente&#x0303; homine&#x0303; debere conuersari de=
lectabiliter vt decet. Et cōiter est pctm&#x0303; veniale / &#xA751;&#xA751; paruitatem
nocumenti intenti seu subseque&#x0303;tis: nam hmōi tristitia minim&#x0169;
quid est. Si tñ intenderet aliquis confundere hominem aut con
temptibilem reddere per hmōi contradictiones, esset peccatum
mortale/propter notabile proximi nocumentum.</P>
<P><INI5>L</INI5><INI2><W>Jtigare</W></INI2> In iudicio pro t&#xA751;alibus rebus
sibi iuste debitis/vt quotidie fit,
pctm&#x0303; est quadrup&#x0142;r. &#xF1E1; Primo ex irrōnabili cā:
puta si ex cupiditate seu auaricia aut pertinacia
quadā vel opprime&#x0303;di aut molestandi cā litiga{t$}.
&#xF1E1; Secundo ex modo personali: si contentiose & quasi inimice/
non colloquendo &c. litigatur. &#xF1E1; Tertio ex mō iudiciali: si frau
dulenter/si peruerse producendo / probando/ prorogando &c.
litigatur. &#xF1E1; Quarto ex scandalo pusillor&#x0169;: vt contingit qñ frater
contra fratrem, aut religiosi contra laicos grauatos filijs & filia
bus / seu alias indigentes &c. quibus deberent donare/litigant.
Deberent enim prepositi proponere capitulo / & cum capituli
consilio blanda charitate aut donare/aut differre in pinguiorem<-P>

@@0@<filename:W0114-0344.jpg/>
@@1@<SE344><W>Ludus peccatum</W>.
<-P>fortunam. Hec enim est vera fides boni dispensatoris rerum
christi: & non scandalizare mundum litibus/quasi suffocando
debitorem (redde quod debes) pretextu ecclesie: quasi christus
non habeat vnde aliunde cultores suos pascat.</P>
<P><INI9>L</INI9><INI2><W>Vdere</W></INI2> Ex duplici capite inue=
nitur peccatum. vel ex
genere ludi/vel ex circunstantijs.</P>
<P>&#x00B6; Ludus autem ex proprio genere
peccatum est/qui consistit in actioni
bus turpibus vel iniustis. Et distingui
tur in tria genera. &#xF1E1; Primum genus
est / qu&#x0169; ludus assumit turpia verba
vel facta. Et si quide&#x0303; verba vel facta
sint peccata mortalia / ludus est peccatum mortale: si autem
verba vel facta sunt peccata venialia / ludus quo&#xE8BF; erit peccat&#x0169;
veniale. &#xF1E1; Secundum genus est / quum ludus assumit nociua
proximo: siue noceant in persona/siue in fama / siue in honore
&c. Et sic semper est peccatum mortale: quia nocere proximo
est mortale peccatum: nisi propter imperfectionem actus excu=
setur. Esto tamen hic prudens interpres: quoniam moderata
hastiludia & moderata gladiatoria & similes exercitationes ar
morum que parum nocumenti periculo exponunt ob cōmune
bonum militaris discipline/que exercitatione comparatur prouo
catur & fouetur, non comprehenduntur sub his dānatis ludis.
&#xF1E1; Tertium genus est/quum in ludum assumuntur sanctorum
gesta, tan&#xA757;&#x0308; contemnantur & in derisionem deducantur: hoc. n.
peccatum mortale est / iniuriam inferens non homini sed deo
in sanctis aut sacris suis.</P>
<P><INI2><W>Ludus</W></INI2> Vero ex circunstantijs malus censetur ex septe&#x0303;.
Primo ex fine: vt siquis ita esset affectus ludo
vt multum tempus consumeret in ludis, & hoc esset veniale:<-P>

@@0@<filename:W0114-0345.jpg/>
@@1@<SE345><W>Luxuria</W>. 164
<-P>vel etiam nō curaret de preceptis dei vel ecclesie propter lud&#x0169;,
quia hoc esset mortale. &#xF1E1; Secundo ex persona: vt si dedecet perso
nam talem ludere tali ludo/vt prelatos &c. &#xF1E1; Tertio ex loco: vt
si in ecclesia luderetur. quod esset mortale quo ad ludos theatra
les & similes. Veniale autem si sine rationabili causa quis ibi
luderet ad scaccos. &#xF1E1; Quarto ex te&#x0303;pore: vt si diebus festis nimis
abstraheretur a diuinis propter ludum. &#xF1E1; Quinto ex qualitate:
vt si talis ludus (puta alearum) sit prohibitus. Hodie tamen
solis clericis prohibiti quidam ludi videntur: vide in verbo cleri
cus. laicis enim omnis ludus non sec&#x0169;dum se malus licitus vr&#x0303;:
nisi vbi specialiter prohibitio seruari cōsueuit. &#xF1E1; Sexto ex modo:
vt si fraudule&#x0303;ter ludatur. &#xF1E1; Septimo ex abusu, dum multi ludo
qui causa recreationis licitus & sanctus est / abutuntur vt
negociatione ad lucrum. ita &#xA759; non ludunt propter delectatio=
nem principaliter / & pecuniam interponunt quasi stimulum
ad vere ludendum, sed ludunt principaliter propter lucrum.
Et hoc semper est peccatum: quoniam est dare operam turpi
lucro: si tamen nulla alia deformitas immisceatur/non est pec=
catum mortale.</P>
<P><INI5>L</INI5><INI2><W>Vxuria</W></INI2> Apud morales peccatum gene=
rale est animi superfluitatibus
vacantis. Appropriate tamen vsurpa{t$} pro super
fluitate in venereis. Et sic ponitur vnum inter
septem vitia capitalia.</P>
<P>&#x00B6; Potest autem dupliciter superfluitas venereorum inueniri.
Primo secundum solas circunstantias: vt contingit inter coniu
ges. Et sic communiter est venialis luxuria.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo secundum ipsam speciem actus: vt contingit in for
nicatione/stupro/adulterio/&c. & his que ad hec ordinantur.
Et sic semper est mortale peccatum: vt de qualibet specie in suo
loco patet.</P>

@@0@<filename:W0114-0346.jpg/>
@@1@<SE346><W>Magistrorum peccata</W>.
<P><INI6>M</INI6><INI2><W>Agistrorum</W></INI2> Pctā circa tria sunt:
doctrinā/mores/ &
lucrum.</P>
<P>&#x00B6; Quantum ad doctrinam peccatur primo
docendo noxia anime, siue cōtra fide&#x0303; catholi
cam/siue contra bonos mores. Et hoc siue di
recte siue indirecte: hoc est ex mō dicendi magnificando cōtra
ria/& quasi despiciendo ea que sunt fidei seu bonorum mor&#x0169;:
vt contingit doctoribus multis philosophie/ & poetis arroganti=
bus sibi philosophie authoritate&#x0303; libertate ingenij & contemptu
fidei & bonorum mo&#x211F;: quasi non sint veri philosophi nec veri
poete qui boni christiani sunt. &#xF1E1; Sec&#x0169;do docendo falsa vt vera.
Et hoc si ex industria fit / incurritur mendacium perniciosum
mentiendo in his que ad perfectionem spectāt intellectus: qualia
sunt scibilia omnia: nocume&#x0303;tum. n. inferre in bonis intellectus/
non est minus &#xA757;&#x0308; nocere in bonis corporalibus. Secus autem est
mentiri de aliquo singulari: quoniā singularia non sunt scibilia/
& illorum notitia non per se spectat ad perfectionem intel=
lectus. Si autem non ex proposito falsum dicitur in scibilibus/
non est peccatum mortale: quum non sit mendacium nisi ma=
terialiter. nisi forte nocumentum notabile inde proueniens ex
incuria aut temeritate doctoris asserentis temere falsum/reducat
actum in naturam mendacij/tan&#xA757;&#x0308; non curauerit mentiri in no
cume&#x0303;tum aliorum. &#xF1E1; Tertio negligendo studere vt docere bene
possit &c. &#xF1E1; Quarto nolendo docere aliquid egregium ex in=
uidia. &#xF1E1; Quinto deuiando scolasticos auditores ab alijs doctori=
bus in damnum ipsorum auditorum & iniuriam doctoris. Et
hoc esset mortale si sic fieret.</P>
<P>&#x00B6; Quantum autem ad mores non solum peccat minus corri=
gendo vel excedendo in correctione, sed quod magis vrget fo=
uendo aut inuitando ad turpia seu ludos &c. sunt. n. cause mul
torum per hoc malorum inde subsequentium in adolescentulis.<-P>

@@0@<filename:W0114-0347.jpg/>
@@1@<SE347><W>Maledictio</W>. 165
<-P>&#x00B6; Quo ad lucrum vero peccatur/si exigit plus&#xA757;&#x0308; sibi debeatur/
aut a quibus non sibi debetur.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Aledictio</W></INI2> Qua quis imprecatur ali=
cui malum/pecccatum est
mortale ex suo genere: quia contra charitatem
est cupere alicui malum.</P>
<P><INI2><W>Aduertenda</W></INI2> Tamen sunt hic quattuor. Primum
est / &#xA759; est sermo de malo sub rōne
mali/& non sub ratione boni honesti vel vtilis: hoc est/ad ma
ledictione&#x0303; requiri{t$} &#xA759; desidere{t$} hōi mal&#x0169;: puta mors / infamia/
damn&#x0169; rerum/infirmitas/& siquod aliud mal&#x0169; occurrit. Ita &#xA759;
nō desideren{t$} ista illi vt iustitia dei aut reipublice habeat suum
loc&#x0169;: sicut letabi{t$} iustus qu&#x0169; viderit vindictā. Et similiter &#xA759; nō
desiderentur ista illi vt medicina corrigens ill&#x0169; & reducens ad
sanitate&#x0303; anime, aut saltem reuocans ab oppressione bonor&#x0169;. Sed
desiderantur ista proximo non curando plus: hoc. n. est deside=
rare malum formaliter.</P>
<P>&#x00B6; Secund&#x0169;/&#xA759; sermo est de creatura rōnali, cui soli pōt aliquid
mali obuenire. Vbi caute aduerte/ &#xA759; si maledicuntur creature
irrationales abs&#xE8BF; alia adiunctione, peccatum est ociosi verbi. Si
vero maledicerentur vt sunt creature dei. non esset simplex
maledictio / sed blasphemia: sicut etiam blasphemia est ma=
ledicere sanctos aut deum. Si autem maledicerentur in or=
dine ad homines: vel vt sunt res alicuius (vt siquis impre=
cetur sterilitatem agro alicuius/aut mortem pecudibus alicuius/
&c.) perinde esset vt imprecari damn&#x0169; homini qui est dñs. Vel
vt sunt cōtentiue/& breuiter relatiue ad bona h&#x0169;ana: vt siquis
hac ratione maledicat diem natiuitatis sue vel alterius, idem est
acsi maledixisset hominem illum nascentem. Si vero rela=
tiue ad mala humana / null&#x0169; peccat&#x0169; est: sicut nec maledicere<-P>

@@0@<filename:W0114-0348.jpg/>
@@1@<SE348><W>Maledictio</W>.
<-P>humanis malis. sic enim iob maledixit diem natiuitatis sue/pro
quanto continet tot mala culpe & pene huius vite. Et dauid
montes gelboe/pro quanto ibi occisus est populus domini. Et sic
de similibus. Demonem demum maledicere absolute non est
peccatum: quia ratione status sui mali intelligitur a christianis
maledici.</P>
<P>&#x00B6; Tertium est/&#xA759; maledictio dupliciter incurritur: scilicet vel
per se, hoc est ex intentione maledicendi vt malum eueniat.
Et sic est peccatum mortale si homo maledicitur directe vel in
directe: vt declaratum est. Nisi propter imperfectionem actus.
vel ex parte mali/quia minimum pro nihilo reputatur: vel ex
parte affectus / quia non ex consensu rationis cupiebat. Et ma=
terialiter incurritur maledictio, quum quis maledicit verbo/
sed non animo maledicendi, sed ex surreptione vel lapsu lingue
aut malo vsu huiusmodi profert. Et est veniale peccatum.</P>
<P>&#x00B6; Quartum est/vt non fallaris confessor quo ad duo. Primo
ad discernendum si persona irata maledixit ex animo vel non:
nam non oportet inspicere ad tempus quietis/ sed ad tempus ire
& furoris. Ex hoc enim &#xA759; post iram persona quieta nollet ma=
lum illi cui imprecata est/non habetur signum sufficiens &#xA759; nō
maledixit ex animo, sed solummodo &#xA759; non perseuerat in malo
animo. Sed oportet scire si tunc quando imprecabatur / passio
ire & furoris intantum preualuit &#xA759; flexit voluntatem ad con=
sensum, ita &#xA759; tunc voluisset vt eueniret quod imprecabatur.
Nam si sic est/non excusatur a mortali: sicut nec qui ex nimio
libidinis ardore consentit vt vellet fornicari, &#xA757;&#x0308;uis transacta ten/
tatione nollet & gaudeat &#xA759; non fecerit / & multum doleret si
fecisset. simile est. n. hic & ibi.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo ad discernendum animum eius qui maledixit irra=
tionali creature respectiue ad bona humana: puta maledictus
sit dies in qua natus es / aut in qua natus sum/& similia. qm&#x0303;
ipsimet qui dicunt non intelligunt verborum propri&#x0169; sensum/<-P>

@@0@<filename:W0114-0349.jpg/>
@@1@<SE349><W>Maleficium</W>. 166
<-P>&#xA759; scilicet redundet in maledicendum illum hominem nascen=
tem. Et propterea oportet examinare animum dicentis / si tunc
per illam maledictionem optabat aliquid mali notabilis illi ho/
mini, siue sit ipsemet siue alter. nam si optando illi malum nota
bile dicit maledictus dies in qua natus es/ quasi optans ill&#x0169; non
fuisse natum aut fuisse male natum, peccatum est mortale
sine dubio. Si vero ex ira maledicit diei illi/ & intendit &#xA759; dies
sit maledictus / sed non intendit per hoc velle vt ille habue=
rit vel habeat malum ex natiuitate sua, peccatum veniale est:
quia intentio maledici non protenditur ad cupiendum malum
proximi.</P>
<P><INI5>M</INI5><INI2><W>Aleficium</W></INI2> Peccatum est generale quo
quis nocet proximo. Vsur=
patur tamen appropriate pro peccato quo quis
nocet proximo per aliquam demonis inuocatio=
nem. Vnde malefici dicuntur qui impediunt cō
summationem matrimonij / pueros ledunt aut etiam occidunt/
& queuis alia mala incantationibus suis inferunt. &#xF1E1; Constat
autem crimen hoc esse mortale ex duplici capite: & quia inuo
catio est demonum / & quia nociuum est humano generi.
Confunditur tamen plerun&#xE8BF; nomen maleficij ad inuocationes
demonum etiam vtiles hominibus / quum disputatur an liceat
maleficium soluere maleficio altero.</P>
<P><INI2><W>Vbi</W></INI2> Scito/&#xA759; soluere maleficium alio maleficio/ peccatum
quo&#xE8BF; est mortale: quoniam maleficium est secund&#x0169;
se prauum/ & nulla potest intentione bene fieri. Et similiter in
ducere maleficum paratum ad maleficia perpetranda/adsoluen
dum maleficium alio maleficio, est peccat&#x0169; mortale: quia nulla
ratione licitum est inducere hominem quant&#x0169;cun&#xE8BF; paratum/
ad offendendum deum. &#xF1E1; Nec habet locum in proposito distin
ctio inter inducere ad peccandum & vti iniquitate alterius pa=
rati ad peccandum / vt distinguitur in vsura & in iuramento<-P>

@@0@<filename:W0114-0350.jpg/>
@@1@<SE350><W>Malicia</W>.
<-P>infidelium: quoniam illa distinctio non habet locum nisi in illis
in quibus actio petita pōt ab illo parato fieri sine peccato si vult/
& ex iniquitate sua prouenit &#xA759; apponit ipse peccatum. tunc. n.
petens petit opus bonum, sed quia ille a quo petitur nō vult nisi
cum peccato efficere/ideo petens vtitur iniquitate parati & non
communicat peccato illius. Verbigratia. petens mutuum ab vsu
rario/petit opus bonum scilicet mutuum, quod vsurarius si vel
let posset sine peccato concedere. & similiter petens iurament&#x0169;
ab infideli/petit opus religionis sanctum scilicetiurare, quod
idolatra potest si vult sine peccato concedere / recognoscendo
verum deum & per illum iurando. In proposito autem petitur
a malefico vt soluat maleficium, quod ille non potest etiam si
vult prestare sine peccato. Et propterea conuincitur quis &#xA759; petit
peccatum/ & inducit paratum ad peccandum: digni aute&#x0303; sunt
morte (inquit apostolus) non solum qui faciunt/ sed etiā qui
consentiunt facientibus.</P>
<P>&#xF1E1; Si autem maleficus sciret maleficium factum consistere in
laqueo ibi alligato / nullum peccatum esset rogare vt solueret
illam alligaturam: quia hic nulla interuenit demoniaca opera/
sed humana tantum actio, quam quilibet alius posset efficere si
sciret vbi essetilla alligatio.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Alicia</W></INI2> Peccatum est generale / quo hō ex sola
intentione mali eligit malum. Hinc. n.
distinguendo peccantes ex malicia vel infirmitate vel
ex malo vsu, excusamus illos qui ex passione aut vsu aut impru
dentia peccant/aggrauantes eos qui nō nisi quia intend&#x0169;t mal&#x0169;
eligunt peccare: sunt. n. pessimi in quoc&#x0169;&#xE8BF; gñe peccent: difficile
enim viden{t$} corrigi posse. Cōtingit tñ &#xA751;&#xA751; imperfectione&#x0303; actus
esse veniale pctm&#x0303; ex malicia: vt siquis vana mendacia eligit di=
cere ex intentione huius mali quod est vane mentiri / & non
propter aliud. Est siquidem imperfectio actus ex parte mali / &#xA757;a
non est malum perniciosum.</P>

@@0@<filename:W0114-0351.jpg/>
@@1@<SE351><W>Matrim onium</W>. 167
<P><INI9>M</INI9><INI2><W>Atrimonium</W></INI2> quātum ad
peccata que
in illius contractu interueniunt/tractan
dum est primo: deinde de peccatis que
in illius vsu occurrunt.</P>
<P>&#x00B6; In contrahendo igitur matrimoni&#x0169;
per verba de presenti potest ex septem
capitibus peccat&#x0169; incurri. Primo agen=
do contra impedimenta dirimentia.
Secundo contra impedimenta non derimentia. Tertio contra
modum. Quarto cōtra intentionem sacramenti. Quinto ex in=
tentione finis mali. Sexto ex prepo stera intentione finis. Septi
mo ex indignitate persone.</P>
<P><INI2><W>Quantum</W></INI2> Ad primum/impedimenta dirimentia cō
tinentur in his versibus. Error / conditio/
votum/cognatio/crimen: cultus disparitas/ vis/ordo / ligamen/
honestas: si sis affinis/si forte coire nequibis: hec socianda ve=
tant connubia/ facta retractant.</P>
<P>&#x00B6; Quorum summaria explanatio est. Primum impediment&#x0169;
est error circa substantiā persone: puta intendit &#xA757;s contrahere c&#x0169;
primogenita/& supponitur alia, erratur ibi in persona. Sed si
erretur in qualitate (puta &#xA757;a nō est bona aut diues aut sana &c.
vt ei dicebatur) non suffragatur.</P>
<P>&#xF1E1; Secundum est conditio/scilicet seruilis. nam si ignoranti ser=
uitutem/libero datur serua/quam si sciret seruam non accipe=
ret, non tenet matrimonium.</P>
<P>&#xF1E1; Tertium est votum/scilicet solenne religionis approbate, siue
fuerit professio expresse siue tacite facta: nam illius matrimo=
nium nullum est.</P>
<P>&#x00B6; In quarto impedimento clauduntur tria impedimenta iuxta
tres cognationes: scilicet naturalem/spiritualem & legalem. Co
gnatio naturalis tollit matrimonium vs&#xE8BF; ad quartum gradum<-P>

@@0@<filename:W0114-0352.jpg/>
@@1@<SE352><W>Matrimonium dirimentia</W>.
<-P>inclusiue: ita &#xA759; inter consanguineos ac cōsanguineas in primo/
sec&#x0169;do/ tertio & quarto gradu nō potest esse matrimoni&#x0169;. &#xF1E1; Co
gnatio spiritualis/que contrahitur in baptismo vel confirmatio=
nis sacramento, tollit matrimonium sc&#x0111;m tres tantum lineas.
Prima est inter spiritualem parentem & filium seu filiam: hoc
est inter tenentem ad baptismum vel chrisma/ & baptizatum
seu confirmatum. Secunda est inter compatrem & cōmatre&#x0303;.
Tertia est inter fratres spirituales: hoc est personam bap tizatā
seu confirmatam/ & filios seu filias naturales patris spiritualis.
Et aduerte hic duo. Primum / &#xA759; idem est iudicium de tenente
ad baptismum & baptizante. Secundum &#xA759; idem est iudicium
de tenente ad baptismum & illius vxore/ si iam consummat&#x0169;
matrimoni&#x0169; erat. &#xF1E1; Cognatio legalis (que cōtrahi{t$} ex adoptio=
ne alicuius in filium seu filiam) tollit matrimonium sc&#x0111;m tres
lineas. Prima est inter adoptantem & adoptatum / ac illius fi=
lium/& iterum filium filij & deinceps. Secunda est inter filios
naturales ac legitimos adoptātis & adoptatum. Tertia est inter
vxorem adoptantis & adoptatum/& inter vxorem adoptati &
adoptantem. Inter quas ponitur differentia/&#xA759; tam prima &#xA757;&#x0308; ter
tia est perpetua: secunda autem temporalis/ scilicet &#xA757;&#x0308;diu manet
in potestate patris adoptantis. & ideo mortuo patre/aut emanci
pato filio naturali vel adoptiuo, potest i&#x0303;ter eos esse matrimoni&#x0169;.
&#x00B6; Quintum impedimentum est crimen. quod duplex est: adul
terium & homicidium. Sed quattuor conficiuntur hinc casus
i&#x0303;mpedientes. Primus est ex puro homicidio, quando alter con=
iugum procurat alterum occidi per aliquam tertiam personam.
nam inter coniugem remanentem & personam illam tertiam
consortem in homicidij talis crimine/ non potest esse matrimo
nium in perpetuum: vt patet extra de conuersione infidelium.
ca. laudabilem. &#xF1E1; Secundus est ex homicidio mixto adulterio,
quando alter coniugum adulteratur / & per se vel alium occi=
dit alterum coniugem. nam inter remanentem coniugem &<-P>

@@0@<filename:W0114-0353.jpg/>
@@1@<SE353><W>Matrimonium dirimentia</W>. 168
<-P>personam illam cum qua adulterium commissum fuerat / non
potest esse coniugium: vt patet extra de eo qui duxit in matri.
quam pol. per adul. ca. super hoc. &. xxxi. q. i. siquis viuente.
Et scito &#xA759; multi & forte omnes exponunt hos duos casus limi/
tando cum vna conditione: scilicet si dictum homicidium fiat
ea intentione vt sit seu fiat matrimonium inter predictos. ita &#xA759;
si non propter hanc intentionem coniux occidens per se vel ali&#x0169;
occidat suum coniugem/non incurrit impedime&#x0303;tum dirimens
matrimonium. Sed quum hoc spectet ad ius positiu&#x0169; / & iura
non inueniantur apponere dictam conditionem (vt patet dicta
capitula intuenti) nec aliquis alius canon allegetur hanc limi=
tationem apponens, nescio qua securitate limitatio hec asseri
possit. &#xF1E1; Tertius casus est ex adulterio nō puro / sed mixto pro=
missioni fide vallate &#xA759; quum alter coniux morietur accipiet ill&#x0169;
vel illam in coniugem: siue precedat siue sequatur adulterium
huiusmodi promissio. Nam inter istos adulteros cum tali pro=
missione in eternum non potestesse coniugium: vt patet extra de
eo qui duxit in matri. quā pol. per adul. ca. siquis vxore. et. xxxi.
q. i. ca. relatum. &#xF1E1; Quartus casus est ex adulterio quo&#xE8BF; mixto
contractui secundi matrimonij de presenti, ita &#xA759; isti non so=
lum adulterium commiserunt / sed de facto coniuges se fece=
runt stante altero eorum ligato in priore matrimonio: nec re=
fert an adulterium precedat aut sequatur huiusmodi con=
tractum secundi matrimonij. nam inter istos sic adulteros non
potest vn&#xA757;&#x0308; esse coniugium: vt patet extra de eo qui duxit in
matri. quam pol. per adul. ca. significauit. & ca. ex literarum.
& ca. siquis. Et hunc casum intellige cum grano salis: hoc
est si persona soluta / puta bertha / sciebat esse coniugatam
personam illam cum qua contraxit matrimonium & cōmisit
adulterium/puta ioannem. Sciebat inquā aut tunc qñ contraxit:
aut si tunc nesciebat & postea sciuit / & nihilominus post&#xA757;&#x0308;
sciuit commisit adulterium illud / scilicet cum illa persona<-P>

@@0@<filename:W0114-0354.jpg/>
@@1@<SE354><W>Matrimonium dirimentia</W>.
<-P>coniugata cum qua ignoranter contraxerat scilicet cum ioanne.
Si vero personam illam scilicet ioannem esse coniugatam nesci
uit &#xA757;&#x0308;diu vixit alter coniux scilicet ioannis / sed post illius morte&#x0303;
tantum sciuit, potest si vult matrimonialiter coniungi cum ea=
dem persona/scilicet ioanne (vt patet in ca. propositum. & ca.
veniens. de eo qui duxit in matri. quam pol. per adul.) quoniā
ipsa bertha nun&#xA757;&#x0308; commisit adulterium cum ioanne formali=
ter. i. ex intentione, sed materialiter tantum: quia putabatse cum
proprio marito dormire. &#xF1E1; Aduerte hic adiungi dictis quattuor
casibus quintum: scilicet si mulier occiderit vxorem alterius vt
i&#x0303;llum habeat in maritum, aut econtrario si vir occidit maritum
alterius vt illam habeat in vxorem: ita &#xA759; inter talem homicidā
sic & illum seu illam relictam non potest esse coniugium. Et
allegatur ca. siquis viuente. xxxi. q. i. Sed quoniam canon ille
loquitur de homicidio coniugis non puro sed mixto adulterio
(vt patet intuenti) & hec ex positiuo iure robur trahunt, ideo
in solis illis casibus qui in iure positiuo sunt/ standum videtur.
&#x00B6; Sextum est disparitas cultus: ita &#xA759; inter baptizatum & non
baptizatum non potest esse matrimonium. Si a&#x0169;t sint baptizati
&#xA757;&#x0308;uis heretici & apostate/tenet matrimonium.</P>
<P>&#x00B6; Septimum est vis / hoc est violentia. Et sub hoc clauditur
non solum violentia absolute/ sed violentia per metum cadente&#x0303;
in constantem virum. qui metus in proposito diffinitur quadru
plex: scilicet stupri/ siue status / verberis / at&#xE8BF; necis. Ita &#xA759; siue
metu mortis/siue verberum/siue status. i. libertatis/siue stupri/
consentiens in matrimonium, non consentit sufficienter ad per=
petuum matrimonij vinculum: vult enim ecclesia matrimonia
que perpetua sunt/habere consensum non qualemcun&#xE8BF; sed libe
rum. Potest autem impedimentum hoc tolli / si postea libere
vult consentire in quod prius coactus aut non consensit aut non
liber consensit / sed ex metu cadente in constantem virum: vt
dictum est.</P>

@@0@<filename:W0114-0355.jpg/>
@@1@<SE355><W>Matrimonium dirimentia</W>. 169
<P>&#x00B6; Octauum est ordo / scilicet sacer. Nam ordinatus in sacris
non potest contrahere matrimonium: & si contrahit/non valet.</P>
<P>&#x00B6; Nonum est ligamen / scilicet alterius coniugij. Alligata. n.
persona alteri coniugi per verba de presenti / non potest contra=
here cum persona alia: & si contrahat & consummet etiam
matrimonium secundum / nihil valet, etiam si primum non
sit consummatum/ sed oportet stare in primo.</P>
<P>&#x00B6; Decimum est honestas: hoc est publice honestatis iustitia/
vetans illos inter quos sunt vel fuerunt sponsalia/ posse contra=
here cum consanguineis alterius partis vs&#xE8BF; ad quartum gra=
dum. Ita &#xA759; ioannes mortua sua sponsa/non potest cum consan
guineis sponse olim sue contrahere, & similiter ex partesponsi:
statuit. n. ecclesia sponsum & sponsam quo ad hoc pares marito
& vxori carnaliter commixtis.</P>
<P>&#x00B6; Vndecim&#x0169; est affinitas: hoc est pare&#x0303;tela contracta ex carnali
commixtione naturali consummata viri & mulieris: siue sint
maritus & vxor/siue quecun&#xE8BF; alie persone. & durat vs&#xE8BF; ad
quartum gradum. Ita &#xA759; personis carnaliter sic commixtis/puta
petro & anthonia, non potest petrus aliquam anthonie consan=
guineam vs&#xE8BF; ad quartum gradum habere vxorem: quia sunt
effecti sibi affines. & similiter anthonia non potest aliquem
consanguineum petri vs&#xE8BF; ad quartum gradum habere in mari
tum: quia sunt sibi effecti affines.</P>
<P>&#x00B6; Duodecimum impedimentum est impotentia coeundi: siue
hoc proueniat ex natura siue ex maleficio perpetuo. Et quia hoc
impedimentum quum accidit subiacet speciali examini acciden
tis facti quod a prelatis ecclesie fit, ideo sufficiat confessori hoc
nosse. &#xF1E1; Hec sunt impedimenta que & impediunt matrimo=
nium cantrahendum/& dirimunt illud si de facto contractum
fuerit, etiam si fuerit cōsummatum & inde geniti filij & filie.
Hoc est primum caput ex quo contingit peccare in contrahen=
do matrimonium.</P>

@@0@<filename:W0114-0356.jpg/>
@@1@<SE356><W>Matrimonium impedientia</W>.
<P><INI2><W>Secundum</W></INI2> Vero caput ex quo peccatur in contra
hendo matrimonium, constat ex impe
dimentis non dirimentibus quidem matrimonium/ sed impedi
entibus & efficientibus vt de iure non possit contrahi matri=
monium/ si tamen contrahatur valet.</P>
<P>&#x00B6; Sunt autem impedimenta hec. xi. Prim&#x0169; est interdictum ec
clesie: si episcopus vel curatus inhibeat aliquibus ne contrahant
propter aliquam rationabilem occasionem/ donec constet clare
si est aliquod impedimentum inter eos. Sc&#x0111;m est votum sim=
plex castitatis. Terti&#x0169; est sponsalicium cum altera persona.
Ille enim qui habet castitatis votum/& iste qui iam promi=
sit alteri, non debet violare fidem suam: sed ille debet seruare fi
dem deo / iste homini. Quartum est siquis iunctus est alteri
cathecismo, quia tenuit ip&#x0303;m ad cathecism&#x0169; qui fit ante baptis=
mum. Quintum est incestus cum affinibus, hoc est cum con=
sanguineis coniugis. ita &#xA759; talis punitur vt decedente coniuge nō
possit cotrahere matrimonium cum quacun&#xE8BF; persona. Sextum
est vxoricidium. Septimum est raptus aliene sponse. Octauum
est proprij filij de fonte vel ad chrisma susceptio insidiosa ma
trimonio, vt scilicet coniux priuetur debito matrimoniali. No
num est presbytericidium. Decimum est solennis penitentia.
Et vndecimum coniugium scienter cum moniali.</P>
<P>&#xF1E1; Hec enim impedimenta ex institutione ecclesie sunt: preter
sc&#x0111;m & terti&#x0169;/que ex nature iure sunt, quia ad fidelitate&#x0303; spe=
ctant. Et prim&#x0169; quant&#x0169; ad clandestin&#x0169;: quia cōtra more&#x0303; h&#x0169;ane
societatis est. &#xF1E1; Et scito pctm&#x0303; esse mortale si cum tribus primis
impedime&#x0303;tis cōtrahi{t$} mr&#x0303;imoni&#x0169;: hoc est si contra interdictum
ecclesie iudice prohibente/si contra vot&#x0169; simplex/si cōtra spon=
salici&#x0169; alterius cōtrahitur mr&#x0303;imoni&#x0169;. &#xA757;a mr&#x0303;imonia clandestina
totaliter dānata sunt/ & ecclesie debetur obedientia omnimoda
in re tanta, & fide&#x0303; tā deo &#xA757;&#x0308; homini violare in re tanta mortalis
offensa est. Notanter a&#x0169;tdixi contra votum simplex & contra<-P>

@@0@<filename:W0114-0357.jpg/>
@@1@<SE357><W>Matrimonialis cōtractus pctā</W>. 170
<-P>spōsalici&#x0169; alterius: &#xA757;a si&#xA757;s post vot&#x0169; simplex contraheret animo
tñ ingrediendi religione&#x0303; ante&#xA757;&#x0308; cōsummet mr&#x0303;imoni&#x0169;, nō contra
heret cōtra vot&#x0169;: quia non cōtraheret c&#x0169; animo violandi vot&#x0169;,
ac &#xA751; hoc nō peccaret mortaliter cōtrahendo. Sed teneretur im=
plere vot&#x0169;: immo teneretur ad religionem profitendam/ ex quo
posuit se in statu in quo non pōt aliter implere castitatis votum
nisi per religionis professionem. Similiter non contraheret cōtra
sponsalicium/si sponsalicia essent soluta.</P>
<P>&#xF1E1; C&#x0169; reli&#xA757;s a&#x0169;t octo impedime&#x0303;tis cōtrahere/si contemptus desit
noli iudicare mortale, si nō est consuet&#x0169; petere dispensationem.
& reuera si non est in memoria homin&#x0169; &#xA759; ep&#x0303;i dispensent circa
hec/viden{t$} tacite cōsensisse. Tutior tñ pars est eligenda, vt hñs
aliquod ho&#x211F; impedime&#x0303;to&#x211F; nō dirime&#x0303;tium petat dispensationem
salte&#x0303; secrete &#xA751; tertiā &#xA751;sonā ab ep&#x0303;o/vt licite cōtrahat. Potest. n. in
omnibus episcopus dispensare, nisi circa votum & sponsalici&#x0169;:
quia aliunde &#xA757;&#x0308; ex positiuo iure hec robur habent peccati. Hec
de secundo capite.</P>
<P>&#x00B6; Tertium caput vñ pecca{t$} in cōtractu mr&#x0303;imonij / est modus
clandestinus. Et hic modus dup&#x0142;r intelligi{t$}. &#xF1E1; Primo si contra=
hitur omissis bannis vtscian{t$} impedime&#x0303;ta siqua sint &c. Et hoc
he&#x0303;t loc&#x0169; vbi hec cōsueuer&#x0169;t seruari. vbi āt non cōsueuer&#x0169;t hec
fieri/nō incurri{t$} pctm&#x0303; omittendo hec que ex posinuo sunt iure.
&#xF1E1; Alio mō intelligr&#x0303; si cōtrahi{t$} non in facie ecclesie: hoc est oc=
culte sine sufficientibus testibus &#xA757; ecclesiā representant. Et quia
hoc est de iure nature / tum ratione publici actus qui exigitur
ad hoc vt in sociali vita persone se habeant vt coniuges / tum
ratione scandali/tum ratione periculi quotidiani quo transitur
ad secunda coniugia omisso coniuge clandestino, ideo hoc non
potest fieri abs&#xE8BF; peccato mortali/nisi per accidens: vt si post con
tractum de facto tantum matrimoni&#x0169; in facie ecclesie & con=
summat&#x0169;/ad cor rediens alter cōiugum qui impedime&#x0303;ti secreti
dirimentis est conscius obtenta dispensatione cōtrahere iterum<-P>

@@0@<filename:W0114-0358.jpg/>
@@1@<SE358><W>Matrimonialis cōtractus pctā</W>.
<-P>velit, tunc abs&#xE8BF; testimonio sufficit contrahere ad euitandum
scandalum. immo debet etiam coniugi occultare / & petere vt
pro sua consolatione velit iterum acceptare se in coniugem/&
sic contrahere. nam cessant in huiusmodi casu omnia inconue=
nientia. Possunt etiam per accidens contingere multi casus excu
santes a mortali cōtractum clandestin&#x0169; ad horam/ quasi statim
publicandum. De quibus vide si vis in commentarijs nostris
super tertia parte diui tho. circa finem.</P>
<P>&#x00B6; Quartum caput peccati in contrahendo matrimonium est
intentio contra sacramentum. Et hoc peccatum commune est
sacrilegium contra quodlibet ecclesie sacramentum / quando
persona exteriori actu simulat sacramentum, quia secundum
intentionem interiorem non intendit sacramentum suscipere
seu efficere: vt siquis dicat accipio te in coniugem/ & non in=
tendit quod dicit. Huiusmodi. n. mendacium perniciosum &
sacrilegium non solum mortale est peccatum/ sed irrit&#x0169; reddit
sacramentum: & tenetur talis deceptor satisfacere lese parti/
&c. Simile sacrilegium irritans matrimonium committitur
contrahendo matrimonium cum pacto contra aliquod trium
bonorum matrimonij, scilicet fidei/prolis & sacramenti: vt si
deducatur in pactum sterilitas/aut separatio totalis/aut non red
dendum debitum: hoc enim est contra fidem / primum cōtra
prolem/secundum a&#x0169;t contra sacramentum. Et ideo vltra pec=
catum non tenet matrimonium: vt patet extra de conditionibus
appo. ca. vltimo.</P>
<P>&#x00B6; Quintum caput peccati in contrahendo matrimonium / est
intentio mali finis. Et hoc quo&#xE8BF; peccatum commune est reli&#xA757;s
sacramentis & bonis actibus exterioribus: semper. n. est pctm&#x0303;
exercere illa ad malum finem. Vnde contrahere matrimonium
ad finem malum (puta ad libertatem adulterandi / ad furan=
dum/ad occidendum/ ad lenocinandum &c.) peccatum est
mortale manifestum.</P>

@@0@<filename:W0114-0359.jpg/>
@@1@<SE359><W>Matrimonialis cōtractus pctā</W>. 171
<P>&#x00B6; Sextum caput peccati in contrahendo matrimonium/est in=
tentio prepostera respectu finium seu bonorum ex coniugio ex=
pectatorum: expectantur siquidem ex coniugio primo proles/
secundo vitatio fornicationis, tertio amicitia affinium / vtilitas
bonorum temporalium / delectatio carnalis cum coniuge &c.
Quando ergo aliquis contrahit & non principaliter propter
prolem (nisi senes sint) peccatum interuenit veniale. Quādo
vero nec propter prolem nec propter vitandam fornicationem
mouentur ad contrahendum/ sed propter commoditatem tem=
poralium bonorum aut obsequior&#x0169;, preposterus est ordo fini&#x0169;.
Et similiter qñ &#xA751;&#xA751; nihil ho&#x211F; principaliter/ sed &#xA751;&#xA751; pulcritudine&#x0303;
coniugis & delectationem &c. valde preponitur delectatio cete
ris bonis: & quia non seruatur debitus rationis ordo / peccat&#x0169;
incurritur. Nun&#xA757;&#x0308; tamen propter hec & similia incurritur pctm&#x0303;
mortale/nec interuenit abusus sacramenti: quia non ordinatur
proptereasacramentum coniugij ad finem extraneum, sed rema
net ordinatum ad suum finem/qui est mutua potestas corpor&#x0169;
coniugum / & sanctificatio eorum vt sciat vnusquis&#xE8BF; suum
vas possidere in sanctificationem. quoniam intendunt se habere
vt coniuges secundum ecclesiā: sed aduenticius finis delectatiōis
vel diuitiarum &c. ponitur vt est finis non coniugij, sed vel
quare magis cum ista &#xA757;&#x0308; cum illa cōtrahat: vt iac ob maluit cum
rachele pulcra &#xA757;&#x0308; lia lippis oculis contrahere. vel mutationis
voluntatis ad applicandum se ad contrahendum coniugium:
sicut dauid quia egebat calefaciente se/ mutauit voluntatem vt
acciperet vxorem abisac sunamitem. sicut etiam sacerdos non
celebraturus hodie / mutat voluntatem vt complaceat alicui/
& celebrat. Non enim propter hec / sacramenta ordinan=
tur ad hec, sed mutationes nostrarum voluntatum. In his
igitur aut non inuenitur peccatum si voluntas est ordinata:
aut veniale / quando inordinata est intentio preponens post=
ponenda.</P>

@@0@<filename:W0114-0360.jpg/>
@@1@<SE360><W>Matrimonialis cōtractus pctā</W>.
<P>&#x00B6; Septimum caput peccati in contrahendo matrimonium est
indignitas persone. Et hec est duplex. Prima est excommuni=
cationis: vt si persona esset excommunicata fiue maiore siue mi
nore excommunicatione: quia excommunicatio minor excludit
a passiua participatione sacrame&#x0303;torum. Constat autem vtrun&#xE8BF;
coniugem suscipere sacramentum matrimonij quum contrahi
tur per verba de presenti. &#xF1E1; Secunda est peccati mortalis: vt si
esset in peccati mortalis statu. Censetur autem quilibet in pecca
to mortali esse / si post&#xA757;&#x0308; commisit mortale peccatum non est
contritus: si autem est contritus/iam non est in peccato mortali.
Igitur ante&#xA757;&#x0308; contrahant matrimonium/debet vter&#xE8BF; conteri de
omnibus peccatis suis. Et si tunc non confitetur/ & scit aut du=
bitat se excommunicationi maiori aut minori subiacere, faciat
se absolui/vt digne possit contrahere: nam cōtrahens cum altera
excommunicationum scienter aut cum peccato mortali scie&#x0303;ter,
peccat mortaliter peccato sacrilegij, notabilem exhibens sacra=
mento irreuerentiam.</P>
<P><INI2><W>Matrimonii</W></INI2> Peccata quantum ad vsum coniugij
sunt ex capitibus. xiiij. Primo ex fine.
Secundo ex modo. Tertio ex indispositione. Quarto ex &#xA751;iculo.
Quinto ex debito. Sexto ex loco. Septimo ex tempore. Octauo
ex more. Nono ex voto. Decimo ex adulterio. Vndecimo ex
abufu. Duodecimo ex impudicitijs. Tertiodecimo ex qualitate
dānata. Quartodecimo ex innaturalitate contra ipsum matri=
monij vsum.</P>
<P>&#x00B6; Primum igitur caput peccati in coniugij vsu est finis. nam
causa generandi exercendus est/aut in remedium concupiscen
tie. Si igitur solius delectationis causa fit, peccatum est / ve=
niale tamen.</P>
<P>&#x00B6; Secundum caput peccati est modus innaturalis. Et quia infi
niti sunt modi quos humana delectatio adinuenit, hoc scito &#xA759;
nisi ex rationabili caufa mutetur naturalis modus seruatosem&#xA751;<-P>

@@0@<filename:W0114-0361.jpg/>
@@1@<SE361><W>Matrimonialis vsus pctā</W>. 172
<-P>vase naturali/semper est peccatum. Et nisi modus sit intantum
exorbitans vt impediat posse concipere (hoc est posse bene reci
pere semen ita vt posset concipere si aliud non obstaret) com=
muniter est peccatum veniale. Videtur autem valde obstare fa
cultati concipiendi si mulier super virum sit: & propterea hoc
videtur mortale aut prope. Si tamen posset mulier sic cōcipere/
noli damnare.</P>
<P>&#x00B6; Tertium autem caput est ex indispositione menstruorum.
Mulier. n. menstruata peccat petendo debitum: redde&#x0303;do autem
excusatur si viro consulit. Non tamen est peccatum mortale
petere aut reddere menstruatam: quia nulli facit iniuriam qui
vtitur iure suo.</P>
<P>&#x00B6; Quartum caput est periculum aut aborsus aut notabilis no=
cumenti: hoc enim est manifeste contra charitatem proximi:
nam vita prolis & sanitas mariti/bona sunt non ledenda. Vnde
non curare de hmōi est peccatum mortale.</P>
<P>&#x00B6; Quintum caput est debitum. Nam negare debitum coniu=
gale petenti coniugi/peccatum est mortale ex suo genere: quia
est iniustitia. &#xF1E1; Excusatur tamen coniux a reddendo debito in
duobus casibus. Primus est si non potest sine periculo vite vel
egritudinis: quoniam debitum coniugij intelligitur salua consi=
stentia & sanitate subiecti. De periculo autem infectionis lepre
canonica lex non eripit/dicens authoritate apostoli pauli teneri
sanum coniugem reddere debit&#x0169; leproso exigenti: vt patet extra
de coniu. leproso. ca. quoniam. Quod tamen a quibusdam mo=
derate exponitur: scilicet quando ex redditione debiti non immi
net sano periculum infectionis. Et satis rationabiliter: quoniam
redditio debiti coniugalis intelligitur salua non solum consisten
tia sed sanitate subiecti. quia non tenetur egritudinem notabile&#x0303;
incurrere propter reddendum debitum hoc: generandi. n. opus
ordinatum est a natura ad bonum speciei sine malo indiuidui.
Et ideo sicut non tenetur incurrere ex hoc notabilem debilitate&#x0303;,<-P>

@@0@<filename:W0114-0362.jpg/>
@@1@<SE362><W>Matrimonialis vsus pctā</W>.
<-P>ita nec lepram/que maius malum est. Vnde in huiusmodi casu
videtur standum consilio medicorum de periculo infectionis
consideratis particularibus circunstantijs & qualitatibus.
&#xF1E1; Secundus est/si petens fornicationem commisit: quia ex hoc
alteri authoritate domini licet coniugis thorum dimittere. Ad
hunc casum reducuntur omnes casus / in quibus coniux perdit
ius exigendi debitum. Nisi ergo rationabile impedimentum ad
sit/peccat mortaliter negans debitum/ etiam si dies pasce fuerit
in quo debeant communicare.</P>
<P>&#x00B6; Sextum caput est locus duplex: sacer/ vel publicus. Nam
actus polluens locum sacrum/non potest licite ibi exerceri: con=
stat autem &#xA759; omnis effusio voluntaria seminis humani polluit
locum sacrum, sicut effusio sanguinis iusta a iudice facta: vnde
committeretur sacrilegium etiam tempore obsidionis in ecclesia
matrimonio vtendo. Nec incōuenit coniuges teneri ad castitate&#x0303;
ex penuria loci: quum teneantur ex mutua absentia per multos
annos viro existente occupato in militaribus &c. &#xF1E1; In publico
autem loco non patitur honestas humane societatis id fieri.</P>
<P>&#x00B6; Septimum caput est tempus sacr&#x0169; duplex. scilicet cōmune:
vt sunt dies festi & quadragesimales. in quibus nisi cōtemptus
festorum interueniat / concessus est vsus coniugij. Aliud est
sacrum tempus speciale: quo scilicet prohibite sunt nuptie. de
quo in verbo nuptie dicetur. Sed nunc dicitur quantum ad
consummationem matrimonij/ &#xA759; consummare matrimonium
tali tempore / peccatum est: quia contra finem precepti fit.
Non tamen est peccatum mortale / si sine solennitate nuptia=
rum/sine traductione vxoris in domum, fit consummatio ma=
trimonij: quia hoc non inuenitur prohibitum. Nec cadit sub
prohibitione ecclesie vt prohibitum / sed vt finis prohibiti:
aliud autem constat esse quod precipitur / & aliud quod est
finis precepti. sicut finis precepti ieiunij est eleuatio mentis, si<-P>

@@0@<filename:W0114-0363.jpg/>
@@1@<SE363><W>Matrimonialis vsus pctā</W>. 173
<-P>tamen quis ieiunat & non eleuatur mente/non est transgressor
precepti. Vti autem consummato matrimonio/ nullum peccat&#x0169;
est hoc tempore, sicut nec alio sacro tempore.</P>
<P>&#x00B6; Octauum caput peccati est mos benedicendi sponsas ante
nuptias. & vere peccatum est vti coniugio ante benedictione&#x0303;
solitam. Si tamen desit contemptus/non est peccatum mortale
consummare matrimonium ante benedictione&#x0303;: quia nec statuti
nec consuetudinis violatio ex infirmitate passionum infert pctm&#x0303;
mortale: vt latius declarauimus in commentarijs tertie partis
circa finem. Vide ibi si vis.</P>
<P>&#x00B6; Nonum caput peccati est votum simplex castitatis. Contra
quod coniux voto astrictus agit petendo debitum: non autem
reddendo/siue expresse siue interpretatiue petatur. Et ratio pec=
cati mortalis in petendo est / quia votum castitatis est votum
de negatiuo obligans semper & ad semper: quia obligat se ad
non exercendum actum venereum. Et propterea licet excusetur
reddendo (quia tenetur maiore vinculo ad reddendum actum
illum alteri) non habet tamen vnde excusetur petendo: quum
teneatur ex voto ad non exercendum / & in libertate ipsius sit
non petere.</P>
<P>&#xF1E1; Et bene nota/&#xA759; secus est de habente simplex votum religio=
nis. Ille nan&#xE8BF; qui vouit ingredi & perseuerare in religione/
& postea abs&#xE8BF; dispensatione vxorem duxit, potest post con=
summatum matrimonium petere deditum ab vxore: quia
votum eius est de affirmatione / scilicet de assumendo sta=
tum religionis, & non est de castitate sicut nec de paupertate/
nisi per viam sequele ad statum religionis: votum autem casti/
tatis (vt dictum est) de negatiuo est. Et propterea iste tene{t$}
ad negatiuam quandocun&#xE8BF; est in sua libertate: & similiter ille
tenetur ad affirmatiuam quandocun&#xE8BF; est in sua potestate / se&#x0292;
mortua vxore. &#xF1E1; Vnde sicut habens votum religionis & postea
illicite vxoratus / non tenetur ad paupertatem nisi quando erit<-P>

@@0@<filename:W0114-0364.jpg/>
@@1@<SE364><W>Matrimonialis vsus pctā</W>.
<-P>religiosus, ita nec ad castitatem ex suo voto. Et ne hoc tibi vi
deatur mirabile, vide &#xA759; si homo post emissum castitatis vot&#x0169;
fornicatur/peccat contra votum: si vero post emissum simplex
religionis votum fornicatur/non facit cōtra votum. Hinc. n. per
pendere potes dictam differentiam esse in causa, quia scilicet
ille vouit negatiuam/iste affirmatiuam: & ideo ille non potest
petere debitum/iste sic.</P>
<P>&#x00B6; Decimum caput peccati est adulterium. Quod potest intel
ligi vel de proprio vel alterius coniugis. Et si de proprio quide&#x0303;
agitur, &#xA757;&#x0308;uis alter possit ei ob hoc negare debitum authoritate do
mini nostri iesu christi/non tamen peccat petendo aut redden
do: siue hoc peccatum eius sciatur a coniuge siue non, quia non
est adhuc priuatus sed priuandus: vt latius in volumine primo
responsionum disseruimus. &#xF1E1; Si vero de coniugis adulterio ma=
nifesto agitur/grauis est causa presertim mariti. Veruntamen
(vt in primo quolibeto nostro discussimus diffuse) vxor scie&#x0303;s
virum publicam concubinam tenentem / & ob hoc tristis &
dolens nō sperans ex hoc &#xA759; cōtineret se ab illius cōcubitu emen
dationem eius/ faciens quod in se est vt maritus corrigatur, po=
test illius coniugio vti: quia cessat in ea tam ratio scandali (quia
nullus putat de ipsius consensu fieri hoc adulterium) &#xA757;&#x0308; ratio
pr&#x0303;ocinij & &#xA751;ticipij, ex quo nullā he&#x0303;t viā prouide&#x0303;di. Vir a&#x0169;t scie&#x0303;s
vxorem publice adulterari / quia tenetur ad correctionem eius
non solum verbo sed opere vtpote caput, debet omnibus qui=
bus potest modis cohibere ipsam a crimine adulterij/& proui=
dere scandalo ne patronus turpitudinis habeatur. Et quia dif=
ficile est hec duo facere/& simul vti coniugio illius, ideo nisi
casus occurrat in quo vtr&#x0169;&#xE8BF; horum saluum sit vtendo coniu=
gio/non licet ei vti tali coniugio: vtr&#x0169;&#xE8BF; enim est de iure chari=
tatis debite. In casu autem quo vtr&#x0169;&#xE8BF; saluum esset, non video
quare inuoluatur peccato saltem mortali talis vsus: qu&#x0169; omnis
legis ratio cesset/& contemptus desit.</P>

@@0@<filename:W0114-0365.jpg/>
@@1@<SE365><W>Matrimonialis vsus pctā</W>. 174
<P>&#x00B6; Vndecimum peccati caput est abusus coniugij, quo quis abu
titur actu coniugij ad delectationem in opere/ita vt perficiatur
opus extra naturale vas: sicut maritus thamar faciebat. Et hoc
est manifeste scelus magnum.</P>
<P>&#x00B6; Duodecimum est impudicitia / confistens in tactibus vene=
reis. Ver&#x0169;tamen tactus venerei tripliciter inueniuntur inter con
iuges. &#xF1E1; Primo ratione vsus coniugij. Et sic vt liciti & quādo&#xE8BF;
vt necessarij transeunt. &#xF1E1; Secundo non propter actum coniuga=
lem, sed nihil aliud intenditur &#xA757;&#x0308; sistere in huiusmodi tactibus.
Et tunc proprie est impudicitia. Et si sine periculo pollutionis in
vtro&#xE8BF; coniuge hec fiant/tolerabile est, vtpote veniale: quia non
nisi superfluitas est delectationis in fra coniugales terminos. Si
vero cum periculo pollutionis in altero ipsorum fiant, dicend&#x0169;
est sicut de mult&#x0169; bibentibus cum periculo ebrietatis. Et peius
hic: quia non est in potestate persone continere pollutione&#x0303;/sicut
continere decimam potationem ne inebrietur. Vnde si experta
persona est se pollui ex similibus tactibus tot & talibus / & ad=
uertit periculum & non obuiat, nescio excusare a mortali / etiā
si non sequatur pollutio. &#xF1E1; Tertio fiunt huiusmodi tactus ex in=
tentione aut quasi vt polluantur. & est manifeste peccatum ne
fandum. Dixi autem aut quasi / propter vacantes huiusmodi
tactibus non cogitando si eueniat pollutio vel nō eueniat, essent
autem contenti vt eueniret: dant siquidem operam actibus illi=
citis ex quibus nata est sequi pollutio: & ideo tan&#xA757;&#x0308; intenta im=
putatur illis sic male affectis.</P>
<P>&#x00B6; Tertiumdecimum caput est dānata qualitas / scilicet matri=
monij clandestini. Nam & ipsum clandestinum coniugium et
ipsius vsus per se loquendo est peccatum mortale: vtpote offen
dens societatem humanam/scandalosus & dānatus ab ecclesia.
Si tamen per accidens quando&#xE8BF; liceat/vide diffusius scripta in
supradictis commentarijs.</P>
<P>&#x00B6; Quartumdecimum caput peccati est innaturalitas, qua natu=<-P>

@@0@<filename:W0114-0366.jpg/>
@@1@<SE366><W>Medicorum pctā</W>.
<-P>ralis vsus immutatur in eum vsum qui est contra naturā: hoc
est cognoscendo vxorem extra vas naturale. est. n. hoc pctm&#x0303;
pessimum/& omnino execrabile.</P>
<P><INI5>M</INI5><INI2><W>Edici</W></INI2> Peccata peculiaria consistunt in te=
meritate. Nam ante cognitā egritudi
nem peccat vel temere curando (quia morbi
incogniti nulla est via cure) vel temere ten=
tando, dum ad explorandam naturam morbi
adhibet periculosa / & exponit hominem discrimini vite vel
grauis lesionis: melius est. n. relinquere infirmum regimini na
ture/&#xA757;&#x0308; diuinando exponere illum periculo alteri: sed &#xA751;&#xA751; lucr&#x0169;/
aut ne videatur ignorans medicus / aut propter ignorantiam/
aut propter negligentiam studendi, diuinando procedit/contra
charitatem. &#xF1E1; Post cognitum autem morbum peccat temere
curando, dum aut negligit studere / aut visitare/aut confulere/
aut perspicere fidelitatem medicinarum vbi hoc vertitur in du=
bium. Vel quod peius est/erubescit mutare sententiam/ & per
tinacia sua reuocat in dubium rectam curam quam alius adhi
beret. Nec est dubium hoc esse mortalissimum crimen. Nec est
a temeritate cure distans / &#xA759; medicus cognito morbo experiri
vult medicinam non certam quantum ad efficaciam / in peri=
culum vite aut grauis lesionis pauperis infirmi. est enim hoc
(sicut quodlibet aliorum quod infirmi vitam aut valetudine&#x0303;/
mortis aut lesionis grauis periculo exponit) mortale peccatum:
vtpote contra charitatem/qua quilibet tenetur diligere proxim&#x0169;
sicut seipsum.</P>
<P><INI2><W>Sunt</W></INI2> Preter hec duo alia medicorum peccata. Vn&#x0169; con=
tra diuinum ius, quum consulunt aliquid facere
contra salutem anime / quodcun&#xE8BF; mortale peccatum cōsulāt:
nam secundum apostolum non sunt facienda mala vt eueniāt
bona/siue sanitatis siue vite. &#xF1E1; Alterum contra ecclesie p&#x0303;cept&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0367.jpg/>
@@1@<SE367><W>Medicorum pctā</W>. 175
<-P>(extra de pe. & re. quum infirmitas) quando omittunt infir=
mos monere & inducere vt medicos aduocent animarum.
Intellige hec de infirmitate ex qua merito homo decumbit: qm&#x0303;
intentio textus clare patet / &#xA759; vult preueniri infirmum ad con=
fessionem, ne exinde concipiat desperationem vite corporis / &
forte anime. Vnde nec in qualibet egritudine tenetur medicus
ad hoc, ne in derisum monitio veniat. Nec expectanda est egri
tudo periculosa: quia sic non preueniretur infirmus, ac per hoc
non satisfit intentioni & verbis litere. Sed media via inceden=
do, quum infirmitas est talis &#xA759; non ex delicijs nec ex podagre
impedime&#x0303;to/sed ex se lect&#x0169; egritudinis exigit: vt textus e&#x0303;tsonat.
&#x00B6; Siste tamen pedem/et ne cito iudices mortale peccatum me
dici hoc non seruantis nisi post visum periculum quasi vicin&#x0169;
morti, & tunc etiam non ob contemptum precepti ecclesie/sed
quia sic consueuerunt medici facere / non per seipsum sed per
consanguineos vel alios monentis de confessione. Nam si con=
stitutio hec sic est consensu vtentium acceptata/ & prelati qui=
bus ibidem committitur exequutio contra medicos transgresso
res dissimulant, excusantur medici a peccato mortali: quoniam
iuris positiui decreta per non vsum abrogari constat, precipue
nun&#xA757;&#x0308; recepta adamussim / vt hoc videtur. Et rationabile vide=
tur decretum hoc scriptum tantum fuisse / & nun&#xA757;&#x0308; consensu
vtentium comprobatum: quia medicorum officio cōtrariatur:
ac per hoc semper videntur obstitisse. Medici enim habent
ex artis precepto / semper ingerere leta / & que sunt sanita=
tis & spei infirmo: & propterea aiunt non spectare ad se
huiusmodi tristia inferre si periculum est, & si periculum
non est / non debere exponere se aut verba sua ridiculo.
Intellige hec ad excusandam consuetudinem bonorum me=
dicorum.</P>

@@0@<filename:W0114-0368.jpg/>
@@1@<SE368><W>Mendacium</W>.
<P><INI6>M</INI6><INI2><W>Endacium</W></INI2> (hoc est false vocis
significatio cum inten
tione fallendi / hoc est falsum dicendi)
semper est peccatum: quia est per se prau&#x0169;,
vtpote recte rationi repugnans. &#xF1E1; Est autem
triplex. Aliud iocosum, quod nulli nocet/sed
delectandi causa dicitur. Et hoc est veniale. Aliud officiosum,
quod sine alicuius iniuria dr&#x0303; vt alicui prosit. & hoc etiam  est
veniale. Aliud dem&#x0169; &#xA751;niciosum, quod iniuriosum seu nociu&#x0169;
est diuinis aut humanis. Et hoc est mortale ex suo genere: quia
contra charitatem est/vt patet.</P>
<P>&#x00B6; Potest autem hmōi mendacium deficere vt non pertingat ad
peccati mortalis perfectionem tripliciter. vel propter imper=
fectionem actus ex parte dicentis: vt in primis motibus contin
git propter non deliberate consentire. Vel propter imperfectione&#x0303;
actus ex parte nocumenti: vt in minimis contingit. Vel propter
imperfectionem actus ex &#xA751;te forme: vt contingit in detractione
non animo detrahe&#x0303;di / & similibus. Ita &#xA759; mentiens in materia
perniciosa (puta in scientificis) non animo nocendi alicui/sed
ex loquacitate non putans inde aliquem notare & concipere
falsam doctrinam, quia non formaliter dicit perniciosum non
peccat mortaliter: nisi nocumentum sit adeo notabile vt peccat&#x0169;
redeat in naturam sue forme.</P>
<P>&#xF1E1; Et scito perniciosum esse me&#x0303;dacium/omne mendacium circa
sacram scripturam/omne mendaci&#x0169; circa scientifica pro quāto
sunt bona intellectus / & omne mendacium predicatoris con=
tra veritatem spectantem ad predicatoris officium / & simi=
liter omne mendacium iudicis contra veritatem spectantem
ad iudicis officium: quoniam hec tantum sunt predicatoris
vt sic & iudicis vt sic mendacia, reliqua sunt per acci=
dens / & ideo venialia: nisi ratione scandali aliud occurrat
censendum.</P>

@@0@<filename:W0114-0369.jpg/>
@@1@<SE369><W>Mercatura. Meretrici&#x0169;. Milit&#x0169;pctā</W>. 176
<P><INI5>M</INI5><INI2><W>Ercatura</W></INI2> Nuda (hoc est solius lucri
gratia) vituperabilis est: vt
pote infinita / ac per hoc insaciabilis. Ordinata
autem ad finem politicum (hoc est ciuitatis
bonum) vel ad finem economicum / hoc est
domesticum bonum, laudabilis est/si iniustitia fraudum men
daciorum & hmōi desint.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Eretricis</W></INI2> Turpitudo / siue venalis sit
siue non, peccatum est mor
tale. Et quoniam multas implicat criminum
maculas, dum omnium aut multorum libidini
patet (quoniam & adulterij & incestus &
sacrilegij reatus facile incurrit / preter fraudes extorsiones&#xE8BF;
quas exercent aut quibus consentiunt) earum penitentie re=
linquamus. Que quando euenerit, sit confessor prudens /
non curans discernere species a speciebus dictorum criminum:
ne se & illam in tentationem precipitet inutiliter. sat est enim
confuse tunc hec dici: vt declarauimus in commentarijs
tertie partis.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Jlitum</W></INI2> Peccata peculiaria sunt tria.
Concutere pauperes: hoc est
extorquere vi vel metu ab eis/& ledere etiam
in persona quando&#xE8BF;. Calumniam inferre diui
tibus, imponendo illis &#xA759; sunt factiosi / &#xA759; sunt
rebelles / &#xA759; sunt hostes &c. Et tertium quod est causa omni&#x0169;/
non contentari stipendijs suis: hinc. n. cōcussiones/hinc cal&#x0169;nie/
hinc prede/rapine &c.</P>
<P>&#x00B6; Preter hec autem tria / que a ioanne baptista didicimus
luc. iij. ponit aristoteles luxuriam: tan&#xA757;&#x0308; gens militaris nata sit
ad carnis petulantiam. Implicantur quo&#xE8BF; hodie multi eorum
blasphemie vitio.</P>

@@0@<filename:W0114-0370.jpg/>
@@1@<SE370><W>Minari</W>.
<P><INI9>M</INI9><INI2><W>Jnari</W></INI2> Actus est vindicatiuus:
& potest bene & male
fieri.</P>
<P>&#x00B6; Contingit autem in minis inueniri
quintupliciter peccatum. Primo ex
malo cōminato: si scilicet nō est iust&#x0169;.
Et tunc esset peccatum mortale: quia
iniustum ex suo genere est mortale.
nisi minimum quid sit. &#xF1E1; Secundo ex
ratione comminandi: si scilicet minatur non ratione iustitie vel
correctionis &c. sed ad vltionem. Et hoc tunc est mortale, qu&#x0169;
voluntas vltionis vs&#xE8BF;adeo procedit / vt non curet siue iusta sit
siue non. &#xF1E1; Tertio ex mō: si nimis accenditur ira comminando.
Et hoc communiter est veniale. &#xF1E1; Quarto ex desistendo ab exe
quutione iustarum minarum/ presertim iuramento firmatar&#x0169;.
Et hic oportet discernere an mutatio aliqua su&#xA751;uenerit/ ob quā
mine possint aut debeant remitti. mine. n. iuste intelliguntur &
sunt secundum presens demeritum: quia scilicet tunc qñ fiunt
mine / ille contra quem fiunt meretur illam punitionem. Et
propterea si ante punitionem mutatio aliqua superuenit (puta
quia penitentiam agit/aut petit veniam / aut alij bene meriti ra
tionabiliter intercedunt/aut melius est non punire &#xA757;&#x0308;uis ille de=
mereatur) non peccatur remittendo minas. Repente inquit
deus loquar aduersus gentem, si penitentiā egerit gens illa / agā
& ego penitentiam super verbo quod loquutus sum. Et dauid
i&#x0303;urauit extincturum se nabal cum eius domo, & tamen preci=
bus abigail placatus remisit. Et hoc modo mater que iurauit
verberare filium vel famulam, postea ne quietam domus pace&#x0303;
turbet non exequitur / tan&#xA757;&#x0308; exequutio esset impeditiua melioris
boni. Et sic de similibus. Si autem omnia immutata sunt / exe=
quende sunt mine iuste: alioquin peccatum inconstantie est
negligentis iustitiam. Et iuxta naturam cause / de grauitate eius<-P>

@@0@<filename:W0114-0371.jpg/>
@@1@<SE371><W>Misse celebrationis pctā. Mollicies</W>. 177
<-P>iudicandum est si iurate non sunt: nam iuramentum in hoc
casu obligaret sub periurio ad exequutionem: vt in fra in verbo
periurium declarabitur. &#xF1E1; Quinto peccatur ex fictione: vt siquis
minatur solo verbo non animo exequendi quod dicit se factu=
rum. Et tunc committitur peccatum mendacij officiosi/ ad ter=
rendum vtiliter delinquentes.</P>
<P><INI5>M</INI5><INI2><W>Jsse</W></INI2> Celebratio tot potest habere omissionis
peccata annexa quot sunt requisita ad
celebrationem misse. Et illa quidem que mani=
festa sunt omnibus (puta &#xA759; celebrans sit ieiu
nus/&#xA759; adsint vestes sacre necessarie / &#xA759; altare
consecratum saltem portatile, &#xA759; calix / patena/ & alia hmōi)
transeunda puto &#xF1E1; Tacendum autem non est multorum crime&#x0303;
valde intolerabile circa immundiciam corporalium & vesti&#x0169;
sacrarum/damnatam non sol&#x0169; a canonico iure extra de custo.
eucha. sed etiam a naturali iure: quum dedecat immundicia
huiusmodi etiam prophanos: & illimet non vterentur sudario=
lis ita immundis/nec ad mensam.</P>
<P><INI2><W>Scire</W></INI2> Quo&#xE8BF; decet celebrantes/&#xA759; tota communio reputa
tur pro vno actu. Et propterea si particula aliqua
hostie inter sumendum ablutionem post partem ablutionis
assumptam sumitur / a ieiuno sumitur: quia mense reliquie
cum mensa cōputantur: vt latius disseruimus in nostro primo
quolibeto.</P>
<P>&#xF1E1; Si contingat quo&#xE8BF; inaduertenter aliquid omitti ex necessarijs
ad celebrationem / non est iudicandum mortale: quontam for
maliter & per se non est omissio voluntaria. nisi forte inaduer
tentia sit adeo culpabilis vt redeat omissio in naturam sui
criminis.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Ollicies</W></INI2> Triplex est / & semper mala. Pro
quanto nan&#xE8BF; est defectus oppositus
perseuerantie (quo scilicet homo adeo est deditus<-P>

@@0@<filename:W0114-0372.jpg/>
@@1@<SE372><W>Monach. &#x204A; monia. pctā. Mulie. pctā</W>.
<-P>delectationibus vt non solum a contristantibus sed a tollentibus
delectationem abducatur vt viam virtutis deserat) manifeste
peccatum est: quum sit contra rectam rationem. &#xF1E1; Potest aute&#x0303;
esse & mortale & veniale iuxta materiam. Nam siquis ita est
mollis animo/ vt cedat omittendo necessaria ad salutem aut in
currendo cōtraria saluti, peccat mortaliter. Si autem nihil com=
mittit aut omittit contra salutem / sed preter illam, peccat ve=
nialiter.</P>
<P>&#x00B6; Pro quanto vero mollicies est vitium infimum contra natu
ram (scilicet solius pollutionis voluntarie) peccatum est mor
tale: vt patet. Et similiter pro quanto est crimen contra naturam
quo mas pati{t$} vt mulier (vt glo. interlinearis exponit. i. ad cor.
vi. vbi molles excludun{t$} a regno dei) pctm&#x0303; est nefand&#x0169;.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Onachorum</W></INI2> Et monialium pctā
propria, ipsi ex suis/
regula/statutis ac cōsuetudinibus scientes discu
tiant. Circa dotem tñ earum que recipiun{t$} in
moniales/vide in verbo excōicatio. ca. lxxiij.</P>
<P>&#x00B6; Circa clausuram illis indictam a iure/ si nun&#xA757;&#x0308; fuit acceptata/
& episcopi sic semper gubernarunt dando eis licentiā exeundi,
excusantur: quoniam iura non recepta tanto tempore / infirma
sunt. Nec sufficit esse scripta & inserta in corpore iuris / & esse
rationabilia.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Vlieris</W></INI2> Peculiaria peccata quatenus ad
sexum spectant/non egent spe=
ciali tractatu: quia proportionaliter sunt commu
nia eis & maribus non solum naturalia carnis
peccata, sed etiam que contra naturam sunt vs&#xE8BF;
ad molliciem inclusiue. &#xF1E1; Peccata autem concernentia ornat&#x0169;/
in verbo ornatus tractabuntur.</P>
<P><INI2><W>Que a&#x0169;t</W></INI2> Ex positiuo & diuino iure sunt eis peccata quia
prohibita/multa dicuntur: puta &#xA759; nō tondean<-P>

@@0@<filename:W0114-0373.jpg/>
@@1@<SE373><W>Mulierum pctā</W>. 178
<-P>tur/&#xA759; non vtantur veste virili/&#xA759; non predicent aut doceant pu
blice/&#xA759; non tangant sacra vasa & pallas/ &#xA759; non deferant ince&#x0303;=
sum circa altare / &#xA759; non benedicant / &#xA759; nullum ordinis actum
exerceant.</P>
<P>&#x00B6; Sed aduerte/&#xA759; horum quedam sunt omnino mulieri illicita:
vt actus ordinum, quia mulier est ex natura irregularis. & si=
militer publice predicare aut docere ea que sunt fidei: quoniam
hec ab apostolis interdicta rationabiliter sunt. Cum quo tamen
stat &#xA759; possunt suas subditas prelate in suis capitulis instruere
exhortari &c. vt consueuerunt: quoniam hoc nō est docere ec=
clesiam. Sed ad quasdam particulares personas restringitur hu
iusmodi doctrina: que magis materna instructio & exhortatio
vocanda est, sicut mater naturalis instruere potest & debet
filias suas.</P>
<P>&#xF1E1; Quedam autem horum intelligenda sunt nō vt sonant. nam
tonderi/nullum est peccatum, nisi pro superstitione aut aliqua
alia mala ratione fieret. nec aliter intelligitur a iure prohibitum:
vt patet diligenter intuenti di. xxx. & ca. vxoratus de conuer.
coniuga. ibi enim & de superstitionibus hereticorum agitur &
expresse dicitur quasi resoluens ius subiectionis: vbi notat actum
fieri pro superba religionis libertate. Hic autem tonsurare im=
portat mulierem quasi virum tondere in religiosum: vt pluries
legitur olim factum. hoc est enim quod lex prohibet: prout etiā
in statutis religiosorum prohibitum sub eisdem verbis inueni=
tur. &#xF1E1; Veste autem virili vti mulierem/ contra bonos mores est
& scādalosum. & ideo intolerabile est, nisi solatij causa quan
do&#xE8BF; fiat vel necessitas exposcat. Sacra autem scriptura & ius
canonicum hoc prohibent vt non superstitiose fiat.</P>
<P>&#x00B6; De sacris autem alijs actibus crediderim ego posse consuetu=
dinem antiquam tolerari: nam alicubi moniales in vesperis c&#x0169;
cappa serica altare thurificāt intra clausam ecclesiā suā/in qua
sole moniales sunt. Et hoc si ab hoc vsu abduci nō possunt: qu&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0374.jpg/>
@@1@<SE374><W>Murmura. Mutilatio. Necromātia</W>.
<-P>a tempore sother pape mandatum sit episcopis italie vt hanc
pestem curent di xxiij. ca. sacratas / & adhuc duret. male qui=
dem, sed non perniciose/si contemptus desit. &#xF1E1; Prelate tamen
que benedicunt in professione vestes profitenti&#x0169; in nullo errant.
Et que lauant corporales pallas post&#xA757;&#x0308; certe sunt &#xA759; nulla est par
ticula sacramenti in eis / & sunt aliqualiter ablute, merentur
vitam eternam: nam causa videtur rationabilis / quia ratione
maioris mundicie hoc fit.</P>
<P><INI6>M</INI6><INI2><W>Vrmuratio</W></INI2> Vt ad vitiosos actus
transfertur/ peccat&#x0169;
est coincidens cum detractione: &#xA757;&#x0308;uis minus
significetur murmurationis nomine: quia
magis soni &#xA757;&#x0308; vocis peccat&#x0169; significat. Vnde
sonum querule impatie&#x0303;tie murmur vocare
solemus: quasi multum pressus aut pulsus homo sonet. Et tame&#x0303;
secundum rem detrahitur illi contra quem murmuratur, tan&#xA757;&#x0308;
iniuste aut irrationabiliter &c. se habuerit vel habeat.</P>
<P><huifu>M</huifu><INI2><W>Vtilatio</W></INI2> Siue sui siue alterius (nisi ex
necessitate sanitatis abscisione&#x0303;
membri exposcentis fiat) peccatum est mor=
tale: vtpote contra charitatem qua & nos &
proximos sicut nos diligere tenemur. Iudici ta=
men secundum iustitie ordinem sicut licet occidere ita licet mu
tilare malefactorem.</P>
<P><INI6>N</INI6><INI2><W>Ecromantia</W></INI2> (qua diuinatur per
mortuos / seu mor=
tuorum personas age&#x0303;tes demones: vt petente
saule rege / mulier suscitauit samuelem con
sulendum de bello philistinorum) peccat&#x0169;
est magnum valde: vtpote ad inuocationem
demonum recurrens. Inchoant siquidem tales hic societatem
quam perpetuo habituri sunt cum demonibus.</P>

@@0@<filename:W0114-0375.jpg/>
@@1@<SE375><W>Neglige&#x0303;tia. Nemesis. Notario&#xA75D; pctā</W> 179
<P><INI5>N</INI5><INI2><W>Egligentia</W></INI2> / qua hō deficit a solicitu=
dine debiti operis intusvel
extra, pctm&#x0303; est: quia recte rationi dissonat.</P>
<P>&#x00B6; Est autem mortale pctm&#x0303; dupliciter. Vel ex
o&#xA751;e debito de necessitate salutis/ vel ex cōte&#x0303;ptu.
nam siquis ex conte&#x0303;ptu diuini amoris negligit/aut negligit illud
ad quod de necessitate salutis tene{t$}, manifeste incurrit mortale
peccatum. Extra hos autem casus venialis est negligentia.</P>
<P><INI5>N</INI5><INI2><W>Emesis</W></INI2> (hoc est tristitia quā hō habet
de alieno bono temporali / quia
ille habens tale bonum est indignus tali bono:
vt quum quis tristatur quia homo malus habet
diuitias/est bñ fortunatus/ omnia illi succed&#x0169;t
ad votum &c.) pctm&#x0303; est: pro quāto diuine prouidetie actione&#x0303;
arguit/tan&#xA757;&#x0308; iniuste distribuente&#x0303; bona t&#xA751;alia. Et propterea si ad
hmōi detestationem extenditur tristitia hec / proculdubio pctm&#x0303;
est mortale. Et similiter si tristitia hec ita afficit/ vt ducat homi=
nem ad imitandum malos vt prosperetur, mortale peccatum
est: vt patet.</P>
<P>&#xF1E1; Supposita aute&#x0303; debita reuerentia ad diuine prouidentie distri
butionem tristari aliqualiter de temporalibus bonis indignor&#x0169;,
nulllum apparet peccatum ex propria ratione: sed esse licitum,
sicut tristari de monstris. De his vide commentaria in secundā
secunde/si profunde vis perscrutari.</P>
<P><huifu>N</huifu><INI2><W>Otariorum</W></INI2> Pctā peculiaria sunt in
primis periurium/si iura
mentum quod fecer&#x0169;t nō seruāt: deinde falsum
cōficere instr&#x0303;m in toto vel in &#xA751;ticula quacun&#xE8BF;/
aut de actu reprobato, aut q&#x0169;olibet alias illicit&#x0169;:
occultare quo&#xE8BF; instrume&#x0303;ta seu prothocolla aut lacerare. &#xF1E1; Ho&#x211F;
enim quedam sunt manifeste crimina maxima. Null&#x0169; tñ scio
excusare a pctō mortali: nisi forte deceptus quis faceret instr&#x0303;m<-P>

@@0@<filename:W0114-0376.jpg/>
@@1@<SE376><W>Nuptiarum pctā</W>.
<-P>illicitum/credens esse licitum. tunc. n. iuxta ignorantie excusan=
tis regulas iudicandus esset in foro conscientie, & cum illo salis
grano/&#xA759; modicum pro nihilo reputatur.</P>
<P><INI5>N</INI5><INI2><W>Vptiarum</W></INI2> Peccata duo sunt. Prim&#x0169;
si fiant te&#x0303;pore interdicto:
hoc est a principio aduentus vs&#xE8BF; ad epiphaniā/
& a septuagesima vs&#xE8BF; ad octauas pasce / & a
tribus diebus rogationis qui sunt ante ascensio=
nem vs&#xE8BF; ad penthecosten: hoc est totam hebdomadam penthe
costes. Hec tempora sunt certa. De octaua vero epiphanie &
de die octauo penthecostes serua ambrosij documentum: vt
scilicet conformes te ecclesie in qua es cōsuetudini, vt omnium
disputationes effugias.</P>
<P>&#x00B6; Et quoniam nuptie tria important (scilicet benedictionem
sponsi & sponse / traductionem sponse in domum viri / &
celebritatem conuiuij) scito tria hec intelligi his temporibus
interdicta. Et quoniam pene non sunt extendende / nihil aliud
est dictis temporibus interdictum: possunt enim contrahi ma=
trimonia de presenti / & sponsalia. Vnde putantes euadere vio
lationem legis / & facientes primum tantum (scilicet bene=
dictionem) in sabbato ante aduentum vel septuagesimam/&
in dominica reliqua duo, non effugiunt legis iram: plus enim
sunt prohibita illa duo &#xA757;&#x0308; primum, quod non nisi quia simul
cum nuptijs fit intelligitur prohibitum: quia illa sunt carna=
lia / benedictio est spiritualis. &#xF1E1; Reputatur autem mortale pec
catum / violare hoc ecclesie statutum. Et merito si scienter fit:
quia quum deliberate & preparate ac publice hec fiant & cum
scandalo, non videtur posse nisi cōtemptu interueniente trans=
gressio huiusmodi scienter esse.</P>
<P>&#xF1E1; Sec&#x0169;dum nuptiale peccatum est superflua vanitas: & vtinā
non admixta turpibus verbis & actibus.</P>

@@0@<filename:W0114-0377.jpg/>
@@1@<SE377><W>Obstinatio. Oci&#x0169;. Odium boni</W>. 180
<P><INI5>O</INI5><INI2><W>Bstinatio</W></INI2> (qua homo pertinaciter in=
heret peccato) dupliciter in
curritur. Primo per se, hoc est ex intentione: vt
quum quis intendit pertinaciter perseuerare in
pctō. Et hic est proximus statui damnatorum.
&#xF1E1; Altero modo quasi per viamsequele: vt quum homo est adeo
habituatus in peccando / & tam delectabile ac connaturale
factum est ei versari in peccato, vt nullus aut leuissimus insit
illi vn&#xA757;&#x0308; motus ad resurge&#x0303;dum in veritate a peccato. Et hic pa&#x211F;
distat a damnatorum statu.</P>
<P>&#x00B6; Vter&#xE8BF; tamen potest per dei gratiam preueniri & conuerti.
Primus tamen non ita difficile/si non ex habitu sed ex acciden
te aliquo (puta odio inimici) obstinationem elegit: quoniam
transeunte accidente illo curabilis est. Habitus autem tan&#xA757;&#x0308; con
naturalis factus/difficillime abijcitur.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Cium</W></INI2> Seu ociosum ad vitia translatum/
est quod caret necessitate aut vtili=
tate, extenso vtilitatis nomine. Et hoc constat
esse peccatum: quia a recta dissonat ratione ali=
quam humanam operationem aut omissionem
non regulari ratione recta. Si tamen ocium aut ociosum sit
nudum (hoc est nihil aliud deformitatis habens nisi ocij) ve=
niale est. Fugiendum tamen est valde ocium/tan&#xA757;&#x0308; dans adit&#x0169;
malis multis, precipue malarum cogitationum / cupiditatum/
machinationum &c. &#xF1E1; Scito tamen laudabile esse ocium inter/
num & externum / ad quietem & recreationem nature inten/
tum: quoniam & hoc habet recta ratio vt lassis detur requies/
sicut & somnus.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Dium</W></INI2> Boni peccat&#x0169; est: quia actus voluntatis
habet materiam repugnantem: odij. n.
materia est malum/sicut amoris materia est bonum.
Summi autem boni quod est deus odium / grauissimum est<-P>

@@0@<filename:W0114-0378.jpg/>
@@1@<SE378><W>Odium boni</W>.
<-P>scelus: quum nihil sit in deo quantum est ex se odibile, vtpote
pura bonitas. Proximi vero aut etiam suijpsius odium/peccat&#x0169;
est mortale ex suo genere: vtpote directe charitati contrarium.
Nisi ob imperfectionem actus sit pctm&#x0303; veniale, vel quia nō est
odium deliberatum/vel quia circa minimum bonum.</P>
<P>&#xF1E1; Nec excusatur ab odij crimine qui inimicum odio habet, si
ipsum proximum odit: hoc est si illi vult malum corporis aut
damnum honoris/fame aut rerum. Nisi hec velit ei iustitia me
diante: quia tunc non est odij sed iustitie vindicatiue affectus.
Est autem odio habenda inimicitia proximi, & non proximus
qui est inimicus.</P>
<P><INI2><W>O dii</W></INI2> Effectus seu signa prohibita, sunt subtrahere proxi=
mo debita beneficia eo modo quo sunt illi debita ab
hoc / & similiter debita colloquia eo modo quo sunt illi debita
ab isto. Sunt autem debita proximo a conciue que deben{t$} ciui=
tati in communi/a consanguineo que debentur consanguinitati
in communi / a christiano que debentur sancte ecclesie & com
munioni fidelium in communi. Et propterea nisi casus accidat
in quo debeam huic in particulari, sicut non teneor actu inte=
riori cogitare de isto in particulari / ita nec teneor illi in particu
lari benefacere aut loqui: sufficit enim vt in communibus ora=
tionibus & communionibus ecclesie non excipiam christian&#x0169;
inimicum / in communibus ciuitatis non excipiam conciuem
inimicum/in communibus consanguinitatis non excipiam con
sanguineum inimicum. Sic enim docuit saluator noster, doce&#x0303;s
in benefaciendo inimicis imitari deum / qui solem suum oriri
facit super bonos & malos / & pluit super iustos & iniustos:
hoc est communia beneficia humano generi (scilicet solem &
pluuiam) non subtrahit inimicis.</P>
<P>&#xF1E1; Et hinc tu confessor tollere potes multos scrupulos persona=
rum offensarum / que abs&#xE8BF; odio cum illo qui offendit nolunt
particulariter conuersari aut colloqui: quia non tenentur nisi<-P>

@@0@<filename:W0114-0379.jpg/>
@@1@<SE379><W>Offōr&#x0169; seculari&#x0169; venalitas. Opinio</W>. 181
<-P>in casu debiti: vt dictum est, & in commentarijs secunde
secunde tractatum / vbi de dilectione inimicorum agitur.</P>
<P><INI5>O</INI5><INI2><W>Fficiorum</W></INI2> Secularium venalitas licet
speculatiue loquendo sit lici
ta (quia venditio & emptio habet materiam
vendibilem) vt tamen ad communem huma=
ni generis morem contrahitur, turpis ac perni
ciosa reipublice non parum est: quoniam viri digni reputant
indignum/vt quod sue virtuti debetur pecunia emant. & indi=
gni communiter habent officia vbi sunt venalia. Tollitur &
ratio studiorum bonorum & virtutum / ex eo &#xA759; non nisi pecu
nia habentur officia. Et oportet vt non virtuosi sed pecuniosi
ibi inueniantur vbi pecuniosi honorantur: immo honorant se
ipsos emendo officia honorabilia. Preterea qui prius emit offi=
cium / quum non emerit nisi vt lucretur, oportet vt vendat
actus officij & plerun&#xE8BF; iustitie / & inhumanus sit in gratijs,
tan&#xA757;&#x0308; ius habeat vendendi & que sunt iustitie & que sunt
gratie / quia prius emit. Testatur magistra rerum experientia
ruinam publicam vbi officia sunt venalia. &#xF1E1; Et quia actiones
humane iudicande sunt secundum quod in pluribus inueni=
tur, ideo huiusmodi venalitates vt abhominabiles extermi=
nande sunt.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Pinio</W></INI2> Tripliciter est illicita. Primo ex
eo &#xA759; voluntaria. nam in omni
genere scibilium voluntaria est illicita: quia
non ex eo &#xA759; magis placet, sed ex eo &#xA759; rationa
bilior est / non ex voluntate sed ratione am=
plectenda est opinio. Et hinc errant sectarum
emulatores, opiniones sue secte sequentes non vt rationi ma=
gis consentaneas / sed quia nati sunt aut nutriti in secta il=
lius doctrine. &#xF1E1; Secundo ex non relatione ad suam regu=
lam: omnis enim opinio examinanda est ad suam regulam,<-P>

@@0@<filename:W0114-0380.jpg/>
@@1@<SE380><W>Opinione vti vt regula operum</W>.
<-P>Et quia in his que sunt fidei & morum / regula est sacra scri=
ptura exposita ab ecclesia catholica, non excusatur aliquis a
quantuncun&#xE8BF; rationabili opinione in huiusmodi/si suspecta est
communi ecclesie seu apostolice sedi. Et hinc damnantur cre=
dentes hereticorum & antiquorum & nouorum / adherentes
doctrinis reprobatis aut suspectis saltem apud sedem apostoli=
cam. &#xF1E1; Tertio ex modo, d&#x0169; nimis firmiter inheretur opinioni/
& asseritur vt certum at&#xE8BF; indubitatum quod tamen est in fra
latitudinem opinabilium. Et hinc sepe erratur ex nimio affectu
ad nostra / & minore &#xA757;&#x0308; opus fuerit examine / resolutione ac
iudicio, dum probabilia accipiuntur vt demonstrata.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Pinione</W></INI2> Vti vt regula operum inte=
riorum & exteriorum / est
quando&#xE8BF; licitum & quando&#xE8BF; illicitum. In
credendis quidem illicitum est, nisi submitten
do opinionem regule superiori / scilicet sancte
matris ecclesie & apostolice sedis: quoniam ambiguitatis ali=
quid habens regula / qualis est opinio omnis, resoluenda est
in regulam certam/ne error possit in fide inueniri. In operandis
vero nisi tutiorem partem eligendo/non licet opinionem cuius=
cun&#xE8BF; assumere vt regulam operis: quoniam eoipso quo operatio
regulanda committitur opinioni/committitur regule ambigue:
quia opinio omnis ambigua est/vtpote cum formidine alterius
partis. Et quia presupponitur &#xA759; non eligatur tutior pars / conse=
quens est vt operatio committatur regule ambigue ad casum
peccati / ac per hoc exponatur periculo peccandi: quod constat
esse illicitum. Et si de peccato mortali agitur, constat esse pecca=
tum mortale/ facere scienter operationem dubiam an sit morta
lis: quoniam talis operans mauult adimplere voluntatem suam
in tali opere etiam si sit mortale/ &#xA757;&#x0308; abstinere ab illo. ac per hoc
prefert diuine amicitie opus illud/non curando si contingat per
dere diuinam amicitiam ex tali opere.</P>

@@0@<filename:W0114-0381.jpg/>
@@1@<SE381><W>Or&#x0303;o. Ordināti&#x0169; &#x204A; ordinādo&#xA75D; pctā</W>.
<P>&#x00B6; Et hec intellige de opinione proprie dicta vt diximus/que est
cum formidine alterius partis, & per se loquendo. Non enim
propterea aliquid opinione tenetur quia diuersi doctores contra
ria sentiunt: quoniam cum huius modi contrarietate stat &#xA759; vna
pars sit ratione sufficiente ad moralem certitudinem fulta: &
iam non est opinio apud capientes rationem illam. Sed quia
nesciunt multi discernere inter certitudinem moralem & ma=
thematicam / omnia quodammodo locant sub opinionibus.
&#xF1E1; Dixi quo&#xE8BF; per se loquendo: quia per accidens cōtingit nescien
tes discernere inter notum opinione & notum certa ratione
morali / errare & excusari, credentes abs&#xE8BF; formidine alterius
partis / viris probis & doctis dicentibus/ facite sic quia potest
licite fieri. Non. n. exigit deus ab homine plus&#xA757;&#x0308; conditio homi=
nis habet: quia diuina sapientia disponit omnia suauiter.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Ratio</W></INI2> Ex intentione sine attentione / illi=
cita est propter irreuerentiam inser
tam. Oportet enim etiam supererogationis bon&#x0169;
bene agere / aut saltem non male: constat autem
irreuerenter loqui deo / qui ex proposito loquitur
sine attentione: irreuerentia autem peccatum est. &#xF1E1; Et hoc intel
lige loquendo de oratione per se/vt oratio est. nam siquis ora/
tione vt exercitatione quadā aut quasi cantico delectabili vtatur
ne se occupet vanis/non intendens attendere sed tempus sic per
transire, bene facit. & non proprie & formaliter orat nisi ex=
tenso orationis nomine/quo dicitur. semper orat quisemper bene
facit. Sed materialiter tantum orat, pro quanto orationis verba
pro materia sue occupationis pie assumit.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Rdinantium</W></INI2> Et ordinandorum pctā
tot cōtingit esse quot ne
cessaria contingit omitti voluntarie aut negligenter.</P>
<P>&#x00B6; Sed quoniam hec in pontificalibus habentur, attendend&#x0169; est
confessori si ordinantes seruaruntritum pontificalis. Et quoniā<-P>

@@0@<filename:W0114-0382.jpg/>
@@1@<SE382><W>Organorum vsus</W>.
<-P>pontificalia non concordant adinuicem, nullius ecclesie antiqu&#x0169;
in vsu pontificale damnandum videtur: ac per hoc non videtur
iterandum aut supplendum alicubi quod forte secundum aliud
pontificale iterandum aut supplendum esset. Et de horum nu=
mero videtur esse contactus materie: vbi diuersa pōtificalia an=
tiqua & in vsu/ diuersa ordinant. Propter quod in conci. flo. sub
euge. iiij. quum traditur materia ordinis, nun&#xA757;&#x0308; fit mentio de ta=
ctu ipsius/sed sol&#x0169; de actu tenente se ex &#xA751;te ministri. s. porrectio
ne/datione/traditione & assignatione. Attendendum quo&#xE8BF; est
si ordinantes admiserunt indignos aut inhibitos/ si non contule=
runt gratis. Et similiter si ordinandi sunt indigni ex parte intel=
lectus / quia ignorantes. ex parte affectus/quia mali: puta in pec
cato mortali. ex parte etatis statute a iure. ex parte licentie sui
superioris. ex parte motiui ad suscipiendum ordinem, si ob lu=
crum &c.</P>
<P><INI5>O</INI5><INI2><W>Rganorum</W></INI2> Vsus in ecclesia licet sit
nouus (in cuius sign&#x0169;
ecclesia romana adhuc non vtitur eis coram pō
tifice) licitus tamen est pro carnalibus adhuc fi
delibus & imperfectis.</P>
<P>&#x00B6; Nulla tamen ratione licitum est inter diuina i&#x0303; organis canere
seu pulsare seculares cantus aut plausus: aut quod peius est / tur
pes & amatorias cantilenas. Et ratio est: quia sonus organorum
appositus est diuinis officijs vt pars ecclesiastice solennitatis: inse
rere autem diuinis vt partem solennitatis prophana & turpia,
nihil aliud est &#xA757;&#x0308; coniungere christum cum belial / lucem cum
tenebris. Vnde per se loquendo/crimen est su&#xA751; stitionis sacrilege
& peccatum mortale talis mixtio: contraria tam fini diuini cul
tus (scilicet vt excitetur deuotio) &#xA757;&#x0308; veritati ecclesie, contra cuius
ordinationem loco antiphonarum & diuine laudis offeruntur
ex ipsius ecclesie persona / prophana hec a falsarijs ministris.
&#xF1E1; Nec excusantur ex eo &#xA759; sonus abstrahit ab omni materia/&<-P>

@@0@<filename:W0114-0383.jpg/>
@@1@<SE383><W>Ornatus exterior</W>. 183
<-P>quelibet melodia soni potest ad sacra verba applicari. Tum &#xA757;a
secundum rei veritatem isti soni fiunt vt accommodati ad de=
lectationem auditorum: qui non nouerunt illos nisi vt sonos
illorum verborum prophanorum aut turpium. in cuius sign&#x0169;
audientes / ex illo sono excitantur ad illa prophana seu turpia:
vt experientia testatur/ita &#xA759; non est locus inficiationi. Tum &#xA757;a
cantus etiam abstrahit ab omni materia, & tamen ecclesia in=
terdixit prophanos cantus in ecclesia / vt cantus theatrales: vt
patet di. xcij. ca. cantantes. Memento hic apostolice sententie.
nolite errare/deus non irridetur aut fallitur. Inuoluuntur aute&#x0303;
eodem crimine non solum pulsantes/sed qui conducunt & con
sentiunt pulsantibus hec: vt impleatur scriptura. gloriati sunt
qui oderunt te in medio solennitatis tue. &#xF1E1; Excusandos tamen
illos crediderim, qui simplici corde credentes licere non turpia
sed vana quasi pro recreatione pulsare pro eo &#xA759; vbi&#xE8BF; sic vident
fieri/errauerunt, ita &#xA759; si sciuissent criminosum esse nō fecissent.
tales enim ex ignorantia probabili errauerunt: quia ecclesiastici
pastores non quefierunt que iesu christi sunt. Et excusantur a
tanto / &#xA757;&#x0308;uis non a toto. &#xF1E1; A turpium autem sono nulla ignoran
tia excusare potest: quia continet statim dissonantiam & contra
rietatem ad iesu christi solennitatem.</P>
<P><INI5>O</INI5><INI2><W>Rnatus</W></INI2> Exterioris peccatum exseptem
capitibus pe&#x0303;det. Primo ex fine
ornantis se. Secundo ex solicitudine eiusdem.
Tertio ex consuetudine seu lege. Quarto ex qua
litate ornatus in se. Quinto ex fuco. Sexto ex
precio sitate. Septimo ex scandalo.</P>
<P>&#x00B6; Caput primum commune est etiam quibuscun&#xE8BF; bonis ope=
ribus: & propterea manifest&#x0169; est. Si. n. quis ornat se ob super
biam / inanem gloriam / aut ad prouocandum ad malum &c.
ipse ornatus malus est iuxta maliciam illius finis. Ita &#xA759; si finis
est peccatum veniale (puta vt appareat pulcra/aut ditior / aut<-P>

@@0@<filename:W0114-0384.jpg/>
@@1@<SE384><W>Ornatus exterior</W>.
<-P>superior &c.) vanitas est: ac per hoc veniale peccat&#x0169;. Si vero
finis est pctm&#x0303; mortale (vt si intendit prouocare ad sui malam
concupiscentiam) ipse quo&#xE8BF; ornatus est mortale peccat&#x0169;.</P>
<P>&#x00B6; Caput secundum (scilicet affectuosa solicitudo ad ornat&#x0169;)
quando&#xE8BF; similiter facit ornatum venialem: vt si affectus &
solicitudo habeat superfluitatem. Quando&#xE8BF; mortalem: vt si sit
tantus affectus aut tanta solicitudo vt propterea quis non curet
de necessarijs ad salutem: vt si ob ornandum se non curet de
missa in festis: & huiusmodi.</P>
<P>&#xF1E1; Caput tertium (consuetudo scilicet vel lex) duo conside=
randa inducit. Primo qualitatem legis/si obligatiua est ad mor
tale. Quod ex pena cognosci potest: vt si esset ibi pena excōmu=
nicationis / & ita seruaretur. Secundo si desit contemptus ex
parte transgressoris: si. n. lex leuis est / & contemptus deest,
non incurritur mortale. &#xF1E1; Consuetudo autem nisi in legem tran
sierit/communiter inducit peccatum veniale: quia non legale
sed morale debitum habet. Si autem in legem transierit sine
pena aliqua, venialem quo&#xE8BF; inducit transgressionem si contem
ptus desit. Longe tamen grauius peccat qui primus est consue=
tudinis violator/nouitatem ornatus inferens patrie: citra mortale
tamen (vt dictum est) si sola vanitas in causa est violande
consuetudinis. &#xF1E1; Et ad hoc caput spectat stulta presumptio vten
tium habitu maior&#x0169;: vt si vestia{t$} idiota vt doctor/ aut plebeius
vt eques / & similes exorbitationes a more politice modestie.</P>
<P>&#x00B6; Caput quartum (qualitas scilicet ornatus) cōiter peccatum
inducit veniale/si indecens est ac minus castus: vt ornatus mu
lierum monstrantium media vbera. Veruntñ vbi cōsuetus iam
est/sine pctō vr&#x0303;: & in remedi&#x0169; ne peiora fiāt forte introductus.</P>
<P>&#x00B6; Caput quint&#x0169; ex fuco/cōiter constituit pctm&#x0303; veniale: quia in
simulatione & fictione vana consistit.</P>
<P>&#x00B6; Caput sextum ex preciositate ornatus. quia quod preciosum
est vni non est preciosum alteri/quem decet sumptus magnos<-P>

@@0@<filename:W0114-0385.jpg/>
@@1@<SE385><W>Oscul&#x0169;. Peccat&#x0169; mortale &#x204A; veniale</W>. 184
<-P>in vestibus & anulis & monilibus &c. facere, ideo si ornatus
relatus ad personam est excessiuus in precio / sine peccato non
est. Communiter tñ videtur venialis hmōi excessus superbus/
stultus & vanus: non. n. propterea equantur maioribus quia
ornantur preciose sicut maiores.</P>
<P>&#x00B6; Caput septimum ex scandalo: hoc est ex occasione peccandi:
quia ornata superflue mulier mouet ad sui concupiscentiam.
Sed si ex parte mulieris non est intentio prouocandi / nec sibi
placet &#xA759; prouocetur aliquis ad sui libidinosum amorem / licet
placeat ei &#xA759; laudetur vt pulcra/ & vana superfluitate & fuco
se ornet, non propterea peccat mortaliter quia alij peccant mor
taliter ipsam adamando: est enim occasio accepta / non data.
quum longe pulcriorem deus naturaliter proponat aliquam
mulierem, que nulli dat occasionem peccandi si exhibet se
conspectui publico / ac per hoc multorum adamantium illam.
Si vis diffuse hec discernere / vide commentaria nostra in. q.
clxix. secundesecunde.</P>
<P><huifu>O</huifu><INI2><W>Sculum</W></INI2> Beneuolentie/ bonum ac lau=
dabile est iuxta more&#x0303; patrie,
inter quascun&#xE8BF; personas sit. &#xF1E1; Osculum vero
libidinis nisi inter cōiuges sit/ est pctm&#x0303; mortale:
iuxta superius dicta de impudicitia.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Eccatum</W></INI2> Mortale est quod priuat in
presenti animam vita spiritua
lis amicitie / que est seu esse debet inter homi=
nem & deum: homo enim qui est in gratia
dei / amat in veritate deum plus&#xA757;&#x0308; quāc&#x0169;&#xE8BF; rem
creatā, & ecōtrario amatur a deo vt charus amicus. Quia ergo
priuat homine&#x0303; sp&#x0169;ali hac vita/que cōsistit in charitate, ideo dr&#x0303;
& est pctm&#x0303; mortale. Et etiam quia facit hominem dignum
morte eterna: hoc est perpetua separatione a vita celestis patrie/
adiuncta simul perpetua miseria.</P>

@@0@<filename:W0114-0386.jpg/>
@@1@<SE386><W>Penā statutam indemnat&#x0169; subire</W>.
<P>&#x00B6; Consistit autem omne peccatum mortale in offensa diuine
amicitie: quia quilibet peccans mortaliter/ vel expresse vel inter=
pretatiue refutat deum pro vltimo fine suo & pro amico suo,
dum mauult implere voluntatem suam &#xA757;&#x0308; dei. & ideo dauid
dicebat deo/tibi soli peccaui. &#xF1E1; Et si hoc non penetras / vide ex
contrario: &#xA759; existens in charitate prefert in amore suo deum
omnibus amabilibus/delectabilibus / honorabilibus / horribili=
bus &c. & sic videbis &#xA759; peccans mortaliter/ ac per hoc amans
aliquid aliud plus&#xA757;&#x0308; diuinam facere voluntatem, remouet deum
a loco suo quem in corde illius habere debet: quia non prefert
amplius eum omni amabili &c. sed illud in quo peccat morta
liter pluris facit pro tunc &#xA757;&#x0308; diuinam voluntatem.</P>
<P><INI2><W>Veniale</W></INI2> Autem peccatum non in fringit diuinā amici
tiam: vtpote non contrased preter diuinam exi
stens voluntatem/non contra sed preter charitatem/non contra
sed preter diuina precepta: & ideo veniam a deo amico mere{t$}.
Quemadmod&#x0169; in humanis amicitijs siquid displicens amico/
saluo tamen amicitie federe acciderit, facile remittitur.</P>
<P><W>Pedagium</W> Illicitum vide in verbo vectigal.</P>
<P><INI6>P</INI6><INI2><W>Enam</W></INI2> Subire statutam licet non tenea
tur ali&#xA757;s in foro conscientie nisi
post&#xA757;&#x0308; ad illam damnatus est a iudice: quia
tamen hoc fallit in duobus casibus/scilicet in
censuris & testamentarijs, ideo & excom=
municatus & suspensus & interdictus &
irregularis est quisquis contra latam a canone de huiusmodi
sententiam facit/abs&#xE8BF; alia declaratione iudicis. Et rursus ideo
vidua non caste viuens/cum mala con scientia perseuerat dōna
& domina & vsu fructuaria vt relicta fuit a marito cum con
ditione si caste vixerit. Vnde tenetur de consumptis post&#xA757;&#x0308; non
vixit caste / etiam si nullus iudex humanus ad hoc compellat.<-P>

@@0@<filename:W0114-0387.jpg/>
@@1@<SE387><W>Percussio. Perfidia</W>. 185
<-P>Et hoc subtiliter consideratum non ideo est quia pena testamen
taria infligitur sine exequutore: sed ideo est quia euenit casus
in quo voluntas testatoris sic disposuit. Et propterea sicut reliqua
a testatore disposita in diuersis casibus non egent declaratione
iudicis quum casus illi eueniunt, ita disponente testatore &#xA759; vxor
sua sit domina &c. &#xA757;&#x0308;diu caste vixerit/adueniente casu castita=
tis omisse/desinit succedere marito in illis bonis sic sibi disposi=
tis. Simile est. n. hoc alteri casui/quo maritus relinquit illam vsu
fructuariam nisi transierit ad secundas nuptias: constat. n. &#xA759; siue
clam siue publice nubat/desinit esse vsu fructuaria, etiā si nullus
iudex/nullus exequutor inhibeat. Horum. n. omnium vna cōis
est ratio: quia scilicet vent&#x0169; est ad casum in quo testator noluit
bona sua ad illam transire. ac per hoc nullum tunc habet ius
mulier in illis bonis, que ex testatoris voluntate sola habebat
quicquid iuris in illis habebat.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Ercussio</W></INI2> / Qua proximus verberatur,
peccatum est mortale ex suo
genere: quia iniuriosa est & nocet proximo.
&#xF1E1; Propter imperfectionem tame&#x0303; actus si minima
est/venialis est. Quod si authoritatiue fiat / vel
aiudice vel a prelato / patre / magistro &c. non est peccatum:
sed opus iustitie & charitatis, modo non sit immoderata / nec
malo animo fiat.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Erfidia</W></INI2> / Qua hō nō facit quod &#xA753;misit,
peccatum est: vtpote contra vir
tutem fidei/qua fiunt dicta: quia promissione facit
se homo debitore&#x0303; implende promissionis.</P>
<P>&#x00B6; Inuenitur a&#x0169;t triplex: scilicet perniciosa/offi=
ciosa/ & iocosa. Et iocosa quidem ac officiosa/venialis est: qm&#x0303;
ex simplici promissione non nascitur maius debitum/&#xA757;&#x0308; sit natu=
rale debit&#x0169; nō mentiendi: nam vtr&#x0169;&#xE8BF; debitum est debitum mo
rale, sine quo mor&#x0169; honestas saluari nequit. & ad eande&#x0303; virtute&#x0303;<-P>

@@0@<filename:W0114-0388.jpg/>
@@1@<SE388><W>Periculo peccandi se exponere</W>.
<-P>reduci credi{t$}, scilicet ad virtute&#x0303; veracitatis: & vtr&#x0169;&#xE8BF; ad alter&#x0169;
est/pro cōuictu/vtilitate & conuersatione h&#x0169;ana. &#xF1E1; Perniciosa
a&#x0169;t (que scilicet nocet proximo/siue quo ad animam/ siue quo
ad corpus aut res) pctm&#x0303; est mortale/sicut mendaci&#x0169;&#xA751;niciosum.
Et hec de perfidia simplici dicta sint. Nā qu&#x0169; promissio transit
in debit&#x0169; legale (vt qu&#x0169; quis promittit ita &#xA759; pōt quant&#x0169; est ex
vi promissionis cogi in iudicio humano) tunc supra debitum
morale adiungitur debitum legale/ ac per hoc debitum iustitie.
Et si non seruantur promissa/incurruntur duo crimina: scilicet
perfidie & iniustitie/quā constat ex suo gñe esse pctm&#x0303; mortale.
&#x00B6; C&#x0169; quibus omnibus mome&#x0303;to hic/&#xA759; &#xA751;&#xA751; im&#xA751;fectionem actus
sepe actus excusa{t$} a mortali. siue im&#xA751;fectio sit ex &#xA751;te affectus:
vt in primis motibus. siue ex parte materie: vt in nocume&#x0303;tis mi=
nimis. siue ex parte forme: hoc est quia non per se seu ex inten
tione pctm&#x0303; illud fit: puta non intendit quis violare fidem, sed ex
obliuione aut ignorantia facti / aut ex fiducia quā accipit de eo
cui promisit/aut ex causa que sibi vr&#x0303; rōnabilis, & breuiter qñ
non &#xA751; se est &#xA751;fidus/nō incurrit mortale. nisi &#xA751; accñs: hoc est &#xA751;&#xA751;
notabile nocument&#x0169; aut scandalum/ & siquod aliud eiusmodi
esset accñs. Et hinc habes claritate&#x0303; infinito&#x211F; casu&#x0169; cōtingenti&#x0169; in
nō seruata fide de tacendo/de fauendo/de eundo/ faciendo/&c.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Ericulo</W></INI2> Peccandi se exponere/dup&#x0142;r eue
nit. &#xF1E1; Primo facie&#x0303;do scie&#x0303;ter opus
dubi&#x0169; an sit licit&#x0169; vel illicit&#x0169;. Et hoc modo expo
nere se &#xA751;iculo peccandi est pctm&#x0303;: & si agitur de
licito aut illicito mortaliter/ est pctm&#x0303; mortale. Et
rō est: quia voluntas ex hocipso exorbitat a recta rōne & diuino
amore/&#xA759; mauult opus illud c&#x0169; dubio incurrendi transgressione&#x0303;
diuini precepti &#xA757;&#x0308; abstinere ab o&#xA751;e illo c&#x0169; certitudine nō errādi,
ac per hoc voluntas magis amat opus illud &#xA757;&#x0308; deum in suo pre=
cepto. Et sic verisicatur sententia illa. exponens se periculo pec=
can$unclear mortalis peccat mortaliter.</P>

@@0@<filename:W0114-0389.jpg/>
@@1@<SE389><W>Periurium</W>. 186
<P>&#xF1E1; Secundo eundo ad locum siue societatem vbi est periculum
peccandi mortaliter/propter aspectum/persuasiones/commodi=
tates / aut aliquid huiusmodi. Et hoc quidem si sine vrgente
necessitate fit/ad incautele peccatum spectat. Non est autem ex
suo genere peccat&#x0169; mortale: quia in sue libertatis arbitrio restat/
peccare mortaliter etiam presentibus talibus occasionibus pec=
candi. &#xF1E1; Ex conditione vero persone fragilis/mensurare se tene{t$}
qui fragilitatis proprie conscius dubitat de casu. Et si experien=
tia teste didicit se non subsistere in huiusmodi / sed statim aut
quasi statim cadere, nulla necessitate vincaturvt illuc eat aut ibi
moretur: scriptum est enim. si pes tuus scandalizat te/abscinde
eum & proijce abste. Si vero constantem se putat futurum/
& necessitas eundi vrget, peccatum non video. Non vrgente
autem necessitate / peccatum est incautele (vt dictum est)
maius vel minus iuxta conditiones singulares periculi vndi&#xE8BF;
pensatas.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Eriurium</W></INI2> Proprie (hoc est iuramen
tum falsum) peccatum est
mortale: quia deo inuocato in testem iniuria fit.
Contingit autem incurrere periurium & in iu=
ramento assertorio/& in iuramento &#xA753;missorio/
& in iuramento comminatorio.</P>
<P>&#x00B6; Ad quo&#x211F; clariorem notitiā duas prenota distōnes. alteram
de formali vel māli: alterā de perfecto vel im&#xA751;fecto. Que distō
nes l&#x0292; in oi&#x0303;bus hmōi moralibus hñde sint añ oculos: in pcti&#x0303;s tñ
lingue (de quo&#x211F; numero est &#xA751;iuri&#x0169;) sunt multum necessarie.
&#xF1E1; Discernendum est. n. periurium si est ex intentione, quod
vocatur formale: vt quum quis aduertit se falsum iurare / &
vult falsum iurare. Et hoc semper est peccatum mortale. Au$unclear
si non intendit iurare falsum / & tamen iurat falsum: quod
voca{t$} &#xA751;iuri&#x0169; materialiter. &#xF1E1; Et rursus si &#xA751;iuri&#x0169; ipsum exit ab<-P>

@@0@<filename:W0114-0390.jpg/>
@@1@<SE390><W>Periuri&#x0169; asserrori&#x0169; &#x204A; promissori&#x0169;</W>.
<-P>hoi&#x0303;e vt actus &#xA751;fectus (puta quia scie&#x0303;s & prude&#x0303;s &#xA751;iurat) quia
sine dubio semper est mortale peccatum. Aut vt actus imper=
fectus (puta ex lapsu lingue / aut alias inaduertenter seu igno
ranter) nam periurium materialiter tantum / hoc est non ex
animo iurandi falsum, nō est pctm&#x0303; mortale: quia nō est &#xA751;iuri&#x0169;:
quoniam nullus actus bonus vel malus est talis sine sua forma.
&#xF1E1; Memento tame&#x0303; hic & semper in similibus illius exceptionis/
nisi actus redeat in naturam sue forme. quod in proposito con=
tingeret, siquis non intenderet iurare falsum/ & tñ non curaret
adhibere curam ne iuret falsum. Tunc. n. talis iurans falsum/
incurreret periurium mortale: quia propter talem negligentiam
in tanta re/rediret actus in naturam sue forme. conuincitur. n.
ille &#xA759; maluit incurrere periuri&#x0169; / &#xA757;&#x0308; discutere vt debuit an iuret
falsum.</P>
<P><INI2><W>Jnchoando</W></INI2> Igitur a periurio assertorio (hoc est
iuramento mendaciter affirmante vel
negante) scito omne huiusmodi periurium esse mortale/in qua
cun&#xE8BF; materia sit/& quibuscun&#xE8BF; verbis dicatur, & quacun&#xE8BF;
coactione/metu/ioco/leuitate/consuetudine/vtilitate aut excusa=
tione fiat: quia deo fit magna irreuerentia inducendo ipsum in
testem quasi mendacem. Nulla. n. admittitur in hoc excusatio/
nisi (vt dictum est) ex imperfectione actus: puta quia inad=
uertenter/vel vt primus motus/ex lapsu lingue / & siquid est
aliud reddens actum imperfectum.</P>
<P><INI2><W>Promissorium</W></INI2> Autem periurium duobus incur
ritur temporibus. Vel presenti qñ
fit: vel futuro quando non adimpletur.</P>
<P>&#x00B6; Et in pñti quidem (hoc est qñ iurament&#x0169; promissori&#x0169; fit)
incurri{t$} dupliciter &#xA751;iuri&#x0169;. Primo ex mendaci animo: vt quum
sub iuramento promittitur aliquid bonum vel malum sine ani
mo seruandi / aut sine animo promittendi seu obligandi se /
aut sine animo iurandi. Et hoc semper est mortale: quia deest<-P>

@@0@<filename:W0114-0391.jpg/>
@@1@<SE391><W>Periurium promissorium</W>. 187
<-P>veritas presens. idem est. n. iudicium de hoc periurio quantum
ad presentem veritatem/& de periurio assertorio. &#xF1E1; Secundo ex
materia mala: vt qu&#x0169; quis vero animo sub iurame&#x0303;to promittit
aliquod malum, puta interficere talem/vel adulteri&#x0169; perficere/
&c. Et tunc si iuratur super patrando pctō mortali, incurritur
iurando &#xA751;iuri&#x0169; non sol&#x0169; &#xA757;a firma{t$} voluntas ad pctm&#x0303; mortale/
sed e&#x0303;t &#xA757;a applicatur iurament&#x0169; ad materiā quā oportet omnino
falsificare: quia est cōtra charitate&#x0303;. Si vero est mal&#x0169; veniale, in
curritur &#xA751;iuri&#x0169; nō simpliciter (quia nō deficit veritas pñs iura
mento: nec de necessitate salutis oportet deficere veritate&#x0303; futurā,
quia non est cōtra sed preter charitate&#x0303;) sed secund&#x0169; quid: quia
firma{t$} vol&#x0169;tas ad mal&#x0169;/veniale tñ. & irreuerentia quedam fit
iurame&#x0303;to/applicando illud ad materiā nō obligabile&#x0303;: apponi{t$}. n.
&#xA751; hoc impediment&#x0169; effectui iuramenti/&#xA757; est obligare ad facien
d&#x0169;. Vñ graue vr&#x0303; & est hoc pctm&#x0303;/nō tñ mortale. &#xF1E1; Ide&#x0303; est quo&#xE8BF;
iudicium si iurament&#x0169; promissorium est de omittendo bonum
supererogationis: vt quum quis iurat se non ingressurum reli/
gionem/non mutuaturum/nō fideiussur&#x0169;/& similia. Hmōi. n.
iuramenta veraci animo facta/pctā sunt quādo fiunt: quia irre
uerentia fit iuramento/vtendo illo ad materiā non obligabile&#x0303; ad
verificand&#x0169;. & &#xA751;&#xA751;ea &#xA751;iuri&#x0169; secund&#x0169; &#xA757;d incurri{t$}/sicut de iura
me&#x0303;to veniali&#x0169; oper&#x0169; dict&#x0169; est. Nō tñ est &#xA751;iuri&#x0169; absolute: &#xA757;a nec
deest pñs veritas, nec oportet deficere veritate&#x0303; futurā / que esset
nō cōtra charitatem. Et hec intellige quando hmōi iuramenta
fiunt cum animo non faciendi hec communiter. nam si inten
deret &#xA757;s non facere hec etiā in casu quo de necessitate salutis acci
deret ipsum teneri ad illud, iam non iuraret omittere bonum
supererogationis/ sed bonum necessarium ad salute&#x0303;. & peccaret
mortaliter: vtpote iurans peccare mortaliter. Sunt autem cōmu
niter & nō sic extense ad casus de necessitate salutis interpretāda
hmōi iurame&#x0303;ta: quia iurātes/su&#xA751; sua libertate se fundant, dicen
tes. ego non teneor mutuare/fideiubere/&c. & iō nole&#x0303;s incidere<-P>

@@0@<filename:W0114-0392.jpg/>
@@1@<SE392><W>Periurium promissori&#x0169;</W>.
<-P>in foueam iuraui. Vnde manifestum indicium est intentionis
communis, & non ad casum de necessitate salutis/ qui in hmōi
&#xA757;&#x0308; rarissimus videtur.</P>
<P>&#x00B6; In futuro vero tempore (hoc est si iuramentum promisso=
rium non adimpletur) incurritur periurium semper quando
iuramentum obligatiuum est: quia deesset veritas iuramento,
ac per hoc peccaretur mortaliter. Ex quattuor autem capitibus
contingit iuramentum promissorium non adimplere abs&#xE8BF; pctō.
primo ex parte materie. Secundo ex parte euentus. Tertio ex
parte modi. Quarto ex parte relaxationis.</P>
<P>&#xF1E1; Primum caput ex parte materie/intellige quando materia nō
est capax vinculi obligatorij. Talis autem est triplex. Primo
omnis actus moraliter malus / siue sit peccatum mortale siue
veniale. & ideo quicun&#xE8BF; iurauit occidere aut dicere verbum
ociosum/non obligatur ad exequendum ìuramentum, sed pec=
cat exequendo. Secundo omnis omissio boni supererogationis.
nam licet bomo non teneatur ad illud bonum, tenetur tamen
non ponere obicem spirituisancto. Et propterea qui iurauit non
mutuare/aut non fideiubere/aut aliquid huiusmodi, non obli=
gatur ad implendum iurame&#x0303;tum: sed liber remanet, & potest
mutuare & non mutuare sicut prius ante&#xA757;&#x0308; iuraret. Tertio actio
indifferens salua sua indifferentia: vt siquis abs&#xE8BF; vlla ratione
boni vtilis/honesti vel delectabilis iurauit transire extra muros
ciuitatis aut aliquid eiusmodi, non tenetur seruare si nulla sit
ratio sic transeundi: quia iuramentum non est vinculum ad
ociosum aliquid: constat autem &#xA759; salua indifferentia actus
ociosum est exercere illum. Secus autem est si actus in seip&#x0303;o
indifferens iuratus esset ad cautelam seu vtilitatem spiritualem
vel temporalem sui vel alterius: quia tunc teneretur implere
iuramentum. Vt siquis iurauit non intrare in talem domum/
aut non transire per talem viam ad cauendum sibi a tentatione
talis mulieris &c.</P>

@@0@<filename:W0114-0393.jpg/>
@@1@<SE393><W>Periurium promissori&#x0169;</W>. 188
<P>&#xF1E1; Caput vero secundum ex parte euentus / intellige primo si
euentus sit malus: vt patet de iuramento herodis qu&#x0169; iurasset
dare puelle saltanti quicquid petijsset. tolerabile enim erat iura=
mentum sane intellectum: sed malus fuit euentus/quādo puella
petijt caput ioannis baptiste. Non enim astringebatur herodes
ex iureiurando facere tantum scelus: quia euentus male petitio=
nis excludebat vim iuramenti. Et hinc qui iurauit reddere depo
situm ensem/non tenetur reddere furioso. Et sic de similibus.
&#xF1E1; Intellige secundo / si euentus sit impeditiuus maioris boni:
vt siquis iurauit contrahere matrimonium / & postea inspi=
rante deo vult in veritate celibem vitam ducere, non tenetur
adimplere iuramentum: quia in euentu isto iuramentum
esset vinculum ad impediendum meliorem statum scilicet con
tinentium, quem constat esse meliorem statu coniugatorum.
Et sic de similibus.</P>
<P>&#xF1E1; Caput tertium ex parte modi/intellige primo quantum ad cō
suetum modum subintelligendi: vt quum aliqui honorare se vo
lentes iurant non precedam per deum &c. In his enim & si=
milibus sc&#x0111;m communem & sanum sensum subintelligitur /
quantum est ex me: sicut in petri apostoli verbo quum dixit/
non lauabis mihi pedes in eternum. & propterea abs&#xE8BF; peccato
periurij faciunt statim opposit&#x0169;/ &#xA751;mittendo se vinci. &#xF1E1; Intellige
secundo quantum ad modum iurandi viole&#x0303;tum in materia ta=
men matrimonij: quia sicut matrimonium coactum timore ca
dente in constantem &c. non valet, ita iuramentum metu ex
tortum de contrahendo/videtur relaxatum ipso iure. Tutius ta
men est relaxationem a superiori habere, sicut in ceteris iura=
mentis vi vel metu extortis.</P>
<P>&#xF1E1; Caput quartum ex parte relaxationis clare patet. nam siue re
laxatio fiat ab illo cui promissio facta est cum iuramento (qui
pōt libere quod in sui fauore&#x0303; factum est relaxare) siue fiat a
su&#xA751;iore &#xA757; possit relaxare, cessat obligatio iurame&#x0303;ti promissorij.</P>

@@0@<filename:W0114-0394.jpg/>
@@1@<SE394><W>Periurium cōminatorium</W>.
<P><INI2><W>Cōminatorium</W></INI2> deni&#xE8BF; iuramentum inducit per
iurium in duobus quo&#xE8BF; tem=
poribus. Vel in presenti. Et hoc dupliciter. &#xF1E1; Primo si fiat men=
daci animo. Et tunc semper est periurium mortale: quia deficit
iuramento presens veritas, siue comminatio sit iusta siue ini=
qua. In quacun&#xE8BF; nan&#xE8BF; materia bona vel mala iuramentum
cadit super mendacio/inexcusabile est a peccato mortali. &#xF1E1; Se=
cundo si fiat veraci animo super materia mala: hoc est siquis
comminetur facere opus aliquod quod est peccatum mortale
vel veniale. Et idem est tunc iudicium de cōminatorio quod
de promissorio. ideo non replico.</P>
<P>&#x00B6; Vel in futuro: hoc est te&#x0303;pore exequutionis. Et si quidem com
minatio facta est de aliquo malo culpe/siue mortali siue venia
li, potest & debet iuramentum cōminatorium non adimpleri:
vt siquis cōminatus est percutere alique&#x0303;/ aut diripere bona eius/
aut impedire eum ab aliquo assequendo &c. tenetur nō exequi:
vt patet. Si vero comminatio facta est de iusta inflictione aut
procuratione mali pene/siue quantum ad corpus siue quantum
ad bona temporalia, grano salis opus est: quoniam hinc est vin
cul&#x0169; iuramenti ad opus iust&#x0169; adimplend&#x0169;, hinc vero est mal&#x0169;
proximo infligend&#x0169;/ad cuius cessationem misericordia inuitat.
&#xF1E1; Tria igitur hic cōsidera. Prim&#x0169; cōe. &#xA759; sicut iurament&#x0169; nō est
vincul&#x0169; iniquitatis/ita nec impedimenti melioris boni. Et hinc
fit/vt qñ melius est parcere/aut abstinere a cōminati mali iusti
exequutione, nō tenea{t$} quis ad iuramenti exequutione&#x0303; / exe&#x0303;plo
dauid: qui licet iurasset &#xA751;cutere nabal c&#x0169; domo eius / postea ad
p&#x0303;ces abigail abstinuit. &#xF1E1; Secund&#x0169; appropriat&#x0169; comminationi. &#xA759;
cōminatio intelligi{t$} secund&#x0169; pñtem iustitiā: testante hoc verbo
domini apud hiere. repente loquar aduersus regn&#x0169; & gente&#x0303; vt
disperdam, si penitentiā egerit gens illa/penitentiam agā & ego
super verbo meo. Et hinc fit/vt qui iurauit iustam punitionem/
postea petenti veniam parcat abs&#xE8BF; periurio: quia cessauit illa t&#x0169;c<-P>

@@0@<filename:W0114-0395.jpg/>
@@1@<SE395><W>Periuri&#x0169; large sumpt&#x0169;. Permissio</W>. 189
<-P>presens iustitia secundum quam iurauit / ex quasi cessatione
demeriti: quia ad penitentiam conuersus est qui peccauerat. Et
hoc est etiam perspicere in dicto exemplo dauid: qui non ad pe
nitentiam nabal / sed ad merita & preces abigail innocentis
pepercit ipsi nabal, tan&#xA757;&#x0308; cessauerit ratio presentis iustitie ex ali=
quorum innocentia & supplicatione humili preueniente.</P>
<P>&#xF1E1; Tertium proprium materie comminate: scilicet &#xA759; pene in
hac vita non sunt appetibiles nisi vt medicine / vel persone pu=
niende vel boni communis. Et propterea quando comminata
pena cessaret habere rationem vtrius&#xE8BF; medicine, non teneretur
quis ex vinculo iuramenti ad implendum iuratam commina=
tionem. Quando autem hoc accidat/relinquitur iudicio pruden
tie, que est circa singularia occurrentia. Ex his autem habes/
quare mater que iurauit verberare filium/aut dominus qui iu=
rauit verberare seruum/& postea parcit (vel ne turbet pacem
domus/vel quia amplius non opus est medicina talis pene/ &
breuiter quia iudicat melius esse vt parcat) non tenetur ad im=
plendam comminationem iuratam. Et sic de similibus.</P>
<P><INI2><W>De periurio</W></INI2> Autem large sumpto (hoc est quum
abs&#xE8BF; necessitate iuratur su&#xA751; veritate)
constat veniale tantum peccatum esse. Periculosum tame&#x0303; pctm&#x0303;
est si sit frequens: scriptum est enim. iurationi non assuescat os
tuum, multi. n. sunt casus in illa.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Ermissio</W></INI2> Ex suo genere pctm&#x0303; non est:
vt patet ex hoc &#xA759; deo cōuenit
permittere mala culpe / que sunt maxima mala.
& propterea t&#x0169;c tm&#x0303; pctm&#x0303; est/ quando abs&#xE8BF; rōna
bili causa fit. Est autem rōnabilis cā permissio=
nis / vel vitatio maioris mali (sicut meretricium permittitur /
ne ciuitas adulterijs & incestibus repleatur) vel deductio maio
ris boni: sicut petrus presumptuosus permissus est labi in ne=
gationem christi & periurium / vt esset humilior. Vñ superior<-P>

@@0@<filename:W0114-0396.jpg/>
@@1@<SE396><W>Permutatio illicita. Pertinacia</W>.
<-P>qui potest obuiare ne subditus peccet / & sine rationabili causa
non obuiat, peccat. Et similiter qui potest punire / & sine ratio=
nabili causa permittit impunitos, peccat. Quando autem morta
liter vel venialiter, oportet ex singularibus occurrentijs conside=
rare & iudicare/in eo qui vigilare studet super gregem suum.
De illo autem cui cura non est an oues errent/ non oportet soli
citum esse: quia iam iudicatus est.</P>
<P><INI6>P</INI6><INI2><W>Ermutatio</W></INI2> Illicita est tripliciter.
Primo ex communi=
bus / si iniusta est: puta quia non seruatur
equalitas rei ad rem: & similiter si cum
fraude aut dolo fiat. &#xF1E1; Secundo ex materia
repugnante: vt si permutentur spiritualia/
quasi estimata precio aliquo. &#xF1E1; Tertio ex materia prohibita/seu
limitata ex iure humano. Et hec ponitur triplex: scilicet manci=
pia ecclesie, que permutari si debeant/oportet seruari que de illis
iura disponunt. serui fugitiui &#xA757;&#x0308;diu in fuga sunt, qui prohiben{t$}
permutari. Et tertio beneficia ecclesiastica: que non licite permu
tantur cōmuniter/si aut pacta firmantur sine authoritate supe=
rioris/aut si fiat sine authoritate superioris / aut si detur aliquid
temporale pro spirituali, aut omnibus his seruatis/si &#xA751;mutando
nulla cura est cui christi oues committantur. Et hoc coram deo
est crimen maximum.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Ertinacia</W></INI2> (qua homo in propria per
seuerat sente&#x0303;tia plus&#xA757;&#x0308; opor
tet) peccatum est: vtpote a recta rōne dissonās.
&#xF1E1; Oportet autem secundum subiectam mate=
riam iudicare an sit mortale vel veniale pctm&#x0303;.
Nam si pertinax quis est circa plantandam arborem aut ali&#xA757;d
eiusmodi, hoc non perniciosum est/sed veniale. Si autem circa
aliquid perniciosum (vt sunt ea que sunt fidei / & que nocent
homini) mortale est/ propter iniuriam que fit deo aut homini<-P>

@@0@<filename:W0114-0397.jpg/>
@@1@<SE397><W>Pignus accipere. Pigricia</W>. 190
<-P>gratia materie. &#xF1E1; Et hoc intellige de sententia consummata in
opere voluntario interiore (puta credere) vel exteriore: puta
colere/emere &c. sec&#x0169;dum erroneam pertinaciam. Quod ideo
dico: quia si in solo nudo puro&#xE8BF; intellectu quecun&#xE8BF; pertinacia
consistat/credat autem/speret/diligat operetur&#xE8BF; secund&#x0169; cōem
ecclesie traditionem, nullum video peccatum mortale.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Jgnus</W></INI2> Accipere/illicitum redditur tripli
citer. Primo si ad lucrum non cō
putandum in sortem accipitur: quia hoc est con
tra naturalem iustitiam. &#xF1E1; Secundo ex materia
prohibita: vt si homo liber accipiatur in pignus
pro debito: aut si vasa sacra & huiusmodi ecclesiastica contra
iuris dispositionem impignorentur. &#xF1E1; Tertio ex adiacentibus
pactis prohibitis a iure. que tria ponuntur. Primum si debitor
obligat se dare pignus insolutum. Et ad hoc reduci dicitur, si fiat
pactum vt si die certo non soluerit/ pignus transeat in feudum.
Secundum / si debitor obligatur ad non redimendum pignus
absolute vel ante talem diem. Tertium / si creditor obligatur
ad non vendendum pignus post legitimam interpellationem
debitoris.</P>
<P>&#x00B6; Et hec omnia pro quanto cum damno partis siue debitoris
(vt duo prima) siue creditoris / vt tertium/tendunt, peccata
sunt iniustitie: ac per hoc mortalia: vltra iuris positiui trans=
gressionem, que ex concurrentibus conditionibus singularibus
personarum &c. pensatur.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Jgricia</W></INI2> (qua homo/tardus metu labo=
ris / passionis aut difficultatis ap
parentis redditur ad oportuna exequenda) pec=
catum est: quia recte discordat rationi. Iuxta
materiam autem subiectam iudicandum est de
mortali: si scilicet contra aliquid necessarium ad salutem trahit
& ducit/iuxta regulas de negligentia.</P>

@@0@<filename:W0114-0398.jpg/>
@@1@<SE398><W>Pirata. Placere hoi&#x0303;bus. Pollutio</W>.
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Jrata</W></INI2> (hoc est predo marinus) con
tra humani generis pacem ma=
nifeste agit: & est in statu damnato. Quo=
modo autem sint pirate excōmunicati/ habes
supra / excommunicatio.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Lacere</W></INI2> Hominibus / peccat&#x0169; tunc sol&#x0169;
est / quum propterea a recta ra=
tione di sceditur. &#xF1E1; Mortale autem est tunc tm&#x0303;/
quum propterea dilectionem dei aut proximi
postponimus. Quod tunc tantum incurrimus/
qu&#x0169; propterea diuina aut humana precepta transgredimur: vt
quum ministri principis vt placeant illi non curant offendere
proximos, vt placeant iuncto sanguine vel amicitia / negant
iustitiam / aut opprimunt alios faciendo vel loquendo vel ta=
cendo: & sic de alijs. Frequens&#xE8BF; hoc videtur vitium / par=
uipendentium illud apostoli. si adhuc hominibus placerem/
christi seruus non essem.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Ollutio</W></INI2> (qua semen humanum soli
tarie funditur) si non est
voluntaria / siue in somno siue in vigilia sit,
peccatum non est. Si autem est voluntaria,
peccatum mortale est: & est vnum de pec=
catis contra naturam/& vocatur mollicies.</P>
<P>&#x00B6; Est autem voluntaria non solum si sit procurata, sed etiam si
ex se venienti consensus prebetur / & etiam si quum potest &
debet persona prohibere non prohibet: primis enim duobus
modis est voluntaria directe, tertio a&#x0169;t est voluntaria indirecte.
Dixi autem si potest & debet: quia ad indirecte voluntarium
culpabile / requiritur vtrun&#xE8BF; simul, scilicet &#xA759; possit & debeat.
Nam si non potest prohibere / quia natura facit opus suum,
constat non teneri. & si&#x0142;r si possit impedire tollendo occasiones/
& tamen non tenetur illas tollere, non est in culpa.</P>

@@0@<filename:W0114-0399.jpg/>
@@1@<SE399><W>Precepti transgressio</W>. 191
<P>&#xF1E1; Et hinc doctores & confessores vacantes cogitationibus vel
auditionibus operum turpium intuitu pietatis, non peccant sub=
sequentibus corporalibus pollutionibus contra eorum volunta/
tem: quia licet possint non tamen debent subtrabere se ab operi/
bus sanctis/propter huiusmodi que sequuntur ex necessitate ma
terie. Et de similibus idem est iudicium. De hoc diffuse scripsi
in quolibeto primo.</P>
<P>&#xF1E1; Persone vero que sine rationabili causa manent voluntarie in
cogitationibus turpibus aut conuersationibus ingerentibus sibi
huiusmodi commotiones, quia possunt & debent tollere tales
occasiones/incurrunt voluntariam pollutionem nisi inaduerten
tia excuset: quia volendo illas illicitas / periculosas & sibi notas
causas pollutionis proprie, conuincuntur velle culpabiliter ip&#x0303;am
pollutionem/earum naturalem effectum.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Recepti</W></INI2> Transgressionem peccat&#x0169; esse
constat. Sed quia p&#x0303;cepti nomen
vt distinguitur contra consilium / confusum in=
uenitur (dum quando&#xE8BF; proprie secundum suā
significationem sumitur/vt imponit necessitatem
obediendi, ita &#xA759; peccatur si non impletur: iuxta illud. xiiij. q. i.
quod precipitur imperatur / & quod imperatur necesse est fieri
&c. Quando&#xE8BF; autem anthonomasice / vt imponit necessitatem
talem scilicet mortaliter peccandi si non pareatur: iuxta clemen.
exiui de paradiso. de verb. sig. Et vtro&#xE8BF; modo in omni iure inue
nitur) ideo obscura redditur discretio transgressionis preceptor&#x0169;
quando est mortalis & quando venialis.</P>
<P>&#x00B6; Commune est autem vtrius&#xE8BF; generis precepto/ &#xA759; trāsgressio
tam ex contemptu &#xA757;&#x0308; ex per se impeditione finis / est peccatum
mortale. Et horum primum clarum est: quia contemptus siue
precepti siue precipientis / iniuriam infert ex propria ratione.
Secundum autem declaratur / ex eo &#xA759; finis preceptorum com=
munium est dispositio animi virtuosa necessaria ad salutem: ad<-P>

@@0@<filename:W0114-0400.jpg/>
@@1@<SE400><W>Precepti transgressio</W>.
<-P>hoc. n. ordinan{t$} p&#x0303;cepta naturalia/diuina & ecclesiastica. iuxta
illud apostoli. i. ad thi. i. finis precepti est charitas de corde puro
& cōscientia bona & fide nō ficta. Et declara{t$}. Nā aut sunt de
necessarijs ad salute&#x0303;/qualia sunt que spectant ad pctā mortalia.
aut de necessarijs ad mundiciā: qualia sunt que sunt peccator&#x0169;
venialium: que dispon&#x0169;t ad mortalia/& ad illa ordinantur vt
imperfecta ad perfecta. ac per hoc precepta contra venialia sani
tatem anime perturbantia / ad vitam anime que per mortalia
tollitur ordinantur, sicut sanitas corporalis ad vitam corporis.
&#xF1E1; Existente a&#x0169;t cōium precepto&#x211F; fine necessario ad salute&#x0303;, conse
que&#x0303;s est vt si hmōi p&#x0303;cepta transgredia{t$} &#xA757;s vt impediat fine&#x0303;/vel
(& in ide&#x0303; redit) &#xA751;&#xA751; aliquid cui annexa per se est impeditio
finis/peccet mortaliter: qui. n. hoc mō p&#x0303;cept&#x0169; trāsgredi{t$}/propor=
tionaliter se habet ad fine&#x0303; precepti/sicut qui transgredi{t$} ex con=
temptu se habet ad precept&#x0169; seu precipiente&#x0303;: nā iste respuit fine&#x0303;/
sicut ille respuit precept&#x0169;. Verbigr&#x0303;a circa precept&#x0169; de audiendo
missam. non solum peccat mortaliter qui omittit audire missam
quia non vult subijci precepto, sed etiam si ideo omittit quia nō
vult mente vacare deo.</P>
<P><INI2><W>Preter</W></INI2> Hos vero duos modos mortalis transgressionis
preceptor&#x0169;/ sunt alij quattuor modi discernendi
hmōi trāsgressiones seu p&#x0303;cepta: scilicet ex materia pena verbis/
& intentione. Diuinor&#x0169;. n. & naturali&#x0169; preceptorum anthono
masice materia est necessaria ad vitā anime: vt sunt nō occides/
non mechaberis &c. & &#xA751;&#xA751;ea eo&#x211F; transgressio est mortalis. Pre=
cepto&#x211F; a&#x0169;t alio&#x211F; materia necessaria est ad sanitate&#x0303; ai&#x0303;e: vt sunt/
nō dices verb&#x0169; ociosum/ iurationi nō assuescat os tuum &c. &
propterea eor&#x0169; transgressio nō occidit sed egrā reddit animam.
In iure a&#x0169;t humano exsola materia discernere precepta impossi
bile vide{t$}: qu&#x0169; inuenian{t$} minima quedā precepta sub mortali
pctō: vt patet de concidentibus cadauera vt transferant ad alia
loca, quod ex se null&#x0169; est pctm&#x0303;. &c.</P>

@@0@<filename:W0114-0401.jpg/>
@@1@<SE401><W>Precepti transgressio</W>. 192
<P>&#x00B6; Pena preceptorum anthonomasice/ est excōmunicatio / vel
aliquid simile quod non stat cum vita anime. & propterea vbi
cun&#xE8BF; apponitur excōmunicatio / incurritur peccatum mortale
transgrediendo. Pena autem aliorum preceptorum est aliquid
stans cum vita anime: vt suspensio/interdictum / irregularitas/
vel aliqua pena pecuniaria / & huiusmodi. & propterea non
oportet in transgressiosie horum incurrere peccatum mortale.
&#xF1E1; Siste tamen hic pedem/& aduerte &#xA759; inter excōmunicatione&#x0303;
late sententie & cōminatam excōmunicationis penam/ differen
tia est etiam quantum ad peccatum transgressionis, in hoc &#xA759;
transgressor precepti cum lata excōmunicationis sententia/ pec=
cat mortaliter: quia solum peccatum mortale dignum facit ex=
cōmunicatione. transgressor autem precepti sub cōminata pena/
non peccat mortaliter quous&#xE8BF; transgressio nō peruenerit ad hoc
&#xA759; ille dignus sit excōmunicari. Quod ideo dico / quia si debet
precedere monitio ante&#xA757;&#x0308; ille excōmunicetur, non peccat morta=
liter ante&#xA757;&#x0308; monitorio resistat: quia non est adhuc dignus excō=
municari. Verbigratia: clericus si nutrierit comam / excōmuni=
cetur. si nutriens comam non debet excommunicari nisi moni
tus gñaliter vel specialiter, nō peccat mortaliter quous&#xE8BF; monitus
perseueret: tunc. n. vtpote excōicatione dignus/peccat mortaliter.
&#x00B6; Verba distinctiua preceptorum non sunt certa: quum ipsum
precepti nomen incertum sit / vtpote cōmune vtris&#xE8BF; preceptis.
Et propterea de preceptis iuris cōis incerta est sententia. In quali
bet a&#x0169;t ecclesia seu religione, illa im&#x0303; verba vim &#x1E9C;cepti anthono
masice obtinent que cōsueuerunt intelligi apud illos pro p&#x0303;cepto
anthonomasice: & que non cōsueuerunt sic intelligi/nō habent
vim huiusmodi precepti: quia nominibus vtimur iuxta vsum.
&#x00B6; Intentio demum potest referri vel ad homine&#x0303; vel ad legem.
Et intentio quidem hominis precipientis si sciri potest / sufficit:
quoniam ex intentione precipientis pendet precepti vis. Intentio
autem legis in cōmuni certa est: qm&#x0303; est facere hoi&#x0303;es virtuosos.<-P>

@@0@<filename:W0114-0402.jpg/>
@@1@<SE402><W>Precipitatio. Predicator&#x0169;pctā</W>.
<-P>Et legis ecclesiastice intentio est non inijcere laqueos animabus,
sed ad edificationem corporis christi mystici promouere. &#xF1E1; Et
hinc fit vt non tam lata multitudo preceptorum obligantium
ad mortale in iure interpretanda sit, ne laqueus multiplicatus
contra animas censeatur &#xF1E1; Hinc etiam fit vniuersalis regula. &#xA759;
in his que sunt positiui iuris / si abs&#xE8BF; contemptu ac refutatione
finis ex ignorantia pura/aut ex apparente sibi excusatione trans=
gressio fiat ab eo qui animum habet nullo pacto consentiendi
contra preceptum obligans ad mortale, non incurritur mortale
peccatum: quoniam non est intentio pie ac iuste matris ecclesie/
bonas hmōi animas illaqueare tam hostili vinculo. Et propterea
talis apud deum non incurreret excommunicationem: absoluen
dum tamen ad cautelam crediderim ignorantem.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Recipitatio</W></INI2> (qua homo ad similitu
dinem precipitationis lo
calis secundum actus interiores animi preceps
ruit) peccatum est consilio contrarium. Matu=
ritas enim consilij gradatim procedit ex memo=
ria preteritorum/intellige&#x0303;tia presentium / auscultatione aliorum/
circunspectione obuiantium &c. preceps a&#x0169;t omissis huiusmodi
statim concludit/deliberat/ facit: & propterea peccat contra pru
dentiam. &#xF1E1; Quando autem mortaliter & quando venialiter/ex
materia discernitur. Si. n. precipitatio hmōi &#xA751;niciosa est/vtpote
contra precepta, mortalis est. si autem preter/venialis est: vt in
alijs peccatis prudentie oppositis contingit.</P>
<P><INI6>P</INI6><INI2><W>Redicatorum</W></INI2> Pctā peculiaria
sunt sex. &#xF1E1; Pri=
mum est sine authoritate predicare. oportet
enim vel ex pastorali officio vel superioris
authoritate predicare, iuxta apostoli senten=
tiā/& iura in ca. excōicamus extra de here.
Et quia hoc sub pena excōis interdici{t$}/ad mortale pctm&#x0303; spectat.<-P>

@@0@<filename:W0114-0403.jpg/>
@@1@<SE403><W>Predicatorum pctā</W>. 193
<-P>&#x00B6; Secundum est indigne predicare: hoc est in peccato mortali
sibi noto incontrito. iuxta illud. peccatori dixit deus / quare tu
enarras iustitias meas & assumis testamentum meum per os
tuum. Et hoc mortale videtur: quia iniuria fit predicationi a
christo institute, euacuans quantum in se est authoritatem pre=
dicatorum christi / quasi verbo & non facto predicatores fue/
rint instituti velut declamatores quidam. Vnde & in predicto
psalmo subditur. existimasti inique &#xA759; ero tui similis: scilicet di=
cens bona & non faciens bona. Et hoc intellige & in eo qui
sic indigne predicat vt predicatione tan&#xA757;&#x0308; declamatione abuta{t$}
(quoniam hic directe iniuriatur officio predicationis christi)
& in contemnente. Qui autem predicat indignus non vt predi
cet indignus / sed vellet predicare mundus licet per accidens ex
humana passione/incuria & huiusmodi indignus predicet, &#xA757;&#x0308;uis
peccet (quia non se exhibet dei talem ministrum qualis esse
debet) mortale tamen peccatum non video: quia predicare non
est secundum se actus alicuius sacramenti. Et licet predicans
non furandum predicet contra seipsum si furto maculatus est,
nouam tamen inde damnationem non incurrit / plus&#xA757;&#x0308; adulter
iudex condemnans alterum adulterum: quem non dubito excu
sari a nouo peccato mortali.</P>
<P>&#x00B6; Tertium est mendacia predicare. Et hoc constat esse peccat&#x0169;
mortale grauissimum: quoniam euacuat quantum in se est vni
uersam ecclesie authoritatem ac christi fidem per predicatione&#x0303;
propagatam. Siue mendacium dicatur contra doctrinam fidei
aut morum/ siue circa gesta sanctorum aut miracula aut pro=
phetias, siue quodc&#x0169;&#xE8BF; aliud quod ad docendum/ instruendum/
persuadendum/mouendum&#xE8BF; auditorem tan&#xA757;&#x0308; verbum dei pre=
dicatur: quia quicquid a predicatore vt sic dicitur / oportet esse
verum. & si est incertum/debet dici vt incertum: & sic non
receditur a vero/dum ita dicitur vt scitur. Sed si dubium predi
catur vt certum/hoc est assertiue, peccatum est mortale eadem<-P>

@@0@<filename:W0114-0404.jpg/>
@@1@<SE404><W>Predicatorum pctā</W>.
<-P>ratione qua mendacium. &#xF1E1; Quod si is qui predicat/impertine&#x0303;tia
inserat, non peccat mortaliter mentiendo, nisi forte ratione scan
dali: sicut nec iudex de impertinentibus ad iudicium mentiens
peccat mortaliter/&#xA757;&#x0308;uis sedens pro tribunali illa mendacia dicat.
&#x00B6; Quartum est predicare inutilia: vt speculatiuas questiones/
& leges ciuiles/poetas vulgares vel latinos / philosophos/gesta
romanorum/& similia. hoc. n. est abuti predicationis officio/
dicente christo predicare euangelium: sunt. n. huiusmodi predi=
cationes solo nomine. Et propterea si aduertenter in his excedi=
tur/grauissimum peccatum incurritur: immo tan&#xA757;&#x0308; falsarij sunt
apud deum, adulterantes predicationis officium / annunciantes
in persona christi & ecclesie que nec christus nec ecclesia sibi
commisit predicanda.</P>
<P>&#x00B6; Quintum est affectus mercenarius, siue pecunie/siue laudis
humane/glorie/&c. Et ad hoc si oculus dexter predicatoris spe
ctaret, peccatum esset manifeste. mortale quidem si finis vltimus
in huiusmodi poneretur/aut si affectus pecunie in effectum pro
cederet simonie vendendo predicationem. Veniale aute&#x0303; si vane
propter gloriam aut spem questuarie elemosyne predicaretur:
receperunt. n. mercedem suam.</P>
<P>&#xF1E1; Si autem oculo sinistro (hoc est non principaliter sed accesso
rie) hec expetuntur, mensuret seipsum apud se predicator quid
plus sibi displicet/minui auditores aut animarum fructum / de
quo est magis solicitus si fructuose an si gratiose auditur. Et sic
cognoscet quanta rectitudine vel peruersitate affectus tenetur,
ac per hoc quantum peccat: quia quanto magis sinister oculus
ipsum solicitat &#xA757;&#x0308; dexter / tanto magis sibimet homo mentitur,
tribuens sinistro oculo illud in quo dextri solicitudo superatur.
&#xF1E1; Ad hoc autem caput spectant quecun&#xE8BF; gesticulationes/canti=
lene & hmōi fiunt vt placeant hominibus.</P>
<P>&#x00B6; Sextum est immiscere predicationi facetas fabellas dele=
ctandi gratia. Quod beatus ambro, reprehendit: quia non debe&#x0303;s<-P>

@@0@<filename:W0114-0405.jpg/>
@@1@<SE405><W>Prescriptio. Presumptio</W>. 194
<-P>in tam graui actione de rebus tam arduis qualia sunt diuina
verba/immisceri iocosa & ridicula. Communiter autem est
hoc veniale, cauendum tamen ob reuerentiam diuini verbi.</P>
<P><W>Prelatorum</W> Peculiaria pctā vide in verbo ep&#x0303;us.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Rescriptio</W></INI2> Legitima (hoc est cum
bona fide possessio tanto
tempore vt iura canonica approbant &c.) ius
parit in foro conscientie. ita vt sine peccato post
retineatur etiam si postea sciatur fuisse alienum:
quia authoritate leg&#x0169; rationabilium (vtpote pro cōmuni bono
sancitarum) factus est dominus prescriptarum legitime rer&#x0169;.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Resumptio</W></INI2> (qua homo actu interio
re vel exteriore aggredi{t$}
opus excedens suam facultatem/quasi non exce=
dat sed sit sibi commensuratum) peccatum est:
vtpote contra rectam rationem. Et quia facultas
quando&#xE8BF; consistit in scientia (vt in medicina/ & in cura ani=
marum/ & vniuersaliter in artibus) presumptio est ignorante&#x0303;
medicinam velle medicare corpora/& nescium sacrarum lite=
rar&#x0169; velle medicare animas: sicut in ceteris artibus accidit igno=
rantibus similis presumptio. Quando&#xE8BF; vero consistit in potesta
te ordinis vel iurisdictionis. & sic presumptio est diacone&#x0303; velle
dicere missam/aut nō iudicem velle iudicare/aut laicum iudice&#x0303;
velle iudicare clericos. Quando&#xE8BF; autem consistit in habitibus
virtutum seu dispositionibus earundem. Et sic presumptio est
in peccato communicare, aut incipiente&#x0303; velle facere ea quesunt
perfecto&#x211F;: vt quotidie celebrare/arguere alios/conuersari secure
cum mulieribus/velle vacare assidue contemplationi non domi
tis adhuc passionibus/& similia.</P>
<P>&#xF1E1; Est autem peccatum presumptionis quando&#xE8BF; veniale: quum
scilicet nulli est perniciosa seu iniuriosa. Et quando&#xE8BF; mortale:<-P>

@@0@<filename:W0114-0406.jpg/>
@@1@<SE406><W>Preuaricatio. Prodigalitas</W>.
<-P>quum scilicet iniuriosa est alteri. qualis est presumptio medici
in damnum corporis: & similiter presumptio confessoris igno=
rantis/& iudicis & similium.</P>
<P><INI2><W>Presumptio</W></INI2> Rursus qua hō sperat aliquid posse cō
sequi a deo quod impossibile est secun
dum diuinam legem ab illo consequi, peccatum est contrarium
secunde virtuti theologice que vocatur spes/& contrarium de=
sperationi: vt quum quis sperat consequi peccatorum veniā sine
penitentia/aut eternam gloriam sine meritis. Et hoc est peccat&#x0169;
mortale: vtpote derogans diuine dispositioni/qua decretum est
non dari veniam perseuerantibus in peccato / nec gloriam sine
merito. Et est vnum de peccatis in spiritumsanctum: vtpote
contemnens spiritussancti auxilium ad penitend&#x0169; & merend&#x0169;.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Reuaricatio</W></INI2> (qua homo a debito
officio seu certamine
variat ad oppositum fouendum: vt actor ad fo=
uendum re&#x0169; aut econtrario: & sic in similibus)
peccatum est: quia contra rectam rationem. Et
si in iudicio iusto hoc fiat / aut alias in preiudicium diuini vel
communis boni aut cuius&#xE8BF; proximi, peccat&#x0169; est mortale: quia
iniustitia ipsa peccatum est mortale ex suo genere. Seclusa a&#x0169;t
omni iniuria / pensanda est ratio declinandi: & secundum illā
iudicanda est preuaricatio/an sit mortalis.</P>
<P><INI2><W>Procuratorum</W></INI2> Crimina videsuperius in verbo
aduocatus.</P>
<P><INI5>P</INI5><INI2><W>Rodigalitas</W></INI2> (qua homo su&#xA751; flue
erogat res suas) pctm&#x0303;
est: vtpote liberalitatis virtuti contraria. Non
est autem mortale pctm&#x0303; si pura est: quia minus
pctm&#x0303; est &#xA757;&#x0308; auaricia liberalitati contraria, quā si
pura est constat non esse mortalem. Et vtrius&#xE8BF; rō est, quia neu
tra agit contra charitatem dei aut proximi/sed preter illam.</P>

@@0@<filename:W0114-0407.jpg/>
@@1@<SE407><W>Proxoneta. Pusillanimitas</W>. 195
<P>&#xF1E1; Si vero mixta est iniurie diuinorum preceptorum/ & breui=
ter cuic&#x0169;&#xE8BF; alteri vitio (puta impietati filiorum aut filiar&#x0169; / aut
intemperantie: vt filius prodigus dissipauit substantiam suam
cum meretricibus) iudicanda est iuxta qualitatem vitij cui ad
miscetur. Ita &#xA759; si prodigus agitur ab appetitu mortali prodiga=
litas ipsa mortalis est: vt patet de filio prodigo/& de parente ob
prodigalitate&#x0303; impio versus filios effundendo bona debita filijs.
Si vero agitur ab appetitu veniali (vt quum superflue dat ob
vanam gloriam) venialis est.</P>
<P><INI2><W>Promissionis</W></INI2> Violatio/vide supra in verbo per
fidia.</P>
<P><INI6>P</INI6><INI2><W>Roxoneta</W></INI2> (.i. mediator inter ne
gociatores) hoc habet
familiare peccatum vt fallat vtrun&#xE8BF; inter
quos mediat, neutri dicendo integram veri=
tatem/& vtri&#xE8BF; sepe mentiendo. Et quia dam
nificare est ex suo genere mortale, ideo pro
xoneta non contentus sua mercede / fallens vtrun&#xE8BF; aut alter&#x0169;/
& peccat mortaliter & tenetur restituere siquid sibi appropria
uit ex huiusmodi fraude: vt si dixit vni puta venditori &#xA759; non
inuenit precium nisi centum/ & sic accipit licentiam vendendi
pro centum, & dicit emptori &#xA759; non potest minus solui &#xA757;&#x0308; cent&#x0169;
& viginti/& sic appropriat sibi illos viginti, tenetur restituere
illos viginti venditori: tenetur. n. ex officio mediatoris fideliter
agere vtrius&#xE8BF; negocium.</P>
<P><huifu>P</huifu><INI2><W>Vsillanimitas</W></INI2> (qua homo ex
&#xA751;uitate animi re=
trahit se a magnis o&#xA751;ibus & honoribus suam
facultate&#x0303; excedentibus/ tan&#xA757;&#x0308; si excederent)
peccatum est: vtpote contraria virtuti magnani
mitatis. Et est maius peccatum presumptione/vtpote magis con
traria virtuti: quia dissimilior est magnanimitati/ vt patet.</P>

@@0@<filename:W0114-0408.jpg/>
@@1@<SE408><W>Rapina. Raptus. Religiosor&#x0169; pctā</W>.
<P>&#x00B6; Est autem peccatum mortale / qñ retrahit a magnis que sunt
de necessitate salutis. vel simpliciter: vt siquis ex timore peccandi
post baptismum nollet baptizari aut communicare. vel in casu:
vt siquis ex timore deficiendi / nollet preceptum sibi officium
pastorale acceptare. Nec excusatur sed accusa{t$} ex hmōi timore
& ignorantia proprie virtutis/quā non discutit: qm&#x0303; ex his cau=
satur pusillanimitas. Vnde dominus in euangelio/ seruum pusil
lanimem qui talentum non exposuerat lucro dānauit.</P>
<P>&#xF1E1; Quando vero retrahit ab alijs vtilibus proximo & precipue
saluti animarum, licet veniale sit/graue tamen est: & tanto peri
culosius quanto sub humilitatis spe&#x0303; detinens animum imbibi{t$}
& radicatur perseuerans.</P>
<P><INI5>R</INI5><INI2><W>Apina</W></INI2> (qua homo violentia iniusta acci
pit alienas res) pctm&#x0303; est mortale:
quia iniuriam infert proximo & quant&#x0169; ad res
& quant&#x0169; ad mod&#x0169;. Dr&#x0303; a&#x0169;t iniusta: quia si vio
lentia iuste infertur/nō est rapina: vt quum in
bello iusto preda tollitur: & similiter qu&#x0169; authoritate publica/
iustitia exigente puniuntur in rebus ciues. Sed si iustitia desit,
rapina committitur tam in bello &#xA757;&#x0308; in ciuitate res ciuium aufe/
rendo/publica authoritate abutendo ad rapiendum.</P>
<P><huifu>R</huifu><INI2><W>Aptus</W></INI2> Quo persone rapiuntur iniuste/
maius crime&#x0303; est &#xA757;&#x0308; rapina, quanto
&#xA751;sona maior est rebus exterioribus. Et spāliter
appropria{t$} ad rapt&#x0169; puella&#x211F;: quec&#x0169;&#xE8BF; tñ &#xA751;sona
rapia{t$}, he&#x0303;t in se crime&#x0303; raptus/& admixtā iniqui
tatem pro qua rapitur. que iuxta genus suum iudicanda est.</P>
<P><huifu>R</huifu><INI2><W>Eligiosorum</W></INI2> Peccata specialia sunt
in triplici differentia.
Nam quedam sunt communia eis & clericis:
que vide in verbo clericus. Quedam sunt com
munia omnibus religiosis / vel ex tribus votis<-P>

@@0@<filename:W0114-0409.jpg/>
@@1@<SE409><W>Represalie</W>. 196
<-P>communibus omni religioso (vt sunt vota castitatis/pauperta=
tis & obedientie) vel ex sacris canonibus concernentibus spe
cialiter religiosos: vt que sunt in cle. religiosi. de priuile. videlicet.
Quibus etiam (scilicet religiosis) in virtute sancte obedientie
& sub interminatione maledictionis eterne districtius inhibe=
mus, ne in sermonibus suis ecclesiarum prelatis detrahant / aut
etiam retrahant laicos ab ecclesiarum suarum frequentia vel
accessu/seu indulgentias pronuncient indiscretas. neue quum
confectionibus testamentorum intererunt, a restitutionibus de=
bitis aut legatis matricibus ecclesiis faciendis retrahāt testatores.
nec legata vel debita aut male ablata incerta, sibi aut alijs singu
laribus sui ordinis fratribus vel conuentibus/in aliorum preiu=
dicium fieri seu erogari procurent. Nec etiam in casibus sedi
apostolice aut locorum ordinarijs reseruatis quen&#xA757;&#x0308; absoluere:
aut personas ecclesiasticas presertim coram iudicibus delegatis a
nobis suam contra eos iustitiam prosequentes vexare indebite/
aut ad loca plura & presertim multum remota conuenire pre=
sumant. &#xF1E1; Multa quo&#xE8BF; recitata sunt superius in tractatu de ex=
communicatione, que sunt sub excommunicationis late senten
tie pena religiosis specialiter inhibita. Quedam vero sunt pro=
pria istis religiosis ex propria sibi regula aut constitutionibus.
& hec quilibet de seipso sciat.</P>
<P><huifu>R</huifu><INI2><W>Epresaliarum</W></INI2> Iniquitas frequens
forte est. Vel quia
iniuste decernuntur: vtpote non propter consti=
tam culpam presidentium negligentium facere
iustitiam. Nam si non constet illos puta floren=
tinos culpabiles esse negligendo facere iustitiam paulo romano
creditori florentie, inique essent represalie a romanis contra flo=
rentinos: sicut esset iniustum bell&#x0169; contra florentinos sine culpa
communitatis propter culpam alicuius particularis ciuis: repre=
salia. n. est species belli particularis. &#xF1E1; Contingit quo&#xE8BF; iniquitate&#x0303;<-P>

@@0@<filename:W0114-0410.jpg/>
@@1@<SE410><W>Restitutio</W>.
<-P>in exequutione interuenire in quantitate plus exigendo, vel in
qualitate/clericorum res accipiendo: clerici enim intelliguntur
exempti a represalijs. vel in substantia: vt si facerent represalias
non solum res sed personas accipiendo: quia in persona nec pater
portat iniquitatem filij/nec filius patris.</P>
<P><INI9>R</INI9><INI2><W>Estitutio</W></INI2> Confessoribus sepe
occurrit discutien=
da / & necessaria est (quia non
remittitur peccatum nisi restituatur
ablatum) nec facile potest quilibet
discernere casus eius multos & ex
multis capitibus contingentes, ideo
diffusiore opus est doctrina. Sunt
igitur octo capita in restitutione consi
deranda: scilicet quis/quid/quantum/cui/vbi/ quando/ q&#x0169;o/&
quo ordine.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> Primum est quis tenetur ad restitutionem. Et
quantum ad hoc notande sunt due radices restitu
tionis omnis: scilicet acceptio & res. ita &#xA759; omnis restō aut est de
bita ratione acceptionis precedentis / aut ratione rei accepte. Et
extenditur hic acceptionis & accepti nomen ad omnem actio=
nem/qua alienum accipitur, siue vere accipiendo siue damnifi=
cando: ita &#xA759; accipere dicitur non solum qui mutuo accipit aut
emit aut furatur aut rapit, sed qui cōburit/qui detrahit/ qui con
ui iatur/& sic de alijs &#x00B6; Et qm&#x0303; acceptio duplex est (scilicet vel
iusta: vt per mutuum/aut emptionem/aut depositum/cōductio
nem &c. vel iniusta: vt rapina/vsura / detractio &c.) omissa
prima/vtpote clara cōfessoribus, de sec&#x0169;da hñd&#x0169; est pro regula
generali restōnum/&#xA759; quic&#x0169;&#xE8BF; est cā iniuste acceptionis tenetus
ad restōne&#x0303;: ita &#xA759; ex prima radice oritur hec regula ad cognoscen
dum quis tene{t$} restituere? rñde & dic/ quic&#x0169;&#xE8BF; fuit causa in=<-P>

@@0@<filename:W0114-0411.jpg/>
@@1@<SE411><W>Quis teneatur rōne actiōisrestituere</W>. 197
<-P>iuste acceptionis. Ita &#xA759; si vna acceptio iniusta eode&#x0303; vel diuerso
modo a multis causata est, quilibet illo&#x211F; tenetur restituere.</P>
<P>&#x00B6; Et ne vageris querendo quot modis cāre quis potest iniustam
acceptione&#x0303; vt teneatur ad restōnem, suscipe labore&#x0303; patr&#x0169; nr&#x0303;or&#x0169;
in his versibus posit&#x0169;. iussio consili&#x0169;/ consensus/palpo/recursus:
&#xA751;ticipans/mutus/nō obstans/non manifestans. In his. n. nouem
modi ponun{t$} &#xA757;bus aliquis coo&#xA751;a{t$} iniuste acceptioni quā alius
exequi{t$}. Ita &#xA759; computato exequutore qui ip&#x0303;am actione&#x0303; iniustā
exercet/inueni&#x0169;tur dece&#x0303; gña &#xA751;sona&#x211F; que tenentur ad restōnem
rōne iniuste acceptionis: quo&#x211F; septe&#x0303; directe / tria vero vltima in
directe ad causandam iniustam acceptionem concurrunt.</P>
<P>&#xF1E1; Inchoando igitur ab exequutore (qui nō cōputatur in dictis
versibus/sed presupponitur: quia de cooperatoribus tm&#x0303; loquun{t$}
versus) scito &#xA759; exequutor iniuste actionis/hoc est ille qui exer=
cet per seipsum illam (vt est ille qui furatur / qui occidit / qui
dat ad vsuram/qui detrahit &c.) siue hoc faciat motu proprio
siue ex precepto dñi/siue pro proprio siue pro alieno lucro, tene=
tur ad restitutionem: quia est vere causa proxima efficiens in=
iustam actionem: vt clare patet. &#xF1E1; Et hinc patet/&#xA759; sicut vulnera
tor aut occisor proximi ad dñi sui mandatum & vtilitate&#x0303; tant&#x0169;
modo/tenetur satisfacere vulnerato vel occisi heredibus, ita mi=
nister vsurarij qui ad mandat&#x0169; & vtilitatem domini sui tant&#x0169;
exercet vsurariā prauitatem/tenetur ad restitutionem. & sic de
alijs. Nec obstat &#xA759; si ille minister non faceret/&#xA759; per ali&#x0169; omni=
no fieret: sicut non obstat vulneranti &#xA759; si ipse nō vulneraret/&#xA759;
omnino per alium vulneraretur. scriptum est. n. necesse est vt
veniant scandala, verumtamen ve homini illi per que&#x0303; scandal&#x0169;
venit. &#xF1E1; Et hoc intellige secundum veritatem iustitie &#xA751;&#xA751; rōnem
dictam. nam secund&#x0169; quandam humanam equitatem ministri
vsura&#x211F; ad alio&#x211F; tm&#x0303; vtilitate&#x0303;/excusari viden{t$} a debito restōnis:
veritas tamen iustitie preferenda est huic humanitati. magis tñ
tenetur ad restōnem dominus &#xA757;&#x0308; minister.</P>

@@0@<filename:W0114-0412.jpg/>
@@1@<SE412><W>Quis teneatur rōne actiōis restituere</W>.
<P>&#xF1E1; Ingrediendo autem expositionem versuum ordine quo nume
rantur occurrit primo iussio: hoc est precipiens fieri actionem
iniustam. Iubens enim habet rationem principalis cause mouen
tis suo imperio ad patrandam actionem iniustam: & ideo tene
tur ad restitutionem.</P>
<P>&#xF1E1; Consilium/hoc est dans consilium efficax ad perpetrandam
actionem iniustam, causa est directe mouens suo consilio ad
illam: & ideo tenetur ad restitutionem. Notanter autem dixi
efficax: quia si consili&#x0169; non peruenit ad hoc &#xA759; sit causa rapine,
non tenetur qui dedit consilium iniquitatis ad restitutione&#x0303;: &#xA757;&#x0308;uis
peccauerit mortaliter.</P>
<P>&#xF1E1; Consensus: hoc est ille qui suo consensu causat aut concausat
actionem iniustam. Vbi nota &#xA759; de consensu oportet distingue
re inter consensum qui est causa / & inter consensum qui solum
modo est cōsensus & non causa. verbigratia. tractant aliqui de
bello iniusto, requiruntur hi ad quos spectat/consentiunt. Hor&#x0169;
consensus non solum est consensus sed causa belli iniusti: quia
ex horum consensu pendebat negocium. Audiunt pleri&#xE8BF; alij
huiusmodi negocium/placet eis/consentiunt/dicunt fiat. Hor&#x0169;
consensus est solummodo consensus/& non causa belli iniusti:
quum ex ipsis voluntas volentium bellum iniustum facere/ nō
pendeat nō mutetur &c. &#xF1E1; Attende ergo si consensus fuit causa
seu concausa actionis iniuste. Et si fuerit causa seu concausa/
scito ex tali consensu teneri ad restitutionem ex hocipso &#xA759; fuit
vere causa iniuste acceptionis. Et hinc habere potes &#xA759; si in com
munitate aliqua/plura vota vincunt, & dum dantur vota aper
ta aliquis ex vltimis videns vnita vota precedentium iam vi=
cisse / & videns &#xA759; suum votum in contrarium nihil prodesset/
consentit ob aliquem human&#x0169; respectum iniusto facinori, pec=
cat quidem mortaliter (quia consentit iniquitati) non tenetur ta=
men ad restitutione&#x0303;: quia consensus eius nec est causa nec con
causa. Secus autem est de precedentibus: quia licet preuideant<-P>

@@0@<filename:W0114-0413.jpg/>
@@1@<SE413><W>Quis teneatur rōne actiōisrestituere</W>. 198
<-P>subsequentes consensum daturos / non propterea consensus eor&#x0169;
a causarum numero excluditur. tum quia consensus omnes an
tecedentes sunt & tendunt vere ad integrandam causam. tum
quia in instanti homo mutatur/ & propterea possent subsequen
tes dissentire: quorum nullum locum habet in primo casu. Et
hinc fit vt si indigno sc&#x0111;m deum/canonice tamen electo alij cō
sentiant, peccent quidem mortaliter/ non tamen tenentur in con
scientia de damnis spiritualibus & temporalibus subsequenti=
bus: quia consensus eorum non est causa &#xA759; eligatur, sed consen
sus concurrens vt consensus tantum. nisi consensus eorum esset
concausa vt confirmaretur: quod tunc nō habet locum quando
scitur &#xA759; electio omnino erat confirmanda. Et sic de similibus.
&#xF1E1; Palpo: hoc est laudator criminis sub specie boni: puta quia
sic oportet domare stultos &c. Sed hic etiam opus est discretio
ne an adulatio sit causa acceptionis iniuste an non: si. n. pura est
adulatio/non tenetur ad restitutionem, &#xA757;&#x0308;uis peccet mortaliter.
si vero est non solum adulatio letificatiua sed causatiua iniuste
actionis, tenetur ad restitutionem adulator.</P>
<P>&#xF1E1; Recursus: hoc est receptator refugi&#x0169;&#xE8BF; iniuste agentis. Est. n.
huiusmodi complexus causa iniuste actionis: & ante&#xA757;&#x0308; fiat/tan&#xA757;&#x0308;
prebens seu adiuuans securitatem iniuste agendi/ac tan&#xA757;&#x0308; conser
uans hominem in perseuerando ad iniustas actiones: & post&#xA757;&#x0308;
facta est/ tan&#xA757;&#x0308; saluans illam quasi proprius locus eius / & bre=
uiter sicut patronus iniquitatis patrocinium illi prestans. Et pro=
pterea ad restitutionem tenetur.</P>
<P>&#xF1E1; Participans: hoc est qui particeps est criminis/siue vt socius/
siue vt mediator/siue vt explorator/ & vniuersaliter quomodo
libet particeps est criminis illius iniuste actionis. Particeps. n.
quic&#x0169;&#xE8BF; si sic est &#xA751;ticeps criminis vt sit etiā cā seu concā iniuste
actionis, tenetur ad restōnem rōne ipsius actionis. De participe
a&#x0169;t rei accepte dice{t$} in fra in secunda radice restōnum: n&#x0169;c. n.
de debito restituendi rōne actionis tractatur.</P>

@@0@<filename:W0114-0414.jpg/>
@@1@<SE414><W>Quis teneatur rōne actiōis restituere</W>.
<P>&#xF1E1; Mutus: hoc est qui potest & tenetur loqui consulendo/repre=
hendendo/precipiendo &c. & tamen tacet. Talis enim quia est
causa/non directe seu positiue sed indirecte et priuatiue iniuste
acceptionis (sicut incuria seu somnus naucleri est causa sub=
mersionis nauis) ideo tenetur ad restitutionem. Notanter aute&#x0303;
dixi qui potest & tenetur: quia licet aliquis possit, si tamen non
tenetur/computatur extra causas actionis seque&#x0303;tis. ad priuatiuā
enim causam iniuste actionis exigitur &#xA759; debeat seu teneatur
impedire: alioquin non ei imputatur. vt patet ex hoc &#xA759; deus pōt
quidem obuiare cuilibet peccato hominis, quia tame&#x0303; non tene{t$}/
non ei imputatur peccatum aliquod nostrum. Qui ergo potest
& debet precipere aut consulere & tacet, quia non impedit ini=
quam actionem quam tenetur & potest impedire / causa est
illius: ac per hoc tenetur ad restōnem. Et ne vageris querendo
quis est qui tenetur, scito illos solos esse quibus ex officio in=
cumbit precipere/consulere &c. & idem intellige in duobus
sequentibus.</P>
<P>&#xF1E1; Non obstans: hoc est non prebens auxilium impeditiuum
actionis iniuste/si tamen potest & tene{t$}. quia sic esset indirecte
priuatiua causa inique actionis. Et propterea domini temporales
qui non obstant latrocinijs crebre scentibus in terris suis/ tenen{t$}
ad restōnem damnum passis: quia possunt & tenentur ad hoc
ex officio: quia sunt custodes iusti.</P>
<P>&#xF1E1; Non manifestans: hoc est non manifestans inuasorem vel
tunc vel post factum, ita &#xA759; non manifestatio sit causa vel in=
iuste actionis vel iniuste detentionis. Et hoc tunc tantum est
quando aliquis potest & debet manifestare: alioquin non esset
causa iniuste actionis vel detentionis. Et propterea testis non
manifestans quod potest, quia ex officio ei incumbit/tenetur ad
restitutionem eius damni quod patitur alter ex ipsius non mani
festatione. Et sic de similibus.</P>

@@0@<filename:W0114-0415.jpg/>
@@1@<SE415><W>Quis teneatur rōne rei restituere</W>. 199
<P>&#xF1E1; Aduerte &#xA759; in his tribus immediate precedentibus capitibus
(scilicet mutus/non obstans/non manifestans) &#xA757;&#x0308;uis verum sit
regulariter/&#xA759; soli illi quibus ex officio incumbit loqui / obstare
aut manifestare/comprehendantur, ver&#x0169; tñ quo&#xE8BF; est compre=
hendi il los qui ex occurrenti articulo necessitatis vrgentis/mani
feste tenentur & possunt abs&#xE8BF; suo damno & periculo: vt si&#xA757;s
sciat inuasurum aliquem dom&#x0169; alterius & rapturum seu fura
turum/& nisi ipse presignificet sequetur furtum / & pōt abs&#xE8BF;
periculo & damno prouidere, reus est furti: sicut reus esset
homicidij/si eodem modo sciret homicidium futur&#x0169;/ & posset
prouidere & non curaret. Et quia est causa iniuste actionis &#xA757;&#x0308;uis
indirecte/ad restitutionem tenetur.</P>
<P>&#xF1E1; Hec ergo decem personarum genera teneri ad restōnem intel=
lige cum duplici adiectione. Prima est si effectus est subsequu
tus, hoc est iniusta actio inferens damnum proximo. Nam si
actio iniusta non est subsequuta/aut si esset subsequuta non tñ
damnificasset proximum, nullus tenetur ad restōnem: quia restō
non est necessaria nisi vt alterius damnum recompensetur, ac
per hoc vbi nullum fuit damn&#x0169;/nulla est opus restōne. Sec&#x0169;da
est/&#xA759; quilibet supradictorum tenetur ad restōnem in solidum,
hoc est ad restituendum totum damnum quod causauit seu
concausauit: quia fuit cā actionis que intulit tot&#x0169; illud damn&#x0169;.
&#xA757;&#x0308;uis. n. non fuerit solus in causando/ fuit tñ concā totius actionis
que damnum illud intulit. Et hec quo ad primam restōnum ra
dicem (scilicet actionem iniustam) pro nunc sufficiant ad
discernend&#x0169; ex hac radice quis teneatur ad restituendum.</P>
<P>&#x00B6; Secunda vero radix restōnum est res accepta. & iuxta hanc
ponitur generalis regula / &#xA759; quilibet habens rem alienam tene{t$}
eam restituere. Et in promptu causa est: quia res illa non est
ipsius sed alterius: ac per hoc nō detinenda sed danda illi cuius
est. Si. n. non redderetur illi / minus haberet de suo & damn&#x0169;
pateretur: quod constat esse iniquum.</P>

@@0@<filename:W0114-0416.jpg/>
@@1@<SE416><W>Quis teneatur rōne rei restituere</W>.
<P>&#xF1E1; Aduerte circa hanc regulam/&#xA759; res aliena dupliciter hr&#x0303;i pōt:
scilicet vel bona vel mala fide. & rursus vel in seipsa/ vel in ali
qua re seu effectu loco illius rei: puta quia habetur illius preci&#x0169;,
vel habetur res propria conseruata que consumpta fuisset nisi
affuisset vsus rei aliene. Et si quidem mala fide res aliena habea
tur quomodolibet habeatur/tenetur restituere. Si a&#x0169;t bona fide
habeatur in seipsa / tenetur eam restituere: quia aliena est. Et
hinc fit vt qui bona fide emit rem alienam quam putabat esse
vendentis/teneatur restituere eā domino rei abs&#xE8BF; precio aliquo:
quia restitutio illa oritur ex re aliena/& nō ex culpa acceptionis.
&#xF1E1; Si autem bona fide hr&#x0303; non in seipsa/sed in suo vel precio vel
effectu vel quoc&#x0169;&#xE8BF; alio simili aut quasi simili mō, tenetur resti=
tuere id in quo factus est ex re illa locupletior/ & non plus: &
si in nullo factus est locupletior/ad nullā tene{t$} restōne&#x0303;. Et hinc
primo fit / vt siquis bona fide re&#x0303; alienā sibi dono datā vendidit,
tenea{t$} restituere dño rei preci&#x0169;: quia factus est ex re aliena locu
pletior in illo precio. Fit secundo vt si ipse emisset & vendidisset
abs&#xE8BF; lucro eande&#x0303; rem/ad nullā restōnem ipse tenere{t$}, sed solus
ille apud que&#x0303; res est: quia aliena est/& alter non est ex ea factus
locupletior. Tertio vt si&#xA757;s bona fide inuitatus ad cenā de alieno
vitulo comedit, si omnino consuetus sumptus in domo sua cene
proprie currit/non tenetur ad restōnem: quia non est factus ex
vsu rei aliene locupletior. Si vero propter conuiuium pepercit
sumptui quem fecisset pro cena propria, tenetur ad restituend&#x0169;
non quantum valent comesta in conuiuio/ sed quantum factus
est ex rei aliene vsu locupletior. &#xF1E1; Et hec ideo sint specialiter
dicta, vt ex his similia scias dijudicare de vsu aliene vestis / aut
cuiuscun&#xE8BF; alterius rei aliene quando bona fide actum est. ad=
uertendo &#xA759; nulla est quo ad restitutionem differentia inter rem
alienam & fructus rei aliene: quia fructus ipse est res aliena/si
fructus est rei aliene: secus autem si esset fructus industrie ex
re aliena.</P>

@@0@<filename:W0114-0417.jpg/>
@@1@<SE417><W>Quid &#x204A; quant&#x0169; restituend&#x0169;</W>. 200
<P>&#xF1E1; Ex his regulis & exemplis reliqua omnia iudicari posse puto
de restitutione ex parte rei consurgente: sicut ex antedictis potest
iudicari de restitutione ex parte actionis iniuste consurgente/&
sciri quis tenetur ad restituendum. &#xF1E1; Quando vero aliquis tene
tur ad restituendum ex parte vtrius&#xE8BF;/scilicet actionis iniuste &
rei accepte (vt quum is qui iniuste accepit habet rem apud se
vel precium eius) non oportet occupare librum: quia ex sim=
plicibus consurgunt composita: & applicando dicta de vtra&#xE8BF;
restitutionis radice & regulas earum / facillimum est nosse
hoc compositum, scilicet obligatum ad restituendum ex vtra&#xE8BF;
vel altera radice.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> Secundum/quid restituendum est. Vbi distingue
de rebus vel damnis restituendis. & scito &#xA759; si res
aliena extat/illa restituenda regulariter est: si vero non extat/aut
ex aliquo singulari casu occurrente non potest reddi, restitue&#x0303;d&#x0169;
est equiualens. Damna vero vite/membrorum/sanitatis/liber=
tatis/honoris/fame/iurium/fructuum/seminum/damni emer=
gentis vel lucri cessantis/& similium, restituenda sunt vt possi=
bile est in bonis aliquibus loco damnorum/ita vt boni viri arbi
trio satisfact&#x0169; reputetur quant&#x0169; ad quid pro quo: de quātitate. n.
nunc nunc dicetur.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> Ergo tertium/quantum est restituendum. constat
oportere restitui equale.</P>
<P>&#x00B6; Vt a&#x0169;t discerna{t$} & &#xA751;uenia{t$} ad restituend&#x0169; equale/oportet
distinguere de certa vel incerta quātitate rei seu damni. Si nā&#xE8BF;
quātitas rei seu damni est certa, opus est vt tantunde&#x0303; restitua{t$}
quant&#x0169; ablatum/seu in quanto damnificatus quis est. Si vero
incerta est quantitas (vt cōtingit in damnis iniuriar&#x0169;/&#xA751;cussio=
num/iurium pendenti&#x0169;/semin&#x0169;/lucri cessantis / & similium)
restituendum est tantum quantum vir bonus arbitrabitur
cōsideratis singularibus negocij / temporis / loci / &#xA751;sona&#x211F; &c.<-P>

@@0@<filename:W0114-0418.jpg/>
@@1@<SE418><W>Cui restituendum</W>.
<-P>Debet autem vir bonus arbitrari tantum quantum ad equiua
lens exigitur si fieri potest: quod si fieri nequit/conetur appropin
quare ad equale quantum fieri potest.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> quart&#x0169;/cui restitue&#x0303;dum est. Distingue de cā restō
nis/an sit acceptio iniusta / an solum res accepta.
Nam si ex sola re aliena consurgit restitutio / reddenda est re=
gulariter domino rei. & appellatione domini intellige illum cui
debetur: siue perseuerauerit dominium apud eum siue transla=
tum sit, siue sit verus dominus siue dispensator / vt prelatus ec=
clesiasticus. Dixi autem regulariter: quia in aliquo casu (puta si
prelatus est dilapidator rerum ecclesie/ & experientia teste di=
lapidabit etiam hec) non ei sed illi ecclesie que est vera domina
restitutio in foro conscientie fieri potest & debet, conuertendo
restituendas res in vtilitatem illius ecclesie/habito (si fieri com=
mode potest) vt seruetur etiam omnis iustitie modus/consensu
superioris. Simile autem est iudicium in casibus in quibus do
mino rei fieri restitutio non potest &#xA751;&#xA751; aliquod aliud accidens:
puta quia est omnino ignotus. debet enim restitui t&#x0169;c christo/
qui est heres vniuersorum.</P>
<P>&#x00B6; Si autem restitutio consurgit ex acceptione iniusta / discer=
nendum est an acceptio illa iniusta fuerit ex datione prohibitæ
(ita &#xA759; non solum obligatus ad restituendum accepit iniuste,
sed etiā ille qui donauit/donatione iniqua dedit) ita &#xA759; ipsa datio
fuerit mala: vt quum datur pecunia pro corrumpendo iudice/
vel ingressu monasterij/vel quocun&#xE8BF; spirituali/ & breuiter qñ
i&#x0303;psum dare est prohibitum. Quia in huiusmodi casibus resti=
tutio facienda est, sed non illi &#xA757; male dedit/sed ecclesie in cuius
iniuriam dat&#x0169; est/ & eadem ratione homini in cuius iniuriam
corruptus est iudex/aut christo heredi vniuersorum. Si vero
sola interuenit acceptio iniusta / restitui debet damnificato ex
illa acceptione iniusta. Ita &#xA759; due conditiones oportet &#xA759; simul
concurrant. Prima &#xA759; ille damnum habeat: alioquin nulla esset<-P>

@@0@<filename:W0114-0419.jpg/>
@@1@<SE419><W>Cuirestituendum</W>. 201
<-P>restituendi eidem ratio. Secunda &#xA759; damnum passus fuerit ex
illa acceptione iniusta: alioquin etiam si damnum haberet / sed
non illatum ex illa iniusta acceptione, non esset illi ab hoc resti
tutio facienda. Vt patet qu&#x0169; quis furatus esset a mercatore ali=
quod pignus: tunc enim licet damnum sit duorum/ scilicet do=
mini pignoris & mercatoris qui tenebat pignus, fur tamen tene
tur restituere non domino sed mercatori: quia actio furti merca
torem damnificauit/qui tenetur domino de pignore reddendo.
Ita &#xA759; in huiusmodi restitutione persona cui debet restitui / nō
ex dominio rei sed ex damnificatione sibi illata discernitur &
definitur. Et ratio est: quia ipsius interest saltem custodire seu
reddere rem illam domino si non est sua. Et hoc intantum iura
exigunt/vt etiam predo in possessione tuendus sit: quia preda etsi
on est predonis simpliciter / est tamen ipsius ad custodiend&#x0169;
vt reddatur domino: tenetur enim ipse reddere. Veruntamen
quando sine scandalo potest publice vel secrete res reddi domi=
no sine alterius iniuria damno vel periculo reali/hoc est quo ad
rem, potest in foro conscientie restitui domino/tan&#xA757;&#x0308; exeque&#x0303;do
ius naturale dormiente iure scripto: vt si restituenda sit ablata
res aliena deposita apud suspectum depositarium / aut ablata a
fure aut latrone aut vsurario qui nō creduntur vn&#xA757;&#x0308; restituturi,
potest restitui vero domino/ cum illo salis grano &#xA759; prouidea=
tur ne iterato contingat fieri restitutionem si quando&#xE8BF; vene=
rint illi occupatores ad penitentiam.</P>
<P>&#x00B6; Quacun&#xE8BF; autem ex causa contingat restituere alicui mor=
tuo/ignoto vel absenti, seruandum hoc est &#xA759; mortuo succedit
heres: ignoto vero post exactam diligentiam ad cognoscend&#x0169;
succedit christus: de quo scriptum est &#xA759; heres est vniuersor&#x0169;.
Absenti autem si fideliter & facile mitti potest/mitti debet, vel
salte&#x0303; significari vt disponat de tali re sibi debita in tali loco. nisi
forte res tam parua sit / & absentia tam a remotis, vt arbitrio
boni viri censeatur ratum habend&#x0169; a domino si sciret/ &#xA759; detur<-P>

@@0@<filename:W0114-0420.jpg/>
@@1@<SE420><W>Ubi &#x204A; quādo restituendum</W>.
<-P>christo pro salute domini. Verum quādo res mittenda esset non
sine sumptibus, debet mitti sumptibus eius qui iniuste accepit:
quoniam ipse semper fuit in mora & in causa iniqua &#xA759; domi=
nus rei non potuit vti re sua ante&#xA757;&#x0308; perueniretur ad hunc articu
lum necessitatis vt oporteat illi mitti.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> Quintum/vbi restitutio est facienda. Discerne
si restitutio cōsurgit ex sola re aliena, restitutio est
exercenda vbi res illa aliena habetur: vt possessor bone fidei ex
restōnis opere iusto non reportet dān&#x0169;, qu&#x0169; non fuerit in culpa.
&#xF1E1; Si vero restō consurgit ex actione iniusta, restituend&#x0169; est vbi
acceptio iniusta patrata est/si locus congruit restōni: vt sic resti=
tuatur in pristin&#x0169; statum in quo inuenta est tam res accepta &#xA757;&#x0308;
possessio domini. Si vero locus ille restōni non congruit, resti=
tuendum est vbi est dominus/seu illic quo tunc dñs translatu
rus rem suam erat: & breuiter debet dñs seruari indemnis/&
grauari occupator qui semper fuit in mora.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> Sextum/quando restitutio fieri debet. Certum est
oportere fieri statim: quia restituere licet pertineat
ad preceptum affirmatiuum obligans pro loco & te&#x0303;pore, he&#x0303;t tñ
annex&#x0169; precept&#x0169; negatiu&#x0169;/ scilicet non detinebis alienum inuito
dño: negatiu&#x0169; a&#x0169;t precept&#x0169; obligat sem&#xA751; & ad sem&#xA751;: & &#xA751;&#xA751;ea
statim oportet restituere. Quod intellige c&#x0169; grano salis: hoc est
&#xA759; quant&#x0169; ad p&#x0303;parationem animi statim hñdus est animus non
detine&#x0303;di alien&#x0169; inuito dño/sed paratus restituere cui&#xE8BF; quod su&#x0169;
est, quant&#x0169; vero ad exequutione&#x0303; restōnis t&#xA751;e cōgruo reddere.
non. n. oportet surgere media nocte ad restituendum, sed cum
prudentia actum restituendi exercere seruando congruas circ&#x0169;=
stantias loci/temporis &c.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte hoc in loco, vt quum de restitutione iudicas/habeas
semper pre oculis precept&#x0169; negatiu&#x0169;/ scilicet nō detinebis alien&#x0169;
inuito dño: quoniā hinc videbis &#xA759; sola aut voluntas domini aut
ignorantia aut impotentia excusat a statim restituendo. Vol&#x0169;tas<-P>

@@0@<filename:W0114-0421.jpg/>
@@1@<SE421><W>Quando restituendum</W>. 202
<-P>quidem domini sicut excusaret totaliter a restitutione si donaret
debitori libere/ita excusat a nunc restituendo si consentit dilatio
ni: tunc enim constat alienum detineri non inuito sed consentie&#x0303;te
domino ad tantum tempus. Ignorantia quo&#xE8BF; siue facti siue
iuris (que tamen rationabiliter excusat talem hominem) &#xA757;&#x0308;diu
manet sicut excusat a restituendo ita excusat a tempore resti=
tuendi. Impotentia autem si vere est impotentia nunc resti=
tuendi / excusat a statim restituendo: quia reddit detentionem
alieni inuito domino inuoluntariam: tunc enim voluntas resti=
tuendi parata sufficit coram deo/ & sufficere debet bominibus
velint nolint. Est autem vere impotens ad restituend&#x0169; statim/
non solum constitutus in extrema necessitate, sed etiā cōstitutus
in necessitatis articulo tali &#xA759; magn&#x0169; damn&#x0169; bonor&#x0169; proprior&#x0169;
incurreret ex pñti restōne alienor&#x0169;/quod magn&#x0169; damn&#x0169; vita=
retur ex dilatione nō damnosa illi cui restitue&#x0303;d&#x0169; est: nam impo
tens non sol&#x0169; dr&#x0303; &#xA757; nō pōt omnino/sed qui vix pōt. In hmōi a&#x0169;t
humanis vix posse/est c&#x0169; magno suo damno posse. Et hoc qñ
restituere quis tenetur ex sola aliena re/& nō ex iniusta acceptio
ne propria: impium quippe videtur, vt is qui sine culpa est/dam
nificetur in suis ex restitutione alieni. Quando vero aliquis ex
propria iniquitate tenetur ad restituendum, quia seipsum posuit
in tali casu sibi damnoso/sibi imputet: multum tñ equitati inniti
videtur dilatio restōnis etiam in hoc ad tant&#x0169; damn&#x0169; euitand&#x0169;.
Notanter vero dixi damnum magnum propriorum: quia si
damnum magnum esset non in proprijs / sed quia magna sunt
que restituenda sunt, non excusaretur a statim: quia damnum
hoc non est in proprijs / sed in carere alienis. Et similiter si
damnum magnum est lucri cessantis: puta quia si restituit
non potest amplius lucrari: hoc enim non est damnum in pro=
prijs, sed in non posse vti alieno. Notanter quo&#xE8BF; dixi ex dilatiōe
non damnosa illi cui restituendum est: quia si dilatio esset dam
nosa illi cui debet fieri restitutio, oporteret aut statim restituere<-P>

@@0@<filename:W0114-0422.jpg/>
@@1@<SE422><W>Q&#x0169;o restituendum</W>.
<-P>aut illum seruare indemnem. Est rursus vere impotens pro
tunc/qui non potest tunc sine fame sue detrimento tunc resti=
tuere, quia non vult occultum peccatum detegere / sed expectas
personam idoneam qua mediante secreta fiat restitutio: quoniā
non tenetur incurrere damnum in rebus superioris ordinis
(qualis est fama) ob vinculum ad statim restituendum.</P>
<P>&#xF1E1; Et ne preceptum hoc de statim restituendo/confitentes & con
fessores reos simul inuoluat, non sunt absoluendi penitentes
ante&#xA757;&#x0308; cum effectu restituant / si in alia confessione absoluti ne/
glexerunt restituere. dicentibus enim/hac vice pater restituam
vere &c. responderi debet. credo tibi: & propterea modo in illa
bona dispositione vade ad restituendum / & postea absolueris.
Debet enim confessor credere penitenti pro se & contra se: sed
tamen cum hoc debet etiam cauere ne mora pariat delictum/
sicut alias peperit.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> Septimum q&#x0169;o est restituend&#x0169;. Modus restitue&#x0303;di
he&#x0303;t difficultate&#x0303; vnā v&#x0142;em, multas a&#x0169;t in &#xA757;busdā
particularibus: scilicet incertis/occultis/priuilegiatis / fama / &
bonis anime. &#xF1E1; Cōis. n. qō est an sufficiat restituere rogando sibi
remitti a creditore/subseque&#x0303;te remissione. Dubitāt. n. de hoc &#xA757;dā
pro eo &#xA759; nō vide{t$} oi&#x0303;no libera remissio illius qui si re&#x0303; haberet nō
donaret. Oportet a&#x0169;t in casibus istis nō respicere ad presumptio
nes/sed ad veritate&#x0303; animi illius qui remittit. Si. n. in veritate &
ex corde intendit remittere (quod si ipse affirmat / credendum
est: quum solus ipse possit esse certus testis sui cordis) proculdu
bio tutus est in foro conscientie ille cui remissio facta est: siue
interuenerit ipsius rei oblatio/siue solum verbalis oblatio (hoc
est paratus sum reddere) siue sole preces / hoc est rogo vt re=
mittas, siue interueniant intercessores, & breuiter quomodoc&#x0169;&#xE8BF;
ad liberam ex corde remissionem veniatur: quia inde pendet
totum negocium. Et hoc intellige si ille potest ad libitum dona
re: vtpote verus dominus debiti sibi restituendi. &#xF1E1; Et scito &#xA759; qñ<-P>

@@0@<filename:W0114-0423.jpg/>
@@1@<SE423><W>Quo ordine restituendum</W>. 203
<-P>pauper obligatur ad restituendum diuiti / expedit non offerre
diuiti rem restituendum/sed rogare & interponere intercessores
ad remittendum, ne allectus ex presentia rei durior sit ad remit=
tendum: facilius. n. remittimus non habita &#xA757;&#x0308; possessa. Sed hoc
non obstat libertati remissionis, sed prodest ad tollendam tenta=
tionem inhumanitatis.</P>
<P>&#x00B6; Ad particularia vero descedendo/de restitutione incertorum
difficultas mouetur an per se vel alium &c. Veritas tamen est
&#xA759; tutius homo per seipsum restituit christo. Potest tamen per
fide dignam personam restituere confidendo &#xA759; melius dabit in=
digentibus &c. &#xF1E1; Occulta quo&#xE8BF;, occultando persone crimen &#xA751;
se vel alium fide dignum reddenda sunt. &#xF1E1; Priuilegiata autem/
hoc est ea de quibus lex statuit / quomodo restituenda sunt
(vt quum publici vsurarij restitutio agenda est) iuxta ca. &#xA757;&#x0308;&#xA757;&#x0308;
de vsu. in sexto seruanda est lex.</P>
<P>&#xF1E1; Famam falso ablatam tenetur restituere dicendo se falsum
dixisse. Si autem non falso ablata est / debet restitui dicendo se
iniuste infamasse. &#xF1E1; Esto tamen hic prudens: quia si coram po=
pulo aut vulgaribus restō hec secunda facienda est / debet sic
fieri. Sed si coram sapientibus tantum/ista restō esset cōfirmatio
infamie: quia intelligentes penetrant &#xA759; licet male & iniuste/
verum tamen dixit detrahendo.</P>
<P>&#xF1E1; De bonis a&#x0169;t anime / si pertinent ad partem intellectiuam, vt
siquis damnificauit aliquem docendo falsa / tenetur restituere
docendo vera/vel salte&#x0303; significādo illi &#xA759; falsa sunt que docuit.
Si a&#x0169;t &#xA751;tinent ad partem affectiuā (vt sunt illa que ad mores
spectant, que non pñt ab inuito tolli / nec ab altero pñt restitui)
tenetur dare operam ad reducend&#x0169; eundem ad bonos mores si
pōt, vel salte&#x0303; or&#x0303;onibus/ieiunijs/elemosynis iuuare ill&#x0169; vt resipi=
scat. Et hec &#xA753;prie hñt locum quando dānificatio in huiusmodi
bonis anime fuit per se: qm&#x0303; si fuit &#xA751; accñs (puta quia doctor
putauit se vera dicere: & lasciuus soci&#x0169; prouocauit ad similes<-P>

@@0@<filename:W0114-0424.jpg/>
@@1@<SE424><W>Quo ordine restituendum</W>.
<-P>libidines/non vt illi noceret, sed delectationis / libidinis & hmōi
causa) satisfaciendum est magis deo &#xA757;&#x0308; hominibus: vt experien
tia testatur penitentium: satisfacere. n. intelligitur vtri&#xE8BF; ex hoc
&#xA759; vere penitens est. & plus edificat penitentia &#xA757;&#x0308; leserat petulan
tia: vt in maria magdalena & alijs similibus videmus.</P>
<P><INI2><W>Caput</W></INI2> Octauum/quo ordine restituendum est. Nullus
est ordo in restitutione necessarius/si potest omni/
bus restitui. Sed vbi facultates ad restituendum non suppetunt
vt omnibus satisfiat, seruandus est ordo iste vt certa prius resti
tuan{t$} &#xA757;&#x0308; incerta: quia illa possunt abs&#xE8BF; humano damno omitti/
certa a&#x0169;t non. constat. n. omnia restituenda/ ad humana damna
restauranda ordinari. &#xF1E1; Et hinc habere potes &#xA757;&#x0308; grauis sit eorum
error qui quum omnia restituere nequeant, componere querunt
pro incertis c&#x0169; prelatis ecclesie/quasi propri&#x0169; decetero possessuri
quantum equiualet incertis restituendis, & sic certos creditores
eludere. His quippe dicendum est. nolite errare / deus non irri=
detur. Nisi incerta extarent in sua adhuc specie: puta quia inuen
tus aut furto sublatus calix adhuc extat/& non potest inueniri
dominus. Nam in tali casu/reddendo prius christo rem ecclesie
seu pauperum nulli fit iniuria creditori certo: quia debitor non
tenetur creditoribus satisfacere de re aliena: constat autem rem
illam in tali casu nun&#xA757;&#x0308; fuisse suam/ sed adhuc perseuerare alie=
nam: & propterea idem est de illius restitutione iudicium, vt
nunc nunc de similibus certis subiungetur.</P>
<P>&#x00B6; Inter certa igitur prius restituenda sunt que adhuc in sua spe&#x0303;
extant & aliena sunt: qualia sunt deposite res / & similiter res
furto aut rapina occupate. quia res huiusmodi non computan{t$}
inter bona restituentis, vtpote quarum dominium nun&#xA757;&#x0308; fuit in
eum translatum: & ideo res ipse ante omnia restituende sunt
dominis. Similiter etiam si res empte & possesse sed non solute/
adhuc in sua specie extant, reddende sunt illi a quo empte sunt:
quoniam licet translatum fuerit dominium in eum qui emit,<-P>

@@0@<filename:W0114-0425.jpg/>
@@1@<SE425><W>Quo ordine restituendum</W>. 204
<-P>subiecta tame&#x0303; obligationi ipsamet res manet quous&#xE8BF; soluta est:
& &#xA751;&#xA751;ea tan&#xA757;&#x0308; non fuerit inter bona restituentis computāda est.
&#xF1E1; Post&#xA757;&#x0308; autem res extantes aliene simpliciter vel propter pen=
dentem solutionem ipsarum restitute sunt, seruanda videntur
statuta municipalia si extant & iniqua non sunt/circa restitue&#x0303;di
ordinem in huiusmodi: vt in multis locis dicuntur esse circa
numularios qui decoxerunt. Si vero nullum extat statutum/ius
ciuile seruandum videtur. & vbi diuersitas opinionum occur=
rit/tutior pars eligatur si vera nescitur.</P>
<P>&#xF1E1; Esto ergo cautus in huius iudicio / interrogando si ibi extant
statuta aliqua de hoc: & si nescis consule peritos an iustificata
sint. Si nan&#xE8BF; contra supradicta pugnarent/ tuta nō viderentur.
nisi forte circa vltimum dictorum aliter disponerent: quia pro
communi bono creditorum certorum quos oportet aliquid per=
dere de suo, tolerabile videtur / vt res empte ac possesse extantes
licet nō solute inter bona debitoris cōputarentur sicut alia: quia
hoc etiam pro communi bono ciuitatis videtur, & non contra
ius naturale / sed ciuile. Sed &#xA759; res extantes aliene in veritate &
indubie / computarentur promiscue sicut alia debitoris bona,
contra naturale ius est/quo aliena bona tuenda non occupanda
non minuenda sunt vt alteri benefiat.</P>
<P>&#x00B6; Circa questionem vero illam / an quum bona vsurarij non
sufficiunt ad satisfaciend&#x0169; debitis licite contractis (puta emptio
nis/conductionis/mutui honesti/& similium) & vsuris, prius
satisfaciendum sit debitis licite contractis & de residuo vsuris
quantum potest / an econtrario. Naturalis ratio dictat &#xA759; resti=
tuenda sunt integre debita licite contracta / si due adsint condi=
tiones. Prima est &#xA759; res vsurarie non extent in propria specie/vt
si extent pignora per vsuram acquisita. Nam quia huiusmodi
res sunt aliene (hoc est domini pignoris) debent hec prius
restitui dominis reddentibus quod mutuo acceperant super illis
pignoribus / & postea restitui debita licitorum contractuum:<-P>

@@0@<filename:W0114-0426.jpg/>
@@1@<SE426><W>Quo ordine restituendum</W>.
<-P>hoc enim patet sic oportere fieri ex superius habita regula / &#xA759;
res extantes aliene debent ante omnia restitui dominis earum.
Secunda conditio est / si ex huiusmodi contractibus licitis non
est factus pauperior ad reddenda priora vsurarum debita: vt
contingeret in dote promissa/& in conductionibus in fructuosis/
& similibus: quia huiusmodi contractus superuenientes vsura=
rijs debitis non debent tollere aut impedire ius illorum quibus
debent vsure restitui: constat autem &#xA759; ius illorum tolleretur ex
huiusmodi superuenientibus contractibus/eoipso &#xA759; ex illis con=
trahens redditur impotens aut magis impotens ad restituend&#x0169;
vsuras: quia in restituendo hec id quod debebatur pro vsuris/
oporteret dari pro istis contractibus. Non sic autem est in con=
tractibus mutui/emptionis / & huiusmodi, ex quibus nihil fit
quo minus vsure possint restitui vt prius. nā ex mutuo accreuit
in bonis tantum quantum accepit mutuo, & si emit/res empta
accreuit: & sic restituendo mutuum & soluendo rem emptā/
non fit pauperior ad restituendum.</P>
<P>&#xF1E1; Ratio autem quare regulariter prius restituenda sunt debita
ex licitis contractibus &#xA757;&#x0308; vsure est: quia non sunt accipienda alie
na inuito domino vt restituantur alias male accepta aliena: si
autem debita ex licitis contractibus non redderentur, eoipso &#xA759;
inciperent detineri inuito domino / acciperentur aliena inuito
domino/que vs&#xE8BF; in illam horam accepta & possessa erant vo=
lente & expectante domino. &#xF1E1; Et si instetur &#xA759; si ista ratio effi=
cax est/ concluderet etiam &#xA759; quando esset factus ad restituen=
dum pauperior ex licito contractu/adhuc prius restituenda sunt
debita ex licito contractu &#xA757;&#x0308; vsure: quia tunc si debita ex licito
contractu non redduntur / incipit detineri alienum inuito do=
mino. Soluitur hec instantia / intelligendo &#xA759; in tali casu quo ex
contractu debiti liciti factus est ad restituendum priores vsuras
pauperior, non incipit detineri alienum inuito domino: sed
incipit detrahi ex debito talis contractus tantum quantum<-P>

@@0@<filename:W0114-0427.jpg/>
@@1@<SE427><W>Restōnis due radices</W>. 205
<-P>damnificauit talis contractus preexistentia debita ex reddendis
vsuris. Non enim diximus &#xA759; prius restitui debent omnes
vsure &#xA757;&#x0308; aliquid debitum ex tali contractu licito: sed &#xA759; debi=
tum ex contractu licito superueniente debito vsurarum / pro
quanto fecit pauperiorem ad restituendum vsuras pro tanto
non debet preponi debito vsurarum, pro quanto autem non
damnificauit / debet preponi debito vsurarum: alioquin acci
peretur alienum inuito domino / eoipso &#xA759; inciperet detineri in=
uito domino.</P>
<P><INI2><W>Quia vero</W></INI2> Restitutionis casus infiniti sunt/& innu
mere accidunt questiones an oporteat re=
stituere an non, reducendum ad mentem duxi vt confessor qui
iudicare debet/habeat ante oculos mentis duas restitutionis ra=
dices ex quibus consurgit omnis necessitas restitutionis / vt ad
illas semper examinet an sit restituendum. Sunt due he radices/
acceptio & res. Omnis nan&#xE8BF; restitutio consurgit aut ex ac=
ceptione (puta quia accepit mutuo / deposito / conducto /
pignore/furto/repina/ fraude/combustione / excidio / & simili=
bus) aut ex re: puta quia res aliena est apud eum in se=
ipsa vel in suo effectu / fructu seu equiualente. Aut ex vtra&#xE8BF;
scilicet acceptione & re simul: vt quia & accepit & habet
rem alienam.</P>
<P>&#x00B6; Et scito &#xA759; seclusis licitis contractibus / acceptio obligans ad
restitutionem est duplex. Quedam iniusta proprie (hoc est
secundum propriam rationem iniustitie) quia scilicet damni=
ficans proximum: vt acceptio furtiua/raptiua/ vsuraria/fraudis
lenta/violenta tam absolute &#xA757;&#x0308; mixtum inuoluntarium induce&#x0303;s
(vt meretricum blande valde extorsiones supra debitam mer
cedem/& cupida attractio quasi compellens ad ludendum. est
siquidem omnis similis actio ex suo genere damnificatiua proxi
mi/causans inuoluntariam dationem rei sue: quia non minus
necessitatur ex huiusmodi humanus animus ad dandum sua &#xA757;&#x0308;<-P>

@@0@<filename:W0114-0428.jpg/>
@@1@<SE428><W>Restōnis due radices</W>.
<-P>ad subeundas vsuras: passiones enim nostre ab extrinseco sua=
sore illate quasi vim faciunt) detractiua / contumeliosa, vexa=
tiua iurium/rerum/proximorum &c. & similes que proxim&#x0169;
ledunt. Quedam vero est iniusta/ hoc est mala quia acceptio
ipsa prohibita est: vt acceptio simoniaca / vel ad faciendam
iustitiam vel iniustitiam: vt si iudex vendat sententiam aut
testis veritatem.</P>
<P>&#xF1E1; Vide ergo quando occurrit casus aliquis/si aliqua restitutionis
radix inuenitur an nō. Verbigratia si queritur an meretrix seu
adultera teneatur restituere, considerabis &#xA759; licet personis istis
cā accipiendi (.s. concubitus malus) cadat sub prohibitiōe &
sit peccatum/ipsa tamen acceptio non est peccatum: non enim
peccat meretrix accipiendo mercedem, ac propterea non tenetur
ad restituendum ratione acceptionis: nec ratione rei, quia vol&#x0169;
tarie ei data est. si fraudulenter accepisset/ teneretur ratione ac=
ceptionis. Similiter videre potes in lucratis ex ludo. nam dato &#xA759;
ludere sit peccatum, accipere tamen quod ex ludo euenit abs&#xE8BF;
fraude/non est peccatum. nisi hoc alicubi esset prohibitum/&
esset in obseruantia: quia tunc acceptio ipsa esset peccatum.</P>
<P>&#xF1E1; Perspice quo&#xE8BF; exempla de actionibus iniustis. Si queritur an
impediens proximum a cōsequutione alicuius boni/ teneatur re
stituere, vide si impediuit ius illius aut gratuitum beneficium.
Nam si impediuit ius proximi/tenetur restituere: quia actio im
peditiua terminatur ad iniustum. & propterea tenetur restitue
re ad equalitatem iusti reducendo. Et hinc consurgit &#xA759; impe=
diens clericum dignum a consequendo ecclesiasticum benefi=
cium/tenetur ad restituendum: quia impediuit iustum distri
butiuum/quo illi digno erat debitum &c. &#xF1E1; Si vero impediuit
gratuitum beneficium (puta donationem/legatum/testament&#x0169;,
procurando &#xA759; donator reuocet legatum / testamentum aut do=
nandi voluntatem) non tenetur restituere, &#xA757;&#x0308;uis mortaliter pec=
cauerit si ex odio fecit: quia actio impeditiua nō terminatur ad<-P>

@@0@<filename:W0114-0429.jpg/>
@@1@<SE429><W>Restōnis casus</W>. 206
<-P>iniustum: quia nullum ius adhuc habebat proximus/ volunta
te existente ambulatoria. &#xF1E1; Et vt sis capax rationis/considera &#xA759;
si testator ipse ex odio reuocet testamentum/&#xA757;&#x0308;uis peccet morta
liter, nullius tamen ius violat/ad nullam restitutionem tenetur.
Si igitur ipse testator ex odio reuocans non tenetur restituere/
quia nullius ius tollit, multo minus inducens testatore&#x0303; ex odio
tenetur restituere: quum sit causa remotior. Radix ergo non
restituendi est / quia actio non terminatur ad iniustum. &#xF1E1; Ex
istis ergo regulis prudens confessor consideret & iudicet, vt non
oporteat scribendo singulos casus/implere libros.</P>
<P><INI2><W>Quāuis</W></INI2> Autem non sint omnes scribendi casus sigilla
tim, quidam tamen qui quasi dubij videntur
tacendi non sunt.</P>
<P>&#x00B6; Primus est circa restōnem fame indirecte lese. Verbigratia.
petrus accusatur vel denunciatur de furto a ioanne. & licet
vere petrus fecerit furtum illud, negat tamen affirmando in
iudicio se non fecisse furtum illud: ac per hoc indirecte petrus
facit ioannem mendacem mendacio pernicioso/vt patet. Dubi=
tatur an petrus teneatur ad restitutionem fame ioannis. &#xF1E1; Si
respondendo distinguitur de obligatione accusati petri. vel est
obligatus secundum iuris ordinem fateri veritatem vel non: &
rursus vel ioannes potest probare vel non. & dicatur &#xA759; in casu
quo non potest ioannes probare / aut in quo petrus non tenetur
confiteri, sibijpsi imputet ioannes suam infamiam: quia non de
buit temere accusare. Si sic inquam dicatur/ aduerte &#xA759; erratur.
tum quia non licet maleficium maleficio compensare. tum quia
non agitur nunc de culpa, sed de fama. Vnde supposito &#xA759; ioan
nes temere/de vero tame&#x0303; crimine accusasset, si propterea a petro
accusato fuisset percussus / constat &#xA759; deberet ei a petro satisfieri
de iniuria & damno. & si pro quia sic est, consequens est &#xA759; si
est ab eodem percussus in fama/debet ei restitui fama: quanto
damnum fame maius est damno rerum. Vnde non est atten=<-P>

@@0@<filename:W0114-0430.jpg/>
@@1@<SE430><W>Restōnis casus</W>.
<-P>dendum in huiusmodi restitutione si ioānes potest probare vel
non/aut si petrus tenetur confiteri vel non: quoniam hec omnia
per accidens concurrunt ad percussionem ioannis in sua fama.
&#xF1E1; Dicendum est autem ad casum: &#xA759; quia non directe petrus ac
cusatus tollit famā (quia non animo detrahendi ioanni petrus
negat/sed excusandi sui gratia) ideo secundum regulas detra=
ctionis materialiter tantum respondendum est. &#xA759; si ex hmōi
negatione subsequuta est lesio fame ipsius ioannis (puta quia
inde reputatur mendax perniciose) tenetur petrus restituere illi
famam. Si vero ex hoc ioannes non minus bonus habetur/ sed
creditur &#xA759; ille omni quo potest modo se excusat siue vere siue
falso, non tenetur ad restitutionem: quia nō est illi ablata fama
ne&#xE8BF; secundum rem ne&#xE8BF; secundum affectum: quia vt dictum
est/non animo detrahendi negauit.</P>
<P>&#x00B6; Secundus casus est circa restitutionem etiam fame: an falso
confitens se homicidium aut aliud crimen patrasse/ob dolorem
seu timorem torme&#x0303;torum, teneatur ad restitutionem sue fame.
&#xF1E1; Si dicitur &#xA759; si potius vult mori in illa sua infamia &#xA757;&#x0308; experiri
iterum tormenta/que oporteret experiri iterum si post&#xA757;&#x0308; ratifica=
uit retractaret restituendo sibi famam, non tenetur ad restitutio
nem fame. Aduerte &#xA759; erratur: quoniam detinere alienā famā
non restituendo illam, multo grauius est &#xA757;&#x0308; detinere es alien&#x0169;.
non minus autem tenetur homo ad restituendum sibijpsi iesu
christi membro famam &#xA757;&#x0308; alteri: est igitur in peccato detentio=
nis fame &#xA757;&#x0308;diu illam non restituit. Vnde sicut tormenta non ex=
cusant a negatione veritatis necessarie ad salutem, ita nec ab
huiusmodi omissione restitutionis fame membri christi: quum
sit necessarium ad salutem non detinere famam non minus suā
&#xA757;&#x0308; proximi a se lesam. &#xF1E1; Quia igitur iste infamando seipsum ob
tormenta/peccauit mortaliter/vt patet (quoniam commisit de=
liberate actum ex suo genere peccati mortalis / detractionem
scilicet falsam) consequens est vt detinendo quo&#xE8BF; famā quā<-P>

@@0@<filename:W0114-0431.jpg/>
@@1@<SE431><W>Restōnis casus</W>. 207
<-P>detrahendo abstulit/peccet mortaliter: ac per hoc sicut tormento
rum metus aut dolor non excusauit detractionem/ita nec excu=
set detentionem fame. Tenetur igitur restituere sibi christi mem
bro famam.</P>
<P>&#x00B6; Tertius casus est de restitutione rerum: an vxor/filia/serua
hominis nihil aliud habentis &#xA757;&#x0308; bona aliena seu ad restitutione&#x0303;
obligata, peccet victum sume&#x0303;do & teneatur restituere. Ad hoc
dicitur immiscendo ea que sunt per accidens: &#xA759; si persone iste
consumentes hec bona, induunt personas vtiliter gerentes nego=
cium creditorum (puta quia dant operam vt maritus / pater/
dominus &c. restituat) vel si tantum operarum suarum im/
pend&#x0169;t ad bonificandum bona illa/& huiusmodi: aut si sunt
in extrema necessitate/in qua sunt omnia communia, non tenen
tur restituere. Mane&#x0303;do autem in casu seclusis his accidentibus/
dicendum est &#xA759; non est dubium personas istas que aliena con
sumunt in suo victu / teneri ad restitutionem: quia alienas res
consumunt. &#xF1E1; Sed an peccent sic vtendo quasi coacte (quia
oportet vxorem/filias/ & huiusmodi personas sub aliena pote=
state constitutas vesci his que in mensa sunt, vestiri vestes quas
maritus/pater &c. dat) non facile patet. Crediderim ego has
& similes personas posse abs&#xE8BF; peccato vti rebus hmōi alienis,
non tan&#xA757;&#x0308; inuito domino: sed sub rationabili ratihabitionis spe
&#xA759; ego innocens vescar/induar, restituturus de meo si habeo aut
si habuero/ tantundem: ita tamen &#xA759; si non habeo in presenti
vnde restituere possim/solis necessarijs c&#x0169; timore domini vtar.
quia rationabile est vt quis&#xE8BF; velit alteri quod sibi vellet fieri:
constat autem &#xA759; quilibet innocens sub patria potestate / vellet
sibi hoc concedi: igitur rationabile est &#xA759; quis&#xE8BF; hoc velit alteri
in tali articulo constituto. Quumprimum autem persona sui
iuris est / tenetur potius mendicare &#xA757;&#x0308; de alieno viuere. Si aute&#x0303;
habeo in presenti vnde & possum & volo restituere equiuale&#x0303;s,
possum etiā non subditus/vti re aliena abs&#xE8BF; mea culpa accepta:<-P>

@@0@<filename:W0114-0432.jpg/>
@@1@<SE432><W>Restōnis casus</W>.
<-P>quia hoc non est vti re aliena inuito domino, sed hoc est emere
rem alienam ad vtilitatem potius domini/ qui ex hoc pro quāto
ego vtar nihil perdet. Verum oportet in huiusmodi casibus pro
uidere/vt non eueniat alicui scandalum ex hac mea libertate &
voluntate bona latente.</P>
<P>&#x00B6; Quartus casus est de restitutione rerum ex fictione: an fin=
gens se bonum aut pauperem aut oraturum/ teneatur restituere
elemosynaliter sibi collata. Et breuiter distinguendum occurrit/
si fictio talis concurrit per se (hoc est ex intentione) ita &#xA759; pro
pterea ille fingat vt habeat elemosynam: aut si concurrit per ac=
cidens, hoc est si non propter habendam elemosinam fictio ista
fit/sed propter alium fine&#x0303;. Nam si primo modo concurrit fictio,
consequens est vt lucrum hoc fraudulentum sit/& iste simula
tor reus sit fraudulente actionis acquisitiue: & propterea tene=
tur ad restitutionem/ sicut quilibet alius ex fraude & dolo ac=
quirens. Non est tamen restituendum illi qui elemosynaliter
dedit, sed christi pauperibus / seu operibus talibus qualibus ille
qui dedit putauit se dare: quia ex quo dator elemosyne principa=
liter dedit christi bonis seruis seu pauperibus / seu pro missis &
orationibus expositis, iam ius quesitum aut quasi quesitum est
christo / qui mercedem reddidit (iuxta illud: qui dederit calice&#x0303;
aque frigide alicui in nomine discipuli / non perdet mercedem
suam) iam non est suum quod dedit christo in nomine disci=
puli, siue ille sit vere discipulus siue non.</P>
<P>&#xF1E1; Si vero fingit quis se bonum aut sanctum non ratione
lucri, non tenetur restituere / sed satisfacere deuotioni
elemosynam dantis: quia licet dans decipiatur in opinione
bonitatis ab isto hypocrita, non tamen decipitur ab eodem
quantum ad actionem dandi elemosynam / sed ad hanc ex pro
pria deuotione ducitur.</P>

@@0@<filename:W0114-0433.jpg/>
@@1@<SE433><W>Rixa. Sacrilegi&#x0169;</W>. 208
<P><INI6>R</INI6><INI2><W>Jxa</W></INI2> (hoc est contentio ad facta perue=
niens ex inordinato animo: vt qu&#x0169;
propria authoritate vnus alterum inuadit)
peccatum est mortale ex proprio genere:
quia nociua est proximo. Et si ex vtra&#xE8BF; parte
rixa se tenet (hoc est &#xA759; mutuo contra se
pugnant irati) vtrin&#xE8BF; est peccatum mortale. Si autem altera
pars soli defensioni operam dat, non est ex parte eius rixa.</P>
<P>&#xF1E1; Aduerte tamen si seruata est moderatio inculpate tutele / &
quantum ad factum & quantum ad animum deliberatum.
passiones nan&#xE8BF; nisi ad deliberatum consensum vindicte indu=
cant / veniales sunt. & similiter modicus excessus moderate
tutele venialis est.</P>
<P><INI8>S</INI8><INI2><W>Acrilegium</W></INI2> / Peccatum
est mortale
ex suo genere: quia violationem / hoc
est irreuerentiam seu iniuriam rei
sacre ponit.</P>
<P>&#x00B6; Est autem triplex sacrilegij species.
Vna qua fit iniuria persone sacre vt
sic: vt si clericus percutiatur / aut a
seculari iudice puniatur: si contra votum personale (puta ca=
stitatis vel abstinentie) peccetur: & sic de similibus. &#xF1E1; Alia
qua fit iniuria loco sacro: vt si de loco sacro extrahatur ibi salua
tus / aut inde furto vel rapina res accipiatur / aut sanguine
vel semine humano voluntario locus sacer violetur. &#xF1E1; Tertia
species est qua fit iniuria rebus sacris seu dicatis deo. ita
&#xA759; non solum iniuria que fit sacramentis & vasis sacris &
reliquijs sanctorum ac imaginibus eorum / sed etiam que fit
rebus ecclesie mobilibus vel immobilibus, quia deo dicate
sunt / dum ad vsum ministrorum dei mancipate sunt/ sacrile=
gium committitur.</P>

@@0@<filename:W0114-0434.jpg/>
@@1@<SE434><W>Sagittarijars. Satisfactio sacr&#x0303;alis</W>.
<P>&#x00B6; Et si vis cognoscere quando proprie committitur sacrilegi&#x0169;
in omnibus eius speciebus, considera ad quid persona/ locus vel
res sanctificata est: & vide si contra illud ad quod sanctificata
dicitur actum est. Verbigratia. ager ecclesie est sanctificatus quo
ad hoc &#xA759; est exemptus a secularibus oneribus & iurisdictioni=
bus. Committitur ergo sacrilegium si grauetur seculari authori
tate &c. non autem siquis ibi fornicetur: quia non est ab hoc
exemptus per hoc &#xA759; est ecclesie. & similiter sacrilegium est
siquis in loco sacro fornicetur, non autem siquis ibi detrahat:
quia loci sanctitas est ad exemptionem ab effusione seminis
humani, non autem a detractione. Similiter sacrilegium est si
sacerdos fornicetur/quia sanctificatus est ad castitatem. nō a&#x0169;t
si blasphemet: quia non est ad eius oppositum directe sanctifi=
catus. & sic de similibus. &#xF1E1; Ex his nan&#xE8BF; habes vnde potes di=
scernere que sint sacrilegia ab his que non sunt sacrilegia etiam
si sint peiora sacrilegio.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Agittarii</W></INI2> Ars seu offici&#x0169;/&#xA757;&#x0308;uis secun=
dum se non minus liceat &#xA757;&#x0308;
aliorum armorum vsus, quia tamen ab ecclesia
prohibetur contra christianos (vt patet in ca.
artem extra de sagit.) sub pena excommuni=
cationis/inter prohibita computatur. Sed quia glosatur inhibitio
hec/& restringitur ad bellum iniustum contra christianos, pro
miscue pro nihilo haberi videtur canon iste/dum quilibet bell&#x0169;
suum vt iustum habet.</P>
<P><INI5>S</INI5><INI2><W>Atisfactio</W></INI2> Sacramentalis (que scili=
cet est tertia parssacramen
ti penitentie quum distinguitur in tres partes,
scilicet contritionem/ confessionem & satisfactio
nem) que vulgariter vocatur penite&#x0303;tia iniuncta
a confessore, consideranda est primo a confessore si imponenda
est/& que/quanta/qualis/& quando.</P>

@@0@<filename:W0114-0435.jpg/>
@@1@<SE435><W>Satisfactio sacramentalis</W>. 209
<P>&#x00B6; Regulariter siquidem in omni cōfessione sacramentali impo
nenda est satisfactio aliqua/vt sacr&#x0303;m penitentie oe&#x0303;s materiales
suas partes habeat. Dico autem regulariter: quoniam in tribus
casibus omitti potest.</P>
<P>&#xF1E1; Primus est si constaret penitentem satisfecisse integre. nam
tunc nulla esset satisfactio iniungenda: quia sacerdos debet dei
iudicium imitari / vtpote christi minister: ac per hoc peniten=
tem / coram deo non amplius obligatum ad satisfaciend&#x0169; pro
confessis peccatis/debet non ligare ad satisfaciendum pro pecca
tis illis. &#xF1E1; Secundus est quando impotentia penitentis excusat:
vtpote quia in extremis constitutus tantam non potestsatisfactio
nem exoluere. Potest enim tunc absolui, & satisfactio indicari
tali infirmo/& diuino relinqui iudicio/adiuuanda tamensuffra
gijs ecclesie: vt habetur. xxvi. q. vij. ab infirmis. &#xF1E1; Tertius est in
dispositio penitentis, quia nullam vult penitentiā hic peragere/
sed offert se in purgatorio subiturum. Talis enim videtur absol
uendus & relinquendus purgatorio ad satisfaciendum/si casus
sit possibilis: quia saltem semel signare se signo crucis / nullus
refutaret.</P>
<P>&#x00B6; Quid autem imponendum sit/constat: scilicet vel ieiunium
vel oratio vel elemosyna, extenso ieiunij nomine ad omnes cor=
porales exercitationes propter deum &c.</P>
<P>&#x00B6; Quanta autem & qualis debet esse/ considerand&#x0169; est vt sit
cōmensurata tribus: scilicet peccatori/pctō & fini, hoc est sani=
tati anime: sicut medicina debet ee&#x0303; &#xA753;portionata primo infirmo/
sec&#x0169;do infirmitati/& tertio sanitati. Op&#x0292;. n. videre forte&#x0303; vel debi
lem infirm&#x0169; secund&#x0169; animā/& qualiter dispositus seu prōptus
est ad satisfaciend&#x0169;. nā sicut infirmo secund&#x0169; corpus forti &
bñ disposito pōt dari fortis medicina/debili a&#x0169;t minime, ita peni
tenti bñ preparati & robusti animi satisfactio quā mere{t$} impo=
nenda est/debiliter a&#x0169;t dispositis detur satisfactio paruula iuxta
debilitate&#x0303; sui animi: & paruulus ignis foueatur apposita palea/<-P>

@@0@<filename:W0114-0436.jpg/>
@@1@<SE436><W>Satisfactio sacramentalis</W>.
<-P>& non suffocetur appositis magnis lignis desuper. Similiter con
siderandum est quali morbo labora{t$}: nā luxuria ieiunio/ auari
eia elemosyna/blasphemia diuinis laudibus &c. curatur. Opor=
tet & plurim&#x0169; aduertere vt sanitas anime cōserue{t$} / iniunge&#x0303;do
penitenti vt excidan{t$} cāe pctō&#x211F;: puta tollere tale&#x0303; conuersatione&#x0303;/
manere in tali domo/& sic de alijs.</P>
<P>&#x00B6; Qñ dem&#x0169; imponenda est, nihil refert imponere ipsam añ vel
post absolutione&#x0303;: sufficit siquide&#x0303; preparatio penitentis ad illam.
&#xF1E1; Caueat a&#x0169;t cōfessor, ne illo&#x211F; vsum secte{t$} qui dant pro sacr&#x0303;ali
pñia semel pr&#x0303; nr&#x0303;/aut aliquid pa&#x211F; tunc tunc implend&#x0169; / vt pñia
fiat in gr&#x0303;a, & nihilominus multa imponunt pro satisfactione.
Nociua est hec cautela penite&#x0303;tibus: &#xA757;a tota illa reliqua satisfactio
imposita nō est sacr&#x0303;alis, ac &#xA751; hoc non tm&#x0303; valet sicut si esset ab=
solute imposita. Timetur quo&#xE8BF; plus &#xA757;&#x0308; oportet: quia non oportet
iterare cōfessionem/vt isti forte putant aut dubitant si penitentia
quec&#x0169;&#xE8BF; facta est in pctō mortali: vt alibi declaratum est.</P>
<P><INI2><W>Estet</W></INI2> Sec&#x0169;do satisfactio exeque&#x0303;da a penite&#x0303;te necessario/in
charitate/tota/qñ/vbi / et sicut i&#x0303;posita ac acceptata e&#x0303;.
&#x00B6; Vbi scito &#xA759; regu&#x0142;r exequutio pñie seusatisfactionis fructuose/
oe&#x0303;s dictas condōnes re&#xA757;rit. Et licet varia videa{t$} opinio circa hec
(vt diffuse scripsimus in fine cōmentario&#x211F; super tertia parte)
cōclusio tñ e&#x0303; &#xA757;&#x0308;t&#x0169; ad necessitate&#x0303;/ &#xA759; omittere satisfactione&#x0303; e&#x0303; pctm&#x0303;/
sed nō mortale/si desit cōtemptus: quia nō omitti{t$} ali&#xA757;d necessa
ri&#x0169; ad salute&#x0303;: quiasatisfactio est solutio pene t&#xA751;alis amice debite,
que si hic non soluatur/in purgatorio soluetur.</P>
<P>&#xF1E1; Quant&#x0169; vero ad charitate&#x0303;/&#xA759; si nō fit in charitate licet valeat
in foro ecclesie sicut valent hore canonice dicte in pctō mortali
a sacerdote, nō tñ tunc valet ad expiationem pene debite coram
deo pro peccatis: quia sine charitate nihil mihi prodest inquit
apostolus. Valebit tamen quo ad hoc qñ redibit pctōr ad cor:
quia sacramentalis pars est/sicut cōfessio informis & baptismus
informis incipit valere postea. Vide ibi si vis.</P>

@@0@<filename:W0114-0437.jpg/>
@@1@<SE437><W>Scandalum</W>. 210
<P>&#xF1E1; Quantum vero ad integritatem/tempus/locum &c. nulla est
ambiguitas. Si tamen debito tempore penitens non impleuit ora
tionem aut ieiunium/impleat post: quoniam principale in satis=
factione est ipsum opus/non circunstantia temporis.</P>
<P><INI2><W>Potest</W></INI2> Dem&#x0169; satisfactiosacr&#x0303;alis exolui per ali&#x0169; ad hoc
vol&#x0169;tari&#x0169;: siue ille alter a confessore sibi imponi
acceptet/siue acceptatā a penitente suscipiat in se, de consensu tñ
confessoris qui imposuit vel alterius / vt mutatio sententie quāt&#x0169;
ad personā satisfactricem a iudice fiat. Posset tamen in articulo
necessitatis sub ratihabitione hoc fieri.</P>
<P>&#x00B6; Exigun{t$} a&#x0169;t ad fructuosam satisfactionem vnius pro alio/
duo. s. charitas/qua o&#xA751;a vnius cōican{t$} alteri & cōputantur vt
vnum in chr&#x0303;o, & cā rōnabilis: qm&#x0303; declinare a bono ad minus
bon&#x0169; non debet quis abs&#xE8BF; cā rationabili. satisfactio a&#x0169;t per alte
rum est minus bona penitenti: quia non est nisi pene solutio: si
autem ipse per seipsum satisfaceret, esset & pene solutio/& sibi
ipsi meritum/& remedium seu medicina.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Candal&#x0169;</W></INI2> (hoc est dict&#x0169; vel factum minus
rect&#x0169; occasione&#x0303; sp&#x0169;alis ruine pre=
bens) pctm&#x0303; est: quia charitati (qua sp&#x0169;ale bon&#x0169; &#xA753;ximi
amare ita debemus vt nō in pericul&#x0169; ruine ponamus) opponi{t$}.
&#x00B6; Cōmittitur a&#x0169;t dup&#x0142;r. Vel &#xA751; se: hoc est ex intentione vt alter
peccet. Et sic est spāle pctm&#x0303;. & est mortale, nisi inte&#x0303;dat vt alter
im&#xA751;fecte hoc est venialiter peccet: quia t&#x0169;c esset veniale. Vel per
accñs: hoc est non ex intentione vt alter peccet. &#xF1E1; Et hoc duobus
modis fit. Aut cōmittendo aliquid quod habet spe&#x0303;m mali. Et sic
etiā est spāle pctm&#x0303;: quia ad scandali spe&#x0303;m hoc pctm&#x0303; reducitur/
sicut detractio preter detrahendi intentionem reducitur ad detra
ctionis speciem. Aut cōmittendo aliquod vere mal&#x0169;: puta adul=
teri&#x0169; public&#x0169;, vnde alijs prebetur malum exempl&#x0169; non intent&#x0169;
ab adultera. Et hoc nō est spāle pctm&#x0303;, sed circunstantia peccati
puta adulterij: quia grauius est si est publicum.</P>

@@0@<filename:W0114-0438.jpg/>
@@1@<SE438><W>Scisma</W>.
<P>&#x00B6; Vtro&#xE8BF; autem modo scandalum per accidens pōt esse peccat&#x0169;
mortale & veniale. Nam vltimo modo si pctm&#x0303; publicum est
mortale/constat scandalum esse mortale: si vero est veniale/
scandalum quo&#xE8BF; est veniale. &#xF1E1; Sed primo mō non est ad quali
tatem actus in se spectandum (quia sola apparentia mali in illo
ponitur) sed ad periculum ruine aliene, consideratis conditioni
bus personarum/locorum/temporum & causa&#x211F;. Si. n. ex facto
meo habente mali speciem audio a fidedignis ignorantes aut in
firmos scandalizari (hoc est disponi ad ruinam peccati mor=
talis) abstinere debeo donec informentur & clarificentur de
veritate & bonitate operis: ita &#xA759; peccarem mortaliter non cu=
rando de pusillorum ruina. videte inquit christus de hac mate
ria loquens/ne contemnatis vnum ex his pusillis. & apo. ad ro.
xiiij. noli cibo tuo perdere pro quo christus mortuus est. Si vero
venialis tantum peccati periculum est in proximo/ constat non
esse mortalem incuriam talis periculi. Et similiter non est mor=
tale si ex ignorantia facti latet me/talem meum actum esse occa
sionem ruine alijs.</P>
<P><INI2><W>Ethec</W></INI2> De actiuo scandalo intellige. Nam de passiuoscan
dalo nihil dicendum est/nisi &#xA759; est generale pctm&#x0303;:
est nan&#xE8BF; quodlibet peccatum in quod homo ex alterius minus
recte dicto vel facto ruit. Vnde nec circunstantiam aggrauan=
tem peccatum sed monstrantem infirmitatem peccantis addit:
de perfecte siquidem firmis in charitate scriptum est. non est
illis scandalum.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Cisma</W></INI2> (hoc est separatio ab ecclesie vnitate
ex intentione) peccatum est mortale: vt
pote contra vnitatem catholice ecclesie.</P>
<P>&#x00B6; Incurritur autem scismatis crimen dupliciter. Primo siquis
ex intentione non se habeat vt pars vnius vniuersalis ecclesie:
ita &#xA759; operationes suas (credere/ sperare/ministrare sacrame&#x0303;ta/
dare elemosynas/orare/ieiunare/&c.) nolit facere vt pars vnius<-P>

@@0@<filename:W0114-0439.jpg/>
@@1@<SE439><W>Scisma</W>. 211
<-P>sancte ecclesie, sed ipse se velit hr&#x0303;e tan&#xA757;&#x0308; sit quoddam tot&#x0169; seor=
sum/ita &#xA759; nō sit alterius. i. vniuersalis ecclesie pars: sumus. n. oe&#x0303;s
membra vnius corporis christi mystici quod vocatur ecclesia ca
tholica. Et similiter iuxta hunc quo&#xE8BF; mod&#x0169; incurritur scisma
siquis non se habeat ex intentione ad christi vicarium in terris
romanum pont. indubitat&#x0169; vt caput vice christi istius corporis:
quoniam hoc est subtrahere se ab vnitate corporis in ordine ad
vnum caput.</P>
<P>&#xF1E1; Et aduerte &#xA751;spicaciter: &#xA759; ho&#x211F; vtr&#x0169;&#xE8BF; dup&#x0142;r incurrere hō pōt.
Primo stando in fra limites vol&#x0169;tatis p&#x0303;cise: hoc est quia nō vult
recognoscere vnitate&#x0303; ecclesie/seu capitis, &#xA757;&#x0308;uis credat illā. & t&#x0169;c
est scismatis crimen pur&#x0169;. Altero modo extendendo malā hanc
vol&#x0169;tate&#x0303; ad actus fidei. ita &#xA759; nō sol&#x0169; vult vnitate&#x0303; ecclesie scin=
dere aut vnum caput nō recognoscere, sed etiam credit nō esse
vnā omni&#x0169; fideli&#x0169; christiano&#x211F; ecclesiā/aut si credit vnā eccle=
siā in seipsa nō tñ vnam e&#x0303;t secund&#x0169; vn&#x0169; caput christi in terris
vicari&#x0169;. Et sic est nō scisma pur&#x0169;, sed admixt&#x0169; heresi cōtra ill&#x0169;
articul&#x0169;/et vnā sanctā ecclesiā catholicā. Et si &#xA757;de&#x0303; vnitate&#x0303; ecc&#x0142;ie
nō credit, manifesta e&#x0303; heresis. si vero vnitate&#x0303; capitis hoc est pape
nō credit, &#xA757;&#x0308;uis in dubium forte reuocetur an sit hereticus &#xA751;&#xA751;ea
quia non inueniri videtur a sacris concilijs dānata hec heresis/
cōis tamen doctrina hereticum reputat.</P>
<P>&#xF1E1; Alio a&#x0169;t mō incurri{t$} scisma / qu&#x0169; aliquis mauult voluntate&#x0303;
suā implere seu opus aliquod efficere vel &#xA751;ficere &#xA757;&#x0308; seruare vni
tate&#x0303; ecclesiasticā: vt cōtingit his qui v&#x0142;es synodos conte&#x0303;pto capite
celebrant aut celebrare volunt quasi ipsi sint ecclesia catholica.
Tunc. n. secund&#x0169; effect&#x0169; scisma incurr&#x0169;t, sicut homicidi&#x0169; {secundum}
effect&#x0169; incurri{t$} ab illo qui etsi nō intendit occidere / intendit tñ
potius suam implere voluntatem sagittando in loco non deserto
&#xA757;&#x0308; homicidij pericul&#x0169; vitare: dum. n. vsurpant isti ecclesie nome&#x0303;,
ab vnitate vere ecclesie catholice que sec&#x0169;d&#x0169; vnitate&#x0303; capitis est/
seipsos separant. Vtro&#xE8BF; autem modo scismatis crimen cum suis<-P>

@@0@<filename:W0114-0440.jpg/>
@@1@<SE440><W>Scrupulosorum medicina</W>.
<-P>penis incurritur, sicut homicidij crimen vtro&#xE8BF; simili modo in=
curritur.</P>
<P><INI2><W>Siautem</W></INI2> Tempore dubior&#x0169; pontificum incertitudo
veri pontificis hominem dubium reddat de
certo christi vicario, teneatur primo quod certum est: scilicet vt
quilibet se reputet & habeat vt vnius ecclesie catholice / & ad
vnum ipsius caput in celo christum, & dubios vicarios christi
habeat vt dubios / nulli vt certo & indubitato pontifici inhe=
reat: quoniam errandi periculo non se tenetur exponere. nec du=
bia tenetur habere pro certis: immo temere ageret inherendo
dubio pontifici tan&#xA757;&#x0308; certo. Deinde consulat peritos viros simul
ac bonos: a quibus si certum consilium tute se habendi habere
poterit sequatur illud: si vero in ambiguo consilium manet/eli=
gat tutiorem partem. Et hoc ideo summarie pertranseo/ quia
longo opus est tractatu de modo se habendi quo ad obedientiā
tempore scismatis propter multitudinem dubiorum ex vario
facto causante scisma emergentium: quem si deus cōcesserit/
intendimus seorsum condere.</P>
<P>&#xF1E1; Aduerte tamen perspicaciter &#xA759; scismatis peccatum tendit con
tra vnitatem siue ecclesie siue capitis formaliter, & non contra
vnitatem cum ista vel illa persona determinate. Et propterea si
rōnabiliter dubitatur has personas esse partes seu me&#x0303;bra ecclesie/
& similiter fi rōnabiliter dubita{t$} hāc &#xA751;sonā esse caput ecclesie/
& &#xA751;&#xA751;ea nō hr&#x0303; hic pro papa certo aut non hr&#x0303; totaliter pro papa
rōne ad hoc duce&#x0303;te, nō incurri{t$} crimen scismatis e&#x0303;t si error in=
terueniret: quia nō interuenit scisma formaliter. Et rō probabilis
excusat vt scisma materialiter non redeat in naturā sue forme/
hoc est in formale scisma in casu quo sic erraretur.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Crupulosorum</W></INI2> Medicina diuina/est
gratia dei non solum
intus habitans sed exteriori affistentia custodiens: que
proprijs & alienis orationibus/ieiunijs & elemosynis continue<-P>

@@0@<filename:W0114-0441.jpg/>
@@1@<SE441><W>Scrupulosorum medicina</W>. 212
<-P>querenda est humiliter/deuote & cum fiducia diuine largitatis
ex ipsius misericordia immensa. Humana autem medicina est
consulere & acquiescere. rursus vitare principia scrupulorum/
hoc est vitare cogitationem de illis in quibus est scrupulosus:
quoniam in hoc videtur consistere naturalis causa scrupulor&#x0169;,
scilicet &#xA759; mota vna phātasia oportet multos motus consequi/ita
&#xA759; non est in potestate sua compescere sequentes commotiones:
sicut in lateribus ordinate herentibus est videre / &#xA759; moto vno
ceteri sequuntur cadendo vnus post alium. Ipsa siquidem atten
tio ad scrupulum vitandum/scrupulum parit: quia mouet phan
tasiam impedientem libere incipere vel prosequi.</P>
<P>&#x00B6; Medicina autem particularis contra preteritorum peccator&#x0169;
reconfessionem/est habere credulitatem propriam &#xA759; de illo pec
cato confessus sit pro certitudine ita &#xA759; non amplius confiteatur.
Et in hoc acquiescant consilio meo omnes scrupulosi timorem
dei habentes / qui confessionem suam diligenter perfecerunt.
&#xF1E1; Nec hoc dico vol&#x0169;tarie sed rationabiliter: quia que apud istos
est credulitas/apud ipsosmet si non essent impediti habere{t$} pro
certitudine. In cuius signum multi horum fatentur se pluries
de eisdem oportere confiteri/quia pluries post confessione&#x0303; occur=
runt vt dubia. timor. n. facit eos dubios, sed consilium hoc ratio
nabile reddat eos quietos vt certos.</P>
<P>&#xF1E1; Medicina rursus vniuersalis scrupulosos sanans aut quasi sa/
nans est quotidiana examinatio cum diligentia & contritione
proprie conscientie, notando commissa & suas inclinationes seu
passiones cum frequenti confessione.</P>
<P>&#xF1E1; Est & magna ac vtilis medicina solicitudo cum factis ad
cauendum ea que sunt manifeste pctā. qui. n. parum curat com
mittere venialia (ita &#xA759; quum scit aliquid non esse mortale/par
uifacit incurrere illud) solicitus non est ad curam anime sue vt
fruct&#x0169; reddat in t&#xA751;esuo. Et &#xA751;&#xA751;ea mir&#x0169; non est si angelica deest
custodia ad preseruand&#x0169; ill&#x0169;/qui sibijpsi deesse paruipendit.</P>

@@0@<filename:W0114-0442.jpg/>
@@1@<SE442><W>Scurrilitas. Seditio. Simonia</W>.
<P><INI5>S</INI5><INI2><W>Currilitas</W></INI2> (qua homo ad risum pro
uocat inuerecunde non ha
bita ratione dignitatis/locorum/tempor&#x0169; &c.)
peccat&#x0169; est: vtpote honeste vrbanitati opposita.
Sunt autem huic negocio dediti quasi infames:
& vocantur scurre/ex scurrilitate viuentes. Qui vero opus hoc
raro exercent/licet peccent, ab infamie tñ nota excusantur.</P>
<P>&#x00B6; Et quia scurrilitas non est mortalis ex suo genere, considera=
bis si admixtum habet aliquid cōtra dilectione&#x0303; dei aut proximi/
ad hoc vt discernas si in aliquo casu est mortalis: nam ex sola
tali admixtione potest effici mortalis.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Editio</W></INI2> (qua vnitas multitudinis dissolui{t$}/
discordātibus cōtra seinuice&#x0303; partibus
illius multitudinis) pctm&#x0303; est mortale: vtpote cōtra
pacem multitudinis vnite. Vñ seditiosi sunt non sol&#x0169; authores
discordie, sed e&#x0303;t sequaces scindentes ciuitate&#x0303;/regn&#x0169;/exercit&#x0169;/aut
etiā dom&#x0169;. Et si vtra&#xE8BF; pars hoc malo gaudet (&#xA757;a neutra ad cōe
bon&#x0169; sed &#xA753;pri&#x0169; tendit) vtri&#xE8BF; seditiosi sunt. Si vero vna ex &#xA751;te
conatus est ad cōe bon&#x0169;/et ideo resist&#x0169;t seditiosis, nō inuoluun{t$}
seditionis vitio/sed tue&#x0303;tur laudabiliter cōe bon&#x0169; pugnādo cōtra
seditiosos. Sicut. n. qu&#x0169; &#xA751;sona vna inuadi{t$} / licite pugnat ad sui
cōseruationem illesam, ita qu&#x0169; cōe ciuitatis bonum precipuum
(quod est vnitas/pax/libertas&#xE8BF;) inuadi{t$} aut inuasio p&#x0303;para{t$} a
seditiosis/licite ciuitatis pars bona tuetur cōe bon&#x0169; & p&#x0303;parando
se & alios & pugnando vt illesum seruetur cōe bonum.</P>
<P><INI6>S</INI6><INI2><W>Jmonia</W></INI2> (hoc est emptio vel ve&#x0303;ditio
sp&#x0169;alis rei) pctm&#x0303; est morta=
le: &#xA757;a iniuriosa est religioni/vilipendendo res
sp&#x0169;ales d&#x0169; sub p&#x0303;cio ponun{t$}. &#xF1E1; Vt a&#x0169;t clara
casu&#x0169; notitia habea{t$}/tria sunt capita pertra=
ctanda. s. res sp&#x0169;alis/emptio vel venditio ex=
trinseca/& rursus emptio vel venditio interior seu mentalis tm&#x0303;.</P>

@@0@<filename:W0114-0443.jpg/>
@@1@<SE443><W>Simonia</W>. 213
<P><INI2><W>Circa</W></INI2> Caput primum (quid appellatione rei spiritualis
intelligatur in proposito) scito hic appellari rem
spiritualem a spiritusancto vt est spiritualis ratio vite qua in
christo viuimus/ sentimus/intelligimus & operamur. In cuius
signum simonia vitium est ecclesiasticum non habens locum
in prophanis.</P>
<P>&#x00B6; Sunt autem res spirituales multis modis. Vel quia sunt mere
spirituales: vt dona dei gratuita que ad vitam ecclesie spectant/
virtutes/gratie gratis date/potestas spiritualis tā ordinis &#xA757;&#x0308; iuris=
dictionis/ sacramentales effectus, ius spirituale quodcun&#xE8BF; etiam
viuendi ex altari/habendi decimas/bñficia ecclesiastica & simi
lia. Vel quia sunt cōposite ex sp&#x0169;ali & corporali/ sed formaliter
ac principaliter sunt sp&#x0169;ales: vt sacr&#x0303;a ecclesie omnia: & simili=
ter sacr&#x0303;alia, vt consecrationes virginum/ bñdictiones nubenti&#x0169;/
misse / orationes vocales / ecclesiasticus cultus/predicare/oleum
sanctum/chrisina/ecclesiastica bñficia/ & alia hmōi. Vel quia
composite sunt ex sp&#x0169;ali & corporali / sed principale in illis est
corporale: vt calices/cruces: officia ecclesiastica, vt officium iudi
cis/doctoris/sacriste/economi/ & huiusmodi. &#xF1E1; Multis igitur
modis qu&#x0169; inueniantur res spirituales, notande sunt regule sex/
vt non erretur in istis.</P>
<P>&#x00B6; Prima regula est. Nulla res sp&#x0169;alis quatenus sp&#x0169;alis/est licite
venalis aut ratio maioris precij. Ita &#xA759; ex hac regula habes tria.
Primo &#xA759; res pure spiritualis non potest emi aut vendi. Sec&#x0169;do
&#xA759; res composita ex corporali & spirituali / non potest emi aut
vendi ex ea parte qua spiritualis est, quāt&#x0169;cun&#xE8BF; sp&#x0169;alitas illius
sit minima. Tertio &#xA759; si aliqua res composita ex spirituali &
corporali vendi aut emi licite potest (vt calix consecratus / aut
officium docendi &c.) non tamen potest pluris estimari / nec
pluris vendi aut locari &c. ratione spiritualitatis, sed solum/
modo tanti quantum valet ratione rei corporalis: alioquin simo
nia committitur.</P>

@@0@<filename:W0114-0444.jpg/>
@@1@<SE444><W>Simonia</W>.
<P>&#x00B6; Secunda regula est. Nulla res composita ex spirituali & cor
porali sic vt principale illius sit spirituale / potest vendi vel emi
absolute: quia ex quo principale in istis est spirituale, si simpli=
citer & absolute sub precio ponitur/intelligitur vendi spirituale.
Vnumquod&#xE8BF; nan&#xE8BF; quum absolute tractatur & iudicatur/intel
ligitur tractari & iudicari secundum suum principale: vt qu&#x0169;
tractatur de homine/tractatur de homine secundum &#xA759; est ratio
nalis: & quum tractatur de naui/tractatur de illa secundum &#xA759;
quid artificiale: & quum tractatur de episcopo/tractatur de illo
secundum &#xA759; pastor ouium christi: & sic de alijs. &#xF1E1; Et ex hac
regula habes, &#xA759; non licet predicatori pro predicatione/sacerdoti
pro celebratione/pro officio mortuor&#x0169;/ ordinatori pro collatione
ordinum & ceteris similibus pro similibus pacisci / aut quouis
modo hec sub precio ponere absolute.</P>
<P>&#x00B6; Tertia regula est. Res quecun&#xE8BF; composita ex spirituali &
corporali sic vt principale in illa sit corporale, potest abs&#xE8BF; simo=
nie vitio vendi vel emi absolute/nisi ex positiuo iure inhibea{t$}.
Ratio regule est: quia ex eo &#xA759; principale est corporale/non in/
telligitur vendi nisi corporale quum absolute venditur, & ser=
uatur antedictum moderamen &#xA759; non pluris estimatur ratione
spiritualitatis / sed pure tanti venditur quantum corporalis res
valet. Addidi autem nisi ex positiuo iure inhibeatur: quia quan
tuncun&#xE8BF; res secundum se venalis sit, si iura disponunt ibi inter
uenire simoniam/ non quia secundum se sit sed quia prohibita
oportet parere iuri: vt de multis officijs canonica iura sic dispo=
nunt: vt sunt economi/castaldi &c.</P>
<P>&#x00B6; Quarta regula est. Stipendium sustentationis exercentium
spiritualia/licitum est velle & accipere/& in articulo necessita
tis etiam pacisci. &#xF1E1; In hac regula dicuntur duo. Primum &#xA759; pro
sustentatione ministrantium spiritualia licitum est accipere
temporalia. Et hoc satis clare patet ex doctrina domini in euan=
gelio/& pauli apostoli. Et ex ratione: quia hoc non est vendere<-P>

@@0@<filename:W0114-0445.jpg/>
@@1@<SE445><W>Simonia</W>. 214
<-P>spiritualia nec locare operas pro mercede, sed est velle habere
necessaria ad vitam corporalem / sine qua non possumus spiri=
tualia exercere.</P>
<P>&#xF1E1; Secundum est/&#xA759; in articulo necessitatis licitum est deducere
in pactum stipendium suste&#x0303;tationis. Hoc nan&#xE8BF; articulus necessi
tatis tunc supplet quod & iustitia deberet efficere apud popu=
lum recipientem spiritualia (quia tenetur sustentare ministros
spiritualium) & ad quod superiorum authoritas deberet coge=
re populum. Et licet hoc licitum sit, quia tamen habet speciem
mali/& prohibitum regulariter est ex iure positiuo pacisci in
hmōi/ideo non est faciendum.</P>
<P>&#xF1E1; Habes tamen ex hac regula/&#xA759; licitum est cogere ad subuen=
tiones statutas authoritate superiorum vel cōsuetudine exhiben
das in consecratione ecclesiarum / virginum / in benedictione
nubentium / in visitationibus & alijs huiusmodi: quia hec in
subsidium ministrorum intelliguntur statuta vel consueta/sicut
decime & prouentus alij ecclesiastici. Debent tamen prelati
& eorum officiales prius exhibere gratis spiritualia hec / &
post cogere ad seruandas laudabiles consuetudines: ne nomen
clericorum blasphemetur tan&#xA757;&#x0308; auarum / & quasi venalia spi
ritualia reputans.</P>
<P>&#x00B6; Quinta regula est. Locare operas suas ad exercitia spiritua=
lia que principaliter sunt spiritualia/non est licitum nisi per ac
cidens. &#xF1E1; Vbi scito &#xA759; tribus titulis res qualitercun&#xE8BF; spirituales
contingit afficere. Primus est venditionis & emptionis: secun=
dus est sustentationis ministrorum: tertius est locationis &
conductionis non spiritualium sed operarum suarum. Primus
qui (vt in fra declarabitur) comprehendit sub se omnem con
tractum debiti legalis/est totaliter prohibitus: vt in primis tribus
regulis declaratum est. Secundus est secundum se totaliter lici
tus: vt in quarta regula explanatum est. Tertius aute&#x0303; qui secun
dum rem species est venditionis & emptionis (quia locare est<-P>

@@0@<filename:W0114-0446.jpg/>
@@1@<SE446><W>Simonia</W>.
<-P>quoddam vendere & conducere est quoddam emere) & qui
non refertur ad spirituale nec vt rem locatam nec vt rationem
locandi/sed refertur ad operas humanas concurrentes ad exerci
tationem spiritualium, venit in questionem/vtpote medius. &
de ipso dicuntur duo in hac regula. &#xF1E1; Primum est &#xA759; locatio ope
rarum non habet per se locum in exercitationibus spiritualibus
que principaliter sunt spirituales: vt sunt misse / predicationes,
consecrationes virginum/ecclesiarum, collationes sacramento=
rum/orationes & huiusmodi. Et ratio iam dicta est: quia qu&#x0169;
illa que sunt secundum suum principale spiritualia / tractantur
absolute, intelliguntur tractari sec&#x0169;dum suum principale quod
est spirituale: ac per hoc intelligitur locari & cōduci spirituale/
vel vt res conducta vel vt ratio conducendi. & consequenter
appreciantur opera ex spirituali: quod constat esse simoniacum.
&#xF1E1; Secundum est/&#xA759; per accidens (hoc est propter adiunctum
vinculum) locum habet in istis locatio operarum consueta &
approbata ab ecclesie consuetudine: multi. n. sacerdotes locant
operas suas ad officiandum aliquam ecclesiam per annum vel
menses/toties celebraturi in hebdomada &c. Quāuis enim nō
liceat sacerdoti locare operam suam ad celebrandum missam
(quia hoc esset locare spirituale: quia missa secundum su&#x0169; prin
cipale est spiritualis/vt dictum est) licet tamen eidem locare
libertatem suam, contra quam toties debet occupatum se tenere/
& impeditum ab operibus alijs. & breuiter tot concurrunt tem
poralia in istiusmodi annuis / menstruis / hedomadarijs &c.
obligationibus/vt intelligatur non spiritualem rem aliquam sed
temporalia locari & conduci.</P>
<P>&#x00B6; Sexta regula est. Locatio operarum in illis exercitijs spiritua
libus que principaliter sunt corporalia/ locum habet abs&#xE8BF; scru=
pulo cōscientie: vt patet de officio vicarij/sacriste/iudicis/docto=
ris etiam in theologia/& alijs huiusmodi quibus debentur certa
stipendia. Et possunt in istis interuenire conuentiones ac pacta<-P>

@@0@<filename:W0114-0447.jpg/>
@@1@<SE447><W>Simonia exterior</W>. 215
<-P>de quantitate stipendij: quia de corporali ac venali opere pactio
fit, non de spirituali iustitia/veritate &c. &#xF1E1; Et hec intellige ex
parte operarij. Ita &#xA759; ille qui in vicarium aut iudicem &c. peti=
tur, potest locare operas suas ad huiusmodi officia. Et similiter
is cuius est dare officium illud / potest illum conducere sub
certo stipendio. Et non intelligas hoc ex parte prelati, quasi
ipse possit locare huiusmodi officia sub certo precio: quoniam
hoc est vendere officia spiritualia, & est expresse prohibitum
ne prelati committant vices suas sub annuo censu &c.</P>
<P><INI2><W>Circa</W></INI2> Secundum caput (scilicet extrinsecam emptionem
vel venditionem / in qua consistit ipsa simonia)
scito tam emptionem &#xA757;&#x0308; venditionem ex tribus constare: scilicet
intentione/conuentione & exequutione. Ex eo. n. &#xA759; humanus
actus est/intentionem sui requirit ad hoc vt per se fiat: hoc est
vt intendat quis vendere seu emere.</P>
<P>&#xF1E1; Ex eo vero &#xA759; commutatio voluntaria est / oportet conuenire
vtrin&#xE8BF; de precio. Nec refert vtrum tunc disceptando cōueniāt/
an primo verbo conueniant / an sciendo precium seu mutuum
affectum detur & accipiatur precium: semper enim interuenit
conuentio vel prius statuta aut scita aut tunc facta / etiam si
subito & imperceptibiliter fiat / & breuiter explicita vel im=
plicita: alioquin resileretur ab altera parte, & non subseque/
retur emptio & venditio: vt patet in quotidianis venditionibus
& emptionibus.</P>
<P>&#xF1E1; Ex eo a&#x0169;t &#xA759; actus talis exterior ad alter&#x0169; est, exigi{t$} ad sui con
summationem datio & acceptio rei que vendi{t$} & p&#x0303;cij. non. n.
cōsummata est venditio nisi de{t$} res que vendi{t$}, & si&#x0142;iter non
est cōsummata emptio nisi detur preci&#x0169;: quia neutr&#x0169; ab altero
cōsummate transfer{t$} nisi trada{t$}, & similiter neutrum cōsum=
mate acquiritur nisi habeatur: constat a&#x0169;t per emptionem &
venditionem cousummatam debere transferri hinc rem / inde
precium, & similiter acquiri hinc precium/inde rem.</P>

@@0@<filename:W0114-0448.jpg/>
@@1@<SE448><W>Simonia exterior</W>.
<P>&#x00B6; Vnde iuxta hec habeto pro regula / ad simoniam que ab ec=
clesia punitur exigi duo. Vnum ex parte venditoris: scilicet ven
ditionem consummatā rei spiritualis. Alterum ex parte empto
ris: scilicet conuentionem implicite vel explicite de precio / aut
traditionem precij.</P>
<P>&#xF1E1; Vbi nota quin&#xE8BF;. Primo differentiam partium penes hoc &#xA759; ex
parte rei sp&#x0169;alis exigitur actus consummatus ad hoc &#xA759; ecclesie
censuris subsit: ex parte vero precij non exigitur actus consum=
matus. ita &#xA759; si simoniaca conuentio inter aliquos sit de ordine/
beneficio/sepultura/missa &c. pro tali precio, si ordo/bñfici&#x0169;/
& breuiter res spiritualis non datur etiam si pecunia pro precio
fuerit data / non incurritur simonia subiecta censuris ecclesie:
&#xA757;&#x0308;uis incurratur crimen simonie. Et ratio est: quia non est con=
summata venditio rei spiritualis, sed inchoata & in mente &
in conuentione. Pene siquidem restringende sunt ad consum=
matos actus.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo disiunctiuam seu alternatiuā equiualentem ex parte
precij penes conuentionem vel traditionem precij: ita &#xA759; ex parte
emptoris equipollent pactio vel traditio precij. Ita &#xA759; licet simo=
nia punita ab ecclesia exigat conuentionem seu pactum, si tame&#x0303;
concurrit traditio precij/equipollet conuentioni. Immo (vt me
lius loquar) inuenitur plus&#xA757;&#x0308; pactio: quia ipsa traditio precij clau
dit in se conuentionem/vtpote consummatio illius: nam cōsum
mata emptio conuentionem explicitam vel implicitā adimplet.
Et propterea non fallaris inspiciendo solum ad pacta explicita:
sed intuere si interuenit solutio seu traditio precij: & perspice
pessimam ibi simoniam.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio formalem loquutionem de precio. quum. n. dicimus
traditionem precij includere pactionem/ loquimur de precio in=
quantum precium: hoc est sub ratione precij. Potest siquidem
multis modis tradi aliquod temporale: scilicet vel per modum
liberalis doni/ vel per modum sustentationis / vel per modum<-P>

@@0@<filename:W0114-0449.jpg/>
@@1@<SE449><W>Simonia exterior</W>. 216
<-P>reuerentie/vel per modum oblationis/vel per modum debiti ex
lege aut laudabili consuetudine/vel per modum precij. Et hoc
solo vltimo modo vocatur precium & vocatur traditio precij.
&#xF1E1; Quarto nota qui timoratam habes conscientiam/&#xA759; licet sacer
dos minus bene faciat exigendo id quod secundum laudabilem
consuetudinem solet dari/si ante collationem spirituali&#x0169; exigat/
aut si negat aut differt sp&#x0169;alium collatione&#x0303; vt illud habeat, non
tñ propterea simoniacum iudices: quoniam si vt conseruet se in/
demnem/cognoscens precipue &#xA759; postea oportebit illum litigare
hoc facit, simoniacus nō est secund&#x0169; re&#x0303;: quia nō vendit sp&#x0169;ale.
Nec hmōi exactio inducit modum precij, qm&#x0303; non mutat mod&#x0169;
debiti. &#xA757;&#x0308;uis speciem quasi simonie habeat hmōi preuentio &
cautela: & propterea reprehenditur.</P>
<P>&#xF1E1; Quinto nota &#xA759; triplex muneris genus (scilicet a manu: vt
pecunia & alia bona mobilia vel immobilia. ab obsequio: vt ser
uitia. & a lingua: vt laus/adulatio/preces &c.) ad hoc vt simo
niam ab ecclesia punitam constituat/exigitur &#xA759; precij rationem
habeat: alioquin ad venditionem spiritualium non spectabit vt
emptio. Et propterea si laus/adulatio / preces non nisi per mod&#x0169;
laudis/per modum adulationis/per modum prec&#x0169; concurrunt,
quant&#x0169;cun&#xE8BF; sint nepharie & carnales/ ac pro indigno & effi=
caces ita &#xA759; inducant prelatum ad dandum beneficium / ad con
ferendum ordinem &c. simonia vere & proprie non incurri{t$}/
&#xA757;&#x0308;uis crimen aliud incurratur: quia nulla est hic venditio aut
emptio nisi mentalis, si intentio adulantis aut prelati est adula=
tionem vt precium ponere. & sic de alijs.</P>
<P><INI2><W>Circa</W></INI2> Tertium caput (scilicet emptione&#x0303; seu venditione&#x0303;
mentalem) scito simoniam mentalem cōsistere in
intentione precij: ita &#xA759; ex hocipso &#xA759; homo intendit sub precio
ponere siue emendo siue vendendo rem sp&#x0169;alem/aut vt venale&#x0303;
rem aut vt rōne&#x0303; app&#x0303;ciandi, simoniā mentalem incurrit. Et hoc
est qñcun&#xE8BF; intendit prosp&#x0169;alibus temporalia hr&#x0303;e aut ecōtrario,<-P>

@@0@<filename:W0114-0450.jpg/>
@@1@<SE450><W>Simonia mentalis</W>.
<-P>ita &#xA759; li pro/precium denotet: & similiter quandocun&#xE8BF; princi=
palis intentio ad temporale habendum ex collatione sp&#x0169;alis aut
econtrario tendit. Qui enim temporalia ex spiritualibus inten=
dit non vt precium sed vt sustentationem necessariam ministro
rum ecclesie liberaliter seu elemosynaliter/aut statutam seu lau
dabiliter consuetam, simoniam mentalem non incurrit. Et simi
liter econtrario qui ex temporalibus spiritualia intendit non vt
ex precio debita/sed vt ex his excitata ac prouocata aut expedita
(vt contingit in elemosynis / oblationibus / legatis / & quasi
stipendijs sacerdotum & orantium ac predicantium/& in ser=
uitijs honestis que prelatis exhibentur / & alijs hmōi) simonia
nulla in animo est: quia gratis dandum spirituale expectatur/
& temporalia non vt precium intenduntur.</P>
<P>&#x00B6; Potest autem mentalis simonia tripliciter inueniri. Primo
ex eo &#xA759; in solo actu interiori consistit: vt sicut homicidi&#x0169; men
tale est deliberatus animus occidendi, ita simonia mentalis sit
deliberata voluntas emendi vel vendendi rem spiritualem.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo ex eo &#xA759; exterius imperata latet intus: vt qu&#x0169; aliquis
seruit aut munus offert pro spirituali consequendo/vel econtra=
rio spirituale dat pro temporali consequendo, nō tamen declarat
prauam suam intentionem / scilicet &#xA759; intentione emendi seu
vendendi hoc facit. Est siquidem tunc simonia nō solum intus/
sed in exteriori actu imperata et exercita, sed latente intus vene
noso semine: & propterea inter mentales simonias locatur.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio ex eo &#xA759; non est consummata ex parte rei spiritualis:
vt quum conueniunt simoniace aliqui, & postmodum aut
penitentia ducti/aut propter impotentiam aut quāuis aliam cau
sam receditur a pacto / & breuiter non mandatur exequutioni
promissum spirituale. Hec etiam simonia quo ad crimen/non
mentalis sed exterior est, sed quo ad penas censurarum inter
mentales collocatur: quia non est simonia consummata. Quod
si pecunia in hoc casu vt precium recepta fuisset / restituenda<-P>

@@0@<filename:W0114-0451.jpg/>
@@1@<SE451><W>Simulatio. Societas mer cimonialis</W>. 217
<-P>proculdubio est. Et &#xA757;&#x0308;uis prima facie appareat &#xA759; danda esset ec=
clesie & non emptori/quia datio fuit contra legem, rōni tamen
magis consonat vt reddatur illi qui dedit / vtpote adhuc ipsius:
quia nō plene abdicata ab eo intelligi{t$} pendente cōsummatione
cōtractus simoniace emptionis & venditionis. Vt sic & pene
simonie non amplientur sed restringantur ad cōsummatā simo
niā, & fides naturalis qua venditor recept&#x0169; ab emptore preci&#x0169;
tenetur illi si nō sequi{t$} exequutio venditionis restituere/serue{t$}:
quasi perfidus nan&#xE8BF; hr&#x0303;etur si promissum sp&#x0169;ale non dans/nec
accept&#x0169; preci&#x0169; redderetsub ecclesie vel pauper&#x0169; obtentu. Et hoc
intellige &#xA757;&#x0308;tum est ex parte illius qui accepit: nam si authoritas
iudicis interueniret, non crederem ei restituendam / sed in penā
ab illo tollendam & pro christi honore exponendam.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte simoniacos nō teneri ad resignatione&#x0303; tam sp&#x0169;alium
&#xA757;&#x0308; t&#xA751;alium que nullo pacto sed affectu animi precedente vtrin&#xE8BF;
acquiruntur: qm&#x0303; pro hmōi simonia sufficit delinquentibus per
solā penitentiam suo satisfacere creatori. Textus est clarus &
vniuersalis ac vniuersaliter intelligendus extra de simonia ca.
vlti. &#xF1E1; Et hinc habes vñ infinitas qōnes de seruitoribus/de preci=
bus carnalibus &c. soluas: quia hinc clare patet nō teneri ad re=
signatione&#x0303; bñficio&#x211F; sic adepto&#x211F; abs&#xE8BF; pacto aliquo, nulla facta
dr&#x0303;ia inter man&#x0169;/ obsequi&#x0169;/linguā/ & &#xA757;cquid aliud t&#xA751;ale inter=
uenire pōt, & similiter nulla facta dr&#x0303;ia sp&#x0169;alium.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Jmulatio</W></INI2> Qua hō menti{t$} facto, pctm&#x0303; est
sicut mendaci&#x0169; quo mentimur
verbo. Est a&#x0169;t pctm&#x0303; veniale si iocosa aut officiosa est,
mortale a&#x0169;t si perniciosa: sicut de me&#x0303;dacio dict&#x0169; est et eade&#x0303; rōe.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Ocietas</W></INI2> Mercature seu artificij illicita
reddi{t$} duobus modis. Primus
si capitale vnius substet lucro & non damno:
hoc enim constat iniquum esse. Secundus est si
lucr&#x0169; aut damn&#x0169; nō respōdeat proportionaliter<-P>

@@0@<filename:W0114-0452.jpg/>
@@1@<SE452><W>Societas mercimonialis</W>.
<-P>socijs vnicui&#xE8BF; pro rata sua: interueniret siquidem manifesta ini
quitas, dum non redderetur vnicui&#xE8BF; quod ei debetur secund&#x0169;
equalitatem iustitie.</P>
<P>&#x00B6; Et quoniam in huiusmodi societatibus frequenter contingit
diuersarum rationum cōcurrere socios (dum vnus ponit pecu
niam & alius operas seu industriam) nec par est vtrius&#xE8BF; peri
culum, ideo aduerte & nota diligenter/ &#xA759; societas huiusmodi/
ex sua natura. hoc habet &#xA759; ponens pecuniam substet duplici pe
riculo. s. perditionis pecunie & perditionis negociatorij vsus
eiusdem pecunie: qui vero ponit industriam seu operas suas/
substet vni tantum periculo, scilicet perdendi vsum industrie
seu operarum suarum. &#xF1E1; Quod vt melius intelligas/considera
triplicem euentum societatis: aut. n. in fine inueni{t$} lucrum/aut
sine lucro capitale tantum/aut damnum capitalis in toto vel in
parte. Et si quide&#x0303; inueni{t$} damn&#x0169; capitalis in parte vel in toto,
sentiet quicquid damni est dominus pecunie qui illam posuit.
Si vero capitale tm&#x0303; inueni{t$}, salu&#x0169; erit dño eius &#xA757; illud posuit:
nam ex eo &#xA759; posuit pecuniā in societate/nō desinit ee&#x0303; illius dñs.
Si a&#x0169;t lucr&#x0169; inuenitur, redde{t$} ante omnia capitale domino/&
diuidetur deinde lucr&#x0169; equis portionibus: supposito &#xA759; pecunia
posita in societate & industria equiualeant. Et omnium horum
vna est rō: quia scilicet qui posuit pecuniam/substat duplici peri
culo, scilicet perdendi substantiam pecunie & perdendi negocia
tionis vsum/tenendo scilicet vane tanto t&#xA751;e suā pecuniā occu=
patā tali negocio: ex hoc. n. fit vt iustitia exige&#x0303;te ei capitale salu&#x0169;
sit si salua{t$} in toto vel in parte/cui deperdere{t$} si periret. Pone&#x0303;s
autem industriam vel operas / quia solum potest perdere vsum
industrie vel opere sue (scilicet inuanum laborando) ideo
nihil de capitali saluo ei debetur: substantia nan&#xE8BF; operarum
suarum nō ex negociatione sed ex necessitate materie perit, quia
scilicet est res successiua in motu consistens: si. n. res permanen=
tes essent/ei essent salue.</P>

@@0@<filename:W0114-0453.jpg/>
@@1@<SE453><W>Sodomia. Somnior&#x0169; obseruatio</W>. 218
<P>&#x00B6; De societatibus autem in materia animalium / que soccide
appellantur, tam varia est materia & cōsuetudo vt forte scribi
completc non possit. Et propterea in qualibet patria vide vt ibi
fieri consueuit a viris probis: vel secundum morem approbat&#x0169;
viris probis.</P>$unclear
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Odomia</W></INI2> / Qua cōtra naturam vene
rea exercentur (vel d&#x0169; com
miscentur persone eiusdem sexus: puta mares
inter se aut mulieres inter se. Vel dum com=
miscentur mas & mulier sed non in loco natu
rali/aut consummando innaturaliter) pctm&#x0303; grauissimum est.</P>
<P><INI8>S</INI8><INI2><W>Omnior&#x0169;</W></INI2> Obseruatio qua=
druplici pctō ex=
plicite / & quinto periculo afficitur.
Prima duo pctā sunt in opinione. d&#x0169;
somni&#x0169; vel temere attribuitur alicui
certe cāe/puta celo: quia qu&#x0169; possit a
multis causis prouenire, temerarij erro
ris est vnam determinate inferre. Vel
temere determina{t$} ad futur&#x0169; vnum aliquid significandum: ex
eo. n. &#xA759; nesci{t$} cā somnij, incert&#x0169; oportet restare an somnium/
illud futurum significet: qm&#x0303; ex cā pendet significatio, & null&#x0169;
videtur somni&#x0169; procedens ex certa cā quod nō possit ab alia cā
prouenire. & &#xA751;&#xA751;ea sem&#xA751; temerari&#x0169; inueni{t$} iudici&#x0169; si vt cert&#x0169;
fiat. Vtr&#x0169;&#xE8BF; a&#x0169;t pctm&#x0303; veniale est: vtpote iudicium temerari&#x0169; de
re singulari in nullius damn&#x0169;. Terti&#x0169; pctm&#x0303; est in vsu, quum
quis &#xA751;&#xA751; somnia cōmittit vel omittit cōtra necessaria ad salute&#x0303;.
& hoc est pctm&#x0303; mortale: vt patet. Quartum pctm&#x0303; in vsu quo&#xE8BF;
est, quum quis tantā fidem dat somnijs vt &#xA751;&#xA751;ea omittat vel cō/
mittat cōtra ali&#xA757;d ad quod tene{t$} &#xA757;&#x0308;uis non sit de necessitate salu
tis illud. & hoc est pctm&#x0303; veniale: quia nō cōtra sed p&#x0303;ter charita
tem & erratur in intellectu & peccatur in affectu.</P>

@@0@<filename:W0114-0454.jpg/>
@@1@<SE454><W>Sortes</W>.
<P>&#x00B6; Periculum autem quod imminet omnibus his / & precipue
secundo/tertio & quarto, est cadere in crimen superstitionis
diuinatorie per somnia: quoniam vanis ac incertis opinionibus
seu coniecturis vtens quasi certis/ad cognoscendum vel operan
dum aut omittendum circa futura contingentia, meretur vt dia
bolica illusio se immisceat/ac de vanis fiant perniciosa. Et sic in
tacitam demonum societatem incidatur, dum paulatim tantum
homo credit somnijs vt somnijs vtatur pro regulis suar&#x0169; actio=
num: aut incidat in scelera que diximus de obseruatione astro. &#x211F;</P>
<P><INI6>S</INI6><INI2><W>Ors</W></INI2> Triplex quum sit (diuisoria/cōsul
toria & diuinatoria) tertia dam=
nata est; vtpote demonum societati innixa.
& propterea peccatum est mortale ex suo
genere. &#xF1E1; Secunda autem qua consulimus
quid agendum sit, tot exigit conditiones ad
sui rectitudinem vt raro sit licita. Exigit siquidem primo articu
lum necessitatis: ne tentetur deus vbi opera humana potest pro=
uideri. Secundo reuerentiam: ne irreuerenter consulatur deus.
Tertio proportionatum modum: ne scilicet diuina oracula aut
sanctorum reliquie ad secularia negocia conuertan{t$}: quod aug.
reprehendit. Quarto debita materia: ne pro electionibus spiritua
libus hoc fiat. &#xF1E1; Prima vero qua determinatur quid ab hoc vel
illo hñd&#x0169; sit boni aut patiend&#x0169; mali in t&#xA751;alibus bonis & malis/
illicita inueni{t$} dup&#x0142;r. Primo si imprude&#x0303;ter fit: oi&#x0303;s. n. humanus
actus prude&#x0303;ti circ&#x0169;spectione/cautela rōne&#xE8BF; formādus e&#x0303;. Sec&#x0169;do
si c&#x0169; &#xA751;iculo cōis boni aut iustitie fit: vt si sorte regiminis officia
fiant/admissis ad sortes tam idoneis &#xA757;&#x0308;ineptis. Ex hoc. n. pericli=
ta{t$} respublica/vt patet: & rōnalis homo dignitate&#x0303; sibi rōnis adi
mit sic prouidendo reipublice de rectoribus. Secus āt si admissis
tm&#x0303; idoneis/sortibus officia cōmittan{t$}, ne pax turbetur.</P>
<P>&#x00B6; Qñ a&#x0169;t sortium illicitus vsus mortale pctm&#x0303; est, ex admixtis
cōtrarijs ad religione&#x0303; & iustitiā accipiend&#x0169; est. Diuinatoria. n.<-P>

@@0@<filename:W0114-0455.jpg/>
@@1@<SE455><W>Sortilegium</W>. 219
<-P>ideo mortalis est/quia contra religionem est. Diuisoria vero si
contra iustitiam in preiudicium scilicet proximi vel communis
boni est, mortalis est. Consultoria quo&#xE8BF; si altero dictorum cri=
minum polluitur/mortalis est.</P>
<P>&#xF1E1; Verum aduerte non omnem irreuerentiam esse mortalem.
Ex hoc enim &#xA759; euangelia ad secularia negocia consuluntur/
non incurritur mortale: quia non contra diuinam est hoc reue=
rentiam. sed quia preter eam videtur ideo augustino displicet.
&#xF1E1; Posset tamen vt puto tali fide & reuerentia ac necessitate fieri/
vt nullum esset in hoc peccatum. Ex materia quo&#xE8BF; electionum
spiritualium ministrorum si inhibitio positiui iuris secludatur,
non video peccatum aliquod si sortibus committeretur super
aliquos preelectos eque idoneos: vt factum est in electione apo=
stoli mathie. Et breuiter quia vti sortibus non est ex suo genere
malum, ex admixta irreligiositate aut iniustitia aut impruden=
tia/vel econuerso ex admixta religione prudentia & pace iudi=
candum est.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Ortilegium</W></INI2> (Quo explicite vel im
plicite ad demonis auxi
lium seu consili&#x0169; sorte recurri{t$}, pctm&#x0303; mortale
est/ad su&#xA751;stitione&#x0303; spectans: vt qu&#x0169; quis &#xA751; sortes
inquirit quis fecerit furt&#x0169; aut aliquid hmōi ad
diuinationem pertinens: & simile est si sorte quera{t$} quid agen
dum. Sortilegij. n. crimen & diuinatoriam & consultoriā sorte&#x0303;
comprehendit, quum ad demone&#x0303; recurritur non sol&#x0169; explicite
sed etiā implicite: vt cōtingit inquirentibus per sortes occulta, &
vniuersaliter ea que a sola intellectuali natura sciri aut fieri pñt.
Ex eo. n. &#xA759; nō quer&#x0169;t a deo/nec a natura nec a fortuna hoc ex=
pet&#x0169;t, cogun{t$} velint nolint fateri &#xA759; ad demone&#x0303; recurr&#x0169;t. impli=
cite quidem/dum ad sortes vt institutas ad h&#x0169;c effectum recur=
runt. Explicite autem sicut in alijs diuinationibus & incantatio
nibus contingit.</P>

@@0@<filename:W0114-0456.jpg/>
@@1@<SE456><W>Spectaculo&#xA75D; pctā. Sponsor&#x0169; pctā</W>.
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Pectacula</W></INI2> Impudica / crudelia aut
irreligiosa abs&#xE8BF; pctō non
fiunt. Et si notabiliter admixtum horum aliquid
habeant/mortale peccatum sine dubio incurritur
a facientibus & precipientibus illa. &#xF1E1; Spectantes
autem si delectantur huiusmodi malis / proculdubio peccant
mortaliter: delectatio. n. de peccato mortali / peccatum est mor=
tale. Si autem preter opinionem occurrit hec spectare que non
placent, quilibet de seipso rationem reddat quare non recessit.
& communiter videtur veniale in huiusmodi casu / seclusa
ratione scandali.</P>
<P><INI6>S</INI6><INI2><W>Ponsorum</W></INI2> Per verba de futuro/
peccata triplicia sunt.
&#xF1E1; Primo in ipso contractu sponsali&#x0169;. Et tunc
peccatur/aut quia ficte contrahuntur, scilicet
intentione non contrahendi sponsalia seu nō
seruandi fidem: & est peccatum mortale
perniciosi mendacij. Aut quia clandestine fiunt. & videtur etiā
peccatum mortale/sicut de contractu matrimonij dictum est:
&#xA757;&#x0308;uis minus graue &#xA757;&#x0308; contractus clandestinus matrimonij. Aut
quia pena apponitur quasi pena conuentionalis / contra prohibi=
tionem iuris canonici in ca. gemma. de sponsa. & est peccatum
veniale si desit cōtemptus: preter hoc &#xA759; pena apposita nulla est,
quia coniugia debent fieri libere.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo in dissolutione sponsalium. Et tunc peccatur peccato
perfidie: quum scilicet abs&#xE8BF; sufficiente causa promissa fides non
seruatur. Et est perfidia huiusmodi/mortale peccatum etiam si
periurium non interueniat: quia est iniuriosa proximo.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio peccatur in vsu: vt si impudicis actibus vacent spon=
sus & sponsa. Sunt enim impudicitie mortalia peccata in ipsis
in omnibus casibus in quibus apud coniugatos sunt mortalia:
& tanto grauiora quanto adhuc neutrius corpus est alterius/<-P>

@@0@<filename:W0114-0457.jpg/>
@@1@<SE457><W>Stuprum. Superbia</W>. 220
<-P>sed promissum tantum. Oscula tamen & amplexus inter spon
sos beneuolentie causa/non sunt peccata: vt patet. Si vero de=
lectationis causa fiunt affectu maritali inchoante/abs&#xE8BF; impudi=
citia tamen, venialia sunt: quia sicut sponsa inchoatiue est spōsi,
ita delectatio venerea coniunctionis carnalis inter eos / inchoa/
tiue permittitur inter eosdem: constat autem oscula delectatio=
nis causa facta / non nisi inchoationem veneree delectationis
importare.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Tuprum</W></INI2> / Quo mulier virgo extra
matrimoni&#x0169; defloratur, pec
oatum mortale est propriam constituens spe&#x0303;m.
Notanter autem dixi mulier: quia licet virgini=
tatis virtus communis sit vtri&#xE8BF; sexui, stuprum
tamen proprium est muliens. vir. n. virgo extra matrimonium
primo concumbens nō peccat peccato stupri: quia non additur
specialis deformitas sicut in muliere.</P>
<P><INI8>S</INI8><INI2><W>Vperbia</W></INI2> / Qua quis seip&#x0303;m
exaltat seu supra
seipsum it, peccatum est: quia contra
rectam rationem est, vt aliquis supra
id quod est seipsum habeat / tam in
actu estimandi &#xA757;&#x0308; eligendi.</P>
<P>&#x00B6; Inuenitur autem superbia duplici=
ter: vel consummata vel imperfecta.
Superbia cōsummata est, quum quis adeo seipsum magnifacit
vt ad hoc perueniat &#xA759; nolit seipsum subijci diuine regule. Et
hoc est peccatum mortale maximum/vt patet: quoniam nolle
subijci diuine regule / contemptus diuine dispositionis est.
&#xF1E1; Spargitur autem huiusmodi consummata superbia per quat=
tuor ramos qui species eius vocantur. Quarum tres per bona
que quis habet tripliciter diuersificantur: scilicet aut qu&#x0169; quis ita
se extollit acsi non haberet bona a deo / aut acsi ex suis meritis<-P>

@@0@<filename:W0114-0458.jpg/>
@@1@<SE458><W>Superbia</W>.
<-P>a deo haberet/aut si singulariter despectis alijs hr&#x0303;et/& demum
si per bonum quod non habet ita extollitur acsi illud haberet.
Consummata nan&#xE8BF; superbia in primo contemnit deum bene=
factorem: in secundo diuinam gratiam: in tertio multiplicatio=
nem diuine largitatis in alijs: in quarto diuinam miserationem,
dum ex fastidio subiectionis ad diuinā dispositione&#x0303; in hec ducit.
&#xF1E1; Superbia vero imperfecta, qua se homo magnificat in suo
affectu/non tamen vs&#xE8BF; adeo vt velit se non subditum deo &
omnibus quibus oportet de necessitate salutis se subijci, in hec
eadem imperfecte tamen ducit: quod melius ex effectibus discer
nitur &#xA757;&#x0308; ex proprijs actibus. Nam qui ita irreligiosum & ingra=
tum se exhibet acsi non accepisset a deo omnia que he&#x0303;t, su&#xA751;b&#x0169;
habet iuxta primā spe&#x0303;m affect&#x0169;: ex simili quippe effectu ap&#x0142;us
inquit. quid habes quod nō accepisti: quid gloriaris quasi nō acce
peris? vbi ex effectu glorie superbia interior mōstra{t$}/quasi non
acceperit. Similiter quum quis affect&#x0169; quasi securum de bonis
que habet/aut querulum de bonis perditis/ aut admiratiuum &#xA759;
non exauditur a deo habet, in sec&#x0169;da est superbie spe&#x0303;: qm&#x0303; quasi
deberi sibi hec existimat talis. Qui vero alijs seip&#x0303;m prefert &
pronus est ad vidend&#x0169; imaginatione vel me&#x0303;te alio&#x211F; defectus/
ad sua mala excusandum/ ad aliena ponderanda, in tertia est
superbie specie: qua magnum se vult quasi solum magn&#x0169;. Qui
demum parum solicitus de celesti patria/de membris christi/de
satis factione peccatorum/dies suos &#xA751;transit quasi somnians aut
parum vigilans, superbus est iuxta quartam spe&#x0303;m: est. n. quasi
existimans immo presuppone&#x0303;s se ciue&#x0303; celestem, dei amic&#x0169;/fili&#x0169;/
membr&#x0169;: qu&#x0169; negligentia & incuria hmōi non sint testimonia
talium donorum in anima: operatur. n. magna dei amor si est.
&#x00B6; Et similiter in ordine ad proximos cruditas animi/ incōpassio
ad alios/intolerātia iniuria&#x211F;/ impatientia / egre ferre se despici/
indignatio/ & huiusmodi monstrant hominem plus de seipso
sentientem &#xA757;&#x0308; sit: pro quanto tantum se quis habet vt malorum<-P>

@@0@<filename:W0114-0459.jpg/>
@@1@<SE459><W>Superstitio</W>. 221
<-P>pene particeps esse quasi nō possit aut debeat. &#xF1E1; Sunt autem hec
& multa alia que imperfecte sunt superbie/communiter venia
lia peccata propter imperfectionem actus: dum per modum
passionum occurrunt abs&#xE8BF; iniuria dei & proximorum. Impe=
diunt tamen huiusmodi peccata valde vitam sp&#x0169;alem: vtpote
ex genere superbie existentia: quum scriptum sit / superbis deus
resistit. &#xF1E1; Et hec dicta sint non solum ad discernendum inter
superbiam cōsummatam & imperfectam, sed pro cōfessoribus
personarum volentium proficere ad vitam sp&#x0169;alem. Qñquide&#x0303;
redeuntibus ad deum quod vltimo relinquendumsu&#xA751;est pctm&#x0303;/
superbia est: difficillime enim eradicatur.</P>
<P><INI5>S</INI5><INI2><W>Vperstitio</W></INI2> Qua circa diuin&#x0169; cult&#x0169;
erra{t$}, pctm&#x0303; est: vt patet.
&#x00B6; Sed quia quattuor specierum ipsius due sunt
tractate (scilicet diuinatio & idolatria) nunc
relique due / que sunt indebitus cultus veri dei,
& obseruano quarundem rerum/actuum/temporum/locorum
&c. tractande sunt.</P>
<P>&#x00B6; Su&#xA751; stitio igi{t$} exhibens vero deo indebit&#x0169; cult&#x0169;/ dup&#x0142;r inue=
ni{t$}. Aut. n. exhibet cult&#x0169; indebit&#x0169; &#xA757;a &#xA751;niciosum aut quia super
flu&#x0169;: script&#x0169; est. n. veri adoratores adorab&#x0169;t in sp&#x0169; & veritate.
Cultus &#xA751;niciosus est cōtra veritate&#x0303;: cultus superfluus recedit a
sp&#x0169;. Est a&#x0169;t cultus &#xA751;niciosus cōtra fidei veritate&#x0303; / nō sol&#x0169; siquis
iudaicis cerimonijs mō coleret de&#x0169; significātibus christ&#x0169; incar=
nand&#x0169;/aut maumetano ritu coleret de&#x0169; (vtpote in &#xA751;sona ecc&#x0142;ie
faciens cōtra ordinatione&#x0303; ecclesie, ac per hoc falsarius in cultu)
sed etiam siquis falsas sanctorum reliquias colendas proponit.
Offerentes quo&#xE8BF; votiuas statuas seu imagines miraculo&#x211F; seu
bñficio&#x211F; falso&#x211F; crucifixo seu beate virginis imagini lucri gr&#x0303;a
(vt scilicet inde prouocati alij ad offerend&#x0169; similia concurrant
aut emant) su&#xA751; stitione&#x0303; falsi cultus diuini incurr&#x0169;t: &#xA757;a falsus est
hic cultus, vtpote significās quod nō est. Et peccant mortaliter:<-P>

@@0@<filename:W0114-0460.jpg/>
@@1@<SE460><W>Superstitio</W>.
<-P>quia irreuerentiam notabilem deo inferunt in actu colendi de&#x0169;/
quantum est ex natura actus. Quāuis enim ex intentione offe/
rentium non fiat machinatio contra diuinam reuerentiam / sed
ad lucrum vel aliquid huiusmodi, ex natura tamen operis con=
tra diuinam agitur reuerentiam. Sicut enim in periurio induci{t$}
ex natura actus deus quasi testis falsitatis / &#xA757;&#x0308;uis periurans non
credat deum testari falsum/nec inte&#x0303;dat &#xA759; deus attestetur (quia
attestaretur contra ipsum periurum) ita hic superstitiosus vti=
tur deo tan&#xA757;&#x0308; colendo falsitate seu falso cultu quantum est ex
natura cultus, &#xA757;&#x0308;uis sciat &#xA759; deo non placet/nec intendat de&#x0169; sed
homines fallere. & propterea sicut ibi est peccatum mortale ex
suo genere/ita & hic.</P>
<P>&#xF1E1; Superstitio autem diuinum cultum indebitum quia superflu&#x0169;
exhibens, si contemptus & scandalum desit/peccatum est com
muniter veniale: quia non contra sed preter diuinam reuerentiā
hoc est. Et appellatur cultus superfluus {secundum} se quicquid in eo fit
non ordinatum ad interiorem cultum qui est cultus spiritus.
Vnde actiones aut iucunditates que solum ad exteriora vtiles
essent/ad superfluum cultum spectant. Secundum vero statuta
ecclesiastica quicquid in eo dicitur aut fit supra rubricas seu
statuta: vt si dicatur bis alleluia vbi semel scriptum est. & si
fit in missa crucis signum vbi non mandatur fieri. & si plures
accoliti aut cantores &#xA757;&#x0308; consuetum sit parentur.</P>
<P><INI2><W>Superstitio</W></INI2> Autem obseruationum quadrifariam
partita est. &#xF1E1; Et prima est superstitio
obseruationum artis notorie: qua certa ieiunia & orationes fiunt
secundum instituta illius artis ad acquirendam scientiam per
infusionem. Et hec superstitio est peccatum mortale propter
initam societatem cum demone / de cuius institutione hec ser=
uantur, & inutiliter: quia demonum non est infundere scien=
tiam animabus nostris.</P>
<P>&#x00B6; Secunda est superstitio obseruationum vtendo lapidibus/<-P>

@@0@<filename:W0114-0461.jpg/>
@@1@<SE461><W>Superstitio obseruation&#x0169;</W>. 222
<-P>herbis/lignis/animalibus / imaginibus / carminibus / ritibus ad
faciendum aliquid: puta sanandum dolorem capitis/curandum
caballum / sistendum sanguinem/medendum vulnus &c. Et
de hac dictum est superius quum de incantatione dictum est.
vide ibi.</P>
<P>&#x00B6; Tertia est superstitio obseruationum ex presagijs futurorum
bonorum vel malorum conceptis propter incidentia: vt si ster=
nutare contingit surgentem/redire ad lectum: si offendere ante
hostium exeuntem/redire dom&#x0169;: & sic de infinitis huiusmodi
vanitatibus. Et si hec quidem fiant aut vitentur vt communiter
vide{t$} fieri/quia scilicet timent homines significari aliquid mali
ex nescio qua causa, peccatum veniale communiter videtur:
quia licet appareat multa horum ad gentilitatis superstitiones
olim spectasse, quia tamen nunc non vt instituta religionis hec
sumuntur / sed tan&#xA757;&#x0308; quasi experta aut solita ex maiorum tradi
tione hec habentur/inter alias hominum vanitates computanda
hec sunt. & tolerari possunt / quum nulla adest comes sini=
stra intentio.</P>
<P>&#xF1E1; Et scias &#xA759; potest homo quando&#xE8BF; abs&#xE8BF; omni peccato ex ali=
quo presagio cauere prudenter ab imminentibus/dubitando ne
presens occursus sit signum futuri, ex communi vtrius&#xE8BF; causa
celesti vel etiam diuina prouidentia: sicut de somniorum obser=
uatione & diuinatione dictum est. Vt siquis cadens corporali=
ter/timeat aliquem casum sibi futurum in statu vel honore &c.
propterea tamen non desistat ab operibus prudenter agendis/
sed cautius vigilet &c. pōt. n. esse vt iste casus effectus sit cause
futuri casus, & propterea significet illum.</P>
<P>&#x00B6; Quarta superstitio est obseruationum in verbis aut rebus
sacris portandis/dicendis/vtendis, adiunctis aliquibus conditio=
nibus non malis quarum ratio nescitur: vt patientes spasmum
neruorum/primo carlino oblato christi cruci in parasceue vtun
tur pro remedio / conficto ex illo anulo: & sic de similibus.<-P>

@@0@<filename:W0114-0462.jpg/>
@@1@<SE462><W>Suspensio</W>
<-P>Quantum enim apparet in huiusmodi superstitio interuenit:
quoniam vane conditiones apparent. &#xF1E1; Si tamen ex mera
deuotione fiunt / & non nisi a deo intendant & expectent
effectum / putantes deum inspirasse alicui sancto viro huius=
modi conditiones, non audeo damnare / sed tolerabile mihi
videtur.</P>
<P><INI5>S</INI5><INI2><W>Vspensio</W></INI2> Vna ex censuris ecclesiasti=
cis (qua homo a iure seu a
iudice excluditur ab exequutione ordinis vel
officij ecclesiastici) pena est / non culpa: in=
curritur tamen communiter propter culpam.
Non oportet autem peccare mortaliter ad hoc vt incurratur
suspensio, sed potest ex solo veniali peccato incurri suspensio.
Quod ex eo patet / &#xA759; excommunicatio minor potest incurri ex
solo veniali peccato: constat autem excommunicationem mino=
rem a maximis excludere/ scilicet susceptione sacramentorum
omnium, que sunt & maxima bona spiritualia & maxime
necessaria ad humanam salutem &c. Suspensio igitur ab exe=
quutione ordinis vel beneficij / vel ab ingressu ecclesie / vel a
solennitate diuinorum/vel ab omnibus his & similibus exclu/
dens, non est tante malignitatis vt supponat vel ferat secum
peccatum mortale sicut excommunicatio maior.</P>
<P>&#x00B6; Et potest suspensus absolui ab excommunicatione maiore &
minore & a peccatis / & communionem sumere, & postea ab=
solui a suspensione: quia suspensio non operatur nisi ad limites
ipsius: hoc est quia si suspensio est ab ordine / non excludit nisi
ab his que sunt ordinis, si est a iurisdictione / non excludit nisi
ab his que sunt iurisdictionis, & sic de alijs: & propterea reli
qua sunt licita.</P>
<P>&#x00B6; Casus a&#x0169;t in quibus incurritur suspensio / multi valde sunt.
Et quia solos clericos proprie tangunt, ipsi de seipsis loquantur.</P>

@@0@<filename:W0114-0463.jpg/>
@@1@<SE463><W>Suspitio. Susurratio</W>. 223
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Vspitio</W></INI2> Qua ex leuibus indicijs malam
de proximo opinionem he&#x0303;mus/
peccatum est: quia actus est voluntarius a recta
ratione dissonans. non. n. ex leuibus moueri in
animo nostro debemus cōtra nostros proximos:
est autem nonnulla iniuria/mala opinio abs&#xE8BF; rationabili causa.
&#x00B6; Et quoniam suspicio ambiguitatem quandam in seipsa clau
dit, ideo &#xA757;&#x0308;diu in fra ambiguitatis latitudinem manet quātunc&#x0169;&#xE8BF;
crescat/nun&#xA757;&#x0308; est iudicium, quod diffinitiuam determinationem
sonat: ac per hoc quantuncun&#xE8BF; suspicio sit temeraria & vehe=
mens/& estimatio firma, nun&#xA757;&#x0308; est peccatum mortale: quia nō
est iudicium temerarium/ sed estimatio temeraria. quia non in
teruenit tunc complete contemptus proximi, dum non prorum
pitur in diffinitionem. Si. n. proximum complete despiceret/pro
rumperet in diffinitiuam sententiam, & diceret in seipso/ioan=
nes est peruerse mentis, & non diceret in seipso / quātum mihi
videtur ioannes est peruerse mentis: hoc. n. est suspicantis/illud
iudicantis. Vnde iudicium temerarium de scelere personali pro=
ximi/est peccatum mortale: suspicio aute&#x0303; temeraria quantun=
cun&#xE8BF; vehemens/est peccatum veniale.</P>
<P><huifu>s</huifu><INI2><W>Vsurratio</W></INI2> (Hoc est obloquutio ad
amicitiam tollendā inter
aliquos) peccatum est mortale ex suo genere:
quia tendit ad nocendum proximo, vtpote tol=
lere volens maximum bonum scilicet amic&#x0169;.
Et est grauius peccatum &#xA757;&#x0308; contumelia & detractio, quāto ami
citia melior est fama & honore.</P>
<P>&#x00B6; Contingit tamen susurrationem esse peccatum veniale &#xA753;pter
imperfectionem actus. vel ex parte intentionis, quia non intendit
contra amicitiam/licet materialiter dicat aliquid prouocatiuum
contra amic&#x0169;. Et hoc nisi ex grauitate nocumenti actus redeat
in naturam sue speciei: quia tunc esset peccatum mortale: vt de<-P>

@@0@<filename:W0114-0464.jpg/>
@@1@<SE464><W>Temeritas. Tentatiodei</W>.
<-P>detractione materiali dictum fuit. Vel ex parte eius quod dici=
tur: puta quia minimum est ad prouocandum contra amic&#x0169;.
Vel ex parte modi / quia iocose dicitur & non serio. Cōiter. n.
hec sunt venialia.</P>
<P><huifu>T</huifu><INI2><W>Emeritas</W></INI2> (Qua abs&#xE8BF; ratione regu
lante opera fiunt) mani=
feste pctm&#x0303; contra consilij rationem est.</P>
<P>&#x00B6; Et dup&#x0142;r inueniri consueuit. Vel ex impetu
appetitus passione affecti: vt apparet in iratis.
Vel ex contemptu regule directiue: vt patet in superbis / despi=
cientibus aut quasi despicientibus subijci aliene regule/& teme
re propterea agentibus ea que fecisse postea penitet.</P>
<P>&#x00B6; Est autem peccatum veniale vel mortale temeritas secund&#x0169;
subiectam materiam. Si. n. iocosa aut officiosa est materia/ve=
niale peccatum est. Si a&#x0169;t perniciosa / peccatum mortale est:
quia contra dilectionem dei aut proximi est.</P>
<P><INI5>T</INI5><INI2><W>Entatio</W></INI2> Dei (qua homo explorat diui=
nam potentiam / scientiam vel
voluntatem) peccatum est mortale ex suo ge=
nere: quia irreuerentiam exhibet diuine excel=
lentie/dubitando de illa. Et hoc intellige forma/
liter: hoc est de tentatione dei ex intentione tentandi de&#x0169;: quem=
admodum de ceteris vitijs formaliter doctrina intelligenda est.
&#x00B6; Aduerte tamen hic duo. Primum est &#xA759; circa voluntate&#x0303; dei
aliud est querere humiliter a deo instructionem quid circa ali=
quid particulare velit/ex aliqua rationabili causa, & aliud est
querere a deo instructionem seu notitiam eiusdem abs&#xE8BF; ratio=
nabili inquirendi cā. Primum. n. ad charitatem/humilitate&#x0303; / ac
prudente&#x0303; religionem spectat: & propterea liceret petere signum
ad hoc oportun&#x0169;. Secund&#x0169; a&#x0169;t ad irreuerentiā diuinamspectat:
si. n. diuine excellentiā vol&#x0169;tatis homo reuereretur, non nisi ex
rationabili causa presumeret querere secretum illius velle nosse.<-P>

@@0@<filename:W0114-0465.jpg/>
@@1@<SE465><W>Testimoni&#x0169; falsu&#x0292;. Timor</W>. 224
<-P>Vt experimur in hominibus: nullus. n. abs&#xE8BF; irreuerentia princi
pis querit abs&#xE8BF; rationabili causa a principe quid ipse velit, sicut
nec quid sciat aut quid possit.</P>
<P>&#xF1E1; Secundum est/&#xA759; tentare deum materialiter (hoc est nō in
tentione explorandi diuinum posse/nosse aut velle) non est pec
catum mortale, nisi magnitudo seu qualitas tentationis reducat
actum in naturam sue forme: sicut de alijs peccatis dictum est.
Est tamen dei tentatio materialiter tantum / imperfectum quid
in specie tentationis: & ideo venialis est propter imperfectione&#x0303;
actus ex parte forme. Potest etiam esse venialis propter actus
imperfectionem ex parte actus: vt in primis motibus.</P>
<P><huifu>T</huifu><INI2><W>Estimonium</W></INI2> Falsum in iudicio/pec
catum est ex suo gñe
mortale: quia iniust&#x0169;. Negare quo&#xE8BF; testimoni&#x0169;
si articulus necessitatis vrget/pctm&#x0303; est mortale: vt
pote in dān&#x0169; &#xA753;ximi vel cōis boni cedens. p&#x0303;cept&#x0169;
enim affirmatiu&#x0169; de ferendo testimonio/pro loco & t&#xA751;e obli=
gat: & &#xA751;&#xA751;ea si t&#x0169;c non vult hō parere perhibendo testimoni&#x0169;
necessarium/nō excusatur a mortali. Extra iudici&#x0169; a&#x0169;t falsum
testimonium iudicatur sicut mendacium.</P>
<P><huifu>T</huifu><INI2><W>Jmor</W></INI2> Nullum est secundum se peccat&#x0169;.
Potest tñ multipliciter fieri pctm&#x0303;. &
ex modo timendi: puta si plus aut minus timea{t$}
&#xA757;&#x0308; oportet. Et ex collatione vnius time&#x0303;di ad aliud
time&#x0303;d&#x0169;. Et hoc est qñ&#xE8BF; mortale: vt si plus timea=
tur occisio corporis &#xA757;&#x0308; mors anime: plus timea{t$} ira principis &#xA757;&#x0308;
ira dei: & sic de similibus.</P>
<P>&#x00B6; Ponitur quo&#xE8BF; speciale peccatum timor pro tristitia de bono
alterius quia nociu&#x0169; est mihi aut alijs / si temerarius est timor:
nam si veritati aut rationabili estimationi innititur, nullum est
peccat&#x0169; moderata tristitia de alterius prosperitate ex qua bono&#x211F;
oppressio venit.</P>

@@0@<filename:W0114-0466.jpg/>
@@1@<SE466><W>Torneamentum. Tyrannis</W>.
<P><INI5>T</INI5><INI2><W>Orneamentum</W></INI2> (Hoc est ludus
quo ad ostentatio
nem virium & audacie milites multi ex cōdicto
conueniunt & cōgrediuntur temere/ita vt sepe
mortes hominum inde proueniant) peccatum
esse mortale constat ex admixta pernicie vite humane / siue in
effectu siue in periculo frequenti/abs&#xE8BF; rationabili causa. Vnde
tales ibi vel propterea mortui carent ecclesiastica sepultura
etiam si ad penitentiam conuersi fuerint: vt canonica iura
disponunt.</P>
<P><INI5>T</INI5><INI2><W>Yrannis</W></INI2> Qua respublica occupa{t$} (vel
quantum ad domini&#x0169;: vt con=
tingit his qui se vi dominos constituunt, siue im
mediate siue mediante coacto cōsensu subdito&#x211F;.
Vel quantum ad affectum mod&#x0169;&#xE8BF; regiminis:
vt contingit his qui &#xA757;&#x0308;uis veri sint domini / non querunt publi=
cum bonum sed proprium) est peccatum mortale grauissi=
mum: vtpote contra bonum publicum. Et tanto peius quanto
remotius est a penitentia: regnandi siquidem amor tantus est,
vt non permittat tyrannum quo ad dominium/cōuerti ad peni=
tentiam: vtilis quo&#xE8BF; boni proprij amor radicatus / difficillime
euelli potest.</P>
<P><INI2><W>Sed nunquid</W></INI2> Gubernante tyranno (qui scilicet
non habet legitime dominium sed
tyrannice occupat illud) peccent illi qui recurrunt ad ipsum
pro iustitia? quia inducunt illum ad actum quem non potest
licite exercere.</P>
<P>&#x00B6; Respondetur &#xA759; excusantur a peccato inducendi tyrannum
ad actum & opus sibi illicitum/petentes ab illo iustitiam: quia
non petunt actum illicitum/sed iustitiam actus illi illiciti. Sicut
enim luxurioso sancte consulitur vt non adulteretur sed forni=
cetur / hoc est minus malum committat: quia subintelligitur si<-P>

@@0@<filename:W0114-0467.jpg/>
@@1@<SE467><W>Vectigalia iniqua</W>. 225
<-P>luxuria vti vis, ita occupatori dominij sancte suadetur &#xA759; mi=
nus male vtatur dominio illo. constat autem &#xA759; minus male vti
tur qui vsurpato dominio vtitur in actibus & operibus alias
iustis/&#xA757;&#x0308; si in actibus aut operibus aut etiā omissionibus iniustis
& perniciosis reipublice aut particulari persone vteretur. Eade&#x0303;
autem ratio est de suadente & petente. Et propterea pie inter=
pretande sunt petitiones tam iustitie &#xA757;&#x0308; honeste gratie que offe=
runtur tyrannis: scilicet si vis/seu ex quo vis detinere & exer=
cere hoc domini&#x0169;, vtere illo iuste/vtere honeste/vtere pie/vtere
ad vtilitatem publicam & priuatorum prout deceret domin&#x0169;.
Attestatur quo&#xE8BF; hoc esse licitum communis vsus omnium qui
sub tyrannis & dubijs dominis degunt: dum abs&#xE8BF; conscientie
scrupulo passim omnes ad tyrannos & dubios dominos recur=
runt acsi essent domini. Hoc. n. signum est licitum esse hunc ad
tyrannos recursum: quia alienum a ratione est vt omnes (inter
quos sunt viri probi) errent/peccent abs&#xE8BF; remorsu conscie&#x0303;tie.
Attestatur etiam supradicte pie interpretationi intentio recur=
rentium ad tyrannos. constat nan&#xE8BF; &#xA759; non intendunt ipsi petere
vt tyrannus vtatur tyrannide/vt vsurpet actum iudicij: quoniā
mallent vt cederet tyrannidi & iudicio: sed ex quo vsurpat sibi
dominium ac iudicium/intendunt vt iuste vt pie vtatur vsur=
pato dominio & vsurpato iudicio. Et quod intend&#x0169;t hoc pet&#x0169;t.
ita &#xA759; nec intend&#x0169;t nec pet&#x0169;t act&#x0169; vsurpat&#x0169;, sed qualitate&#x0303; sanctā
in actu vsurpato exercendo.</P>
<P><INI5>V</INI5><INI2><W>Ectigalia</W></INI2> Iniqua non solum sunt que
imponuntur a non habe&#x0303;tibus
potestatem/vtpote tyrānis, sed que ex forma vel
ex fine aut ex abusu aut ex materia constat esse
iniqua.</P>
<P>&#x00B6; Et ex forma iniusta vectigalia sunt/que equalitate&#x0303; proportio=
nalem non continent, sed plus grauant minus grauandos: sicut
enim communes honores equalitate proportionali distribuendi<-P>

@@0@<filename:W0114-0468.jpg/>
@@1@<SE468><W>Vectigalia iniqua</W>.
<-P>sunt/vt digniores plus honorentur &c. ita onera communia sic
distribue&#x0303;da sunt/vt secundum ratam a quolibet tolerentur. &
propterea iniusta ex forma sunt vectigalia que onerant impro=
portionaliter: hoc est plus grauant minus grauandos. Et hec ma
nifeste videntur que pro his que vehuntur ad vsum proprium/
exiguntur: quoniam radix vsus est indigentia. ita &#xA759; quanto hō
magis indiget/magis vtitur: qui. n. plures habet filios/plus indi=
get ac per hoc plus vtitur, & sic consequenter plus soluit vecti=
galis: ac per hoc de primo ad vltimum qui plus indiget / plus
grauatur vectigali, quod est iniquum. Gabelle igitur pro his
que deferuntur pro vsu proprio/inique sunt: & secund&#x0169; leges
ciuiles (codi. de vectiga. l. vniuersi) pena capitis plectendisunt
exigentes tam pro his que deferuntur pro vsu, &#xA757;&#x0308; his que defe=
runtur pro seminando / &#xA757;&#x0308; his que deferuntur ad fiscum. Vnde
hmōi vectigalia non tenentur homines soluere.</P>
<P>&#x00B6; Sunt quo&#xE8BF; iniqua ex fine vectigalia / que non pro publica
vtilitate sed pro bono proprio principis imponuntur. Nec obli=
gantur subditi ad soluend&#x0169; huiusmodi vectigalia: qm&#x0303; tyrānica
non politica sunt hmōi vectigalia ex proprio fine.</P>
<P>&#x00B6; Sunt etiam violenta ac iniqua ex abusu vectigalia imposita
rite pro temporali necessitate/puta pro muris ciuitatis construen
dis, si post completa menia perseuerat illorum vectigalium exa/
ctio quia pri&#x0303;ceps sie vult. Violente nan&#xE8BF; rapine sunt manifeste:
& propterea non obligant in foro conscientie. Similiter non ob
ligant si imposita sunt pro construendis muris / & tamen non
applicantur ad muros construendos nisi pro forma, sed imbur=
santur a principe aut rectoribus. Et breuiter si nō fit id pro quo
imposita sunt vectigalia, iniqua sunt ex abusu / & fraudes aut
rapine sunt: nec tenentur subditi soluere in foro conscientie.</P>
<P>&#x00B6; Reputantur quo&#xE8BF; ex ciuili iure iniqua vectigalia ex mate=
ria / quecun&#xE8BF; imponuntur super alijs &#xA757;&#x0308; super his que causa ne=<-P>

@@0@<filename:W0114-0469.jpg/>
@@1@<SE469><W>Vectigalia iniqua</W>. 226
<-P>gociationis vehuntur. C. de vectigal. l. omnium. Et extenditur
negociationis nomen in proposito ad venalitatem: ita &#xA759; que
deferuntur ad vendendum / sunt materia vectigalium, reli=
qua que pro vsu suo & familie sue deferuntur / exempta sunt
a vectigalibus licitis. Vnde non ligant in foro conscientie hmōi
illicita vectigalia ex materia.</P>
<P>&#x00B6; Iustorum autem vndi&#xE8BF; (scilicet ex agente/forma/fine/vsu/
ac materia) vectigalium fraus peccatum est mortale ex suo
genere: vtpote nocumentum inferens reipublice / & ad furti
vitium spectat. Ita &#xA759; peccatum mortale interuenit in hac sub=
tractione non ex inobedientia precepti obligantis ad mortale/
nec ex vinculo pene apposite contra trāsgressores, sed ex natura
debiti reipublice non soluti/quomodocun&#xE8BF; sonet statut&#x0169;: quia
eoipso &#xA759; vectigal iustum est / tollit homo fraudulenter reipu=
blice quod suum est. Nec refert an respublica per suos mini=
stros sibi exigat / an per eos quibus ipsa vendidit: quia vectigal
reipublice soluitur / cuicun&#xE8BF; soluatur, & a republica tollitur/
quandocun&#xE8BF; non soluitur: & nihilominus iniuria fit illi qui
emit tan&#xA757;&#x0308; subrogato. Nec excusat fraudem a peccato mortali/
quia institutores vectigalium & emptores precognoscunt &#xA759;
fient multe fraudes abs&#xE8BF; restitutione nisi comperiantur in facto
fraudis: sicut non excusantur dispensatores rerum communita
tis aut domini aut ciuis a crimine furti / ex hoc &#xA759; communitas
aut dominus aut ciuis prescit huiusmodi suos dispensatores
fraudulentos esse: sicut nec iudas excusatur a furto ex loculis/
ex eo &#xA759; dominus precognoscebat &#xA759; fur erat. Institutio enim &
venditio & emptio vectigalium intelligitur secundum id quod
debitum est. Et licet necesse sit vt fraudes eueniant, ve autem
homini illi per quem fraus venit.</P>
<P><INI2><W>Occurrunt</W></INI2> Circa vectigalia adhuc quin&#xE8BF; notanda.
&#x00B6; Primum circa authores. Nam secun=<-P>

@@0@<filename:W0114-0470.jpg/>
@@1@<SE470><W>Vectigalia iniqua</W>.
<-P>dum canonica iura extra. de verbo. significa. super quibusdam.
declaratur illa esse pedagia/salinaria ac guidagia interdicta, que
non apparent imperatorum vel regum vel lateraneñ. concilij
largitione concessa / vel ex antiqua cōsuetudine a tempore cuius
non extat memoria / introducta. Ita &#xA759; quantum est ex parte
authoris quattuor numerantur legitimi authores: scilicet impe=
ratores/reges/vniuersale concilium / & antiqua cōsuetudo sine
memoria initij. &#xF1E1; Et scito &#xA759; sub appellatione concilij clauditur
papa etiam solus: quia ab ipso concilia authoritatem habent.
Et similiter sub appellatione regum comprehendi videntur ciui
tates habentes merum & mixtum imperium/non recognoscen
tes superiorem aliquem in temporalibus sub quo sint: quia eade&#x0303;
ratio videtur de istis & de regibus. &#xF1E1; Imponentes autem noua
pedagia vel augentes antiqua sine legitima authoritate, peccant
mortaliter rapine crimine.</P>
<P>&#x00B6; Secundum circa exactores. &#xA759; exactores iniustorum vectiga=
lium, si sunt iniusta manifeste/vel ex parte authoris vel forme
vel finis vel materie/vel abusus, & breuiter quomodolibet sint
iniusta manifeste/non excusantur ab iniquitate mortali. Si a&#x0169;t
non sunt manifeste iniusta/sed in dubium ab aliquibus vertun
tur/alijs affirmantibus iusta, excusari viden{t$} subditi exactores:
quia in dubijs obedientia excusat. Qui vero non sunt subditi
aut non ex obedientia faciunt, non debe&#x0303;t se periculo iniuste
exactionis exponere. Et nihilominus memento excommunica=
tionis contra exactores pedagiorum prohibitorum.</P>
<P>&#x00B6; Tertium circa exemptos a vectigalibus. Nam a clericis &
personis ecclestasticis pro se aut rebus suis quas non negociandi
causa deferunt / exigi nequeunt vectigalia: ca. &#xA757;&#x0308;&#xA757;&#x0308; de censibus.
li. vi. Vbi habes censuras ecclesiasticas: scilicet excommunicatio
nis contra singulares personas/& interdicti contra communita=
tes/donec extorta restituerint.</P>

@@0@<filename:W0114-0471.jpg/>
@@1@<SE471><W>Vectigalia iniqua</W>. 227
<P>&#x00B6; Quartum circa presumptionem iuris de vectigalibus: quia
in ca. &#xA757;&#x0308;&#xA757;&#x0308;. de censibus. in. vi. dicitur. &#xA757;&#x0308;&#xA757;&#x0308; pedagiorum exactiones
tam iure canonico &#xA757;&#x0308; ciuili regulariter merito sint damnate. Ex
hoc nan&#xE8BF; textu apparet/&#xA759; communiter vectigalia que & peda
gia vocantur/sunt damnata. Et intelligo hoc verificari propter
materiam/quia limites negociationis excedunt: & propter for=
mam quantum ad immoderatum valde grauamen: & propter
nouitatem: & propter iniustam causam aut in principio aut in
prosequutione. tot nan&#xE8BF; conditiones exiguntur ad iusta vectiga/
lia / vt difficile forte sit inuenire vectigalia iusta: & propterea
merito damnata regulariter dicuntur vtro&#xE8BF; iure humano. Exi=
gitur siquidem ad iustitiam vectigalium primo legitima autho
ritas imponentis: de quo dictum est. Secundo iusta causa fina=
lis / que est solum bonum publicum. Tertio iusta forma, &
vt non violetur iustitia distributiua / & vt non sit immodera=
tum grauamen. Quarto iusta materia: que solum comprehen
dit res negociatorias. Quinto iustus vsus: vt scilicet fiat illud
publicum bonum pro quo imposita sunt. & demum &#xA759; tempo=
ralia non prorogentur vltra suum tempus. &#xF1E1; Vbi nota &#xA759; quia
defectu actoris censentur illicita si non apparet aliquis quattuor
supradictorum authorum (ita &#xA759; non presumitur pro iustitia
vectigalium ex parte actoris sed contra illam si non apparet: vt
in dicto ca. super quibusdam / clare patet) similiter presumen=
dum videtur contra iustitiam vectigalium secundum alias con
ditiones si non apparent, tanto magis quanto regulariter dicun{t$}
damnata. Et hec dicta sint, vt prudens confessor in his que non
apparent iusta/non cogat penitentes ad restituendum exactori=
bus vectigalium.</P>
<P>&#x00B6; Quintum est circa collectas. Prouerbium est. facta lege/
inuenta est malicia. Quia vectigalia que pedagia dicuntur/
& vulgo appellantur gabelle vel doane &c. tot laqueis
ac damnationibus subsunt / & de facto exiguntur gabelle<-P>

@@0@<filename:W0114-0472.jpg/>
@@1@<SE472><W>Vectigalia iniqua</W>.
<-P>non solum pro mercature rebus sed rebus ad vsum, miserti do=
ctores multarum animarum / adinuenerunt &#xA759; licet non possint
per modum vectigalium imponi gabelle pro vsu, possunt tame&#x0303;
per modum collecte imponi a communitatibus hoc adiecto
moderamine &#xA759; imponant suis subditis tantum / ita &#xA759; forenses
non teneātur.</P>
<P>&#xF1E1; Sed distinctione hic opus est. Nam hac in re aliquid est iuris
& aliquid est facti. Spectat siquidem ad ius an collecte huius=
modi sint licite. Et si quidem verum est quod dictum est (sci
licet &#xA759; distributio onerum communium commensurata his
que vehuntur ad vsum est iniqua ex forma: quia plus indi=
gens plus vtitur ac plus grauatur) collecte iste inique sunt.
Apparet quo&#xE8BF; alia iniquitas in istis: quia pro eisdem rebus non
negociatorijs eque grauatur pauper sicut diues. collecte nan&#xE8BF;
pro communi bono grauantes singulos / deberent commensu=
rari personis iuxta earum facultates, & non &#xA759; tantum soluat
pauper quantum diues. Si tamen communitates sibijpsis impo=
nentes collectas / non ad commensurandum solutiones rebus
pro vsu vel non vsu / sed pro expedienti ad quietem & pacem
ciuium modo colligendi pecunias opportunas/ approbarent tale&#x0303;
modum collectarum vt quilibet ipsorum soluat in porta secun=
dum ea que defert per portam, nō video damnationem aliquā:
quoniam si pro communi bono quietis & pacis seipsos tali mō
grauare eligunt / nulli iniuriam faciunt. Et ad hoc vt arbitror
tendunt doctores excusantes huiusmodi collectas etiam pro his
que deseruntur ad vsum. &#xF1E1; Essent quo&#xE8BF; in collectarum imposi=
tione & duratione / cause supradicte considerande ex &#xA751;te finis
& vsus: quia sine illis non sunt iuste, nec obligant in foro con=
scientie ad soluendum illas.</P>
<P>&#xF1E1; Ad factum autem spectat, an secundum veritatem iste exa=
ctiones sint collectarum/an solo nomine ab excusantibus dican
tur per modum collecte. Differentia siquidem inter collectas &<-P>

@@0@<filename:W0114-0473.jpg/>
@@1@<SE473><W>Venatio</W>. 228
<-P>vectigalia est / &#xA759; vectigalia imponuntur omnibus per portam
aut passum &c. vehentibus, siue sint subditi siue peregrini: col=
lecte autem cantant &#xA759; soli ciues aut subditi &c. Et propterea
quum constet &#xA759; omnes transeuntes oportet soluere / constat &#xA759;
non collectam sed gabellam per modum gabelle imposuerunt
& exigunt. Et quid adhuc egemus testibus, si etiam ab omni=
bus gabelle vocentur? ita &#xA759; & nomen & rem gabelle habent,
ac per hoc iniquitatem. Non est igitur ingerendus conscientie
scrupulus non soluentibus hmōi vectigalia tam male excusata
ex colore collectarum.</P>
<P><INI6>V</INI6><INI2><W>Enatio</W></INI2> Secundum se nullum est pec
catum: quia est vsus naturalis
dominij homini prestiti super animalia.</P>
<P>&#xF1E1; Per accidens autem est peccatum multi=
pliciter. Primo ex incircunspectione in actu
venandi: vt si fiat cum periculo aut damno
proximi, non considerando si homo percuti possit/aut si damn&#x0169;
inferatur agris seu vineis &c. Et tunc iudicandum est peccat&#x0169;
secundum temeritatem/periculum & damnum si emersit.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo ex conditione persone cui prohibitum est venari: vt
si sit clericus. nam cuilibet clerico interdicitur venatio & silua=
tica fatigatio cum canibus/& accipitres aut falcones habere ca.
omnibus. extra de cle. vena. Et constitutis in sacris pena suspen=
sionis imponenda statuitur, siquis talium personarum in hac
voluptate venationis sepius detentus fuerit. ibidem. cap. ep&#x0303;um.
&#xF1E1; Tertio ex conditione temporis: quia scilicet venatio impedit a
debito cultu deo tunc exhibendo: vt siquis propterea omittat
missam/aut seruitores suos ad hoc occupando impediat audire
missam. Et simile est iudicium de alijs diuinis quibus interesse
debet: iuxta doctrinam ambro. que habetur. xcvi. di. ca. an.
putatis.</P>

@@0@<filename:W0114-0474.jpg/>
@@1@<SE474><W>Venditio</W>.
<P>&#xF1E1; Quarto ex immoderato affectu. ex quo capite facile omnia
humana opera fiunt peccata. Exosa autem inuenitur venatio
sanctis hiero. & ambro. quia ad peccatum implicat: & forte
specialiter quia abducit dominos a necessarijs expeditionibus,
dum propter venationes minorem gerunt curam subditorum/
subtrahunt&#xE8BF; seipsos reipublice: aut quia animum quasi feroce&#x0303;
facit aut fouet in prosequutione & percussione animalium cum
delectatione. Ex quocun&#xE8BF; autem accidente fiat mala venatio/
certum est non esse malam ex suo genere: ac per hoc cōstat esse
licitam debitis adhibitis circunstantijs.</P>
<P>&#xF1E1; Efficitur quo&#xE8BF; quinto illicita venatio si propterea dominus
priuat populum libertate capiendi animalia siluestria que in nul
lius sunt bonis/in loco vbi consueuerunt esse capientium: ita &#xA759;
nec ex parte animalium possessor aliquis damnificetur / nec ex
parte loci alicui fiat iniuria. Huiusmodi. n. priuatio tyrānica est:
vtpote contra bonum communis libertatis & vtilitatis propter
bonum proprie delectationis. & perniciosa est/ si penam nota=
bilem adijciat. Secus autem est si ab antiquo cuius initij non
extat memoria/venationes reseruate sunt domino. Et tunc etiā
debet pena moderata esse.</P>
<P><INI5>V</INI5><INI2><W>Enditio</W></INI2> Licet nullum sonet peccatum,
multis tamen modis peccatum
sit. Primo ex quantitate precij: vt si venda{t$} res
pluris &#xA757;&#x0308; valeat, vel in se secundum communem
estimationem seu vsum/vel vendenti. nā licit&#x0169;
est vendenti / pluris vendere si plus valet sibi / non quia pluris
emit, sed quia commoda sibi tantum est vt licet valeat decem/
sibi tamen valet viginti.</P>
<P>&#xF1E1; Secundo ex fraude in substantia rei: vt siquis vnam rem ven
dit pro alia. vt aquam pro vino: vt faciunt miscentes vinum in<-P>

@@0@<filename:W0114-0475.jpg/>
@@1@<SE475><W>Venditio</W>. 229
<-P>vegete. aut mel prozucharo / vel fumum terre pro reubarbaro
&c. vt faciunt mali aromatarij in confectionibus & medicinis
&c. Et hinc in multis artibus fraudulenta ac iniqua redditur
venditio vendendo vnam rem in toto vel in parte pro alia. Et
est ex suo genere fraus hec mortalis.</P>
<P>&#xF1E1; Tertio ex fraude in qualitate rei: vt si vitiosam rem vendit
pro non vitiosa. Est. n. hic fraus & iniquitas manifesta. Secus
autem si vendit rem (puta caballum) vt est, explicans se
nolle pro defectu teneri. tunc. n. si non pluris vendit &#xA757;&#x0308; in veritate
valeat omnibus defectibus consideratis, non peccat: &#xA757;&#x0308;uis emptor
fallatur a seipso/sic &#xA759; si sciret tot defectus / non emeret. Sed si
vendit pluris &#xA757;&#x0308; valeat in veritate, peccatum est iniustitie in foro
conscientie. Et est mortale ex suo genere: quia nocumentum in
fert proximo iniuste.</P>
<P>&#xF1E1; Quarto ex fraude in quātitate mensure/ponderis aut numeri:
quod constat esse mortale.</P>
<P>&#xF1E1; Quinto ex monopolio augmentatiuo precij. nam & monopo
lium est prohibitum, & quantum de precio augetur ex mono=
polio tantum iniquitatis apponi{t$} precio. Nec excusantur hmōi
mercatores ex concessione dominorum: quia nec ipsi domini ex
cusantur a rapina, dum emptores coguntur emere tanto pluris
quia nō possunt aliunde emere. Est. n. monopolium huiusmodi
non solum in priuatorum hoc damnum, sed communis liberta
tis offensiuum. & ideo non est tolerandum.</P>
<P>&#xF1E1; Sexto ex temporis expectatione: vt si pluris vendat &#xA757;&#x0308; valeat/
quia non nunc sed post annum precium expectat. Est tamen
hic grano salis opus/primo ratione latitudinis precij. Nō. n. cōsi=
stit iust&#x0169; preci&#x0169; in p&#x0169;cto, sed distingui{t$} trifariā: aliud siquidem
est pi&#x0169;/aliud moderat&#x0169;/aliud rigorosum. Hinc. n. fit vt res eade&#x0303;
in eodem loco ac t&#xA751;e venda{t$} decem / vndecim & duodecim,
ita &#xA759; in fra huiusmodi latitudinem reputatur precium iustum.<-P>

@@0@<filename:W0114-0476.jpg/>
@@1@<SE476><W>Venditio</W>.
<-P>Et propterea si venditor soluenti nunc dat pro decem/ & solu=
turo ad annum non vult dare nisi pro duodecim, iniustus non
est: quia non exit terminos iusti precij. Sed si vellet quattuorde=
cim/iniuste venderet, & ad vsurā reducitur: vt in fra de vsura
patebit. Ex dicta autem precij latitudine contingit vt in eodem
die prudens negociator multum lucretur, emendo in precio
miti & vendendo in rigoroso. &#xF1E1; Secundo ratione dubij. Nam
siquis merces suas non esset in veritate nunc venditurus / sed
seruaturus in tempus aliud in quo cred&#x0169;tur verisimiliter plus
valiture &#xA757;&#x0308; nunc, non intelligitur vendere pluris iusto precio si
pluris vendat &#xA757;&#x0308; n&#x0169;c valeāt. Quod potest dupliciter fieri. Primo
vt vendat nunc pro illo precio quod t&#x0169;c valebunt communiter
siue plus siue minus. Et hoc caret omni scrupulo. Secundo vt
ex nunc determinetur precium. Et sic oportet precium esse mo=
deratum, ita &#xA759; stet in fra limites dubij futuro illo tempore p&#x0303;cij.
Verbigratia seruandum frumentum ad mensem maij/verisimi
liter creditur &#xA759; valebit decem / & &#xA759; poterit plus aut minus
valere/nunc vero valet octo, licitum est mihi qui seruaturus
ad illud tempus eram vendere nunc decem / ex quo verisimili/
ter dubitatur &#xA759; plus aut minus tunc valebit: vt patet in ca, naui
ganti extra de vsuris.</P>
<P>&#xF1E1; Septimo ex pacto de retrouendendo / si minoris vendit &#xA757;&#x0308;
valeat: quia palliatur sub venditionis nomine mutui acceptio.
Et tunc in venditore peccatum est, pro quanto participat in
crimine cum vsurario / si inducit eum ad hoc. Verum si iusto
precio venditur / & adiungitur pactum de retrouendendo &
interim locando eidem qui vendit sub annuo censu honesto, cen
setur venditio licita cum omnibus adiectis pactis. Et fit frequen
ter huiusmodi venditio a constitutis in aliqua necessitate/ nolen
tibus tamen abdicare a se vsum illius agri seu domus quam
vendunt. Et si rationem queris / vide commentaria nostra in
secundamsecunde.</P>

@@0@<filename:W0114-0477.jpg/>
@@1@<SE477><W>Vindicatio</W>. 230
<P>&#xF1E1; Octauo ex loco vel tempore prohibitis: vt sunt tempus sacr&#x0169;/
& locus sacer. Diebus nan&#xE8BF; festis deo dicatis nō licet vendere
nisi ad minutum que ad cibum & potum ac medicinam vel
ad articulum aliquem occurrentis necessitatis necessaria sunt.
Tolerantur quo&#xE8BF; illa que ex con suetudine nundinarum aut ali
ter currunt: vt diffuse in verbo festi dies habes. In locis quo&#xE8BF;
sacris (vt in verbo immunitas habes) prohibitum est vendere,
eijciente domino vendentes de templo.</P>
<P><huifu>V</huifu><INI2><W>Jndicatio</W></INI2> Duplex inuenitur. Prima
que exercetur per principe&#x0303;
seu iudicem contra malos. Et hec est opus iusti=
tie sanctum. &#xF1E1; Altera est que fit seu appetitur ab
homine priuato. Et hec licet possit esse iusta, fre=
quentissime tamen est mala/& quātum ad affectum & quan
tum ad exercitium. Nam quantum ad opus / vindicare se vel
alios / est illicitum cuilibet priuato, nisi quo ad actionem de=
fen siuam/qua vim vi repellere licet c&#x0169; moderamine inculpate
tutele: quia punire est actio habentis potestatem super eum qui
punitur: ac per hoc est illicitum immo vsurpatum si a non hñte
super illum potestatem vindicta fiat.</P>
<P>&#xF1E1; Quant&#x0169; vero ad appetit&#x0169;/null&#x0169; est pctm&#x0303; appetere vindictā/
hoc est iustā punitione&#x0303;: quia hoc est appetere iustitiā: & script&#x0169;
est. letabi{t$} iustus qu&#x0169; viderit vindictā. Sed cā appetendi / pctm&#x0303;
ingerere pōt: vt si ex odio/ex saciandi animi mei gratia vindictā
affectem. Est igi{t$} in appetitu vindicte pctm&#x0303;/tum siquis vult &#xA751;
seipsum facere vindictam, tum si ex malo animo contra homi=
nem vult per iudicem vindictam fieri. Oportet. n. hoc fieri &
appeti cum dilectione hominum & odio vitiorum / pro bono
iustitie/pro bono pacis / vt alij non audeant contra bonos insur=
gere/& ne impunitas delictorum pariat incentiua vitio&#x211F;: sic. n.
licet non solum appetere sed querere per officium iudicis vin=
dictam illorum qui se vel alios offenderunt.</P>

@@0@<filename:W0114-0478.jpg/>
@@1@<SE478><W>Virginum consecratio</W>.
<P><INI8>V</INI8><INI2><W>Jrginum</W></INI2> Cōsecratio illicita
redditur si in veri
tate virgo non est que consecratur.
Nec excusatur ex hoc &#xA759; occulta est
virginitatis amissio / & scandal&#x0169; esset
si non consecraretur: quia insacramen
talibus ecclesie actionibus non debet
interuenire fictio / sicut nec in sacra=
mentis. Et quia fictio ista qua vt virgo se ingerit consecrationi
que virgo non est/iniuriosa est sacramentalibus ecclesie, pec=
catum est mortale ex suo genere.</P>
<P>&#x00B6; De remedio autem a multis dato occulte violatis virginibus
consecrandis ad euitandum scandalum/ scilicet vt nomen virgi
nitatis in nomen castitatis aut continentie mutetur. Dicendum
videtur &#xA759; vanum est: quia si officium consecrationis virgin&#x0169;
perspiciatur, apparebit &#xA759; aut oportet virginem consecrare per
illud officium/aut illud omittere: sicut per officium quo conse=
cratur episcopus/oportet episcopum consecrari. & similia. Nec
puto doctorem aliquem qui officium huiusmodi viderit / hoc
consuluisse: sed solummodo &#xA759; alique cerimonie illius officij &
alique illius orationes / mutato virginitatis nomine in nomen
castitatis / fieri vel dici possunt: vt vel sic appareat illam benedici
ad vitandum scandalum: quod a ratione alien&#x0169; non est. &#xF1E1; Sed
aduerte &#xA759; virginitas sumitur in proposito vt est nomen status.
ita &#xA759; sufficit ad consecrationem &#xA759; sit virgo secundum carnis
integritatem. Tum quia ecclesia vtitur nominibus vt plures
vtuntur: virginitas autem communi vsu est nomen status: vt
patet ex vsu. Et in euangelio virgines distinguuntur in fatuas
& prudentes. & paulus virgines distingui in castas & non
castas denotat, dum dicit despondi vos vni viro virgine&#x0303; castam
exhibere. Et confirmatur: quia aliter ecclesia daret occasionem
fallendi. nam & mulieres & puelle cum toto mundo vocant<-P>

@@0@<filename:W0114-0479.jpg/>
@@1@<SE479><W>Visitatio. Vnctio extrema. Votum</W>. 231
<-P>virgines que carnis retinent integritatem. & propterea si aliud
&#xA757;&#x0308; hoc ecclesia exigeret quum ponit a puellis consecrandis si vir=
gines sunt, falli oportet ecclesiam. & tamen puelle non decipi&#x0169;t
ecclesiam dicentes se esse virgines &#xA757;&#x0308;diu carnis retinent integri=
tatem: quia hoc intelligunt per esse virginem. Et confirmatur ad
huc: quia in pontificali romano post&#xA757;&#x0308; dictum est &#xA759; pontifex di=
ligenter inquirat ante consecrationem de etate. xxv. annorum &
proposito seruandi virginitate&#x0303;/subiungitur. & insuper seorsum
cum qualibet consecranda/de vita & conscientia & carnis inte
gritate. Vbi clare patet explicari quid per virginitatem intelligat
pontifex inquirens/scilicet carnis integritatem. Et hec sint dicta:
ne putet quis puellas integras carne/mente autem & negligen/
tia seu complacentia pollutionum delectabilium corruptas / a
consecratione repellendas esse quia irreparabiliter perdiderunt
virginitatis virtutem. possunt. n. consecrari: quia sunt vere virgi=
nes secundum statum/licet non secundum virtutem.</P>
<P><huifu>V</huifu><INI2><W>Jsitatio</W></INI2> Qua episcopi seu prelati visitant
gregem suum, illicita redditur si
non cōformetur sacris canonibus: & spāliter forme
precepte in li. vi. de censibus. ca. romana.</P>
<P><huifu>V</huifu><INI2><W>Nctionem</W></INI2> Extremā &#xA757;&#x0308;uis non teneatur
homo accipere vt necessa=
riam ad salutem, contemptus tamen illius pec=
catum est mortale / non minus &#xA757;&#x0308; quilibet alius
contemptus aliorum mandatorum ecclesie.</P>
<P><INI6>V</INI6><INI2><W>Oti</W></INI2> Violatio peccatum est mortale: quia
est perfidia cōtraria fidei deo debite
ex promissione ipsi deo facta: est nan&#xE8BF; vot&#x0169;
promissio deo facta de bono: est autem pro=
mittere constituere se debitorem eius quod
promittitur. Et propterea sicut ad virtutem
fidei seu veracitatis pertinet vt seruetur promissio facta homini,<-P>

@@0@<filename:W0114-0480.jpg/>
@@1@<SE480><W>Votimateria</W>.
<-P>ita ad virtutem fidei religiose spectat vt seruetur promissio facta
deo de re illi grata. Et consequenter irreligiose perfidie est vio=
lare promissionem factam deo de re deo grata: quā promissione&#x0303;
vocamus votum.</P>
<P>&#x00B6; Et scito &#xA759; quando factum est votum de illo bono ad quod
quis non tenebatur, perfidia voti est speciale peccatum mortale.
Quando vero fact&#x0169; est votum de illo bono ad quod omnino
tenebatur, perfidia voti est circunstantia mutans speciem &
necessaria ad confitend&#x0169;: vt siquis vouit non fornicari, si postea
fornicatur / crimen illud est & in specie fornicationis & in
specie perfidie irreligiose.</P>
<P><INI2><W>Et quoniam</W></INI2> Frequenter contingit confessores de
votis iudicare, ideo diffusiorem opor=
tet sermonem facere. Primo ex parte materie: secundo ex parte
vouentis: tertio ex parte impedimentorum occurre&#x0303;tium: quarto
ex parte dispensationis seu commutationis. &#xF1E1; Quum enim ma=
teria voti sit solummodo bonum aut sub precepto aut sub con=
silio diuino contentum, alienum a voti materia scito omne illici
tum/omne quod est contra consilium diuinum / & omne in=
differens. Ita &#xA759; siquis voueat aliquid illicitum (puta occidere
hominem aut dicere verbum ociosum) vel aliquid contra di=
uina consilia (puta non ingredi religionem / non mutuare/nō
fideiubere/non facere elemosynam) vel aliquid indifferens ad
morale bonum vel malum/vt non ire ad talem domum/vestiri
veste alba, non est validum votum: quia non est votum: quia
promittitur deo quod deo non placet.</P>
<P>&#x00B6; Sed occurrunt hic multa declaranda. Et in primis &#xA759; qui de
facto vouet aliquid illicitum aut contra consilium aut indiffe=
rens/peccat vouendo: quia abutitur voto. & quando&#xE8BF; quidem
mortaliter/quādo&#xE8BF; autem venialiter. &#xF1E1; In tribus siquidem casi=
bus peccat mortaliter vouendo. Primus est si vouet committere
aliquod opus quod est mortale: vt occidere/mutilare &c. Secun<-P>

@@0@<filename:W0114-0481.jpg/>
@@1@<SE481><W>Voti materia</W>. 232
<-P>dus est si vouendo non facere ea que sunt consilij/habet anim&#x0169;
ita pertinacem vt intendat obligare se voto etiam in casu in quo
consilium habet vim precepti: puta non mutuare patienti extre=
mam necessitatem: & sic de alijs. Tertius est si vouendo hmōi
vota stulta & displicentia deo/cognoscit quid facit, hoc est &#xA759;
attribuit deo id quod deo non cōuenit. s. acceptare hmōi vincula
votorum/& tamen vult hec vouere. Nam esset peccatum blas=
phemie hmōi votum: vtpote quod sciens & prudens attribuit
deo quod deo non conuenit. Secus autem esset si crederet deo di
splicere hec vota sicut peccata venialia displicent deo, & nihilo
minus credens votum valere aut saltem &#xA759; valeat quāt&#x0169; valere
potest/ faciat hmōi vota: nā tunc veñialiter tm&#x0303; peccat, excusante
illum ignorantia communi / & existente intentione non mala
sed promissione stulta. Venialiter autem semper peccat vouens
quodcun&#xE8BF; horum: quia displicet deo stulta promissio: qualis est
tam indifferentium &#xA757;&#x0308; opposito&#x211F; consilijs &#xA757;&#x0308; veniali&#x0169; promissio
deo exhibita.</P>
<P>&#x00B6; Circa illicitorum deinde vota/nota cōtingere hec sex modis.
Primo promitte&#x0303;do opus in se illicit&#x0169;: vt si&#xA757;s voueat occidere ali
que&#x0303;. Sc&#x0111;o &#xA753;mittendo opus bon&#x0169; vestit&#x0169; malo fine: vt siquis vo
ueat dare elemosynā ob inane&#x0303; gloriā. Et neutr&#x0169; ho&#x211F; est vot&#x0169;,
sed pecca{t$} voue&#x0303;do et imple&#x0303;do. &#xF1E1; Tertio &#xA753;mitte&#x0303;do licit&#x0169; ob illici
tā petitione&#x0303; obtine&#x0303;dā: vt si&#xA757;s vouerit offerre deo mille aureos ad
occupād&#x0169; ciuitate&#x0303; nōsuā. Et hoc vot&#x0169; blasphemia est/nō vot&#x0169;:
quia e&#x0303; facere de&#x0169; actore&#x0303; seu pr&#x0303;on&#x0169; criminis. &#xF1E1; Quarto &#xA753;mitten
do deo licit&#x0169; pro obtento illicito quasi recōpensatione&#x0303; seu gr&#x0303;a&#x211F;
actiones: vt siquis vouerit se sacrifici&#x0169; deo oblatur&#x0169; pro obtenta
aliena vxore. Et hoc quo&#xE8BF; blasphemia/nō votum est. &#xF1E1; Quinto
&#xA753;mitte&#x0303;do licit&#x0169; pro petitione licita/ex turpi tñ cāpendente: vt si
quis hñs cōcubinā voueat deo cent&#x0169; aureos si concesserit sibi ex
illa fili&#x0169;. Et hoc votum est vere votum / & obligat si conditio
extat: quoniam votum non cadit super illicito coitu, sed super<-P>

@@0@<filename:W0114-0482.jpg/>
@@1@<SE482><W>Vouentis conditiones</W>.
<-P>dono filij / prefupposito illicito concubitu. Non tenetur tamen
retinere concubinam vt faciat quod in se est ad implendum
votum: quia presuppositum est malum & illicitum.</P>
<P>&#xF1E1; Sexto promittendo licitum / non pro aliqua petitione obtinen
da / sed pure conditionaliter apponendo euentum illicitum: vt
siquis voueat se ingressurum religionem si committet adulte=
rium, ad hoc vt caueat ab adulterio / vel vt penitentiam faciat
de adulterio / vel absolute intendit in tali euentu obligare se ad
tale votum. Et huiusmodi vota sunt vere vota conditionalia/
& obligant eueniente conditione, & non alias.</P>
<P>&#x00B6; Circa indifferentium vota aduerte/&#xA759; promittere deo indiffe=
rentia (vt sunt ea que nec bona nec mala sunt) est stultum.
prouenit. n. ex stulta de deo imaginatione/quasi deo placeāt hu=
mana hoc est voluntaria opera que non sunt moraliter bona.
vt non filare in sabbato/ non pectere caput &c. &#xF1E1; Verum hoc
intelligendum est de operibus indifferentibus manentibus in
sua indifferentia. Nam si opera indifferentia ex aliquo respectu
fierent bona vel mala moraliter / tunc cadere possent sub voto.
Verbigratia. tam ire &#xA757;&#x0308; non ire ad dom&#x0169; ioannis est opus secun
d&#x0169; se indifferens: sed si in ioannis domo sit vel fiat aliquid attra
ctiuum mei ad malum (puta ludus vel mulier attrahens &c.)
tunc ire ad domum ioannis non est indifferens sed declinat ad
malum/& non ire declinat ad bonum. Et propterea si in hmōi
casibus vouerit quis non ire ad ioannis domum vt caueat sibi,
votum est validum. Si tamen ex ioannis domo cessaret ludus
aut mulier & breuiter ratio mali, cessat obligatio voti: &#xA757;a cessat
voti materia. ex hocipso. n. &#xA759; non ire ad domum ioannis non ha
bet amplius rationem cautele seu preseruatiui a periculo / redit
in naturam indifferentis: & sic non est amplius materia voti.
Hec de materia voti.</P>
<P><INI2><W>Ex parte</W></INI2> A&#x0169;t voue&#x0303;tis quattuor cōnditiones occurrunt:
scilicet fallacia/ imperfectio actus/imperfectio<-P>

@@0@<filename:W0114-0483.jpg/>
@@1@<SE483><W>Vouentis conditiones</W>. 233
<-P>etatis/& subiectio.</P>
<P>&#x00B6; Inuenitur igitur fallacia quando&#xE8BF; in voto / vel quia non in=
tendit vouere sed simulat se vouere. Et quoniam hoc est deci=
pere ecclesiam cui fit votum solenne/ aut homines testes coram
quibus aliquis emitteret publicum votum / & dolus ac fraus
nulli debet patrocinari, licet votum in veritate nullum sit/com=
pelli tamen debet ad implendum quod ore proprio deo promit=
tere se dixit: sicut compelli debet quilibet ad seruandum con=
tractum cum homine / licet non intenderit promittere. Et nihi
lominus peccauit mortaliter perniciosum incurrendo menda=
cium / qui solenne aut publicum votum cum animo non vo=
uendi fecit: & ratione irreuerentie diuine coram hominibus,
& ratione scandali sequentis: cui dat operam efficacem, dum
vouere se promulgans intendit monstrare se facto contempto/
rem voti. &#xF1E1; Vel est fallax votum, quia licet intendat homo vere
vouere/non intendit tamen seruare promissum. Et huius modi
vota vera quidem sunt (quia ibi interuenit intentio vouendi
cum promissione facta deo de bono illi grato) peccat tamen
mortaliter sic vouens. Nec minus tenetur coram deo adimplere
votum/&#xA757;&#x0308; si vouisset cum intentione seruandi promissum: quia
ex suo iniquo &#xA753;posito nihil reportat exemptionis a vinculo voti
cui se subiecit.</P>
<P>&#x00B6; Imperfectio actus in voto dupliciter inuenitur. Vel per mo=
dum primi motus, quando scilicet votum (hoc est promissio
deo facta) non est actus deliberatus/ sed est promissio imper=
fecta: sicut in tentationibus fidei vacillatio abs&#xE8BF; consensu / non
est deliberata in fidelitas: & affectus ad occidend&#x0169; inimicum
abs&#xE8BF; cōsensu rōnis/ non est me&#x0303;tale homicidi&#x0169; cōplete: & sic de
si&#x0142;ibus. Et hmōi &#xA753;missiōes votiue nō sunt vere vota/ sed inchoa
tiones voto&#x211F;: ac &#xA751; hoc nō obligāt. &#xF1E1; Alio mōinueni{t$} im&#xA751;fectio
actus votiui ex defectu plene ac discusse deliberatiōis: vt cōtingit<-P>

@@0@<filename:W0114-0484.jpg/>
@@1@<SE484><W>Vouentis conditiones</W>.
<-P>in votis que fiunt ex timore repentinorum malorum/aut ex ma
gno dolore/aut ex leuitate animi/ aut pronitate ad vouendum/
& similibus. Et talia vota sunt quidem vera vota / sed minus
plena. &#xF1E1; Quod vt clare intelligas/ distingue deliberationem du=
pliciter intelligi. Primo vt sufficit ad constituendum actum de=
liberatum absolute: sicut quodlibet peccatum mortale est delibe
ratum, ita &#xA759; nisi esset deliberate voluntatis / non esset mortale
peccatum. Alio modo vt cōstituit actum deliberatum ex modo
deliberandi: sicut actus cum meditatione & discursu discussi
concluduntur/acceptantur/eliguntur. Et sic non omne mortale
peccatum fit ex deliberatione: sed multa homicidia / sacrilegia/
luxurie &c. committuntur ex passione abs&#xE8BF; huiusmodi delibe
randi modo. Vota ergo que ex deliberatione primo modo (hoc
est absolute) fiunt/vera sunt: quia deliberatio que sufficit ad
constituendum seipsum seruum diaboli, multo magis sufficere
debet ad seipsum debitorem deo cōstituendum. Sed quia quan
tum ad modum vouendi non interuenit deliberationis modus,
dicuntur & sunt vota hec minus plena: vtpote quibus pleni=
tudo modi vouendi (scilicet per exactam deliberationem) de
fuit. & propterea abs&#xE8BF; difficultate huiusmodi vota commutan
tur vel dispensantur.</P>
<P>&#x00B6; Imperfectio autem etatis (hoc est etas ante pubertatem)
tollit voto religionis solenni suam vim. ita &#xA759; professus ante com
plet&#x0169; ān&#x0169; quart&#x0169;decim&#x0169;/potest libere redire ad seculum: vt hr&#x0303;
extra de regul. ca. is qui. in sexto. Et ratio huius est authoritas
ecclesie irritantis votum religionis solenne in fra talem etatem.
Et hoc siue &#xA751;sona sit doli capax siue nō: quia sic statuit ecclesia.
De alijs autem votis secus est: quia non tam ad etatem &#xA757;&#x0308; ad
rationis plenum vsum spectatur. Nam in quacun&#xE8BF; etate habea
tur rationis vsus liber/ita &#xA759; persona est doli capax (hoc est ad
propositum vt discernat quid importat facere deo votum) pōt
bomo voto alio quocun&#xE8BF; se obligare, ita &#xA759; votum est valid&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0485.jpg/>
@@1@<SE485><W>Vouentis conditiones</W>. 234
<-P>quantum est ex parte sui: quoniam tunc etas non tollit aliquid
eorum que necessaria sunt ad votum: vt patet.</P>
<P>&#x00B6; Subiectio demum vouentis reddit vota conditionalia: hoc est
si pater/maritus/dominus/prelatus &c. permiserit. Ita &#xA759; subdi=
torum vota non sunt ipso facto inualida/ nec sunt absolute obli
gatoria, sed medio modo se habe&#x0303;t: quoniam obligant stante con
ditione subintellecta, scilicet si superiori placet aut nō displicet.
Dico autem placet aut non displicet propter diuersam materiā
voti: quoniam si votum fit de prohibitis subdito/ subintelligitur
si superiori placet. Et t&#x0169;c tenetur requirere bona fide superioris
beneplacitum / explicando ei suum votum, ad hoc vt integra
fide agat c&#x0169; deo cui promisit: forte. n. concedet su&#xA751;ior intellecto
voto/quod negat nesciens subditi votum. Et si illi placet/tenetur
exequi su&#x0169; vot&#x0169;: si nō placet/irritum est votum. Vt patet si ep&#x0303;s
voueret ingredi religione&#x0303;: subintelligitur. n. si pape placet. Vnde
tenetur requirere si pape placet vt impleat vot&#x0169; an nō. & si pla
cet/implere: si non/irritat&#x0169; est vot&#x0169;: quia ep&#x0303;o prohibit&#x0169; est in=
gredi religione&#x0303;. Et sic de similibus. &#xF1E1; Siquis tñ subditus/in cōi=
bus votis petat lice&#x0303;tiā in opere quod promisit vt liceat sibi illud
facere pro deo / & non indicet &#xA759; hoc vouerit / putans sibi hoc
sufficere, excusatur pro tunc ab exequutione voti superiore ne=
gante licentiam. Non tamen propterea vot&#x0169; est irritatum: qm&#x0303;
ad irritationem uoti requiritur uoluntas superioris ad irritand&#x0169;,
que in proposito non interuenit. Vnde remanet obligatus ad pe=
tendum iterum quando prudentia suadebit petere/licentiā o&#xA751;is
promissi, donec irritetur uotum.</P>
<P>&#xF1E1; Si uero uot&#x0169; fit de nō prohibitis subdito/ subintelligi{t$} cōditio
si su&#xA751;iori nō displicet. Ita &#xA759; tene{t$} exequi uot&#x0169;/quous&#xE8BF; su&#xA751;iori
notificat&#x0169; sibi uot&#x0169; displiceat: ut patet si religiosus uoueat dicere
quotidie psalmos penitentiales. Tene{t$}. n. illos dicere quous&#xE8BF; su
perior sciat & reprobet obligatione&#x0303; uotiuā. quā debet reprobare:
utpote prelato preiudicialem.</P>

@@0@<filename:W0114-0486.jpg/>
@@1@<SE486><W>Votorum impedimenta</W>.
<P>&#xF1E1; Et scito &#xA759; hec que de votis subditorum dicuntur/intelligenda
sunt quātum ad illa in quibus sunt subditi. Ita &#xA759; si aliqua sunt
in quibus non sunt subditi, de illis possunt vota facere absolute
valida: vt si episcopus voueat dicere septem psalmos aut dare
elemosynam: quoniam in his non habet manus ligatas. Et simi=
liter si vxor voueat non petere debitum coniugale: quoniam in
hoc non est subdita sed par marito. Et sic de alijs similibus.
&#xF1E1; Habes igitur hinc vnde discernas peccata transgressionis vo=
torum in his qui sub alterius sunt potestate constituti: vt sunt
pueri/puelle/vxores/serui/ac religiosi / & vniuersaliter illi qui
vouent de alieno, hoc est de eo quod sine alterius licentia licite
dari aut fieri nequit. vt si filius familias voueat dare elemosynā,
quum nihil habeat nisi patris. Et sic de similibus. De religioso=
rum votis speculatiue vide commentaria in secundam secunde.</P>
<P><INI2><W>Ex parte</W></INI2> Deinde impedimentorum occurrentium/di=
scernere oportet quando&#xE8BF; votorum omissione&#x0303;
quando est peccatum & quando non. Sunt autem occurren=
tia impedimenta votorum duplicia. Nam quedam se tenent ex
parte materie votiue: quedam ex parte intentionis persone vo=
uentis. Et ex materie quidem parte/impedimentum exequutioni
voti prestat quicquid impediret votum quando fit: scilicet si ma
teria voti facta est impossibilis/aut illicita / aut impeditiua me=
lioris boni/aut indifferens. nam quodlibet hor&#x0169; impedisset vot&#x0169;
ne fieret: nullus. n. potest vouere aliquid impossibile/ aut illicit&#x0169;/
aut impeditiu&#x0169; melioris boni/aut indifferens: vt patet ex ante=
dictis. &#xF1E1; Et vt rudiores intelligant/ponamus exempla. Vouit rex
edificare/dotare ornare&#xE8BF; monasterium, eijcitur postea a regno/
& fit ei impossibilis huiusmodi elemosyna. Vouit alter ieiunare
singulis sextis ferijs, perdit sanitatem/ita &#xA759; abstinere est ei illici
tum. Siquis etiam post votum hierosolimitanum vult ingredi
religionem/adimplere vot&#x0169; esset impedime&#x0303;t&#x0169; melioris boni: &
&#xA751;&#xA751;ea pōt ingredi religione&#x0303; nō curādo de priori voto. Si&#xA757;s dem&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0114-0487.jpg/>
@@1@<SE487><W>Votorum impedimenta</W>. 235
<-P>vouisset non transire per aliquem vicum/quia ibi manet mulier
attractiua &c. mortua muliere illa / transire per illum vicum/
factum est indifferens: & ideo non amplius ligat. &#xF1E1; Aduerte
tamen hic circa casum superuenientis impossibilitatis seu iniqui
tatis/si impossibilitas superuenit toti materie promisse aut parti.
quoniam si impossibilitas venit super totum/nō tenetur ad vot&#x0169;
durante impossibilitate: sed si venit super partem, tenetur etiam
tunc ad reliquam partem tunc sibi possibilem seu licitam. Et
propterea persona habens votum castitatis & postea coniugata
consummato matrimonio non tenetur viuente coniuge ad casti
tatem totam, quia tenetur reddere debitum coniugi: sed tenetur
seruare partem sibi possibilem & licitam scilicet non petere de=
bitum. Et tenetur habere voluntatem implendi totaliter vot&#x0169;
quando erit sibi possibile seu licitum, scilicet mortuo coniuge.
&#x00B6; Ex parte autem intentionis vouentis quando certa est / vota
possunt quecun&#xE8BF; impedime&#x0303;ta recipere: quoniam intentio vouen
tis sufficit ad quācun&#xE8BF; conditionem apponendam voto. Et pro=
pterea nullum votum obligat vltra seu extra limites intentionis
persone vouentis: hoc est quia precise ad illud tantum obligat
ad quod vouens intendit se obligare, & non ad aliud.</P>
<P>&#xF1E1; Sed quando vouentis intentio nihil apposuit limitationis / sed
votum fecit simpliciter, oportet casus occurrentes secundum
sacros canones & veritatis doctrinam pie interpretari. Vnde
qui vouit triduo ieiunare aut aliquam elemosynam dare abs&#xE8BF;
prefixo tempore, tenetur adimplere illo tempore quo ipsum non
remordeat conscientia &#xA759; fuerit in mora: quoniam &#xA757;&#x0308;diu ei vide=
tur &#xA759; non sit in mora, interpretandum est &#xA759; non sit elapsum
tempus intentum ab ipso vouente. Hinc enim intentio vouentis
discerni potest. &#xF1E1; Caue autem ne fallaris / putans in varijs casi=
bus & euentibus occurrentibus votum non ligare quia persona
quando vouit si hec preuidisset non fecisset votum. Falsa est
hec imaginatio & destructiua omnium humanor&#x0169; cōtractu&#x0169;.
Multi nā&#xE8BF; cōiugati nō obligaren{t$} ad cōiugi&#x0169;: quia si p&#x0303;uidissent<-P>

@@0@<filename:W0114-0488.jpg/>
@@1@<SE488><W>Voti irritatio &#x204A; dispensatio</W>.
<-P>que euenerunt non contraxissent tale matrimoni&#x0169;. Et similiter
multi professi non tenerentur ad religione&#x0303;: quia si tunc que post
occurrerunt cogitassent/non fecissent professionis votum. Et sic
de alijs. Caue ergo ne fallaris: sed de efficacia intentionis vouen
tis senti vt ante dictum est.</P>
<P><INI2><W>Ex parte</W></INI2> Dem&#x0169; dispensationis/ cōmutationis/irritatio=
nis&#xE8BF;, vota qñ&#xE8BF; oportet confessorem iudicare.
&#x00B6; Vbi scito/&#xA759; quia irritare vot&#x0169;/&#xA751;tinet nō ad ecclesiasticā au=
thoritate&#x0303; v&#x0142;r, sed directe spectat ad ptāte&#x0303; dñatiuā seu quasi dña
tiuā rei votiue, ideo ad irritand&#x0169; vot&#x0169; subditi/ sola ptās dñatiua
c&#x0169; vol&#x0169;tate irritandi sufficit. ita &#xA759; persona subdita non est rea
fracti voti, si is qui habet dñium super re voto promissa/nō vult
vot&#x0169; valere. Et rō est: quia quilibet dñs pōt vti sua libertate. &#xF1E1; Et
hinc fit vt vxo&#x211F;/puella&#x211F;/seruo&#x211F; / puero&#x211F; & religioso&#x211F; vota, si
irriten{t$} a maritis/pare&#x0303;tibus/dñis/p&#x0303;latis/nō obligent. Et q&#xEBD1; plus
est/si semel maritus aut dñs audito subditi voto consenserit &
postea reuocauerit licentiam, non peccat subditus non adimplen
do votum: sed peccat qui semel concessit & postea pro libito re=
uocat: vt habes ex. xxx. ca. numeri/adiuncta glosa augustini, &
diffuse in commentarijs nostris predictis.</P>
<P>&#x00B6; Ad dispensandum vero votum exiguntur duo: authoritas
ecclesie & causa rationabilis. Et de authoritate quidem ecclesie
satis patet. De causa vero rationabili &#xA759; requiratur supponimus
hic: vtpote discussum in dictis commentarijs. Ita &#xA759; si prelatus
etiam papa pro libito dispensaret/non esset audiendus: quia non
habet potestatem nisi in edificationem ecclesie, nec est domi=
nus sed dispensator. quod non potest abs&#xE8BF; ratione intelligi.
&#xF1E1; Rationabilis autem dispensandi causa est honor christi &
vtilitas ecclesie, & vt vno verbo dicatur maius bonum &#xA757;&#x0308; sit
votiua exequutio: quoniam si ob maius bonum fit dispensatio,
saluatur & maior christi honor/& maior ecclesie vtilitas spiri
tualis. Consueuit autem oriri huiusmodi maioritas boni ex ali=<-P>

@@0@<filename:W0114-0489.jpg/>
@@1@<SE489><W>Voti commuta. &#x204A; omissionis purga</W>. 236
<-P>quo horum trium: hoc est si exequutio voti reddita esset illicita/
vel inutilis / vel maioris boni impeditiua. Et propterea oportet
magna vti ratione in dispensando vota: quia dispensatio tollit
votum & quantum ad materiam & quantum ad vinculum.
&#x00B6; Ad cōmutand&#x0169; vero vota licet regu&#x0142;r exiga{t$} authoritas ec=
clesie, qñ tñ euide&#x0303;ter cōstat in melius & gratius deo cōmutari/
nō est reus fracti voti qui sic cōmutat propri&#x0169; votum abs&#xE8BF; alia
authoritate: vt si hñs vot&#x0169; terre sancte cōmutet in vot&#x0169; religio=
nis: & sic de similibus. Et rō est: quia deo cui promissio facta
est/satisfit plenius dando maius & acceptius ei bonum.</P>
<P>&#xF1E1; Et quia commutatio non tollit vinculum voti sed mutat voti
materiam / & commutatio de rigore iuris sufficiens uidetur si
fiat in aliquid equale, ideo ad commutationem voti vltra au=
thoritate&#x0303; ecclesie exigitur ad minus equalitas materie: vt scilicet
illud in quod cōmutatur/ equiualeat exequutiōi debite ex voto.
& propterea si est votum peregrinationis, habenda est ratio nō
solum laboris / sed expensarum quas fecisset peregrinando: qm&#x0303;
hec omnia cadunt sub voto concomitanter. & sic de similibus.
Ex parte autem cause cōmutandi vt rationabiliter fiat/ &#xA757;&#x0308;uis de=
beat aliqua impotentia aut difficultas aut maioritas materie aut
vtilitas aut aliquid eiusmodi mouere, si tamen gratiose conde=
scenditur in persona dei a cōmutante/omnis occasiosufficere vi
detur/ ex quo a gerente vices christi cōmutatiuam habente po=
testatem acceptatur: quum sola materia cōmutetur, & semper
concurrat petentis cōmutationem / promptior voluntas ad exe=
quend&#x0169; cōmutatā materiā &#xA757;&#x0308; promissam. Vt tñ cōmutans tutior
sit, cōmutet sem&#xA751; in aliquid melius quant&#x0169;cun&#xE8BF; par&#x0169; melius.
&#x00B6; Memento quo&#xE8BF; confessor &#xA759; omissio votorum non purgatur
sola penitentia, sed vltra penitentiam de voti fractione/ exigitur
exequutio voto promissa: quia promissio deo facta remanet
semper viua donec exoluatur, nisi reddita sit impossibilis aut
illicita &c. vt ante dictum est. Et propterea qui vouit aliquid<-P>

@@0@<filename:W0114-0490.jpg/>
@@1@<SE490><W>Vsura</W>.
<-P>efficere aliquo tempore & non seruauit promissum in fra tem=
pus, & tenetur ad penitentiam de fracto voto/& tenetur adim
plere promissum &#xA757;&#x0308;primum pōt. &#xF1E1; Et hec intellige nisi vot&#x0169; fue=
rit onus temporis: quia tunc sufficit sola penitentia. Appellatur
autem onus temporis/quando votum est factum propter illud
tempus precise: vt siquis vouisset ieiunare in vigilia sancte marie
magdalene &#xA751;&#xA751; honore&#x0303; magdalene, si nō ieiunat in vigilia illa/
sufficit sola penitentia: quia ieiuni&#x0169; illud votiu&#x0169; erat onus t&#xA751;is
scilicet vigilie illius: sicut ieiunia ecclesie in vigilijs / sunt onera
illo&#x211F; die&#x211F; precise. Si vero vouisset ieiunare triduo in fra me&#x0303;sem
pñtem, si nō ieiunauit/tene{t$} & ad penitentiā / & ad ieiunand&#x0169;
triduo &#xA757;&#x0308;prim&#x0169; pōt: quia tale ieiuni&#x0169; votiu&#x0169; non est onus illius
temporis, sed tempus est appositum vt mensura in fra quā debet
impleri. Et sic de similibus iudica.</P>
<P><INI8>V</INI8><INI2><W>Sura</W></INI2> (Hoc e&#x0303; lucr&#x0169; ex mutuo)
iniqua e&#x0303;: quia aut bis ven
ditur idem/aut venditur quod nō est.
Hoc est quia aut pecunia bis vendi{t$}/
semel pro sorte & iterum pro lucro,
aut vsus pecunie qui nō est p&#x0303;ter pecu
niam/venditur. Et propterea est pctm&#x0303;
mortale: vtpote cōtra iustitie charitate&#x0303;.
&#x00B6; Et quia vsura distinguitur in vsurā mentalem tm&#x0303; & in vsu
ram extrinsecā/& vsure pctm&#x0303; ex proprio gñe est pctm&#x0303; in exte=
riori opere consistens/quia est ad alterum iniustitia, ideo tractan
dum est de vtra&#xE8BF;/sed prius de vsura exteriore: que consistit in
hoc quod est lucrari ex mutuo/interueniente pacto explicite vel
implicite.</P>
<P><INI2><W>Vbi nota</W></INI2> Primo, &#xA759; ad lucrum vsurarium requirun=
tur & sufficiunt quātum est ex parte ipsius
lucri / due conditiones. Prima est &#xA759; sit aliquid pecunia eslima
bile. Secunda est &#xA759; non sit suum.</P>

@@0@<filename:W0114-0491.jpg/>
@@1@<SE491><W>Vsura exterior</W>. 237
<P>&#x00B6; Vnde ex hisconditionibus redditur ratio & declaratio mul=
tor&#x0169; casuum. &#xF1E1; Primus est. Siquis mutuat ad hoc vt ille sit sibi
amicus/non est vsura: quia amicitia non est pecunia estimabi
lis. Nulla tamen pōt hic conuentio ciuilis interuenire: quia ami=
citia est res cui repugnat obligatio ciuilis. quia amicitia est inte
rior amor spontaneus: obligatum autem ciuiliter est necessitati
subiectum, ita &#xA759; velit nolit tenetur exhibere illud. Vñ ridicula
esset obligatio ciuilis ad amicitiam / que pecunia estimari non
potest.</P>
<P>&#xF1E1; Secundus est. Siquis mutuat vt redhibeat suum apud petente&#x0303;
mutuum q&#x0169;olibet occupatum aut detent&#x0169; / non est vsura: quia
nihil lucratur/sed suum recuperat.</P>
<P>&#xF1E1; Tertius est. Siquis mutuat vt redimat vexationem suā / non
est vsura: quia nihil lucratur non su&#x0169;, sed quod su&#x0169; est seruat.
vt siquis mutuat alicui cōminanti sibi aut suis, & hinc exuit se
a multis sumptibus quos oportet ad sui tutelam facere. & sic
de qualibet alia redemptione vexationis sue.</P>
<P>&#xF1E1; Quartus casus est. Siquis ex hoc &#xA759; mutuat incurrens dān&#x0169;/
deducit in pactum vt soluatur sibi vltra sortem suum interesse
quod incurrit ex mutuo. Verbi gratia / quia accepit sub vsuris
vt mutuet illi: vel quia minoris vendit rem suā vt habeat pecu=
niam quam illi mutuet. & sic de similibus. Nulla siquidem hic
interuenit vsura: quia nullum ex mutuo lucrum est, sed sola
vitatio proprij damni. decet. n. mutuantem seruare se indemne&#x0303;.
Et hoc quo ad damnum emergens.</P>
<P>&#xF1E1; Quintus casus est quo ad damn&#x0169; lucri cessantis. Siquis pecu=
niam pro parata in promptu negociatione expositurus in veri/
tate/vt occurrenti casui necessitatis proximi ex charitate subue=
niat mutuat/ac damnum cessantis lucri sibi persolui vltra sor=
tem deducit in pactum, vsura non est si due adsint cōditiones.
prima est/&#xA759; mutuans ex hoc mutuo impediatur vere a lucro.
quod tunc non est quando mutuans habet aliam pecuniā quā
potest mutuare: quia si aliam habet non impeditur ex mutuo<-P>

@@0@<filename:W0114-0492.jpg/>
@@1@<SE492><W>Vsura exterior</W>.
<-P>a lucro. Secunda est &#xA759; non totum lucr&#x0169; sperat&#x0169; ex illa negocia
tione/deducatur in pact&#x0169;: quia lucr&#x0169; in potentia non est adhuc/
& pōt multipliciter impediri: ac &#xA751; hoc nō valet tant&#x0169; quant&#x0169; si
esset in actu. Et propterea si exolueretur totum, solueretur plus&#xA757;&#x0308;
debet solui. Vñ pōt aliqua pars lucri cessantis ad arbitrium boni
viri taxari/vt sit contractus licitus. De quo diffuse vide in com=
mentarijs nostris su&#xA751; secundāsecunde. q. lxxviij. ar. ij. ad prim&#x0169;.
&#xF1E1; Sextus est. Siquis mutuat alicui eo pacto vt remutuet sibi qñ
ipse indigebit/vsura est: quia obligatio ista pro quanto est ciuilis
est pecunia estimabilis. Quāuis enim accipiens mutu&#x0169; tenea{t$}
ex debito morali ad remutuand&#x0169; qñ opus eri: & poterit, non
tene{t$} tñ ex debito ciuili: quale debit&#x0169; ori{t$} ex pacto. Vñ qu&#x0169; obli
gatio ista sit pecunia estimabilis, nō pōt ex mutuo in lucr&#x0169; duci
abs&#xE8BF; vsura.</P>
<P>&#xF1E1; Septimus est. Siquis mutuat alicui eo pacto vt veniat ad mo=
lendum in mola sua/aut ad emend&#x0169; ab officinasua/aut aliquid
hmōi, vsura est: quia obligatio ista ad molend&#x0169; in hac mola/
ad emendum ab isto/& hmōi, vendibilis est. & ideo non licet
ex mutuo hoc lucrum aliene obligationis reportare.</P>
<P>&#xF1E1; Octauus similis isti est. Si&#xA757;s mutuat alicui dño t&#xA751;ali eo pacto
vt cōcedat sibi offici&#x0169; p&#x0303;toris/vel aliquod aliud offm&#x0303;, vsura est:
quia cōcessio ista vendibilis est. Et &#xA751;&#xA751;ea nō licet ex mutuo lucr&#x0169;
talis cōcessionis exigere. &#xF1E1; Discerne tñ in his casibus duo lucra.
Alter&#x0169; vsurari&#x0169;: & alter&#x0169; licit&#x0169;. Nam vsurarium lucr&#x0169; est ob
ligatio ad remutuand&#x0169;/obligatio ad molend&#x0169; in hac mola/obli
gatio ad emend&#x0169; ab hac officina / obligatio ad concedend&#x0169; tale
offici&#x0169;/& sic de similibus. Licit&#x0169; vero lucr&#x0169; est merces debita
pro mola/preci&#x0169; re&#x211F; venditar&#x0169;/stipendia & prouentus officij/
& sic de similibus: quia ista lucra nō sunt ex mutuo, sed ex alijs
contractibus/seruitijs/industrijs/operis/officijs &c. Et propterea
in istiusmodi vsuris non tene{t$} qui sic mutuauit ad restituend&#x0169;
mercede&#x0303; mole/preci&#x0169; vendita&#x211F; re&#x211F;/stipe&#x0303;dia prouentus&#xE8BF; officij/<-P>

@@0@<filename:W0114-0493.jpg/>
@@1@<SE493><W>Vsura exterior</W>. 238
<-P>& similia. sed vltra penitentiā de pctō vsure/tene{t$} primo ad re
laxand&#x0169; vincul&#x0169; obligationis de cōtinuanda mola aut officina/
de cōtinuanda manutentione in officio: quia hmōi obligatio est
lucr&#x0169; vsurari&#x0169;. & tene{t$} secundo ad recōpensand&#x0169; illi pro ista
obligatione: que vendibilis erat &#xA757;&#x0308;uis ille noluisset ve&#x0303;dere ip&#x0303;am.
Ad arbitri&#x0169; a&#x0169;t boni viri spectat determinare quāt&#x0169; pro hmōi
obligatione restituend&#x0169; sit vt satisfiat sec&#x0169;d&#x0169; equalitate&#x0303; iustitie.
&#xF1E1; Nonus est. Siquis mutuat dño vel cōitati eo pacto vt donec re
stitua{t$} sibi mutuat&#x0169; nō soluat gabellas, vsura e&#x0303;: quia ex mutuo
lucr&#x0169; reportat exemptionis a debita solutiōe gabella&#x211F;. Cōstat. n.
&#xA759; hec exemptio pecunia estimabilis est. & tene{t$} iste ad restōne&#x0303;
cōmunitati seu dño gabelle de toto retento q&#xEBD1; soluere debuisset:
quia lucrum vsurarium est.</P>
<P>&#xF1E1; Decimus casus e&#x0303;. Siquis mutuat alicui cent&#x0169; ea rōne vt emat
a mutuante q&#x0303;dā sua iura desperata aut inutilia/aut agr&#x0169; sterile&#x0303;/
aut aliquid hmōi, vsura est pessima. Tum quia mutu&#x0169;/damn&#x0169;
infert proximo annexe male emptionis. Tum quia e&#x0303;t si res que
venales proponun{t$} essent vtiles valde, cōtra naturam cōtractus
mutui est &#xA759; is cui mutuatur obligetur ciuiliter ad emend&#x0169; seu
quodlibet aliud: vt dictum est.</P>
<P>&#xF1E1; Vndecimus est. Siquis mutuat su&#xA751; pignora ea ratione vt he&#x0303;at
tres pro centenario/nō quasi lucr&#x0169; ex mutuo/sed quasi subsidi&#x0169;
ac stipendium necessarium ad custodiam pigno&#x211F; & excussione&#x0303;
& alia hmōi, vsura est: qm&#x0303; in veritate iste non mutuaret nisi lu
cra hec ex hoc &#xA759; mutuat expectaret. Ex hoc autem non sequi{t$}
errare illos qui pignora onerosa bona fide accipientes/volunt in
demnes se seruare: sicut. n. nō debent ex pignore fieri locupletio=
res/ita nec pauperiores: & sicut fructus pignoris sunt compu=
tandi in sortem, ita expense qualitati pignoris annexe imputāde
sunt domino pignoris.</P>
<P>&#xF1E1; Duodecimus est. Siquis mutuat alicui nauiganti mille ea ra
tione vt cum ipso eodem mutuante fiat cōtractus assecurationis<-P>

@@0@<filename:W0114-0494.jpg/>
@@1@<SE494><W>Vsura exterior</W>.
<-P>dictorum mille / soluendo eidem mutuanti tot pro centenario,
vsura est. vera quidem: quia mutuans vltra sortem vult obli
gationem ad subeundum cōtractum assecurationis. presumpta
autem: quia mutuum ad hoc lucrum tendere videtur. Et ideo
damnatur in ca. nauiganti. de vsuris.</P>
<P><INI2><W>Nota</W></INI2> Secundo / &#xA759; quia lucrum vsurari&#x0169; est ex mutuo,
ideo siquis non mutuat sed accōmodat seu locat aut
vendit pecuniā c&#x0169; pacto recipie&#x0303;di aliquid plus/ nō est vsura: sed
liciti sunt hmōi cōtractus, d&#x0169;mō pacta sint moderata iuxta qua
litate&#x0303; tempo&#x211F; &c. Et si&#x0142;r si aliunde &#xA757;&#x0308; ex mutuo lucr&#x0169;su&#xA751;uenit.
&#x00B6; Et hinc habes claritatem plurium casu&#x0169;. Primus est. Siquis
accōmodat pecuniā alicui ad ostentatione&#x0303; faciendā (vt numu
larij solitisunt mōstrare publice quasi aceruos numo&#x211F; aureo&#x211F;)
& exinde vult sibi lucr&#x0169; aliquod, non est vsura: quia non ex
mutuo sed ex accōmodata & quasi locata pecunia lucr&#x0169; be&#x0303;t.
&#xF1E1; Secundus est similis. Siquis locat pecunias aureas ad ponen=
dum in balneo vel brodio & hmōi, si inde vult moderat&#x0169; lu=
crum/nulla est vsura.</P>
<P>&#xF1E1; Tertius. Siquis numos aureos vendit pro argenteis / & inde
moderat&#x0169; lucrum exigit, nulla est vsura. Et rō horum & simi
lium casuum est: quia pecunia in istis cōtractibus non mutua
tur, sed quasi res quedam accōmodatur/locatur/venditur: sicut
licite in similibus casibus aur&#x0169; non monetatum/gemme/iocalia
& alia huiusmodi possent accōmodari / locari aut vendi cum
honesto lucro.</P>
<P>&#xF1E1; Quartus casus est cum lucrum venit ex mora debitoris. Ita
&#xA759; post&#xA757;&#x0308; debitor non soluit tempore debito/potest creditor duo
lucrari: scilicet penam conuentionalem, & aliquid pro interesse
tam damni emergentis &#xA757;&#x0308; lucri cessantis. Nullum siquide&#x0303; excre=
mentum huiusmodi est vsurarium: quia non ex mutuo proue=
nit/sed ex mora debitoris. &#xF1E1; Et hec intellige si & &#xA757;&#x0308;diu contra vo
luntatem creditoris contracta est & durat mora. Nam si credi
tor prorogasset terminum aut esset contentus de mora cōtinuan<-P>

@@0@<filename:W0114-0495.jpg/>
@@1@<SE495><W>Vsura exterior</W>. 239
<-P>da, vsura esset: quia ex mutui continuatione seu cōseruatione lu
crum proueniret/& non ex mora. non enim est in mora qui cō
sentiente creditore moratur, sed solus qui inuito creditore differt
solutione&#x0303;. &#xF1E1; Et hec dicta sint de vsura ex mutuo explicite.</P>
<P><INI2><W>De vsura</W></INI2> Autem consurgente ex mutuo implicite
(hoc est ex incluso seu interpretato mu=
tuo in alijs contractibus: puta emptionis & venditionis &c.)
dicendum nunc est.</P>
<P>&#xF1E1; Primus ergo casus est. Siquis vendendo/pluris non pio & mo
derato sed rigoroso precio vendit quia expectat tempus quo sibi
soluendum est, vsuram committit: quia quasi mutuum est ex=
pectatio temporis. Qñ tñ venditor seruaturus erat res in aliud
te&#x0303;pus vendendas, pōt vt supra dictum est/vendere pluris &#xA757;&#x0308; n&#x0169;c
vale&#x0303;t iuxta ambigu&#x0169; verisimile p&#x0303;ci&#x0169; futuri t&#xA751;is. &#xF1E1; Et similiter
siquis expectans te&#x0303;pus future solutionis/vendit pluris iuxta veri
simile medi&#x0169; seu dubi&#x0169; p&#x0303;ci&#x0169; t&#xA751;e solutionis futur&#x0169;, excusa{t$}: vt
si piper n&#x0169;c valet sex/& in iulio credi{t$} valitur&#x0169; octo aut plus
vel minus, si vendo nunc pro solutione ad iuli&#x0169; pro octo/excu=
sor a decretali. ca. in ciuitate. tan&#xA757;&#x0308; emptio nō consummata intel=
ligatur vs&#xE8BF; ad iulium/quo emptio erit in opere que nunc est in
solo contractu: quasi venditio cum correspondente sibi emptiōe
n&#x0169;c inchoe{t$} & in iulio consummetur.</P>
<P>&#xF1E1; Secundus casus est. Siquis emit minoris pijssimo precio pro
eo &#xA759; nunc soluit, vsura est: quia ex tempore pecunie solute plus
habet &#xA757;&#x0308; pecunia valeat.</P>
<P>&#xF1E1; Tertius casus est. Siquis debitor alicuius ad annum / minus
soluit nunc quia anticipat solutionem (vt si debet centum/det
nunc octoginta pro tota summa) sine dubio vsura est: quia
ex tempore solutionis anticipato lucrum reportat.</P>
<P>&#xF1E1; Quartus casus est. Siquis emendo frumentum assignandum
sibi tempore collcttionis frugum/quia prius dat pecunias mino
ris emit &#xA757;&#x0308; estimetur honestum precium tempore assignationis
frugum, vsura est manifesta ex supradicta radice.</P>

@@0@<filename:W0114-0496.jpg/>
@@1@<SE496><W>Vsuraexterior</W>.
<P>&#xF1E1; Quintus casus est. Siquis emit minoris iusto precio c&#x0169; pacto
de retrouendendo/interim quasi locās venditori & recipiens ad
rōnem quin&#xE8BF; pro cent&#x0169; precij dati, vsura est: &#xA757;a nō est ibi vera
emptio, sed mutu&#x0169; palliat&#x0169; sub dictis contractibus. quod patet
ex eo &#xA759; emitur longe minoris &#xA757;&#x0308; sit iust&#x0169; preci&#x0169;. Secus a&#x0169;t esset
si super domo vel agro constitueretur perpetuus census ad rōne&#x0303;
tot pro centenario iuxta patrie morem/cum pacto &#xA759; possit debi=
tor census se liberare: quoniam contractus iste determinatus est
licitus per sedem apostolicam pluries.</P>
<P>&#xF1E1; Sextus casus est. Siquis pecunias suas dat artifici seu numula
rio/volens capitale salu&#x0169;/& tant&#x0169; lucri absolute aut si lucratur/
etiam si verisimile aut quasi pro certo habeatur &#xA759; numularius
seu artifex multo plus inde lucrabitur, vsura est/non societas/
nec innominatus contractus: quia & capitali saluo statur lucro
& non damno, & quasi ex mutuo lucrum expectatur.</P>
<P>&#xF1E1; Septimus. Siquis emit rem nō extantem tan&#xA757;&#x0308; extantem (puta
agrum/domum aut armentum) & locat venditori vt det quasi
precium locationis seu censum singulis annis tot aureos, vsura
est: quum sint contractus ficti ad palliationem mutui & vsure.
&#xF1E1; Octauus similis antedicto est. Siquis egens rome pecunijs
accipit a numulario mille aureos ad ratione&#x0303; cambij pro lugdu=
no/& tamen rome reddendi sunt, vsura est: quia cambium
est fictum ad palliandum mutuum sub vsura.</P>
<P>&#xF1E1; Decimus similis est. Si&#xA757;s cum egente pecunijs palliat multos
contractus simultaneos (puta dicit se vendere tot pannos mille
aureis reddendis octauo mense/ & se emere illos ab eodem pro
octingentis aureis nunc soluendis, & sic dat nunc octingentos/
& fit cōtractus pro mille hinc ad octo menses) vsura est pal=
liata sub multis cōtractibus. Nec excusa{t$} ex eo &#xA759; ipse nō est de
terioris condōnis &#xA757;&#x0308; alter qui emeret illos pannos pro octingentis.
tum quia interuenit pactum de retrouendendo sibi perdendo
ducentos, quod non interuenit cum alio. tum quia iste in veri=
tate non venderet illi nisi propter hoc lucrum.</P>

@@0@<filename:W0114-0497.jpg/>
@@1@<SE497><W>Vsura mentalis</W>. 240
<P><INI2><W>Dementali</W></INI2> a&#x0169;t vsura duo dice&#x0303;da occurrunt: scilicet
pctm&#x0303; & restitutio. Et peccat&#x0169; quidem
consistit in hoc &#xA759; speratur ex mutuo lucrum abs&#xE8BF; cōuentione
aliqua implicite vel explicite. &#xF1E1; Vbi dilige&#x0303;tissime distingue inter
speratum seu desiderat&#x0169; lucrum vel ex mutuo vel ex vera gra=
titudine animi. Nam siquis mutuat sub spe &#xA759; ex mutuo aliquid
lucrabitur/vsure crimen incurrit, & restituere tenetur quic&#xA757;d
lucri ex mutuo sibi &#xA753;uenit. Si vero mutuat quis sub spe &#xA759; ille
cui mutuat erit gratus/ita &#xA759; iure grati animi de suscepto mutui
bñficio gratuito mittet munera aliqua, non est vsura. nec tene{t$}
ad aliquam restitutionem huiusmodi munerum: quia non ex
mutuo sed ex gratuiti beneficij collati recōpensatione / ad quam
beneficiatus ex morali debito tenetur/lucrum reportat.</P>
<P>&#x00B6; Verum quia qñ&#xE8BF; animi non cōcordant hinc & inde/oportet
discernere distinguendo. &#xA759; si vtrius&#xE8BF; (scilicet mutuantis & mu
tu&#x0169; accipientis ac aliquid plus dantis) intentio est pia / ita &#xA759; nec
mutuās sperat ex mutuo nec dans dat ex mutuo sed sponte gra
tus de bñficio recepto, nulla est vsura/nulla est opus restitutione.
&#xF1E1; Si vero vtrius&#xE8BF; intentio tendit ad mutu&#x0169; (hoc est &#xA759; mutuās
sperat ex mutuo lucrum, & dans aliquid plus dat male liben=
ter quasi patiens vsuram seu redimens vexationem suam)
mutuans vsurarius mentalis est. & tenetur restituere quicquid
sic lucratus est: quia vsurarium lucrum est. &#xF1E1; Si autem clau=
dicat intentio tant&#x0169; ex parte accipientis mutuum (quia scilicet
qui accepit mutuum/dat quasi inuitus quasi soluens vsurā aut
redimens suam vexationem, mutuans tamen optima intentione
mutuauit/& accepit munera bona fide credens ex gratitudine
sibi dari) nullum interuenit vsure peccatum. Ad restitutio/
nem tamen tenetur quando scit non libere sibi hec donata/si ex
illis factus est locupletior: alioquin non tenetur ad restitutione&#x0303;:
quia bona fide ad omnia se habuit, & sibi imputet qui mala
opinione concepta dedit.</P>

@@0@<filename:W0114-0498.jpg/>
@@1@<SE498><W>Ad vsura&#x0292; accipere</W>.
<P>&#xF1E1; Si autem claudicat intentio tantum ex parte mutuantis (ita
&#xA759; mutuans corrupta intentione mutuat & accipit aliquid plus,
sed qui accepit mutuum/gratiose donat ex animi gratitudine &
beneuolentia ignota ipsi mutuanti) mutuans inuoluitur pctō
mentalis vsure. Et non potest retinere quod turpiter ex partesua
accepit, sed quantum est ex parte sue conscientie teneretur resti
tuere illi qui dedit. Verum si postea nouit gratiose sibi donat&#x0169;/
potest acceptare vt donatum: nec tenetur restituere sed peniten=
tiam agere de suo peccato.</P>
<P>&#x00B6; Aduerte quo&#xE8BF; circa mentalem vsuram ex parte mutuantis/
&#xA759; siquis nō vult mutuare alicui quem putat aut nouit ingrat&#x0169;/
& libenter mutuat alicui que&#x0303; videt grat&#x0169;, nō &#xA751;&#xA751;ea inuoluitur
pctō vsure mentalis: sed sequitur naturale&#x0303; inclinatione&#x0303; qua actio
nes nr&#x0303;as ad eos qui digni sunt dirigimus. &#xF1E1; Et similiter ex parte
accipientis mutuum/ siquis est gratus & multa impendit obse=
quia ac munera alicui vt ille ad ampliora beneficia mutui exhi
bendi gratiose ac beneuole prouocetur, ad nullum peccatum
prouocat mutuantem.</P>
<P><INI2><W>Ad vsuram</W></INI2> Accipere / nullum peccatum secund&#x0169;
se est: quia nihil aliud est &#xA757;&#x0308; ad mutu&#x0169;
accipiendum agere/& ad vsuram patiendam: quorum neutr&#x0169;
habet mali culpe rationem. Pōt tñ pctm&#x0303; esse: vt si abs&#xE8BF; rōnabili
cā &#xA757;s subeat hoc damn&#x0169; & alterius vta{t$} iniquitate. Nō est tñ
mortale pctm&#x0303; sed veniale abs&#xE8BF; rōnabili cā hoc facere.</P>
<P>&#xF1E1; Esto tñ hic cautus lector & penetrator dictorum: qm&#x0303; aliud est
loqui de accipiendo sub vsura / & aliud de inducendo homine&#x0303;
ad faciendā vsurā. Prim&#x0169;. n. nullum sonat peccatum / vt dict&#x0169;
est. & iō ex causa rōnabili licet. Secundum autem semper est
pctm&#x0303; mortale. ita &#xA759; nulla necessitate excusa{t$} aliquis a pctō mor
tali quum inducit per se (hoc est ex intentione) aliquem ad
peccand&#x0169; mortaliter: dicente apostolo. digni sunt morte nō sol&#x0169;
qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. minus a&#x0169;t est
consentire &#xA757;&#x0308; inducere. Et &#xA751;&#xA751;ea dr&#x0303; & bñ, &#xA759; licit&#x0169; est mutuum<-P>

@@0@<filename:W0114-0499.jpg/>
@@1@<SE499><W>Jn vsuris mediatores &#x204A; participes</W>. 241
<-P>acci&#xA751;e sub vsura a parato vsurā facere/ nō a&#x0169;t ab imparato: &#xA759;a
nō licet inducere ad faciendā vsuram/ sed vti iniquitate parati.
Hoc est/licet mihi petere ab homine mutuum/& pati &#xA759; ille ex
hac mea petitione accipiat occasionem apponendi suā malam
voluntatem vsurariam. Sic. n. nec ego induco ill&#x0169; ad vsuram
nec cōsentio ipsius male vol&#x0169;tati: sed induco ill&#x0169; ad mutuād&#x0169;/
& consentio mee passioni qua patior vsuras.</P>
<P>&#x00B6; De mediatoribus quo&#xE8BF; idem est iudicium: scilicet &#xA759; nō licet
illis/inducere alique&#x0303; ad faciend&#x0169; vsuram, nec etiam esse quasi
negocij vsurariorum gestores: puta inquirendo egentes pecunijs
sub vsuris: aut prouocando vt accipiant a suo feneratore. qm&#x0303;
tunc quis esset velut minister vsurarij, & participaret in cri=
mine & vinculo restitutionis.</P>
<P>&#x00B6; Circa participantes autem cum vsurarijs in vsu rerum vsu=
rarij distinctione opus est. Primo an res illa in seipsa sit aliena:
quia tunc idem esset iudici&#x0169; sicut de participantibus in re rapta
aut furto ablata. quam cōstat nullo titulo posse contrectari licite
ab alio: quia res aliena est. &#xF1E1; Si a&#x0169;t res ipsa aliena nō est, subdi=
stinguend&#x0169; est an ex illo vsu efficia{t$} vsurarius impote&#x0303;s ad resti
tue&#x0303;das vsuras. Nā si nō effici{t$} inde impote&#x0303;s ad restituend&#x0169;/sed
eque pote&#x0303;s remanet ad restituend&#x0169; vsuras quas lucratus est, pōt
licite hō c&#x0169; vsurario negociari/& dona ab eo accipere & dote&#x0303;/
& breuiter q&#x0169;olibet cōtrahere. Si vero efficere{t$} minor ad resti
tuend&#x0169; vsuras/nō liceret cōtractus hmōi cum vsurario inire. Et
in promptu ratio est: quia cum periculo iacture proximi nego=
ciaretur, dum fieret &#xA759; vsurarius &#xA757;&#x0308;uis nunc pertinax/si cras redi
ret ad cor / non posset satisfacere quibus teneretur. Vnde ab
huiusmodi vsurario non liceret accipere dona nec dotem / aut
aliquid simile: quia per hec efficeretur impotens ad restituend&#x0169;.
Quāuis licitum esset illi vendere/& ab eodem emere: quia per
hec non redderetur impotentior ad restituendum: quoniā tant&#x0169;
dem recipit ab alio quant&#x0169; dat de suo.</P>

@@0@<filename:W0114-0500.jpg/>
@@1@<SE500><W>Mons genuensis</W>.
<P>&#xF1E1; Et iuxta hanc distinctionem regulandi sunt casus qui occur=
runt de victu vxoris & filiorum ac familie vsurarij. Si. n. hinc
fit non soluendo (puta quia nihil habet nisi vsuras/nihil&#xE8BF; lu=
cra{t$} nisi vsurarie) consequens est vt non liceat illis inde vict&#x0169;
sumere. Et hoc regulariter loquendo intellige. Nam per accide&#x0303;s
posset esse licitum: puta si essent in necessitate extrema, aut si
vtiliter agerent negocium creditorum. vel spiritualiter (puta
suadendo restitutione&#x0303;) aut corporaliter, puta bonificando eor&#x0169;
bona pignorata. Vide de hac materia diffusius scripta superius
in verbo restitutio.</P>
<P>&#x00B6; De dominis quo&#xE8BF; temporalibus accipientibus ab vsurarijs
componentibus cum eisdem vt vsuras impune facere possint,
non solum idem est iudicium quantum ad res quas ab eis acci
piunt/sed peius si illicita concedunt.</P>
<P><INI2><W>Cogor</W></INI2> Hoc in loco respondere querentibus an sit vsura
emere pagas certas montis genue&#x0303;sis hinc ad trien
nium recipiendas. Ita &#xA759; casus est iste. Ioannes habet in monte
genuensi loca decem/ex quibus iam computatum est &#xA759; deben
tur ei cent&#x0169; libre, sed quia nōsunt ipsi exoluende ante trienni&#x0169;/
i&#x0303;deo vocan{t$} acerbe page/& tertio anno vocabun{t$} mature, &
i&#x0303;oānes eget n&#x0169;c pec&#x0169;ia/ve&#x0303;dit&#xE8BF; istas dece&#x0303; pagas acerbas &#xA753;septua
ginta libris n&#x0169;c hñdis: nunquid si ego sic emo/cōmitto vsurā?
&#x00B6; Rñdeo omissis disputationibus/&#xA759; hinc ulla interuenit vsura:
quia est cōtractus nō palliati aut impliciti mutui, sed emptionis
& venditionis: qm&#x0303; ioānes ve&#x0303;dit ius su&#x0169; quod he&#x0303;t su&#xA751; illas dece&#x0303;
pagas, & nō vendit ipsas pagas / nec aliquod mutuum accipit.
&#xF1E1; Declaro singula. Quod non vendan{t$} page sed ius paga&#x211F;/ex
eo patet &#xA759; ioānes non tene{t$} mihi assignare pagas, sed ius suum
quod he&#x0303;t su&#xA751; pagas illas. Q&#xEBD1; null&#x0169; accipiat ioānes mutu&#x0169;/ex
eo patet: quia ad nihil restituend&#x0169; obligatus est, sed sol&#x0169; ad assi=
gnand&#x0169; mihi ius paga&#x211F;. Et rursus quia quicquid &#xA751;iculi hic est/
a pud me emente&#x0303; restat: q&#xEBD1; est cōtra naturā mutui. Est igi{t$} hic<-P>

@@0@<filename:W0114-0501.jpg/>
@@1@<SE501><W>Mons genuensis</W>. 242
<-P>vera emptio & venditio iuris pagarum illar&#x0169;. Et &#xA751;&#xA751;ea si iusto
precio emi{t$}/iustus erit contractus. Iust&#x0169; a&#x0169;t preci&#x0169; constat esse
quod cōiter inuenitur abs&#xE8BF; fraude &c. & &#xA751;&#xA751;ea si page hmōi
venduntur precio cōiter tunc currente / null&#x0169; pctm&#x0303; cōmittitur.
Est a&#x0169;t rōnabilis cā minoris precij / ex eo &#xA759; res venalis inutilis
per trienni&#x0169;/minor est seipsa vtili ab hodierna die. Vñ qu&#x0169; ius
paga&#x211F; acerba&#x211F; inutile sit vs&#xE8BF; ad tempus maturitatis, rōnabili=
ter minus valet ac minoris vendi{t$} / &#xA757;&#x0308; ius paga&#x211F; vtile n&#x0169;c: sicut
terra sterilis vs&#xE8BF; ad biennium / minus valet &#xA757;&#x0308; ipsamet si esset
vtilis hodie.</P>
<P>&#xF1E1; Nec hoc q&#xEBD1; diximus de venditione & emptione iuris paga&#x211F;
ex monte genuensi/est singulare in illo monte: qm&#x0303; hoc est cōe
omni alteri iuri quor&#x0169;c&#x0169;&#xE8BF; creditor&#x0169;. Possum. n. licite emere ius
tu&#x0169; quo tibi deben{t$} ab altero mille aurei hinc ad ann&#x0169;, & licite
emendo dabo tibi minus mille aureis/presupposito debito liqui=
dissimo & abs&#xE8BF; difficultate ac labore exigibili: qm&#x0303; ius recipie&#x0303;di
ad annum mille aureos/minus est secundum rem & secund&#x0169;
humanum vsum ac humanam estimationem &#xA757;&#x0308; mille aurei:
quia potentia e&#x0303;t proxima minor est actu. & inter os & offam
multa intercidere posse/prouerbium vetus est. Non. n. qui hoc
ius emit/facit mutuum palliatum, nec emit mille ducatos post
annum/vt ratio temporis expectati cōstituat vsuram: sed emit
ius alterius ad habendum post annum ducatos mille, & ipsius
ementis periculo ius illud derelinquitur: quod est contra naturā
mutui, vt dictum est de iure pagarum. &#xF1E1; Quanto aute&#x0303; minoris
mille ducatis emere debeo, relinquitur arbitrio boni viri/consi=
deratis cōditionibus tempor&#x0169;/copie pecuniar&#x0169; vel penurie &c.
&#x00B6; De monte autem ipso genuensi & similibus, quia cōsistunt
in facto / loqui nescio nisi factum certum mihi proponeretur.
Sed in communi loquendo, certum est &#xA759; si sunt annui census
cōstituti super prouentus ciuitatis/liciti sunt. Nec aliquid obstat
quin communitas possit se redimere. Et quoniam quomodolibet<-P>

@@0@<filename:W0114-0502.jpg/>
@@1@<SE502><W>Mons genuensis</W>.
<-P>inceperint montes isti/hodie vt annui census cōmuniter haberi
videntur, ideo si sic est scilicet &#xA759; in naturam transiere census/
disputationes superflue videntur. &#xF1E1; Et sic sit omnipotenti deo
laus & gloria pro perfecta vtcun&#xE8BF; hac summula inter hunga=
rice legationis discrimina: posonij in die sancte cecilie. Anno
salutis. MDXXIII. etatisaut mee quinquagesimo&#xA757;nto. Ame&#x0303;.</P>
<P>&#x00B6; Romeper dominum marcellum silber/nobilis viri domini
iacobi de giunta florentini impensis accuratius impressa: & per
Reuerendissimi dñi cardinalis. S. xisti authoris operis familia=
rem. d. ioannem danielis sacre theologie baccalarium &#xA757;&#x0308; diligen
tissime castigata. Anno ab incarnatione verbi. MDXXV.
decimo Kalendas martij. Regnante sapientissimo dño nr&#x0303;o Cle
mente septimo pont. max.</P>
<Z><W>Laus vni &#x204A; trino</W>.
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0114-0503.jpg/>
@@1@<SE503>

@@0@<filename:W0114-0504.jpg/>
@@1@<SE504>

@@0@<filename:W0114-0505.jpg/>
@@1@<SE505>

@@0@<filename:W0114-0506.jpg/>
@@1@<SE506>

@@0@<filename:W0114-0507.jpg/>
@@1@<SE507>

@@0@<filename:W0114-0508.jpg/>
@@1@<SE508>

@@0@<filename:W0114-0509.jpg/>
@@1@<SE509>

@@0@<filename:W0114-0510.jpg/>
@@1@<SE510>

@@0@<filename:W0114-0511.jpg/>
@@1@<SE511>

@@0@<filename:W0114-0512.jpg/>
@@1@<SE512>

@@0@<filename:W0114-0513.jpg/>
@@1@<SE513>

@@0@<filename:W0114-0514.jpg/>
@@1@<SE514>

@@0@<filename:W0114-0515.jpg/>
@@1@<SE515>