@@0@<filename:W0001-B-0000.jpg/>
@@1@<SE1:a>

@@0@<filename:W0001-B-0001.jpg/>
@@1@<SE1>

@@0@<filename:W0001-B-0002.jpg/>
@@1@<SE2>

@@0@<filename:W0001-B-0003.jpg/>
@@1@<SE3>

@@0@<filename:W0001-B-0004.jpg/>
@@1@<SE4>
<Z><A+3>R. P. DIDACI</A+3>
<A+4>DE AVENDAÑO</A+4>
<A+2>SOCIETATIS IESV,</A+2>
<A+1>SEGOVIENSIS,</A+1>
In PER VVIO iam pridem publici & primarij S. Theologiæ Professoris,
& in Sacro Inquisitionis Sanctæ Tribunali adlecti Censoris,
<A+3>THESAVRVS INDICVS,</A+3>
<A+2>SEV GENERALIS INSTRVCTOR,
Pro regimine conscientiæ, in iis quæ ad Indias spectant.
TOMVS SECVNDVS</A+2>
Circa spiritualia totus: Sacramenta inquam, Præcepta Ecclesiæ, Priuilegia pro
ipsis, Indulgentias, & Sacrorum Hominum status.
#(IMAGE)
ANTVERPIÆ,
Apud IACOBVM MEVRSIVM.
Anno M. DC. LXVIII.</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0005.jpg/>
@@1@<SE5>

@@0@<filename:W0001-B-0006.jpg/>
@@1@<SE6>
<Z><A+4>INDEX</A+4>
<A+3>TITVLORVM,</A+3>
<A+2>CAPITVM,</A+2>
<A+3>ET PARAGRAPHORVM</A+3>
<A+1>SECVNDI HVIVS TOMI.</A+1></Z>
<duolan 2><Z><A+1>TITVLVS XII.
De Priuilegiis Indorum. N. 1.</A+1>
CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI4>P</INI4>Riuilegia quæ alijs pro bono
sunt Indorum concessa, an
Indorum ipsorum sint di-
cenda. <R>2</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT II. An Indica priuilegia
sint fauorabiliter accipienda, augenda,
& amplianda. <R>6</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT III. Priuilegia Indica an
sint perpetua. <R>11</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. Quomodo currat tem-
pus Indicorum priuilegiorum, vt certi
prorogationis termini poßint assignari.
31.</negEZ>
<negEZ>Digressio Circa Breue Innocentij X.
nouam formam in Societatis guberna-
tione statuentis, cuius tenor apponitur
39</negEZ>
<negEZ>§. I. De conuenientiâ dictæ Constitutio-
nis. <R>40</R></negEZ>
<negEZ>§. II. An Constitutio dicta sit fauorabilis
vel odiosa. <R>46</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Nouennium ad Congrega-
tiones Generales quomodo computan-
dum. <R>52</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Nouorum Assistentium in Con-
gregatione eligendorum obligatio qua-
lis. <R>55</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Circa triennium Superiorum qualis
vrgeat obligatio. <R>59</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Quinam Superiores Consti-
tutionis vinculo constringantur, &
quæ in eâdem officia videantur compre-
hensa. <R>70</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. De Magistro Nouitio-
rum. <R>76</R></negEZ>@@

<negEZ>§. VIII. De sesqui annua vacatio-
ne Superiorum. Vbi variæ Difficultates
circa illam. <R>82</R></negEZ>
<negEZ>§. IX. P&#x0153;næ contrauenientibus im-
positæ quos sint dicendæ comprehendere.
96.</negEZ>
<negEZ>§. X. De dispensatione per septennium
à SS. D. Alexandro VII. Prouincijs
Indiarum circa constitutionem impen-
sa. <R>101</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT V. An Priuilegia vni
Prouinciæ Indiarum concessa, a-
lijs etiam Prouincijs concedantur.
112.</negEZ>
<negEZ>CAPVT VI. An inter Indias, &
Prouincias extra illas communicatio
Priuilegiorum sit. <R>117</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VII. De commu-
nicatione Indicorum Priuilegiorum
inter Religiones. Et Difficultas I.
131.</negEZ>
<P>Difficultas II. <R>137</R></P>
<P>Difficultas III. <R>139</R></P>
<P>Difficultas IV. <R>149</R></P>
<P>Difficultas V. <R>153</R></P>
<P>Difficultas VI. <R>163</R></P>
<P>Difficultas VII. <R>165</R></P>
<negEZ>Circa diuersas in Compendijs Adnotatio-
num formulas vtilis excursio pro earum
intelligentia. <R>176</R></negEZ>
<P>Dubium speciale & opportunum. <R>185</R></P>
<negEZ>Dubium aliud circa praxim vtilissimum.
188.</negEZ>
<Z><A+1>De Priuilegiis Indorum circa
Sacramenta.</A+1></Z>
<negEZ>CAPVT VIII. De Priuilegijs cir-
ca Baptismum.</negEZ>
<negEZ>Difficultas I. An quæuis neceßitas Indis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0007.jpg/>
@@1@<SE7>INDEX TITVLORVM,
<duolan 2><-P>pro Baptismi receptione sine solemnitate
sufficiat. <R>194</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas II. An alij præter Parochos
sine eorum licentia possint Indos solemni-
ter baptizare. <R>197</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas III. An pro filijs Regulo-
rum apud Indos extet aliquod priuile-
gium circa Baptismum. <R>201</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IX. De Priuilegijs circa
Sacramentum Confirmationis. <R>205</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT X. De Priuilegijs cir-
ca Sanctum Eucharistiæ Sacramen-
tum. <R>219</R></negEZ>
<P>De Altari Portatili. <R>226</R></P>
<P>Dubium incidens. <R>233</R></P>
<negEZ>De Priuilegio circa tempus dicendi Mis-
sam. <R>237</R></negEZ>
<negEZ>De Priuilegijs circa sumptionem Particu-
larum Eucharistiæ peracto Missæ sa-
crificio. <R>243</R></negEZ>
<negEZ>De Priuilegijs circa ornamentorum, &c.
benedictionem. <R>252</R></negEZ>
<negEZ>De benedictione Ecclesiarum, C&#x0153;meterio-
rum, Oratoriorum, aliorumque. <R>261</R></negEZ>
<negEZ>De Priuilegijs circa administrationem
Eucharistiæ extra Missæ Sacrificium.
265.</negEZ>
<negEZ>De Priuilegijs pro Duabus Missis sacerdo-
tis vnius eodem die. <R>274</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT XI. De Priuilegijs circa
Sacramentum P&#x0153;nitentiæ.</negEZ>
<negEZ>§. I. An respectu Indorum sit pec-
catum aliquod reseruatum, à quo ab-
soluere nequeant approbati Confessa-
rij. <R>293</R></negEZ>
<negEZ>§. II. An quod de Indijs dictum est,
ad omnes Indiarum incolas possit ex-
tendi. <R>300</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Notanda quædam circa v-
sum Priuilegiorum, de quibus dictum.
314.</negEZ>
<negEZ>§. IV. Quid circa absolutionem Reli-
giosorum specialius habeatur. <R>323</R></negEZ>
<negEZ>§. V. De Priuilegijs Indicorum Confes-
sariorum circa approbationem. <R>329</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT XII. De Priuilegijs In-
dorum circa Sacramentum Extremæ vn-
ctionis. <R>345</R></negEZ>
<negEZ>Specialis casus, & vtilis pro Resolutione
doctrina. <R>364</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT XIII. De Priuilegijs
Indorum circa Sacramentum Ordinis.
368.</negEZ>
<negEZ>CAPVT XIV. De Priuilegijs In-
dorum circa Sacramentum Matrimonij.
375.</negEZ>
<P>Assertiones aliæ pro eodem. <R>382</R></P>@@

<negEZ>Alia circa eamdem materiam Pronun-
tiata. <R>395</R></negEZ>
<negEZ>De ijs, qui conuertuntur, & ante
conuersionem plures vxores habuerunt.
414.</negEZ>
<Z><A+1>De Priuilegiis Indorum circa
Præcepta Ecclesiæ.</A+1></Z>
<negEZ>CAPVT XV. De Priuilegiis circa
Festorum obseruationem. <R>417</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT XVI. De Priuilegiis In-
dorum circa secundum Ecclesiæ Præcep-
tum annuæ Confeßionis. <R>428</R></negEZ>
<P>Bulla Vrbani VIII. <R>430</R></P>
<negEZ>CAPVT XVII. De Priuilegiis In-
dorum circa sacram Communionem, se-
cundùm quod tertio est Ecclesiæ indicta
Præcepto. <R>432</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT XVIII. De Priuilegiis
Indorum circa quartum Ecclesiæ Præce-
ptum de Jeiunio. <R>442</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT XIX. De Priuilegiis
Indorum circa decimas, & primitias,
pro quibus quintum Ecclesiæ Præceptum.</negEZ>
<P>Assertiones aliæ pro eodem. <R>453</R></P>
<P>Ad oblationes qualiter teneantur. <R>458</R></P>
<negEZ>CAPVT XX. De Priuilegiis
Indorum circa dispensationes in votis.
460.</negEZ>
<negEZ>CAPVT XXI. De Priuilegiis
circa petitionem coniugalis debiti.
466.</negEZ>
<negEZ>CAPVT XXII. De nonnullis a-
liis Indorum Priuilegijs. <R>477</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT XXIII. De Indulgen-
tijs pro Indis, & Indijs, ab Apostolica
Sede conceßis. <R>489</R></negEZ>
<negEZ>Indulgentiæ aliæ ex Bullâ Innocentij X.
491</negEZ>
<negEZ>Circa Catechumenos doctrina vtilis, non-
nullis adiectis. <R>508</R></negEZ>
<Z><A+1>TITVLVS XIII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Indiarum Episcopis. Pro
explicatione onerum, quæ
conscientiis ipsorum in-
cumbunt. <R>Num. 1.</R></A+1></negEZ>
<Z>CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>D Indicos Episcopatus damnabilis per
munerum largitionem ingressus.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0008.jpg/>
@@1@<SE8>CAPITVM, ET PARAGRAPHORVM.
<duolan 2><-P>Vbi casus aliquot peculiares. <R>4</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT II. Circa Religiosos Pro-
nuntiata nonnulla. <R>14</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT III. Qualiter Apostolicæ
Litteræ ad consecrationem Indicorum E-
piscoporum requirantur, sicut & ad of-
cij administrationem. <R>19</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. Episcopi Indiarum
an sola Regia præsentatione possint
Ecclesias, quibus præsunt, deserere, &
ad eas, pro quibus sunt præsentati con-
uolare. <R>40</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT V. Circa Indicos Archie-
piscopos vtilia Pronuntiata. <R>49</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VI. Peculiares obligatio-
nes Indicorum Episcoporum.</negEZ>
<negEZ>§. I. De obligationibus circa Indorum
salutem procurandam. <R>63</R></negEZ>
<negEZ>§. II. De obligationibus circa obseruan-
tiam Regij Patronatus. <R>70</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Quæ congruæ sustentationi
supersunt qualiter distribuere tenean-
tur. <R>72</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. In Quartæ exactione quomodo
peccare poßint. <R>84</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Non posse officia vendere, qui-
bus in sui muneris executione iuuan-
tur. <R>85</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Peccare grauiter, si subditorum
non suscipiant protectionem. Et quomo-
do in eo se gerere debeant. <R>93</R></negEZ>
<P>Appendix de Patriarchâ Indiarum. <R>95</R></P>
<Z><A+1>TITVLVS XIV.
De Indicorum Episcoporum
Vicarijs Generalibus.</A+1>
CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vales esse Indicorum Episcoporum Ge-
nerales Vicarij debeant. Nu-
mer 1.</negEZ>
<negEZ>CAPVT II. An Parochi Indiarum
poßint esse Vicarij generales. <R>4</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT III. An Præbendarij Ca-
thedralium poßint esse Vicarij Episcopo-
rum. <R>9</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. Vtrum Vicarij gene-
rales esse possint, quos Episcopi ex Hi-
spaniâ secum afferunt, aut inde ad tale
munus accersunt. <R>13</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT V. Ratione officij in qui-
bus grauiter peccare contingat Vicarios
Indicorum. <R>15</R></negEZ>@@

<Z><A+1>TITVLVS XV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Visitatoribus Episcopo-
rum. <R>Num. 1. & 2.</R></A+1></negEZ>
<Z>CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E Procuratione Visitatoribus tribuen-
dâ. <R>3</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT II. De obligatione restitu-
tionis eorum, quæ à Visitatoribus illicitè
recipiuntur. <R>8</R></negEZ>
<negEZ>Resolutio Assertionibus proposita, & ro-
borata. <R>14</R></negEZ>
<negEZ>Assertiones aliæ circa absolutionem à p&#x0153;-
nis ob illicitam receptionem incursis.
19.</negEZ>
<negEZ>CAPVT III. An vsus quorumdam
Indicorum Episcoporum probari debeat,
qui Visitatores secum ducunt, dum per
di&#x0153;cesim discurrunt. <R>23</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. De nonnullis alijs cir-
ca Visitatores. <R>27</R></negEZ>
<Z><A+1>TITVLVS XVI.
De Indicis Parochis, ac præser-
tim Indorum.</A+1>
CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E Parochis Indicis Hispanorum, pe-
culiaria quædam proponuntur.</negEZ>
<negEZ>§. I. Circa notitiam linguæ Indicæ. Vbi
notanda nonnulla de obligatione prædi-
cationis in Parochis. <R>Num. 1.</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Obligationes aliæ eorumdem Pa-
rochorum. <R>6</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Difficultates nonnullæ circa
eosdem expeditæ. <R>10</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Aliqua insuper circa prædictos
notatu digna. <R>20</R></negEZ>
<negEZ>§. V. De Quarta funerali, ac Ca-
nonica portione ab Indicis Parochis ex-
soluenda. <R>24</R></negEZ>
<P>Assertiones circa Quartæ obligationem. <R>28</R></P>
<P>Circa quartam Sede Vacante. <R>36</R></P>
<P>Circa oblationes Resolutio postrema. <R>41</R></P>
<negEZ>CAPVT II. Circa Indorum Paro-
chi nonnulla percurruntur. <R>43</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT III. Parochis Indorum
vt sit prohibita cohabitatio f&#x0153;minarum,
& obseruanda circa illam. <R>52</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. Parochi Indorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0009.jpg/>
@@1@<SE9>INDEX TITVLORVM,
<duolan 2><-P>quam habeant specialem obligatio-
nem circa Sacramentum Baptismi.
59.</negEZ>
<negEZ>CAPVT V. Circa Sacramentum P&#x0153;-
nitentiæ Parochi Indorum qualiter obli-
gentur. <R>71</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VI. Indorum Parochis
quæ obligationes circa Sacramentorum
aliorum administrationem incumbant.
78.</negEZ>
<negEZ>CAPVT VII. Indorum Parochi cir-
ca morituros & mortuos vt se gerere
debeant. <R>86</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VIII. Quædam alia pro
Indorum Parochis. <R>89</R></negEZ>
<negEZ>Dubiorum quorumdam circa Tabachum
Resolutiones. <R>97</R></negEZ>
<P>Alia circa eamdem materiam. <R>105</R></P>
<negEZ>CAPVT IX. Circa ministerium Al-
taris nonnulla alia pro Indorum Paro-
chis. <R>107</R></negEZ>
<Z><A+1>TITVLVS XVII.
De Parochis Indorum Reli-
giosis.</A+1>
CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N expediat Religiosos circa Indos
munus suscipere Parochorum. Nu-
mer. 1.</negEZ>
<negEZ>CAPVT II. An Religiosi Indorum
Parochi ex justitiâ, & non solùm ex
charitate Parochiale debeant officium
exercere. <R>9</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT III. An Religiosi In-
dorum Parochi Beneficium propriè Eccle-
siasticum habeant, & teneantur illud
acceptare per Canonicam institutionem,
Ordinario conferente, & non tantùm in
Commendam. <R>16</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. An Religiosi Indorum
Parochi ad examen ab Ordinario facien-
dum teneantur. <R>26</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT V. An Prælati Religiosi
pro Parochis Indorum debeant proponere
digniores. <R>32</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VI. An Religiosi Prælato-
rum possint præcepto compelli ad Paro-
chialem curam Indorum. <R>37</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VII. Qualiter Religiosi
Parochi ad visitationem ab Ordinario
faciendam teneantur. <R>43</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VIII. Qualiter Religiosi<-P>@@

<-P>Indorum Parochi Religionis vinculis
teneantur. <R>54</R></negEZ>
<P>Circa votum Paupertatis. <R>55</R></P>
<P>Circa votum Obedientiæ. <R>62</R></P>
<negEZ>Circa obligationem habendi socium ex ea-
dem Religione. <R>64</R></negEZ>
<Z><A+1>TITVLVS XVIII.
De Præbendarijs Ecclesiarum
Cathedralium Indicarum.</A+1>
CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N prouisionis titulum accipientes pro
Cathedralium Indicarum Præben-
dis, si admittant, debeant statim ad
seruiendum, præsentatione exhibitâ, se
conferre. <R>Num. 1.</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT II. An tutâ conscientiâ
pauci Præbendarij, ad quos est numerus
statutus in erectione redactus, eorum
possint emolumenta lucrari. <R>7</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT III. Quomodo debeat
Præbendariorum defectus suppleri.
14.</negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. An eo quòd decima-
lia emolumenta in Indijs ad distribu-
tiones quotidianas Ecclesijs sint re-
dacta, obligatio erogandi superflua
pauperibus, &c. in Præbendarijs mi-
nuatur. <R>19</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT V. Quid circa congruita-
tem sustentationis obseruare Indici de-
beant Præbendarij. <R>24</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VI. De obligatio-
ne Indicorum Præbendariorum cir-
ea assistentiam in diuinis officijs.
28.</negEZ>
<negEZ>CAPVT VII. Quæ absentia in
Præbendarijs Indicis debeat justa repu-
tari.</negEZ>
<negEZ>§. I. De justâ caußâ ratione studio-
rum. <R>38</R></negEZ>
<negEZ>§. II. De justâ absentiæ caußâ ratione
Magisterij. <R>51</R></negEZ>
<negEZ>§. III. De caussis alijs; & specialiter
de ijs, quæ pro Indijs in Limensi sunt
statuta Concilio. <R>55</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VIII. Vtrùm Indici Præ-
bendarij absentes lucrari fructus Præ-
bendæ poßint ex aliorum condonatione.
59.</negEZ>
<negEZ>CAPVT IX. Permissæ vacationis
mensibus an Præbendæ fructus debean-
tur. Et quid speciale circa Indicos Præ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0010.jpg/>
@@1@<SE10>CAPITVM, ET PARAGRAPHORVM.
<duolan 2><-P>bendarios. <R>64</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT X. Quædam aliæ obliga-
tiones circa Præbendarios Indicos per-
curruntur. <R>71</R></negEZ>
<P>De Canonico Magistrali. <R>80</R></P>
<P>De Canonico Doctorali. <R>83</R></P>
<P>De Canonico Scriptuario. <R>84</R></P>
<P>De Canonico P&#x0153;nitentiario. <R>85</R></P>
<P>De Scholiarcha, & Cantore. <R>87</R></P>
<P>De Portionarijs. <R>90</R></P>
<P>De Capellanis Chori, alijsque. <R>91</R></P>
<Z><A+1>TITVLVS XIX.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Capitulis Cathedralium
Ecclesiarum, Sede præser-
tim vacante.</A+1></negEZ>
<Z>CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca Capitula Indicarum Cathedra-
lium adnotantur nonnulla ad so-
rum conscientiæ pertinentia, cùm Sedes
plena. <R>Num. 1</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT II. Quando Sedes dicatur
vacare, & quomodo circa hoc peccare
Capitulum poßit. <R>6</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT III. Circa obligationem
Vicarij Generalis eligendi qualiter
Capitulum in conscientiæ foro tenea-
tur. <R>14</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. Circa Visitatio-
nem Di&#x0153;cesis quid debeat à Capitulis
Indicarum Ecclesiarum Sede Vacante
præstari. <R>25</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT V. Circa Beneficia quid
possint Indicarum Ecclesiarum Capitula,
& quæ circa hoc possint eorum conscien-
tias aggrauare.</negEZ>
<negEZ>§. I. De resignatione in fauorem. Nu-
mer. 1.</negEZ>
<negEZ>§. II. De Permutationibus. An va-
leant Vacante Sede. Et quæ in illis con-
scientiæ grauamina. <R>38</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Frequentes in Indijs casus
circa Permutationes. Et quid juris in-
terni circa illos. <R>52</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VI. Circa dispensationes
quid Capitulum vacante Sede pos-
sit in Indijs. Et quæ inde pericu-
la conscientijs Capitularium immi-
neant. <R>62</R></negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem in homicidio an quid-
quam speciale in Indijs. <R>75</R></negEZ>
<negEZ>Circa bigamiam an etiam speciale quid-
quam. <R>78</R></negEZ>@@

<P>Circa dispensationes Matrimoniales. <R>80</R></P>
<negEZ>De peculiaribus quibusdam Facultatibus
Indiarum Episcopis conceßis. <R>86</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT VII. Nonnulla circa Ca-
pitulum Sede Vacante in Indijs percur-
runtur. <R>88</R></negEZ>
<Z>APPENDIX
<A+1>AD TITVLVM XVI.
De Clericis Indiarum.</A+1></Z>
<P>Casus specialis. <R>Num. 25</R></P>
<Z>APPENDIX
<A+1>AD TITVLVM XVII.
De Religiosis Indiarum.
TITVLVS XX.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Apostolicorum Inquisito-
rum in regnis Indiarum ob-
ligationibus.</A+1></negEZ>
<Z>CAPVT I.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>Ndicis Inquisitoribus quale circa mune-
rum receptionem conscientiæ onus in-
cumbat. <R>Num. 1.</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT II. De Inquisitorum cul-
pa, dum ex immoderantia affectuum
potestatem exercent, aut suspendunt.
17.</negEZ>
<negEZ>CAPVT III. Inquisitores Indicos
qualiter peccare poßit accidere, caussa-
rum expeditione protractâ, etiam vbi
ciuiliter agitur. <R>23</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT IV. De nonnullis alijs In-
quisitorum Indicorum obligationibus in
conscientiæ foro. <R>27</R></negEZ>
<negEZ>CAPVT V. De obligatione peculia-
ri Indicorum Inquisitorum circa Con-
cordata, quibus & Regiæ justitiæ, &
illorum potestatis sunt limites designati.
34.</negEZ>
<negEZ>Circa Primum Concordatorum Capitu-
lum. <R>35</R></negEZ>
<P>Circa Secundum. <R>37</R></P>
<P>Circa Tertium. <R>39</R></P>
<P>Circa Quartum. <R>41</R></P>
<P>Circa Quintum. <R>47</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0011.jpg/>
@@1@<SE11>INDEX TITVLORVM
<duolan 2><P>Circa Sextum. <R>50</R></P>
<P>Circa Septimum. <R>51</R></P>
<P>Circa Octauum. <R>52</R></P>
<P>Circa Nonum. <R>53</R></P>
<P>Circa Decimum. <R>54</R></P>
<P>Circa Vndecimum. <R>55</R></P>
<P>Circa Duodecimum. <R>57</R></P>
<P>Circa Decimum-tertium. <R>58</R></P>
<P>Circa Decimum-quartum. <R>60</R></P>
<P>Circa Decimum-quintum. <R>62</R></P>
<P>Circa Decimum-sextum. <R>64</R></P>
<P>Circa Decimum-septimum. <R>66</R></P>
<P>Circa Decimum-octauum. <R>68</R></P>
<P>Circa Decimum-nonum <R>70</R></P>
<P>Circa Vigesimum. <R>76</R></P>@@

<P>Circa Vigesimum-primum. <R>79</R></P>
<negEZ>Excursio breuis circa Indicas Vniuersita-
tes. <R>82</R></negEZ>
<negEZ>Circa subornationem obseruanda & nota-
bilis Resolutio. <R>94</R></negEZ>
<negEZ>De Vniuersitatibus Societatis JESV.
111.</negEZ>
<P>Circa Religiosos Resolutio postrema. <R>118</R></P>
<negEZ>Circa Vigesimum-primum Concordatorum
Capitulum alia item nonnulla. <R>122</R></negEZ>
<P>Circa Vigesimum-secundum. <R>128</R></P>
<P>Circa Vigesimum-tertium. <R>130</R></P>
<P>Circa Vigesimum-quartum. <R>135</R></P>
<P>Circa Vigesimum-quintum. <R>137</R></P>
<P>Circa Vigesimum-sextum. <R>159</R></P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0012.jpg/>
@@1@<SE12>1
<Z><A+4>THESAVRI</A+4>
<A+3>ET INSTRVCTORIS INDICI</A+3>
<A+2>TITVLVS DVODECIMVS.</A+2>
<A+3>De Priuilegiis Indorum.</A+3></Z>
<P><A+1><INI8>S</INI8>Vnt illa non pauca, & circa quæ possunt non leues diffi-<marginalia>N. 1</marginalia>
cultates occurrere: ac proinde quæ opportuna de illis visa
fuerint, discutiemus. Et de iis, quæ ad temporalia pertinent,<marginalia>Quanta|Indis à Re-|gibus pri-|uilegia cō-|cessa, &|de quibus|præsertim|disserend&#x0169;.</marginalia>
atque à Regibus concedi possunt, nihil videtur dicendum
superesse. In ordino autem ad eorum rectam & pacisicam
gubernationem multa sunt ab eisdem disposita, quæ si obser-
uentur, nihil illis vlterius exquirendum restat: & vt obser-
uatio vigeat, solicitâ est etiam monitionum repetitione
prouisum. Ultra humanæ autem prouidentiæ facultatem est omnia imperata
compleri, & præsertim ad partes longinquas directa. Quamuis certò mihi con-
stet in supremis Magistratibus zelum talis obseruantiæ feruere, & tum eos, tum
Regia Prætoria, omnia, quæ ad Indos spectant, cum omni pietate tractare, &
vt rescripta Regia executioni mandentur vrgere. Sed manus sæpiùs pares cona-
tibus imperantium cum dolore deficiunt: vnde id euenit, quod à D. Escalona
scriptum in Gazophylacio Peruuiano Lib. 1. Cap. 16. num. 1. scilicet ea, quæ mul-<marginalia>D. Esca-|lona.</marginalia>
tis cautionibus in fauorem & leuamen Indorum piè & prudenter decreta sunt à
Supremo Indiarum Senatu, & Indicis Proregibus, nuspiam benè obseruata repe-
riantur. Pro gubernatione ergo Indorum continuatum esse videtur priuilegium,
si contingat feliciter obseruari. Ex quibus specialia quædam proponit & discutit
Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 1. Cap. 27. & in Politica Lib. 2. Cap. 28. & ad<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
res temporales spectant, ac politicam agendi rationem: in quibus non est visum
distineri; quia negotium conscientiæ non ita directè concernunt, & eorum ali-
qua in decursu, aut expedita, aut quantùm necessitas requisierit, expedienda.
Sed præter illa sunt alia, quæ licet à Pontificibus summis concessa sint, Regia
dici possunt, quatenus à Regibus impetrata, vel saltem in Regio registrata Con-
silio, ac libenti animo suscepta & commendata, vt pro eorum obseruatione
Indici debeant Magistratus fauorem & auxilium Regio nomine petentibus im-
partiri. De illis ergo nobis præcipuè disserendum, pro quo sit</A+1></P>
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT I.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Priuilegia quæ aliis pro bono
sunt Indorum concessa, an In-
dorum ipsorum sint dicenda.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>2</absatz-nummer> <INI5>T</INI5>Alia sunt, quæ in ordine ad
Sacramentorum administra-
tionem spectant, vel dispen-
sationes circa alia: in hoc e-
nim interesse aliquid potest, &
ita oportet non indiscussum præterisse. Circa
quod</P>
<P>  Dico primò. Priuilegia prædicta verè & pro-<marginalia>Assertio 1.|affirmati-|ua respon-|dens quæ-|stioni.</marginalia>
priè Indorum dicenda sunt. Probatur ex doctri-
nâ P. Suarij Libr. 8. de legibus Cap. 6. num. 1. vbi
juxta receptam de priuilegiis Scriptorum senten-
tiam, ait materiam priuilegij, seu finem proxi-
mum ejus, esse commodum illud, quod præbet<-P>@@<marginalia>P. Suarez.</marginalia>

<-P>priuilegiato: quod aliquando est priuatæ perso-
næ, aliquando commune: quam differentiam
doctè exponit. Ad nostrum autem intentum sa-
tis est scire ex commodo, quod intenditur, ra-
tionem esse priuilegij desumendam. Si ergo per
illud commodum non e us, qui aliquid est fa-
cturus, sed eius, circa quem est facturus, inspi-
ciatur, hujus certè priuilegium cum omni est pro-
prietate dicendum. Tunc sic. Pontifices in con-
cessione Indicorum priuilegiorum, commodum
Indorum præsertim intendunt, quibus, vt nouel-
lis plantis, indulgendum arbitrantur: ergo pri-
uilegia propriè talia ipsorum sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Dico secundò. Priuilegia dicta, quæ nul-<marginalia>Assertio 2.|tantùm|esse illor&#x0169;,|si nullum|commod&#x0169;|aliorum|intendatur.</marginalia>
lum speciale commodum eorum, qui ministerio
aliquo sunt vsuri, respiciunt, non sunt dicenda
propriè eorum priuilegia. Probatur ex doctrinâ
dudum propositâ: quia cùm nullum commo-
dum ex talibus priuilegiis percipiant, neque illa
stare sine tali commodo possint; non videtur
quomodo dici talia queant respectu ipsorum.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0013.jpg/>
@@1@<SE13>2 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. I.
<duolan 2><-P>Licet autem ad actiones hujusmodi obeundas
soleat ad speciales qualitates sacrorum Ministro-
rum attendi, id non est satis ad propositum, ex
doctrina ejusdem Eximij Doctoris Cap. 4. Libri
citati n 1. vbi benè obseruat aliquando concedi
priuilegium alicui propter commune bonum; &
nihilominùs in eo considerari bona eius merita;
non vt merita, sed vt indicia virtutis conuenien-
tis, vt ei tale ministerium committatur. Quod
ex Cap. Mandata, de Præsumptionibus: licet ibi
de priuilegiis non agatur & quamuis ibidem di-
ctus Pater dicat priuigium tali benemerito, licet
non vt benemerito, concedi; id non est ex eo
quòd priuilegium secundùm propriam rationem
ipsi conueniat, sed ministerialiter, & secundùm
quòd per eum priuilegij commodum ad alium,
pro quo est concessum, deriuatur, vel, vt loqui-
tur Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus<marginalia>Fr. Ioan.|Baptista.</marginalia>
pro Confessariis Indorum. 2. p. fol. 119. pag. 1.
& fol. 375. pag. 2. quia per eos dispensantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Dico tertiò. Aliqua sunt priuilegia, quo-
rum licet commodum ad Indos resultet, dici<marginalia>Assertio 3.|id limi-|tans, cùm|aliquod|subest cō-|modum.</marginalia>
possunt priuilegia eorum, qui circa illos aliquod
obeunt ministerium. Ratio est: quia potest et-
iam commodum eorum Ministros attingere; pro
quo ipsa consulenda. Esse autem talia posse con-
stat ex Cap. Vt priuilegia, de Priuilegiis, cujus il-
lud initium: Vt priuilegia, quæ quibusdam Religiosis<marginalia>Cap. Vt|priuilegia</marginalia>
Romana conceßit Ecclesia, permaneant inconcussa &c.
Et statim de Confratribus, & Oblatis loquitur,
quibus specialis gratia conceditur circa sepultu-
ram tempore Interdicti, eò quòd ab ipsis in Re-
ligiosos specialià emolumenta redundabant.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Dico quartò. Differentia dicta ad id po-<marginalia>Assertio 4.|Qualis ef-|fectu ex|differentia|dicta.</marginalia>
test deseruire, vt priuilegia diuerso modo inter-
pretanda sint, juxta diuersas Scribentium opinio-
nes. Si enim Indorum sunt, & non Ministro-
rum circa illos valde fauorabiliter extendenda;
non ita circa istos; nisi quatenus fauorabilis cir-
ca hos interpretario in illorum fauorem potest
redundare. Sicut è conuerso, quando Ministro-
rum sunt. Sin autem commodum vtrique per-
sentiant, vtrimque est fauor ampliandus. Et ra-
tio est: quia fauorem esse ampliandum ex regula
Iuris habemus in 6. fauor autem & commodum
idem sunt in præsenti: ergo cùm priuilegium
propriè tale ex commodo dignoscatur; respectu
ejus fauor ampliandus est, respectu cujus com-
modum habetur; non ita in eo, qui nullum com-
modum experitur. Sed ampliatio hæc ampliùs
explicanda, & ita pro ea sit</P>
<Z><A+2>CAPVT II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Indica Priuilegia sint fauorabiliter
accipienda, augenda, & amplian-
da.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>6</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Vxta grauium Scriptorum sententiam<marginalia>Communis|differentia|priuilegio-|rum, iuxta|quam lo-|quuntur|Auctores.</marginalia>
videtur cum distinctione loquendum.
Aut enim priuilegia sunt pura benefi-
cia, quæ nulli præjudicium afferunt, nec dero-
gant juri communi, aut alicujus tertij: vel secus.
Si primum, fauorabiliter accipienda sunt, augen-
da, & amplianda, seruatâ tamen verborum pro-
prietate. Si secundum, restringenda sunt, quia<-P>@@

<-P>odium continent: odiosum enim est quod à jure
communi exorbitat, aut alicui ingenerat præ-
judicium: odia autem esse restringenda, celebris
regula juris in 6. pronuntiat. Sic. P. Suarez Lib.
8. de legibus Cap. 7. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Di-
sputat. 4. Puncto 10. & alij apud ipsos. Nihilo-
minus</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Dico primò. Priuilegia Indorum propria<marginalia>Assertio 1.|Indica latè|interpre-|tanda.</marginalia>
latè interpretanda sunt, juxta ea omnia, quæ
Doctores circa hujusmodi interpretationem af-
firmant. Sic Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3.
Cap. 26. num. 110. juxta doctrinam Tiraquelli,
& Barbosæ. Fr. Ioannes Baptista suprà. fol. 144.
pag. 2. & alij. Quod probo ex receptissimâ do-<marginalia>Probatio,|quia ce-|dit in fa-|uorem re-|ligionis.</marginalia>
ctrina apud Scriptores, juxta quam priuilegia,
etiamsi odium aliàs contineant ob rationem di-
ctam, latè interpretanda sunt, quando cedunt
in fauorem religionis, ac piæ caussæ, de quo a-
liàs dictum: & videri pro eo potest P. Suarez
suprà num. 7. P. Palaus. num. 5. apud quos alij.
Bonacina Tomo 2. Disput. 1. Quæst. 3. Puncto 7.
§. 1. num. 5. vers. Diui regulariter cum Patribus
Henriquez, Salas, Sancio, & aliis. Atqui Indo-
rum priuilegia cedunt in fauorem religionis, &
caussæ piæ: ergo amplè interpretanda sunt. Ma-
jor constat, & Minor ostenditur: quia cedunt in
fauorem fidei, & conuersionis. Indorum, vt est
compertum: vnde Pontifices id solent in conces-
sione testari, vt videri potest specialiter in Bullis
Pauli V. Vrbani VIII. & Innocentij X. quarum
exordium est, Animarum saluti. Item piæ caussæ<marginalia>Et etiam|caussæ piæ.</marginalia>
negotium agitur, quandoquidem Indi miserabi-
les personæ sunt, vt probat Dom. Solorzanus
suprà Lib. 1. Cap. 27. per totum: vbi eorum pri-
uilegia ex tali titulo ipsis conuenientia recenset.
Vnde irrefragabilis est consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Dico secundò. Idem dicendum est de pri-<marginalia>Assertio 2.|idem sta-|tuens de|priuilegiis|Ministro-|rum, si in|eorum ce-|dant com-|modum.</marginalia>
uilegiis respectu eorum quibus propriè non con-
ueniunt. Sed ministerialiter, iuxta dicta num. 3.
quando ex lata interpretatione erga ipsos fauor
in Indorum cedit commodum, sicut num. 5. di-
cebamus. Et hoc etiamsi priuilegia contra ius
commune sint, aut odium aliud videantur conti-
nere. Quod quidem eodem probandum funda-
mento, quo præcedens Assertio roborata: nam
ex eâ parte fauor religionis, & caussæ piæ habe-
tur: vnde & debeant ampliari.</P>
<P>  Dico tertiò. Si priuilegium aliquod sit contra<marginalia>Assertio 3.|negans, si|commod&#x0169;|desit.</marginalia>
ius commune, aut aliàs odiosum, ex quo nulla
vtilitas ad Ministrum veniat, non debet amplè
interprerari. Ratio videtur clara. Quia priuile-
gium huiusmodi non habet rationem talis respe-
ctu Ministri: ergo nullum est fundamentum cur
possit in ordine ad illum ampliari.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Dico quartò. Ordinariè, & vt in pluri-<marginalia>Assertio 4.|Affirmans|ordinariè|loquendo,|ob commo-|dum ali-|quod Mi-|nistrorum.</marginalia>
mum, non improbabiliter loquendo, priuilegia
etiam respectu Ministrorum possunt amplè in-
terpretari. Id probo. Nam ordinariè priuilegia
commodum aliquod Ministris afferunt: negari
enim nequit quin potestas dispensandi, & faci-
liori ritu administrandi Sacramenta, commo-
dissima Ministris sit: sic enim non solùm minor
est eorum labor, sed etiam multis anxietatibus
liberantur, dum implexas & turbatas conscien-
tias dispensationis reddunt beneficio serenas, &
in statu saluationis constituunt eos, qui sine re-
medio aliàs perituri videbantur. Quòd si dicas<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0014.jpg/>
@@1@<SE14>Priuilegia Indica an perpetua. 3
<duolan 2><-P>hoc vltimum iam in vtilitatem Indorum cedere;
primum certè non cedit tantùm, & ita locum
habere etiam in dispensationibus potest, per quas
Ministri à labore aliquo eximuntur. Accedit,<marginalia>Notanda|doctrina|ad fundan-|dam pro-|babilita-|tem Asser-|tionis.</marginalia>
vt probabile hoc sit, verosimilis Bonacinæ do-
ctrina suprà Puncto 8. num. 20. vbi ait quòd si pri-
uilegium concedatur indefinitè & generaliter,
præsumitur concessum in fauorem illius, cui fa-
cultas committitur: vt si alicui concedatur fa-
cultas ad dispensandum, vel ad audiendas Con-
fessiones indefinitè, seu cum personis indetermi-
natis. Sic ille cum PP. Suario & Sales, ac Rota
Romana: secus si concedatur personæ designa-
tæ. Cùm ergo priuilegia Ministris Indicis con-
cessa sic se habeant, dici possunt illis concessa: &
quia commodum illud non sistit in ipsis, sed ad
Indos respectum includit, ex eo dici potest am-
plè interpretanda. Et etiam quia Religiosis con-
ceduntur, si Ministri tales sint, immò & si non
sint tales, sed quæcumque personæ sacræ: quia
negotium religionis agitur, dum personæ sacræ
taliter honorantur, in quo etiam pietatis respe-
ctus admiscetur, vt dici etiam caussa pia possit.
Vnde & idem dicendum de priuilegiiis, quæ pro
Hispanis, & aliis Indiarum incolis conceduntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Dico quintò. Priuilegia dicta ex eo
quòd Regibus Catholicis videantur concessa, di-<marginalia>Assertio 5.|Fauor abi-|liter inter-|pretanda,|quia Regi-|bus Catho-|licis con-|cessa.</marginalia>
ci potest fauorabiliter esse interpretanda, etiamsi
odiosa aliàs propter adductas appareant ratio-
nes. Sic Dom. Solorzanus, & Fr. Ioannes Bapti-
sta locis adductis num. 7. & quidem quando pri-
uilegia aliqua ad eorum instantiam concessa sunt,
non videtur posse dubitari. Potest autem dici
omnia eumdem respectum habere: cùm enim
concedantur Ministris à Rege missis, siue ad
conuersionem Indorum aliàs destinatis, eidem
videntur concedi, quandoquidem communis
caussa est, & Pontifices sciunt à Regibus nego-
tium istud cum omni sedulitate tractari. Vnde
etsi non expressè, tacitè tamen ad eos videtur
directa concessio. Taciti autem & expressi ratio<marginalia>Cap. Cùm|olim,</marginalia>
est eadem, vt notant Doctores in Cap. Cùm olim,
de censibus, ibi: Cui renuntiasse tacitè videbatur.
Videndus Barbosa ibidem num. 7.</P>
<Z><A+2>CAPVT III.</A+2>
<A+1>Priuilegia Jndica an sint perpetua.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>11</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E aliquorum perpetuitate nequit<marginalia>Perpetua|quæ certa|sint.</marginalia>
dubitari, quia ita in eorum conces-
sione expressum habetur, vel sal-
tem nulla temporis limitatio adiecta, quod satis
est vt perpetua esse intelligantur, iuxta commu-
nem Doctorum sententiam. Pro quo videri po-
test P. Suarez suprà Cap. 5. præsertim numer. 2.<marginalia>Cap. De-|cet de reg.|jure.</marginalia>
Fauetque apertè regula iuris in Sexto sic habens:
Decet beneficium Principis esse mansurum. Vt ma-
neat scilicet, quando nulla est limitatio apposita
ipsi. De concessis ergo prædicto modo res est
extra controuersiam, nisi reuocata fuerint, vt
accidit in iis, quæ concessa sunt viuæ vocis ora-
culo, & in nonnullis aliis, quæ propter instan-
tiam aduersantium aliquorum esse desierunt, sic
Sede Apostolicâ conueniens iudicante. Est ergo<-P>@@

<-P>difficultas de temporalibus, qualia multa inter
Indica reperiuntur, Religiosis concessa, & præ-
sertim Societati nostræ, in quibus Religiones
multæ communicant in Indiis existentes, vnde
ad omnes ferè potest, quod de illis discusum fue-
rit, pertinere. Quamuis negandum non sit circa
aliqua, vt non communia sint, specialem diffi-
cultatem occurrere, quod non est in præsenti
disputandum: sed illud tantùm, an limitatione
temporis non obstante in eisdem adiectâ, proba-
bile aliquod fundamentum succurrat ad eorum
perpetuitatem asserendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> In quo non defuerunt qui ita cense-<marginalia>De omni-|bus senten-|tia affir-|mans pro|quo ratio 1.|ex Bulla|Pauli V.</marginalia>
rent, & quidem docti viri id probantes.</P>
<P>  Primò ex Bulla Pauli V. die 4. Septembris. An.
1606. in qua de Societate loquens sic ait: Motu
proprio, & ex certa scientia, ac mera deliberatione
nostra, deque Apostolicæ potestatis plenitudine, lau-
dabile Societatis Institutum, Constitutiones &c. Nec
non priuilegia, facultates, exemptiones, immunitates,
gratias, & indulta, à prædictis, & aliis Prædeces-
soribus nostris eidem Societati, & illius pro tempore
existenti Præposito Generali, & Religioni principali-
ter vel per communicationem concessa, qualiacumque
illa sint, Apostolica auctoritate prædicta; eorumdem
tenore præsentium perpetuò approbamus, & confirma-
mus, ac illis perpetuæ ac inuiolabilis firmitatis, ac no-
stræ, & Apostolicâ Sedis auctoritate robur adiicimus,
eaque omnia & singula innouamus, & de nouo conce-
dimus. Hæc Pontifex, ex quibus videtur effica-
citer argui posse: nam priuilegia, qualiacumque illæ
sint, Societati concessa confirmantur, appro-
bantur, & innouantur, cùm perpetuâ firmitate,
omnia & singula. Atqui priuilegia Indica sub il-
lâ vniuersalitate comprehenduntur, vt est pla-
num, sic enim indicant verba illa, Qualiacumque,
omnia, & singula: ergo perpetuæ, & inuiolabilis
firmitatis robur assequuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Nec dici potest confirmationem hanc<marginalia>Vrgetur ex|eo quòd|confirma-|tio non est|in forma|communi,|quæ specia-|lem vim|non addit.</marginalia>
esse in formâ communi, & ita specialem vim non
habere ad effectum prædictum, iuxta commu-
nem doctrinam Scriptorum in Iuris dispositione
fundatam, per quam habetur confirmationem
dictam nullum ius nouum conferre, nec valo-
rem dare priuilegio, si erat inualidum, & ita non
posse dici nouam concessionem, sed puram ro-
borationem. Pro quo videndus P. Suarez suprà
Cap. 18. præsertim num. 8. non inquam dici po-
test. Nam confirmatio dicta Pauli V. est ex cer-
tâ scientiâ, vt ex ipsius tenore constat, additis no-
uis clausulis eamdem scientiam roborantibus,
scilicet, Motu proprio, & merâ deliberatione nostrâ.
Quando autem hoc habetur, confirmatio non
est in forma communi, sed speciali, & ita habet
vim nouæ concessionis, & actum nullum reddit
de inualido validum, per Textus & Auctores
adductos ab eodem Patre. num. 12. Emmanue-
le Roderico Tomo 1. qq. regul. q. 8. artic. 4. & To-
mo 3. quæst. 23. artic. 5. §. Præterea. Pro quo &
P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disputat. 4. Puncto 2.
§. 10. & plenissimè Cardinalis Tuschus V. Con-
firmatio ex certâ scientiâ. Per quod etiam excludi-
tur id, quod de innouatione dici poterat, eam
scilicet nouum ius non tribuere, vt expressè ha-
betur in Cap. Ex parte 1. & in Cap. Quia intentio-
nis, de Priuilegiis, cuius vltimi Capitis verba<marginalia>Cap. Quia|inte&#x0303;tionis</marginalia>
sunt: Cùm innouatio nec ius nouum conferat, nec etiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0015.jpg/>
@@1@<SE15>4 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. III.
<duolan 2><-P>tollat vetus: te in eo statu esse volumus, in quotem-
pore impetratæ innouationis dignosceris extitisse. Hoc
enim similiter intelligendum est; quando scilicet
innouatio ex certâ scientiâ non est, vt videri apud
citatos potest, & præsertim apud P. Suarium Cap.
20. vbi id ex professo persequitur, & P. Quinta-
nad. suprà num. 7. vbi alios adducit. Vbi etiam
addendum per clausulam dictam. Deq&#x0301;ue Apostoli-
cæ potestatis plenitudine, haberi etiam confirma-
tionem non in formâ communi, sed speciali, &
ita priuilegia etiam abrogata concedi. Pro quo
Emmanuel Rodericus suprà cum aliis. P. Suarez
Cap. 18. numer. 6. vbi adducit Panormitanum,
Decium, & Felinum, affirmans cum illis clausu-
lam dictam esse æquipollentem cum alia, Ex certa
scientia. Videtur ergo ex dictis perpetuitas priui-
legiorum non obscurè deduci.</P>
<P>  <absatz-nummer>14</absatz-nummer> Secundò. Quia ipse Paulus V. videtur<marginalia>Secunda|ratio ex cō-|cessione spe-|ciali eius-|dem Pauli.</marginalia>
perpetuitatem priuilegiorum talium apertè con-
cessisse, vt constat ex testimonio R. P. N. Claudij
Aquauiua ad maiorem certitudinem geminato.
In responsionibus enim ad postulata Congrega-
tionis Peruuianæ celebratæ Ann. 1612. sic re-
spondet die 25. Martij, Ann. 1614. ad illud spe-
ciale, quod pro obtinenda à Summo Pontifice
priuilegiorum perpetuitate fuerat efformatum:
Curatum est cum sanctißimo, vt omnia priuilegia, quæ<marginalia>Responsum|R. P. Clau-|dij.</marginalia>
ab eius Prædecessoribus pro Indijs concessa fuerant,
sine aliqua restrictione prorogarentur, & obtinui-
mus: sicut ex Breui, quod nunc mittimus, constabit.
Sic ille: qui sequenti Anno die 5. Februarij, ita
rescribit P. Ioanni Sebastiano: No ha si do neces-
sario dar à su santidad las cartas que V. R. en vio de<marginalia>Alia eius-|dem.</marginalia>
los tres Prelados de ese Reyno, en que piden la proroga-
cion de nuestros priuilegios Indicos, por auerla ya conce-
dido su Beatitud. Hæc ille: quas responsiones
adducit P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 6. Singu-
lari 1. vbi addit dictum Breue nondum ad In-
dias peruenisse: vel quia Litteræ Apostolicæ
expeditæ non fuerunt, vel quia hoc tantùm vi-
uæ vocis oraculo concessum; vel quia (quod
certum existimat) quia Litteræ non sunt à Pon-
tifice promulgatæ: satisq&#x0301;ue existimauit ad no-
strorum priuilegiorum vsum viuâ voce esse ex-
peditas Generali nostro dixisse, vt indicare vide-
tur citatâ Epistola eiusdem ad P. Ioannem Se-
bastianum.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Quòd si dicas ab eodem Pontifice pri-<marginalia>Non obsta-|re tempora-|ralem eius-|dem Ponti-|ficis posteà|concessione&#x0303;|ex notanda|doctrina.</marginalia>
uilegia Indica quædam per illudmet tempus cum
temporis limitatione concessa, vt patet ex Bullâ
eiusdem die 16. Maij, Ann. 1624. ex quo vide-
tur incredibile eumdem sine temporis limita-
tione omnia paucos ante dies concessisse: id
certè non videtur obstare: tum quia priuilegia
dicta in foro interno perpetua sunt, & solùm
quoad externum limitatio constituta, quia pro
hoc vltimo speciales suberant rationes. Tum
etiam: quia hæc, quæ videtur in concessione<marginalia>Vide Cap.|1. de Con-|stitutionib.|in sexto.</marginalia>
contrarietas, reuerà talis non est, dum in poste-
riori concessione, in quâ est limitatio, non est
mentio prioris. Cùm enim priuilegij anteces-
sio res facti sit, & non dispositio in corpore Iuris
inserta, non est mirum si cogitationi Pontificis
non occurrat, quam tot ac tanta grauissima ne-
gotia habent indesinenter occupatam: & in ter-
minis casus prædicti ita tenet Glossa in Cap.
Generi de Regulis Iuris in 6. & Panormitanus<-P>@@

<-P>in Cap. Veniens, de Præscriptionibus numer. 12.
Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regular. Quæst.
9. Artic. 3. in fine, Cardinal. Lugo in Responsis
Moral. Lib. 1. Dub. 24. & alij: licèt contrarium
teneant P. Suarez suprà, Cap. 39. numer. 7. Pater
Palaus Disputat. 4. citatâ, Puncto 21. §. 4. nu-
mer. 14. & sequentib. cùm nonnullis aliis, quos
allegat.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Tertiò: quia priuilegia dicta latè inter-<marginalia>Probatio 3.|ex fauora.|bili inter-|pretatione.</marginalia>
pretanda sunt, iuxta dicta ergo cùm prorogata
esse constet, nec de aliqua temporis limitatione
notitia obstet, debent perpetua censeri. Quæ vi-
detur legitima consequentia. Dixi autem con-
stare: nam responsiones dictæ moralem indu-
cunt certitudinem; sunt enim R. P. Generalis
sigillo munitæ, & subscriptione notissimæ. Quòd
autem eidem plena fides adhibenda sit saltem pro
foro interno, manifestum est, tum ex doctrina
quamplurium generaliter affirmantium personæ
omni fide dignæ credendum esse in eo foro: sic
enim tenet Nauarrus in Manuali, Cap. 22. num. 82.
cum Glossa singulari in L. Titio fundus. D. de condit.<marginalia>Vni testi fi-|de digno in|foro con-|scientiæ|credend&#x0169;.</marginalia>
& demonstrat. Et in casu simili Lib. 5. Consiliorum,
Titulo de Priuilegijs, Consilio 10. num. 4. in posteriori
editione. Et in priori Lib. 3. Titulo de Testamentis,
Consilio 12. numer. 9. iuncta Glossa in Cap. Nu-
per, de testibus. Et in Cap. Placuit de Consecrat.
Distinct. 4. Pater Thomas Sancius Lib. 3. de
Matrimonio, Disputat. 37. num. 3. & 4. P. Sua-
rez suprà Cap. 24. numer. 9. qui maximè ad rem
loquitur, cùm de priuilegij probabili notitia lo-
quatur, & quod possit credi dicenti se habere
priuilegium. P. Salas 1. 2. Quæst. 96. Tractat. 14.
Disputat. 12. Sect. 7. numer. 30. P. Sà V. Testis,
numer. 1. Diana Parte 8. Tractat. 3. Resolut. 30.
Bonacina de Legibus, Disput. 1. Quæst. 3. Puncto 3.
num. 8. §. Ex quo infertur, vbi ait priuilegiarium,
cognitâ à viro fide digno priuilegij concessione,
seu dispensatione, collatâ nuntio, vel Procurato-
ri, licitè vti posse priuilegio, vel dispensatione:
quamuis hoc cognoscat ab alio quàm à nun-
tio, vel Procuratore. Si ergo, iuxta hanc<marginalia>Et R. P.|Generali|quàm ma-|ximè.</marginalia>
doctrinam, aliquis fide dignus scripsisset à
Pontifice confirmata priuilegia, illis vti in
foro conscientiæ liceret, quandoquidem con-
cessio facta esset R. P. Generali, & eius nomi-
ne Societati, qui plusquàm Procurator est.
Ergo multò certiùs id asserendum, quando
concessio rescriptione eiusdem Reuerend. P.
Generalis innotescit. Sunt etiam pro adducta
doctrina Auctores alij, quos citati adducunt,
de hoc scilicet agentes, aut de materiâ simili,
vt Cardinalis Zabarella, Panormitanus, Feli-
nus, Speculator, & plures Glossæ. Quod aliun-
de etiam roboratur: nam in Societate nullus
frui priuilegijs potest, nisi per communicatio-
nem R. P. Generalis: ergo consequenter ad
eum spectat priuilegiorum notitiam instillare:
ex quo fit credendum ipsi quoad priuilegio-
rum substantiam & modum, cum quo sunt
ab Apostolicâ Sede concessa. Illatio est cla-
ra, ex vtriusque rationis connexione: & quia
vnum est consequens seu accessorium ad aliud
tamquàm principale. Pro quo videri potest P.
Suarius suprà, Cap. 11. numer. 7. & P. Sancius
suprà etiam, Lib. 8. Disput. 2. num. 2. cùm Felino,
quem citat.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0016.jpg/>
@@1@<SE16>Priuilegia Indica an perpetua. 5
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Quartò argui potest: nam vt vidimus<marginalia>Quarta|ratio ex|concessione|quorumdā|priuilegior&#x0169;|sine tempo-|ris limita-|tione.</marginalia>
num. 15. Paulus V. concessit duo priuilegia per-
petua in foro conscientiæ, & in graui satis mate-
riâ, videlicet circa dispensationes in gradibus
prohibitis cum eximiâ generalitate, in gradibus
inquam non prohibitis iure diuino: ergo valde
credibile est circa alia, quæ non ita inusitata sunt,
similem intentionem habuisse. Consequentia<marginalia>In priuile-|gijs quomo-|do fieri ex-|tensio pos-|sit.</marginalia>
probatur: nam licet communis sententia sit in
priuilegijs non fieri extensionem de casu ad ca-
sum, siue de personâ ad personam, & etiam
de maiori ad minus non connexum cum illo:
nihilominus probabile est, suffragantibus con-
iecturis, extensionem fieri posse, seu potiùs
de vno ad aliud argumentari. Sic enim docet P.
Suarez suprà Cap. 28. in fine, cùm Baldo & Ia-
sone, dum ait vnum priuilegium posse per aliud
explicari, & quod in vno deficit, per aliud sup-
pleri. Atqui constat priuilegia Indica proroga-
ta, licèt de perpetuitate non constet: ergo per
alia, quæ vt perpetua concessa sunt, & in materiâ
minùs dispensabili, conuenienter possunt expli-
cari.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Tandem probari positio ista potest ex<marginalia>Vltima, ex|fauore fidei|& caussæ|piæ.</marginalia>
dictis Cap. præcedent. priuilegia scilicet fauorabili-
ter interpretanda, quando id cedit in fauorem
fidei, & caussæ piæ; quod Indicis vidimus spe-
cialissimè conuenire: atqui perpetuitas illorum
est fauor specialis in magnum Indorum commo-
dum redundans: ergo debet pro illâ iudicari,
& vt non sit necessarium extensione vti, vel ad
sententias minùs probabiles confugere, in con-
cessione Pauli V. de quâ num. 12. vis potest fieri<marginalia>Ex Bullâ|Pauli V.|noua vis.</marginalia>
specialis, & maximè in verbis illis: Qualiacum-
que illa sint. Pro quo est doctrina Doctoris exi-
mij citato Cap. num. 14. vbi sic ait: Est consideran-
dum, aliud esse deriuare priuilegium de vno ad aliud
per similitudinem rationis, quod non licet: aliud verò<marginalia>Et obser-|uanda P.|Suarij do-|ctrina.</marginalia>
ita illud interpretari, vt plura comprehendat, quàm
in superficie verborum appareat; quod licet quando
ratio suadet, &c. Sic ille: si ergo licet quando ra-
tio suadet, & suadet quando est caussa pia, de
quâ ille loquebatur, licèt verba in suâ obuiâ
significatione id non indicent; multò id ve-
rius erit, quando verba id indicant ob suam
vniuersalitatem, & etiam caussa non solùm
pia, sed piissima est, vt in casu nostro. Nihilo-
minùs</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Dico primò. Priuilegia Indica non sunt<marginalia>Assertio 1.|negans per-|petuitatem.</marginalia>
generaliter perpetua, sed illa tantùm, quæ sine
limitatione temporis concessa sunt. Sic P. Quin-
tanad. suprà, vt sibi indubitatum, quod & pariter
alij censuerunt, & censerent pariter omnes, nisi
vir doctus, & magnæ auctoritatis circa hoc non-
nullorum promptiores plus iusto spiritus exci-
tasset. Quia verò totum hoc ex concessione est
Pontificis deducendum, si ostenderimus nullam
extare, statim ex eo Assertio nostra stabilita re-
manebit. Arguo igitur: nam vt priuilegia lapsu<marginalia>Ratio vr-|gens pro|illa.</marginalia>
temporis finita, confirmata, & pro determinato
tempore concessa, perpetua, sicut & priora illa
censeantur, debet ex aliquo authentico funda-
mento confirmantis innotescere: atqui nullum
datur in præsenti: ergo asserere id non possu-
mus, neque asserentibus fidem probabilem ad-
hibere. Maior est certa; quia totum hoc nego-
tium ex voluntate Pontificis pendet, quæ non-<-P>@@

<-P>nisi externis potest indicijs declarari. Si ergo,
quia temporalia esse priuilegia vult, ita declaret,
& ita accipimus: vt perpetua sint, proportiona-
ta etiam esse significatio voluntatis debet. Mi-
nor autem ostenditur refutatione eorum, quæ ad
coniecturam fundandam afferuntur, & sunt à no-
bis superiùs roborata.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> In primis Bulla Pauli V. nihil iuuat:<marginalia>Bullam|Pauli V.|nihil iuua-|re.</marginalia>
nam ea promulgata, & à Societate accepta, neque
à viris doctissimis, neque à R. P. Generali do-
ctissimo etiam, & in rebus ad Societatem spectan-
tibus versatissimo, tale quid est in eâ deprehen-
sum: vnde & in Indiis pro confirmatione est
instanter conclamatum, & ab ipso R. P. Generali
solicitè procurata. Quod ergo in eâ de confir-
matione & innouatione omnium priuilegiorum
dicitur, non est ad Indica extendendum, sed ad
alia applicandum, quæ ad corpus Societatis perti-
nent, quam Pontifex contra turbatores ex turbu-
lento ambitionis spiritu, aut alio non secundùm
scientiam, defendere satagebat. Communis er-
go caussa, non Indica, cuius ratio specialis erat,
agebatur. Et quidem R. P. Generalis sic intel-
lexit, ad quem spectat ea, quæ ad praxim in So-
cietate occurrunt, declarare, vt habetur in Decreto<marginalia>Potestas|Generalis|in Societa-|te.</marginalia>
19. Congregationis Generalis 4. & Canone 21. Vbi
licet de declaratione tantùm circa Constitutio-
nes & Decreta sermo sit, eadem est de aliis ratio,
iuxta plenissimam illam potestatem, quam habet
supra Societatem, de quâ in Formula Instituti
approbati à Julio III. vt in eius Bullâ habetur,
quæ incipit: Exposcit debitum. Cùm autem sic
intellexerit, nulla certè amplior in Societate licet,
quandoquidem nullius priuilegij vsus licitus est,
nisi ab eodem fuerit R. P. Generali concessus, vt
determinat Gregorius XIII. in Bullâ, quæ inci-
pit, Decet Romanum Pontificem. Id autem quod
à R. P. Claudio ita iudicatum est, omnes alij suc-
cessores similiter iudicarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Quòd si dicat quispiam aliud esse vsum<marginalia>Euasio, ex|vsu tan-|tùm nega-|tio præclu-|sa.</marginalia>
non licere, & aliud facultatem radicalem ad illum
deesse in eo, ad quem spectat, licentia pro ipso:
& ita R. P. Generalem negare vsum, quod autem
ad potestatem attinet probabiliter posse disputa-
ri. Id certè non satisfacit; quia R. P. Generalis
non solùm indicauit non licere vsum, sed pote-
statem in se ad illum nullam residere, idque &
suo, & aliorum Patrum doctrinâ præstantium
iudicio. Ad praxim autem rectæ gubernationis<marginalia>Ad pra-|xim guber-|nationis|quid spe-|ctet.</marginalia>
etiam spectat prohibere vsum priuilegij non so-
lùm veri, sed quod probabile alicui videri po-
terat, tamquàm improbabilem: cùm ex per-
suasione probabilitatis vsus talis grauia inconue-
nientia sequi possint: sicut circa Bullæ Cruciatæ
vsum à Congregat. 6. factum. Decreto 5. & circa
paruitatem materiæ in genere luxuriæ, ac noti-
tiæ vsu ex Confessione habitæ à R. P. Claudio.
Licèt autem Declaratio talis non extet circa ca-
sum, de quo loquimur, per Ordinationem ali-
quam intimata; judicium tamen adeò constans
& indubitatum arguit à R. P. Generali Bullam
prædictam juxta illius proprium fuisse intelle-
ctum acceptam, quem potuit tum ex tenore
Bullæ ipsius, tum ex antecedentibus & conse-
quentibus, atque etiam ex amicabili Pontificis
conuersatione percipere, apud quem magnam æ-
stimationem constat habuisse.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0017.jpg/>
@@1@<SE17>6 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. III.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Iam quod ex rescriptionibus R. P. Ge-<marginalia>Ex rescri-|ptionibus|P. Claudij|nihil habe-|ri, quod|vigeat.</marginalia>
neralis Claudij adducitur, omni est robore de-
stitutum. Et inprimis discursus Patris Quinta-
nad. neutiquam admittendus, dum ait Breue il-
lud, de quo agit R. P. Claudius, & se mittere te-
statur, ad Peruuium non peruenisse, sed id, quod
ex eodem est positum num. 14. contigisse. Non
enim fuisse expeditas Litteras ex verbis R. P. Ge-
neralis ibidem adductis manifestè refellitur: Sicut
ex Breui, quod nunc mittimus, constabit. Fuit ergo
Breue, ac proptereà Litteræ expeditæ. Per
quod etiam manifestè conuincitur, quod de con-
cessione per viuæ vocis oraculum affirmatur. Id
autem quod additur de concessione & expeditio-
ne Litterarum, cùm tamen promulgatæ non
sint, & tantùm R. P. Generali viuâ voce signi-
ficata concessio, verbis eisdem improbandum.
Cùm enim dicat se Breue mittere; erga illius
expeditionem dubitatio esse non potest, & ita
non sola est voce à Pontifice significata conces-
sio: neque Epistola ad P. Ioannem Sebastia-
num missa id vel leuiter insinuat: vt mirum sit
citatum Auctorem in illâ indicium, quo existi-
mationem firmaret suam, quam & certum repu-
tat, inuenisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>23</absatz-nummer> Si dicas intercidisse Breue inter nauiga-<marginalia>Effugium|aliud ex|deperdito|Breui in|nauigatio-|ne præclu-|sum.</marginalia>
tionum pericula. Benè id quidem stare posset, si
litteræ simul missæ non peruenissent. Quin et-
iam quòd admonitus R. P. Generalis de illius a-
missione, exemplar aliud annis sequentibus de-
clinasset: aut saltem de certâ illius amissione te-
stimonio reddito, quid esset in eâ caussâ facien-
dum Prælatus solertissimus prouidisset. Si quis
tamen cogitet Breue iam traditum, & iamiam<marginalia>Cogitatio|alia di-|spuncta</marginalia>
mittendum, ob rationes aliquas repetitum, &
suppressum, irrefragabili instantiâ refellendas.
Nam idipsum scripsisset R. P. Generalis, & quod
de missione scripserat, reformasset: & prætereà
in Epistola ad P. Ioannem Sebastianum affirmat
ille à Pontifice obtentam prorogationem; ea au-
tem post ann&#x0169; ferè elapsum scripta est à respon-
sione alia ad Congregationis postulata, in quâ se
Breue mittere, vt vidimus, attestatur: quantùm
scilicet spatij est inter 25. Martij Ann. 1614. &
5. Februarij Ann. 1615. Non ergo fuerat Breue
repetitum, & suppressum.</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo videtur necessariò dicen-<marginalia>Missum|Breue, &|ad Indias|peruenisse|monstratur</marginalia>
dum Breue dictum ad Peruuium peruenisse, &
esse illud, quod duo perpetua priuilegia continet,
de quibus num. 17. licèt nonnulla alia tempora-
lia eisdem misceantur. Quod ex eo ostenditur:
nam illud per idemmet tempus expeditum, quo
de prorogatione priuilegiorum agebatur, &
quo R. P. Generalis scripsit à se mitti, Anno vide-
licet 1614. & receptum in Peruuio simul cum
prædictis rescriptionibus testatur P. Ioannes Pe-
rez Menacho Disputat. 4. de Priuilegiis, Dub. 8. eo-
dem tempore scribens, licèt existimans Breue
aliud remittendum pro generali prorogatione:
vnde ait: Himos recibido el Breue de los vnos, y no
de los otros. Cùm ergo R. P. Generalis dicat se
Breue prorogationis mittere, & non aliud mit-
tat prædictum, ad illud est, quod de obten-
tâ prorogatione semel & iterùm pronuntiat,
referendum. Cùm præsertim de alio non mis-
so, & de ratione cur non mittatur, nullum
verbum addat; addendum sanè, si extaret Bre-<-P>@@

<-P>ue illud, vt superiùs arguebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Contra hoc tamen Primò videntur ver-<marginalia>Obiectio 1.|contra re-|solutionem|elisa.</marginalia>
ba eiusdem R. P. Generalis apertè militare, dum
ait curatum à se vt omnia priuilegia, quæ à Præ-
decessoribus Pauli V. fuerant concessa, sine re-
strictione vllâ prorogarentur, & ita obtentum,
vt ex Breui constare poterat, quod mittebat.
Omnia ergo, & non duo illa tantùm sine limita-
tionibus prorogata. Sed hoc facilè dilui potest;
non enim ait à se obtentam omnium prorogatio-
nem, sed quatenus ex Breui constare poterat:
Vt ex Breui, quod nunc mittimus constabit, & qui-
dem quia circa illa specialis difficultas esse pote-
rat, & quæ præcipuè in Indiis desiderabantur, &
ideò etiam sunt singulariter postulata, omnium
prorogationem se obtinuisse asseruit, quia alio-
rum prorogatio ex Bullâ 1610. iam habebatur.
Nec duo tantùm sunt, vt dicitur, sed plura vt ibi-
dem videri potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Argui etiam secundò potest ex eo quòd<marginalia>Obiectio 2.|conuulsa.</marginalia>
Bullæ citatæ Data posteriore est rescriptione R.
R. Generalis: scribit enim ille die 25. Martij;
cùm tamen Bulla die 16. Maij eiusdem anni fuerit
expedita. Quomodo ergo dicere potuit: Vt ex
Breui, quod nunc mittimus constabit, cùm illud post
tot dies fuerit expeditum? Sed & hoc potest
non incongruè cum veritate componi, si dica-
mus prorogationem obtentam à R. P. Generali
quando ita scribebat, sed non acceptum Breue:
quia tamen accipiendum certò sciebat, potuit ita
anticipatè scribere, & Breuis expeditionem per
dies illos intercurrentes expectare: vt enim antè
non fuerit expeditum caussæ aliquæ obstare, de
quibus non constat, potuerunt. Potuit ergo R.
P. Generalis scribere, & eius litteræ non statim
transmitti, sed post Breuis receptionem. Sic enim
accidere non rarò solet: respondetur enim vbi
primùm vacat, & scripta expectatis opportunita-
tibus transmittuntur: præsertim cùm Congre-
gationum postulatis responsiones adhibentur,
quæ Procuratoribus Prouinciarum tradi solent.
In occasione autem prædictâ Procurator ex Pe-
ruuio missus inter nauigandum interijt, vnde po-
stulatorum responsiones potuerunt aliquantu-
lum retardari. Fuit autem Procurator Pater
Christophorus de Ouando, vir fortunâ dignissi-
mus meliore. Sed vndecumque mors iusto acciderit,
bona est; quod apud D. Augustinum me legisse
recordor.</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Ex dictis ergo planè conuincitur pro<marginalia>Probatio|concludi-|tur.</marginalia>
perpetuitate priuilegiorum nullum firmum ex
rescriptionibus R. P. Generalis haberi præsidium,
quandoquidem tota aduersantium vis ad Breue
illud, de quo ille testatur, reuocatur: atqui ex
illo non omnium, sed aliquorum perpetuitas ha-
betur: ergo corruit quidquid in eo esse pote-
rat firmamenti: cùm ex ipso voluntas Pon-
tificis satis habeatur perspecta, ad quam, vt
diximus, tota est huius negotij substantia refe-
renda.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Nec tertium, quod afferebatur; ali-<marginalia>Tertij ar-|gumenti|dilatio.</marginalia>
cuius potest esse momenti, quòd scilicet proro-
gatio, de qua certum R. P. Generalis testimo-
nium extat, debeat latè interpretari. Cùm enim
quod ad prorogationem spectat, iuxta tenorem
Breuis, ad quem se refert, intelligendum asserat
verbis illis: Vt ex Breui, quod nunc mittimus, con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0018.jpg/>
@@1@<SE18>Priuilegiorum Indicorum tempus vt computandum. 7
<duolan 2><-P>stabit: & in Breui quid circa perpetuitatem ha-
beatur, sit adeo manifestum; interpretationi di-
ctæ locus nullus esse potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Neque quartum plus vrget, ex quibus-<marginalia>Evolutio|Quarti.</marginalia>
dam enim cum perpetuitate concessis, contra-
rium potiùs videtur deducendum: quia exceptio
firmat regulam in contrarium. Pro perpetuitate
autem in duobus præcipuis est specialis ratio,
quam adducit Pontifex in Breui eodem; natura-
lis scilicet inclinatio Indorum, & pristina con-
suetudo matrimonia in gradibus prohibitis cele-
brandi. Potest quidem vnum priuilegium per<marginalia>Vnum pri-|uilegium|vt expli-|candum|per aliud.</marginalia>
aliud explicari, quando dubia illius intelligentia
est; vbi autem clara, non debet per contrariam
dispositionem ad oppositum sensum detorqueri,
quia in claris non est locus coniecturis. l. Conti-
nuus. §. Cùm ita D. de verbor. obligat. Vltimum<marginalia>Vltimum|nullius esse|momenti.</marginalia>
etiam prorsus enerue est propter iam dicta. Li-
cet enim verba priuilegij fauorabiliter explicari
possint, & ad aliquid applicari, quod verborum
significatio non videtur præseferre; id tantùm ha-
bet locum, quando non constat de mente con-
cidentis, vt constare iam vidimus in præsenti.
Vnde</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Dico secundò. Non videtur probabilis<marginalia>Assertio 3.|Oppositum|non videri|probabile.</marginalia>
aduersa positio. Sic R. P. Generalis, & quam-
plures viri docti Societatis, qui circa hoc dubita-
tionem nullam inuenerunt, & præsertim Peru-
uiani, vnde pro impetranda prorogatione effi-
caciter insisterunt. Pro eodem P. Quintanad. su-
prà num. 8. dum indubitatum affirmat. Quod et-
iam ex eo extenditur, quia cùm pro stabiliendâ
probabilitate doctum fuisset elucubratum scri-
ptum, & Romam transmissum, minimè tale vi-
sum est, quod debuerit ad securam praxim ap-
probari, vnde & pro obtinendâ prorogatione
post expletum illorum terminum, specialem Pa-
tres omnes Generales diligentiam præstiterunt.
Quia verò circa hoc obliuionis aliquid, aut ne-
scio quid aliud interuenit, post Vrbani Octaui
progationem expletam vsus aliquorum tempora-
lium priuilegiorum cessauit, donec ab Innocen-
tio X. est impetrata; & quidem ante expletum
tempus, sed ita proximo illius termino, vt Lit-
teræ opportunè in Indias non potuerint perue-
nire. Non ergo probabilis est praxis iudicata.
Quia verò erunt fortè aliqui contrarium sentien-
tes; si docti sunt, ipsi viderint: si indocti, caueant,
& ita ad doctiorum consilium pręstabit accurre-
re: de rebus enim agitur, in quibus magnum est
momentum collocatum.</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quomodo currat tempus Jndicorum
priuilegiorum; vt certi prorogatio-
nis termini possint assignari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>31</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca quinque Bullas versatur præ-<marginalia>Quinque|Bullæ, cir-|ca quas|difficultas|computa-|tionis.</marginalia>
sens difficultas, & ex iis, quæ circa
illas dicenda, ad similes futuris con-
cedendas temporibus poterit consonum iudicium
efformari. Prima est Pauli V. quæ incipit, Ani-
marum saluti. 11. Februarij. Ann. 1610. cuius illa
est clausula: Præsentibus ad viginti annos à data præ-
sentium inchoandos tantùm daturis. Secunda eiusdem<-P>@@

<-P>die 6. Maij, Ann. 1614. in quâ sic dicitur circa
facultatem dispensandi, quæ Ordinariis conce-
ditur, cum assessione tamen Patrum Societatis.
Ad viginti tamen annos à data præsentium computan-
dos. Tertia est Vrbani Octaui die 15. Septembris.
An. 1629. cuius finalis clausula sic habet: Præ-
sentibus ad viginti annos ad finem aliorum viginti
annorum, ad quos similes gratiæ à felicis recordationis
Paulo Papâ V. prædecessore nostro, concessæ fuerunt,
inchoandos, tantùm duraturis. Quarta eiusdem die
17. Septembris anni eiusdem, in qua similiter lo-
quitur. Quinta Innocentij X. die 1. Martij. An.
1649. quæ sic clauditur: Præsentibus ad viginti
annos à fine aliorum viginti annorum, ad quos simi-
les gratiæ à fel. record. Vrbano Papâ Octauo concessæ
fuerunt, inchoandos, tantùm valituris. Circa quas
Primò dubitari potest quomodo sit dies Datæ
computandus; quæ difficultas communis est, sed
breuiter expedienda.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Dico primò. Tempus dictum computan-<marginalia>Assertio 1.|Diem Da-|tæ non cō-|putandum|in termino.</marginalia>
dum est fauorabiliter, & ita taliter, vt dies, à quo
terminus statuitur, non computetur in termino.
Hoc probatur Primò ex doctrina, quam multi
Scriptores probant, & de qua Nos Cap. 2. iuxta
quam priuilegia, quæ cedunt in fauorem Reli-
gionis & piæ caussæ, fauorabiliter, amplè, & la-
tè intepretanda sunt: quod quidem in ordine ad
durationem specialiter accipiendum, bene aduer-
tit P. Quintanad. Tract. 6. Singulari 3. numer. 6.
Atqui computatio prædicta fauorabilis est: ergo
iuxta eam interpretatio facienda. Deinde pro-<marginalia>Ex cōmu-|ni doctrina|ostenditur.</marginalia>
batur ex multorum sententia asserentium diem à
quo incipit terminus, non computari in termino.
Sic tenet Matienzus in Libr. 5. Recopilat. lege 7.
Glossa 6. num. 1. Vbi adducit Didacum Castelli,
P. Henriquez Libr. 13. Cap. 18. numer. 6. & alij<marginalia>Quando|currat tem-|pus de mo-|mento ad|moment&#x0169;.</marginalia>
Prætereà. Quia licet communis resolutio sit tem-
pus per legem designatum intelligi de momento
ad momentum; multorum tamen sententia est
id intelligendum quando tempus statuitur ab a-
ctu, & non à die actus. Sic Tiraquellus, Scaccia,
& Gironda, quos adducit & sequitur Barbosa in
Collectaneis ad Decretales Lib. 2. Tit. 27. Cap. 15.
num. 2. & Lib. 4. Tit. 1. Cap. 9. num. 4. Atqui in
nostro casu Paulus V. in vtraque Bulla ait Data
præsentium inchoandos, & computandos. Inchoan-
dos quidem in primâ, computandos in secundâ:
ergo dies ipse Datæ non debet computari.</P>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Quia verò dies communiter loquendo<marginalia>Dies an esse|debeant|naturales;|vbi inte-|gros non|futuros|statuitur.</marginalia>
iuxta Iuris dispositionem naturalis intelligitur,
scilicet 24. horarum, primus dies ita computan-
dus est vt videri potest apud P. Henriquez suprà.
Quod tamen mihi in casu, de quo loquimur, in-
verosimile prorsus apparet: vt scilicet si Edictum
iubeat denuntiari aliquid intra sex dies, & publi-
cetur horâ decimâ antemeridianâ, die sequenti
eadem hora dies primus obligationis debeat in-
choari. Nam dies publicationis proptereà non
computatur, quia non est integer, vnde exclusus
videtur, vt eo exacto, dies obligationis currere
censeatur. Quod ergo de horâ dicitur, sine suf-
ficienti fundamento videtur affirmari: nisi fortè
alicubi ita sit vsu receptum, qui debet esse pro
lege.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Solent autem Bullæ priuilegiorum serò<marginalia>A die scie&#x0303;-|tiæ com-|putandum.</marginalia>
ad Indias peruenire, ob ingentem distantiam, &
nauigationis discrimina; vnde alia oritur difficul-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0019.jpg/>
@@1@<SE19>8 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. IV.
<duolan 2><-P>tas, an à die Datæ debeant currere, an verò à die<marginalia>tempus|multorum|sententia.</marginalia>
scientiæ. Et à die scientiæ tempus priuilegij com-
putandum, valde recepta est Doctorum senten-
tia, quæ ex eo colligitur, quòd ex tunc incipiat
effectum habere, cùm donatio quædam sit, tunc
effectum habens, cùm acceptatur, vt docent
quamplures adducti à P. Palao Tomo 1. Tract. 3
Disput. 4. Puncto 3. §. 2. num. 3. ex quo P. Quin-
tanad. suprà num. 8. Pro quo tamen</P>
<P>  Dico secundò. Priuilegia pro Indiis simplici-<marginalia>Assertio 2.|Admitit-|tur illa,|cùm non|designatur|tempus in-|ceptionis.</marginalia>
ter concessa, si limitationem aliquam non ha-
beant in designatione temporis, à quo currere
concessio debeat, à die scientiæ debent inchoari.
Sic colligitur ex citatis, & videri pro eo potest
P. Quintanad. Tomo 1. in Appendice Tract. 2. Sin-
gulari 3. Ratio est. Primò, quia recepta senten-
tia ita, vt vidimus, generaliter tenet. Secundò,
quia fauorabiliter, vt ostendimus, debet fieri in-
terpretatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>35</absatz-nummer> Dico tertiò. Hæc notitia non debet es-<marginalia>Assertio 3.|Notitiam|non esse|respectu|singulorum|æstimandā.</marginalia>
se respectu cuiuslibet, ad quem potest priuilegij
vsus pertinere. Quod ex eo probo: nam si id ita
contingeret, magna esset confusio, cùm ad singu-
los valdè serò posset notitia peruenire, & ita qui-
dam essent priuilegiati, alij priuilegio destituti:
& ij possent dispensare, & alia magni momenti
obire inferiores multò quàm alij, ad quos no-
titiam priùs accidit peruenisse. Deinde. Priuile-<marginalia>Instar leg&#x0169;|facienda|publicatio.</marginalia>
gia sic concessa cùm sint pluribus communia,
instar legum publicanda sunt; aliàs non erit via
conueniens & accommodata, per quam possint
ad praxim applicari: atqui necessarium non est
legem singulariter intimari, vt omnes Scriptores
affirmant: ergo neque priuilegium. Cùm ergo
priuilegia ista promulgari in Romanâ Curiâ non
soleant, ad Indicos spectat Prælatos de conue-
nienti promulgatione prouidere, iuxta id, quod
Auctores dicunt adducti à Bonacina Disputat. 1.
de legibus Quæst. 1. Puncto 4. num. 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>36</absatz-nummer> Dico quartò. Quando in Bullâ priuile-<marginalia>Assertio 4.|Cùm à|die Datæ|dicitur,|inde com-|putationem|faciendam.</marginalia>
gij dicitur, A die Datæ, vel quid simile, ab eo est
computatio temporis facienda, & non à die no-
titiæ. Sic de Iubilæis loquens P. Quintanad. su-
prà Dub. 3. num. 4. affirmans circa hoc dubium
esse non posse. Quod cùm ita sit, non est con-
sequens quod ipse tradit Singulari 3. citato. num. 8.
vbi ait quòd si ad Indiarum incolas huius proro-
gationis notitia accederet iam dui transactis pri-
mis viginti annis, à quorum fine secundi viginti<marginalia>P. Quinta-|naa incon-|sequenter|locutum|ostenditur.</marginalia>
quinque incipiebant: tunc inchoandos ab anno
& die, in quo notitia accessit; nam ignoranti non
currit tempus. l. Quamdiu. C. Qui admitti ad bono-
rum possess. quod Flamminius, & Caldas Pereira
præsertim obseruant. Cùm enim in prædictis
prorogationibus sic dicatur, Ad viginti annos, à
fine aliorum &c. non alia est ratio de illis, quàm
de prioribus, ad quas referuntur; & pro inchoa-
tione non dies notitiæ, sed finis aliarum con-
cessionum assignatus. Neque enim alio modo
volunt Pontifices currere tempus, neque maio-
rem fauorem concedere, cùm expressè fateantur
se priorem Pontificum vestigiis inhærere. Vbi
& locum habet doctrina, quam citatus Auctor
adducit. num. 8. quòd scilicet dictio Similis, & Si-<marginalia>Dictiones|Similis, &|similiter,|quam ha-|ebant vim.</marginalia>
militer, qua Pontifices vtuntur, ostendit simili-
tudinem facti & modi, iuxta Socinum, Alberi-
cum, & alios. Ego quoad tempus concessionis<-P>@@

<-P>non est diuersitas: quæ sanè, si daretur: esset no-
tabilis; quia à Data vsque ad tempus notitiæ
magna possunt spatia interponi: vnde si illa non
computantur, notabilis interuenit differentia, &
ita similitudo non seruatur quoad factum & mo-
dum, neque æqualitas & identitas, quam dila-
tiones illæ significant, iuxta eumdem & alios ci-
tatos ab ipso. Qui etiam num. 5. iuxta nonnul-
los, quos citat, tradit quòd prorogatio videtur
facta cum clausulis & qualitatibus, quæ inerant
termino prorogato: ex quibus vna præcipua est
computatio, vt scilicet à die vltimo vnius incipiat
alius, pro quo & Nos in superioribus. A fine ergo,
& non à notitiâ, annorum numerus compu-
tandus.</P><marginalia>Modus|computa-|tionis à P.|Quintana|propositus.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>37</absatz-nummer> Iam circa ordinanda tempora dictarum
Bullarum, & assignandum in particulari vnius
Bullæ finem, & alterius initium, vt deprehen-
damus quot anni præterierint, quot sint reliqui,
vitandus error, qui apud P. Quintanam occurrit
citato Singulari 3. n. 6. vbi ait priuilegia, quæ ex
concessione Gregorij XIII. durarunt vsque ad
Annum 1603. extensione Gregorij XIV. an-
norum scilicet viginti, durasse vsque ad Annum
1623. Prorogatione autem Pauli V. eorum sal-
tem priuilegiorum quæ in Bullâ Vrbani VIII.
iam relata testantis illa concessisse, siue oraculo
authentico, siue Litteris expeditis, & non pro-
mulgatis, siue ad Indias non prolatis, ad alios
viginti annos, vsque ad Annum 1643. accesse-
runt. Et tandem ex vltimâ Vrbani extensione ad
alios viginti, vsque ad Annum 1663. non expi-
rabunt. Addere poterat per nouam extensionem
Innocentij X. vsque ad Annum 1683. priuile-
gia eadem permansura. Nam & Bullam dictæ
concessionis ad litteram proponit. Tract. 7. Sin-
gulari vltimo. Pergit autem, & nescire se ait an
eadem computatio admittenda quoad priuile-
gia, quæ à Gregorio XIII. solum vsque ad An-
num 1589. sunt extensa: qualia sunt, quæ repe-
riuntur in V. Baptismus, Bulla C&#x0153;næ, Compositio,
Dispensatio. §. 1. 2. 3. 4. & 7. ac V. Ordines §. 1.
Quòd si ea in hac Vrbani Bullâ extent, ablatis
viginti quatuor annis ab Anno 1589. ad 1603.
procedentibus, Anno 1642. iam expirarunt.
Quòd si tandem computemus hos viginti an-
nos ab expeditione Bullæ Pauli V. quæ iuxta
testimonia à R. P. Generali missa, facta videtur
Ann. 1614. priuilegia quæ extant in Bullâ Vr-
bani VIII. vsque ad Annum 1654. tantùm vi-
gent. Sic ille; quæ cùm supra incertas supposi-
tiones cadant, & ex minùs exactâ Bullarum no-
titiâ, nequeunt ad certum formandum iudicium
deseruire. Quare</P>
<P>  <absatz-nummer>38</absatz-nummer> Dico quintò. Computatio annorum cir-<marginalia>Assertio 5.|modum|prædictum|computa-|tionis er-|rantem ex-|pungens,|& certam|statuens.</marginalia>
ca præfatas Bullas, iuxta earumdem est conces-
siones facienda. Et in primis in ordine ad illam
nulla est habenda ratio concessionis cuiuslibet
ante Bullas Pauli V. cum temporis limitatione:
nulla enim vltra Annum 1603. progressa est, vt
ex Compendio constat. Neque ad illum autem
plures extant Gregorij XIII. nulla autem Gre-
gorij XIV. aut alterius ex iis, qui Paulum V.
præcesserunt: licet à Gregorio XIV. proroga-
ta priuilegia Anno. 1591. die 27. Septembris affir-
met P. Quintanad. Singulari 3. num. 1. cuius ta-
men prorogationis nulla in priuilegiis mentio,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0020.jpg/>
@@1@<SE20>Circa Bullam Innocentij X pro gubernio Societatis. 9
<duolan 2><-P>nulla in Indiis notitia: cuius & Paulus V. me-
minisset, quandoquide&#x0303; durabant illa Anno 1610.<marginalia>Bullam|Gregorij,|XIV. non|curandam.</marginalia>
sicut & alij Pontifices concessionum durantium
meminerunt. Sed non neganda illa, quia & eius,
vti in Compendio veteri contentæ meminit Fr.
Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confes-
sariis Indorum. fol. 151. Cùm ergo concessiones
Pauli V. ab aliorum concessionibus non pen-
deant, perinde habendę acsi minimè pręcessissent.
Bulla ergo Ann. 1610. vsque ad Annum 1630.
vim habuit, iuxta Datam & terminum in eadem
assignatum. Bulla autem Secunda Anni 1614.
vsque ad Ann. 1634. Altera autem Bulla num-<marginalia>Neque|Pauli V.|nescio quā.</marginalia>
quam in Indiis visa, minimè curanda est, vt iux-
ta illam fieri aliqua computatio queat, iis præ-
sertim attentis, quæ à Nobis dicta sunt, à num. 24.
neque talis Bulla ab Vrbano VIII. visa, si verè
extitit, cùm omnino suppressa sit, neque illius
ipse faciat mentionem, sed aliarum similia priui-
legia continentium, vnde & ipsarum exordium
est idem per verba eadem. Iuxta hæc ergo Bulla
Vrbani VIII. respondens Bullæ priori Pauli V.
finem habuit Anno 1650. alia autem respondens
secundæ, Anno 1654. cumque Innocentius X.
concessionem suam à fine concessionum Vrbani
VIII. per viginti annos inchoandam decernat, si-
milis est computatio facienda, vt alia priuilegia
Anno 1670. alia Anno 1674. terminentur. Hæc
clara sunt & expedita: quidquid autem pro com-
putatione à prędicto Auctore additur, minimè est
curandum, quia in certis ex defectu notiæ niti-
tur coniecturis: immò quia etiam multa ex illis
nequeunt sustineri. Et hæc sic generaliter dicta
sufficiant in præsenti; agentes enim de priuile-
giis in particulari majorem prædictis lucem adii-
ciemus.</P>
<Z><A+2>DIGRESSIO.</A+2>
<A+1>Circa Breue Innocentij X. nouam formam
in Societatis gubernatione statuentis.</A+1></Z>
<P><INI2>Q</INI2>Via de modo computandi tempus per sta-
tuta & leges, atque etiam per priuilegia,
dudum locuti sumus, & quæ à nobis dicta, pro
Constitutione Innocentij X. circa gubernantes
in Societate exactè intelligenda deseruire pos-
sunt, absre non fuerit non nihil circa isthæc di-
stineri. Cùm ad Indias etiam hoc negotium spe-
ctet, & pro illis specialis dispensatio à sanctissimo
D. Alexandro VII. concessa inueniatur. Et pos-
set quidem satis prolixa circa hæc disputatio in-
stitui, vbi multæ, nec leues, quæstiones occur-
runt: breuitati tamen, dum aliud ex instituto
versamur, duximus consulendum. Constitutio
ergo præfata sit habet:</P>
<Z><A+1>Innocentius Papa X. ad perpetuam rei
memoriam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>39</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rospero, felicique statui Societatis Ie-
su, quæ viuis pietate & doctrinâ insi-
gnibus referta, vberes in Vinea Domini fructus
iugiter producit, pro Pastorali nostrâ solicitudine
consulere volentes: audita desuper dilectorum
filiorum Presbyterorum, Regularium eiusdem<-P>@@

<-P>Societatis ad præsens in Vrbe generaliter, pro
faciendâ noui Præpositi Generalis electione con-
gregatorum sententia: motu proprio, & ex cer-
tâ scientiâ, & maturâ deliberatione nostris, de-
que Apostolicæ potestatis plenitudine, vt in po-
sterum futuris temporibus Congregatio Gene-
ralis in prædictâ Societate singulo quoque no-
uennio computandâ semper à celebratione vlti-
mæ Congregationis Generalis, haberi & cele-
brari omnino debeat. Ita quòd illius celebratio
nullo modo, nec ex quauis caussâ, siue per Præ-
positum Generalem pro tempore existentem, si-
ue per quamcumque Congregationem particu-
larem vel Generalem impediri, vel vltra nouen-
nium huiusmodi differri, seu prorogari possit.
Præterea vt quotiescumque habebitur & celebra-
bitur Congregatio Generalis huiusmodi, toties
noui Assistentes, ab illis planè diuersi, qui præce-
denti nouennio Assistentium huiusmodi mune-
ribus functi fuerunt, eligi seu assumi, & depu-
tari: ac demum vt omnes & singuli eiusdem So-
cietatis Prouinciales, Visitatores, Præpositi, Re-
ctores, Superiores locales, & alij Officiales iuris-
dictionem & Superioritatem habentes, quomo-
dolibet nuncupati, exceptis Magistris Nouitio-
rum, in eorum respectiuè muneribus, Superio-
ritatibus, Ministeriis, Administrationibus, &
Officiis prædictis, quomodocumque nuncupa-
tis, per triennium tantùm durare debeant, eoque
elapso triennio, eo ipso vacent, & vacare cen-
seantur, ipsique ad alia quæuis eiusdem Societa-
tis munera, Superioritates, Ministeria, Admini-
strationes, & Officia prædicta quomodolibet
nuncupata, etiam Vice-prouincialis, seu Vice-
præpositi, vel Vice-rectoris, nullatenus eligi
seu assumi, vel deputari valeant, nisi per annum
cum dimidio saltem à fine dicti triennij compu-
tandum, à prædictis muneribus, Superioritati-
bus, Ministeriis, Administrationibus, & Officiis
prædictis cessauerint, tenore præsentium statui-
mus, mandamus, præcipimus, & ordinamus;
decernentes præmissa omnia & singula in perpe-
tuum inuiolabiliter sub excommunicatione latæ
sententiæ, ac suspensionis à diuinis, priuationis
vocis actiuæ & passiuæ, ac officiorum quorum-
libet, inhabilitatisque ad illa, & alia quæuis in
posterùm obtinenda, p&#x0153;nis ipso facto absque a-
liâ declaratione, tam per mandantes, procuran-
tes eligentes, & deputantes, quàm recipientes, &
exequentes, irremissibiliter incurrendis, obser-
uari debere: neque aduersus illa seu eorum ali-
quod, præsentemque nostram Constitutionem,
per Præpositum Generalem pro tempore exi-
stentem, aut quamcumque Congregationem,
etiam Generalem, vel quemlibet alium Superio-
rem & Officialem dictæ Societatis, aut Nostros,
& pro tempore existentes, Romani Pontificis
Sedisque Apostolicæ Nuncios, vel S. R. E. Car-
dinales etiam de Latere Legatos, & quosuis a-
lios quacumque potestate fungentes, vnquam
dispensari, disponi, vel derogari posse; & quam-
cumque dispensationem, dispositionem, & de-
rogationem, aduersus eadem præmissa, seu eo-
rum aliquod præsentemque Constitutionem
per prædictos, seu ipsorum aliquem, pro tempo-
re quomodolibet factam, siue concessam, nul-
lam prorsus, ac nulliter, & subreptitiè, obre-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0021.jpg/>
@@1@<SE21>10 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. IV.
<duolan 2><-P>ptitieq&#x0301;ue extortam fore, & esse ac censeri, &
haberi, neminique vllatenus suffragari debere:
præsentesq&#x0301;ue Litteras, de subreptionis, obreptio-
nis, ac nullitatis vitio, vel intentionis nostræ, seu
quocumque alio quantumuis substantiali, & ex-
pressam mentionem requirente, defectu, aut ex
quocumque titulo, prætextu, caussâ, & occasione,
& Capite etiam in Corpore Iuris clauso, notari,
impugnari, redargui, rescindi, ad viam & terminos
Iuris reduci, vel aduersus illas restitutionis in inte-
gr&#x0169;, aperitionis oris, vel quoduis aliud Iuris, facti,
vel gratiæ remedium impetrari, vel etiam Motu
simili concesso: quempiam in iudicio, vel extra
illud, vti minimè posse; sed easdem præsentes
semper & perpetuò validas, firmas, & efficaces
existere, & fore, suosq&#x0301;ue plenarios effectus sortiri,
& obtinere: sicque, & non aliter in præmissis
per quoscumque iudices Ordinarios & Delega-
cos, etiam caussarum Palatij Apostolici Audito-
res, ac eiusdem S. R. E. Cardinales, etiam de La-
tere Legatos, & quosuis alios quacumque po-
testate fungentes, nunc & pro tempore existen-
tes, sublatâ eis, & eorum cuilibet, quauis aliter
iudicandi & interpretandi facultate, & auctorita-
te, & iudicari, & definiri debere, ac irritum &
inane, si secùs super his à quocumque quauis
caussâ scienter, & ignoranter contigerit atten-
tari. Non obstantibus quibuslibet Apostolicis,
& præsertim fel. recordat. Gregorij XIV. vna
quæ incipit: Ecclesiæ Catholicæ sub Data 28.
Iunij, & alia quæ incipit: exponi nobis Data 30.
Augusti 1591. Pontificatus sui anno primo.
Et Pauli V. Romanorum Pontificum præ-
decessorum nostrorum, quæ incipit. Quan-
tùm Religio Societatis Iesv de Anno 1606.
Pontificatus sui Anno 2. aliisq&#x0301;ue in fauorem
dictæ Societatis, vel circa illam, seu eius regimen,
ac etiam in Vniuersalibus, Prouincialibusque,
& Synodalibus Conciliis, editis generalibus vel
specialibus Constitutionibus, & Ordinationibus,
& quatenus opus sit, Nostra, & Cancellariæ A-
postolicæ Regulâ, de non tollendo iure quæsito:
nec non prædictæ Societatis, etiam iuramenta,
Confirmatione Apostolicâ, vel quauis firmitate
aliâ roboratis statutis, & consuetudinibus, priui-
legiis quoque, Indultis, & Litteris Apostolicis,
eidem Societati, illiusq&#x0301;ue superioribus & perso-
nis, ac locis quibuslibet, sub quibuscumque ver-
borum tenoribus & formis, ac cum quibusuis
etiam derogatoriarum derogatoriis, aliisque effi-
cacioribus, & insolitis clausulis, irritantibusque,
& aliis decretis in genere vel in specie, ac aliàs in
contrarium quomodolibet concessis, approbatis,
& innouatis. Quibus omnibus & singulis, etiamsi
pro sufficienti illorum derogatione de illis, eo-
rumque totis, tenore, specifica, expressa, & indi-
uidua, ac de verbo ad verbum, non autem per
clausulas generales idem importantes, mentio,
seu quæuis alia expressio habenda, seu alia ex-
quisita forma ad hoc seruanda foret, tenore hu-
iusmodi acsi de verbo ad verbum, nihil penitus
omisso, & forma in illis tradita obseruata, ex-
primerentur, & insererentur, præsentibus pro
plenè & sufficienter expressis habentes, illis aliàs
in suo robore permansuris, ad præmissorum ef-
fectum specialiter & expressè derogamus, cete-
risq&#x0301;ue contrariis quibuscumque. Volumus au-<-P>@@

<-P>tem vt præsentium, transumptis, etiam impressis,
manu alicuius Notarij subscriptis, & sigillo per-
sonæ alicuius in dignitate Ecclesiasticâ constitutæ
munitis, eadem prorsus fides in iudicio & extra
adhibeatur, quæ præsentibus ipsis adhiberetur, si
forent exhibitæ, vel ostensæ. Datum Romæ a-
pud D. Petrum sub Annulo Piscationis, die 1.
Ianuarij 1646. Pontificatus nostri Anno se-
cundo.</P>
<tspb>                    Marcus Ant. Maraldus.</tspb>
<P>  Ecce notabilis illius Constitutionis vigentis-
simum vndequaque tenorem, circa quam non-
nulla oportet disquiramus. Sit ergo</P>
<Z><A+1>§. I.
De conuenientia dictæ Constitutionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>40</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ontificia est, ex certâ scientiâ, motu<marginalia>Conuenie&#x0303;-|tia Consti-|tutionis|admittitur,|licèt vt in-|solita su-|giatur.</marginalia>
proprio, ac maturâ deliberatione, au-
ditis Congregationis Patribus, deq&#x0301;ue Apostoli-
cæ plenitudine potestatis. Quis ergo de illius
possit conuenientiâ dubitare? Miramur equidem
nobis insolitam, & ita penitus insperatam. Acci-
pimus tamen supernam ordinationem, etiamsi
contra ordinem processisse videatur. Vbi au-
diendus Diuus Bernardus Epistola 276. ita scri-
bens Eugenio III. Pontifici: Ordinatißimum est,<marginalia>D. Bern.</marginalia>
minùs interdum ordinatè aliquid fieri. Claues vestras,
qui sanum sapiunt, alteram in discretione, alteram in
potestate constituunt. Sic ille: sed quia dispositio-
nes huiusmodi iuxta informantium solent testi-
ficationem oriri, & caussa, de quâ agitur, huma-
num aliquid pati ex prædicto fundamento po-
tuit: quandoque accidit, vt constitutio aliqua,
etiam post deliberationem seriam, minùs con-
ueniens, aut verò etiam disconueniens oriatur.
Pro quo idem ad eumdem ita scribit Epistol. 18.<marginalia>Idem.</marginalia>
Habere bonum, iustum, & bonæ famæ Cancellarium
Apostolicæ dignitatis non modica pars est; Apostolicæ<marginalia>Constitutio|Pontificia|aliquando|perniciosa,|ex infor-|mantium|vitio.</marginalia>
administrationis non paruum adminiculum est: Apo-
stolicæ conscientiæ non modica custodia est. Semper qui-
dem notabilis Constitutio perniciosa; at post longam
deliberationem, etiam turpis. Hæc Diuus Pater
omnium Patri. Sicut ergo intimè adstantis ali-
cuius vitio Constitutio notabilis, & ita pernicio-
sa prodire potest; ita & aliorum non vera sug-
gerentium: à quo malo neque ipsa Apostolica
Sedes exempta reperitur. Vnde Goffridus Ab-
bas Paschali Pontifici ita loquitur Lib. 1. Epistol. 8.<marginalia>Goffridus|Abbas.</marginalia>
Sed si Deus vitam & prosperitatem mihi concesserit
vsque ad festiuitatem S. Clementis, beatam faciem
vestram visitabo de Abbate, & de Monachis B. Albini
iustitiam accepturus: & quia Venerabilis memoriæ
Dominum Papam Vrbanum deceperunt, multis auctori-
tatibus Sanctorum Romanorum Pontificum probatu-
rus. Ipse posteà Dominus Papa, visis priuilegijs nostris
se fuisse deceptum asseruit, & auctoritate priuilegij sui,
quod contra nos fecerat, ita retractauit, &c. Pro eo-
dem ita scribit Honorio Diuus Bernardus Epistol.<marginalia>D. Bern.</marginalia>
46. Iam Regis (Ludouici Francorum) Flexerat
iram humilitas, vel potiùs constantia Episcoporum: cùm
ecce à Summo Pontifice summa superueniens auctoritas,
(heu) deiecit constantiam, superbiam statuit. Scimus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0022.jpg/>
@@1@<SE22>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernat. Societ. 11
<duolan 2><-P>quidem id vobis per mendacium fuisse subreptum, sed
quod ex vestris Litteris palàm datur aduerti; vt euerti
tam iustum, tamque necessarium interdictum juberetis.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>41</absatz-nummer> Quòd autem circa Constitutionem di-<marginalia>Contra|modum|guberna-|tionis in|Societate à|multis o-|blatum.</marginalia>
ctam aliquid hujusmodi accidere potuerit, non
erit temerarium suspicari. Iam enim ab ipso So-
cietatis exordio contra illius gubernandi modum
multa excogitata sunt, multa etiam dicta, nec
semel apud Sedem Apostolicam actum, vt circa
illum noua forma poneretur. In cuius confir-
mationem, vnum sit satis testem exceptione om-
ni majore&#x0303; produxisse, scilicet Gregorium XIV.
qui in Bullâ, quæ incipit, Ecclesiæ Catholicæ sub
Dat. 28. Iunij 1591. sic loquitur: Quamuis enim
præfatæ Societatis institutum iam inde ab eius primor-<marginalia>Greg. XIV.|pro eo testi-|monium.</marginalia>
dijs fuerit per fel. recordat. Paulum Tertium, & Iu-
lium etiam Tertium, Romanos Pontifices prædecessores
nostros approbatum; & à fel. recordat. Gregorio XIII.
etiam prædecessore nostro, primò per eius quasdam Lit-
teras sub Dat. Kalend. Februarij, Pontificatûs eius
Anno vndecimo: deinde copiosiùs per Constitutionem,
quæ incipit Ascendente Domino, confirmatum; ni-
hilominùs tamen non idcircò defuerunt, qui adhuc sub
zeli, & boni specie, aliqua ex ijs, quæ in dictis Ponti-
ficiis approbationibus, & confirmationibus continentur,
& alia etiam, quæ ad Institutum, & rationem gu-
bernandi dictæ Societatis pertinent, variis modis im-
pugnare: quin etiam apud piæ mem. Sixtum PP. V.
prædecessorem item nostrum, oblatis libellis, & variis
excogitatis modis traducere & calumniari, atque vt
ea, quæ consultißimè sancita erant infringerentur,
conari veriti non fuerint, instantes &c. Sic Ponti-
fex ille diuturniore sessione dignissimum: illis
autem similia Innocentio ingesta, extra omnem
est dubitationem: ex quibus licet plura reiecerit,
alia benigniùs excepta, ex eorumq; consideratio-
ne f&#x0153;tus est Constitutionis prædictæ ad Societa-
tis bonum vt ipsi visum, efformatus. Est ergo
fundamentum non leue ad iudicandum quòd
tanta non sit conuenientia in illâ, vt oppositum
non possit conuenientius iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Pro quo quidem stat communis Socie-<marginalia>Efficax ar-|gumentum|pro minori|conuenien-|tia Consti-|tutionis ex|Pontificia|auctoritate|deductum.</marginalia>
tatis sensus, cui ea, quæ ad ipsam spectant me-
liùs quàm aliis exteris obseruatoribus, perspecta
sunt. Deinde argui potest argumento, quo vti-
tur Gregorius XIV. in præfatâ Constitutione, in
quâ sic loquitur: & quoniam neque tranquillitati,
nec firmitati huiusmodi Ordinum prospectum esse po-
terit, nisi eorum Instituta firmiter inconcussa seruen-
tur iisdem&#xE8BF; modis feliciter progrediantur & crescant,
quibus à Fundatoribus, Domino inspirante, atque hac<marginalia>Grogorij|XIV. Con-|stitutio,</marginalia>
Sanctâ Sede approbante, primùm fundati sunt; ne-
cessarium duximus ea, quæ ab IGNATIO huius Ordi-
nis Fundatore ordinata, & à Prædeceßoribus nostris
Romanis Pontificibus, circa eiusdem Societatis Institu-
tum sancita sunt, Apostolicæ firmitatis munimine de-
nuò roborare. Sic ille: cuius ratio magni est pro-
fectò momenti: cùm enim constet Societatem
eo gubernandi modo, quem à Fundatore San-
ctissimo accepit, feliciter progressam excreuisse,
Sanctâ illum Sede approbante; & eiusdem con-
seruatio ex huiusmodi natiuis Institutis ritè ob-
seruatis pendeat: manifestum est gubernationis o-
riginariæ modum magis conuenientem esse quo-
uis alio, quem velint nouitatum amatores inter-
duci. Quo argumento vtitur Nauarrus variis in<-P>@@

<-P>locis, ex quo Fr. Ludouicus Miranda in Manuali
Tomo 2. q. 6. art. 6. probans nouo genere guber-
nationis inducto per Apostolicas Constitutiones
à nouatoribus impetratas, stat&#x0169; Religios&#x0169; euerti.</P>
<P>  <absatz-nummer>43</absatz-nummer> Prætereà vrgere possumus ex Constitu-<marginalia>Aliud ex|Constitu-|tione Pauli|V. satis|vrgens.</marginalia>
tione Pauli V. quæ incipit, quantùm Religio, in
quâ contra aliquos gubernationi Societatis in-
fensos, eam approbat prout à quinta Congre-
gatione fuerat instituta, nolens circa illam
quidquam immutari. Est autem tali gubernatio-
nis modo valde contraria Innocentij, de qua lo-
quimur, Constitutio: vnde illius specialiter me-
minit, vt ex adducto tenore constat. Sed iam
audiendus Paulus sic locutus: Nos igitur certò scien-
tes totum sanctæ huius, & numquàm satis laudatæ
Religionis stabilimentum & profectum, in viridi In-
stituti ipsius, & Decretorum super hoc in Generalibus
Congregationibus eiusdem Societatis editorum obser-
uantiâ consistere: illamque ab huiusmodi, & aliis im-
pugnationibus, molestiis, calumniis, ac illorum in-
uentis vendicare, & in sui Instituti puritate, integri-
tate, quiete, ac pace conseruare, quantum cum
Deo possumus, cupientes, &c. Motu proprio, & ex cer-
tâ scientiâ, ac merâ deliberatione nostris, deque Apo-
stolicæ potestatis plenitudine, laudabile dictæ Societa-
tis Institutum &c. Nec non supra dicta, & quæcum-
que alia Decreta, Statuta, & Ordinationes, quæ In-
stitutum, & Societatem huiusmodi, illiusque guber-
nandi rationem quomodolibet concernunt, in Genera-
libus Congregationibus edita &c. perpetuò approbamus,
& confirmamus &c. Hanc ergo grauissimam pro
conuenientia gubernationis in Societate vigentis
jam pridem Pontificis tanti sententiam quis du-
bitare possit veritati subnixam, cùm ipse asserat
se certò scire ab eius & aliorum obseruatione,
progressum Societatis eiusdem, stabilimentum-
que pendere? Illius ergo mutatio non poterit
non eidem perniciosa deprehendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>44</absatz-nummer> Vbi illud tantùm videtur dici posse, res<marginalia>Euasio ex|status rer&#x0169;|mutatione|præclusa,|ex Innocen-|tij X. au-|ctoritate.</marginalia>
non esse in eodem statu, & ita Innocentium ob
noua inconuenientia potuisie aliter iudicare. Id
tamen non esse admittendum ex ipsius Innocen-
tij verbis venit apertè comprobandum: ipse enim
ait Societatem viris pietate & doctrinâ insigni-
bus refertam, vberes in Vineâ Domini fructus iu-
giter producere. Est ergo eadem, & nihil ab il-
la mutata, quam priores honorare Pontifices, &
stabilire, nec non internâ pace, ac tranquillitate
frui volentes, cum modo gubernationis in ea-
dem vsitato pariter approbarunt. Sic viros insi-
gnes pietate & doctrinâ progenuit, totque illos,
referta eisdem à Pontifice asseratur. Sic vberes
fructus in Vineâ Domini iugiter producit. Ergo
modus gubernationis pristinæ nihil incommo-
dare potuit, neque nouum aliquod inconue-
niens emersit, quod fuerit necessarium beneficio
nouitatis amoueri. Neque vis aliqua in eo fieri
potest, quòd Pontifex auditâ Patrum Congre-
gatorum sententiâ sic se statuisse pronuntiet.
Neque enim ait se eam secutum; licet videntes
eum in id prorsus incumbentem, morem gesse-
rint, & vacationem aliquam in gubernatione per-
functis approbarint. Et Pontifex quidem bien-
nalem esse vacationem volebat, Patres annalem
sufficientem iudicabant. Mediam ille amplexus
viam, sesqui annalem statuit. Quàm autem di-
uersa fuerit Societatis sententia, ex quintâ Con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0023.jpg/>
@@1@<SE23>12 Thesauri Indici Titulus XII. Digreßio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>gregatione constat, cuius Decreti tenorem Pau-
lus V. in citata Constitutione censuit inseren-
dum. Vnde aliorum aliter forsitan sentientium
ratio non habenda, de quibus id præferri non im-
meritò possit, quod dicta Congregatio his est
verbis protestata: Non dubitarunt libellis scriptis,
atque ad Summos Pontifices transmißis subscribere his<marginalia>Congrega-|tio 5.</marginalia>
verbis: ita petens tota Societas: cùm tamen ij pauci
essent, & denegantes filij nostræ Religionis. Hæc
& alia ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>45</absatz-nummer> Nulla ergo inconuenientia reipsa ex-<marginalia>Inconue-|nientia|nulla reipsa-|extitisse,|quæ tamen|in muta-|tione.</marginalia>
titerunt, vt oportuerit modum gubernationis
immutari: cùm tamen reuerâ ex mutuatione
non pauca nec leuia fuerint deprehensa. Et sic
sperare iuuat Apostolicam Sedem per restitu-
tionem in integrum Societati plenissimè sub-
uenturam. Vnde & cùm in Congregatione
Generali quintâ decretum fuisset triennium pro
omnibus Superioribus, cum annali vacatione,<marginalia>Spem re-|uocationis|affulgere.</marginalia>
exceptis Rectoribus Domorum Probationis, &
Seminariorum, (hoc enim addit P. Suarez To-
mo 4. de Religione Tract. 10. Lib. 10. Cap. 4. num.
20.) & cùm aliquis ad munus esset Prouincialis
eligendus: quod item P. Suarius addit, vt patet
ex Decreto 64. quia id Clemens VIII. sibi placi-
tum significauit, à Paulo V. est paucis post an-
nis penitus reuocatum. Vbi notandum occurrit<marginalia>A Clemen-|te VIII.|Decretum|Paulus V.|abrogauit|circa ma-|teriam præ-|sentem.</marginalia>
de hoc nullum factum à Congregatione Decre-
tum, sed ita tantùm ab eadem additum: quæ om-
nia Congregatio reuerenter audiuit, & debita cum
submißione, obedientiâ, atque animorum promptitu-
dine amplexa est. Et quod plus est, Decretum
contrarium circa hoc iam formatum omnino re-
tentum; quod sic habet, post nescio cuius pe-
titionem, qui aduersum aliud expetebat: De-
creuit autem Congregatio nullum certum tempus præ-
figendum, sed seruandum esse Decretum 87. Con-
gregationis 2. generalis. Et nihilominùs Congregatio<marginalia>Decretum|5 Congre-|gationis|cum pecu-|liari obser-|uatione.</marginalia>
vehementer commendat P. Præposito, vt diligenter
curet, ne Præfecturæ istæ Societatis nimis diuturnæ
sint, aut prolixè continuentur. Sic ibi. Non est er-
go visum Patribus Decretum illud prius reuo-
care, licet non executioni mandandum, stante
obedientiâ, quam significatæ voluntati Pontifi-
cis promptissimè censuit exhibendam. Sperabat
enim venturum citò alium, qui prius illud, sicut
& alia, vt verè accidit, reuocaret: post quadrien-
nium scilicet, secundo Pontificatûs Pauli V. an-
no, qui fuit 1606. & reuocationis similis felici-
ter futuræ non leues extant coniecturæ, ac præ-
sertim pro Indiis: iam enim à Sanctissimo Dom.
Alexandro VII. dispensatio ad septennium est<marginalia>Pro Indijs|concessa|dispensatio.</marginalia>
concessa, non obscurè significante concessionem
perpetuam indultorum, si nouum aliquod incon-
ueniens ex abusu dispensationis, quod equidem
præsumi nequit, non fuerit deprehensum: vt R. P.
Generalis suis litteris Indiarum Prouinciis inti-
mauit.</P>
<Z><A+1>§. II.
An Constitutio dicta sit fauorabilis,
vel odiosa.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>46</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Auorabilem esse prima illius verba vi-<marginalia>Fauorabi-|lem esse|quæ vi-</marginalia>
dentur ostendere, quibus Pontifex pro-
spero ac felici statui Societatis se velle consulere<-P>@@

<-P>profitetur. Quid enim fauorabilius excogitari<marginalia>deantur|ostendere.</marginalia>
potest, quàm id, quo prosperitas ac felicitas ac-
curatur? Deinde, ex eo quòd viris doctrinâ ac
pietate insignibus fauere intendit, vt scilicet illi
partem in gubernatione habere possint, ad pau-
ciores per voluntariam, & penitus arbitrariam
Generalis designationem, non arctata. Et qui-<marginalia>Ex fine le-|gis fauor|agnoscitur.</marginalia>
dem ex fine legis iudicandum est an lex fauora-
bilis sit, vt docti tradunt, quorum sententiam
nonnullis citatis, adducit P. Suarez Lib. 5. de le-
gibus Cap. 2. numer. 4. Vnde licet grauamen ali-
quod sit adnexum, ex eo non desinit talis esse,
sicut è contrario. In casu autem nostro intentio
Pontificis non est primariò in grauamen aliquod
Societatis directa, quia talis intentionis nullum
est in exordio aut progressu Constitutionis in-
dicium, cùm tamen fauoris sit intentio manife-
sta; quòd scilicet viri pietate & doctrinâ insignes,
quibus Societas referta est, parte gubernationis
honorentur. Quod etiam aliunde probari po-
test: nam iuxta dicta negari nequit quin Consti-
tutio nostra fauorem contineat, licet aliunde gra-
uamen inducat: eo autem ipso quòd fauorabi-
lis ex prædicto capite sit, debet absolutè censeri<marginalia>Et ex eo|præcise quòd|fauorem|contineat,|licet odij|aliquid vi-|deatur ad-|misceri.</marginalia>
talis, vt censent non contemnendi Doctores,
quos refert Tiraquellus in Præfatione ad Retractum
4. num. 66. quia eadem lex nequit esse simul fa-
uorabilis & odiosa: id enim quod videtur odium,
reipsa fauor est, quia propter fauorem statuitur,
& non propter se. Vnde odium restringendum
est, vt fauor amplietur. Et ex hoc apparet non
posse Constitutionem simul esse fauorabilem &
odiosam: tum quia fauor debet præualere, iuxta
Regulam notissimam in 6. Odia restringi, & fauo-
res conuenit ampliari. Ergo ita ampliandi sunt, vt
vbi fauor est, lex nullo modo odiosa, sed fauo-
rabilis debeat absolutè iudicari. Tum etiam quia
odium ipsum species fauoris est, dum in bonum
& commodum alicuius ordinatur. Vt ex se patet.
Quod etiam ex doctrina P. Suarij roborari po-<marginalia>Ex concur-|su item|multorum.|ex P. Sua-|rio.</marginalia>
test citato Capite num. 12. vbi ait ad intelligen-
dum an lex fauorabilis sit, vbi odium aliquod
interuenit, prudenter pensenda esse omnia scili-
cet intentionem legislatoris, rationem boni com-
munis, & alias circumstantias materiæ & verbo-
rum, quæ quidem in casu nostro videntur con-
currere: de intentione enim & ratione commu-
nis boni in Societate iam vidimus: verba item
fauent, & circumstantiæ suffragantur; cùm scia-
mus Pontificem ad condendam legem prædictā
aliquorum postulationibus fuisse permotum,
quibus gratificari voluit, conuenientiam in eo,
quod statuit, non modicam arbitratus. Præterea.
Idem Doctor eximius num. 13. docet, cùm fa-<marginalia>Quia odi&#x0169;|non exce-|dit.</marginalia>
uor excedit, pro illo esse absolutè iudicandum,
& legem simpliciter esse habendam fauorabi-
lem: quia lex per se & sponte suâ inducit fauo-
rem, odium verò quasi ex accidenti & coactè ob
necessitatem: id autem quod est per se præfertur
ei, quod est accidentarium, ceteris paribus. Et
idem asserit dicendum quando fauor & odium
æqualiter se habent, siue tamquàm excedens &<marginalia>Vel res du-|bia est.</marginalia>
excessum, vel res dubia est. Quod quidem in
caussa, de qua agimus, videtur propter rationes
dictas saltem affirmandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>47</absatz-nummer> Vt verò Constitutio ista odiosa censen-<marginalia>Quæ odio-|sam probe&#x0303;t|Constitu-|tionem.</marginalia>
da sit in primis facit esse contra ius commune<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0024.jpg/>
@@1@<SE24>Circa Constitutionem Innocentij X. pro gubernat. Societ. 13
<duolan 2><-P>Societatis, vt est compertum: ex quo fit restrin-
gendam illam, vt patet exemplis ex Iure addu-
ctis à Glossa in Cap. Odia. de regulis iuris. Dein-
de, Doctrina multorum asserentium, quando
lex grauamen aliquod inducit, simpliciter cen-
sendam esse odiosam; etiamsi fauorem aliunde
contineat: quod ex eo ostenditur, quia simpli-
citer fauorabilis dici nequit: bonum enim ex in-
tegra caussa: cùm tamen odium rationem mali
habeat: ergo est simpliciter odiosa dicenda, quia
malum ex quocumque defectu. Tum etiam quia
fauor ipse rationem importat odij, cùm cedat in
alterius præiudicium; vnde nequit respectus fa-
uoris puri præscindi. Quod in casu nostro facilè
ostendi potest: hoc enim quod est in fauorem
virorum pietate ac doctrinâ insignium, sine re-
spectu ad grauame&#x0303; nequit concipi: non enim illis
simpliciter conceditur vt partem in gubernatio-
ne habere possint, hoc enim ex se habent; sed vt
non impediatur eorum assumptio ad Prælatu-
ram assignatione repetitâ, & numquàm cessan-
te aliorum, qui pro arbitrio Generalis eliguntur:
hanc autem non impeditionem, in præiudicium
cedere potestatis illius, satis est compertum. Pro
quo videri potest Tiraquellus suprà num. 65.</P>
<P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> Dico primò. Negari nequit Constitu-<marginalia>Assertio 1.|Esse aliquo-|modo fa-|uorabilem.</marginalia>
tionem dictam fauorem aliquem continere, & ita
etiam fauorabilem aliquo modo dici posse. Con-
stat ex dictis. num. 46.</P>
<P>  Dico secundò. Odiosam esse negari nequit.<marginalia>Assertio 2.|Esse item|aliqualiter|odiosam.</marginalia>
Constat item ex nuper adductis, & ex Societatis
sensu, quæ grauamen ex illa satis sibi molestum
experitur.</P>
<P>  Dico tertiò. Discrimen, quod circa hoc esse<marginalia>Assertio 3.|Parui esse|momenti|discrimen|circa illud.</marginalia>
potest, parui videtur esse momenti. Id probo.
Nam si momentum aliquod haberet, id esset ra-
tione interpretationis, quòd scilicet ampliari, aut
restringi possit: atqui hoc fieri potest eode&#x0303; modo,
siue vno, siue alio pacto loquamur: ergo discri-
men nullius momenti est. Maior est certa ex
communi Doctorum sensu circa Regulam addu-
ctam, Odia restringi &c. & Minor ostenditur:
nam etiamsi dicatur fauorabilis, ex eâ etiam par-
te, quâ odium continet, restringenda est, ne o-
dium aliquo ex capite augeatur: & fauor, si quis
est, similiter ampliandus, iuxta eamdem: ergo
siue vno, siue alio loquamur modo, eadem sta-
re interpretatio potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>49</absatz-nummer> Dico quartò. Constitutio nostra abso-<marginalia>Assertio 4.|Esse abso-|lutè odio-|sam.</marginalia>
lutè dicenda est odiosa. Hoc probant adducta
num. 47. & prætereà ostenditur ex communi, vt
paulò superiùs dicebam, Societatis sensu. Deinde
quia est reuocatoria fauorum, qui in Bullis Gre-
gorij XIV. & Pauli V. circa ea, de quibus agit,
specialiter continentur. Item. Nam totus illius
tenor solas prohibitiones, cessationes, p&#x0153;nas,
cum extraordinariis clausulis prementibus & vr-
gentibus præsefert: cui non obstat id, quod de
viris pietate ac doctrinâ insignibus est præmis-
sum. Quod probari efficaciter potest ex lege, per
quam fæminæ excluduntur ab hereditate: quam
communiter Doctores dicunt odiosam; licet ma-
sculorum fauor per eamdem intendatur: vt vi-
deri potest apud Tiraquellum suprà num. 64. ad-<marginalia>Ex lege de|exhereda-|tione femi-|narum lu-|culenter|ostensum.</marginalia>
dit autem rationem P. Suarez num. 12. citato.
quia fauor ille priuatus est, & non admodùm ne-
cessarius, neque ad pacem & honestatem morum<-P>@@

<-P>multùm vtilis. Quæ quidem pro casu nostro ap-
tè consonant: priuatus enim fauor est, vt scilicet
aliqui locum in gubernatione reperiant: neque
enim de omnibus pietate & doctrinâ insignibus
dubitari potest, cùm constet communiter tales
ad gubernationem assumi. Quòd autem fauor
iste non admodum necessarius sit, ex eo liquet,
quòd sine illo diu Societas floruit, & ex illius
concessione non est reddita fructuosior. Pro
quo videnda quæ diximus num. 44. Non est de-
nique ad pacem & honestatem morum multùm
vtilis, vt est experientiâ deprehensum. Et vti-
nam non plus incommodi quàm vtilitatis attu-
lisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>50</absatz-nummer> Vrgeo insuper ex doctrina Emmanuelis<marginalia>Vrgetur|p&#x0153;nis, &|censuris.</marginalia>
Roderici Tomo 1. qq. regular. quæst. 11. artic. 6.
§. Sexta regula, in fine, vbi Constitutiones, &
extrauagantes, quæ præcipiunt aliquid executio-
ni mandari, quod à jure communi præcipitur,
aliquas p&#x0153;nas & censuras addendo, odiosas de-
bere judicari; cùm respectu talium p&#x0153;narum &
censurarum à terminis juris communis egredian-
tur. Ex quibus euidens in caussâ nostrâ confici-
tur argumentum. Nam si Constitutio juri com-
muni conformis, ex eo quòd p&#x0153;nam addat, de-
bet odiosa censeri: ergo multò magis illa, quæ
juri communi conformis non est, qualis est ea,
de quâ agimus, Iuri Societatis, ab eius institu-
tione firmissimo, apertè contraria. Videatur ci-
tatus Auctor benè asserens circa hoc non posse
certam regulam assignari: vix enim lex aliqua o-<marginalia>Notanda|ex Emma-|nuele do-|ctrina.</marginalia>
diosa reperiri potest, quam non Doctores aliqui
fauorabilem arbitrentur, sicut è contrario: vnde
& ille legem Canonis circa percussores Clerico-
rum, quæ communiter censetur fauorabilis, o-
diosam reputat: id quod juxta citatam illius do-
ctrinam consequenter affirmandum. In casu er-
go nostro licet defuturi non sint, qui Constitu-
tionem fauorabilem existiment, nobis certè satis
est verosimiliter philosophari, vt interpretatio
accommodari possit, quæ non debeat inuerosi-
milis æstimari.</P>
<P>  <absatz-nummer>51</absatz-nummer> Tandem arguo ex eo quòd à Sanctissi-<marginalia>Ex dispen-|satione|septennali|circa In-|dos argui-|tur, & A-|lex. 7.|judicio.</marginalia>
mo Dom. Alexandro VII. dispensatio septen-
nalis pro Indiis concessa est, sicut & breuior alia
pro Europæ Prouinciis. Dispensatio autem spe-
cialis fauor est, & beneficium Principis: pro
quo videndus P. Thomas Sancius Lib. 8. de Ma-
trimonio Disputat. 1. Ex quo fit Constitutionem;
in quâ dispensatur, non esse fauorabilem, quia
fauor fauori non est contrarius respectu eius, cui
fit. Et verò Sanctissimus sic dispensans, vt per
Litteras ex Vrbe scribentium accepimus, vbi pri-
mùm in Sedem est summæ Potestatis euectus,
Patribus Societatis nostræ benignè polliceri di-
gnatus est, adfuturum se Societati fauore suo in
ordine ad ea, quibus se à Prædecessore suo gra-
uatam sentiebat. Non ergo ille fauorabilem e-
jusdem Constitutionem, sed grauaminibus ple-
nam, & ita odiosam arbitratur. Iuxta hæc ergo
ita interpretanda est vt grauamen non augeatur,
sed arctetur; quod juxta dicta est; vnde in casi-
bus singularibus non erit operosum judicare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0025.jpg/>
@@1@<SE25>14 Thesauri Indici Titulus XII. Digressio ad Cap. IV.
<duolan 2><Z><A+1>§. III.
Nouennium ad Congregationes Generales
quomodo computandum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>52</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Onstitutionis verba sunt: Congrega-
tio Generalis in prædicta Societate singulo
quoque nouennio, computando semper à celebratione
vltimæ Congregationis Generalis, haberi, & celebra-
ri omnino debeat. Circa quod</P>
<P>  Dico primò. Satis verosimile videtur compu-<marginalia>Assertio 1.|computa-|tionem no-|uennij à|fine cele-|brationis|faciendā.</marginalia>
tationem fieri posse à fine celebratæ vltimę Con-
gregationis. Id probo: quia dicta verba sine vlla
improprietate ita intelligi & explicari possunt:
& alioqui, cùm dispositio odiosa sit iuxta dicta
§. præcedent. ita sunt interpretanda, vt Societas
minùs grauetur ratione illorum; cùm tamen
grauari certum sit huiusmodi temporis taxatio-
ne. Omnia constant præter id, quod de pro-
prietate intelligentiæ est dictum, & illud probo.
Nam cùm terminus ab aliquo actu desumendus
est, ille debet esse perfectus: quod tenent Do-
ctores quamplures, quos adducit Matienzus<marginalia>Computa-|tio fit ab|actu per-|fecto.</marginalia>
in Lib. 5. Recopilat. L. 7. Titul. 11. Glossa 6. num. 3. &
seqq. Ex quorum doctrinâ habetur tempus, qui
retractui conceditur, scilicet nouem dierum, non
currere à die celebrati contractus venditionis, sed
à die traditionis, quia tunc ille perfectus est. An-<marginalia>Bona pro eo|exempla.</marginalia>
num item, qui conceditur, vt adeptus Benefi-
cium Parochiale ad sacros Ordines promoueri
debeat, non currere à die Collationis, sed adeptæ
possessionis, habetur in Cap. Commißa, de ele-
ctione in 6. & similia alia adducit Tiraquellus
Lib. 1. de Retractu. §. 1. Glossa 10. num. 36. & 37.
Cùm ergo pro termino, à quo currere nouen-
nium debeat, assignetur celebratio vltimæ Con-
gregationis, & hæc vsque ad illius conclusionem
perfecta non sit, non debet tempus nisi à conclu-
sione ipsa computari.</P>
<P>  <absatz-nummer>53</absatz-nummer> Prætereà; quia præpositiones A, & Ab,<marginalia>Ex condi-|tione præ-|positionum,|A, & Ab,|quæ sunt|termini ex-|clusiuæ, vr-|getur.</marginalia>
ex se sunt exclusiuæ termini à quo, regulariter
loquendo, vt notant quamplures scriptores, va-
rios ad id casus inducentes, quos adducit Barbo-
sa de Dictionibus, Dictione 1. num. 1. Pro quo &
videri potest P. Quintanad. Tomo 1. in Appendice
Tractat. 8. Dub. 5. num. 1. qui num. 2. affirmat se-
cus dicendum quando de fauore aliquo agitur:
quod tamen in casu nostro non habet locum;
cùm potiùs in significatione exclusiuâ fauor con-
tineatur.</P>
<P>  Dico secundò. Factâ computatione modo<marginalia>Assertio 2.|alique&#x0303; sal-|tem diem|de nouen-|nio sumen-|dum.</marginalia>
dicto, non debet ita labi nouennium, vt nihil ex
eo ad Congregationis celebrationem assumatur.
Si enim sic transeat, quod posteà fluit, non ad
nouennium, sed ad decennium spectat. Sufficiet
autem vt vel dies vnus ex nouennio assumatur:
iam enim verificatur Congregationem celebrari
in nouennio, licèt pars aliqua decennij adnexa
sit. Cùm enim de fauore agatur, talis interpre-
tatio potest verosimiliter vsurpari, iuxta superiùs
dicta</P>
<P>  <absatz-nummer>54</absatz-nummer> Dico tertiò. Vt omnis controuersia-<marginalia>Assertio 3.|conueniens,|& sine con-|trouersijs|tōputatio.</marginalia>
rum amputetur occasio, nouennium ita compu-
tandum est, vt à die inchoatæ Congregationis
octo anni numerentur, & nono currente intra<-P>@@

<-P>illius spatium Congregatio penitus habeatur:
nisi aliud ex vsu constet, aut ex declaratione Pon-
tificiæ mentis suffragetur. Et quidem Pontifex
in hoc secutus videtur id, quod in secunda fue-
rat Congregatione tractatum: in cuius Decreto
19. habetur B. Franciscum Borgiam in eadem<marginalia>Iuxta id|quod in|Congregā-|tione 2. vi-|sum Patri-|bus, suum|Pontifex|Decretum|conforma-|uit.</marginalia>
electum Generalem, censuisse generalem Con-
gregationem septimo quoque anno celebran-
dam, cuius sententiam secuta Congregatio: hoc
addito, quòd si maior pars Prouincialium in
septimo anno judicaret res graues non occurrere,
quæ tractari in Congregatione debeant, differri
possit in bienni&#x0169;; ita vt nono quoq; anno ad sum-
m&#x0169; debeat celebrari. Sed intercessum est, & inter-
cessio obtinuit, ne vllum certum tempus præscri-
batur: sed tertio quoque anno veniant simul ex
omnibus prouinciis Procuratores, iuxta quor&#x0169; id
est sententiam definiend&#x0169;. Quod & Decreto 7. Con-
greg. 4. habetur constitut&#x0169;. Quod ergo de nouen-
nio Congregationi visum fuerat ante intercessio-
nem, & B. Francisco probatum, visum est &
Pontifici, suoque Decreto stabiliuit. Sicut igitur<marginalia>In nouennio|eadem quæ|in triennio|Congrega-|tionis Pro-|curatorum|habenda.</marginalia>
id ita visum, pariter etiam videtur computatio
temporis facienda: vnde non aliter circa nouen-
nium, quàm circa triennium habenda ratio illius
est, de quo dicitur: Sed tertio quoque anno veniant,
&c. Quod quidem non ita fit, vt elapso biennio
intra tertij anni spatium Congregatio habeatur:
sed triennio transacto, die immediatè sequenti
debet inchoari. Sic enim constat ex Formula Con-
gregationis huius Cap. 1. num. 1. vbi sic dicitur:
Tertio quoque anno à decimâ quintâ die Nouembris post<marginalia>Decretum|circa Con-|gregatione&#x0303;|dictam.</marginalia>
finem vltimæ Congregationis generalis computando,
ex omnibus Prouincijs, iuxta Congregationes & Decre-
ta, ad Generalem conueniant Procuratores, &c. Et
inferiùs. Tempus enim huius Congregationis, dies
ipse quintus decimus Nouembris decretus est, nisi
aliud Generali videatur. Sic ibi. Iuxta quæ id ha-
betur, quod diximus. Sicut etiam computa-
tionem non ita fieri, vt Congregationi aliquis
saltem dies triennij debeat assignari. Videtur
ergo pro Nouennio Congregationis generalis
idem sufficere: impleri scilicet Pontificiam vo-
luntatem, si elapso nouennio, die immediato
Congregatio inchoetur. Quod licet non sit As-
sertioni secundæ conforme, sustineri verosimili-
ter potest, & mihi pro praxi securum apparet:
licèt ad controuersiarum, vt dixi, occasiones
amputandas, dicto in Assertione tertiâ ritu proce-
dendum videatur. Triennium enim disponere
pro libitu Societas potuit, nouennium autem ju-
xta Pontificiam est voluntatem regulandum.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Nouorum Assistentium in Congregatione
eligendorum obligatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>55</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Is illa verbis declaratur: Prætereà vt
quotiescumque habebitur & celebrabitur
Congregatio Generalis huiusmodi, toties noui Aßisten-
tes, ab illis planè diuersi, qui præcedenti nouennio Aßi-
stentium huiusmodi muneribus functi fuerunt, eligi,
seu assumi, & deputari. Circa quæ dubium occur-
rit an si Congregatio Generalis ante nouennium
celebretur, vt annis proximis accidit occasio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0026.jpg/>
@@1@<SE26>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernat. Societatis. 15
<duolan 2><-P>ne mortis Generalium, noui debeant Assisten-
tes eligi omnino à præcedentibus diuersi. Circa
quod</P>
<P>  Dico primò. Attento tenore verborum Con-<marginalia>Assertio 1.|In Congre-|gatione an-|tè nouenni&#x0169;|non deberi|Assistentes|nouos eligi|attentis Cō-|stitutionis|verbis.</marginalia>
stitutionis, satis verosimile apparet non esse ta-
lem obligationem: duo enim in illis habentur,
quibus res videtur reddi manifesta. Primum;
quia toties eligendi dicuntur, quoties Congre-
gatio habenda & celebranda sit, additâ particulâ
huiusmodi, scilicet, quoties Congregatio huiusmodi.
Est autem illa limitatiua eius ad quod refertur,
& illius exprimens qualitates: vt tradunt Do-
ctores, quos adducit, & adducere multò plures
poterat P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 3. Singu-<marginalia>Particulæ|huiusmo-|di vis.</marginalia>
lari. 17. num. 4. Cùm ergo de Congregatione
generali sermo præcesserit, non quacumque, sed
post nouennium celebrandâ, de illâ est intelligen-
da dispositio, & non de aliâ. Secundum est: quia
nouennium prorsus expressum verbis illis: Ab
illis planè diuersi, qui præcedenti nouennio, &c. De-
inde est ratio vrgens: nam assistentibus non est<marginalia>Ratio vr-|gens.</marginalia>
triennium, sicut aliis gubernatione fungentibus
assignatum, eò quòd ad gubernationem totius
Societatis, specialis rerum, locorum, & persona-
rum notitia requiratur; quæ quidem per trien-
nium vix habetur, vnde vlterius debuit spatium
assignari, & ita à Pontifice nouennale omnino est
conueniens iudicatum: ergo Congregatione
multò ante nouennium habitâ, non debet de
Pontificia voluntate præsumi ad nouorum Assi-
stentium electionem adigere contendisse. Et ita
factum in Congregatione 9. circa P. Francis-
cum Arinatum Assistentem Galliæ, & in de-
cimâ circa Pater Goswinum Nickel, modò Ge-
neralem.</P>
<P>  <absatz-nummer>56</absatz-nummer> Quod autem de notitia dictum est, quæ<marginalia>Ratione no-|titiæ non est|necessaria|eorumdem|Assistenti&#x0169;|electio, aut|confirma-|tio.</marginalia>
breui nequit tempore conuenienter haberi, vide-
tur ostendere non debere nouam Assistentium
electionem fieri nouennio non exacto, si electi
progredi commodè in officio possint, aut saltem
eorumdem iterandam electionem. Sed reuerà
non ita probat vt necessaria electio sit, sed solam
indicat conuenientiam. Et quidem eximiam, si
alia non desint, vt non sit verosimile voluisse
Pontificem oppositum stabilire. Possunt ergo &
debent Assistentes ante nouennium eligi, quando
Congregatio ad electionem Generalis habetur.
Quod & fieri posse etiam quando Generalis sta-
tim post electionem tum suam, tum Assistentium
moritur, habetur in Formulâ Congregationis Genera-
lis, §. 53. Nouo enim in Generali electo sic sta-<marginalia>Formula|Congrega-|tionis circa|peculiarem|casum di-|sponens.</marginalia>
tuitur: Post electionem verò non erit opus eligere nouos
Aßistentes &c. Quòd sic intelligendum est, vt integrum
Congregationi sit, vel nouos eligere, vel antiquos con-
firmare. Sic ibi, & quia leuioris videtur animi,
id quod dudum post maturam est deliberatio-
nem conueniens judicatum, nullâ vrgenti ratione
mutare, in Congregatione Decima, in quâ casus
prædictus accidit, morte R. P. Alexandri Gotti-
fredi in eadem Congregatione electi Generalis,<marginalia>Quid nuper|factum: pro|quo & ra-|tio.</marginalia>
iidem qui nuper fuerant Assistentes, à Congre-
gatione confirmati sunt, vt habetur Decreto 57.
in quo tamen additur id factum, paucis admodum
dißidentibus, qui nouos eligendos censuerunt.
Quod quidem ex leuitate animi in viris tantis ac-
cidisse non est æquum suspicari: sed ex eo quòd
illi in electione aliis suo suffragio forsitan adhæ-<-P>@@

<-P>sissent, quos nouâ electione promouendos sibi
ob nouas aliquas coniecturas poterant polliceri:
vel quia pro nouo Generali electorum aliqui
minùs apti videbantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>57</absatz-nummer> Dico secundò. Licèt attento tenore<marginalia>Assertio 2.|assistentes|vltra no-|uenni&#x0169; non|posse in offi-|cio perdu-|rare.</marginalia>
verborum Constitutionis, & stantibus Pontificij
beneplaciti coniecturis, sit omnino verosimile
quod diximus, non ita tamen est, vt Assistentes
vltra nouennium debeant in officio permanere.
Nouennio ergo exacto alij assumi debent, iux-
ta id, quod in Constitutionibus habetur Parte
8. Cap. 5. §. 4. & in Formula Congregationis Gene-
ralis, §. 85. Id probo: quia mens Pontificis est,
vt munera ista honorifica pluribus fiant commu-
nia, vt ex tenore Constitutionis constat: vnde
Assistentes superioribus æquat proportione ser-
uatâ: & sicut hos non patitur vltra triennium
progredi, quomodocumque illud continuetur;
ita credendus est de nouennio illorum voluisse,
& certè in illis maior videtur ratio, eò quòd mu-
nus illud suprà omnia alia honorificum habea-
tur. Vnde Clemens VIII. in Congregatione 5.
Generali jussit tres Assistentes, Italiæ scilicet,
Hispaniæ, & Lusitaniæ mutari, proptereà quòd
diu nimis in eo officio perdurarunt: quod & ita
factum, vt constat ex Decreto 73. 74. & 77. licèt<marginalia>Clementis|VIII. jussio|circa As-|sistentium|remotione&#x0303;.</marginalia>
de eo à Congregatione fuerit supplicatum: pro
quo in Decreto 74. Vbi obseruatione dignum
occurrit, tres illos Assistentes, quos mutandos
Pontifex voluit, non fuisse in præcedenti Con-
gregatione electos, sed in eâdem ipsâ quintâ
Congregatione, vt patet ex illius Decreto 1. Erant
autem P. Benedictus Palmius, Italiæ; P. Ægi-
dius Consaluius, Hispaniæ; P. Petrus Fonseca,
Lusitaniæ. Sed quia in Congregatione tertiâ
electi fuerant, & P. Benedictus Palmius, etiam
B. Francisci Borgiæ aliquandiu Assistens fuerat,
vt constat ex Decreto 17. Congregationis tertiæ;
visum est Pontifici non expedire, vt iterùm eo-
dem munere fungerentur: ergo id in continuatâ
functione muneris eiusdem minùs videtur expe-
diens, & ita Pontificiæ magis aduersum volun-
tati.</P><marginalia>Assertio 3.|offici&#x0169; Assi-|stentium|continuari|vt possit.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>58</absatz-nummer> Dico tertiò. Si de Pontificis mente ve-
rosimilis habeatur coniectura, vt non videatur
continuationem dictam improbare, cùm alioqui
obligatio dicta non sit adeò explorata, procedi
in eo sine conscientiæ remorsu poterit. Videtur
autem non parùm congruere, vt in rebus istis
cum prouidâ moderatione ab ijs, qui guberna-
tioni Societatis præpositi fuerint, procedatur;
ne ad Pontificis aures querelæ aliquorum inoffi-
ciosæ perueniant, & sic societas, cui turbellæ istæ
nimis incommodare possunt, molestis iterùm so-
licitudinibus implicetur.</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa triennium superiorum qualis vrgeat
obligatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>59</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illo habetur sic: Per triennium tan-<marginalia>Difficulta-|tes circa|triennium|pro vaca-|tione.</marginalia>
tùm durare debeant, eo que elapso triennio,
eo ipso vacent, & vacare censeantur, &c. Vbi diffi-
cultates aliquot occurrunt. Prima, an si triennio
aliquid desit, quæuis interruptio sufficiat, quæ
est cum aliis circa vacationis spatium discutienda.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0027.jpg/>
@@1@<SE27>16 Thesauri Indici Titulus XII. Digressio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>Secunda, An vacatio futura sit com putando
triennium de momento ad momentum. Tertia,
An sit aliquis casus, in quo dispositio prædicta
non currat. Quarta. Vtrùm si triennium non in
eodem officionihilominus vacationis præceptum
vrgeat. Quinta, An computatio à possessione offi-
cij, vel à designatione sumenda sit. Circa quas</P>
<P>  Dico primò. Satis verosimile est computa-<marginalia>Assertio 1.|Compensa|tionem de|momento|ad mome&#x0303;-|tum non|vrgere: &|qualis suf-|sciat.</marginalia>
tionem non esse faciendam de momento ad mo-
mentum. Id probo ex dictis. numer. 32. & 33.
juxta quæ dies, à quo incipit currere tempus de-
signatum, non computatur. Iuxta datam scilicet
ibidem explicationem; quòd non computetur
eò quòd integer non sit: vnde si integer fuerit,
aliter est dicendum: si videlicet à media nocte
decurrerit: tunc enim nulla est verosimilis ratio
cur non debeat computari. Alio etiam modo
explicari potest, supponendo, vt modò dictum
est, non inchoari tempus à media nocte, sed ab
aliquâ horâ diei: tunc enim hora similis respon-
det in termino, in quo triennium mathematicè
completur: at non est ita materialiter compu-
tandum, sed moraliter, quia totus ille dies com-
putatur vt terminus spatij; quia non est credibile
legislatorem velle ita rigorosè & delicatè agere,
vt horæ sint minutiùs obseruandæ. Quâ ratione
censent aliqui implentem vigesimum primum
annum, à quo incipit obligatio jeiunandi non<marginalia>Ex obliga-|tione jeju-|nij proba-|tio.</marginalia>
teneri jeiunare eo die, quo ætas dicta completur,
etiamsi manè compleatur. Pro quo videri po-
test Diana Parte 1. Tract. 9. Resolut. 49. Est item<marginalia>Alia ex|ætate ad|Ordines.</marginalia>
pro eodem sententia alia Doctorum asserentium
eum, qui tali die implet viginti quatuor annos,
non posse in eodem ordinari, bene tamen in se-
quenti. Cujus ratio est: quia pars illa diei ad
eumdem diem pertinet, vnde vigesimus quintus
annus ad Ordinem requisitus non videtur in-
choatus, & ita mediæ noctis transcursus expe-
ctandus. Sic P. Thomas Sancius Lib. 7. Consil.
Dub. 33. n. 7. Diana Parte 5. Tr. 5. Resol. 17. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>60</absatz-nummer> Deinde argui potest. Quia non alia esse<marginalia>Ex inten-|tione vero-|similiter|præsumpta|Pontificis.</marginalia>
videtur Pontificis intentio, pro cujus implemen-
to nihil refert talis modus computationis. Cùm
enim tantùm velit gubernationem non protendi,
& locum multis esse in illâ; nihil profecto ad
hoc interest hoc aut illo modo triennium com-
putari, quando in diuersitate computationis a-
deò breue spatium intercedit. Intentionem legi-
slatoris attendendam sæpiùs diximus & juxta de-
bere interpretationem fieri. Lex est quidquid in ra-
tione consistit. Cap. Consuetudo. Dist. 1. Pro quo
videri potest P. Suarez Libr. 6. de legibus Cap. 5.<marginalia>Quorum-|dam excu-|satio ex|ratione|dicta.</marginalia>
num. 5. & seqq. Iuxta quæ excusandus venit Pro-
uincialis quidam, qui cùm horâ decimâ anteme-
ridianâ triennium, de momento ad momentum
computatione facta compleuisset, circa aliqua
occupatus, quæ ad renuntiandum successorem
pertinebant, aliquantùm progressus est. Sicut et-
iam excusari potuerunt Superiores, quibus vaca-
tionis nuntium inopinatum accidit: potuerunt
enim eo die aliqua disponere, quæ ad officium
spectabant, & sine inconuenienti non poterant
indisposita remanere. Vacationem enim ita ac-
celeratam, & inconuenientibus plenam, non est
credibile Pontificem voluisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Dico secundò. Dari casus potest, in quo<marginalia>Assertio 2.|Casus spe-</marginalia>
dispositio prædicta non currat. Id potest osten-<-P>@@

<-P>di in Indiis, si vacatio innotescat, nec tamen sit<marginalia>cialis in|quo dispo-|sit io Ponti-|ficia non|currit.</marginalia>
Superior à Generali designatus: non enim do-
mus debet sine Superiori relinqui, neque illud
potest de Pontificis voluntate præsumi. Nec dici
potest Superiorem vacationi obnoxium posse
vice sui alium nominare: si enim per notitiam
vacationis cessauit, nequit actum Superiori pro-
prium exercere. Neque etiam dici potest per
Epikeiam illud posse, & jurisdictionem eius
vsque ad nominationem non expirare. Quia ju-
risdictionem talem, si verè cessatio est futura,
Pontifex non confert, & Superior supremus ne-
quit contra Pontificis concedere voluntatem. Si
ergo Epikeiæ locus est futurus, id potiùs dicen-
dum, quod Assertione statuimus, Constitutionem
inquam eo in casu non obligare. Videatur P.
Suarez suprà Cap. 7. num. 10. cuius doctrinam a-<marginalia>Notanda|doctrina|pro depul-|sione obli-|gationis,|cùm bon&#x0169;|commune|aliud po-|stulat.</marginalia>
lij plures amplexi: quòd scilicet præceptum legis
non obliget, quando boni communis ratio con-
trarium postulat; etiamsi possit sine peccato ad-
impleri: pro quo exempla ad ducit num. 9. Non
videtur autem improbabile posse vice sui ali-
quem nominare: non quidem vices habiturum
eius, in rigore loquendo, quandoquidem ordi-
nariâ est potestate destitutus, & ita Vicarium ha-
bere nequit, sed in latiori significatione: qui sci-
licet locum eius suppleat, dum alius prouidetur.<marginalia>Probabilis|positio cir-|ca nomi-|nationem|successoris.</marginalia>
Et hoc quidem ex præsumptâ Superioris eius fa-
cultate, ad quem spectat prouisio: quod qui-
dem stare sine jurisdictione potest, ministerialiter
tantùm, licet cum arbitrio. Sicut Generalis com-
mittere alicui potest omnino priuatè vt eum, qui
sibi benè visus fuerit, Superiorem nominet, non
suo, sed Generalis nomine. Potest autem vo-
luntas ista præsumi: quia ad Superiorem spectat
successorem sibi in officio constituere, quando
à maiori non est Prælato designatus, vt vicariam
scilicet domûs curam habeat. Sic enim habetur
Decreto 20. & Canone 3. Congregat. 8. Ergo pro
casu speciali, in quo vacatio accidit, ita etiam
coniiciendum, & ita posset generali lege sanciri:
hic enim casus in Constitutionibus, & Congre-
gationum, aut Generalium Ordinationibus non
occurrit, cùm tamen possit non semel occurrere.</P>
<P>  <absatz-nummer>62</absatz-nummer> Dico tertiò. Triennium continuatum in<marginalia>Assertio 3.|Triennium|in diuersis|officiis non|posse proro-|gari.</marginalia>
officiis, de quibus agit Pontifex, etiamsi illa di-
uersa sint, nequit sine violatione Constitutionis
Pontificiæ prorogari. Probatur ex praxi sic in-
dubitatè procedente. Deinde, ex intentione Pon-
tificis in eadem expressæ, quæ quidem per con-
trariam intelligentiam posset penitus elidi: si vi-
delicet quis in diuersis occuparetur muneribus,
in quorum nullo triennium expleret. Item. Te-
nor ipse Constitutionis id continet, dum sic dici-
tur: In eorum respectiuè muneribus. Et officiis prædi-
ctis per triennium dumtaxat durare debeant. Atqui
duo officia continuatè sustinens, si vltra trien-
nium administrationem extendat, non potest ve-
rificari quòd in illis per triennium tantùm duret:
ergo contra tenorem Constitutionis delinquit.</P>
<P>  <absatz-nummer>63</absatz-nummer> Dico quarto. Triennij computatio non<marginalia>Assertio 4.|Triennium|quando in-|choetur-</marginalia>
est facienda à die possessionis, sed eo modo, quo
faciendam decernit Congregatio 8. Decreto 43.
in quo sic dicitur: Statuit Congregatio officium &
auctoritatem Superiorum localium, atque adeò trien-
nium Præfecturis definitum, inchoari à die authenticæ<marginalia>Congrega-|tio 8.</marginalia>
renuntiationis ipsorum in Collegio, vel Domo, quibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0028.jpg/>
@@1@<SE28>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernat. Societatis. 17
<duolan 2><-P>præficiuntur: siue ipsi præsentes sint, siue absentes.
Pro eodem est Decretum 10. Congregationis 9. sic
se habens: Decretum 43. Seßionis 116. Congrega-
tionis 8. intelligendum est de ordinaria Superiorum re-
nuntiatione. In casibus verò extraordinariis, cùm res<marginalia>Congrega-|tio 9.</marginalia>
vrget, & in loco vbi præficiendus est Superior fieri re-
nuntiatio non potest, ob impedimentum belli v. g. vel
pestilentiæ: decreuit Congregatio satis esse, si fiat in
loco, vbi maior pars subditorum fuerit; vel, si id
etiam nequeat, in eo, quem Prouincialis aptiorem iu-
dicauerit. Sic ibi. Circa quæ Decreta obseruan-<marginalia>De locali-|bus tant&#x0169;|superiori-|bus Decre-|ta proce-|dunt &|quare.</marginalia>
dum in primis est illa de Superioribus tantùm lo-
calibus procedere, & non de maioribus Præla-
tis, visitatoribus inquam & Prouincialibus.
Quod quidem proptereà sic factum videtur, quia
in illis inchoatio officij cum possessione solet es-
se coniuncta, dum scilicet patentes litteræ legun-
tur, & sic fiunt Prouinciis manifestæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>64</absatz-nummer> Sed certè erga illos etiam esse difficultas<marginalia>In Majori-|bus diffi-|cultatem|perstare.</marginalia>
potest, quia aliquando designatus Prouincialis
extra Prouinciam versatur, & à R. P. Generali
ad Prouincialem prædecessorem de eo scribi-
tur, vnde & authenticè renuntiatur; quia
authentica renuntiatio est, quæ ex authen-
tico R. P. Generalis scripto officij sigillo mu-
nito, fundamentum indubitabile desumit. Sic e-
nim authentica renuntiatio est, quæ ex Prouin-
cialis præscripto fit in Collegio aut Domo de-
signati Rectoris, aut Præpositi: quæ quidem
minoris auctoritatis est quàm ea, quæ per Ge-
neralis litteras & sigillum, dictum retinet funda-
mentum. Cùm ergo eadem circa illos ratio sit,
non videtur circa hoc pro rei exigentiâ proui-
sum: neque apparet caussa, propter quam de so-
lis Superioribus localibus fuerit exordium defi-<marginalia>Prouincia-|lium re-|nuntiatio|qualis fu-|tura.</marginalia>
nitum. Ad quod quidem illud occurrit, per quod
possit difficultati verosimiliter responderi. Cùm
Prouincialium prouisio sit, renuntiationem au-
thenticam non esse reputandam eam notitiam,
quam Prouincialis litteris acceptis communicat,
quia illi deficit substantiale requisitum, quòd sci-
licet auctoritate Generalis fiat, ad quem illa spe-
cialiter spectat. Licet enim notitia designationis
per eiusdem litteras habeatur: non vult ille ta-
men eam suo nomine Prouinciæ communicari,
vt pro authenticâ debeat haberi. Ad hoc enim
vt authentica renuntiatio sit, potest illi solemni-
tatem aliquam specialem exigere, quæ suprà no-
titiam sit, juxta mentem Congregationis, quæ ad
authenticam renuntiationem non quamlibet no-
titiam, etiam auctoritate Prouincialis commu-
nicatam, sufficientem esse voluit, sed specialius
aliquid suis decretis requisiuit. Est autem specia-
lis illa solemnitas, patentium litterarum apertio
& publica lectio: vel, si non legantur: quod ta-
men omnino expedire judico, notificatio ab eo
facta, ad quem spectat, secundùm consuetudi-
nem Societatis. Et hoc quidem poterat in præ-
dicto Decreto apponi: non autem factum, quia
ad R. P. Generalis prouidentiam Congregatio
censuit pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>65</absatz-nummer> Quod etiam circa Visitatores dicendum:<marginalia>Qualis et-|iam Visita-|torum.</marginalia>
tunc enim eorum officium inchoatur, quando
R. P. Generali visum fuerit. Est autem pro eo à
R. P. Generali Claudio Aquauiua sit prouisum,
vt Instructionis eius §. 15. ostendit, in quo sic
habetur: Incipiat visitationem ab ea Domo, vel Col-<-P>@@

<-P>legio, quod ratione neceßitatis, aut commoditatis vi-
debitur præferendum: & vbi sui aduentus rationem
in communi omnium conuentu reddiderit, litterasque
patentes exhibuerit, omnes ad perfectionis studium, &<marginalia>Instructio|R. P. Clau-|dij Aqua-|uiua.</marginalia>
spiritus renouationem hortetur. Sic ille. Non est
ergo necessarium vt Prouinciali se præsentet, &
commissionis suæ copiam faciat, si fortè ille ab
eo absit loco, vnde inchoandam visitationem iu-
dicauerit. Quòd si in loco Prouinciæ præcipuo
patentes litteras exhibuerit, non est necessarium,
vt eas omnibus in Collegiis aut Domibus mani-
festet, cùm ex manifestatione prædictâ iam sit
eius iurisdictio notoria, vnde cessat communis
illa doctrina de obligatione ostendendi litteras
commissionis in Delegato, alioqui poterit im-
punè non ipsi pareri: quæ tantùm habet locum,
quando iurisdictio non est notoria, vt videri po-
test apud Dom. Solorzanum quod ad obligatio-
nem generaliter spectat Tomo 2. Lib. 4. Cap. 11.
præsertim num. 22. & seqq. & quoad illam item
cum limitatione prædictâ apud P. Thomam San-
cium Lib. 6. Consiliorum Cap. 9. Dub. 4. Quamuis
autem necessarium non sit, videtur tamen ma-
gis Instructioni conforme, vt patentes litteræ
vbicumque visitatio fuerit instituenda legantur,
vt eam exhortatio præfata sequatur. Sed hoc ad
negotium præsens parùm refert, vbi solùm de
visitationis inchoatione tractamus, de quâ juxta
dictam constat Instructionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>66</absatz-nummer> Iam de Superioribus localibus loquen-<marginalia>Quæ sit|dicenda re-|nuntiatio|authentica|pro Supe-|rioribus lo-|calibus.</marginalia>
do authentica renuntiatio illa censenda est, quam
diximus, ea scilicet, quæ auctoritate Prouincia-
lis sit juxta formam in Congregationibus præ-
scriptam. Vbi quidem Prouincialis mentio tan-
tùm fit in casu speciali, de quo ibi. Videtur au-
tem idem faciendum supponi in aliis, quia id est
iuxta more&#x0303; Societatis, in quâ Prouinciales solent
Superiores locales publicare. Nihilominùs si ali-
cui patentes litteræ Generalis traditæ sint, qui-
bus Superior designatur, & eas ille in Collegium
seu Domum suæ curæ transmittat, authentica e-
rit renuntiatio: vel si earum copiam eo modo,
quo fidem plenè facere possint. Quod potest ac-
cidere, si quis nolit tempus Prælaturæ sibi à pos-
sessione inchoari, eò quòd molestum illi onus
gubernationis appareat, & ita portionem illam,
quæ ad possessionem vsque decurrit, demptam
velit, cùm non valeat ad iter se statim expedire.</P>
<P>  <absatz-nummer>67</absatz-nummer> Non videtur autem authentica renun-
tiatio, si Prouincialis ad Collegium vel Domum
scribat de Superiore designato, si ipse nolit no-<marginalia>Quæ non|authentica|videatur.</marginalia>
tificationem talem pro authenticâ renuntiatione
haberi. Quia cùm Congregatio formam præscri-
bens circa id, per quod authentica haberi renun-
tiatio debeat, nihil præscribat, arbitrio hoc Pro-
uincialium videtur fuisse remissum, seu etiam
Visitatorum, ita enim illi munus designationis
assumunt, nisi fortè in eo metas suæ iurisdictio-
nis excedant, bonâ quidem procedendo fide, &
patientiâ Prouincialium largiùs vtentes; si non
specialem ad id à Generali habeant potestatem.
Debet ergo renuntiatio ita fieri, vt in ordine ad
effectum, de quo agimus, dirigatur, vt scilicet
inde officium videatur inchoari. Ante notitiam
ergo renuntiationis factæ dicto modo nequit
designatus Superior vt talem se gerere, quia verè
talis non est. Quòd si vt Superior se gerat, inde<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0029.jpg/>
@@1@<SE29>18 Thesauri Indici Titulus XII. Digreßio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>inchoandum triennium: licèt enim non de iure,
de facto tamen officium exercuit, etsi prætereà
triennium expleat, verificatur de illo vltra trien-
nium in officio perdurasse, & ita contra disposi-
tionem Pontificis p&#x0153;nas incursurum egisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>68</absatz-nummer> Dubitari tamen circa hoc potest an si à<marginalia>Specialis|difficultas|circa illam|ex probabi-|li coniectu-|ra jam fa-|ctæ.</marginalia>
Prouinciali pro facienda renuntiatione sit scri-
ptum, & juxta ordinarium tabellarij cursum, jam
nunc facta verosimiliter credatur, possit superior
vt talem se gerere, & talis ab aliis ad actus haberi
legitimos, vt E. g. in Congregationem Prouin-
cialem admitti; & pars affirmans probabilis visa
est quibusdam, quia juxta ea, quæ moraliter sem-
per accidunt, solet judicari, & ita factum debet
credi, quod semper fit, licèt rarò contrarium
possit euenire. Sic enim communis sententia
firmat Iuri innixa. Cap. 1. de Clerico non resident. L.
Ideo&#xE8BF;&#x0301;. D. de legibus. Vbi Glossa. Et L. Neque na-
tales. Vbi Bartholus, Salicetus, & alij, ex quibus
Marius Antonius Lib. 2. variarum, Resolut. 43.
num. 8. Pro quo & facit sententia P. Henriquez,
Villalobos, & aliorum, quam probabilem, &
tutam in praxi putat Diana Parte 1. Tractat. 11.
Resolut. 90. asserentium eum, qui scit patrem vel
amicum quolibet anno sumere illi Bullam, posse
eâ vti, antequàm certior de illius factus fuerit sum-
ptione. Et certè valdè verosimilis talis sententia
apparet quando rarò contrarium accidit: in casûs
autem contingentiâ mihi oppositum penitus pla-
cuit; quia in Indiis, vbi magna locorum distan-
tia est, & tabellarij Indi; vix quidquam certum
circa diem traditionis litterarum haberi potest,
vnde renuntiatio prorsus reddebatur incerta;
cùm tamen ius ad Congregationem in alio cer-
tum esset, nec possit certum ab incerto superari;
vt est constans omnium scribentium doctrina ex
Iure vtroque, & manifestâ petita ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>69</absatz-nummer> Vbi & aliud dubium occurrit circa fa-<marginalia>Dubium|aliud circa|ratione&#x0303; pro|extraordi-|naria re-|nuntiatio-|ne.</marginalia>
cultatem datam Prouincialibus, vt possint renun-
tiationem in loco sibi benè viso facere. An scili-
cet quæuis ratio sufficiat ad extraordinarium di-
ctum renuntiationis modum. Et sic exemplum
in casu adducto Rectoris in eo Collegio renun-
tiati, vbi habenda est Congregatio, vt scilicet
ius suffragij in illâ habeat, cùm nequeat certa ha-
beri notitia renuntiationis in proprio Collegio
factæ. Circa quod aliqui Prouincialis voluntati
conniuentes fieri posse judicarunt. Sed mihi op-
positum visum est omnino veritati conforme;
quia tunc facultas extraordinariæ renuntiationis
Prouinciali conceditur, cùm res viget, & impe-
dimenta grauia concurrunt: in casu autem dicto
nihil vrgebat, quia nulla erat necessitas vt talis
designatus in Congregationem admitteretur, in
quâ jus suffragij ob antiquitatem habebat, qui
officio illo fuerat immediatè perfunctus, & de
rebus ad Collegium spectantibus poterat oppor-
tuniùs agere, in quo dum esset, circa tractanda in
Congregatione consultationes fuerat, quæ fa-
ciendæ Rectoribus antè Congregationem talem
iniunguntur. Et vt prædecessor non adstaret, ra-<marginalia>Expressio|aliquorum|casuum|similes non|excludit.</marginalia>
tio illa pro admissione in Congregationem valde
videtur infirma: quandoquidem Congregatio
generalis duas tantùm caussas impedimenti po-
suit, bellum scilicet, & pestilentiam: nec genera-
liter aliud disposuit, vt contingere solet, adducta
clausula, & similes, vel, aliæ. Non inficior, etiam<-P>@@

<-P>cùm non adduntur clausulæ huiusmodi probabi-
lem esse Doctorum sententiam, qui extensioni
esse locum affirmant, etiamsi addatur particula
taxatiua: addunt tamen debere esse ad casus si-
miles, vt videri potest apud P. Thomam Sancium
in Opere Morali, Lib. 6. Cap. 15. num. 37. Atqui
casus admissionis ad Congregationem non est si-
milis, quia nihil est quod impediat renuntiatio-
nem ordinario modo fieri, vt in duobus assigna-
tis, vnde dissimilis prorsus est: ergo non debet
data facultas pro alijs ad illum extendi. Iuxta
hunc ergo casum sunt alij decidendi, neque Pro-
uinciales suam debent extendere potestatem,
quorum gubernatio juxta Societatis mentem scri-
ptis debet maturissimis conformari.</P>
<Z><A+1>§. VI.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Quinam superiores Constitutionis vinculo
constringantur, & quæ in eâdem offi-
cia inueniantur comprehensa.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>70</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Ominati specialiter Prouinciales, Vi-<marginalia>Superiores.|& officia,|in quibus|currit a-|pertè deci-|sio Pontifi-|cia.</marginalia>
sitatores, Propositi, Rectores, Supe-
riores locales, Vice-Prouinciales, Vice-Præposi-
ti, Vice-Rectores, & alij Officiales jurisdictionem
& superioritatem habentes, quomodolibet nun-
cupati. Ex quo apparet quæ officia continuari
vltra triennium nequeant, ea scilicet, quæ Offi-
cialibus designatis sunt pariter designata. Pro
eorum autem ampliori expressione recensentur
munera, Superioritates, Ministeria, Administra-
tiones, & generale nomen officij ad omnia deri-
uatum. Circa Prouinciales autem, Visitatores,
Præpositos, & Rectores Collegiorum nulla esse
difficultas potest: sicut neque circa Vice-Pro-
uinciales, quando Vice-Prouinciæ præficiuntur,
vt Chilensi in Indiis: atque etiam cùm eo nomi-
ne administrationem Prouinciæ subeunt, juxta ea,
quæ habentur in Regulis Prouincialis, §. 10.
Quod pariter est de Vice-Præpositis, & Vice-
Rectoribus asserendum, iuxta id, quod habetur
in Formulâ Congregationis Prouincialis, §. 4.
vbi sic designantur: Vice-Præpositi, & Vice-Rectores,
qui toto principalium superiorum officio funguntur.
Nulla etiam difficultas esse circa superiores loca-
les potest, qui eâdem quâ Rectores Collegiorum
auctoritate potiuntur, vt sunt qui residentias
quasdam regunt, aut inchoata Collegia, siue Se-
minaria exempta: cùm enim in illis eadem sit
ratio, eadem est etiam Iuris huius dispositio: sunt
enim absolutè superiores cum plenâ jurisdictio-
ne. Et tales apud nos superiores Residentiæ S.
Crucis, Juliensis, Huancauelicensis, & Rector
Seminarij S. Martini, circa quem tamen satis am-
bigua R. P. Generalis responsio extat, vnde visus
est iterùm admonendus. Videatur Cardin. Lugo
in Responsis Moral. Lib. 4. Dub. 39. Vbi benè osten-
dit Rectores Seminariorum immediatè subiectos
Prouinciali, propriè esse Rectores, & ita bene-
dicere sacra ornamenta posse.</P><marginalia>Circa Se-|minarior&#x0169;|superiores|difficultas,|& arguitur|pro parte|affirmati-|ua.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>71</absatz-nummer> An autem Seminariorum superiores eo-
dem debeant jure censeri, dubitatum quidem est,
& pars affirmans praxi inuiolabili comprobata
his in partibus ob generalitatem verborum, qui-
bus omnes superioritatem & jurisdictionem ha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0030.jpg/>
@@1@<SE30>Circa Bulla Innocentij X. pro gubernat. Societatis. 19
<duolan 2><-P>bentes implicentur: Seminariorum enim Recto-
res superioritatem habent non solùm respectu
alumnorum sæcularium, sed etiam eorum, qui
de Societate ibidem degunt, eorumdem curam
habituri. Iurisdictionem etiam exercent, quia
corrigere possunt præfatos omnes, & correctio
jurisdictionis genus est, vt ex Cap. Ea quæ, de<marginalia>Correctio|probat iu-|risdictione&#x0303;.</marginalia>
statu Monachorum, colligit Barbosa in Colle-
ctaneis ad citatum Caput. Licèt autem jurisdictio
hæc ad forum animæ non spectet, quia sub cen-
sura præcipere nequeunt; id certè non videtur ob-
stare; quia jurisdictio in foro externo vera juris-
dictio est: & Rectoribus etiam Collegiorum im-
positio Censurarum prohibetur: quod fieri posse
docet P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8.
Lib. 2. Cap. 9. num. 4. Quamuis omnino certum
haberi debeat validam futuram Censuram, quia
de Iure competit, & simplex prohibitio nequit
actum aliàs licitum, reddere nullum, juxta rece-
ptissimam scriptorum doctrinam.</P>
<P>  <absatz-nummer>72</absatz-nummer> Nihilominùs superiores dicti non sunt<marginalia>Contrari&#x0169;|statuitur|& proba-|tur ex defe-|ctu propriæ|jurisdictio-|nis, &c.</marginalia>
censendi in Constitutionis catalogo comprehen-
si. Quod quidem R. P. Generalis ita declarauit,
qui & mentem Pontificis habere perspectam po-
tuit, & ex tenore Constitutionis eiusdem satis
verosimiliter coniectare. Et in primis intentio
Pontificis ad hoc non videtur collimasse, qui vi-
ris pietate & doctrinâ insignibus fauere voluit, vt
eiusdem verba manifestant: ad munera autem
prædicta non solent tales eligi, vt experientiâ
compertum habetur. Deinde: Pontifex non di-
sponit circa illos, qui superioritatem tantùm ha-
bent, ad quod satis est supra alios esse, & eorum
aliquam curam gubernatiuam habere: sed iuris-
dictionem prætereà exigit, quæ verè talis sit in
genere Ecclesiasticę iurisdictionis; quę est duplex,<marginalia>Duplex il-|la.</marginalia>
scilicet in foro animæ ad absolutione&#x0303; peccator&#x0169;,
& in foro exteriori ad coe&#x0308;rce&#x0303;d&#x0169; spiritualibus p&#x0153;-
nis, & etiā corporalibus præcipiendi cum obliga-
tione in conscientiâ, dispensandi &c. quæ quidem
non fundantur in voto obedientię, sed in commu-
nicatione à supremo Prælato, in quo est totius Ec-
clesiasticę iurisdictionis origo. In Rectoribus aute&#x0303;
Seminariorum & Residentiarum, quæ sunt ex
ijs, de quibus dictum num. 70. prædictæ iurisdi-
ctiones non sunt: vnde licet superiores dici pos-
sint, non tamen Ecclesiastici Prælati. Qui præ-
tereà iurisdictionem propriè non habere secun-
dùm receptum loquendi vsum, ex eo probantur,
quia talis iurisdictio aut ordinaria est aut delega-
ta. Sed non primum; quia illa habetur à Iure<marginalia>Et neutrā|in ipsis, a-|pertè con-|uincitur.</marginalia>
ratione officij: quod tamen hîc non habet lo-
cum, quia officium tale non est ex iis, quibus po-
testas, quam Ius Prælatis confert, possit adaptari;
illis namq&#x0301;ue tantùm confertur, qui quasi Episco-
palem dignitatem habent, quatenus exercere a-
ctus possunt erga subditos, qui proprij Episcopis
esse solent: pro quo videndus P. Suarez suprà,
Cap. 2. nnm. 10. & seqq. Item. Officium tale est
sub officio, quod infimum censetur in ordine
Prælatorum, scilicet superiorum localium, de
quibus tantùm disponunt leges Canonicæ: ergo
non habent iurisdictionem ordinariam. Prætereà
Superiores Prælati, ad quos talium officiorum
prouisio spectat, ita ea distribuunt, vt valde aliis
dissimilia reputent: vnde Rectores tales Recto-
ribus Collegiorum subiiciunt, aut ab eorum iu-<-P>@@

<-P>risdictione eximunt: ex quo fit iurisdictionem
ordinariam non habere. Quòd autem iurisdictio<marginalia>Quom odo|conferatur.</marginalia>
per electionem ad officium non conferatur nisi
iuxta eligentium intentionem, benè ostendit idem
eximius Doctor loco dudùm citato, num. 8. Nec
secundum: quia neque ex delegatione possunt
illa, quæ ad iurisdictionem vidimus pertinere:
& quidem si talis esset, non competeret ratione
officij. Et ita ex eo fit veros superiores non esse,
quibus iurisdictio absolutè conueniat, cùm ex
officio non habeatur, sed ab alterius pendeat po-
testate, eam augentis, aut limitantis.</P>
<P>  <absatz-nummer>73</absatz-nummer> Potest insuper positio ista probari: nam<marginalia>Am plior|probatio, ex|eo quòd su-|periores|propriè So-|cietatis non|sint.</marginalia>
licet negari nequeat Rectores dictos esse aliquo-
modo superiores, cùm supra alios sint quos gu-
bernant, & quibus illi obedire tenentur; non
tamen hucusque declaratum est esse proprios So-
cietatis, ad quos scilicet ea spectent, quæ de supe-
rioribus in eius Instituto dicuntur, sicut expres-
sum videtur Ministrum esse superiorem, & etiam
subministrum. Pro quo est Regula 1. & vltima
subministri. Vnde cum in Congregat. 7. Decreto
45. statutum sit, si quis Fratrum diceret Ministro
aliquid iubenti, licet non cum præcepto, Nolo
facere, casum esse reseruatum; de dicente tamen
Rectori Seminarij tale quid non extat: non ergo
ex eo solùm quòd iurisdictionem absolutè non
habeant, sed quia superiores proprij Societatis
non sunt, non debent intelligi in Constitutione
præfatâ comprehensi. Vnde neque in Congre-
gationem Prouincialem admittuntur, quod o-
stendit absolutè non esse Prælatos, licèt nomine
Rectorum gaudeant, cùm debeant Collegiorum
admitti Rectores; vt constat ex formula Con-
gregationis Prouincialis. §. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>74</absatz-nummer> Sed vt veri superiores sint, cùm tamen<marginalia>Et vlterior|ex defectu|jurisdictio-|nis.</marginalia>
iurisdictionem non habeant, inde etiam debent
non comprehensi censeri: Pontifex namque
requirit verbis illis, Iurisdictionem, & Superiorita-
tem habentes. Particula enim, &, copulatiuè ex-
plicanda est: quando enim ponitur inter duo,
quorum vnum alteri inest, ambo in vnum resol-
uuntur: vt cum aliis tradit Barbosa Dictione 92.<marginalia>Particula,|&, quam|habeat|vim.</marginalia>
num. 6. & 7. & Marius Antoninus Lib. 1. variar.
Resolut. 7. num. 7. Iurisdictio autem superioritati
inest, quia de iurisdictione absolutè sumpta, &
in exteriori etiam foro sermo est, quæ sine supe-
rioritate non stat: licèt enim non omnis superior
iurisdictionem habeat, iuxta dicta; omnis autem
iurisdictionem habens, superior est.</P>
<P>  <absatz-nummer>75</absatz-nummer> Iam ex dictis, num. 73. circa Ministros<marginalia>Ministros|non com-|prehensos.</marginalia>
videtur colligi illos Constitutione Pontificiâ
comprehensos. Pro quo & facit Pontificem in
designatione officiorum Ministeria nominare; non
videtur autem quale aliud esse possit officium,
cui hoc nomen conuenientiùs valeat adaptari.
Et ita quidem iudicatum aliquando, ac de illo
consultus Pontifex dicitur respondisse: Theologos
habetis. Iuxta illorum ergo satis verosimile iudi-<marginalia>Pro eo de-|claratio.</marginalia>
cium sanctæ memoriæ R. P. Generalis Vincen-
tius Carrafa Anno 1647. non comprehendi de-
clarauit. Quam declarationem R. P. Goswinus
omnino sustinendam censuit, litteris pro eo ad
Indiarum Prouincias destinatis. Pro quo & fa-<marginalia>Et rationes|aliquot.</marginalia>
ciunt ferè omnia, quæ pro Rectoribus Semina-
riorum adduximus. Et quidem intentio Pontifi-
cis ad eos minimè directa videtur, quia cùm fa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0031.jpg/>
@@1@<SE31>20 Thesauri Indici Titulus XII. Digressio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>uere velit vinis pietate ac doctrinâ insignibus,
Superioritas Ministrorum nihil ad eius conducit
intentum, cùm manifestum sit ad officium di-
ctum tales non solitos adhiberi, quod & illi non
honorificum, sed inhonorum prorsus æstima-
rent, Deinde. Ministri iurisdictionem ordina-
riam non habent, sed neque delegatam, quæ
determinata ratione officij sit, vt benè obseruat
P. Suarez Tomo. 2. de Religione Lib. 6. de Voto, Cap.
7. num. 17. & Tomo 4. Tractatu 8. Lib. 2. Cap. 2.
num. 2. & P. Thomas Sancius in Opere Morali
Lib. 4. Cap. 33. num. 16. dicens non esse propriè
Prælatos ob dictam rationem. Quod quidem ex
prima eorum Regula satis est perspicuum, quæ
sic habet: Eius officium erit Præpositum, vel Recto-<marginalia>Ministri|regula.</marginalia>
rem iuuare in ijs, quæ in genere, vel in particulari ei
commendabit: nec dispensandi, aut mutandi, aut quid-
quam faciendi, nisi ex eiusdem præscripto, facultatem
habeat. Sic ergo. Quod ergo de casu reseruato
Congregatio statuit, non ideò est, quia jurisdi-
ctionem habeant; sed quia cùm Præpositi, aut
Rectoris loco iubeant, ipsis, quorum auctorita-
te funguntur, irreuerentia grauis irrogatur. Pro
quo videri potest Cardinalis Lugo Disput. 20 de
P&#x0153;nitentia, num. 54. Addi potest, à Congrega-
tione eo ipso quòd sic statuit, graue præceptum
imponi, ne quis Ministro ita respondeat: vnde
non est argumentum jurisdictionis in illo. Pon-
tifex autem in suâ Constitutione Ministeriorum<marginalia>Cur eis|dicere.|Nolo fa-|cere, sit|casus re-|seruatus.</marginalia>
nomine officium Ministrorum nequaquàm in-
tellexit: si enim eos designare vellet, facile ipsi
erat, sicut alios suis expressit nominibus, ita &
Ministros, quorum est notissimum munus, ex-
pressisse: vnde ex tenore Constitutionis id po-
tiùs quod intendimus, deducendum venit. Mi-
nisteriorum ergo nomine officia intelligenda,<marginalia>Ministerio-|rum nomi-|ne quid|Pontifex.|intellexerit.</marginalia>
quæ Operariis possunt Euangelicis conuenire,
dum eorum aliquis Missionum Superior cum
potestate Rectoris, licet non eo vtatur nomine,
constituitur. Vt Superior Missionis Hollandicæ,
de quo in Congregatione 8. Decreto 51. Non ita Su-
perior primæ Residentiæ Missionum de quo
ibidem: nisi ille aliarum Superior sit, vt in Mis-
sionibus Paraquariis: in quibus tamen qui Supe-
rior est, nullius particularis Superior sit oportet,
vt omnes possit sine defectu in proprio visitare.
Ex quibus quid de Officialibus aliis, Ministro in-
ferioribus, sit dicendum satis constat.</P>
<Z><A+1>§. VIJ.
De Magistris Nouitiorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>76</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xcipiuntur isti à communi lege ver-<marginalia>Magistros|non Recto-|res, etiam|sine exce-|ptione, non|comprehen-|sos.</marginalia>
bis illis: Exceptis Magistris Nouitiorum.
Et quidem quando Magistri huiusmodi Recto-
res Domorum Probationis non sunt, sed Recto-
ri subiecti curam istam exercent, indubitabile
erat, etiamsi nulla adhiberetur exceptio, non
esse Constitutionis verbis comprehensos: cùm
perspicuum sit Superiores non esse, nec iurisdi-
ctione gaudere, licet quædam ipsis præeminen-
tiæ concedantur, vt videri potest in eorum Re-
gulis. §. 5. 6. & 7. & quòd §. 7. dicitur de or-<marginalia>Potestas|absoluendi|à reserua-</marginalia>
dinariâ potestate absoluendi Nouitios à casibus
reseruatis, nihil obstat, nam ibidem sic additur:<-P>@@

<-P>Nisi eius Superiori hæc facultas aliqua de caussa re-<marginalia>tis quomo-|do ordina-|ria in illis</marginalia>
stringenda videretur. Ex quo apparet iurisdi-
ctionem eius non esse ordinariam in eo sensu,
quo Ordinaria iurisdictio in Iure sumitur, prout
scilicet contra delegatam distinguitur, & abso-
lutè Superiorem constituit: cùm ita pro arbitrio
Superioris limitari possit: sed Ordinaria dicitur,
id est, ordinariè conueniens, vel semper, aut fe-
rè semper. Et licet limitatio illa non adderetur,
idem nihilominùs esset dicendum; quia Instru-
ctori facultas eadem sine limitatione conceditur
respectu eorum, qui annum tertium Probatio-
nis agunt, vt constat ex Instructione pro ipsis
Cap. 3. §. 10. Instructorem tamen non esse Su-<marginalia>Quæ de|instructore|Probatio-|nis 3. qui|tamen non|Superior.</marginalia>
periorem, ex declaratione speciali constat. Idque
ita esse, necessariò fatendum est, quia si Superior
esset, non posset ordinarius esse Confessarius:
nam id prohibet Clemens VIII. in suo Decreto
de peccatis reseruatis, de quo in Libro Ordinatio-
num, in quo & citata Instructio Cap. 5. num. 4.
Vnde cùm pro Magistris Nouitiorum, qui Su-
periores sunt, specialis dispensatio ab eodem
Pontifice fuerit impetrata, vt constat ex citato
Cap. 5. De dispensationibus, num. 1. pro Instructore
nulla petita dispensatio, quia illâ opus non erat.
Cùm ergo citato Cap. 3. §. 1. sic dicitur: Superio-
rem illis, seu Instructorem deliget &c. de Superiore
secundùm quid intelligendum est, vnde & nomi-
ne Instructoris addito, Superioritatis est quali-
tas declarata; vt scilicet non tam Superior, quàm
Instructor sit. Particula enim, seu, sic accipi solet,
expositiuè inquam, aut correctiuè, vt docent Do-
ctores, quos adducit P. Quintanad. Tom. 1.
Tract. 3. Singulari. 20. n. 4. Quando igitur Ponti-<marginalia>Particula|seu quam|habeat|vim.</marginalia>
fex in suâ Constitutione Magistros Nouitiorum
excipit, de iis manifestè loquitur, qui Superio-
res Domorum Probationis sunt, vt cessare non
debeant, etiamsi per triennium in Officio per-
durarint: alij enim Superiores non sunt: quod
& à R. P Generali Goswino Nickel specialiter
declaratum die 24. Februarij. Ann. 1655. Sed cir-
ca exceptionem dictam aliqua explicanda occur-
runt, pro quibus</P>
<P>  <absatz-nummer>77</absatz-nummer> Dico primò. Qui superiores per trien-<marginalia>Assertio 1.|Post trien-|nium gu-|bernationis|alterius|non posse|Rectores|eligi domo-|rum Pro-|bationis.</marginalia>
nium fuerunt, nequeunt esse Magistri Nouitio-
rum, vbi illi etiam Rectores sunt. Constat ex te-
nore Bullæ, in quâ sic dicitur: Superiores quomo-
dolibet nuncupati, exceptis Magistris Nouitiorum, per
triennium dumtaxat durare debeant. Vbi clarum ap-
paret talium indultum; vt scilicet vltra triennium
possint in officio perdurare: atqui Superior trien-
nalis, si Magister Nouitiorum fiat, non dicitur
in officio Magistri perdurare, sed tunc inchoare
illud. Cùm ergo tenor Constitutionis ita aper-
tus sit, non videtur locus dispositioni alteri, de
quâ loquimur, remanere. Ex inspectione autem
Motus proprij iudicandum esse, ex sacris Cano-
nibus habemus. Cap. Porrò & Cap. Accepimus, de
Priuilegiis. Pro quo Paulus de Castro. Consilio
163. volum. 1. Socinus Senior Consilio 91. Col. 3.
volum. 4. Marius Antoninus Libr. 2. Resolut. fi-
nali. Casu. 27. & in specie casus nostri R. P. Ge-
neralis Goswinus suprà. cuius illa sunt verba: Ma-
gister Nouitiorum quamuis Rector potest prosequi in<marginalia>Declaratio|R. P. Ge-|neralis.</marginalia>
suo officio &c. Quia hoc priuilegium solummodò con-
ceditur Magistro Nouitiorum, vt poßit prosequi in eo-
dem Officio &c. Constat autem de eo, qui post<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0032.jpg/>
@@1@<SE32>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernat. Societ. 21
<duolan 2><-P>triennalem Præfecturam Magister Nouitiorum
constituitur, non posse dici in officio Magistri
prosequi.</P>
<P>  <absatz-nummer>78</absatz-nummer> Dico secundò. Etiamsi triennium in a-<marginalia>Assertio 2.|Etiamsi|triennium|non sit im-|pletum,|idem sta-|tuitur, li-|cet contra-|rium non|sit impro-|babile.</marginalia>
lio officio non fuerit impletum, nequit munus
Magistri Nouitiorum assumi, nisi pro spatio,
quo possit triennium integrari. Hoc est contra
interpretationem, quæ aliquibus & quidem
non indoctis placuit, nec videtur improbabilis.
Nam de eo, qui triennium explet modo dicto,
dici potest quod in officio Magistri prosequa-
tur: atqui hoc iuxta Pontificiam exceptionem
licet, sicut & juxta Declarationem adductam.
Cumque aliàs fauor sit, & pro Religione faciat,
meritò est, juxta dicta sæpiùs, ampliandum. Ni-
hilominus contrarium est tenendum & practi-<marginalia>Ex tenore|Bullæ de-|ductum,</marginalia>
candum, quia sic videtur esse Pontificis mens, ex
cuius id verbis etiam comprobatur. Nam de eo,
qui triennium sic explet, nequit dici in officio
Magistri per triennium perdurasse, & nihilomi-
nus posse in eo prosequi: cùm tamen Pontifex
de triennio Nouitiatûs jam decurso loquatur.
Itaque Pontifex de aliis Superioribus loquens
triennium præfigit: exceptionem autem Magi-
stri interponit, planè indicans triennium in of-
ficio exactum illi non obstare: obstabit ergo
quod in alio fuerit officio tempus insumptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>79</absatz-nummer> Dico tertiò. Magister Nouitiorum exa-<marginalia>Assertio 3.|Non posse|ad aliud|officium|post Noui-|tiatum as-|sumi</marginalia>
cto triennio nequit ad aliud officium Superioris
ex numeratis assumi. Sic R. P. Generalis suprà
ita dicens: Nequit esse Prouincialis, nec Superior al-
terius Domûs, aut Collegij: quia hoc priuilegium so-
lummodo conceditur Magistro Nouitiorum, vt poßit
in eodem officio prosequi, non vt poßit aliud distinctum
habere. Sic ille, qui id potuit ex concessione ip-<marginalia>Declar atio|R. P. Ge-|neralis.</marginalia>
sa colligere, iuxta supplicationem pro gratia ista
suæ Sanctitati propositam. Patres enim Congre-
gationis valde conueniens iudicarunt vt Magistri
Nouitiorum in officio suo diutiùs permanerent:
de eo autem quòd post officium dictum ad aliud
promoueri possent, nullâ ratione curarunt. Et
Pontifex quidem in exceptione prædicta non
solùm rei conuenientiam attendit, sed Clemen-
tis VIII. vestigiis institit, qui triennium etiam Su-
perioribus assignans & annuam vacationem,
Magistros Nouitiorum excepit, vt constat ex
Decreto 64. Congregat. 5. in quo sic habetur: vt<marginalia>Decretum|Clementis|VIII.</marginalia>
Prouinciales atque Rectores, exceptis qui sunt in Do-
mibus Nouitiorum, non durent vltra triennium, sed
vacent saltem per annum, in quo obediant, sicut ce-
teri. Sic illa, ex cuius verbis mens etiam Innocen-
tij coniicitur; vt scilicet Magistri Nouitiorum in
officio durare possint: ergo circa officia alia nihil
indultum. Quod sic etiam practicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>80</absatz-nummer> Nihilominùs viri docti aliter censue-<marginalia>Oppositum|probabile|ostenditur.</marginalia>
runt, quod & probabile videtur. Et pro eo fa-
cit, duo à Pontificein sua Constitutione decer-
ni, quòd scilicet Superiorum officia vacent per
triennium, & ad nulla alia possint promoueri.
His exceptionem Magistrorum interserit; ex
quo videtur ad vtrumque referendum. Quod e-
nim ad prius illud de triennio referri debeat, in-
dubitatum est: & quòd etiam ad posteriùs, ex
co ostenditur, quia nulla est adiecta particula
taxatiua: nec non quia clausula antecedens ad<marginalia>Clausulam|anteceden-|tem ad se-|quentia|trahi.</marginalia>
sequentia etiam trahi debet, præsertim cùm de
fauore agitur, vt in præsenti; iuxta multorum<-P>@@

<-P>doctrinam apud P. Thomam Sancium Lib. 6. de
Matrimonio Disput. 22. num. 17. licet explicatio,
quam ipse adhibet num. 19. non videatur insti-
tuto præsenti quadrare: quòd scilicet tunc ea
doctrina currat, cùm omnia determinabilia vna
determinatio respicit, in quibus ratio est similis.
Alij tamen Doctores eam generaliter ample-
ctuntur; & in casu, de quo ibi, probatio occur-
rit, in quo non est omnino ratio similis: & verò
licet in casu nostro specialis videatur esse ratio vt
triennium Magistri prorogetur, non ita vt ad a-
liud promoueri officium possit: est tamen con-
grua alia, quam Clemens VIII. verbis adductis
indicauit: Vacent per annum, in quo obediant sicut<marginalia>Ex Cle-|me&#x0303;tis VIII.|verbis ro-|bur Asser-|tioni.</marginalia>
ceteri. Ex quibus apparet Superioribus vacatio-
nem annuam indictam, vt obedientiæ exercitium
non dediscant: quod in Magistris Nouitiorum
non est suspicabile, qui virtutis probatissimæ cùm
sint, & obedientiam in Nouitiis tantopere radi-
dicare contendant, eo non videntur exercitio a-
liorum instar indigere. Præterquam quòd offi-
cium tale valde est laboriosum, & plus oneris
quàm honoris habens, vnde impedimentum non
debet præstare quo minùs eo perfuncti ad aliud
possint honorificum promoueri. Est ergo hoc
probabile, si R. P. Generali sic practicandum vi-
deatur: dum tamen aliud statuit, illius est stan-
dum Ordinationi, quandoquidem pro praxi po-
test id, quod sibi conueniens visum fuerit, ordi-
nare. Ex Congregat. 4. Decreto 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Dico quarto. Magister Nouitiorum in<marginalia>Assertio 4.|Posse prose-|qui in alia|Domo Pro-|bationis.</marginalia>
vna Domo, potest in alia vltra triennium pro-
sequi. Colligitur ex declaratione adductâ R. P.
Generalis: quia talis verè dicitur prosequi offi-
cium, & quòd in vna, aut diuersis, Domibus sit,
valde materialiter se habet. Potest etiam in hoc
specialis congruentia occurrere ad bonum So-
cietatis, quam cùm etiam Pontifex in exceptio-
ne dictâ attendat, sic est eius interpretanda vo-
luntas verbis eiusdem omnino conformis, sicut
& verba voluntati. Vacent, inquit, Superiores
post triennium, exceptis Magistris Nouitiorum:
ergo illi prosequi possunt in Domo quauis, cùm
indifferenter loquatur Constitutio, & vbi illa
non distinguit, nec nos distinguere debemus.
Vnde non solùm Magistri tales possunt post
triennium in alia Domo esse quod in priori, sed
etiam post sexennium, & vltra. Et in officio, si
nihil aliàs obstet, vsque ad mortem perdurare.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
De sesqui annuâ vacatione Superiorum.
Vbi variæ difficultates circa illam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>82</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nnum cum dimidio post triennium<marginalia>Sesqui an-|nuæ vaca-|tionis indi-|ctio.</marginalia>
in Prælaturâ exactum ante promotio-
nem ad officium ex enumeratis inuiolabiliter ela-
psurum Constitutio decernit verbis illis: Ipsique
ad alia quæuis eiusdem Societatis munera, Superiori-
tates, Ministeria, Administrationes, & officia præ-
dicta quomodolibet nuncupata, etiam Vice Prouincia-
lis, seu Vice-Præpositi, vel Vice-Rectoris, nullatenus
eligi, seu assumi, vel deputari volumus, nisi per an-
num cum dimidio saltem à fine triennij computan-
dum, à prædictis muneribus &c. cessauerint. Vbi<marginalia>Difficulta-|tes variæ.</marginalia>
quæri potest Primò, An qui triennium non ex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0033.jpg/>
@@1@<SE33>22 Thesauri Indici Titulus XII. Digreßio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>pleuit, vacare toto illo spatio debeat. Secundò,
an breuis officij cura sit prohibita. Tertiò, quo-
modo computanda vacatio eius, qui per aliqua
discontinuata spatia in officio fuit, nec tamen
triennium expleuit. Quartò, si triennium exple-
uit discontinuatis spatiis, an integra expectanda
vacatio. Quintò, an computatio sit facienda de
momento ad momentum. Circa quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>83</absatz-nummer> Dico primò. Qui per triennium in of-<marginalia>Assertio 1.|qui trien-|nium non|expleuit, nō|indigere|vacatione.</marginalia>
ficio non fuit, non indiget vacatione aliquâ, vt
ad aliud officium transeat. Constat ex tenore
Constitutionis, in quâ integrum triennium po-
stulatur.</P>
<P>  Dico secundò. Ad aliud officium transiens<marginalia>Assertio 2.|qui non ex-|pleuit parte&#x0303;|ex alio tan-|tùm assu-|mere potest.</marginalia>
ante triennium expletum, debet desistere, vbi pri-
mùm pars triennij, quæ deerat, fuerit terminata.
Sic vniuersa Societas Constitutionem Pontifi-
ciam intellexit, quæ, si eo modo non deberet in-
telligi, eneruis prorsus redderetur. Possent enim
officia ad tempus triennio minus attribui, & sic
in singulis sine interruptione per totam vitam
continuari. Quòd si dicatur in eo non esse in-
conueniens, dum Pontifex aliud in Constitutio-
ne non exprimit, & Societas iure suo vtitur: &
insuper bonum illud ex eo habetur, quòd in eo-
dem loco non prorogatur officium, vnde & fa-
stidium subditorum ex prolixâ superioris eiusde&#x0303;
gubernatione vitatur. Contra est; quia præci-
pua Pontificis frustratur intentio; videlicet viris
doctrinâ & pietate insignibus, quibus referta est
Societas, locum in gubernatione relinquit: vt
enim ostendimus, ex imminuto cuiusque officij
spatio iidem possent in gubernatione dum viue-
rent perdurare. Circa hoc ergo non potest vllo
pacto dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>84</absatz-nummer> Dico tertiò. Ille, qui per triennium in<marginalia>Expleto nō|licet offici&#x0169;|etiam per|dies paucos|ante vaca-|tionem.</marginalia>
officio fuit, non potest etiam per dies aliquot
antè expletam vacationem sesqui anni illud, aut
aliud suscipere, iuxta declarationem R. P. N.
Goswini, qui de spatio dierum octo interrogatus
sic addidit: Nec pro breuioris temporis spatio, &
solerti animaduersione curetur, ne contrarium in vllo<marginalia>Declaratio|R. P. Gene-|ralis.</marginalia>
practicetur euentu, quia id licitè fieri nequit, nec debet
permitti. Sic ille. Ratio est: quia Constitutionis
tenor sic indicat, assumptionem omnem officij
prohibens, vnde & ad assumptionem per breue
tempus debet extendi. Id quod particula Nulla-
tenus, quâ Pontifex vtitur, non obscurè signifi-
cat, quæ vniuersalis est, & tantæ vis, vt nec in
casibus aliàs permissis locus sit opposito: vt ex<marginalia>Particulæ|Nullate-|nus vis|Generalis.</marginalia>
Iasone in L. 1. §. Sublata. D. Ad Trabell. probat
Marius Antoninus Lib. 2. variar. Resolut. 32. num.
6. De quo etiam Auctores, quos adducit P.
Thomas Sancius Lib. 6. de Matrimonio, Disput. 32.
num. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>85</absatz-nummer> Quod quidem iuxta præscriptum R. P.<marginalia>Oppositum|verosimile|ostenditur|seclusâ R.|P. Genera-|lis declara-|tione</marginalia>
Generalis ita obseruandum est. Licèt non vi-
deatur credibile Pontificem tale aliquid voluisse;
cùm tamen Societas supererogationem obedien-
tiæ talem in signum humillimæ & obsequentissi-
mæ subiectionis practicandam ordinarit. Breuis
namque officij cura minimè opponitur intentio-
ni Pontificis. Quòd enim hoc viris pietate &
doctrinâ insignibus incommodare possit, quorum
est decoro dictâ dispositione consultum? Et ipse
quidem loquendi modus id videtur insinuare,
dum dicitur quòd Nullatenus eligi, seu assumi, vel<-P>@@

<-P>deputari valeant. Nam electio, assumptio, &
deputatio signisicant officium non transeunter,
& semiplenè committi, sed aliquo administratio-
nis modo qui diuturnitatem dicat, & quod vulgò
dicimus de proposito, & cum plenâ potestate. Et
hoc modo ritè congruit vis particulæ præfatæ: vt
scilicet nullatenus possint, qui non vacarunt, ad
officia iurisdictionalia ex proposito designari.
Et quidem si Ius vtrumque, & Doctores euolua-
mus, verba electionis, assumptionis, & deputa-
tionis, non inuenientur casui præsenti posse con-
uenientur adaptari. Si enim Rector per dies pau-
cos extra Collegium futurus, dicat alicui vt suo
loco curam illius habeat, neque electum ipsum,
neque assumptum, neque deputatum propriè li-
cet asseramus. Est ergo simplex quædam desi-
gnatio ad aliqualem curam, qualis committi or-
dinariè solet.</P>
<P>  <absatz-nummer>86</absatz-nummer> Et ex hoc argui satis robustè potest: nam<marginalia>Satis robu-|sta argu-|mentatio.</marginalia>
officia Rectoris Seminarij, Ministri, & aliorum,
de quibus § §. præced. possunt suscipi post trien-
nium in superioratu perfecto decursum, quia
illi Superiores cum plenâ & propriâ iurisdictio-
ne non sunt: atqui tales existunt qui in huius-
modi absentiis breuibus relinqui possunt, & so-
lent: ergo non est pro illis rigor vacationis ne-
cessarius. Maior constat, & Minor est comperta:
quia sic substitutis solùm domesticæ obseruan-
tiæ cura committitur: & vt aliqua quandoque
præstent, quæ maiorem auctoritatem requirant,
quàm ea, quæ Ministro fortè competat: ergo su-
periores non sunt, de quibus loquitur Consti-
tutio. Quod roboratur ex iis quæ habentur in<marginalia>Cui noua|vis ex For-|mula Con-|greg. Pro-|uincialis.</marginalia>
Formula Congregationis Prouincialis §. 4. vbi
dicitur ad Congregationem dictam ius habere
Vice-præpositos, & Vice-Rectores, qui toto
principalium Superiorum officio funguntur. Ideò pro-
fectò, quia veri Superiores sunt cum plena iuris-
dictione. Ex quo sequitur eos, qui non toto
principalium Superiorum funguntur officio, non
esse proprios superiores, de quibus loquitur
Constitutio; quia iuxta stylum Societatis loqui-
tur, & terminis in eadem vsitatis: nec magis de
illis curat, quàm de Ministris, & aliis explicatis:
& certè vt scrupulus omnis in hac parte cessaret,
posset in designatione huiusmodi ob breuem
absentiam res iuxta modum dictum explicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>87</absatz-nummer> Quia verò vrgeri potest ex facultate ad<marginalia>Ex facul-|tate pro re-|seruatis in-|stantia cō-|traria.</marginalia>
casus reseruatos, quæ Vicariis, & Subprioribus
conuenit in absentiâ principalium Superiorum:
& ita de Vice-Rectoribus idem dicendum pro-
pter eamdem rationem, iuxta ea, quæ habet Dia-
na Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 38. P. Quintanad.
Tomo 1. Tractat. 3. Singulari 13. Iuniperus de Casi-
bus reseruatis, Parte 1. Disputat. 8. Quæst. 2. Cap. 2.
& alij apud ipsos: Responderi potest retorquen-<marginalia>Retorque-|tur argu-|mentum,|& in Socie-|tate talem|non esse fa-|cultatem.</marginalia>
do argumentum: nam in Societate, qui dicto
modo superiorum loco relinquuntur, non ha-
bent facultatem dictam, vt à R. P. Claudio est
declaratum. Posse autem id ita in Religione con-
stitui, tradit Diana suprà, & P. Suarez Tomo 2. de
Religione, Lib. 6. de voto, Cap. 7. num. 17. vbi ita
scribit: Si quis habeat sub se coadiutores regiminis,<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
vt Vicarios, vel Ministros, illi non habent hanc potesta-
tem ordinariam, sicut nec spiritualem jurisdictionem ha-
bent, nisi delegatam accipiant, vel quando in absentiâ
Prælati vicem illius gerunt cum tota jurisdictione, juxta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0034.jpg/>
@@1@<SE34>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernat. Societ. 23
<duolan 2><-P>vniuscuiusque Religionis consuetudinem. Sic ille; qui
& videndus Tomo 4. Tractat. 4. Lib. 2. Cap. 2. num.
2. Sicut ergo Ministri quando in absentiâ Supe-
riorum gubernationem sustinent, facultatem pro
reseruatis non habent, quando vicem illorum
non gerunt cum tota iurisdictione, vt ordinariè
contingit; ita etiam de iis Vice-Rectoribus est
dicendum, quibus tota non solet iurisdictio con-
ferri. Quod ex Regulis Ministri colligitur, in
quibus illis iniungitur quid in Superiorum ab-
sentiâ agere debeant, manifestâ insinuatione limi-
tatæ facultatis. Non ergo absentia tantùm iuris
confert, quantùm aliqui hallucinantur apud Ci-
tatos. Et pro eodem facit id, quod tradit Iuni-<marginalia>Peculiaris|Iuniperi|doctrina|circa Vica-|rios.</marginalia>
perus suprà, num. 7. & 8. Vicarios scilicet à Guar-
dianis constitutos dictâ facultate etiam in absen-
tiâ carere; immò & in morte; nec posse iurisdi-
ctionis actum aliquem exercere, sed tantùm præ-
sidere in Conuentu, ne tumultus fiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>88</absatz-nummer> Sed certè quod ad mortem attinet, aliter<marginalia>Non ad-|mittitur|pro casu|mortis su-|perioris in|Ministris.</marginalia>
est de Ministris dicendum, quia tunc ordinariam
iurisdictionem habent, vt ait P. Suarez loco citato
Tomi 4. & colligitur ex P. Thoma Sancio in Opere
Morali, Lib. 4. Cap. 33. num. 16. vbi P. Suarij do-
ctrinam amplectitur. Congregatio autem 8. pro
eodem sic ait: Decreto 10. Statuit, sicut absente, ita
etiam moriente superiore alicuius loci; huius curam ad<marginalia>Congreg. 8.|Decretum.</marginalia>
Ministrum pertinere, etiam in Domibus Profeßis,
quamuis ipse Professus non sit. Licet nihilominùs Supe-
riori, cùm Domo, aut vita excedit, alium nominare, qui
eam curam habeat, si Prouincialis citò moneri non poßit,
aut alia grauis caussa id suadeat. Sic autem dicens<marginalia>Illius com-|moda ex-|plicatio.</marginalia>
non est ita intelligenda, vt parem absentiæ &
mortis caussam faciat in omni euentu; sed quan-
do absentia notabilis est, quia grauis illius occur-
rit caussa; etsi citò moneri Prouincialis posset,
ab eo deberet responsum, & designatio vicem-
gesturi simul expectari: non ergo de ordinariis
absentiis loquitur, pro quibus Prouincialem mo-
neri non est necessarium; & ita in illis non licet,
quod in morte superioris. Licèt autem in aliis,
quando plena iurisdictio sic substitutis dele-
gatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>89</absatz-nummer> Quamuis ergo circa prædicta declaratio-<marginalia>Non omne|breue tem-|pus per R.|P. Genera-|lis declara-|tionem ex-|tlusum.</marginalia>
ni R. P. N. Generalis standum sit, in eâ tamen
obseruandum, non omne breue tempus exclu-
dere: tantùm enim breuius spatio octo dierum
non esse etiam admittendum affirmat verbis illis:
Nec pro breuioris temporis spatio. Non ergo licebit
per septem, aut sex, vel quinque fortè dies: sed
quòd per vnum, duos, aut tres non liceat, mini-
mè ab eodem affirmatur. Quod autem facere su-
periores ordinariè solent, vt domo excedentes
eodem die reuersuri, alicui curam eius commit-
tant, sine omni potest scrupulo sustineri. Quòd
si qui illum moneant, erunt profectò minimè
docti, & ita funt à doctioribus instruendi. Do-
ctiores autem, si quæ adducta sunt perpendant,
non poterunt rationabiliter dubitare. Et cùm
circa hoc per Constitutionis Auctorem liceat
Theologis verosimilem ferre sententiam: quod
iuxta illam factum fuerit, si quis damnet, minimè
est de illius contradictione curandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>90</absatz-nummer> Dico quartò. Qui in officio sine inter-<marginalia>Assertio 4.|circa offici&#x0169;|cum inter-|uallis, &|quomodo</marginalia>
uallis, aut per interualla fuit, nec tamen triennium
expleuit, vt illud iterata eiusdem, aut alterius as-
sumptione expleat, nullâ indiget vacatione. Eo<-P>@@

<-P>autem non expleto, non sufficit vacatio quæuis,<marginalia>non sit op$unclear|vacatione,|aut illa si|necessaria|sit.</marginalia>
neque potest interpositâ vacatione ad prosecutio-
nem iuuari. E. g. Per annum quis Rector fuit,
& cùm per annum vacasset, factus est Vice-Pro-
uincialis: in quo munere annum consumpsit
integrum: posteà Rector factus, cùm alius non
decurrisset annus. Tunc quidem triennium non
præcessit, etsi vacatio necessaria est, duo anni va-
cationis fuerunt, ex quibus dimidius supra neces-
sarium tempus excurrit. Quo euentu dicimus
illius spatij excessum nihil conferre, immò nec
totum, quod in priori vacatione fluxit. Primum
constat; quia Pontifex de vacatione loquitur,
quæ post triennium esse debet: cùm ergo illud
non præcesserit, necessaria vacatio non est, &
ita triennium officij potest sine illâ compleri.
Quòd verò triennio non expleto non sufficiat
vacatio quæuis, eisdem rationibus constat, quibus
Assertione prima probauimus idem dicendum
quando sine interruptione officia assumuntur.
Pariter enim Societas Constitutionem circa hoc
intellexit, quæ, si aliter disponeret, inutilis pror-
sus esset: qualibet enim breui vacatione officia
suscipi possent, & sic vis Constitutionis elidi, &
Pontificis intentio frustrari. Quamuis enim dici
possit eum, qui per aliquod tempus vacat, sicut
ceteros obedire; ea certè obedientia diuturna
non est, quod intendunt Pontifices, nec locus
multis relinquitur, qui gubernare possunt, dum
Prælationes ab eisdem, qui vix certè vacant, oc-
cupantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>91</absatz-nummer> Iam quòd interualla, quæ inter guber-<marginalia>Interualla|guberna-|tionis non|juuare pro|minuenda|vacatione.|Licèt oppo-|situm ve-|rosimile.</marginalia>
nationem vnam & aliam præcesserunt, triennij
computationi non obstent, praxis Societatis o-
stendit, vnde perinde computatio facienda acsi
illa non præcessissent. Id tamen non ita ab omni-
bus intellectum, neque vbique practicatum. Ita
enim videtur computatio facienda, vt cum pro-
portione vacatio tempori debeat gubernationis
respondere. Cùm ergo annus dimidius pro trien-
nio assignetur, dimidium anni integro respondet
anno. Iuxta quam proportionem, qui per annum
gubernauit, si per sex menses vacet, iam talis gu-
bernationis in ordine ad subsequentes nulla est
habenda ratio: quod similiter dicendum si per
duos gubernauit annos, & vnum vacationis ha-
buit. Per quod cessant frequentes scrupuli, qui
exoriri possunt ratione breuium gubernationum,
quæ aliquibus sunt solitæ demandari ob absen-
tiam superiorum: eò quòd vacationis spatia diu-
turniora sint, quàm gubernationes ipsæ. Nam
ex illis, si quamplures sint, triennium velle
conflare, omnino videtur à mente Pontificis
alienum.</P>
<P>  <absatz-nummer>92</absatz-nummer> Sed his non obstantibus R. P. N. Gene-<marginalia>R. P. Gene-|ralis decla-|ratio, vt|non juuent|interualla.</marginalia>
ralis Goswinus circa hoc ita scribit: Qui diuersis
temporibus non continuatis Vice-Rector, aut superior
fuit spatio trium annorum, per annum & dimidium
debet præcisè vacare: & hoc est conforme Breui suæ
Sanctitatis. Intelligendum tamen si ab vna ad aliam
vicem annus cum dimidio non effluxit. Hæc ille: qui
non cum eo rigore loquitur, quo fuerat de bre-
ui post triennium gubernatione locutus, vt pa-
tet ex adductis, num. 84. vnde non videtur praxis
contraria penitus reprobata. Sicut neque alia
vbique recepta: vnde Prouinciales poterunt
iuxta illam pro rerum opportunitate iudicare.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0035.jpg/>
@@1@<SE35>24 Thesauri Indici Titulus XII. Digressio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>Licèt enim declarationi R. P. Generalis standum<marginalia>Vt stan-|dum illi.</marginalia>
sit in ordine ad praxim, id certè est quando ille
aliquid omnino seruandum statuit, non verò
quando ex modo proponendi sufficienter intelli-
gi potest, non eum velle ad talem obseruantiam
prorsus arctare, eò quòd oppositum sit probabi-
le, & modus ordinationis id potest verosimiliter
persuadere. Ratio autem pro sententiâ proposi-
tâ, ea est, quam R. P. Generalis indicat, esse scili-<marginalia>Ratio di-|scutitur.</marginalia>
cet Breui sanctitatis suæ conforme: ait enim eum,
qui per triennium in officio fuit, debere per ses-
qui annum vacare: fuisse autem in officio per
triennium, verificatur de eo, qui per interualla
fuit. Ad quod quidem responderi potest Ponti-
ficem loqui de triennio sine interpositâ vacatio-
ne: quæ explicatio necessariò adhibenda iuxta
id, quod R. P. Generalis addit de vacatione anni
cum dimidio: quando enim illa intercessit inter
vnam & alteram vicem, non conflatur trien-
nium, quod obstet, quia vacationem requisitam
habuit: ergo & de vacatione proportionatâ si-
militer dici potest: ea enim facit vt non debeat
computari ad triennium gubernatio, cui illa suc-
cessit. Licèt autem Assertio de vacatione proce-
dat, non expleto triennio, & R. P. Generalis de
expleto disponat; vtriusque ratio est eadem, cùm
iuxta illum accedente gubernatione post alias,
quibus triennium non expletum, vbi per tempus,
quod deerat, in eâ quis fuerit, vlteriùs nequit pro-
gredi; vnde resolutio Difficultatis quartæ est ea-
dem, pro quâ</P>
<P>  <absatz-nummer>93</absatz-nummer> Dico quintò. De triennio per interualla cō-<marginalia>Assertio 5.|defectio in|vacatione|vt suppleri|per inter-|ualla possit.</marginalia>
pleto idem quod de non expleto est asserend&#x0169;, iu-
xta præcedente&#x0303; Assertionem. Casum aute&#x0303; sic con-
stituamus, vt ex anno & dimidio duo, vel parùm
plus, aut minùs, desint dies. Poteruntnè illi per a-
lios, qui spatio interuallorum superfuêre, suppleri?
Negandum iuxta R. P. Generalis declarationem,
quia id videtur esse Pontificię Constitutioni con-
forme. Absolutè autem loquendo valde verosi-
mile apparet id fieri posse, quia verificatur post
elapsum triennium per annum & dimidium va-
casse, quia quod deesse videtur continuato illi
spatio, æquiualenter inest, dum parti triennij re-
spondet, & moraliter continuatur. Potest autem<marginalia>Alia casus|propositio.</marginalia>
casus aliter proponi, quamuis ad præcedentem
spectare etiam Assertionem videatur: si videlicet
triennio duo menses desint, aut plus aliquid, &
elapso anno ac mensibus aliquot infra sex, idem
aut aliud officium deseratur, & per spatium illud,
quod triennio deerat, in eo quis sit. An scilicet
vacatione tunc subsecutâ, quâ sesqui annus com-
pleatur, possit talis ad idem vel aliud officium as-
sumi. Et iuxta tenorem Constitutionis videtur
negandum, quia post triennium elapsum non est
integra secuta vacatio, vt in eadem intimatur.
Quod est etiam communi scriptorum doctrinæ<marginalia>Tempus|Iure posit&#x0169;,|debere esse|continu&#x0169;.</marginalia>
conforme, iuxta quam, cùm tempus aliquod à
Iure petitur, debet esse continuatum. Pro quo
Iura, & Doctores adducit P. Thomas Sancius in
Opere Morali, Lib. 5. Cap. 4. num. 31. inde probans
cum alijs annum Nouitiatûs continuum esse de-
bere. Verùm quia graues scriptores, de quibus
Idem num. 30. contrarium satis probabiliter sen-
tiunt, negari nequit quominus hæc pars probabi-
lis debeat judicari: pro quâ & faciunt casus ab
eodem adducti ex Iure, & Doctoribus. Et in<-P>@@

<-P>fauorabilibus ita esse generaliter iudicandum te-
net Iason in L. Si idem. D. de jurisdict. omn. judic. &
in casu nostro fauorabilem esse huiusmodi inter-
pretationem satis videtur esse compertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>94</absatz-nummer> Dico sextò. Computatio sesqui anni va-<marginalia>Assertio 6.|vacatione&#x0303;|non esse cō-|putandam|de momen-|to ad mo-|mentum.</marginalia>
cationis non est necessariò facienda de momento
ad momentum. Videantur dicta num. 59. & 60.
Deinde ex doctrinâ multorum, qui de sponsali-
bus loquentes, pro quibus Ius septennium requi-
rit, affirmant non esse necessarium vt sit physicè
completum, sed moraliter, quod contingit quan-
do dies aliquot desunt: quia quod parùm distat,
nihil distare videtur: & aliqui ad hebdomadam
extendunt, alij vlteriùs, vt videri potest apud P.
Thomam Sancium Lib. 1. de Matrimonio, Disputat.
16. num. 4. qui & id reputat probabile. Et qui-
dem stante probabilitate sententiæ, quæ modi-
cum tempus non obstare defendit, in illius assi-
gnatione magna potest esse diuersitas, iuxta id,
quod Doctores circa modicum tempus arbitran-
tur, vt videri potest apud Prateium in Lexico, V.
Tempus modicum, & apud scribentes in Clement. 1. de<marginalia>Tempus|modicum|quod dica-|tur.</marginalia>
rebus Ecclesiæ non alienandis, in quâ ponitur Modi-
cum tempus. Vnde in casu nostro sunt qui cen-
seant quindecim dies esse modicum tempus.
Quod ex doctrinâ aliâ satis receptâ ampliari po-
test, iuxta quam, cùm numerus annorum, men-
sium, aut dierum ad aliquid exigitur, si materia
sit fauorabilis, inceptus reputatur pro integro.
Quam regulam statuit Glossa in Cap. Cùm in cun-
ctis, de Electione. Verb. Exegerit, & admittitur à
Doctoribus in ætate pro Ordinibus designatâ.
Quando enim Ius tempus voluit esse completum,
id expressit, vt in citato Cap. In cunctis, vbi de æta-
te ad Episcopatum requisitâ, & in Cap. Ad no-<marginalia>Cap. In|cunctis.|Cap. Ad|nostram.</marginalia>
stram, de Regularibus, vbi de necessariâ ad Pro-
fessionem. In priori enim sic dicitur: Nisi qui tri-
ginta annos exegerit. In posteriori: Ante consum-
mationem 14. anni. Ex Iure autem nouo Con-
cilij Tridentini Seßione 25. Cap. 15. de Regularibus,
cùm sexdecim requirantur anni, additur etiam
debere esse completos. Et sic alibi, vt videri po-<marginalia>Mensem|18. vaca-|tionem in-|ceptum esse,|sufficere.</marginalia>
test apud Glossam in citato Cap. Ad nostram. Cùm
ergo in Constitutione nostrâ menses octodecim
exigantur, qui annum cum dimidio constituunt,
videtur sufficere, vt decimus octauus sit inchoa-
tus. Et certè Innocentius Constitutionis Auctor
vir fuit Iuris vtriusque peritissimus, ac proinde
probè sciens doctrinam hanc in scriptoribus esse
communem, & cum iis se agere, quos ipse in
Constitutione eadem, doctrinâ insignes agnoscit.
Vidit ergo explicationem præfatam adhiberi
posse, si sesqui annum completum non appone-
ret; & tamen non censuit apponendum: ergo
explicationem talem suæ menti contrariam mi-
nimè iudicauit. Quod equidem sub doctiorum
censurâ dictum velim, & ad saluandum quod
accidere aliquando forsan poterit, licèt opposi-
tum ante factum semper fuerit consulendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>95</absatz-nummer> Dico septimo. Admissa sententia, quæ<marginalia>Assertio 7.|circa ann&#x0169;|bisextum.</marginalia>
annum & dimidium omnino completum debere
esse contendit, si annus bisextus occurrat, iuxta
probabilem multorum mentem, quos adducit
Bonacina Tomo 3. Disput. 3. quæst. 1. Puncto 1. num.
5. dies Februario additus, non est computandus.
Quorum ratio est; quia de fauore agitur; &
vbi id accidit, accipiendus est annus secundùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0036.jpg/>
@@1@<SE36>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernat. Societatis. 25
<duolan 2><-P>ordinarium dierum numerum, scilicet 365. In
casu autem nostro fauor vertitur, vt iam osten-
dimus. Videndus P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disp.
29. Sect. 1. n. 7. & seqq. qui omnium optimè rem
est istam executus.</P>
<Z><A+1>§. IX.
P&#x0153;næ contrauenientibus impositæ quos
sint dicendæ comprehendere.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>96</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vnt illæ satis in Constitutione perspi-<marginalia>Circa|p&#x0153;nas non|immoran-|dum, &|quare.</marginalia>
cuæ, de quibus iuxta generales regulas
in materia huiusmodi iudicandum, vnde nihil
de illis speciale subiiciam: tum etiam quia om-
nino persuasum habeo nullum in Societate pro
contraventione easdem incursurum. Si quid e-
nim aliquando acciderit, quod videatur esse con-
trarium, vel bonâ agetur fide, vel probabili opi-
nioni assensu præstito: quod minimè condem-
nandum, cùm ipse Constitutionis Conditor eos,
qui ipsum pro difficultatibus occurrentibus con-
sulebant, ad Theologos remiserit, dicens: Theo-
logos habetis. Vnde quod in eadem Constitutione
habetur: sublatâ eis interpretandi facultate & au-
ctoritate, sic est intelligendum, vt nihil apertè
contra illam fiat, quo suo robore priuaretur. So-
lùm ergo hic nonnihil addendum ad scrupulos
quosdam submouendos.</P>
<P>  <absatz-nummer>97</absatz-nummer> Constitutionis verba hæc sunt: Decer-<marginalia>Recensen-|tur illæ.</marginalia>
nentes præmissa omnia & singula in perpetuum inuio-
labiliter sub excommunicatione latæ sententiæ ac su-
spensionis à diuinis, priuationis vocis actiuæ & paßi-
uæ, ac officiorum quorumlibet, inhabilitatisque ad il-
la, & alia quæuis in posterùm obtinenda, p&#x0153;nis ipso
facto absque alia declaratione, tam per mandantes, pro-
curantes, eligentes, & deputantes, quàm recipientes,
& exequentes irremißibiliter incurrendis, obseruari
debere. Sic Pontifex: qui licet p&#x0153;nas sine vllâ de-
claratione incurrendas statuat, communis tamen
sententia hic, sicut alibi, applicanda, quòd sci-
licet declaratio commissi criminis necessaria sit:<marginalia>Declaratio|vt incur-|rantur|quomodo|necessaria,</marginalia>
eâ autem stante, non esse aliam declarationem
per sententiam condemnatoriam ad p&#x0153;nas ne-
cessariam. Sic multi quos adducit P. Thomas
Sancius Libr. 2. Operis moralis Cap. 22. numer. 20.
& Lib. 9. de Matrim. Disput. 30. num. 1. quod &
Recentiores iam communiter amplectuntur.
Quòd si dicas fieri ex hoc Generalem, ad quem<marginalia>Circa Ge-|neralem|difficultas|expedita.</marginalia>
præcipuè officiorum distributio spectat, ab his
p&#x0153;nis liberum fore, quia iudicem supra se non
habet, qui possit crimen commissum declarare.
Id facilè elidi potest: nam Generalis supra se ha-
bet Congregationem generalem: & prætereà
sufficit habere Pontificem, quem huiusmodi
transgressio non latebit, multorum zelo circa
hoc indispensabiliter excubante. Et vt illum la-
teat, excommunicationis certè p&#x0153;na, cùm latæ
sententiæ sit, non poterit euitari. Est tamen in-
credibile tale quidquam in viro tanto futurum.
Et idem de generali Congregatione dicendum.
De p&#x0153;nâ autem suspensionis, licet sine senten-
tiâ vllâ incurratur, pro quo P. Sancius cit. Dispu-
tat. 30. eatenus si incurretur, quatenus quis à
sacris abstinens se infamaret. Pro quo P. Lessius
in Resolutionibus posthumis. verb. Bulla, num. 2. &
Pharaonius pag. 402.</P>
<P>  <absatz-nummer>98</absatz-nummer> Et Mandantium nomine omnes illi com-<-P>@@

<-P>prehensi, qui Superiores possunt, de quibus<marginalia>Qui Man-|dantes, ad|p&#x0153;narum|incursio-|nem.</marginalia>
Constitutio agit, constituere: sunt autem Ge-
neralis, Prouincialis, si designatum à Generali
vrgeat, non seruatâ formâ prædictâ, officium
subire, aut in eo permanere, vel eum, quem ip-
se designauerit in casibus, quibus potest, vt Præ-
positos, Rectores, Vice-Prouincialem, aut Vi-
sitatorem suo nomine. Quod etiam de Visitato-
re Prouinciæ dicendum à Generali designato.
Item Præpositus Domus Professæ, Rector, qui
iuxta dicta numer. 87. & 88. & Superior localis,
qui plenâ, sicut Præpositus & Rector, gaudet
potestate, eos nominant, quos possunt nomina-
re. Procurantes autem omnes illi esse possunt, qui
aut sibi, aut aliis officium aut conseruandum,<marginalia>Qui Pro-|curantes.</marginalia>
aut deferendum student, mediis ad consecutio-
nem adhibitis. Eligentes: soli sunt Superiores,
qui & Mandantes: vnde Consultores eo non
veniunt nomine, quia votum decisiuum in
electione non habent. Possunt autem aliunde
comprehendi, si Procurantes sint: quod tamen
non accidit, si simpliciter, & sine solicitatione
aliquâ iudicium suum proferant. Deputantes item
soli eligentes sunt, quia apud illos tantùm est po-
testas deputandi, seu adhibendi ad aliquid pote-<marginalia>Non remo-|uentes ab|officio non|sunt Man-|dantium|&c nomine|compre-|hensi.</marginalia>
statiuè. Non sunt autem eligentes, neque depu-
tantes, qui aliquem in officio conseruant; immò
nec Mandantes esse videntur, dum non proui-
dent, sed negatiuè se habentes: licet enim tacitè
mandare videantur, dum non prouident succes-
sorem, quia proprium ta nen mandatum non
est, non cadit p&#x0153;na supra illud, quæ supra per-
fectum actum tantummodo pronuntiatur, dum
aliud non inuenitur expressum. Cùm enim p&#x0153;na
odi&#x0169; importet, restringenda est lex, quæ illam sta-
tuit, vt non nisi ad actum proprium & perfectum
extendatur, juxta vulgarem regulam. Odia re-<marginalia>Ad p&#x0153;-|nam actus|perfectus|requisitus.</marginalia>
stringi &c. & communem scribentium doctri-
nam. Et actus quidem imperfectus non est tan-
tùm ille, qui ex indeliberatione procedit, aut
effectum non habet, sed etiam qui, cùm deli-
beratus sit, & effectum habeat, ex parte modi
sortitur imperfectionem. Pro quo est casus in
Cap. Mandato finali de simonia, vbi sic dicitur:
Et ad resignationes spiritualium & corporalium, quæ
nullo pacto, sed affectu animi præcedente vtrimque ta-<marginalia>Cap. Man-|dato, de|simonia.</marginalia>
liter acquiruntur (in quo casu sufficit delinquentibus
per solam p&#x0153;nitentiam suo satisfacere Creatori) eos
pro simonia huiusmodi non teneri. Sic ibi. Vbi pro-
pter imperfectionem actûs, non in ordine ad ef-
fectum, nam effectus verè extitit, dum tempora-
lis res pro spirituali est attributa; sed modi in
contractu habiti, p&#x0153;na simoniacis decreta vita-
tur: vt notauit P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput.
4. Sect. 3. num 3. & est accommodatum exem-
plum pro casu, de quo loquimur, in quo effe-
ctus quidem prorogati officij datur contra Pon-
tificis voluntatem, sed in modo ipsius actûs est
imperfectio, quia neque mandatum, neque ele-
ctio, neque deputatio est.</P>
<P>  <absatz-nummer>99</absatz-nummer> Recipientes non illi accipiendi sunt, qui<marginalia>Recipien-|tes qui-|nam.</marginalia>
cùm subditi sint, Superiorem recipiunt: illis e-
nim obligatio nulla specialis imponitur: & ex eo
quòd excommunicati sint, quod tamen non fa-
cilè sibi persuadere debent, ad eos vitandos non
tenentur, cùm non sint nominatim denuntiati,
juxta notissimam de excommunicatione doctri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0037.jpg/>
@@1@<SE37>26 Thesauri Indici Titulus XII. Digreßio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>nam per Extrauagantem Ad euitanda, ex Conci-
lio Constantiensi, quam latè expendit P. Suarez
suprà Disput. 9. Sect. 2. & ex recepta alia de sub-<marginalia>Admitten-|tes non li|gari sibi|datum su-|periorem.</marginalia>
ditis erga Superiores, quæ in vulgari versu voce
Humilis designatur: & etiam Vtile, quia vt est ma-
nifestum, valde vtile est subditis cum suis com-
municare Prælatis. Et tandem voce Neceßè: ne-
nessitas enim communicationis, cui non est com-
perta? Sunt ergo Recipientes, qui officium à Su-
perioribus Prælatis contra Constitutionis præ-
scripta recipiunt, circa quod difficultas nulla
specialis occurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>100</absatz-nummer> Exequentes autem, aut iidem qui Re-<marginalia>Qui Exe-|quentes.</marginalia>
cipientes sunt, vt vox vna per alteram explicetur,
quod solet non rarò contingere, juxta dicta nu-
mer. 76. & eam vim habere, dictum etiam num.
74. receptioni enim executio inest. Possunt et-
iam exequentes dici, qui nomine Superioris ali-
quem in officio constituunt. Nam licet actus
committenti, & non exequenti tribuatur, vt
probant Doctores, quos adducit Marius Anto-
ninus Lib. 3. Variarum Resolut. 19. n. 5. & Dom.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 12. num. 56. &
Cap. 26. num. 60. qui id Textibus diuersis exor-
nat: legislator tamen potest etiam exequentem
suâ lege comprehendere, & præsertim Ecclesia-
sticus, & omnium maximè Supremus: vnde exe-
quentes mandatum alterius in percussione per-
sonæ sacræ p&#x0153;nam Canonis absque vmbrâ ali-
quâ dubitationis incurrunt: & ita idem est in
casu nostro sentiendum, de quo & aliis ad Con-
stitutionem dictam generaliter spectantibus sint
hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. X.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De dispensatione per septennium à San-
ctissimo Dom. Alexandro VII. Pro-
uinciis Indiarum circa Constitutionem
impensâ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>101</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llius ratio satis obuia est, distantia in-<marginalia>Dispensa-|tionis ra-|tio, & quæ-|dam circa|illam.</marginalia>
quam, quæ in caussa esse solet vt quæ ad
gubernationem spectant nequeant opportunis
temporibus ab Vrbe transmitti, nec sit semper
tanta Sociorum copia, quæ ad interualla susti-
nenda sufficiat. Ideò vbi primùm Constitutio
dicta prodiuit, dispensatio est pro Indiis impe-
trata: circa quam quia aliquæ sunt difficultates
obortæ, & quibusdam grata non accidit, licet
suæ Sanctitati pro eâ continuandâ fuerit suppli-
catum, penitus abnuit, affirmans insinuatum sibi
in Indiis magis necessarium esse, quod eius fue-
rat Constitutione sancitum. Et quidem non im-
meritò, si de Superiorum duratione tractetur:
eo enim ipso quòd propter distantiam nequeant
Superiorum designationes opportunè haberi, &
res per incerta hujusmodi expeditionum tempo-
ra disponatur, certiora esse subditorum fastidia
possunt, si (quod humanum est) Superiores mi-
nùs sibi gratos contigerit obuenisse. Id autem si-
ne adeò acri remedio vitari potuit, vt ex iis pa-
tet, quæ à R. P. N. Generali Goswino ordina-
ta sunt, vt ex dispensatione septennali, quam
Sanctiss. Dom. Alexander VII. summâ benigni-
tate concessit, nulla inconuenientia suboriantur.
Circa quam quæri potest</P>@@

<P>  <absatz-nummer>102</absatz-nummer> Primò, an à die Datæ, scilicet à die 14.<marginalia>Septenni&#x0169;|à die Datæ|computan-|dum.</marginalia>
Nouembris. Ann. 1656. an verò à die notitiæ
in Indiis habitæ, debeat septennium computari.
Circa quod videnda quæ diximus num. 36. ex
quibus constabit à die Datæ computandum, quia
& ille dies notitiæ fuit respectu R. P. Generalis,
cui præcipuè est concessa dispensatio, vtpotè
primario officiorum distributori, & ita ex tunc
illâ vti potuit Superiorum designatione. Cùm
aliàs ex eiusdem dispensatione Litteris constet à
die Datæ septennium inchoandum. Quòd si ad
remotissimas Indiarum partes nimis serò notitia
ista perueniat, vt ex septennio vix pars dimidia
sit reliqua, prouidentiæ R. P. Generalis erit
de hoc admonere Pontificem, vt septennium ad-
dat aliud, vel quo placuerit modo consolationi
& necessitati Patrum illorum, pro Dei & Eccle-
siæ gloriâ indefessè laborantium consulatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>103</absatz-nummer> Secundò, vtrum attestatio R. P. Ge-<marginalia>Assertione&#x0303;|R. P. Ge-|neralis de|dispensa-|tione ob-|tentâ non|sufficere,|quæ vi-|deantur|ostendere,|de obliga-|tione agen-|do.</marginalia>
neralis de hujusmodi dispensatione sufficiat, &
obliget in conscientia, sine Breuis authentico
trasumpto. Quòd sufficiat, constat ex dictis num.
16. quòd autem obliget erunt qui negent, juxta
dicta ibidem, & generalem doctrinam ex Iure
petitam, quòd non est obligatio credendi priui-
legiato, nisi litteras commissionis ostendat, de
quo etiam num. 65. & videnda etiam quæ addu-
cit Marius Antoninus Lib. 1. Variarum. Resolut.
11. num. 3. & ex hoc fundamento circa dispen-
sationem similem concessam ab Innocentio X.
de qua numer. 101. difficultas non leuis exorta,
quia ejus copia non fuit exhibita, nec de viuæ
vocis oraculo constans testimonium intimatum.
Et quidem Pontifices in suis Constitutionibus
vt faciant fidem, id addere solent, quod in eâ, de
quâ agimus, est cernere. num. 39. Volumus autem
vt præsentium trasumptis &c. supponentes sanè, si
trasumpta non extent, non esse plenam & inte-
gram fidem testantibus adhibendam. Licet ergo
R. P. Generalis persona sit in dignitate Eccle-
sticâ constituta, & suâ subscriptione ac sigillo
litteras obtestationis obfirmet: dum tamen tra-
sumptum, & Notarij subscriptio desunt, non
concurrunt ea, quæ à Pontifice ad plenam &
integram fidem faciendam vt omnino necessaria
proponuntur. Et roborari potest: quia sicut
Pontifex in Constitutione dictâ trasumptis fi-
dem adhibendam statuit, per quod indicat ad
Prouincias omnes, ac proptereà etiam ad Indias
trasumpta hujusmodi destinanda, vt notum sit
omnibus nouum illud jus pro Societatis regimi-
ne constitutum: ita etiam per trasumpta dispen-
satio debet innotescere, quia res per caussas, per
quas nascitur, per easdem dissoluitur. Cùm aliun-
de etiam agatur de tollendo iure tertij, quando-
quidem Constitutio in fauorem eorum prodiit,
qui habere locum in gubernatione possunt, &
per iteratas quorumdam promotiones, aut con-
seruationes in officiis, impediuntur. Pro quo
Doctores, quos adducit & sequitur P. Suarez
Lib. 8. de legibus Cap. 2. num. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>104</absatz-nummer> Sed his non obstantibus contrarium<marginalia>Contrari&#x0169;|vt certum|statuitur.</marginalia>
videtur prorsus irrefragabile, si de Societate, &
in casu præsenti specialiter loquamur. Nam
modus gubernationis in eâ vsitatus sic procedit,
vt R. P. Generali de viuæ vocis oraculo fidem
facienti omnimodis credatur: ex quo fit, vt et-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0038.jpg/>
@@1@<SE38>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernat. Societ. 27
<duolan 2><-P>iam de Breui obtento testanti omnimoda debeat
fides adhiberi. Prætereà, vt Doctores commu-
niter asserunt, & illi specialiter, quos P. Suarez
adducit loco citato. priuilegium potest per testes<marginalia>Priuilegi&#x0169;|per testes|probari|posse.</marginalia>
probari, vt non sit necessaria scriptura Breuis,
aut trasumpti authentici: vnde & consequenter
ea probatio sufficit, quæ illi æquiualet, aut ma-
jor est, vt euidenti ratione conuincitur. Ideò
enim duobus aut tribus testibus creditur, quia
eorum testificatio moralem certitudinem indu-
cit: ergo vbi moralis certitudo est, similis est fi-
des adhibenda. Atqui in testificatione R. P. Ge-
neralis in qua Assistens, aut alius magnę fidei Of-
ficialis interuenit, quæ & illius sigillo munitur,
moralis est certitudo, & quidem multò major,
quàm ea, quæ per duorum, aut trium testifica-
tionem habetur: ergo illi est integra fides adhi-
benda. Deinde, ad roborandam fidem multa
concurrunt, quæ dubitationem omnem submo-
ueant, scilicet adeò specifica relatio dispensatio-
nis, additis tempore, pro quo data, & die quo
expedita, animaduersionibus circa vsum, propter
Pontificis admonitionem, qui eam sic limitatam
præbuit, experiri volens qualiter eius vsu pro-
cedatur; concessurus equidem sine termino, si
nulla in eo inconuenientia fuerit deprehensa.
Item. Testis deponens de gestis coràm se, & quæ<marginalia>Cuitesti|plenè cre-|datur.</marginalia>
per alium commodè probari non possunt, pro-
bat integrè, vt docent Doctores, quos adducit
Marius Antoninus Libr. 2. Variarum. Cap. 14.
num. 8. Id quod in præsenti accidit: sic R. P.
Generalis de factâ dispensatione ad ejus instan-
tiam, & sibi traditâ. Insuper, sicut Pontifices in
caussis Religiosorum nolunt apices Iuris seruari,
sed ex equo & bono judicari inspectâ rei verita-
te, vt constat ex Cap. Qualitas & quando 2. de ac-
cusationibus: ita in extrajudicialibus non sunt
ad Iuris rigorem arctandi, vbi de minori præju-
dicio agitur.</P>
<P>  His addendum notitiam, de quâ agimus, suf-<marginalia>Pro foro|conscientiæ|sufficien-|tem noti-|tiam suffi-|cere ad o-|bligatione&#x0303;.</marginalia>
ficientem esse ad obligandum in foro conscien-
tiæ, quidquid de foro exteriori sit: pro illo au-
tem certa notitia sufficit, vt ait P. Suarez Lib. 8.
de legibus Cap. 24. num. 9. vbi hæc habet: In foro
conscientiæ sufficit notitia priuilegij moraliter certa,
de qua probabiliter dubitari non poßit: tunc enim quæ-
sito aliquo falso colore tergiuersari, voluntati Superio-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ris resistere, non potest in conscientia esse licitum. Sic
ille. Et verò si ab aliquo tergiuersante sciscite-
mur an sibi verè persuadeat falsum esse moraliter
posse quod Generalis affirmat, absque dubio
negabit, nisi proteruiâ insanabili laborarit. Cùm
ergo pro certo habeat, contra Spiritum Sanctum
peccat, dum manifestæ resistit veritati. Neque
dicere potest id certum se putare, sed non tene-
ri juxta illud genus certitudinis agere, sed expe-
ctare aliud per trasumpti exhibitionem. Nam
talis responsio contra Regulam juris militat, ex
qua habemus eum, qui certus est, certiorari am-
pliùs non oportere, sic in Sexto. Quòd si respe-
ctu aliquorum speciale genus certitudinis exigi-
tur, vt in rescriptis Beneficialibus, & aliis re-
quirentibus Tituli præsentationem, id specialiter
expressum inuenitur: secus autem in casu, de
quo loquimur, & similibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>106</absatz-nummer> Accedit quod in Compendio Priuile-<marginalia>Ex priui|legio vr-|gentissima</marginalia>
giorum Societatis habetur. Ver. Generalis §. 5.<-P>@@

<-P>vbi sic scribitur: Facultate concessa Ordini Prædica-<marginalia>probatio de|potestate|Generalis|Compendi&#x0169;|Societatis.</marginalia>
torum possunt Præpositi Generales Societatis auctorita-
te Apostolicâ declarare, (quoad serenitatem illarum con-
scientiarum, quæ sibi subiectæ sunt dumtaxat) dubia,
quæ super nostris Constitutionibus, priuilegiis, indul-
tis, gratiis, & exemptionibus à Sede Apostolicâ con-
ceßis & concedendis, emerserint. Iulius Secundus in
Priuilegijs Prædicat. fol. 173. §. 6. Sic ibi. Iuxta
quæ compertum habemus posse Generalem in
casu nostro declarare Constitutionem dictam
non obligare pro Indiis, quia priuilegium circa
illam à Sede est Apostolicâ impetratum: quia
circa priuilegia, indulta, gratias, & exemptio-
nes, concessio præfata disponit. Pro quo etiam
est alia Gregorij XIII. in celebri Constitutione,
quæ incipit, Ascendente Domino, in quâ sic ille:<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
Si quid verò dubij de eisdem oriri contigerit, ad Sedem
prædictam, vel ad Generalem Præpositum dictæ Socie-
tatis, aut ad eos, quibus ipse commiserit, referatur.
Sic Pontifex, qui in decidendis dubiis adeò am-
plam Generali facultatem attribuit, vt cùm ad
Sedem Apostolicam referenda præmiserit, ab
eo onere exemptos voluerit, qui ad Generalem,
aut ab ipso deputatos referre maluerit, quadam
quoad illos miserabili ac benignâ æqualitate cō-
stitutâ. Ex quo id sequitur quod intendimus,
vt non debeat vllo pacto circa illud dubitari. Ex-
tat item priuilegium Iulij Secundi pro Augusti-
nianis Ann. 1508. de quo Emmanuel Roderi-
cus adductus à P. Quintanad. suprà. v. Priuile-
gium. §. 6. & citatur in Compendio communi
Societatis. verbo. Et 5. eisdem, & ita habet: Si re
ipsa exemplaria, siue eorum trasumpta ostendantur,<marginalia>Iulius II.</marginalia>
Prælati alicuius aut publici Notarij manu signata,
aut etiam Generalis Ordinis sigillo firmata, eodem
motu, scientiâ, & potestate decernimus, mandamusque
eamdem omnino & vim & fidem adhiberi, ac si plum-
bi signum haberent. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>107</absatz-nummer> Neque adducta in contrarium vrgent.<marginalia>Fit satis|obiectis.</marginalia>
Ad id enim quòd de non credendo ei, qui pri-
uilegium allegat, dicitur, respondeo esse verum,
nisi priùs id, quod asserit legitimis ostenderit docu-<marginalia>Extrag. In-|iunctæ.</marginalia>
mentis. Vt habetur in Extrauag. Iniunctæ, de E-
lectione, inter communes. In casu autem nostro<marginalia>Priuilegia-|to vt cre-|dendum, si|litteras|non osten-|dat.</marginalia>
legitima documenta sunt ipsa dicentis auctoritas,
& circumstantiæ ad fidem faciendam abundè
sufficientes. Et doctrina quidem illa communis
de priuilegiato loquitur, qui speciale suum pri-
uilegium allegat, non verò in casu nostro ex si-
milibus, vbi dispensatio ad omnes eos in Socie-
tate extenditur, qui gubernare possunt: quo-
rum Caput cùm Generalis sit, sicut communi
nomine dispensationem postulauit, ita & no-
tificat, non suam, sed communem caussam pro-
secutus. Casus autem in confirmationem addu-
ctus non est pariformis, quia dispensatio illa non
ita perspicua: & tamen quia à R. P. Generali
suo fuit testimonio comprobata, plena illi de-
buit adhiberi fides, vt senserunt quotquot in eo
negotio sincerè, candidè, semotis priuatis affe-
ctibus, & spiritu Societatis probè instructi iudi-
carunt. Quod verò Pontifices trasumptis fidem<marginalia>Trasumpta|authentica|quomodo|necessaria.</marginalia>
adhibendam statuant, non arguit notitiæ mo-
dum non esse sufficientem, sed frequentiorem
ostendunt. Et certè maior fides præstanda est
Generali suâ subscriptione & signo testimonium
munienti, quàm ordinariis trasumptis incogni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0039.jpg/>
@@1@<SE39>28 Thesauri Indici Titulus XII. Digressio ad Cap. IV.
<duolan 2><-P>torum hominum, Notarij inquam, & alterius
in dignitate Ecclesiasticâ constituti. Nec benè
arguitur ex Clausulâ de trasumptis in Constitu-
tione: quia ad Constitutionem notificandam
non fuit trasumptum necessarium, cùm R. P.
Generalis testimonium suffecisset: vnde potest
argumentum retorqueri. Res ergo per eas cau-
sas dissoluitur, per quas nata est, quando veræ
& necessariæ caussæ sunt, non autem si caussæ
tales non sint, sed ex abundanti additæ, vt in
casu nostro. Quod tandem de jure tertij additur,
minimi momenti est: nam vt id demus in casu
nostro, de quo aliàs: cùm Pontifex illi dero-
gare velit, & de eius indubitabiliter constat vo-
luntate, nihil refert quòd hoc aut illo modo
certitudo dispensationis habeatur. Pro quo est
communis sententia, quam adductis alijs te-
net P. Sancius Lib. 8. de Matrimonio, Disputat. 17.
num. 20. asserens credendum Episcopo dicenti
in Titulo se promouisse non subditum ex licen-
tiâ proprij Episcopi, quia agitur de modico præ-
iudicio. Et quidem si aliquid adducta ratio pro-
baret, fieret ex eo neque in foro conscientiæ
licitum esse vti dispensatione cum certitudine di-
ctâ: cuius tamen oppositum jam vidimus Do-
ctores cōmuniter affirmare. Et de hoc satis, quan-
do obedientiæ spiritus in Societate promptissi-
mus, huiusmodi ferè reddit inutiles quæstiones.
Iam ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>108</absatz-nummer> Tertiò quæri potest, vtrum qui duran-<marginalia>Promotum|intra septe&#x0303;-|nium non|posse eo fini-|to prosequi,|quæ videā-|tur osten-|dere.</marginalia>
te septennio sunt promoti, eo finito possint in
officio prosequi vsque ad triennij expletionem,
vel necessariò debeant eo expleto cessare, si bene-
ficio dispensationis sine vacatione, quam Consti-
tutio iniungit, sint assumpti. Et videtur quidem
id fieri non posse, quia dispensationis tempus
septennio expleto finitur: cessandum ergo. An-
tecedens est clarum, & Consequentia ostenditur:
nam eo quòd finiatur septennium non potest
quis ad officium nouum assumi, vt est certum:
ergo nec prosequi in illo. Illatio est legitima;
quia eadem dispensatio necessaria est ad prose-
quendum in officio, & ad nouam illius assumptio-
nem: vtrumque enim Constitutio apertè pro-
hibet, vt ex illius tenore constat: Eoque elapso
triennio, eo ipso vacent, ipsique ad alia quæuis eiusdem
Societatis munera, &c. Factum hinc vt cum du-
rante dispensatione ab Innocentio X. pro Indiis
concessâ aliqui vltra triennium gubernassent di-
uersis in muneribus continuatâ prælatione: vbi
primum cessatio dispensationis innotuit, ab of-
ficijs sint remoti, sic disponente R. P. Generali,
& Vice-Prouinciales, ac Vice-Rectores (erat
enim tunc Vicarius Societatis) assignante, quos
posteà in officijs confirmauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>109</absatz-nummer> Contrarium autem probari potest ex<marginalia>Quibus op-|posit&#x0169; pro-|betur.</marginalia>
eo quòd assumptio officij virtute dispensationis
ab initio valida absolutè fuit, & sine limitatione:
ergo debet plenum effectum habere. Antecedens
constat; quia concessio Pontificis absoluta & si-
ne limitatione est: absolutæ autem concessioni
absolutus, & non limitatus debet effectus respon-
dere. Prætereà, dispensatio concessa ad aliquem<marginalia>Casus à si-|mili, cùm|diuidi com-|modè ne-|quit effe-|ctus.</marginalia>
effectum, non cessat cessante caussâ, quando effe-
ctus commodè diuidi nequit, vt cum aliis tenet
P. Sancius suprà, Disput. 30. num. 10. ergo idem
dicendum quando ratione temporis cessat, sicut<-P>@@

<-P>in casu nostro, in quo effectus diuidi commodè
nequit, quia mutationes istæ superiorum ex tem-
poraneæ inconuenientibus plenæ sunt, & non si-
ne nota accidunt respectu externorum. Deinde<marginalia>Alius de v-|su dispensa-|tionis extra|territorium|concedentis.</marginalia>
argui à simili potest: nam dispensatus ab Epis-
copo potest vti dispensatione extra illius territo-
rium, eò quòd dispensatio absoluta sit, & vbi-
cumque habere suum potest effectum: pro quo
Auctor idem suprà, Disp. 31. num. 17. Ergo idem
dici in casu præsenti potest: licèt enim argumen-
tum de loco ad tempus sit inualidum, iuxta ea,
quæ adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2.
Cap. 11. num. 49. valet tamen vbi similis ratio est.
Item. Concessio dicta non est pura dispensatio,<marginalia>Priuilegi&#x0169;|esse, & non|solam di-|spensatio-|ne&#x0303; Et vtri-|usque di-|uersitas.</marginalia>
sed priuilegium temporale Indiis attributum,
juxta distinctionem priuilegij & dispensationis,
quam statuunt P. Suarez Lib. 8. de legibus, Cap. 2.
num. 10. P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 47. quæst. 5.
Emmanuel Rodericus Tom. 2. qq. regul. q. 4. art. 2.
secuti Rebuffum, Mandosium, Bartholum, &
alios, vt scilicet priuilegium sit aliquid perma-
nens, tamquàm lex, & per modum actûs primi:
dispensatio autem quid transiens, & permodum
actûs secundi: ergo non strictè, sed latè inter-
pretandum est: in quo etiam caussa Religionis
vertitur: ijs enim conceditur, qui in conuersio-
nem Indorum, & in conuersorum fidei ac morum
Christianorum promotionem incumbunt: ex<marginalia>Ideò latè|interpretā-|dum.</marginalia>
quo capite amplianda esse priuilegia, jam sæ-
piùs ostendimus. Videatur Caput. 2. Vlterius;
quia cùm dictum priuilegium à die Datæ cur-
rat, & aliàs ipsius effectus post diuturnum tem-
pus in Indiis possit haberi, ob notitiam retarda-
tam, ex concessione septennij portio est magna
detrahenda: ergo vt gratia talis plenè fruibilis
esse possit, modus est interpretationis prædi-
ctus adhibendus: sic enim septennium videtur
expleri, prorogatione inquam septennij bene-
ficio dispensationis intra illud executioni man-
datæ. Denique R. P. Generalis de priuilegio
dicto ad Prouincias Indiarum scribens, affirmat
per illud Societatem suæ esse penitus restitutam
libertati, & licere absolutè quoad illas quidquid
ante Constitutionem licebat: quamuis quoad
vsum nonnulla præscribat: ergo cùm ante Con-
stitutionem designari superiores ad tempus con-
suetum possent, idem priuilegio durante similiter
affirmandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>110</absatz-nummer> Nihilominùs oppositum videtur se-<marginalia>Prior sen-|tentia in|praxi præ-|ferenda.</marginalia>
curius, vnde ad vitandos scrupulos, & tur-
bellas penitus submouendas, iuxta illud praxis
inducenda. Propter quam rationem R. P. Ge-
neralis id statuit, de quo numer. 108. vt ibidem
adnotatum: quodque non solùm est securum,
sed etiam valdè probabile, quandoquidem  effe-
ctus diuisibilis est. Vt autem inconuenientia,
& nota externorum vitentur, à superioribus
circa hoc solerter prouidendum, vt instante fi-
ne septennij non eos designent Superiores,
quos sciunt eo finito finiendos: vel certè ta-
liter assignent, vt circumstantijs attentis, nul-
lum ex prædictis incommodis incurrendum ar-
bitrentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>111</absatz-nummer> Quartò; quia Prouincialibus graues<marginalia>P&#x0153;na Pro-|uincialium|vltra trien-|nium persi-|stentiumi</marginalia>
imponuntur p&#x0153;næ à R. P. Generali, si triennio
expleto non deponant officium, & tantùm
modici temporis vsura permittitur: dubitari<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0040.jpg/>
@@1@<SE40>Priuilegia vnius Prouinciæ quomodo alijs communia. 29
<duolan 2><-P>potest an eo ipso vacet officium. Et negatiuè<marginalia>officio, non|inducit pri-|uationem|eius ipso|facto.</marginalia>
respondendum, quia id in prohibitione dictâ
non exprimitur; immò oppositum ex illius te-
nore deducitur, dum ad alia officia inhabilitatis
p&#x0153;na præfigitur, & de præsenti nihil additur.
Verba illius sunt: Quod verò spectat ad ipsos Pro-
uinciales seruetur Constitutio sancti Patris nostri, Parte
9. Cap. 3. §. 14. de triennio vt plurimùm: nec nisi<marginalia>Tenor illius</marginalia>
grauißimâ ex caussa, & ad breue tempus, sine expressa
facultate nostra id protrahatur, & in hoc grauo con-
scientias ipsorum Prouincialium, sub p&#x0153;na etiam in-
habilitatis ad Superiorum officia iterùm exercenda, si
fortè (quòd absit) sine justa caussa a nobis approbanda
diutiùs officium retinuerint. Sic ille: exceptio er-
go firmat regulam in contrarium. Et res esset
sanè scrupulis multis obnoxia, si omnes actus à
Prouinciali exerciti prorogationis tempore de-
berent annullari. Quod autem tempus sit modi-<marginalia>Quod mo-|dicum te&#x0303;-|pus repu-|tandum.</marginalia>
cum censendum, ex dictis num. 94. potest intel-
ligi: quod & ego ad prudens arbitrium, adhi-
bito Consultorum judicio, reuocandum existi-
mo: vt si successor speretur, aut negotium a-
liquod expediendum sit, quod eius industriam
& auctoritatem videatur postulare. Si verò
successor in aliâ Prouinciâ, aut in valdè remo-
tis sit, Vice-Prouincialis debet designari; quia
cùm modicum tempus assignetur, & casus iste
non excipiatur, qui & frequens esse in Indiis
potest, comprehensus debet reputari. Neque
arguendum ex eo quòd circa inferiores Prælatos
disponitur, vt scilicet per tempus modicum
durare in officio post triennium possint, vbi &
pro exemplo apponitur tempus, quod inter-
currit, dum successor aduentarit: nam præter-
quàm quòd, si aduentus successoris talis non sit<marginalia>Quid in a-|lijs superio-|ribus.</marginalia>
post modicum tempus futurus, vt non rarò
contingere solet, eadem de illo est sententia
proferenda: in Prouinciali specialis ratio est,
vt indicat p&#x0153;na eidem imposita, quæ tamen aliis
non sic imposita reperitur: illius enim guber-
natio grauis esse toti Prouinciæ, & sine recursûs
perfugio potest; cùm tamen aliter in locali supe-
riore contingat. Quamuis alij aliter forsitan Phi-
losophabuntur, qui parùm de Prouinciali cu-
rent, dum grato sibi Doctore, aut præposito
potiantur: & è conuerso, si grauis sarcina im-
mediati Superioris sit, de benigno sibi Pro-
uinciali parùm æstiment esse curandum. Hu-
mana hæc sunt: sed humanis istis aliquando
conniuendum, ne infirmiores spiritus impari-
bus sibi ponderibus obruantur. Nec de his plu-
ra, quando & properante septennio, vix lu-
cubratiunculæ istæ vsui esse poterunt. Sed cer-
tè, quia septennio septennium addi potest, &
doctrina proposita ad alia deseruire, com-
mentariolum istum non duximus subtrahen-
dum: quo jam exacto, ad eam, quâ gradie-
bamur, orbitam disputationis curriculum tradu-
camus. Sic ergo</P>@@

<Z><A+2>CAPVT V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Priuilegia vni Prouinciæ Indiarum
concessa, aliis etiam Prouinciis con-
cedantur.</A+1></negEZ>
<P><INI3>D</INI3>Istinguenda circa hoc sunt priuilegia In-
dis concessa, in quorum exercitio nul-
lus alius interuenit; & quæ ita pro illis
conceduntur; vt ministerio aliorum eisdem ap-
plicentur, iuxta dicta Cap. 1. est enim circa illa
non eadem ratio, quamuis fortè ob aliquam aliam
possit extensio esse vtrisque communis. Pro illis
ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>112</absatz-nummer> Dico primò. Priuilegia concessa ali-<marginalia>Assertio 1.|Priuilegia|more Indo-|rum non|extendun-|tur ad di-|uersas Pro-|uincias.</marginalia>
cui Indiarum Prouinciæ, in quorum exercitio
nullus alius interuenit, non sunt alijs Prouinciis
communia. Videtur ex mente omnium esse Do-
ctorum, iuxta quos priuilegium personale non
extenditur de personâ ad personam: quod ha-
betur in Cap. Priuilegium, de Regulis Iuris in 6.
vbi sic dicitur: Priuilegium personale personam se-
quitur, & extinguitur cum persona. Sicut autem<marginalia>Cap. Pri-|uilegium,|de Regulis|Iuris.</marginalia>
persona priuilegiata se habet in ordine ad perso-
nam, ita & Communitas ad Communitatem,
juxta communem Doctorum sensum. Vnde
communiter etiam tenent Religionem, quæ non
habet priuilegium communicationis, non posse
priuilegiis alterius frui, etiamsi in illâ caussâ similis
videatur. Pro quo videndi P. Suarez Lib. 8. de Le-
gibus, Cap. 28. num. 13. P. Salas Disput. 20. num. 93.
P. Palaus Tomo 1. Tractat. 3. Disput. 4. Puncto 17.
Bonacina Tomo 2. Disput. 1. Quæst. 3. Puncto 7. §.
1. num. 15. & §. 2. num. 11. & 12. & Fr. Em-
manuel Tomo 1. qq. regular. Quæst. 7. artic. 2. qui
alios adducunt. Vbi dici nequit caussam religio-<marginalia>Causā reli-|gionis non|semper at-|tendi.</marginalia>
nis in casu nostro verti, quia etiam in communi-
catione dictâ inter Religiones ratio ista valeret;
cùm tamen inualidam videamus, eò quòd in cau-
sâ qualibet verbis sit priuilegij standum, vt sacri
Canones clamant, & præsertim Cap. Porrò, de Pri-
uilegij, cuius tenor datur suprà, sed non o-<marginalia>Cap. Por-|rò de Pri-|uileg.</marginalia>
mittendum illud: Sic enim eos volumus priuilegio-
rum suorum seruare tenorem, quod eorum metas
transgredi minimè videantur. Sic Alexander Ter-
tius.</P>
<P>  <absatz-nummer>113</absatz-nummer> Deinde arguo ex stylo & mente Pon-<marginalia>Ex stylo|Pontificia-|rum con-|cessionum|arguitur.</marginalia>
tificum, qui circa hoc varias solent limitationes
adiicere locis temporis, & personarum, quæ qui-
dem nullius essent effectus, quandoquidem omni-
moda facienda est iuxta eorum mentem exten-
sio: omnis enim priuilegiorum vis ab eorum vo-
luntate dependet, à quo & descendit: ergo cùm
sciant caussam fidei & religionis agi, & alioqui
etiam piam, quia miserabilium personarum,
sciantq&#x0301;ue pariter eorum priuilegia penitus exten-
denda, inutiliter limitationes multiplicant: quod
cùm minimè dicendum sit, consequenter est as-
serendum extensionem talem contra eorum esse
voluntatem. Vbi specialiter vrgeri potest ex eo<marginalia>Et ex tem-|pore, circa|quod non|est extensio.</marginalia>
quòd de tempore dictum est: nam priuilegium
etiam respectu caussæ piæ, & omnino fauora-
bile, nequit vltra tempus, pro quo est concessum,
extendi, vt omnes admittunt; licèt circa aliqua-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0041.jpg/>
@@1@<SE41>30 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. V.
<duolan 2><-P>lem extensionem fieri interpretatio possit, quan-
do eam concessionis verba patiuntur; vt circa
computationem diximus, num. 52. & seqq. quod
etiam circa locum admittendum. Atqui si circa
locum extensio verbis non comprehensa liceret,
circa tempus idem esset asserendum, quia vnius
maior ratio quàm alterius non est, & summa est
ratio, quæ pro religione facit, & pietati omni-
no fauendum est. Quod si Textus adductus
obiiciatur de priuilegio personali, quod cum per-
sonâ extinguitur: responderi potest de eo, quod
personale non est, sed commune, aliam esse ra-
tionem. Et prætereà ibi non esse sermonem de
priuilegio ob fauorem fidei aut pietatis concesso.
Et ex eo quòd de priuilegio personali admittitur,
argui etiam euidenter potest: nam illud non<marginalia>Extensio|personæ|quando li-|ceat.</marginalia>
extenditur de personâ ad personam, nisi fortè ra-
tione coniunctionis specialis aliquorum cum
identitate rationis: vt de priuilegio concesso
patri, quod ad filium, in quo est eadem ratio, de-
beat extendi, affirmat Emmanuel Rodericus, à
P. Suario adductus suprà. Sed errante nescio per
quem citatione. Pro quo & nos alios adduximus
in Epithalamio numer. 218. Id autem ad præ-
sentem caussam non facit, vbi generaliùs loqui-
mur, & casus, in quo sumus, eam non habet per-
sonarum coniunctionem, & ita secundùm rece-
ptam communiter doctrinam. Iam vrgeo. Pri-
uilegium dictum non extenditur de personâ ad
personam, etiam stante caussâ pietatis & religio-
nis, quia vni est tantùm personæ concessum; &
priuilegium, non iuxta rationem, sed iuxta con-
cedentis voluntatem regulandum: ergo & pluri-
bus concessum personis non debet vltra illas ex-
tendi. Patet Consequentia ab euidenti paritate.
Quòd si in isto extensio admittitur, non est cur
in illo non debeat admitti: Iura enim de illis
pariter determinant sine vmbra discriminis ali-
cuius. Tenet apertè P. Escobar de Mendoza Tomo
1. lib. 6. n. 82. & 132.</P>
<P>  <absatz-nummer>114</absatz-nummer> Dico secundò. Pro casu aliquo vrgen-<marginalia>Assertio 2.|extensione&#x0303;|posse in casu|aliquo ne-|cessitatis|admitti.</marginalia>
tis necessitatis posset extensio aliqualis admitti.
Id probo: nam licet resolutio præcedens videa-
tur certa, non tamen oppositum improbabile
prorsus apparet, ob auctoritatem Doctorum,
qui extensionem talem fieri posse defendunt, vt
videri potest apud P. Suarium num. 12. & quod
maioris momenti est, ob declarationem & con-
cessionem Gregorij XIII. quæ habetur in Com-
pendio Indico Societatis, verb. Gratiarum Commu-
nicatio, §. 1. vbi sic dicitur: Omnia priuilegia, fa-
cultates, & gratiæ, quæ Occidentali Indiæ & Orienta-<marginalia>Greg. XIII.|concessio,|pro mutuâ|vtriusque|Indiæ com-|municatio-|ne.</marginalia>
li concessa sunt, & in posterum concedentur, ita in vi-
cem communicantur, vt singuli earumdem Indiarum;
& Nouæ-Hispaniæ Societatis Religiosi, illis omnibus æ-
què principaliter in omnibus, & per omnia gaudeant:
illisque vti poßint perinde ac illa omnia vtriusque Indiæ
ac Nouæ-Hispaniæ Religiosis prædictis specialiter ac no-
minatim conceßa fuissent. Gregor. XIII. die 10. Fe-
bruarij, Ann. 1579. &c. Iuxta quæ, licèt con-
cessio ad Religiosos dirigatur, satis tamen Ponti-
ficis mens videtur esse testata, vt priuilegia quæ
Orientali & Occidentali Indiæ singillatim ac di-
uisim concessa sunt, communia vtrique habean-
tur: nam priuilegia non tam Religiosis, quàm
Indiis ipsis conceduntur, vt ex tenore concessio-
nis constat, verbis illis: Quæ Occidentali Indiæ, &<-P>@@

<-P>Orientali concessa sunt, & in posterùm concede&#x0303;tur. Licèt
Pontifex etiam non de concessis specialibus Pro-<marginalia>Notanda|obseruatio|pro modo|loquendi|Pontificis,|vt non de-|beat ad cō-|cessa gene-|raliter In-|dijs arctari.</marginalia>
uinciis, aut Communitatibus, sed de concessis
generaliùs videatur loqui, toti scilicet occidenta-
li, aut orientali: nam indefinita locutio eum
videtur habere sensum: sine improprietate ta-
men aut violentiâ potest sensus minùs vniuersa-
lis sustineri: nam quod concessum est parti ali-
cuius Communitatis, dummodo pars sit, quæ
Communitatem etiam partialem efficiat, dici po-
test Communitati concessum. Sic enim in Com-
pendiis Religionum omnium occurrit, in quibus
priuilegia recensentur, & absolutè dicuntur Re-
ligioni concessa, licèt multa eorum ad aliquos
tantùm spectent, vt ad Prælatos, Confessarios,
Magistros, &c. Quod specialiter in Compendiis
Generali & Indico Societatis est videre, in quibus
passim occurrit: Per priuilegium concessum Benedi-
ctinis, Cisterciensibus, Prædicatoribus, Minoribus, Au-
gustinianis, &c. cùm tamen illa ad omnes non
pertineant. Sic tamen in Cap. In his, quæ, de
Priuilegiis, loquitur Honorius Tertius verbis<marginalia>Cap. In his|quæ, de|Priuilegijs.</marginalia>
illis: Cùm Fratribus Prædicatoribus & Minoribus
duxerimus indulgendum, vt vbicumque fuerint, sine
Parochialis juris præiudicio, cum altari valeant viatic&#x0169;
celebrare, &c. Vbi quod aliquibus tantùm con-
uenire potest, Fratribus dicitur generaliter indul-
tum. Iuxta hæc ergo ampliatio priuilegij, de
quo agimus, poterit aliquando, necessitate vrgen-
te, cui par est magna vtilitas, exerceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>115</absatz-nummer> Dico tertiò. Si priuilegia talia sint, vt<marginalia>Assertio 3.|in priuile-|gijs quæ|propriè Mi-|nisteriorum|non sunt,|dari com-|municatio-|nem.</marginalia>
Ministris etiam concedantur, quatenus per eo-
rum ininisteria beneficium concessionis obtine-
tur, & Ministri nullum aliàs speciale priuilegium
habeant, idem est, quod in vtraque diximus re-
solutione, dicendum. Id constat; quia cùm nul-
lum aliàs Ministrorum priuilegium sit, ad Indo-
rum commodum tota concessio reuocatur: etsi
respectus aliquis Ministrorum habitus, nihil am-
pliùs fauoris inde resultat, quàm id, quod materia
ipsa secum importat, ob illius pietatem, & ita ea-
dem regulâ mensurandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>116</absatz-nummer> Dico quartò. Religiosi communica-<marginalia>Assertio 4.|maior illa|in Religiosis|communi-|cationem|habe&#x0303;tibus.</marginalia>
tionem priuilegiorum habentes, maius habent
fundamentum ad prædictam ampliationem. Pro-
batur ex amplissima concessione Leonis X. pro
Mendicantibus, de quâ Emmanuel Rodericus
Tomo 3. qq. regul. q. 1. art. 1. in quâ sic habet: Pri-
uilegia, indultæ, qualiacumque illa essent, siue in genere,<marginalia>Leonis X.|concessio.</marginalia>
siue in specie concessa fuerint, aut in posterùm conceden-
tur, illa omnia, & singula illis Ordinibus, Ecclesijs,
Oratorijs, de Fratribus priuatis ad priuatos, & de Fe-
stiuitatibus ad Festiuitates, &c. Iulius Secundus in<marginalia>Alia Iulij|II.</marginalia>
Bullâ apud eumdem Tomo 1. quæst. 55. artic. 20.
sic ait: & quod de Prælatis ad Prælatos dictum est,
ita de Congregationibus vnius Ordinis, de Fratribus
priuatis ad priuatos, & de Festiuitatibus ad Festiuitates,
&c. Pius quartus Ordini S. Hieronymi similem
gratiam attribuit, vt scilicet in genere, vel in specie<marginalia>Pij IV. aliæ.</marginalia>
concessa, ad omnia & singula Monasteria Ordinis, tam
virorum, quàm mulierum, quibus in specie concessa non
sunt, & in quibus aliæ caussæ conceßionis suberant, pari-
formiter vti poßint. De quo citatus Auctor Artic.
9. Sic sunt aliæ concessiones: & hanc vltimam
etiam à Pio V. factam, Collector priuilegiorum<marginalia>A Pio V.|roborata,</marginalia>
prædicti Ordinis aduertit, qui concessionis à
Prædecessore factæ Litteras expediuit. Iuxta hæc<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0042.jpg/>
@@1@<SE42>De communicatione priuilegiorum inter Indias, & alias &c. 31
<duolan 2><-P>ergo sine scrupulo videtur posse in hac parte
procedi, vt quæ in vnâ Indiarum Prouinciâ
licent, in alia etiam licita censeantur. An au-
tem quæ in Indiis per priuilegia fieri possunt,
extra illas fieri queant, alterius est considera-
tionis, de quo statim. Illud certius, ea quæ
ratione communicationis in Europa licent, in
Indiis pariter licere, quia Indiarum Prouinciæ
omnium maximè priuilegiatæ sunt ob fauorem
fidei, & rationes alias, de quibus non semel di-
ctum. Et quidem eorum Pontificum tempore,
qui extensionem prædictam concesserunt, de-
tectæ iam Indiæ fuerant, vt de illis etiam cogi-
tasse indubitanter affirmare debeamus; pro quo
iam alia.</P>
<Z><A+2>CAPVT VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An inter Indias, & Prouincias extra il-
las, communicatio Priuilegiorum
sit.</A+1></negEZ>
<P><INI3>C</INI3>Irca hoc non leues difficultates occur-
runt, nec parùm profectò vtiles, pro
quibus</P>
<P>  <absatz-nummer>117</absatz-nummer> Dico primò. Si qua extant priuilegia<marginalia>Assertio 1.|De priuile-|giis omni-|bus nouiter|vbique|conuerso-|rum.</marginalia>
aliquibus de nouo conuersis extra Indias con-
cessa, eo modo philosophandum de illis sicut
Capite præced. Assert. 1. Pro quo est doctrina P.
Suarij Lib. 8. de legibus Cap. 26. num. 3. & quoad
vrgentem casum iuuat quod Assertione 2. dictum
circa auctoritatem eorum, qui extensionem hu-
jusmodi admittere minimè reformidant: cetera
enim, quæ ibidem addita, neutiquam suffragantur.</P>
<P>  Dico secundò. Si priuilegium sit Christianis
antiquis concessum, potest ad Indias verosimili-<marginalia>Assertio 2.|De con-|cessis anti-|quis Chri-|stianis.|Pro quo|affirmatur.</marginalia>
ter extendi. Id probo ex mente Pontificum, qui
Indias maximè priuilegiatas esse volunt, vt & re
ipsâ per singularia valde priuilegia constat, &
eorumdem est verbis manifestum. Paulus V. in
Bulla, quæ incipit, Cùm sicut accepimus, ita lo-
quitur: Nos eorumdem Neophytorum animarum sta-
tui, & conscientiæ securitati, quantum cum Domino
possumus, prospicere volentes, nec non æquum repu-
tantes huiusmodi Neophytis aliquid de iure Canonico<marginalia>Paulus V.</marginalia>
remitti. Hæc ille: quibus similia habet Vrbanus
Octauus in Bullâ consimilis concessionis, & alij.
Cùm ergo, quantùm cum Domino possunt, Pon-
tifices Indorum commodo spirituali prospicere
intendant, & ad hoc conferre existiment iuris
Canonici remissionem; videtur inde haberi com-
pertum non negata ipsis, quæ antiquioribus
Christianis pro eorum sunt spirituali commodo
Apostolicâ benignitate concessa. Quòd si quid-
quam eorum negatum esset, non staret certè Pō-
tifices quantùm cum Domino possunt, Indorum
spirituali saluti prospexisse. Si quid ergo circa ie-
iunia, dispensationes, Festa &c. alicubi reperia-
tur indultum, id poterit ad Indos sine scrupulo
vllo transferri. Pro quo & est ratio, quam ad-
ducit Clemens Octauus in Breui, cuius memi-
nit Dom. Solorzanus in Politica pag. 239. Col. 1.
in margine: ita enim loquitur: Ac Christi fideles<marginalia>Clemens|VIII.</marginalia>
illarum partium, tamquàm teneros nouæ plantationis
palmites, suaui mansuetudinis imbre irrigare volentes
&c. Suauitas namque irrigationis huius in eo o-<-P>@@

<-P>stendi debet, vt leuiora illis onera, quàm Chri-
stianis veteribus imponantur, eò quòd teneri
palmites sint: ergo ampliora illis sunt priuilegia
concedenda; immò & concessa intelligi, quæ<marginalia>Indi ma-|ximè pri-|uilegiati.</marginalia>
aliis fuisse constet indulta: vt stet etiam quod ci-
tatus Auctor affirmat, nullos vnquam nouiter
conuersos magis priuilegiatos extitisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>118</absatz-nummer> Dico tertiò Priuilegia concessa Mini-<marginalia>Assertio 3.|Indicos|Ministros|aliorum|per orbem|priuilegiis|frui.</marginalia>
stris Ecclesiasticis erga alios extra Indias, Indicis
etiam Ministris sunt communia, quicumque illi
Ministri sint, vt si non Religiosi, neque haben-
tes communicationem. Probatur ex dictis Assert.
præced. quæ hoc etiam ostendunt: nam talia pri-
uilegia non solùm Ministrorum sunt, sed fide-
lium, ad quorum spirituale commodum diri-
guntur: ergo ex eâ parte debent esse communia:
vnde & consequenter respectu eorum, sine quo-
rum ministerio nequeunt eorum effectum ob-
tinere. Ex quibus constat quid de habentibus
communicationis priuilegium asserendum.</P>
<P>  Dico quartò. Communicatio dicta nequit ita<marginalia>Assertio 4.|Erga Eu-|ropæos non|licere, quæ|erga Indos|vi commu-|nicationis.</marginalia>
extendi, vt quæ circa Indos licent, debeant et-
iam Europæis licita censeri. Hoc debet haberi
certissimum, licet verba priuilegiorum adducta
num. 116. videantur extensionem omnimodam
indicare: talis enim manifestè apparet mens esse
Pontificum, qui, vt dicebamus nuper, teneros
Neophytorum palmites suaui priuilegiorum im-
bre student irrigare. Quis autem credat imbrem
eumdem communem plantis robustis velle, &
insignem circa illos iuris Canonici remissionem?
In generali certè concessione non veniunt illa,
quæ quis non esset in specie verosimiliter con-
cessurus, vt habet Regula iuris in 6. quod equi-
dem hic maximè videtur locum habere, quia
iam inter Neophytos, & Christianos veteres
nullum esset discrimen quoad absolutiones, dis-
pensationes, & alia: cùm tamen Pontifices tale
esse velint, quale inter palmites teneros, & adul-
tas esse plantas solet: vnde & pro dispensationi-
bus erga Europæos adiri se volunt, circa quas
etiam difficiles se multoties ostendunt, circa In-
dos benigniores.</P>
<P>  <absatz-nummer>119</absatz-nummer> Dico quintò. Sententia est aliquorum<marginalia>Assertio 5.|Sententia|quorumdā|contraria|proponitur,|& repu-|diatur.</marginalia>
priuilegia Indica ad Prouincias alias extendi, cum
limitationibus tamen quibusdam. Nam quidam
asserunt quod in priuilegiis dicitur de extensio-
ne loci ad locum non debere intelligi de Capel-
lis, Altaribus, & similibus, nisi Capellæ essent
separatæ, & pro Ecclesiis haberentur: & hac
sunt limitatione contenti. Sic doctus ex Nostris
Peruuianus Magister. Alij affirmant totum In-
dicum Compendium in Hispaniâ, & vbique
gentium suffragari, vbi non exprimitur concedi
solùm pro Indiis Orientalibus, vel Occidentali-
bus, aut extra Europam: vel in quibus non ex-
primitur, aut militat specialis concessionis ratio,
quæ pro Indis, ac Indiis solùm reperitur; vt pe-
nuria Ministrorum, locorum distantia, Neophy-
torum instructio, necessitas, &c. Sic P. Quinta-
nad. Tomo 2. Tractatu 5. Singulari 7. num. 2. vbi
pro se adducit P. Christophorum Garciam vi-
rum doctissimum, & alios à se consultos. Pro-
bant ex adductis priuilegiis: & quia vbi Pontifi-
ces nolunt ad Europam extendi, id exprimunt:
cùm ergo non addunt, aliter videntur sentire:
nam si voluissent, expressissent. Cap. Ad audien-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0043.jpg/>
@@1@<SE43>32 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>tiam, de decimis. & exceptio firmat regulam in
contrarium. L. Nam quod liquidè. §. finali. D. de
pen. legat. Sed his non obstantibus, oppositum
videtur dubio procul asserendum: quod & tenet
Ioannes à Cruce in Epithome Status Religiosi, in
Indice, verb. Priuilegia gratiæ. Et illud probo</P>
<P>  <absatz-nummer>120</absatz-nummer> Primò. Ex dictis Assert. præcedenti: nam<marginalia>Prima ra-|tio pro illa|ex defectu|funda-|menti in|Apostolica|concessio-|ne, & alijs|adnexis.</marginalia>
priuilegia concessa pro Indis, nequeunt aliis ap-
plicari: ergo neque generaliter Indiis concessa.
Antecedens vlteriùs probo: quia pro extensione
nullum est fundamentum in Apostolicis conces-
sionibus, vt constat: sed neque ad communica-
tionem recurri potest, tum ob dicta, tum etiam,
quia neque ad Europæos in Indiis degentes ex-
tendi queunt; ergo multò minùs ad alios extra
Indias existentes. Assumptum constat ex genera-
li omnium praxi, & recursu ad Pontificem, vt
nullius in mentem venerit posse priuilegia In-
dorum ad dispensationes cum Europæis extendi,
& ad alia, pro quorum obtentione in particulari
nimis quantùm laboratur. Deinde. Quòd com-
municatio dicta non sit ita generaliter accipien-
da, ex eo probatur, quòd si Religiosus accipiat<marginalia>Commu-|nicationem|non esse|omnino|gener aliter|accipien-|dam eui-|denter in-|stantiæ|manife-|stant.</marginalia>
Bullam Cruciatę, non ideò sequitur posse quem-
uis alium Religiosum beneficio illius vti ratio-
ne solius communicationis, cùm tamen multa
in illa priuilegia concedantur. Item. Obtento
priuilegio circa dispensationes cum Indis ad con-
trahendum matrimonium in gradibus prohibitis
supplicatione interpositâ est etiam obtent&#x0169;, vt il-
lud ad Mestizos dignaretur extendere Paulus V.
In extensione enim tali grauis difficultas occur-
rebat: vel quia absolutè id fieri non posse puta-
batur, vel quia res erat scrupulis plena. Ex quo
euidens apparet circa Europæos nullam fuisse ra-
tionem dubitandi: cùm tamen, si communicatio
prodesse posset, res fuisset omnino peruia, & in
quâ docti hærere minimè debuissent. Pontifices
prætereà Paulus, & Vrbanus Religiosos Socie-
tatis admonent ne his facultatibus vtantur, nisi vbi
expedire existimauerint, super quo eorum con-
scientiæ onerantur: Mandantesque eisdem, vt Neo-
phytos istos diligenter admoneant, quòd ab istis matri-
moniis Canonicâ lege prohibitis abstineant. Cùm ergo
Neophytos ipsos velint ita à matrimoniis Cano-
nicâ lege prohibitis abstinere, manifestum est
circa Europæos nihil tale indulgendum genera-
liter velle, & ita communicationem priuilegio-
rum circa hoc neutiquam suffragari.</P>
<P>  <absatz-nummer>121</absatz-nummer> Iam illationem priorem ostendo. Nam<marginalia>Ex eo quod|inter Indos|ipsos com-|municatio|non cur-|rat, effi-|caciter ar-|guitur.</marginalia>
sicut communicatio non currit circa Indos, et-
iamsi generalis sit, quia præsumi nequit talem
esse Pontificum voluntatem, & sic ad verosimi-
lia coarctandam: ita etiam circa Europæos de-
bet limitari, non obstante generalitate: vel si ge-
neralitas iuuare potest, ad Indorum etiam priui-
legia debet applicari: axiomata illa Iuris appli-
cando, quòd si voluisset, expressisset, & quòd
exceptio firmat regulam in contrarium. Vbi
quod de limitatione, quam addunt Pontifices,
iuxta vsum frequentem dicebatur, scilicet, Extra
Europam, nihil obstat; dici enim potest illos ita
limitatè concedere, & ideò ex vi concessionis
extendi non posse; at ratione communicationis
validam esse extensionem. Quemadmodum. P.
Quintanad. suprà Tractatu 6. Singulari 3. num. 7.
ait quòd licet Pontifices aliqua priuilegia cum<-P>@@

<-P>temporis limitatione concedant, id non tollit<marginalia>Ex limita-|tione, quā|addunt,|robur ma-|ius.</marginalia>
quo minùs perpetua esse possint, si aliàs sit facta
sine limitatione cōcessio. Quod vrgeo vlteriùs ex
eo quod dicitur extensionem fieri non posse de
Capella ad Capellam, neque de altari ad altare:
ergo generalitas communicationis non est sine
verosimilibus limitationibus accipienda.</P>
<P>  <absatz-nummer>122</absatz-nummer> Vbi & notanda ratio, quam adducunt,<marginalia>Et ex ra-|tione quam|reddunt|inconue-|nientiam|&c.</marginalia>
scilicet extensionem fore penè infinitam, & ex
eâ inconuenientia emersura, ac confusiones, non
secus acsi priuilegia de personâ ad personam ex-
tenderentur. Notanda inquam, quia ex ea fit
neque extensionem licere, quam sic responden-
tes affirmant, ob similia inconuenientia & con-
fusiones: nam plures sunt personæ quàm Capel-
læ & altaria, ad quas extensio fieri potest, iuxta
illorum sententiam: ergo si ex multiplicatione
emergunt inconuenientia & confusiones, multò
magis ex personarum multiplicatione: vnde ex-
tensio est penè infinita. Fit etiam vim priuilegij
tolli: nam iuxta illa fieri extensio potest de per-
sona ad personam, vt vidimus. num. 116. verbis
illis: de priuatis ad priuatos: quia si ex tali exten-
sione confusiones & inconuenientia sunt futura,
eò quòd illa propè infinita sit, clausula illa ne-
quit ad effectum aliquem deseruire. Quòd si vim
habere dicatur: ergo non benè arguitur, cùm
potiùs oppositum elici debuisset: videlicet licere
extensionem de Capellâ ad Capellam, quia et-
iam licet de personâ ad personam beneficio com-
municationis. Dicendum ergo neutrum licere in
in casu, de quo loquimur; quia verosimile non
est ita velle Pontifices, quando adeò diuersa ma-
teria est; & cùm à generalitate eximenda aliqua
sint, nec possint commodè illa determinari, con-
uenientius esse vt ea, quæ extra Indias sunt, pe-
nitus excludantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>123</absatz-nummer> Secundò. Quia si priuilegia, in qui-<marginalia>Secunda|ratio satis|vrgens.</marginalia>
bus non exprimitur concedi solùm pro Indiis,
aliis esse communia possunt, non verò illa, in
quibus contrarium inuenitur, & ad hoc reuoca-
tur assertio; aut nihil speciale dicitur, aut priui-
legia, quæ pro fundamento adducuntur, ineptè
applicantur. Primum constat: nam si priuilegia
pro Indiis specialiter non conceduntur, non sunt
Indica, sed communia, & de iis dubium non est,
vnde cessat suppositum quæstionis. Secundum
item Quia etiamsi ad concessionem pro Indiis
specialis ratio subsit, ea non debet obstare com-
municationi, si tenor priuilegiorum attendatur.
Nam Pius Quartus extensionem concedit etiam
in iis, in quibus aliæ caussæ conceßionibus suberant,
vt vidimus num. 116. Ex quibus communicatio-
nem aliter esse applicandam, vt de Indis ad non
Indos, & Christianos veteres nequeat extendi
colligitur, sic mente Pontificum intellectâ.</P>
<P>  <absatz-nummer>124</absatz-nummer> Tertiò. Quia nulla sunt priuilegia In-<marginalia>Tertia,|quia omnia|Indica pri-|uilegia,|Indiarum|iutuitu|sunt con-|cessa.</marginalia>
dica, quæ non sint intuitu Indiarum concessa:
ergo in omnibus est specialis ratio, propter
quam Indiis, & non aliis, debeant applicari.
Antecedens constat discurrendo per totum In-
dicum Compendium, vnde clara est Consequen-
tia. Si dicatur esse quidem intuitu Indiarum con-
cessa, sed non tantùm pro Indiis, quia in aliis
habere locum possunt ex redundantiâ Pontificiæ
largitatis. Contra est: quia in primis, si ita non
est, necessaria ad hoc non erit amplissima illa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0044.jpg/>
@@1@<SE44>De communicat. priuilegioruminter Indias & Prouincias &c. 33
<duolan 2><-P>communicatio, cùm ex directâ intentione Pon-
tificum sit generaliter facta concessio. Deinde.
Iam vidimus, quòd etiamsi ratio specialis sit,
non obstat extensioni: ergo si specialis ratio pro
Indiis dicatur esse in caussa, non benè in eo sic
dicentes philosophantur. Prætereà. In omnibus
priuilegiis concessis pro Indiis est specialis ratio
concessionis, vt illis tantùm, & non aliis conce-
dantur: ergo nullum illorum ad exteros protra-
hendum. Antecedens probo ex adductis. n. 117.
& num. 118. vbi vidimus Pontifices in conces-
sione priuilegiorum ad bonum remotarum par-
tium attendisse: neque alia est illorum mens,
qui similia priuilegia concesserunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>125</absatz-nummer> Illud autem quod respondetur de non<marginalia>Euidens|probatio,|vt non ob-|stet con|cessionem|tantum|pro Indijs|non expri-|mi.</marginalia>
expressa limitatione, pro Indiis tantùm, iam est
à nobis refutatum, sed vlteriùs euidenter impro-
batur; nam multa priuilegia, in quibus id non
additur, extendi dicto modo nequeunt: ergo
leue est dictum fundamentum. Antecedens o-
stenditur clarè in facultate absoluendi à peccatis
in Bullâ C&#x0153;næ contentis, quam non habere
Confessarios Societatis generaliter loquendo
affirmat P. Quintanad. Tract. 5. citato. Singulari.
10. §. 1. & tamen pro Indijs conceditur à Pau-
lo V. Vrbano VIII. & Innocentio X. præter a-
lias concessiones antiquiores: in quibus tamen
non apponitur prædicta limitatio, vt legenti con-
stabit. Prætereà. Facultas absoluendi diripientes
bona naufragantium non est generalis, & ces-
sasse, quia concessa erat Oraculo Gregorij XIII.
obseruat Auctor idem suprà. verb. Absolutio. §. 2.
Eam autem in Indiis extare, constat ex generali
facultate circa casus dictæ Bullæ. Tum etiam,
quia dispensationes circa matrimonia minimè
licent pro Europæis, in quibus tamen limitatio
dicta non inuenitur. Et non licere satis ex addu-
ctis constat, neque erit qui audeat circa hoc in
Hispania dispensare. Quod equidem non solùm
in Hispaniâ est certum, sed etiam in ipsis Indiis,
nisi pro illis speciale aliquod priuilegium addu-
catur. Vidit hoc P. Quintanad. & ita non so-
lùm de dispensationibus, sed de priuilegiis aliis
sic fatus Tract. 6. Singulari 6. num. 2. De illis, qui
ex parentibus Hispanis in Indiarum Prouinciis oriun-<marginalia>P. Quin-|tanad.|redargutus|suismet ip-|sius verbis.</marginalia>
tur, vulgo Criollos, non est dubium, quin priuilegiis
pro Neophytis ac Indis tantùm conceßis, non fruantur:
quia eodem iure, quo Hispani censendi sunt &c. Si
ergo dubium non est: ergo contra indubitatam
positionem asseritur priuilegia Indica posse ad
Hispaniam extendi, vt in illâ & aliis Prouinciis
possint illis Religiosi frui priuilegium commu-
nicationis habentes. Vbi dici nequit de illis pri-
uilegiis locutum Auctorem, in quibus non ap-
ponitur limitatio dicta: id enim euidenter refelli
potest: nam ille clarè loquitur de priuilegiis cir-
ca matrimoniales dispensationes; in quibus ta-
men dicta non extat limitatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>126</absatz-nummer> Quartò. Tunc non licere extensionem<marginalia>Quarta|ratio ex-|cussa spe-|ciali mili-|tante in|concessio-|nibus In-|dicis.</marginalia>
asseritur, cùm exprimitur, aut militat specialis
ratio concessionis, quæ pro Indiis ac Indis so-
lùm suffragatur, vt penuria Ministrorum, di-
stantia, instructio Neophytorum, necessitas
&c. Tunc sit. In omnibus priuilegiis Indicis mi-
litat aliqua specialis ratio, quæ non sit Prouin-
ciis aliis orbis Christiani communis: ergo num-
quam licebit extensio. Antecedens probo in pri-<-P>@@

<-P>mis: quia similia priuilegia non inueniuntur
concessa Prouinciis aliis, neque erit qui audeat
ea petere: ergo quandoquidem Indiis conce-
duntur, aliqua in illis ratio specialis occurrit.
Item. Quia omnia priuilegia sic concessa dicun-
tur Indica, & in speciali Compendio separatim
imprimuntur. Deinde Pontifices rationem spe-
cialis concessionis exprimunt, vt vidimus num.
117. & vt non exprimerent, reipsa suppetit:
quia nouiter conuersis expedit aliquid de legum
Ecclesiasticarum rigore remitti: pueris enim,
senibus, infirmis, laborantibus, & aliis, remis-
siones tales fiunt: ergo & barbaris, ac eorum fi-
liis, donec fides radices profundas egerit. Ra-
tio item distantiæ in omnibus est manifesta.</P>
<P>  <absatz-nummer>127</absatz-nummer> Tandem. Totum contrariæ positionis<marginalia>Probatio|vltima,|quia limi-|tatio in|priuilegijs|semel tan-|tùm addi-|ta.</marginalia>
robur in eo constituitur, quòd Pontifices, cùm
priuilegium non esse commune voluerunt, li-
mitatione additâ id expressè indicarunt: atqui
limitatio talis vix semel occurrit, vt in Verb. Con-
seruatores §. 1. ergo iuxta eum dicendi modum
fatendum est omnia ferè priuilegia Indica esse
communia: quod cùm tolerabile non sit, iuxta
rei omnino dicendum veritatem, non additam
expressam limitationem, quia satis illa erat per-
specta ex modo ipso concessionis. Cùm enim
pro Indiis priuilegia concedantur, satis constat
ad Indias concessionem limitari. Quòd autem a-<marginalia>Quod ma-|jor opere-|tur expres-|sio.</marginalia>
liquando magis fuerit expressa limitatio, nihil
obstat quia quod clarum est, potest ampliùs de-
clarari ad maiorem voluntatis eius ostensionem,
à quo venit declaratio. Hinc est vt licet exprimi
aliquid per verba specifica vel generalia æqui-
pollentia, paria sint, iuxta ea, quæ adducit
Marius Antoninus Lib. 1. Variarum. Resolut. 83.
num. 23. non sequatur aliam esse dispositionem
intelligendam, cùm alicubi verba generalia æqui-
pollentia, & alibi specifica inueniuntur, vrgen-
do ex vulgari axiomate sæpiùs inculcato: quod
si voluisset, expreßisset. Satis enim expressit, qui
verbis æquipollentibus est locutus. Iuxta hæc
ergo positio ista videtur penitus irrefragabilis:
& quod ad Societatem attinet, ex speciali titulo
indubitanter amplectenda, quia talis extensio
cùm exorbitans sit, & contra commune iudi-
cium Doctorum eiusdem, nullo modo debet
credi R. P. N. Generali probata, nec proban-
da: sine cuius voluntate nequeunt priuilegia
quoad substantiam, modum, & personas ad v-
sum applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>128</absatz-nummer> Dico sextò. Si Indi aliqui extra Indias<marginalia>Assertio 6.|Indos extra|Indias pri-|uilegijs|frui.</marginalia>
inueniantur, possunt eisdem priuilegiis frui, qui-
bus possent in Indiis. Sic colligitur clarè ex P.
Suario Lib. 8. de legibus Cap. 26. num. 3. ex cuius
auctoritate id probat P. Quintanad. Singulari. 7.
citato. num. 3. quod si id tantùm vellet suâ illâ re-
solutione, meritò pro ea esset audiendus: sed
certè plus ille contendit, vt patet ex iis, quæ ibi-<marginalia>P. Quin-|tanad.</marginalia>
dem habet, dum sic ait: Respondeo oppositum se-
qui, tum ex amplißima priuilegiorum communicatio-
ne: tum ex eo quòd in aliquibus Indicis priuilegiis ex-
primit extra Europam non extendi, secus in aliis, in
quibus id non declarat; velin quibus similis in Europa
atque Indiis militat ratio: tunc enim prudenter cre-
dendum est &c. In quibus, quod ad primum at-
tinet de amplissimâ communicatione, ex eodem
refellendum, dum in scribit Tract. 6. Singulari. 1.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0045.jpg/>
@@1@<SE45>34 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>num. 9. Generalia verba, quibus confirmationem &
innouationem nostrorum priuilegiorum conceßit (Pau-
lus V.) aliquam restrictionem patiuntur: nam iuxta
regulam 71. de Regulis Iuris in 6. in generali conceßio-
ne non veniunt ea, quæ quis non esset verosimiliter in
specie concessurus. Sic suprà ostendit Pontifex hanc pro-
rogationem concessurum non esse, & iuxta argumen-
tum. L. Doli. D. de verborum obligat. conceßio genera-
lis non debet referri ad ea, in quibus specialiter est pro-
uisum, vt iam specialiter erat in Indicis priuilegijs quoad
durationis terminum, &c. Quæ omnia in casu præ-
senti pariformiter procedunt. Quod enim Pon-
tifices id non essent in specie verosimiliter con-
cessuri, constat ex eo quòd nihil tale pro Europâ
concessum; & quòd abiis, qui priuilegia po-
stularunt, nihil est huiusmodi cogitatum, India-
rum tantùm caussam prosecutis. Quòd autem
circa Europam spicialiter sit prouisum, vt nolint
Pontifices in illius Prouinciis priuilegia augeri,
sicut in alijs, constat ex difficultate dispensatio-
num erga illas, & quia diuerso iure censeri vo-
lunt, vt ex eodem Auctore positum num. 125.
Ad id autem quod dicitur de ratione æquè mili-
tante in Indiis & in Europâ, possumus rogando
occurrere, quænam hæc priuilegia sint, in qui-
bus eadem ratio militat, nulla enim designantur,
sed nec designari possunt: quia cùm priuilegia
remissionem Canonici iuris contineant, ex eo
quòd detectæ Indiæ sint, nulla apparet specialis
ratio cur in Europâ talis debeat remissio concedi,
cùm tamen detur, vt pro Indiis concedatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>129</absatz-nummer> Dico septimò. Non solùm piè & pro-<marginalia>Assertio 7.|Inter Indos|& Æthio-|pes dari pri-|uilegiorum|communi-|cationem.</marginalia>
babiliter dici potest inter Indos & Æthiopes dari
priuilegiorum communicationem generaliter lo-
quendo, sed pro certò habendum attentis Ponti-
ficum concessionibus & declarationibus. Nam
Gregorius XIII. vt habetur in Compendio In-
dico, verb. Indiæ, in ordine ad vsum priuilegio-
rum Societatis sic declarauit; vt nomine Indiæ
Orientalis intelligantur omnes regiones & insu-
læ, quæ vltra Mauritaniam versus Austrum &
Orientem, ad Regem Portugalliæ spectant, si-
ue iure dominij, siue conquistæ, siue commercij,
& nauigationis. Nomine autem Indiæ Occi-<marginalia>Indiarum|nomine lo-|cum regio-|nes compre-|hensæ.</marginalia>
dentalis, quidquid eodem iure Occidentem ver-
sus vltra Insulas Fortunatas, & Tertiarias, siue
ad Regem Catholicum, siue ad Regem Portu-
galliæ petinent. Constat autem Æthiopicus tra-
ctus esse vltra terminos designatos. Licèt autem
declaratio prædicta fuerit per viuæ vocis oracu-
lum, non debet reuocata censeri per Bullas
Gregorij XV. & Vrbani VIII. quia declaratio-
nes non reuocantur, vt probat P. Quintanad.
Tractat. 5. citato, singulari 4. num. 6. Paulus etiam
V. Vrbanus idem, & Innocentius X. de pri-
uilegio in ordine ad dispensationes pro matri-
monio Æthiopes Indis adnumerant: quorum
concessiones non sunt ad prædictum effectum
arctandæ, neque ad Baptismum sine solemnitate
conferendum, de quibus tantùm videntur pro-
cedere: nam reuerà ampliores sunt, vt constat
ex tenore Bullarum: alia enim illis priuilegia
conceduntur. Et Neophytorum nomine com-
prehendi constat ex illis verbis, quæ in Bullâ,<marginalia>Et Neophy-|torum no-|mine ipsi.</marginalia>
quæ incipit, Animarum saluti, habet Paulus V.
Ac eisdem Christi fidelibus vtriusque Indiæ, & transma-
rinorum limitum, quo proceßionibus, & precibus &c.<-P>@@

<-P>agendis, Indorum, & Æchiopum, seu quorumuis
aliorum Neophytorum, &c. Similia apud citatos
extant: cùm ergo sic subditur: Idcirco tenore
earumdem præsentium decernimus & declaramus omnes<marginalia>Paulus V.</marginalia>
oriundos seu naturales supradictarum omnium tam O-
rientalium, quàm Occidentalium partium, immò etiam-
si Æthiopes, Angulani, vel quarumuis aliarum trans-
marinarum regionum, etiamsi Christianorum filij, &
in infantiâ baptizati, vel etiam inter se, vel cum Eu-
ropæis mixtim progeniti sint, ad conceßionis huiusmodi
effectum, esse & intelligi debere Neophytos, &c. Cùm
inquam sic additur, concessio, vt dixi, non est ad
matrimonia arctanda, sed ad omnia in Bullâ eâ-
dem Neophytos concernentia, contenta: omnia
enim vnius concessionis nomine designantur.
Quod quidem ex dubitatione propositâ liquet,
sic enim præmissum: & insuper quia à nonnullis
dubitatum fuit, an omnes & indigenæ illarum regio-
num oriundi, & naturales, & Christianorum indige-
narum etiam baptizatorum filij, etiam in eorum infan-
tia baptizati, jure Neophyti appellari poßint. Supra
quæ cadit responsio, nullâ adhibitâ limitatione.
Et quidem nulla erat ratio illam adhibendi, quan-
doquidem in illis totum id ad priuilegiorum
congruentiam extat, quod in Indis pro eadem
occurrit: immò & fortè plus aliquid, quorum
misera captiuitatis conditio talibus est leuamini-
bus confouenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>130</absatz-nummer> Dico octauò. Si qui alij Neophyti<marginalia>Assertio 8.|ide&#x0303; statuens|de Neophy-|tis omnium|transmari-|narum re-|gionum.</marginalia>
sint in transmarinis regionibus, ad eos est pri-
uilegiorum extendenda communicatio. Id pro-
bo ex citatis Bullis trium Pontificum, in qui-
bus Saraceni alijs Neophytis adiunguntur, vt
possint ab omnibus peccatis absolui, etiam in
Bullâ C&#x0153;næ contentis, sicut & quicumque alij
diuersarum terrarum incolæ, ad quas Hispani &
Lusitani penetrant. Quod etiam est ad priuile-
gia alia extendendum, ob similes rationes. In
priuilegio etiam circa dispensationes in matrimo-
niis sic dicitur, vt iam vidimus: vel quarumvis a-
liarum transmarinarum regionum. Et in Bullâ Pauli
V. circa matrimonia & Baptismum, cui alia est
similis Vrbani VIII. sic habetur: In quibusuis Orien-
tis, Brasiliæ, Peru, Nouæ-Hispaniæ, & alijs vltrama-
rinis regionibus, insulisque Oceani maris, &c. vt cum
Neophytis ibi existentibus, &c. Quod intelligendum
iuxta dicta Assertione 6. vt etiamsi in Indiis, aut
regionibus dictis, non existant, sed in Europâ,
aut alibi, priuilegijs vti possint, quia personalia
sunt.</P>
<P>  Dico vltimò. Circa mixtim progenitos vi-<marginalia>Assertio|vltima cir-|ca mixtim|progeni-|tos.</marginalia>
denda quæ diximus Titulo 5. num. 244. & seqq.
& relegenda concessio Pauli V. de quâ numer.
præcedent.</P>
<Z><A+2>CAPVT VII.</A+2>
<A+1>De communicatione Jndicorum Priui-
legiorum inter Religiones.</A+1></Z>
<P><INI3>C</INI3>Irca hoc non leues item difficultates, vnde
nec leuiter, breuiter tamen, discutiendæ
succurrunt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0046.jpg/>
@@1@<SE46>De communicat. Priuilegiorum inter Religiones. 35
<duolan 2><negEZ><A+1>Prima est, An omnes Religiones commu-
nicationis priuilegium habentes, poßint
in Indijs illo potiri.</A+1></negEZ>
<P><INI2>Q</INI2>Vod quidem eatenus quæri potest, quate-
nus Religiones aliquæ Sedem fixam in illis
non habent, ex quibus tamen Religiosi nonnulli
aduenire solent, vel cum Prælatorum licentiâ, vel
fortè aliquando sine illâ. Pro quo & difficulta-
tatem specialem mouere potest, si licentia quidem
Prælatorum sit, sed non Regis, aut è contra.</P>
<P>  <absatz-nummer>131</absatz-nummer> Dico primò. Si Religiosus cum licen-<marginalia>Assertio 1.|Religiosos|gaudere|priuilegijs|in Indijs,|etiamsi se-|dem fixam|non habeat|eorum Re-|ligio.</marginalia>
tia Regis & Prælatorum veniat, vti priuilegiis po-
test iuxta amplitudinem communicationis. Id
probo; quia quòd Religio aliqua non habeat
Sedem fixam in Indiis, non inuenitur pro ob-
staculo appositum in aliquâ Pontificiâ decisione.
Et prætereà. Religiosus talis potest esse minister
vtilis vineæ Indicæ, & pro dato sibi talento in
eâdem laborare: ergo & beneficiis illis frui, quæ
Ministris Indicis communicata reperiuntur. Vi-
deatur P. Thomas Sancius in Opere Moral. Lib. 6.
Cap. 8. num. 35.</P>
<P>  <absatz-nummer>132</absatz-nummer> Dico secundò. Religiosus dictus cum<marginalia>Assertio 2.|sufficere li-|centiam|Prælator&#x0169;,|etiamsi Re-|gis non sit.</marginalia>
licentia suorum Pręlatorum veniens, potest etiam
beneficio communicationis frui. Colligitur ex
P. Sancio suprà. Et probatur: quia licet ab A-
lexandro VII. fuerit lata excommunicatio contra
transeuntes sine licentiâ Regis Catholici ad In-
dias Occidentales, ea modò non ligat, vt benè
obseruat P. Quintan. tom. 2. tr. 6. singul. 4. n. 2. post<marginalia>Excommu-|catio Alex.|VII. cur nō|liget ratio-|nes enerues.</marginalia>
Emmanuelem Rodericum Tom. 2. qq. regul. q. 99.
vt ab eo citatur, sed reuerà. 100. art. 7. & ratione&#x0303;
addit ex eo quòd non fuerit legitimè promulgata;
quod tamen incertum est: vel quia iam decidit à
memoriâ hominum, & inuincibiliter ignoratur:
quod etiam nō videtur vrgere, quia saltem ligabit
eos, in quibus notitia illius fuerit, iam enim non
dicentur inuincibiliter ignorare. Aut quia non
fuit lata per modum statuti perpetui, sed per mo-
dum sententiæ, quæ est ab homine, & cum ho-
mine finitur; & ideò iam cessauit. Quòd minùs
est verosimile: nam ex tenore Bullæ redargui
potest, quæ est illa celebris, de quâ Titulo 1. Cap.
1. & seqq. in eâ enim Pontifex cùm accessum
prohibeat sub excommunicatione latæ sen-
tentiæ, subdit: Absque vestra, ac hæredum, &
successorum vestrorum prædictorum licentia speciali.
Hæc ille: iuxta quæ euidens apparet vltra vitæ
suæ spatium præceptum extendisse, cùm licen-
tiam hæredum ac successorum habendam esse de-
terminet. Dici ergo potest p&#x0153;nam hanc non<marginalia>Solida pro-|ponitur.</marginalia>
fuisse vsu receptam: cuius ratio esse potuit,
quia donatio Pontificis ab omnibus probata non
est, & circa eam docti aliqui dubitarunt: vnde
& consequenter prohibitio nauigationis, & ita
p&#x0153;na excommunicationis non est executioni
mandata: tum repugnantibus iis, quorum id
intererat, tum ad denuntiationem numquam
Ecclesiasticis iudicibus deuenientibus. Et tales
esse aliquas in Iure, Doctores communiter obser-<marginalia>Non esse|mortale si-|ne licentia|dicta trāsi-|re, nec vs&#x0169;|priuilegio-|rum impe-|diri.</marginalia>
uant, & frequentiùs in Extrauagantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>133</absatz-nummer> Hoc ergo circa excommunicationem
constante, non videtur aliunde ex non habita
licentia Regis priuilegiorum vsum impediri.
Pontifex enim non impedit, cùm licentiam pe-
tendam non iubeat rigoroso præcepto: neque<-P>@@

<-P>Rex impedire ea potest quæ ad forum interius
spectant. Neque Episcopus, si aliàs Confessa-
rium approbet, aut in iis, quæ ad forum p&#x0153;ni-
tentiæ non pertinent, ob Religiosorum exem-
ptionem. Neque Prælatus proprius, dum licen-
tiam confert. Et cùm talis, vt diximus, vtilis mi-
nister esse possit, de beneplacito omnium prædi-
ctorum est præsumendum, vt negotium publi-
cum fructuosiùs peragatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>134</absatz-nummer> Dico tertiò. Si Religiosus sine licen-<marginalia>Assertio 3.|nō frui sine|Prælator&#x0169;|licentia|venientes.</marginalia>
tiâ suorum Prælatorum ad Indias, aut regiones
alias transmarinas se conferat, nequit beneficio
communicationis potiri. Sic Doctores, quos
adducit P. Sancius suprà, id generaliter asserentes
de quocumque modo recedentibus, quod & ipse
videtur tenere, dum pro ratione, vt gaudeant illis,
reddit licitam discessionem. Verum est tamen
eumdem num. 34. de Apostatis loquentem, affir-
mare iuxta Concilij Tridentini decretum Seßione
25. de Regularibus, Cap. 19. eos tantùm priuilegio-
rum participatione priuatos, qui recedunt à Re-
ligione habitum dimittentes, eò quòd præten-
dant Professionem fuisse nullam. Ex quo sequi-
tur de fugitiuis id potiùs asserendum, contra
quos non inuenitur Pontificia alia dispositio, vt
debeant priuilegiorum participatione priuari.
Sed nihilominùs, quidquid de alijs priuilegiis sit,
circa Indica est ratio specialis: nam mens Pon-<marginalia>Gemina|ratio ex|mente Pō-|tificum.</marginalia>
tificum talis esse videtur, dum Religiosos ad In-
dias eatenus transire volunt, quatenus tales sint,
qui negotio amplificandæ fidei deseruire possint,
iuxta eas qualitates, quas Titulo 1. Cap. 3. digessi-
mus: Probos, & Deum timentes, &c. quorum nihil
in iis, de quibus loquimur, est videre. Et peccare
eos grauiter excusso obedientiæ jugo cōmuniter
Doctores affirmant: pro quo videri potest spe-
cialiter P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8.
Lib. 3. Cap. 1. num. 2. & P. Palaus Tomo 3. Disput.<marginalia>Grauiter|peccare re-|cedentes.</marginalia>
4. de voto obedientiæ, Puncto 16. num. 1. & quidem
cùm à nullo missi sint, non debent gaudere eorum
priuilegiis, qui mittuntur: sunt namque intrusi,
& intrusis nullum ius competit in iis, respectu
quorum intrusi censentur. Doctores autem qui
priuilegia non videntur auferre, de illis loquun-
tur, quæ Religioni generaliter adnexa sunt, & ad
statûs decentiam pertinent, non de iis, quæ spe-
cialibus Ministris ex peculiari delegatione ob
ministerium commissum deferuntur. Res certè
ex se videtur comperta, & omnino ita existiman-
dum & practicandum à Prælatis, ne fugitiuos
istos fauor in suo perniciabili recessu detineat, &
fructum ac commodum ex continuatione crimi-
nis videantur reportare, contra sacrorum Cano-
num pronuntiata: neque est simile quod habet
P. Pellizarius Tractatu 8. Cap. 3. num. 17. vbi ait<marginalia>Ex casu|alio non|benè argui.</marginalia>
non esse improbabile Regularem, qui sine licen-
tia Prælati, approbatus tamen ab Ordinario,
Confessiones audit, vti posse priuilegiis suæ Re-
ligionis: nam casus ille est singularis, & non
adæquabilis, in quo absolutè negant Miranda, &
Emmanuel Rodericus apud eumdem.</P>
<P>  <absatz-nummer>135</absatz-nummer> Dico quartò. Si Religiosus cum licen-<marginalia>Assertio 4.|gaudere c&#x0169;|sola Regis|licentiâ|transeuntê,|priuilegijs|Indicis.</marginalia>
tia Regis veniat, non obtentâ subreptitiè, sed
quia Rex eum vult contra Prælatorum trans-
mittere voluntatem; dici probabiliter potest
non esse priuilegiorum communicatione priua-
tum. Probatur; quia cùm Regi cura mitten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0047.jpg/>
@@1@<SE47>36 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>dorum Ministrorum cum obedientiæ sit præce-
pto commissa, vt constat ex citatâ Alexandri VI.
Bullâ; etiamsi Prælati inferiores abnuant, præ-
sumi potest non esse missionem dictam contra
Pontificis voluntatem. Pro quo videri potest
citatus Emmanuel Tomo 1. qq. regular. quæst. 56.
artic. 11. vbi potestatem delegatam Pontificis in
Regibus Catholicis agnoscit ad huiusmodi am-
plissimam dispositionem. Item. Quamuis Præ-
lati inuiti videantur quoad illam, eâ tamen po-
sitâ credendi sunt voluntatem suam Regis vo-
luntati tandem conformare, vt decenter & fru-
ctuosè fiat, quod ab illo est conueniens judi-
catum. Si tamen licentia Regis talis sit, vt nullum<marginalia>Quæ licen-|tia non pro-|banda.</marginalia>
speciale negotium Regij seruitij delatum Religio-
so huiusmodi deprehendatur, sed vt concedi com-
muniter aliis solet, subreptitia censenda est: quia
Regi transitus isti Religiosorum graues & mole-
sti accidunt, & multis schedulis eorumdem reuo-
cationem ad sua monasteria solet Indicis guber-
natoribus imperare.</P>
<P>  <absatz-nummer>136</absatz-nummer> Dico quintò. Prælati Ecclesiastici In-<marginalia>Assertio 5.|Prælatos|Indicos te-|neri trans-|fugos non|admittere|ad altaris|ministeri&#x0169;.</marginalia>
diarum permittere non debent vt prædicti fugi-
tiui Missam celebrent. Quod quidem non ex eo
probandum, quòd excommunicatione innodati
sint, quamuis id multi Doctores affirment;
contrarium enim communior sententia tenet,
pro quâ videri potest P. Suarez suprà num. 3. &
10. & P. Sancius num. 46. & P. Palaus num. 8.
Quod ex communicatione à Iure intelligendum
est: nam per statuta Religionum stare potest
vt eam incurrant. Sed quia in malo statu sunt,
& fauore, vt diximus, fieri poterunt deteriores.
Quod si in Tridentino Seßione 22. in Decreto de
obseruandis & euitandis, &c. Sic præcipitur: Sin-
guli in suis Di&#x0153;cesibus interdicant, ne cui vago & igno-<marginalia>Concilium|Tridentin&#x0169;|quid circa|tales.</marginalia>
to Sacerdoti Missas celebrare liceat. Quomodo non
debeant id apertè criminosis prohibere? Pro
quo sequentia vrgent: Neminem prætereà, qui
publicè & notoriè criminosus sit, aut sancto altari mi-
nistrare, aut sacris interesse permittant. Licèt enim
sine licentiâ venientes publicè & notoriè crimi-
nosi non sint, quia de licentiæ defectu non con-
stat: timeri tamen meritò potest eos tales futu-
ros; vt temeritas fugæ suadere, & experientia
persuadere potest, non sine lamentabili dedecore
Religionum.</P>
<negEZ><A+1>Secunda difficultas. Quæ Religiones ha-
beant priuilegium communicationis in
Indijs.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>137</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico sextò, vnumquemque Religio-<marginalia>Assertio 6.|circa Sa-|cerdotes in|Religione|B. Ioannis|Dei.</marginalia>
sum debere id ex Instituti sui legibus
habere perspectum. Inter Religiones autem, quæ
in Indiis sunt, Religio B. Ioannis Dei eam non
videtur habere. Quòd si habere contingat, dubi-
tari potest de Sacerdotibus in illâ iam præter in-
stitutionem admissis. Et videtur dicendum non
eâ potiri in ordine ad Indica priuilegia pro Ec-
clesiasticis ministeriis, quia tantùm in eâ permit-
tuntur, vt Religiosi laici, ex quibus corpus Re-
ligionis coalescit, habeant à quibus possint reci-
pere Sacramenta, vnde eorum non debet iuris-
dictio prorogari, nisi ad summum ad Confessio-
nes sæcularium; cùm aliàs Religiosi huiusmodi<-P>@@

<-P>parùm litterati sint, vt dispensationes, & alia ne-
queant illis securè committi. Sunt etiam Sacer-<marginalia>De Eque-|strium Or-|dinum Re-|ligiosis.</marginalia>
dotes aliqui ex Equestribus Ordinibus D. Ioan-
nis, D. Iacobi &c. de quibus dubitari etiam po-
test, & resolutio præcedenti similis est futura:
Religiones enim tales ad militandum sunt insti-
tutæ, & non pro Ecclesiasticis ministeriis: quòd
si Sacerdotes habent, ad eorum tantùm domesti-
cum commodum admittuntur; & ad summum vt
in Commendarum loco Curati esse possint. Cùm
ergo corpus talium Religionum capax Indico-
rum priuilegiorum non sit; neque Sacerdotes,
qui veluti per accidens adhibentur, censendi sunt
eorumdem posse communicatione gaudere, quia
accessorium sequitur principale. Nec tamen de-
erunt qui secùs sentiant: quod tunc erit similius
vero, cùm aliqui ad ministerium altaris in Reli-
gionibus dictis admittuntur: si verò post rece-
ptum habitum equestri more Sacerdotes fiant, vt
videmus aliquos non rarò facere: vel cùm Sa-
cerdotes sint, equites auratorum calcarium con-
stituantur, quod & videmus aliquoties: nullo
modo apparet verosimile prædictâ posse com-
municatione potiri: quia habitus tunc minimè
pro Ecclesiasticis ministeriis assumitur, sed ad
testimonium & incrementum nobilitatis, & sa-
cerdotio valde materialiter adhæret.</P>
<P>  <absatz-nummer>138</absatz-nummer> Dico septimò. Moniales in Indiis exi-<marginalia>Assertio 7.|de Monia-|libus, pro|quibus as-|firmatur.</marginalia>
stentes frui posse omnibus Indicis priuilegiis, quę
earum statui congrua esse possunt, siue quoad
personas, siue quoad loca. Id probo: quia Mo-
niales fruuntur priuilegiis concessis Ordinibus,
quos profitentur. Quòd benè ostendit Emma-
nuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 42. artic. 20.
& q. 55. art. 13. 14. & 15. & P. Quintanad. Tomo
1. Tract. 8. singul. 16. alijq&#x0301;ue quos adducit & se-
quitur Diana Parte 10. Tractat. 13. Resol. 24. Ex
quo fit quòd si Religiones habeant communica-
tionem generalem priuilegiorum, sicut viri eâ
gaudent, ita & Moniales. Et cùm illæ, quæ in In-
diis sunt, ad Religiones spectant, quæ generalis
communicationis priuilegium habent, eisdem
gaudere possunt, si earum sint statui accommo-
data. Et licèt in aliquibus concessionibus, de iis
Monialibus loquantur Pontifices, quæ sub obe-
dientiâ Prælatorum eiusdem Ordinis sunt, vt vi-
deri potest apud Fr. Emmanuel. suprà, & Dianam
§. Sed difficultas, vbi & alij; aliæ tamen concessio-
nes sine aliqua limitatione procedunt; neque est
ratio cur fieri talis distinctio debeat, cùm Religio
eadem quoad substantialia vota permaneat, &
quoad alias Regulares obseruantias discrimen
nullum habeatur: & experientiâ quidem com-
pertum habetur Moniales, quæ subiectionem
præstare Prælatis Ordinum recusarunt, non ex
laxioris vitæ studio, sed ex bonis aliis rationibus,
quibus annuerunt Pontifices, tale aliquid effecis-
se. Priuilegia autem, quæ statui & loco accom-
modata esse possunt, ea sunt quæ ad forum p&#x0153;ni-
tentiæ, & dispensationes non spectant, vt quæ ad
recitationem Horarum, ieiunia, & alia, pro qui-
bus sit</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0048.jpg/>
@@1@<SE48>De communicat. Priuilegiorum inter Religiones. 37
<duolan 2><negEZ><A+1>Tertia difficultas, Vtrum prædicta com-
municatio ad Festa Ordinum extenda-
tur, vt, quæ pro aliquibus in speciali
concessa sunt, ad omnia possint simi-
lia in Religionibus cunctis prorogari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>139</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X adductis numer. 116. videtur affir-<marginalia>Priuilegia|pro com-|municatio-|nein Festi-|uitatibus.</marginalia>
matiuè respondendum: ibi enim Iu-
lium Secundum post Leonem X. expressè con-
cedentem vidimus de Festiuitatibus ad Festiuitates.
Vbi quidem de Religionibus Prædicatorum &
Minorum specialiter pronuntians sic subdit: Ita<marginalia>Iulius II.</marginalia>
quòd ea, quæ in honorem Sanctorum Dominici, Petri
Martyris, Thomæ de Aquino, Catharinæ de Senis,
Fratribus, vel locis Prædicatorum sunt concessa, om-
nia illa Fratribus Minoribus præfatis, eorumque locis,
& Festiuitatibus Sanctorum Francisci, Antonij, Lu-
douici, Bernardini, Bonauenturæ, quinque Marty-
rum dicti Ordinis, qui apud Marioquium Martyrij co-
ronam adepti sunt, & S. Claræ, ac in aliis Festiuita-
tibus dicti Ordinis Minorum, licet sint in maiori nu-
mero, quàm Festa ipsorum Fratrum Prædicatorum,
sint, & intelligantur concessa. Sic Pontifex. Ex
quibus ita philosophatur Fr. Emmanuel Quæst.
55. citata. artic. 20. vt priuilegia quæ ad Iubilæa<marginalia>Modus|philosophā-|di Fr. Em-|manuelis|circa illa.</marginalia>
& Indulgentias spectant, sint communia. Quòd
autem Diui Hyacinthi mentio facta non sit, si-
cut neque etiam Sancti Didaci, quia nondum
erant catalogo Sanctorum adscripti, non tollit
quominùs similibus gratiis eorum debeant Festa
decorari: nam Sixtus V. Indulgentiam plena-
riam concessit visitantibus Ecclesias Minorum in
Festo S. Didaci. Et quia Religio Prædicatorum
habet priuilegium communicationis, potest in
die S. Hyacinthi similis Indulgentia comparari.
Et quia à Clemente Octauo concessum est, vt in
Festo S. Didaci possint Fratres Minores, & Mo-
niales S. Claræ in suis Ecclesiis Interdictum sus-
pendere; ita in Festo S. Hyacinthi Fratribus
Prædicatoribus debet intelligi esse concessum.</P>
<P>  <absatz-nummer>140</absatz-nummer> Circa quæ quidem notandum occur-<marginalia>Nonnullæ|difficult a-|tes contra|illum pro-|ponuntur.</marginalia>
rit, id quod Auctor dictus de S. Hyacintho ait,
ad S. Antoninum, potuisse meliùs applicari, quia
eius Canonizatio multò prior extitit, sicut & ad
S. Vincentium Ferrerium, propter eamdem ra-
tionem, aut certè maiorem, quia prior D. An-
tonino honorem Canonizationis accepit, à Ca-
listo scilicet tertio: cùm alter ab Adriano VI. Di-
ui autem Raymundi non meminit, quia cùm scri-
bebat, nondum erat inter Sanctos ritu solemni
proclamatus: sed pro eo constat rationem eam-
dem militare. Quanta ergo Sanctis ad commu-
nicationem concurentibus eorum, quę pro Festo
S. Didaci concessa sunt, cui eor&#x0169; debeat conce-
di, si non suffragatur antiquitas, dubium prorsus
negotium est, vnde & videndum quis possit lite&#x0303;
istam terminare. Deinde. Cùm in Bullâ præfatâ
ita aperta concessio sit, vt de Festiuitate ad Festi-
uitatem valeat extensio, non est cur ad genera-
lis communicationis priuilegium pro hoc recur-
rere debeamus. Item, pro Diui Hyacinthi festo
specialis concessio est, vt patet ex Bulla Canoni-
zationis, in qua Clemens Octauus omnibus ve-
rè p&#x0153;nitentibus & confessis, qui in eius die Fe-
sto Ecclesias, vel altaria in ipsius honorem con-<-P>@@

<-P>structa, deuotè visitauerint, easdem Indulgentias,
& peccatorum remissiones concedit, quæ cete-
ris dicti Ordinis Monasteriis & Ecclesiis, in die-
bus festis eiusdem Ordinis Sanctorum concessa
fuerant. Prætereà. Sicut circa Interdictum, non
solùm in Ecclesiis Minorum, sed etiam in Ec-
clesiis Monialium S. Claræ suspendi potest in
die S. Didaci: ita consequenter videtur dicen-
dum, vt non solùm in Ecclesiis Fratrum Prædi-
catorum, sed etiam S. Catharinæ Senensis; vel,
si hoc iam erat concessum, in Ecclesiis S. Agne-
tis Politianæ, debeat similiter in Festo S. Hya-
cinthi suspendi:</P>
<P>  <absatz-nummer>141</absatz-nummer> Quidquid autem de hoc sit, doctri-<marginalia>Adomnes|Ordines|concessio|extendi|aliquorum|sententia,|etiam quo-|ad Iubilæa,|& Indul-|gentias.</marginalia>
nam citati Auctoris generaliter quidam ample-
ctuntur, vt ad omnes Ordines debeat priuile-
gium communicationis extendi, de quorum
pluribus disserit ille quæst. 55. citata. Nec solùm
id de Indultis aliis intelligendum, sed de Indul-
gentiis ac Iubilæis, etiamsi specialissima illa sint,
vt est Iubilæum Portiunculæ. Sic P. Ioannes Pe-
rez Menacho Disput. 4. de Priuilegiis Dub. 2. & 3.
vbi pro eo alios adducit. Et quidem quia Em-
manuelis doctrinam videntur amplecti, vel quia
ex eorum principiis sequitur. Et vt alios omitta-
mus, negari nequit P. Suarium eidem suffraga-
ri, qui Lib. 8. de legibus, Cap. 18. num. 7. ita scri-
bit: Quod conceditur vni Religioni respectu suorum<marginalia>P. Suari</marginalia>
Sanctorum, communicatur alteri respectu suorum:
idemque de locis, Festiuitatibus, & aliis similibus intel-
ligendum est. Sicut quod conceditur vni Religioni respe-
ctu suorum Nouitiorum vel Familiarum, commu-
nicatur alteri respectu suorum; quando communicatio
Priuilegiorum in genere, vel talis Priuilegij in particu-
lari, absolutè, & sine aliâ declaratione fit. Quia ex
ipsa materiâ satis constat, hac intentione & proportio-
ne fieri talem communicationem. Atque ita declara-
tam esse à Iulio secundo, inter Prædicatores & Mino-
res, refertur latè in Supplemento, & ab Emmanuele
Roderico dictâ Quæst. 55. artic. 20. Tamen cum pro-
portione ad omnia similia priuilegia est applicanda, vt
respectiuè intelligatur facta communicatio. &c. Ex
quibus constat, iuxta mentem Eximij Doctoris,
non aliter iudicandum quando communicatio
generalis est, quàm cùm est specialis. Et pro
comprobatione concessionem Iulij Secundi prę-
fatam adducit & Emmanuelem ipsam adducen-
tem. Iam quòd concessio illa communis Reli-
gionibus sit priuilegium communicationis ha-
bentibus, non videtur posse negari: ergo cum
proportione est earum Festiuitatibus applican-
da, non secus acsi in dicto priuilegio expressæ
penitus haberentur. Quod & tenent expressè
Hieronymus Rodriguez in Compendio qq. regular.
Resolut. 116. num. 52. & Fr. Ioannes Baptista in
Animaduersionibus pro Confessarij Indorum, pag. 157.
num. 38. & pag. 311. num. 20. Vbi cùm prædi-
ctum priuilegium proponat, quoad illius intel-
ligentiam refert se ad locum prioris citationis, in
quo aliud pro Festiuitatibus etiam habet, & il-
lud esse commune, ratione communicationis o-
stendit. Quod & de eodem loquens tenet Iuni-
parus Tractatu de Casibus reseruatis Parte 1. secundæ.
Disputat. 6. Cap. 1. num. 7. & alij: licet non re-
ctè sentiant, dum contendunt perseuerare non
obstante iteratâ prohibitione Pontificum circa
reseruata.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0049.jpg/>
@@1@<SE49>38 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>142</absatz-nummer> Alij tamen communicationem vniuer-
salem quoad Indulgentias non admittendam exi-<marginalia>Qui ne-|gant quo-|ad prædi-|cta.</marginalia>
stimant, ex quibus aliquos adducit Diana, &
sequitur Parte 9. Tract. 2. Resolut. 20. & ante eum
P. Quintanad. Tomo 1. in Appendice Tract. 4. Dub.
8. qui tamen Dubio 9. moderationem proponit,
iuxta quam possit priuilegium communicationis
subsistere, nec tamen inconuenientia communi-
cationis sentiri. Ait ergo Primò omnes Indul-<marginalia>Tempera-|mentum|P. Quin-|tanad.</marginalia>
gentias & Iubilæa Rellgiosis immediatè con-
cessa, aut personis adiunctis, omnino esse
communia. Secundò. Quæ immediatè & dire-
ctè sæcularibus conceduntur, in omnibus Ec-
clesiis eius Ordinis obtineri posse, cuius est
locus designatus, nisi aliud exprimatur. Re-
gulares autem cuiuscumque Ordinis in suis Ec-
clesiis ea posse lucrari. Est autem indicium im-
mediatæ concessionis pro sæcularibus, cum ad il-
los concessio dirigitur vsitatâ formâ: vniuersis
Christi fidelibus &c. & quod ad extensionem pro
sæcularibus in diuersorum Ordinum Ecclesiiis,
ex declaratione habetur Leonis X. in Bullà
communicationis, de quâ num. 116. Tertiò, Iu-
lium Secundum de Indulgentiis non locutum,
sed de fauoribus aliis, vt suspensione Interdicti,
& solemnitatis alicuius additione: vti est ea, quæ
ex recitatione Symboli Nic&#x0153;ni in Missâ potest
accrescere: & quam habent Patres Franciscani
pro Sanctorum suorum celebratione. Circa sæ-
culares ergo nihil est commune ex Indulgentiis
& Iubilæis: licet sit quoad Religiosos ipsos mo-
do dicto. Et hunc philosophandi modum vide-
tur probare Diana, quatenus in ordine ad mo-
dum communicationis in Iubilæis & Indulgen-
tiis inter Regulares ad P. Quintanam remittit le-
ctorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>143</absatz-nummer> Præcipuum eorum fundamentum ex<marginalia>Neganti&#x0169;|fundame&#x0303;-|tum.</marginalia>
praxi desumitur: communicationem enim præ-
dictam detestatur consuetudo; secundùm quam
priuilegia esse interpretanda, communis est Scri-
ptorum doctrina. Et talis esse videtur Fidelium
sensus, doctis etiam id probantibus. Quis enim
Iubilæum vnius Ordinis Ecclesiæ concessum, in
alterius Ordinis Ecclesiâ lucraturus pergat? Ac-
cedit, quod & illi non addunt, frustrà à Pontifi-
cibus Iubilæa peti pro Festis, quandoquidem
beneficio communicationis in Religionibus illa
exuberant, si ita est intelligenda. Quibus positis</P>
<P>  Dico octauò. Quidquid specialis fauoris est,<marginalia>Assertio 8.|Omnia pro|Festiuita-|tibus esse|communia.</marginalia>
extra Indulgentias & Iubilæa, quod ad Festiui-
tates Sanctorum spectat, communicationis be-
neficio debet Religionibus esse commune. Sic
citati: qùi circa hoc saltem debent conuenire
suppositâ communicatione in iis, quæ Iulius Se-
cundus in sua illa pariformitate concedit.</P>
<P>  <absatz-nummer>144</absatz-nummer> Dico nonò. Quoad Iubilæa, & Indul-<marginalia>Assertio 9.|Probabile|idem de|Indulgen-|tus.</marginalia>
gentias pro Festiuitatibus concessa, probabile est
communicationem extendi, ita vt non solùm
Regulares, sed sæculares etiam possint illa in eo-
rum Ecclesiis indifferenter obtinere. Sic citati,
& probatur ex tenore concessionis, de quo num.
139. amplissima enim est. Ita quòd ea quæ in hono-
rem Sanctorum Fratribus, vel locis sunt concessa, om-
nia illa Fratribus eorumq&#x0301;ue locis, & Festiuitatibus &c.
Atqui Indulgentiæ & Iubilæa in aliquo vero sen-
su dici possunt Fratribus, locis, & Festiuitatibus
concedi: ergo sub tali generalitate fuisse com-<-P>@@

<-P>prehensa, potest verosimiliter affirmari.</P>
<P>  Quod efficaciter vrgeo. Nam quidquid affer-<marginalia>Probatio|efficax ex|ijs, quæ ad-|uersantes|admittunt.</marginalia>
ri contra hoc potest, contra id militat, quod de
extensione admittitur Indulgentiarum & Iubi-
læorum pro sæcularibus ad omnes Ecclesias Or-
dinis illius, pro quibus dicuntur esse concessa.
Rogo enim vnde hoc colligatur? Leo X. solùm
loquitur de Indulgentiis concessis visitantibus
Ecclesiam S. MARIÆ de Populo; vnde con-
cludit prohibens sub excommunicatione latæ
sententiæ ne Fratres cuiuscumque Ordinis, &
quilibet alij deinceps Indulgentias & gratias S. MA-<marginalia>Leonis X.|prohibitio-|nem specia-|lem non|vrgere.</marginalia>
RIÆ de Populo de Vrbe ad sæculares extendi prædi-
cent, aut publicè, vel priuatè nuntient. Quòd si
videatur necessariò concedendum ex prædicta
prohihitione sequi, idem generaliter dicendum,
quia Pontifex ibi non potuit sinistram interpre-
tationem eorum carpere, nisi ob generalia prin-
cipia: circa concessionem enim pro Ecclesiâ di-
ctâ nihil speciale occurrebat, propter quod de
illa aliter deberet iudicari. Ex eo argui potest:
nam Pontifex, cùm extensionem prohibet res-
pectu sæcularium, absolutè loquitur, & nullum
addit verbum, ex quo deduci possit discrimen il-
lud de diuersis aut eisdem Ordinibus, quod & cō-
clusio illa satis ostendit: ne ad sæculares extendi præ-
dicent. Et nihilominùs, eo non obstante, extensio
talis vt verosimilis admittitur: ergo & loc&#x0169; habere
etiam potest, quæ fit respectu omni&#x0169; religion&#x0169;
communicationis habentium priuilegium.</P>
<P>  <absatz-nummer>145</absatz-nummer> Non video autem quid vlteriùs vrgeat,<marginalia>Neque ex-|clamatio-|nes quas-|dam eo-|rumdem.</marginalia>
nisi exclamationes illæ: quis vnquam cogitauit
quòd virtute Iubilæi concessi in die S. Bonauen-
turæ, lucrentur Fideles illud in die S. Hyacinthi
in Ordine Prædicatorum? quis item dixit Por-
tiunculæ Iubilæum lucrari posse Fideles, vel
hoc vel alio die, in Societate IESV? aut quòd Iu-
bilæum Doctrinæ Christianæ, & Communio-
nis singulis mensibus faciendæ, lucrentur in Ec-
clesiis S. Francisci, S. Dominici, B. MARIÆ
de la Merced, & aliorum Ordinum? &c. Ad quæ<marginalia>Contra|quas aliæ|proponun-|tur, ex eo-|rumdem|doctrina.</marginalia>
quidem responderi potest similibus ferè excla-
mationibus. Quis enim excogitauit quòd virtute
Iubilæi concessi visitantibus Ecclesiam S. Cru-
cifixi Burgensis in eius Festo, lucrentur illud
Fideles visitantes Ecclesiam quamlibet in Indiis
Augustiniensium Patrum? quis item dixit Iubi-
læum concessum visitantibus Ecclesiā, in quâ est
corpus B. Francisci, à visitātibus Ecclesia quam-
libet Patrum Minorum in Philippinis obtineri?
quis Iubilæum Missionum in qualibet Ecclesiâ
Societatis, etiam remotioris oppidi, Fideles con-
sequi? Si dicatur esse qui ita & cogitauit, & di-
xit: circa priora pariter respondendum. Admira-
tio autem huiusmodi ex ignorantiâ oriri solita:
vnde admoniti de priuilegio communicationis,
mirari desinent, & Deo, eiusque Vicario in ter-
ris gratias agent, qui thesaurum Sanguinis Chri-
sti sic largiter profuderunt. Addendum item, cir-
ca Iubilæa aliqua posse de mente Pontificum spe-
cialem notitiam haberi, & ita non censenda com-
munia. Quod de aliquibus Societati concessis ob<marginalia>Limitatio|aliqualis.</marginalia>
peculiaria ministeria potest verosimiliter affirma-
ri: ea enim si vellent Religiosi obire alij, fru-
ctus fortè non cresceret, sed æmulatione potiùs<marginalia>Praxim|non vrge-|re.</marginalia>
minueretur. Praxis autem contraria, quod est
aduersæ positionis fundamentum, ex incertitu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0050.jpg/>
@@1@<SE50>De communicat. Priuilegiorum inter Religiones. 39
<duolan 2><-P>dine alterius sententiæ prouenit, quæ tantùm
probabilis asseritur: vnde etiam prouenit, vt
magis peculiares Iubilæorum concessiones cu-
rentur impetrari. Et quidem praxis contra ex-
tensionem illam ad Ecclesias eiusdem Ordinis
etiam militat, vnde & Iubilæa aliter concessa
Commissarij S. Cruciatæ publicari nequaquam
patiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>146</absatz-nummer> Dico decimò. Concessa pro Festis<marginalia>Assertio 10.|Concessa|pro Festis|cum pro-|portione|applicanda|quæ expli-|catur.</marginalia>
Sanctorum in præfatis Bullis, cum proportione
applicanda sunt Festis Sanctorum cuiuslibet Or-
dinis priuilegium communicationis habentis. Sic
præter citatos P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disput.
4. Puncto 2. §. 9. numer. 5. Etiamsi Sancti Ca-
nonizati non sint. Id probo. Nam in conces-
sione dictâ numeratur Festum SS. Martyrum
Marroquiensium: illos autem non esse solenni
Canonizatione hucusque decoratos cum Castel-
lino dixi in Amphitheatro Misericordiæ. Quod etiam
constat: quia illi in Officiis sacris, & in Missà,
vocantur Sancti, & illorum Festiuitates similes
sunt Festiuitatibus aliorum; & aliquando cele-
briores, ob populorum deuotionem: licet à sa-
crâ Rituum Congregatione nonnulla circa Bea-
tificatos prudenti scit animaduersione disposita,
quæ tamen dictis nequeunt obstare, cùm Festi-
uitas & celebritas absolutè concedatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>147</absatz-nummer> Dico vndecimò. In Indiis communi-<marginalia>Assertio 11.|Commu-|nicationem|inter In-|dias &|Hispaniam|in præfatis|extare.</marginalia>
catio dicta similiter procedit: vnde quæ Prouin-
ciis Hispaniæ in hoc genere concessæ fuerint, ad
illas sine scrupulo possunt extendi. Quando sci-
licet Regularibus celebrationes cum officio &
Missâ Sanctorum aliquorum, aut mysteriorum
quorumdam conceduntur. Circa Beatificatos
tenenda à Pontificibus decreta mensura. Si verò
non Regularibus, licet ad eorum instantiam, sed
regnis specialibus concedantur, alia est ratio,
quia inter regna non est priuilegiorum commu-
nicatio, aut priuilegium communicationis. Et
dubitatum quidem fuit an concessa pro regnis
Castellæ, ad B&#x0153;ticam possint extendi: circa
quod P. Quintanad. Tomo 1. Tractatu 7. Singu-
lari 26. vti probabilem partem affirmantem sta-
tuit, & reuerà talis est: & ita Festum S. Isidori
Agricolæ posse in eâ cum Octauâ celebrari spe-
cialiter resoluit. Quia verò Indiæ Occidentales,
quæ ad regnum Castellæ spectant, & accessoriè
regnis Castellæ & Legionis vnitæ sunt, ac per
consequens eisdem legibus & moribus guber-
nantur, vt eruditè probat Dom. Solorzanus To-<marginalia>Regnis Ca-|stellæ con-|cessa pro|Indiis an|suffragen-|tur. Et|quid pro|eo faciat.</marginalia>
mo 1. de earum iure Libr. 3. Cap. 1. numer. 46. &
seqq. & Tomo 2. Lib. 2. Cap. 30. num. 40. & Lib.
3. Cap. 25. numer. 15. visum nonnullis, similem
posse fieri extensionem. Quod roborari potest
ex eo quòd ob prædictam rationem publicatio
Bullæ Cruciatæ pro regnis Hispaniæ concessa,
ad Indias est propagata, vt testatur Auctor idem
num. 15. citato. Quod equidem multò maioris
momenti est quàm vt de hoc aut illo Sancto, vno
vel alio modo, seruatis Romanæ Ecclesiæ riti-
bus celebretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>148</absatz-nummer> Nihilominùs alij contrarium censue-<marginalia>Contrari&#x0169;|quæ probe&#x0303;t,|quod secuti|alij.</marginalia>
runt, & Illustrissimus Archiepiscopus Limanus
vetuit D. Isidori Festum, non solùm c&#x0169; Octauâ,
sed etiam sine illâ celebrari, quia extensio ista
nimis laxa videbatur. Et de B&#x0153;tica quidem me-
ritò dubitatum est: probabilis tamen assertio;<-P>@@

<-P>probabilis inquam, non certa, pluribus placuit.
Quid ergo de Indiis æquum fuerit censeamus?
& quidem quòd B&#x0153;tica Castellæ sit nomine
comprehensa, multa probant, in quibus & In-
diarum vsitatissima loquendi forma: merces e-
nim Castellæ dicuntur ex B&#x0153;tica etiam asporta-
tæ: & ad dictorum adstruendam fidem sic dici
solitum: Sic me Deus in Castellam deducat: etiamsi
pro B&#x0153;tica tantum contingat suspirare. At quòd
Indiæ Castellæ nomine aliquando venerint, in-
auditum est, sicut neque Hispaniæ: & ita Rex
noster glorioso illo contentus titulo in Regiis
stemmatibus, & monetis Philippus Quartus Hi-
spaniarum & Indiarum Rex Catholicus. Quidquid
ergo de communitate legum & morum sit, quod
totum ex Regio pendet arbitrio: communica-
tionis in spiritualibus alia ratio est, in quâ non
est à Pontificis voluntate recedendum, qui quan-
do ad Indias sua vult Indulta protendi, id solet
exprimere vt facit Gregorius XIII. circa Festa
in Hispania peculiariter celebranda. Quod au-<marginalia>Ex Cru-|ciatæ con-|cessione ar-|gumentum|enerue oste&#x0303;-|ditur.</marginalia>
tem de Bulla Cruciatæ dicitur, non vrget, quia
in eadem Bulla est pro Indiis expressa concessio
verbis illis: in Hispaniarum regnis, & Insulis illis
adiacentibus &c. & dominiis Terræ firmæ, & maris
Oceani &c. Pro quo Alfonsus Perez de Lara in
Libro trium gratiarum fol. 113. ex quo Recentio-
tiores alij. Et ego quidem, quidquid de aliquali<marginalia>Quid in|facti con-|tingentiâ.</marginalia>
probabilitate sit, morem gerendum duxi Dom.
Archiepiscopo, præsertim quoad Octauam, &
conformitatem cum Metropoli decentiorem &
laudabiliorem semper arbitratus. Cedendum ta-
men aliquando consuetudini, licet non plenè aut
ritè fundatæ, ne proprio addictus iudicio, cum
aliquali Communitatis offensione, quispiam vi-
deatur.</P>
<negEZ><A+1>Quarta difficultas, An communicatio pro-
cedat, etiam cùm Priuilegio adiiciun-
tur particulæ taxatiuæ, vt vobis tan-
tùm, & similes.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>149</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc certum est communicationem<marginalia>Certa quæ-|dam præ-|mittuntur.</marginalia>
nō habere loc&#x0169;, quomodocumq; Pō-
tifex suam insinuet voluntate&#x0303;, ita vt de eâ nequeat
verosimiliter dubitari. Quòd si probabiles vnde-
cumque appareant coniecturæ, probabile etiam
poterit judicium efformari, & ita probabiliter
procedi, vt fauor, semper præcipuum locum ha-
beat, cùm simus in materiâ fauorabili. Vnde
stare potest, vt cum particula taxatiua voluntas
contraria constet, & quòd illa addita tantùm sit
ad affectûs expressionem, vt iis scilicet, quibus
priuilegium confertur, se benignum peculiariter
ostendat, etiamsi sciat ratione communicatio-
nis beneficium ad alios peruenturum: quod illis
ipse directè non præstat; vnde si aliàs communi-
cationis beneficio carerent, minimè ad illos suam
protenderet concessionem. Quando autem ita
esse intelligendum sit, ex circumstantiis pendet,
vt dixi, & sic iuxta eas, si probabiles fuerint,
procedendum. Et certè cum dicitur. Vobis tantùm,
& non aliis, etiàm ratione communicationis, res est
penitus indubitabilis: nullo enim clariori modo
potuit voluntas Pontificis fieri manifesta. Vnde
difficultas solùm videtur esse circa concessionem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0051.jpg/>
@@1@<SE51>40 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>cum particulis taxatiuis, solùm, tantùm, dumta-
xat, & similibus, nullâ aliâ adminiculante con-
iecturâ. Et videri alicui posset verosimilis pars<marginalia>Pro affir-|matiua|parte quid|faciat.</marginalia>
affirmans: nam reuerà contingere potest, vt par-
ticulæ dictæ ex speciali tantùm apponantur af-
fectu, sine intentione impediendi communica-
tionem: ergo, cùm non constat aliter adiectas,
priuilegiati in suâ sunt possessione, & in dubio
melior est conditio possidentis. Quia verò hoc<marginalia>Sententia|quorum-|dam cum|distinctione|loquenti&#x0169;.</marginalia>
videtur difficile, cum distinctione loquuntur alij,
dicentes, si communicatio præcedat, & priui-
legium posteà concedatur, communicationis
effectum impediri: si autem subsequatur, omnia
comprehendere. Sic Emmanuel Rodericus To-
mo 1. qq. regular. q. 18. artic. 6. qu. 55. artic. 17.
& Tomo 3. q. 23. artic. 5. Fr. Ioannes Baptista in
Animaduersionibus pro Consessariis Indorum fol. 115.
Bassæus verb. Priuilegium 5. numer. 14. & alij.
Contrarium tamen tenent P. Suarez Lib. 8. de<marginalia>Et absolutè|neganti&#x0169;.</marginalia>
legibus Cap. 17. num. 8. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3.
Disput. 4. Puncto 2. §. 9. numer. 3. P. Escobar de
Mendoza Tomo 1. Lib. 6. numer. 77. P. Arriaga
Tomo 2. in 1. 2. Tractatu de legibus, Disput. 32. num.
51. vbi sententiam P. Suarij tamquàm probabi-
liorem amplectitur, licet digladietur circa ali-
quas ab eo adductas rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>150</absatz-nummer> Dico duodecimo. Cùm apponi-<marginalia>Assertio 12.|Statuens|negatiuam.</marginalia>
tur particula taxatiua, non est locus communi-
cationi. Sic tenent communiter Doctores, dum
id asserunt aut supponunt, & P. Suarez suprà
affirmat oppositum esse planè falsum, & ratio-
nem addit, quia aliàs prohibitio esset vana & frustrà
fieret. Cui tamen quia iuxta dicta responderi po-<marginalia>P. Suarij|iudicium.|Et ratio,|quæ robo-|ratur.</marginalia>
test, non esse vanam & frustraneam; eò quòd de-
seruiat ad declarandum affectum in Pontifice;
roboranda est ex eo quòd verba absolutè prohi-
bitionem sonent, & aliunde non constat de
mente Pontificis: ergo standum illi prorsus est.
Sic autem benè sequitur fore vanam & frustra-
neam prohibitionem: quia ad significandum
affectum sufficiens erat simplex concessio, quæ
eamdem vim habet; & ita particulæ vim conti-
nent prohibitiuam, in ratione talis vana & fru-
stranea censeri potest; quatenus nullum habet
specialem effectum. Sed quidquid de hoc sit,
ratio adducta vrget: cui non fit satis ex eo quòd
mens Pontificis videatur dubia: non enim du-
bia est, quando absolutè apponitur limitatio, &
de contraria voluntate nullum extat argumen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>151</absatz-nummer> Dico decimotertiò. Vtraque dicta sen-<marginalia>Assertio 13.|Negatiuā|esse proba-|biliorem:|ex triplici|capite.</marginalia>
tentia probabilis est, sed posterior magis Iuri,
rationi, & æquitati conformis. Primum osten-
ditur. Nam relatum est in referente, & secun-
dùm illud debet dispositio limitari, quæ se ad
illud refert, siue relatum sit iuris iam constituti,
siue posteà constituendi: per Textum, & Do-
ctores quos adducit Dom. Solorzanus Tomo 2.
Lib. 2. Cap. 22. num. 38. & alij communiter. Er-
go cùm priuilegium communicationis ad prio-
rem concessionem referatur, & hæc limitatio-
nem habeat, iuxta eamdem debet limitari. Se-
cundum etiam: quia generalis concessio non est
sufficiens indicium constituendæ omnimodæ
æqualitatis: nam per eam, vt etiam habe-
tur in regulis iuris, non veniunt ea, quæ quis
non esset verosimiliter in specie concessurus:<-P>@@

<-P>quod hic apparet: nam cùm respectu præceden-
tium Religionum non fuerit facta concessio, qui-
bus tamen generalis communicationis priuile-
gium est; neque de communicatione aliis factâ,
aut etiam eisdem, id debet præsumi: nam si vo-
luisset, expressisset. Tertium denique: quia non
apparet conueniens vt singularis præro gatiua,
quæ Religioni alicui ob singularia merita conce-
ditur, verborum tantùm generalitate, quæ stare
cum eâ possunt, seruatâ eorum proprietate, tol-
latur: si dicas non tolli, sed extendi ad alios sine
aliquo illius detrimento. Id quidem non satisfa-
cit: nam licet non tollatur vsus, tollitur tamen
prærogatiua singularis gratiæ, quæ quidem in
decorem & excellentiam Religionis cedit. Et
quidem illa ob specialissimam aliquam rationem
concessa est; & cùm Pontifex de illa mentionem
non faciat, non est credendus reuocare: priui-
legium enim priuilegio non tollitur, cuius non
fit mentio, vt dictum aliàs, & habetur in Cap.
1. de Constitutionibus in Sexto, alibique.</P>
<P>  <absatz-nummer>152</absatz-nummer> Factum hinc vt Episcopi aliqui in In-<marginalia>Religionem|B. MA-|RIÆ de|Mercede|parem aliis|in priuile-|giis: quod|tamen E-|piscopi ali-|qui non|obseruant.</marginalia>
diis nullo modo adduci potuerint, vt Fratres
B. MARIÆ de Mercede extra tempora, & non
seruatis Interstitiis, ordinarent. Licet enim pri-
uilegium amplæ communicationis habeant, quia
tamen concessio Societati circa id facta, com-
municationem tollat, visum illis locum non ha-
bere, eò quòd priuilegium communicationis
antiquius videatur, nec suffragaturum, etiamsi
recentius, propter dicta. Circa Religiones tamen
alias non ita factum ab illis. Non video autem
discriminis rationem: aliæ enim ex eo sibi valere
priuilegi&#x0169; Societatis contendunt, quia priuilegia
Societatis in particulari quibusdam sunt Religio-
nibus concessa, & ita omnes communicationis
priuilegium habentes, post concessionem eam-
dem ad dictam participationem admittuntur.
Atqui Religio præfata communicationem am-
plissimam habet à Sixto V. concessam, de qua
Fr. Emmanuel citata Quæst. 55. artic. 12. in qua,
licet Societatis non fiat mentio, illius tamen pri-
uilegiorum, sicut & Ordinum aliorum, parti-
cipationem indulgeri omnino certum est: ne-
que enim Societas priuilegium aliquod habet,
vt eius priuilegia non debeant concessa censeri,
nisi de illis fiat mentio expressa & ita licet in a-
liquibus concessionibus facta sit, vt videri potest
apud Emmanuelem & Bassæum suprà: id qui-
dem ad maiorem factum expressionem: eo siqui-
dem non obstante communicatio procedere de-
buisset. Quòd autem ratione limitationis additæ
circa Ordines suscipiendos specialis difficultas sit:
ea quidem ad omnes spectat Religiones, & ita
vel neganda communicatio omnibus, vel om-
nibus concedenda. Accedit amplior concessio,
de qua in Compendio Indico verb. Ordines §. 2.
Sed ipsi viderint, docti enim sunt: licet non ra-
rò contingat circa Religionum iura hallucinari
nonnullos.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0052.jpg/>
@@1@<SE52>De communicatione Priuilegiorum inter Religiones. 41
<duolan 2><negEZ><A+1>Quinta difficultas, an Priuilegia quoad
suum vsum in Religione, cum aliquâ
limitatione concessa, cum eadem limi-
tatione debeant in aliis, in quibus di-
uersus gubernationis est modus, exer-
ceri.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>153</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xemplum sit in Societate IESV, in
quâ nullus priuilegio aliquo vti po-
test sine licentia R. P. Generalis, aut aliorum,
qui ad illam concedendam, specialem habuerint
commissionem. Poteruntnè Religiosi alij om-
nino independenter à suis Prælatis, priuilegio-
rum eiusdem participatione potiri? quæ difficul-
tas in similibus etiam procedit: & circa eam ne-
gatiuè respondent Emmanuel Rodericus Tomo 1.<marginalia>Negatiuā|sententiam|qui teneāt.</marginalia>
qq. regul. qu. 55. artic. 17. Ioannes de la Cruz de
Statu Relig. Lib. 2. Cap. 4. Conclus. 3. Portel. verb.
Priuilegij communicatio num. 23. Miranda Tomo 2.
q. 46. artic. 5. Conclus. 2. C&#x0153;lestinus in Compen-
dio Tract. 8. Cap. 15. Bassæus verb. Priuilegium 5.
num. 20. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disputat. 4.
Puncto 2. §. 9. num. 4. & alij. Contrarium tamen
tenent aliqui, quos adducit Diana, & penitus
sequitur Parte 3. Tract. 2. Resolut. 14. qui vt Re-<marginalia>Qui affir-|matiuam.</marginalia>
ligiosi dispensare possint in petitione debiti, li-
centiam Prouincialis exigunt, vbi & Diana ipse
mentionem facit Societatis. Vnde immeritò eum
adducit Bassæus pro sententiâ priore, propter
id, quod habet Parte 5. Tract. 13. Resolut. 46.
ibi enim ad ea, quæ citato loco Partis 3. dixerat,
se remittens, ait oppositum non videri sibi im-
probabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>154</absatz-nummer> P. Suarez Libr. 8. de legibus Cap. 17.
num. 6. quem sequitur P. Escobar de Mendoza
num. 77. citato priuilegium quidem sine restri-<marginalia>Quid P.|Suarez.</marginalia>
ctione transire affirmat: id quod in priuilegiis
Societatis, quorum communicatio alijs est Or-
dinibus concessa specialiter ostendit ex eo quòd
priuilegia priùs fuerunt concessa, & postea ad-
iecta restrictio: & quia id fundatur in speciali
modo gubernationis, quem habet Societas, &
pro aliis Religionibus non est conueniens iudi-
catus. Item. Quia aliarum Religionum priuile-
gia communicantur Societati cum illâ expressâ
restrictione, dummodo Institutis Societatis, & Præ-
positi, aut huiusmodi personarum deputatarum vo-
luntati & beneplacito non refragentur. Ex Pio V.
in Bulla, quæ incipit Dum indefessæ. die 7. Iulij
Ann. 1571. quæ limitatio ad alias Religiones
non extenditur quoad communicationem pri-
uilegiorum aliarum Religionum, vt per se con-
stat. Addit tamen restrictionem extendi; quan-
do in aliquibus Religionibus est gubernatio si-
milis gubernationi Societatis, non ex vi com-
municationis cum Societate in illa restrictione,
sed ex principio generali, quòd communicatio
priuilegiorum in vnaquaque Religione non de-
bet esse cum dispendio disciplinæ regularis, v-
niuscuiusque Instituto & regimini accommoda-
tæ. Iuxta quem philosophandi modum proce-
dit resolutio P. Arriagæ Tomo 2. in 1. 2. Disput.
32. de legibus num. 50. vbi ait quòd si restrictio
priuilegij facta est post communicationem alte-<marginalia>Quid P.|Arriaga.</marginalia>
ri factam, non transit cum restrictione, quia il-
lud communicans non considerauit quid tem-<-P>@@

<-P>pore futuro circa illud priuilegium esset euen-
turum. Si autem communicatio post restrictio-
nem accidit, & restrictio proptereà adiecta, quia
nociua priuilegiato, amplior licentia est iudicata,
quæ tamen aliis talis non sit, probabilissimum
existimat tunc etiam sine restrictione transire: &
probabilissimum etiam transire cum illâ. Quod<marginalia>In cuius|resolutione|aliquid|notatur.</marginalia>
apparet mirabile; vt scilicet duo contradictoria
probabilissima sint, nec videtur stare posse: nam
probabilissimum est, quod omnimodæ certitu-
dinis gradum ferè attingit, vt vix formido aliqua
relinquatur: hoc autem non patitur partem op-
positam esse similiter certam: sic enim non leuis
tantùm formido esse debet, sed vehemens, cùm
adeò robusta sint fundamenta, vt rem ferè cer-
tam ostendant. Quantùm ergo de probabilitate
accrescit respectu vnius partis, tantùm decrescit
respectu alterius: sicut generaliter accidit, vt
quo vehementiùs animus in vnam partem incli-
netur, eò remissiùs ad aliam inclinetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>155</absatz-nummer> Dico decimoquartò. Licet sententia<marginalia>Assertio 14.|Sententiā|affirman-|tem penitus|præferendā.</marginalia>
affirmans priuilegium sine restrictione transire
sit probabilis ob auctoritatem eam amplexan-
tium, fundamenta contrariæ adeò robusta sunt,
vt iis perpensis non videatur posse negari, addi-
tis vrgentibus coniecturis. Id ostendo</P>
<P>  Primò. Quia cui conceditur communica-<marginalia>1. ratio ex|proprietate|communi-|cationie.</marginalia>
tio non plus conceditur, quàm alius habeat,
respectu cuius communicatio currit: ergo si
alius priuilegium cum limitatione habet con-
cessum, is qui communicat nequit illud sine li-
mitatione sortiri. Antecedens est euidens: nam
si plus conceditur, plus est quàm communicatio,
& ita est implicatio in terminis. Consequentia
autem eamdem euidentiam habet: quia priuile-
gium sine restrictione plus est quàm priuilegium
cum illâ: aut enim ablatio restrictionis nouum
priuilegium est, aut illius pars. Et quidem
si respectu eius, cui primò concessum est, re-
strictio adiecta tolleretur, nouum priuilegium
esset, & magnæ profectò æstimationis: ergo
cùm respectu eius, cui communicatio concedi-
ditur, talis fauor extet, nouo dicendum est frui
priuilegio: atqui nouo frui priuilegio nequit:
ergo nec sine limitatione illud habere.</P>
<P>  <absatz-nummer>156</absatz-nummer> Secundò. Communicatio talis aut est<marginalia>2. ex ra-|tione con-|cessionis ad-|instar, aut|similis.</marginalia>
priuilegij adinstar, aut omnino illi similis: quo-
modocumque autem dicatur, stare nequit sine
restrictione transire: ergo illa nequit admitti.
Maior constat ex communi Scribentium doctri-
nâ. Et Pater quidem Suarius citato Libro Cap. 16.
numer. 10. benè probat communicationem, de
quâ loquimur, quæ scilicet inter Religiones da-
tur, esse adinstar, quia est per imitationem si-
milium priuilegiorum: alij autem apud eumdem
existimant communicationem non dicere imita-
tionem, sed identitatem, vt idem scilicet priuile-
gium, quod est in vno, ad alterum extendatur:
hoc enim videtur propriè communicationis no-
mine designari. Iam Minor ex hoc manifesta est.
Nam si communicatio est adinstar imitatione si-
milis priuilegij: ergo debet seruari similitudo:
atqui ea non staret, si priuilegium, quod limi-
tatum in vno est, in alio limitationem hujusmo-
di non haberet. Si autem idem est priuilegium,
res est manifestior: nam sublatâ limitatione iam
priuilegium non est idem, cùm addatur nouum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0053.jpg/>
@@1@<SE53>42 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>& sic duo sunt, aut formaliter, aut æquiualenter,
ex quibus vnum non est commune: vnde irrefra-
gabilis est consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>157</absatz-nummer> Tertiò. Quia si alicui concedatur pri-<marginalia>3. Ex qui-|busdā alijs|cum limi-|tatione cō-|cessis.</marginalia>
uilegium vt non ieiunat in quadragesimâ, exce-
ptis tamen diebus Veneris: nullus dubitare po-
terit, factâ talis priuilegij communicatione, cum
suâ restrictione transire; & idem est in casibus
similibus. Et potest exemplum etiam adduci in
casu ab omnibus admisso vt à Religiosis recipi
Eucharistia possit, excepto die Paschæ; nullo ex-
tante priuilegio, quod Paschalem Communio-
nem concedat. Tunc ratione communicationis
non licebit illa, quia est limitatio priuilegij, &
cum eâ debet extendi: ergo idem etiam dicen-
dum quando limitatio additur quoad modum
fruendi illo. Patet consequentia; quia ratio est
eadem: immò & maior videtur in casu nostro,
quia maior est extensio, & maioribus inconue-
nientibus exposita.</P>
<P>  <absatz-nummer>158</absatz-nummer> Quartò Religio, cui communicatio fit,<marginalia>4. Ex com-|paratione|perfectionis|inter Reli-|giones.</marginalia>
aut æqualis perfectionis est cum ea, cuius partici-
pat priuilegium, aut inferioris: adde etiam, vel
maioris. Si æqualis, aut maioris, ablatio restri-
ctionis non minùs erit illi dispendiosa, quàm alij,
cui restrictio ob illius spirituale commodum est
imposita: ergo nequit de Pontificis voluntate
præsumi priuilegium velle sine limitatione tran-
sire. Si autem minoris; præsumptio etiam lo-
cum non habet: quia incredibile est minùs per-
fectis liberaliorem se Sedem Apostolicam ex-
hibere. Vbi dici nequit cum diuerso modo gu-
bernationis Religionum, quantumuis perfectæ
sint, stare posse vt ablatio restrictionis nihil in-
commodet. Nam vrgeo efficacissimè, ex eo quòd
restrictio dicta proptereà vtilis judicatur, quia sic
seruatur debita subordinatio interiorum respectu
Superiorum, & inconuenientia vitantur, quæ ex
absolutâ & libera facultate Religiosi cuiuslibet
sequi possunt: atqui hoc respectu cuiuslibet Re-
ligionis est maximè conueniens, & nullus alius
gubernationis modus esse potest, per quem præ-
dicta saluentur: ergo quod de diuersa guberna-
tione dicitur, minimè satisfacere potest: quæcum-
que enim alia quoad hoc defectuosa est.</P>
<P>  <absatz-nummer>159</absatz-nummer> Quintò. Quòd Religiosi in rebus<marginalia>5. Ex con-|uenientia|dependetiæ|a superiori-|bus in vsu|priuilegio-|rum.</marginalia>
quibusdam à Prælatorum dispositione pende-
ant, & præsertim in materiâ priuilegiorum, non
est contrarium modo gubernationis eorum, vn-
de Pontifices illa concedere solent cum depen-
dentiâ ab ipsis, vt videri potest apud Dianam su-
prà. Resol. 14. Ergo propter gubernationis mo-
dum non debet affirmari limitationem non pa-
riter cum priuilegio transire. Quòd si dicatur non
esse iuxta gubernationis modum quòd subditi
à Generali in priuilegiorum vsu dependeant, quia
id esset nimis onerosum, præsertim in numerosis
Ordinibus. Id certè non vrget: nam sine recur-
su ad Generalem stare potest vsus priuilegiorum,
si illi, quæ ad hoc spectant, Prouincialibus com-
mittant: neque ex eo modus gubernationis
immutatur, quòd circa vsum priuilegiorum ali-
quorum genus aliquod prouidentiæ specialis ad-
hibeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>160</absatz-nummer> Tandem, ex contrariâ positione gra-<marginalia>Vltima ex|grauibus|inconue-|nientibus.</marginalia>
uia, vt iam indicauimus, inconuenientia sequun-
tur: ergo non est admittenda. Illatio est certa ex<-P>@@

<-P>receptissimo illo principio, quod ex P. Suario est
positum num. 154. quòd communicatio priuile-
giorum non est extendenda cum dispendio disci-
plinæ regularis, vniuscuiusque Instituto & regi-
mini accommodatæ. Antecedens autem osten-
ditur. Quia ex communicatione sine restrictio-
ne sequitur vt Religiosus quilibet heri factus Pres-
byter, possit pro arbitrio in rebus magni momen-
ti procedere: quæ quidem in Religione alia, cui
priuilegia cum dependentiâ à Superioribus con-
cessa sunt, non nisi probatis, & de quibus confidi
plenè possit, conceduntur. Et hac quidem de
caussa, & non tantùm ob conuenientem subor-
dinationem, restrictio est à Pontificibus adhibita.
Et hic sanè est Ecclesiæ stylus, iuxta cuius leges
Confessarij non nisi post attentum exame&#x0303; ad mi-
nisterium illud admittuntur: vnde & ad illa, quæ
forum illud concernunt, & ordinaria non sunt, &
ita pro illis concessa inueniuntur priuilegia, non
sunt indifferenter admittendi. Cùm ergo talis Ec-
clesię spiritus sit, non sine dispendio Ecclesiasticę
disciplinæ stare potest defectus in eo repertus; &
consequenter non sine dispendio regularis obser-
uantiæ: cùm gubernatio Religiosa nihil sit aliud
quàm Ecclesiæ, & satis quidem nobilis, vtpotè
quæ Euangelicæ militet perfectioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>161</absatz-nummer> Neque adducta quidquam vrgent pro<marginalia>In contra-|ri&#x0169; addu-|cta non|vrgere.</marginalia>
sententiâ illâ, ex quo etiam noua ratio potest
contra illam instrui. Quòd enim priuilegia primò
concessa sint, & posteà adiecta restrictio, proba-
ret quidem communicationem sine illâ futuram,
si ante restrictionem adiectam contigisset: non
tamen sic accidit, sed postquàm restrictio apposita
est, communicatio successit. Quod autem additur
de limitatione illa pro Societate apposita: Dummo-
dò Instituto Societatis, &c. quę nō extenditur ad alias
Religiones pro communicatione priuilegior&#x0169; a-
liar&#x0169; Religion&#x0169;, non video quomodo stare possit
cum doctrina P. Suarij, & principio illo generali,
de quo nuper; quòd scilicet cōmunicatio priuile-
giorum in vnaquaq; Religione intelligenda est,
quæ sine dispe&#x0303;dio regularis disciplinæ stare possit,
& sit Instituto accommodata. Non videtur ergo
restrictio illa ad intent&#x0169; conducere, quia non est
ex illarum genere, de quibus loquimur, sed gene-
ralis cōditio omni communicationi cohærens: &
tantùm abest, vt resolutioni nostrę obstare possit,
quòd ex illa potiùs efficaciter comprobetur.</P><marginalia>In Indijs|specialiter|resolutione&#x0303;|positam|militare.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>162</absatz-nummer> Et ea quidem pro Indiis specialiter ob-
seruanda, quia summus Pontifex in Bullâ dona-
tionis earum regionum Regibus Catholicis fa-
ctæ, Ministros jubet mitti selectos, de quorum
dotibus dictum Titulo 1. Cap. 3. Ad illos ergo pro
negotio tanto sufficienter instruendos priuilegia
Apostolica diriguntur; vnde non est credendum
cuilibet sine delectu esse communia. Et ita licet
in Religionibus non sit communiter talis guber-
nationis modus, vt ad Generalem pro commu-
nicatione priuilegiorum recurratur; ad eum ta-
men spectat circa illorum conuenientem vsum
prouidere: & sic Prouinciales admonere ac præ-
cipere vt illa moderentur: amissuri profectò illa,<marginalia>Cap. Tua-|rum, de|priuilegijs.</marginalia>
nisi ita fecerint: Quia priuilegium amittere meretur,
qui permißâ sibi abutitur potestate. Cap. Tuarum, de
priuilegijs. Vnde nequit ad modum regiminis
pro absoluto & independenti vsu prouocari: nam
potestas moderandi vsum dictum conuenit ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0054.jpg/>
@@1@<SE54>De communicat. priuilegiorum inter Religiones. 43
<duolan 2><-P>naturâ Religiosæ institutionis: neque alia est
Pontificum mens, qui nihil plus exoptant, quàm
vt Religiosi debitam subordinationem seruent;
& quòd priuilegiorum concessio, per eorum-
dem abusum non reddatur Ordinibus, & Ecclesię
filijs exitiosa.</P>
<Z><A+1>Difficultas sexta. An communicatio Pri-
uilegiorum ad Nouitios se extendat</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>163</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Egant aliqui: sed communis senten-<marginalia>Nouitios|communi-|catione|frui.</marginalia>
tia affirmat, & est consequens ad dicta
suprà, Titulo 5. num. 258. & 340. Pro Societate
est specialis concessio Gregorij XIII. de quâ in
compendio communi. Verb. Communicatio gra-
tiarum, §. 5. quæ tamen viuæ vocis oraculo facta
est, vnde & videtur expirasse. Ex eo autem quòd
specialis concessio impetrata est, & quidem à do-
ctissimo Pontifice, posset aliquis communem do-
ctrinam in dubium reuocare; vnde & negauit
illam Horatius Mandocius in Tractatu de Priuile-
gijs, ad instar. Glossa 7. num. 32. & seqq. & in So-
cietate ratione priuilegij tantùm admittendam
contendere. Sed est illud leue fundamentum:
quia multæ Pontificiæ concessiones sunt ad scru-
pulos tantùm submouendos, & vt id, quod pro-
babiliter fieri posset, certiori jam oraculo tenea-
tur. Pro quo in Verb. Horæ Canonicæ, Ieiunium,
& alijs, occurrunt aliqua, & de Indicis loquendo
in Bullis Pauli Vrbani, & Innocentij sic habetur:
Nec non ipsis Presbyteris, in eisdem Insulis & locis præ-
dictis constitutis, quibus aliqua Eucharistiæ fragmenta<marginalia>Priuilegi&#x0169;|ad tolle&#x0303;dos|serupulos|circa par-|ticulas in|Missâ.</marginalia>
seu minutiæ pro tempore interciderint, etiam post per-
actum sacrificium, absque vllo conscientiæ scrupulo, ju-
xta Rubricas Missalis Romani, reuerenter sumendi.
Sic illi. Pro quo tamen necessarium priuilegium
non erat, quia id generaliter fieri posse, tenent
multi Doctores, vt videri potest apud Dianam
Tomo 1. Tractat. 14. Resolut. 66. & Bassæum verb.
Communio sacra, num. 51. quia aduertunt id de
particulis intelligendum ex eodem sacrificio re-
lictis, non de alijs: quod & prædicta Pontificia
concessio satis insinuat, de quo inferiùs magis
ex professo. Licèt ergo concessio pro Nouitijs
facta viuæ vocis oraculo fuerit, & consequenter
expirauerit, communis stare resolutio potest. Est
tamen aliàs verosimile non expirasse illam, quia
tantùm habet vim declarationis, etiamsi conces-
sio dicatur: declarationes autem non esse reuo-
catas, iam diximus, neque circa id est opus ampliùs
distineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>164</absatz-nummer> Si ergo Nouitio Sacerdoti licentia ad<marginalia>Quid No-|uitio Con-|fessario cō-|cedatur.</marginalia>
Confessiones audiendas conferatur, omnia illi
pariter conferuntur, quæ in Compendijs gene-
raliter concessa Confessarijs extant. Possunt ta-
men Superiores illa etiam limitare: licèt enim à
Generali videantur concessa, possunt tamen illi,
quod in Compendij Pro&#x0153;mio dicitur, vt quem-<marginalia>Quid possit|à superiori-|bus limita-|ri.</marginalia>
admodum ad Superiores pertinet suis subditis facultates
communicare, vel communicatis, aut conceßis etiam
aliunde, & à quouis, etiam à Præposito Generali, vel
à Summo Pontifice, vtendi facultatem facere: ita eo-
rumdem fore, illarum eis vsum, cùm expedire judica-<marginalia>Pro&#x0153;mium|Compendij.</marginalia>
uerint, vel limitare, vel etiam omnino suspendere. Sic
ibi. Quod & Superioribus localibus etiam con-
uenire constat ex ratione indicata verbis illis:
Cùm expedire judicauerint. Vt paucis attigit P.<-P>@@

<-P>Quintanad. Tomo 1. Tractat. 5. Singulari 8. num. 4.
dum dixit: sine caussa. Nam & illi possunt in-
conuenientia in vsu prædictorum aduertere, qui-
bus oporteat statim contra ire. Quamuis aliàs in
admonitione prædicta oppositum indicetur: po-
testas enim limitandi cum potestate communi-
candi confertur, & eidem dicitur respondere:
Superiores autem locales priuilegia non commu-<marginalia>Notanda|doctrina|circa Præ-|latos om-|nes.</marginalia>
nicant, vnde nec limitandi potestas ad eos videtur
pertinere. Quòd autem & Prælati aliarum Re-
ligionum limitare etiam Nouitijs vsum priuile-
giorum possint, mihi est pro comperto: adducta
enim num. 162. magis pro illis vrgent.</P>
<negEZ><A+1>Difficultas septima. Quæ priuilegia in
Indijs censeantur Societati ratione com-
municationis concessa, etiamsi à R. P.
Generali non fuerit eorum vsus in spe-
ciali concessus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>165</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc Primò statuendum est, om-<marginalia>Priuilegia|ad tolle&#x0303;dos|scrupulos|omnibus|cōmunia,|& speciali-|ter pro In-|dijs.</marginalia>
nia illa priuilegia, quæ ad tollendos
scrupulos concessa sunt, omnibus esse commu-
nia, & pro Indijs suffragari, vt qui in remotis illis
partibus degunt, eo leuamine perfruantur, siue
ergo talia priuilegia in Compendijs extent, siue
non, eorum vsus licitus & validus est ob ratio-
nem dictam: & quia aliàs sine priuilegio licitè
ea, pro quibus conceduntur, possent exerceri:
neque ex eo quòd prætermissa in Compendijs
sint, debent non practicanda censeri, quia ali-
quando omittuntur aliqua, quorum vsus licet.
Quemadmodum in Compendij communis
pro&#x0153;mio dicitur. Quod licet in eo sæpenumerò fit
mentio de Profeßis, tum Societatis, tum aliorum Ordi-<marginalia>Compendi&#x0169;|commune.</marginalia>
num, aduertendum est iuxta diuersa Societatis priuile-
gia, quidquid de illis dicitur, intelligi etiam debere de
Nostris, qui tria vota simplicia post biennium emiserunt,
nisi fortè aliquid in aliquo loco excipiatur. Vbi de
Nouitijs nihil dictum: cùm tamen constet ex
dictis numer. præced. priuilegia etiam ad illos ex-
tendi. Quod ergo in Compendij pro&#x0153;mio ac-
cidit, de contentis in illo est etiam existimandum,
quando ea, de quibus agitur, dicti generis sunt, &
de R. P. Generalis benignissimâ voluntate nequit
aliter æstimari. Vt abstineamus ab illa quæstio-
ne, An, quæ talia sunt, possint prohiberi? in quâ
erunt qui negent, cùm in rigore priuilegia non
sint, sed quædam leuamina conscientiæ, quæ à
Pontifice amantur, prouidentur; quibus etiam
leuandis debet supremus Religionis Prælatus at-
tendere, non satis facturus aliàs muneri quod pa-
ternam exigit pietatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>166</absatz-nummer> Ponendum secundò tamquàm omnino<marginalia>Certa quæ-|dam de vsu|inualido|sine lice&#x0303;tia|Generalis.</marginalia>
certum, priuilegia, quæ Generali immediatè con-
ceduntur, vt per eum ipsorum vsus in Societate
disponatur, ita illius licentiam requirere, vt vsus
talis sine illa non solùm sit illicitus, sed etiam in-
ualidus. Quæ quidem est omnium eorum mens,
qui in Societate de hoc possunt scientificè judi-
care, & aliorum etiam scriptorum extra ipsam: de
quibus num. 153. dum de limitatione apposita
inquirunt, an debeat cum priuilegiorum com-
municatione transire. Cùm enim priuilegia im-
mediatè Generali concedantur, & non alteri, satis
apparet clarum, illis vtentem id, quod sibi non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0055.jpg/>
@@1@<SE55>44 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>competit, vsurpare. Peccat ergo grauiter id fa-
ciens, quod sublato priuilegio, peccatum es-
set mortale: quia priuilegium non plus suffra-
gatur illi quàm si neutiquam extaret. Et ex eo-
dem principio constat actum esse nullum, si ad
illum necessaria est jurisdictio, aut facultas, quæ
solùm potest beneficio priuilegij constare: vt
absolutio, alienatio, consecratio aut benedictio.
Circa quod quidem nonnulli plura fundamenta
congerunt, minimè tamen necessaria in re adeò
certâ: quando enim talia probari anxiè solent,
suspicionem sole&#x0303;t etiam incertitudinis generare.</P>
<P>  <absatz-nummer>167</absatz-nummer> Vbi illud tantùm videtur obiici posse,<marginalia>Obiectio ex|eo quòd|Regulæ in|Societate|non obli-|gent sub|peccato;|disiecta.</marginalia>
Regulas, & Ordinationes Superiorum in Socie-
tate non obligare sub reatu peccati, etiam ve-
nialis: prohibitionem autem illam de non vten-
do priuilegiis sine licentia R. P. Generalis, tan-
tùm vim Ordinationis habere aut Constitutio-
nis. Sed certè id nullius est momenti: quia pro-
hibitio dicta neque Regula est neque Ordinatio,
aut Constitutio, ab ipsa Societate condita; sed
Pontificiæ concessionis additamentum, sine quo
Apostolica Sedes non vult priuilegiorum vsum
in Societate valere. Cùm ergo in Constitutioni-
bus, & priuilegiorum Compendiis sic dicitur fa-
ciendum, id non habet vim Ordinationis à So-
cietate ipsâ profectæ, sed declarationis. Sicut cùm
dicitur in Constitutionibus neminem quidquam
vt proprium habere posse, manifestum est decla-
rationem illam esse obligationis, quæ ex vi voti
paupertatis oritur, & est sub mortali ex suo ge-
nere. Sicut & cùm dicitur in eisdem neminem
res domus posse distrahere, neque ab externis
accipere, inscio Superiore. Quod & docti sen-
tiunt de prohibitione accipiendi stipendia pro
sacris ministeriis.</P>
<P>  <absatz-nummer>168</absatz-nummer> Ex fundamento autem prędicto videtur<marginalia>Ampliatio|etiamsi|concessio ad|Generalem|non diri-|gatur.</marginalia>
pari certitudine dicend&#x0169; nec licitum nec valid&#x0169;
esse vsum quorumuis aliorum priuilegiorum, et-
iamsi eorum concessio nō ad Generalem, sed ad
alios dirigatur: sic enim aliqua occurrunt. Nam
id quod expressum habetur quando Generali
conceduntur, subinteiligitur in qualibet gene-
rali concessione: de personalibus enim alia est
ratio. Id enim ex Bullis Pontificiis constat Pau-
li Tertij, Iulij Tertij, Pij V. Gregorij XIII. &
Pauli V. Sic & habetur in Compendio verb.
Communicatio gratiarum: vbi tamen solius Gre-
gorij concessio proponitur, quia illa est sufficiens
iudicata, & extat in Bulla, quæ incipit, Decet
Romanum Pontificem. die 3. Maij. Ann. 1575.
ibi: Prædicto, & pro tempore existenti Præposito Ge-
nerali Societatis huiusmodi concessa esse intelligantur.
Nec aliter ceteræ personæ dictæ Societatis, prædictis
priuilegiis, facultatibus, & aliis præmißis, aut ali-<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
quo eorum, nisi per Generalem Præpositum, & de eius
beneplacito, aut per alium, seu alios de eius commis-
sione electos, vt præmissum est, vti aut gaudere pos-
sint. Sic ille. Post quem cùm Paulus V. modum
gubernationis in Societate sub vno Capite per
omnia probet in celebri Bulla, quæ incipit,
Quantum Religio: non videtur posse dubium ali-
quod circa hæc relinqui, stante priore resolutio-
ne circa priuilegia expressè Generali concessa:
tenor enim verborum adductus adeò est perspi-
cuus vt qui, eo attento, tergiuersari voluerit, in
meridianâ censendus sit luce caligare.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>169</absatz-nummer> Vnde non videtur probanda aliquo-<marginalia>Aliquorum|sententia|de validi-|tate actus|& illius|fundamen-|tum.</marginalia>
rum sententia, qui affirmant esse quidem illici-
tum, & peccatum mortale iuxta priuilegium o-
perari, nō habitâ per Generalem facultate, & cir-
ca hoc esse dubium non posse: & probabilius
item actum esse nullum ob fundamentum di-
ctum: nihilominùs oppositum non esse post fa-
ctum, vt penitus improbabile condemnandum,
quia fundamentum dictum euidentiam non in-
ducit, eò quòd in ordine ad valorem actûs pos-
sit de R. P. Generalis voluntate præsumi pro eo
non penitus refragari: quia vt ex verbis Com-
pendiorum constat, tantùm dicunt vsum non
esse licitum. Et iuxta Iuris axioma celebre, sem-
per in dubio debet ita interpretatio fieri vt actus
valeat. L. Quoties 2. De rebus dubiis. Vbi Glossa,<marginalia>Quæ im-|probatur,|& pro con-|traria ar-|guitur.</marginalia>
& Doctores. Non inquam videtur probanda:
quia vel omnino certum hoc debet reputari: vel,
si tale reuerà non est, circa priuilegia immediatè
Generali concessa similiter est propter rationes
easdem iudicandum. Voluntas enim R. P. Ge-
neralis potest non penitus contraria præsumi, &
pro actûs valore iuxta eamdem iudicari. Quo
fundamento etiam dici potest non esse peccatum
graue in huiusmodi transgressionibus, quia non
est præsumendum de benigno erga filios paren-
te vt velit eos totaliter obligare, quòd propter o-
missam licentiam reatum sint damnationis æter-
næ subituri. Et multoties plus damni sequitur
ex eo quòd in graue peccatum incurratur, quàm
ex inualiditate actûs, qui seclusâ malitiâ, eò quòd
illicitus sit, non habeat moralem, vt est comper-
tum. Quis autem non videat modum hunc phi-
losophandi non esse tolerandum? Ex eo enim
fieret vix esse vllam in Societate obligationem
sub reatu peccati mortalis, vt benignitas præci-
pientium fauorabilem interpretationem habeat,
& totus ille præcipiendi apparatus ad solum de-
beat exterius forum applicari. Cùm ergo dicitur
eam materiam in genere furti peccatum esse
mortale, quæ in sæculo habetur talis, ad beni-
gnam erit sic declarantium voluntatem prouo-
candum: & sic in aliis, in quorum nonnullis
p&#x0153;na excommunicationis admiscetur. Quæ
cùm constet à ratione & praxi esse penitus alie-
na, iuxta illa etiam est in casu, de quo loquimur,
iudicandum: pro quo hic est breuis & euidens<marginalia>Breuis &|euidens|discursus.</marginalia>
discursus: actus requirens priuilegium, illicitus
& inualidus est, si illud sit Generali concessum,
& licentia eius non habeatur: atqui omnia So-
cietatis priuilegia Generali conceduntur: vt
constat ex verbis Pontificis: ergo actus sine il-
lius licentia factus, est illicitus & inualidus.</P>
<P>  <absatz-nummer>170</absatz-nummer> Ex quo etiam constat non vrgere id,<marginalia>Ex modo|loquendi|Compen-|diorum nō|benè ad-|uersantes|arguere.</marginalia>
quod dicitur de modo loquendi in Compendiis,
in quibus vsus sine licentia R. P. Generalis tan-
tùm non licitus affirmatur, nec de valore actûs
quidquam additur. Nam si id roboris quidpiam
habet, fiet ex eo interpretationem talem gene-
raliter adhibendam, quia vbi lex non distinguit,
neque nos distinguere debemus: constat autem
verba prædicta generalia esse, & non solùm ad
concessa Generali, sed etiam aliis, extendi, ne-
que ad communia tantùm, sed etiam ad Indica;
vnde in Pro&#x0153;mio Indici Compendij sic habe-<marginalia>Compen-|dium In-|dicum.</marginalia>
tur: quoniam iuxta Litteras Apostolicas nullius pri-
uilegij seu gratiæ hactenus concessæ, vel in posterum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0056.jpg/>
@@1@<SE56>De communicat. Priuilegiorum necessaria in Societate. 45
<duolan 2><-P>concedendæ vsus potest in Societate licitus esse, nisi
per solius Præpositi Generalis communicationem: id-
circò sicut in Compendio communi, ita in hoc Indico
suis in locis adnotatum est, quænam gratiæ, quibus,
ac quatenus concessæ ac limitatæ sint. Sic ibi. Cùm
ergo id, quod dicitur de non licito vsu, ad om-
nia priuilegia nequeat extendi, juxta datam ex-
plicationem: satis ex eo apparet leue esse tale
pro valore actûs fundamentum. Quòd autem
talis loquendi modus inualiditatem actûs indu-
cat, ex adductis venit verbis comprobandum.
Actum enim non esse licitum ex eo ostenditur
ibidem expresso, quia scilicet per Litteras Apo-
stolicas ita dispositum: neque alia voluntas Ge-
neralium Præpositorum ibi expromitur, nisi
quæ eisdem Litteris Apostolicis est conformis.
Atqui de mente Pontificum nequit præsumi
quod de voluntate PP. Generalium dicitur:
ergo satis ibidem habetur expressum vsum non
tantùm illicitum, sed etiam inualidum futurum.
Accedit quod additur, in Compendio adnota-
tum quænam priuilegia sint concessa, & quæ li-
mitata. Ex quo fit ea, quæ non adnotantur,
concessa non esse: ergo apertè ex eo conuin-
citur actum esse inualidum, quia sine priuilegij
concessione validus esse non potest. Neque e-
nim dici potest concedi vt actus validus sit, sed
non vt sit licitus. Vbi enim talis discriminis vel
leuissimum indicium, cùm concessio absolutè
denegetur?</P>
<P>  <absatz-nummer>171</absatz-nummer> Iuxta dicta iam tertiò constituendum,<marginalia>Respectu|Indiarum|eamdem|dependen-|tiam ser-|uari.</marginalia>
in ordine ad vsum licitum & validum in Indiis
non alio iure agi, sed eumdem dependentiæ
modum à R. P. Generali seruari: quod quidem
ex verbis Indici Compendij nuper adductis ap-
paret: id quod etiam Paulus Tertius, & Iulius
Tertius seruandum decreuerunt, Indiarum fa-
ctâ mentione: nisi quòd in illis communicatio-
nem mediis inferioribus Prælatis faciendam ra-
tione distantiæ conueniens iudicarint. Quascum-
que gratias, conceßiones, & Indulta, eisdem Gene-<marginalia>Paulus 3.</marginalia>
ralibus dictæ Societatis Præpositis pro tempore existen-
ribus per Nos concessa, per eorum Vicarios, aut perso-
nas ad id sibi benè visas, præsertim in Indiarum, &
aliis partibus remotis, pro tempore substitutas, exer-
cere liberè & licitè valeant. Verba sunt Pauli Tertij
in Bulla, quæ incipit, Licet debitum: quibus si-
milia habet Iulius Tertius in Bulla, cuius ini-
tium, Sacræ Religionis. In quibus obseruandum il-
lud, Licitè valeant: per quod absoluta potestas
indicatur vt id, quod fecerint, non solùm licitum,
sed & validum sit. Quemadmodum ergo per ad-
uerbium Licitè vtrumque designari potest, ita &
è contrario quod non licitum dicitur, ad vtrum-
que etiam referri potest, vbi pro eo sufficiens
coniectura succurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>172</absatz-nummer> An autem ratione distantiæ aliquid<marginalia>Ratione|distantiæ|quid licere|queat.</marginalia>
quandoq; liceat, pro quo communicatio non ex-
tat, communis quæstio est, & certum ratione
distantiæ multa licere probant. L. Si longiùs L. Ne-
mo L. Pro locis. L. Mediterraneos. C. de annon. & tri-
but. lib. 10. vbi Doctores, & inter alios Boba-
dilla in Politica Lib. 2. Cap. 17. num. 106. & seqq.
& Cap. 21. num. 118. & 119. Iuxta illam ergo
communem doctrinam in casus contingentiâ re-
currendum. Non est autem ex eo quòd Prouin-<marginalia>Obseruatio|notanda.</marginalia>
cialibus, Præpositis & Rectoribus in suis Regu-<-P>@@

<-P>lis conceditur, ad id, de quo agimus, faciendum
regulariter argumentum. Dispensatio enim in
citatis locis circa illa committitur, quæ juris spe-
cialis sunt, & quæ in Societate non obligant sub
reatu peccati, Regulæ inquam, Ordinationes.
Decreta, & Constitutiones: quod verò ad com-
municationem priuilegiorum attinet, cùm sit
dispensatio in jure communi, non habet locum
respectu inferiorum, quando Pontifex certam
formam in eo præscribit. Et licet posset Societas
ita statuere, vt casu speciali vrgente priuilegium
communicatum censeatur: id tamen non statuit,
sed potiùs oppositum. Nam cùm circa Regulas,
& alia facultatem dispensandi concedat in iis,
quæ videantur vrgere, & in quibus sine graui incom-
modo Generalis responsum expectari nequeat: vt ha-
betur in Regulis Prouincialis §. 7. Quod & in
Regulis Præpositi & Rectoris dicitur, cùm ex-
pectari responsum Generalis nequit: circa pri-
uilegia tamen nihil tale dispositum: vnde gene-
raliter loquendo ita est etiam in Indiis asseren-
dum, quia pro illis nulla est exceptio, sed op-
positum satis apertè in Pro&#x0153;mio, vt jam vidi-
mus, præstitutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>173</absatz-nummer> Quia verò esse casus nimis vrgens po-<marginalia>Pro casu|nimis vr-|genti præ-|sumptione&#x0303;|valere</marginalia>
test, pro eo videtur habere locum posse funda-
tam præsumptionem. Id quod ex eo probari po-
test: quia reuerà in Societate est tale priuilegium
ad casum sic occurrentem, in quo dubitari ne-
quit dispensaturum Generalem, vel certè facul-
tatem ad vsum priuilegij concessurum, si adesset:
ad hoc enim priuilegia conceduntur; aliàs nulli
sunt vtilitati futura. Ergo verosimiliter de illius
præsumitur voluntate. Pro quo sunt Textus &
Doctores adducti à Petro de Luna. Consilio 12.
num. 32. & roborari potest ex eo quod in citato
Pro&#x0153;mio Indici Compendij, sicut etiam in
Compendij generalis Pro&#x0153;mio, pariter inueni-
mus: sic enim ibi dicitur: Aduertendum est autem
nomine Prouincialium, Præpositorum, & Rectorum,<marginalia>Vtriusque|Compendij|verba, cir-|ca Superio-|rum ab-|sentiam.</marginalia>
subintelligendos quoque esse Vice-Prouinciales, Vice-
Præpositos, ac Vice-Rectores: quando nimirùm nullus
est Pronincialis, Præpositus, aut Rector: vel adeò lon-
gè abest, vt pro rei exigentia consuli non satis commo-
dè posset. Sic ibi. Sicut ergo quando Superior con-
suli nequit, ejus substituto facultas conceditur in
ordine ad priuilegiorum vsum, per se, aut per
alios; quia non est æquum, cùm rei exigentia
occurrit, priuilegiis beneficium subtraxisse: ita
& dicendum videtur quando nullus potest Supe-
rior consuli, aut certè ille, cui tantùm est facul-
tas communicationis attributa: ob eamdem sci-
licet rationem: cùm præsertim de animarum a-
gatur salute, & vitandis peccatis, in quibus fauo-
res ampliandi, vt sæpiùs dictum. Neque obstat
rationem extensæ facultatis ad substitutos non
esse expressam in Pro&#x0153;mio: nam illa tacitè inest,
sed quam omnes talem sibi esse persuadent. Quā-
do autem talis est, sufficit ad ampliandam dispo-
sitionem, vt tradit citatus Petrus de Luna cum
aliis suprà. Videatur Index. verb. Ratio. §. Ra-
tio generalis, num. 37. cui non fideliter respondet
Textus ob incuriam Typographor&#x0169;. Videantur
autem quæ habet à 23. & præsertim. num. 33. &
36. & in Additionibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>174</absatz-nummer> Et hoc quidem probatum à nobis spe-<marginalia>Quid illi|in casu|vrgente|possint.</marginalia>
cialiter, quatenus de omnibus loquimur, qui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0057.jpg/>
@@1@<SE57>46 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>bus casus potest momenti maximi occurrere, cir-
ca quod non est expressa in Societatis jure deci-
sio. Nam loquendo de Visitatoribus & Prouin-
cialibus, id est in Compendij generalis præfatio-
ne decretum, ibi: Si periculum in mora esset, cen-<marginalia>Compendi&#x0169;|generale.</marginalia>
seatur Prouincialibus, & Visitatoribus eo dumtaxat in
casu communicatus, &c. Vbi juxta explicationem
ibidem adductam, nomine Prouincialium Vice-
Prouinciales etiam veniunt. De Præpositis au-
tem & Rectoribus non ita clarè dispositum, vn-
de opus fuit concessionem etiam ad eos extendi
demonstrare, sicut ad Vice-Præpositos, & Vice-
Rectores, aliosq&#x0301;ue; maturissimo consilio semper
processuros. Licèt autem clausula dicta non in-
ueniatur in Compendio Indico, communis est
etiam pro Indijs, quia Compendium commune
ideò tale dicitur, quia ad omnes spectant ea,
quæ in ipso continentur; circa quod esse dubium
nequit.</P>
<P>  <absatz-nummer>175</absatz-nummer> Consultò autem in præfatæ Assertio-<marginalia>Ratihabi-|tionis &|Epikeiæ f&#x0169;-|damentum|non addu-|ctum, ex so-|lidiori con-|sideratione.</marginalia>
nis probatione non sum vsus communi funda-
mento ratihabitionis, & Epikeiæ, quo tamen in
casu præsenti vtitur P. Menacho Disput. 4. de Pri-
uilegijs, Dub. 11. post hæc scripta à me visus, vt
probabilitatem illius ostendat: licèt ipse cum P.
Suario Lib. 5. de Legibus, Cap. 23. & Tomo 4. in 3.
p. Disput. 27. Sect. 4. Dub. 4. Assert. 1. & alijs, cen-
seat in actibus, in quibus irritatio & nullitas esse
potest ob defectum jurisdictionis aut potestatis,
locum non habere. Non inquam eo vsus, quia
necessarium non est: & sine ratihabitione aut
Epikeia potest instrui luculenta probatio. Pro-
bauimus enim facultatem esse concessam pro
casibus, in quibus est periculum ex mora, & illam
ad omnes extendi. Quòd autem si adesset R. P.
Generalis, ita planè vellet, non est argumentum
à ratihabitione aut Epikeiâ petitum: sed ex eo
quod tunc vellet, probamus in eâ dispositione,
quâ circa Priuilegia disposuit, id, si non expressè,
tacitè tamen, & modo ad operandum sufficienti
iuxta eius beneplacitum voluisse. Quòd si quis
velit Epikeiam dicere, erit quæstio de nomine,
circa quam non est cur multùm contendere de-
beamus. Quòd tunc quidem operari iuxta vero-
similem coniecturam liceat, sententia est quam-
plurium Doctorum, ex quibus Iason ita scribit:<marginalia>Iasonis ob-|seruanda|doctrina.</marginalia>
Statuentes præsumuntur statuisse in casu omisso, quan-
do verosimiliter sic statuissent, si fuissent interrogati, &
illud habetur proinde acsi ita statuissent. Sic ille circa
L. Barbarius, num. 3. D. de officio Prætoris, & num. 4.
& 5. idem prosequitur, & probat ex identitate
rationis. Et verò cùm rationabiliter statuisse du-
bitari nequeat, & ita rationem secutos; vbi illa
sublucet, dubitari item nequit iuxta eamdem ar-
bitratos. Id quod in legislatoribus Religiosis præ-
cipuè locum habet, quorum dispositiones magis
sunt æquitati conformes, vti quæ ad animarum
bonum penitus dirigantur.</P>
<negEZ><A+1>Circa diuersas in Compendijs Adnotatio-
num formulas vtilis excursio pro ea-
rum intelligentia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>176</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Via verò in Compendijs priuilegio-
rum Adnotationes non eisdem ver-
borum formulis inueniuntur propositæ, videtur<-P>@@

<-P>inde posse colligi diuersum earum esse sensum,
in quo magnum est momentum constitutum. Et
de occurrentibus in Compendio Indico frequen-
tiores expromemus; sic enim ibi: Prouinciales
vti poterunt hac facultate, & ij, quibus ipsi eam com-
municauerint. In hac difficultas esse nulla potest.
Hæc facultas sit penes Prouinciales, quam in aliquo casu
alicui alteri de Societate communicare poterunt. Sic
verbo. Apostatæ. §. 4. In quâ aduertendum, vsum<marginalia>Circa ne-|gat&#x0169; vsum|obseruatio|peculiaris.</marginalia>
tantùm esse, quem Prouincialis alteri potest con-
cedere: & cùm vsus tantùm competat, dicitur
facultas, & consequenter priuilegium communi-
cari. Ex quo fit, cùm in Adnotationibus prohi-
betur vsus priuilegij, non esse intelligendum con-
cedi quidem priuilegium, sed vsum moderatum,
vt aliqui nimis subtiliter cogitarunt, de quo infe-
riùs. Hac facultate vti poterunt Prouinciales, & reli-
qui Superiores de illorum licentia. Ita verb. Benedictio.
Vbi dubitari potest, an si superioribus talis facul-
tas concedi à Prouincialibus soleat, intelligenda
sit concessa, etiamsi specialis petitio, aut volun-
taria concessio non præcesserit. Et videtur affir-<marginalia>Circa Be-|nedictiones|peculiaris|difficultas.</marginalia>
matiuè respondendum, si præsertim casus vrgeat,
juxta dicta num. præced. & etiam 173. & prętereà,
quia cùm aliquid confertur, id existimandum est
conferri, sine quo officium aut munus nequit
commodè expediri: juxta L. Penultimam. D. de
vsurar. & L. Quicumque. §. Si ei quem. D. Institut.
action. vbi Doctores. Et in Cap. Prætereà, de te-
stibus, vbi Aretinus. Si præsertim ita habeat
consuetudo, secundùm quam est communiter
judicandum: & ad inducendum sufficere vnum
actum probant Textus & Doctores, quos addu-
cit Marius Antoninus Lib. 1. variarum. Resol. 103.
numer. 4. vt scilicet solitum dici possit, & vt vnus
actus non sufficiat, sat certè erunt plures, de qui-
bus non extat circa præsentem casum dubitatio.
Si præsertim antecessor in officio talem faculta-
tem habuerit: tunc enim successorem eâ carere,
ipsi esset indecorum: & ita non est tale aliquid
de superiorum, à quibus hoc pendet, voluntate
præsumendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>177</absatz-nummer> Hac vti possunt Prouinciales, & ij, quibus<marginalia>Circa com-|positionem|formula, &|difficultas|circa illā.</marginalia>
ipsi eam commiserint. Nullus tamen vtetur in ijs locis,
in quibus Episcopi resident, nisi Prouincialis ipse in casu
aliquo particulari eâ vtendum judicaret. Eius tamen
facultatis vsum ea conditione concedimus, dummodò
Nostri nihil vnquam eiusmodi bonorum in proprium
aut Societatis vsum conuertere poßint. Sic verb. Com-
positio, §. 1. Hic etiam negato vsu facultas est in-
telligenda denegata: vnde actus compositionis
non solùm erit illicitus, sed nullus. Videri autem
alicui posset oppositum non carere fundamento:
nam cùm in sequentibus dicatur vsum facultatis
eâ conditione concedi, de qua ibi: hoc circa
priorem casum non inuenitur adiectum. Con-
ditionis enim defectus actum reddit nullum, vt
communiter Doctores tenent Iuris dispositio-
nes secuti. Cùm ergo ea conditio circa prius
omissa fuerit, quia non ita visum est puritati in
modo procedendi contrarium, quâ debet mini-
steria Societatis exerceri; aliter videtur judican-
dum. Est hoc non inuerosimile, sed quod dixi-
mus, præferendum, quia interpretatio dicta con-
formis est similibus alijs formulis, quas ita est
communis vsus Societatis amplexus.</P>
<P>  <absatz-nummer>178</absatz-nummer> Hac vti possunt omnes Superiores. Sic<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0058.jpg/>
@@1@<SE58>De communicat. Religiosorum necessaria in Societ. 47
<duolan 2><-P>verb. Dispensatio §. 2. vbi de dispensatione agitur<marginalia>Concessio|vsûs idem|quod facul-|tas.</marginalia>
in ieiuniis circa Neophytos Brasiliæ. Ex eâ con-
stat concessionem vsus, & facultatem, seu priuile-
gium pro eodem vsurpari. Nam in prædicto §.
sic dicitur: Qui omnimodam facultatem habeant;
& tamen Adnotatio sic habet, vt vidimus. Eodem
verb. §. 3. sic: Hæc conceditur omnibus superioribus,
& quibus ipsi eam communicauerint. Nemo tamen eâ
vtetur, nisi admonito P&#x0153;nitente, vt, si coniugi super-
uiuat, votum seruet. Hîc aliter de vsu pronuntian-<marginalia>Aliquando|aliter, &|quòd defe-|ctus in In-|structione|actum non|reddat nul-|lum. Vbi|spectaliter|de dispen-|satione in|voto.</marginalia>
dum: licèt enim quis P&#x0153;nitentem non admo-
neat, dispensatio stabit: quia Adnotatio tan-
tùm habet vim instructionis. Et quando tales
sunt, actuum inualiditatem non inducunt, vt post
P. Menachum docet P. Quintana Tomo 2. Tract.
5. singul. 9. numer. 4. Quòd autem instructio tan-
tùm sit, ex eo constat, quia admonitio est quid
valde accidentarium ad dispensationem, & cuius
potest P&#x0153;nitens obliuisci, nec proptereà erit ir-
rita dispensatio. Potest etiam qui dispensat; ad-
monitionem per obliuionem omittere; quo euen-
tu stabit nihilominùs dispensatio. Iudicare item
potest P&#x0153;nitentem satis esse suæ obligationis
conscium, & ita non admonere; vbi & admo-
nitionis defectus nihil obstabit, etiamsi contingat
P&#x0153;nitentem non ita fuisse suæ conscium obli-
gationis, vti est Confessarius arbitratus.</P>
<P>  <absatz-nummer>179</absatz-nummer> Eiusdem verb. §. 4. sic habetur: Ad-<marginalia>Circa illud|admonitio|alia, sed|substantia-|lis, ex natu-|rali illius|obligatione.</marginalia>
monentur tamen Nostri à summo Pontifice, ne hac fa-
cultate vtantur, nisi vbi expedire existimauerint: super
quo eorum conscientiæ onerantur. Est illa circa vo-
tum Castitatis: & in talibus manifestum est ex
omissa formâ actûs nullitatem induci, quia est
circa obligationem voti, in quâ nec Pontifex ipse
potest sine caussa rationabili dispensare, vt tenent
communiter Doctores: & videri specialiter po-
test P. Thomas Sancius Lib. 4. Operis moralis, Cap.
45. numer. 3. Licèt ergo talis admonitio non<marginalia>Cur addita|à Pontifice.</marginalia>
extaret, obligatio, quæ ex jure naturali prouenit,
eadem prorsus instaret, & irritus esset omnino
actus dispensationis. Voluit autem sic admoni-
tos Pontifex, vt in rebus huiusmodi, quæ magni
momenti sunt, ministros redderet cautiores; ne,
dum aliquid se fecisse putauerint, nihil fecerint, &
absoluere cupientes, plus ligatos relinquant, qui
vt ligati non maneant, nullam sunt congruam
nacti rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>180</absatz-nummer> Hac vti possunt omnes Confessarij, quos Pro-<marginalia>Circa Con-|fessarios In-|dorum an|sit necessa-|ria Episco-|palis appro-|batio.</marginalia>
uinciales nominauerint, seruatis tamen requisitis à Con-
cilio Tridentino, vbi illud publicatum fuerit. Sic verb.
eodem, §. 5. vbi de matrimonijs infidelium est
sermo: & constat facultatem dispensandi con-
cedi, & tamen vsus tantùm verbis Adnotationis
indicatus. Quod autem ad requisita à Concilio
Tridentino additum, ea certè conditio à Paulo
III. qui prædictum priuilegium concessit, &
habetur in Bullâ, quæ incipit, licèt debitum, non
est adiecta, neque tunc erat Concilium Tri-
dentinum publicatum: à R. autem P. Generali
specialis erga Sedem Apostolicam obseruantiæ
gratia videtur apposita: cùm multorum senten-
tia sit ad Confessiones Indorum non esse neces-
sariam in Regularibus approbationem Episco-
porum. Pro quo varia Priuilegia adducit Fr.
Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessa-
rijs Indorum fol. 440. qui num. 20. & 21. id pro-
sequitur, & in fine adducit Venerabilem Mag.<-P>@@

<-P>Fr. Alfonsum à Veracruce, qui, cùm priùs sen-
tentiam dictam non solùm pro Confessarijs In-
dorum, sed generaliter tenuisset, jam morti pro-
ximus, sic ad marginem propriâ manu apposuit:
Verùm quia res maximi momenti est, & dato in foro<marginalia>Mag. à|Veracruce.</marginalia>
conscientiæ omnia priuilegia sint confirmata, ablata
omni restrictione Concilij Tridentini, quæ ad Confeßio-
nem non solùm forum interius respiciunt, sed etiam ex-
terius: præsentatio Confessorum pro antiquis Christia-
nis fieri debet, sicut Concilium præscribit. Hæc sunt
dicta re exactè consideratâ, quamuis aliquando contra-
rium apparuit. Sic ille, circa Confessiones Indo-
rum nullo scrupulo etiam proximus morti sti-
mulatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>181</absatz-nummer> His obstare videtur Breue Innocentij<marginalia>Ex Breui|Innocentij|X. difficul-|tas non|leuis, expe-|dita.</marginalia>
X. circa grauem controuersiam inter Patres So-
cietatis Prouinciæ Nouæ- Hispaniæ, & Episco-
pum Angelopolitanum, in quo sic habetur: Cen-
suit (Congregatio) prædictos Religiosos nequaquam
posse in ciuitate & di&#x0153;cesi Angelopolitanâ personarum
sæcularium Confeßiones audire sine approbatione Episco-
pi Di&#x0153;cesani. Dici enim potest prædictam decla-
rationem procedere de personis sæcularibus ab-
solutè & generaliter loquendo, non verò de In-
dis, qui non solent illis terminis designari. De-
inde, pro eodem facit Bulla Pij V. cuius virtute
talis facultas competit, & est in ordine 34. Tomo
2. Bullarij, in Breui prædicto ita declarari vt lo-
cum habere possit in locis, in quibus est defectus
Parochorum: ordinartè autem loquendo defe-
ctus Parochorum est: licèt enim vt Parochi
sufficientes sint solerti dispositione curetur, vix
fieri potest vt omnibus sibi commissis adsint, &
ij qui adsunt, parùm grati Indis esse solent, vnde
difficillimè adduci possunt, vt illis integrè confi-
teantur. Defectus ergo est aut omnimodus, aut
formalis, quidquid de materiali præsentiâ sit. Præ-
tereà, licèt reuerà ita sit à Sacra Congregatione
decretum, & auctoritate Sanctissimi confirma-
tum, id contra vnam est tantùm Prouinciam pro-
nuntiatum: & acta inter alios alicui nocere ne-
queunt eo non citato, iuxta Auctores, quos ad-
ducit Marius Antoninus Lib. 1. variarum. Resolut.
82. num. 9. Præterquàm quòd iuxta aliquos dici
potest dispositionem dictam in foro externo
procedere; cùm tamen Bulla Pij V. pro solo
interno suffragetur: & hoc Religiosos debere
esse contentos, vt Indorum saluti meliùs consu-
latur. Quæ quidem verosimiliter dicta sint, de-<marginalia>Magis ge-|nuina ex-|plicatio.</marginalia>
cretorio iudicio ijs, ad quos illud pertinet, reser-
uato. Quamquàm id, quod de seruandis à Con-
cilio requisitis dicitur, non debeat necessariò ad
appobationem Episcopalem trahi, sed ad ritus in
matrimonij celebratione: quæ explicatio videtur
magis genuina.</P>
<P>  <absatz-nummer>182</absatz-nummer> Verb. Ecclesia, circa erectionem Eccle-<marginalia>Circa con-|sulendum|Generalem|in erectione|Ecclesiar&#x0169;,|&c.</marginalia>
siarum, hospitalium, aut aliorum piorum loco-
rum, si Societatis futura sint, aut eius superinten-
dentiæ subiecta, sic additur: Consulatur priùs Ge-
neralis. Vbi omissio consultationis per se loquen-
do graue peccatum est, quia dispositio circa præ-
dicta ad Generalem spectat, & ita est vsurpatio
alienæ iurisdictionis, ex quâ periculum subesse
potest, vt si erectis non annuat, illa destruantur,
aut sumptus magni erga illa reddantur inutiles.
Quia verò periculum esse in morâ potest, pro tali
articulo quę n. 173. & seqq. sunt dicta, succurrent.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0059.jpg/>
@@1@<SE59>48 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VII.
<duolan 2><P>  Verb. Indulgentia, §. 3. de communibus, cùm
quater in anno visitantibus Societatis Ecclesias in<marginalia>Circa In-|dulgentiā|specialem,|c&#x0169; notanda|animad-|uersione.</marginalia>
Brasiliâ, & Indiâ Orientali concedantur, addit
Gregorius XIII. In diebus tamen per Præpositum
Generalem designandis. Et concessionem hanc ad
Occidentalem Indiam extendendam, sicut & alias
similes, constat ex iis, quæ habentur verb. Gra-
tiarum communicatio, §. 1. de quo Nos suprà. Ad-
notatio autem sic habet: Designentur per Prouin-
cialem. Quod animaduersione dignum occurrit.
Cùm enim Pontifex dicat per Generalem desi-
gnandos, Generalis Prouincialibus id omnino
committit. Ex quo apparet illa etiam quæ Gene-
ralium sunt dispositioni commissa, aliis eum posse
committere: quia scilicet in eo non eligitur eius
industria, vt communiter Doctores tradunt, sed
modus gubernationis Societati proprius attendi-
tur, vt ab eo, quæ opportuna visa fuerint, attentâ
dispositione, descendant.</P>
<P>  <absatz-nummer>183</absatz-nummer> Verb. Matrimonium, §. vnico, sic addi-<marginalia>Circa di-|spensatione&#x0303;|in matri-|monijs con-|uersorum.</marginalia>
tum: Hac vti possunt Superiores, & ij, quibus ipsi eam
communicauerint: vt scilicet conuersi ad fidem
matrimonium inire possint, etiamsi coniuges in-
fideles habeant, quæ moneri nequeant, aut mo-
nitæ suam voluntatem opportunè declarare. Qui-
nam autem Superiorum nomine comprehen-
duntur, ex Compendij Præfatione constat, de
quo & jam diximus. Videtur autem communi-
catio minimè necessaria, quia immediatè fit con-
cessio Presbyteris Societatis, vt ex tenore constat,
cùm dicitur: In Angolâ, Æthiopâ, Brasiliâ, & alijs
Indicis regionibus, possunt eorumdem locorum Ordina-
rij, Parochi, & Presbyteri nostræ Societatis ad Confes-
siones audiendas ab eiusdem Societatis Superioribus ap-
probati, & ad dictas regiones pro tempore mißi, vel in
illis admißi, dispensare cum quibuscumque vtriusque sexus
fidelibus, &c. Solùm ergo requiritur approbatio
Superiorum Societatis ad Confessiones audien-
das, vt facultas præfata conueniat: communica-
tio ergo solâ approbatione fit, & ita Adnotatio
intelligenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>184</absatz-nummer> Et istæ quidem sunt formulæ omnes in<marginalia>Concludi-|tur negato|vsu facul-|tatem ne-|gatam.</marginalia>
Compendio repertæ: illa enim, per quam con-
cessio sit Prouincialibus, vel vsus permittitur, &
ijs, quibus ipsi communicauerint, sæpiùs occur-
rit. Cùm autem, vt vidimus, pro eodem suma-
tur vsum concedi, seu facultatem, fit ex eo actum
esse nullum, etiam cùm vsus prohibetur: vnde
discrimen illud de vsu negato, sed non facultate,
omnino est Generalium menti difformis. Ne-
que in Societatis sincero procedendi modo hu-
iusmodi sunt subtilitates probandæ; licèt verùm
sit occasiones illarum conuenienter resecandas.
Vnde cùm nescio quis obligationem eorum De-
cretor&#x0169; Congregationum generalium nullam es-
se contenderet, ex quibus Canones formati non
sunt, proptereà quòd in Præfatione dicantur Ca-
nones ad praxim pertinere, Præfatio illa jussu
R. P. Mutij expuncta est, ne aliis, adeò absurdæ
interpretationis ansam exhiberet. Sed occurrit
hoc loco</P>
<Z><A+1>Dubium speciale, & opportunum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>185</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X eo scilicet quòd priuilegia aliqua in<marginalia>Priuilegia|in Bullis|contenta,|& non in</marginalia>
Compendio Indico non extent, quæ
tamen in citatis Bullis Pauli, Vrbani, & Inno-<-P>@@

<-P>centij continentur. Circa illa autem nullæ ex-<marginalia>Compendio|quomodo|limitanda.</marginalia>
tant Adnotationes, sed à RR. PP. Generalibus
sine vlla sunt limitatione transmissæ. Licebitnè
ergo illarum absolutus vsus, vel Prouinciales il-
lum poterunt moderari, aut limitationes circa si-
milia in Compendio positæ, pro illis debent ap-
plicari?</P>
<P>  Respondeo primò, si priuilegia sint omnino<marginalia>Responsio 1.|de similibus|similes li-|mitationes|admittens,|cùm inno-|uantur.</marginalia>
eadem, quæ ab aliis fuerant Pontificibus, sed
cum temporis limitatione, concessa, eas circa illa
obseruandas limitationes, quæ in Compendio
habentur. Ideò namque priuilegia dicta in
Compendio apposita, etiamsi temporis lapsu
finita, quia spes innouationis inerat, & ita Ad-
notationes sunt adhibitæ circa vsum aliquando
futurum.</P>
<P>  <absatz-nummer>186</absatz-nummer> Respondeo secundò, si priuilegia non<marginalia>Respons. 2.|id negans|quando s&#x0169;t|diuersa.</marginalia>
sint eadem, etiamsi aliquomodo similia, vsus ab-
solutè licet, quia restrictio odiosa est, & ita de si-
mili ad simile non est facienda protensio. Vnde
neque in Compendio ipso similes Adnotationes
extant circa similia, vt patet ex Verb. Dispensa-
tio, §. 1. & 2. vbi circa ieiunia dispensationis fa-
cultas sine limitatione conceditur, quæ statim
circa eadem adhibetur. Item. Verb. Altare, §. 2.
nulla est Adnotatio extra Textum, & in eo dici-
tur Altaria priuilegiata per Superiores locorum
designanda. Adhibetur autem verb. Indulgentia,
circa communes in casu simili, de quo num. 182.
vbi Prouincialibus committitur Ecclesiarum de-
signatio. Prætereà, verb. Matrimonium, ea con-
ceditur Superioribus omnibus facultas, de quâ
num. 183. in re scilicet adeò graui: cùm tamen
circa alias in matrimonio dispensationes non ita
disponatur, vt videri potest verb. Dispensatio, §.
6. & 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>187</absatz-nummer> Respondeo tertiò, Prouinciales posse<marginalia>Respons. 3.|à Prouin-|cialibus|posse limi-|tari.</marginalia>
vsum priuilegiorum huiusmodi limitare. Id con-
stat ex Compendij communis Præfatione, de
quo dictum n. 164. concedendo inquam eorum
vsum cum limitatione, quæ fuerit visa conue-
niens. Et mens quidem RR. PP. Generalium
talis videtur in transmissione Bullarum: neque
enim pro illis minor est cautio necessaria, quàm
pro alijs, de quibus in Compendio agitur, aut
de viuæ vocis oraculis. Et ita habet praxis. Non
solùm ergo ad Prouinciales pertinet priuilegio-
rum aliàs concessorum limitatio, sed communi-
catio etiam cum limitatione. Non est autem hoc<marginalia>Oppositum|non inuero-|simile.</marginalia>
adeò certum, vt oppositum verisimilitudine sit
prorsus destitutum: nam licet Prouinciales pos-
sint limitare priuilegia, concessâ à Superiori po-
testate propter inconueniens in vsu deprehen-
sum; non tamen possunt pro arbitrio, vt est pla-
num: hoc ergo tantùm est quod illis in Præfa-
tione conceditur, non verò vt possint priuilegia
cum limitatione concedere, aut negare penitus
vsum à Generali concessum, vt videtur in iis, quæ
apud citatas Bullas extant, quibus aliæ aliorum
Pontificum pro temporum cursu succedunt.
Quod autem de mente Generalium dicitur, erunt
qui negant, quia si voluissent, expressissent, ex
notissimo Textu in Cap. Ad audientiam, de deci-<marginalia>Sed priori|stand&#x0169; re-|solutioni.</marginalia>
mis. Nihilominùs resolutio nostra penitus su-
stinenda, & oppositum in praxi potest facilè præ-
caueri, si Prouincialis, cùm Confessarios appro-
bat, vsum priuilegiorum prohibeat: ad hoc enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0060.jpg/>
@@1@<SE60>De communicat. priuilegiorum necessaria in Societate. 49
<duolan 2><-P>non est necessarium inconuenientia deprehendi,
quia id in Præfatione non dicitur, sed cùm expe-
dire iudicauerint. Licet ergo à Pontifice conces-
sa sint, talis limitatio vim habebit; vnde aduer-
sæ positioni nullum relinquitur fundamentum.</P>
<Z><A+1>Dubium aliud circa praxim
vtilißimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>188</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X Formulis adductis emergit, in qui-<marginalia>Superiores|finito offi-|cio an ha-|beant vs&#x0169;|facultat&#x0169;.</marginalia>
bus vidimus Prouincialibus, & Recto-
ribus, ac Superioribus aliis varia priuilegia conce-
di, siue facultatem ad vsum vel vsum simpliciter:
quod parum aut nihil refert ad præsens institu-
tum. An scilicet concessio prædicta talis sit, vt
etiam finito officio, facultatibus prædictis vti
possint, siue concessæ à R. P. Generali fuerint,
quales multæ in Compendiis reperiuntur, siue
ab aliis, qui ad id habuerint facultatem, vt in
eisdem Compendiis occurrit, dum dicitur con-
cedi Superioribus, & iis, quibus illi communi-
cauerint, nam & Prouinciales concedere illas
Superioribus localibus solent, attentâ eorum
dignitate.</P>
<P>  Circa quod vti certissimum statuendum est ea,<marginalia>De ijs, quæ|officio hæ-|rent, certa|decisio.</marginalia>
quæ ita ad officium spectant, vt exercitium illius
quâ tale est concernant, finito illo finiri. Sic e-
nim tenent Doctores omnes. Vnde facultas,
quæ concessa est Prouincialibus, & durare est
verosimile, vt in fine visitationis possint Indul-
gentiam plenariam concedere, in illis officio per-
functis non remanet, quia visitationi annexa est,
& sic de aliis. Sub expreßis nominibus locorum, &
non personarum, commißio emanauit. Cap. Quo-
niam Abbas, de officio Delegati. Vbi Scriben-
tes.</P>
<P>  <absatz-nummer>189</absatz-nummer> Si verò priuilegia talia sint, quæ offi-<marginalia>Circa alia|posse sibi|ea conce-|dere.</marginalia>
cio non hæreant, sed aliis communia esse pos-
sint, contingere potest vt Superiores illa sibi ip-
sis communicauerint: quod quidem facere posse
docent non contemnendi Scriptores, licet sint
qui negent apud Dianam Parte 10. Tract. 14.
Resolut. 25. & 64. & Parte 11. Tract. 8. Resolut.
54. & in primis id colligitur ex quampluribus,
quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius Lib.
8. de Matrimonio Disput. 3. num 7. & in Opere mo-
rali Lib. 4. Cap. 37. num. 45. & P. Palaus Tomo 1.
Tract. 3. Disput. 6. Puncto 7. §. 1. num. 2. asseren-
tes Prælatos Regulares posse directè secum di-<marginalia>Sicut &|dispensare|secum.</marginalia>
spensare in omnibus, in quibus cum aliis pos-
sunt. Et rationem eam inter alias afferunt, quòd
non debent esse peioris conditionis quàm alij,
quibus possunt dispensationis beneficia etiam
eorum officio finito, duratura concedere: quæ
in casu nostro pariter militat: cùm enim priui-
legia dicto modo concedere aliis possint, & sibi
pariter poterunt, ne pejori sint conditione futu-
ri, & finito officio alios videre suo beneficio
gaudentes, se autem illius penuriâ laborantes.
Quòd autem priuilegij concessio actus Superio-
ris sit, & nemo id habeat respectu suiipsius, in
dispensatione eamdem difficultatem habet, quia
dispensatio etiam est actus superioris potestatis:
quod ergo in ea pro solutione dicitur, priuile-
gij concessioni pariter applicandum. Et omnes
quidem difficultati debent respondere, quando-<-P>@@

<-P>quidem omnes fatentur posse Superiores dispe&#x0303;-
sare secum saltem indirectè: quod & de conces-
sione Indulgentiarum, communiter etiam Do-
ctores tradunt, paucis reclamantibus, de quo
idem P. Sancius suprà Disput. 3. num. 2. qui num.
6. benè expendit in dispensatione indirectâ eam-
dem difficultatem subesse. Est ergo simul & Su-
perior & inferior sub diuersis respectibus: Supe-
rior quidem quatenus conferendi facultatem ha-
bet: inferior, quatenus communem cum aliis
conditionem sortitur, quibus conferri gratia po-
test, & similem necessitatem patiens, aut vtili-
tatem similem experturus. Colligitur etiam
clarè ex P. Thoma Sancio Disput. 3. citata num. 6.
& 11. vbi ait Cap. Finale, de Institut. vbi deciditur<marginalia>Cap Fina-|le de In-|stitutione,|quomodo|non ob-|stet.</marginalia>
eum, qui conferre potest Beneficium, non pos-
se se ipsum instituere, ad solum casum ibi deci-
sum arctari, ex quo sequitur pro aliis licere, vbi
de jurisdictione voluntariâ agitur. Licet autem
ratio illius Textus videatur generalis, dum sic
dicitur: Cùm inter dantem & accipientem debeat es-
se distinctio personalis: illam ad eum casum etiam
limitandam ostendit, ex doctrina Abbatis, &
aliorum. Idem tenet P. Palaus suprà, & in spe-
cialibus terminis recentiores Docti, qui ad com-
probationem adducunt multorum Doctorum
sententiam affirmantium, eum, qui à testatore
relinquitur certa pecuniæ summa distribuenda
pauperibus, sibi ipsi posse partem applicare,
quam posset alteri, si in eo requisitæ concurrant
qualitates. Ratio autem præcipua jam est insi-
nuata: quia hoc nullibi inuenitur prohibitum, &
ex potestate secum directè dispensandi, vt jam
diximus, videtur manifestè deduci.</P>
<P>  <absatz-nummer>190</absatz-nummer> Plus difficultatis est, si Superior sibi<marginalia>Si ea sibi|non con-|cesserunt,|etiam esse|probabile|illis frui.</marginalia>
ipsi Priuilegia non communicauit; in quo euen-
tu finito officio, posse etiam illis frui tamquam
valde probabile proponit P. Ioannes Perez Me-
nacho Disput. 4. de Priuilegiis, Dub. 30. quia cùm
à R. P. Generali cum potestate conferendi aliis
communicantur, non sunt tantùm realia sed
personalia: neque enim tantùm intuitu mune-
ris, sed personæ etiam tribuuntur: siquidem de-
terioris conditionis eum non vult futurum quàm
sint alij, quibus gratias sibi concessas permanen-
ter impartiuit. Et quidem cùm personæ adeò di-
gnæ sint, & concessio fauorabilis, juxta com-
munem juris regulam debet ampliari. L. Benefi-
cium. D. de Constitut. Princip. & Cap. Olim, de ver-
borum significat. Quod roboratur ex Parochis, qui<marginalia>Ex Paro-|chis finito|officio id|roboratur.</marginalia>
eo ipso quòd tales sint, possunt generaliter Con-
fessiones audire, vt non requirant vlteriorem
approbationem, juxta dispositionem Concilij
Tridentini Seßione 23. Cap. 15. & hoc quidem
etiam finitio officio, illis competere quamplures
Doctores tenent, dum generaliter statuunt ap-
probatum simpliciter ab Episcopo sine restri-
ctione ad loca & tempora, aut personas, posse
vbique gentium tali approbatione gaudere, vt
videri potest apud Bassæum Verb. Confessarius 3.
numer. 11. quia cùm sit authentica sententia de
idoneitate, vbique ei suffragatur, nam & vbique
talis debet reputari. Parochus autem ita appro-
batus est: immò ampliori approbatione: cùm
non solùm idoneus ad audiendas Confessiones
simpliciter judicetur, sed etiam ad munus Pasto-
rale, & frequentiorem Sacramenti P&#x0153;nitentiæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0061.jpg/>
@@1@<SE61>50 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VIII.
<duolan 2><-P>administrationem ex justitiæ obligatione. Citat
etiam adductus Pater Theologos alios suppres-
so nomine in Additionibus 3. p. q. 8. artic. 5. vno
tantùm P. Martinez nominato. Licet ergo con-
trarium teneant communiter Doctores, vt vi-
deri potest apud P. Fagundez Lib. 7. in Secundum
Ecclesiæ Præceptum Cap. 2. num 38. Martinon Tom.
2. in 3. p. Disputat. 73. num. 33. & Bassæum su-
prà num. 10. Quia tamen probabile illud est, ad
probabilitatem positionis, de quâ loquimur,
non incongruè potest applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>191</absatz-nummer> Neque prædictis obstare debet id,<marginalia>Ex ordi-|natione,|iuxta quā|dispensandi|facultas|cum Supe-|rioribus|conceditur,|obiectio.</marginalia>
quod habetur in Ordinatione pro Prouincialibus Cap.
1. Ordinationum num. 22. vbi ita dicitur: Confes-
sarij Superiorum, absente Prouinciali, dispensare cum
illis possunt in cibis vetitis, horis Canonicis, irregula-
ritate, & similibus, eodem planè modo, quo Superio-
res cum suis subditis. Eademque erga Prouinciales sa-
cultas eius Consessario conceditur. Claudius. Quæ or-
dinatio cùm adeò generalis sit, & pro lege com-
muni proposita, non est opus ad Epistolam R. P.
Generalis, & testimonium P. Granadi recurre-
re, vt est apud P. Quintanam Tomo. 1. Tract. 3.
Singulari 24. num. 4. vbi concludit quòd Socius
Prouincialis, qui est eius ordinarius Confessa-
rius dispenset in prædictis cum ipso, haberi inter
Ordinationes à Septima Congregatione appro-
batas: quasi non etiam quod ad Superiores lo-
cales pertinet, ibidem habeatur. Ad quod dicen-<marginalia>Fit illi|satis.</marginalia>
dum à R. P. Generali assignari modum securum
ad habendam dispensationem, sed non vnicum:
neque enim eius intentionis fuit tot Doctorum
grauissimorum sententias à praxi Societatis ab-
legare.</P>
<P>  <absatz-nummer>192</absatz-nummer> Iuxta dicta ergo poteruntij, qui Su-<marginalia>Circa ali-|quorum|priuilegio-|rum vsum|notantur|nonnulla.</marginalia>
perioratu perfuncti sunt, sacras vestes, altaris
lintea, & Corporalia benedicere. Quod qui-
dem, dum iter faciunt, erit quandoque conue-
niens, immò & decoro ipsorum necessarium.
Cùm enim videant Indorum Parochi aliorum
Ordinum Religiosos, immò & hesternos Sacer-
dotes, juuenes, & inexpertos, benedictiones
istas priuilegij interuentu passim impertire; mi-
rari profectò poterunt viros in Societate gra-
uissimos, & sæpiùs Prælatos, impotentiam ad
hujusmodi functiones allegare. Quod quidem
ipsis non potest non indecorum accidere, quid-
quid circa impotentiam dictam excusationis per-
gant adhibere. Et similiter est in nonnullis aliis
discurrendum. Nec tamen ex hoc deducere<marginalia>Non rema-|nere facul-|tatem ab-|soluendi à|reseruatis.</marginalia>
quisquam debet, in eo, qui Superior fuit, re-
manere facultatem absoluendi à reseruatis, quia
talis facultas in Superioribus non habetur per
priuilegium, sed ratione officij. Quemadmo-
dum neque facultas remanet ad dandum & ac-
cipiendum, quam ipse forsan aliquibus cum a-
liqua generalitate concessit: quia & hæc ratio-
ne officij conuenit, & sic aliæ. Nec dici potest ex<marginalia>Satis fit|instantiæ.</marginalia>
eo fieri vt pejoris maneat conditionis, cùm ea
non possit, quæ possunt alij, quibus est ipse
facultatem dilargitus: ex quo Nos superiùs pro
permanentiâ priuilegiorum arguebamus. Nam
concessiones dictæ aduentu noui Superioris ces-
sant, ipso eas reuocante, juxta morem Socie-
tatis: de quo P. Quintanad. suprà Singulari 21.
num. 5. Quòd si concedat iterùm, non erit certè
illas iis, qui eas concesserant, negaturus. Quod<-P>@@

<-P>quidem circa priuilegia non ita accidit, quia illa
non à Superioribus localibus generaliter com-
municari solent, sed à Generali, vel Prouincia-
li, vnde non est ita facilis conditionis æqualitas.
Et quia etiamsi inæqualitas aliqua sequatur, ea
est officij naturam consequens, cùm Superiori
proprium, sit facultates concedere & licentias:
de priuilegiis autem diuersa est ratio, quia illa
iuxta qualitates personarum conferri æquissim&#x0169;
est, dignitate illarum attentâ, ex meritis sapien-
tiæ & probitatis. Nec de his plura, vt ad specia-
lia priuilegia gradum faciamus.</P>
<Z>DE PRIVILEGIIS INDORVM
CIRCA SACRAMENTA.
<A+2>CAPVT VIII.</A+2>
<A+1>De Priuilegiis circa Baptismum.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Onnulla circa illum discutienda succur-
runt, & pro ipsis occurrit</P>
<Z>DIFFICVLTAS PRIMA.</Z>
<negEZ><A+1>An quæuis neceßitas in Indis pro Bap-
tismi receptione sine solemnitate suffi-
ciat.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>193</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc extat Pij V. Gregorij XIII.<marginalia>Priuilegia|circa Ba-|ptismum.</marginalia>
& Vrbani VIII. concessio, de qua in
Compendio. Verb. Baptismus. Et in Bulla Vr-
bani, quæ incipit, Cùm sicut accepimus. Quia verò
temporalis fuit, si priuilegio est opus, ad aliud
recurrendum. Et P. Quintanad. Tomo 2. Tract.
6. Singulari 11. Verb. Baptismus. adducit Bullam
Leonis X. à se relatam Singulari 3. num. 7. vbi
relatio illius nulla. Adducit item Bullam Inno-
centij Quarti, quæ est non vigesima illius apud
Emmanuelem, vt ipse ait, sed 19. in qua sic lo-
quitur: Præsentium vobis auctoritate concedimus, vt<marginalia>Innocen-|tius IV.|quod con-|cedit ad|insontes|extenden-|dum.</marginalia>
in terris, quæ adhuc Sedis Apostolicæ magisterio non
intendunt, proponere verbum Dei &c. Et ipsos, seu
etiam alios conuerti ad vnitatem fidei cupientes, re-
cipere, baptizare, & aggregare Ecclesiæ filiis valeatis.
&c. Sic ille Prædicatoribus infidelium, hæreti-
corum, & schismaticorum. Vbi tamen dubium
circa infantes occurrit, quia concessio dicta de
solis videtur adultis procedere. Sed cùm fauora-
bile priuilegi&#x0169; sit, ad illos est etiam extende&#x0303;dum,
si quidquam speciale in hac parte concedit: illi
enim etiā dici possunt advnitatem fidei Christia-
næ conuerti, cùm è diaboli seruitute, & diuisio-
ne ab Ecclesiæ vnitate, in qua sunt ratione com-
munis talium gentium status, ad vnitatem Chri-
stianæ fidei, quam habitualiter recipiunt, con-
uertuntur. Pro quo facit doctrina Emmanuelis
Roderici Tomo 1. qq. regul. q. 31 art. 3. de Indiis<marginalia>Emma-|nuelis ac-|commoda-|ta doctri-|na.</marginalia>
loquentis: quòd licet in particulari nouiter con-
uersi dicantur, qui iam adulti sunt baptizati: ni-
hilominus in generabili cōsiderantibus illam no-
ui huius Orbis Ecclesiam in Deo adunatam, om-
nes & singuli illarum partium nouiter conuersi
apparebunt: quod fideli ministrorum Euange-
licorum apud eos laborantium testimonio com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0062.jpg/>
@@1@<SE62>De communicatione priuilegiorum necessaria in Societate 51
<duolan 2><-P>probatur: Hæc ille aliàs; & eidem concinens
Miranda in Manuali Tomo 1. quæst. 43. artic. 2.
§. Præter de quo & posteà: sed, vt dixi, caussæ
potest præsenti accommodari. Videtur autem in
prædicta concessione nihil haberi speciale ad in-
tentum, quia tantùm conceditur id, quod est ad
conuersionem necessarium, & illius præcipuum
fundamentum: baptizari inquam, conuerti cu-
pientes: circa modum autem nihil dicitur, vnde<marginalia>Quid In-|nocentius|concedat..</marginalia>
recepto Ecclesiæ mori videtur relinqui. Nihilo-
minùs rectè potest concessio dicta, cùm adeò
fauorabilis sit, & priuilegij aliquid contineat, ad
omnem modum extendi, qui ad conuersionem
conuenientior fuerit iudicatus: vnde & ad Ba-
ptismi collationem sine solemnitate, si id visum
fuerit expedire.</P>
<P>  <absatz-nummer>194</absatz-nummer> Adducitur etiam pro eodem Bulla A-<marginalia>Bulla A-|driani VI.|quod con-|cedat.</marginalia>
driani Sexti Ann. 1522. quæ dicitur Omnimoda,
in quâ ad petitionem Caroli V. Imperatoris, &
Hispaniarum Regis, concessit vt Prælati Ordinum
Mendicantium, & alij, quibus ipsi de Fratribus suis in
Indiis commorantibus, duxerint committendum, tam
quoad Fratres suos, & alios cuiuscumque Ordinis, qui
fuerint ad conuersionis opus deputati, ac super Indos ad
fidem Christi conuersos, quàm etiam ad alios Christicolas
ad dictum opus eosdem comitantes, omnimodam aucto-
ritatem Apostolicam, tantam, quantam ipsi, & per eos
deputati de Fratribus suis, iudicauerint opportunam
& expedientem pro conuersione Indorum, & manu-
tentione, ac profectu illorum in fide Catholica, & o-
bedientia Romanæ Ecclesiæ. Quod priuilegium quo-
ad forum conscientiæ non esse reuocatum affir-
mat Emmanuel Rodericus suprà. quæst. 20. art.
9. in fine. Et quoad vtrumque forum vim suam
retinere asserit Fr. Ioannes Baptista in Animad-
uersionibus pro Confessariis Indorum fol. 125. pag. 1.
de quo aliàs, Iuxta illud ergo licebit baptizare
Indos Religiosis priuilegiatis, prout opportunum
iudicauerint. Sed difficultas proposita locum ad-
huc obtinet, an scilicet quæuis necessitas debeat
sufficiens iudicari. Refertur item Vrbani Octaui
concessio: sed illa etsi iterata fuerit Pauli V. gra-
tia, iam ante annos aliquot expirauit, vt reco-
gnoscit generaliter de illius Pontificis concessio-
nibus ipse Pater Quintana. Singulari 3. licet Sin-
gulari 2. num. 4. vbi tenorem concessionis addu-
cit, nullam temporis limitationem adhibeat, scri-
bentium incuriâ. Sunt etiam priuilegia Pauli
Tertij, & Pij V. de quibus dictus Fr. Emma-<marginalia>Priuilegia|alia.</marginalia>
nuel Artic. 3. citato, vt in omnibus Monasteriis Ordi-
num, vel extra illa, in locis ipsarum partium ipsis de-
putatis, poßint Religiosi baptizare. Vbi de gradu ne-
cessitatis nihil, vt solemnitas possit prætermitti.
Pro quo</P>
<P>  <absatz-nummer>195</absatz-nummer> Dico Primò. Quælibet necessitas, quæ<marginalia>Assertio 1.|Quamlibet|rationabi-|lem necessi-|tatem suf-|ficere.</marginalia>
verosimiliter videatur vrgere, sufficiens est vt In-
di possint sine solemnitate baptizari. Id constat
ex adductis priuilegiis; cùm enim facultatem in
ordine ad hoc concedant absolutè loquendo ita,
debet profectò intelligi, vt numer. 193. diceba-
mus. Et priuilegio illo Innocentij Quarti non
fruuntur Religiosi, Sed quicumque alij conuer-
sioni Indorum deputati, quales sunt Indorum
Parochi, & ad titulum Indorum etiam ordinati,
quamuis Parochi non sint.</P>
<P>  <absatz-nummer>196</absatz-nummer> Dico secundò. Etiam sine priuilegio<marginalia>Assertio 2.|Id sine pri-</marginalia>
aliquo baptizari Indi sine solemnitate possint,<-P>@@

<-P>necessitate qualibet occurrente, quæ talis in aliis<marginalia>uilegio li-|cere.</marginalia>
non sufficiens haberetur. Probatur. Quia minùs
aliquid pro ipsis exigitur, iuxta dicta, & præ-
tereà periculum esse potest, si baptismus pro in-
fantibus differatur, ob socordiam matrum eos
suffocantium inter dormiendum, aut verentium,
si semel repulsæ, eos iterùm ministris sacris præ-
sentare, etiamsi morbo videant laborantes, de
cuius vi ferre iudicium nequeunt: vel si morien-
tes videant, iam fortè Baptismi opportunitas, ob
Ministri defectum, auolauit. Quia verò etiam re-
spectu adultorum tale aliquid potest accidere,
circa illos similiter est philosophandum. Pro quo
faciunt quæ habet P. Quintanad. Tomo. 1. Tract.
1. Singulari 20. num. 3. Quod ergo Pontifices
in concessionibus pro Societate adductis dicunt,
posse scilicet Nostros extra Ecclesias, & sine consue-<marginalia>Pontificum|mens.</marginalia>
tis cæremoniis, quando ipsi iudicabunt ad maius Dei ob-
sequium fore: quoad hæc non habet rationem
temporalis concessionis; quando scilicet necessi-
tas exigit, talis prudenter iudicata, sed absolu-
lutæ declarationis, quæ quidem eatenus tantùm
esse temporalis potest, quatenus statim additur:
Propter paucitatem operariorum, & incommoditates,
quæ se offerunt: hæc enim ad necessitatem non
videntur pertinere. Quamquàm & rationes illæ
tales sint, vt sufficere etiam ad prædictum effe-
ctum possint. Quis enim dubitet propter pauci-
tatem operariorum, & incommoditates occur-
rentes, posse Baptismum sine ordinariis solem-
nitatibus ministrari? Solemnitates enim acciden-
tia quædam sunt, sine quibus stare tota substan-
tia & Baptismi effectus possunt: vnde propter
eas non debet periculo amissionis exponi: quod
sanè contingeret, si paucitate operariorum exi-
stente, circa cæremonias nimis occuparentur:
tunc enim non posset omnibus satisfieri, & ita
substantia propter accidentia relicta, in maxi-
mum plurium damnum redundaret. Quod item
accideret si incommoditatibus se offerentibus,
circa cæremonias esset insistendum, defatiga-
tio enim operarios breui consumeret, vel ad
animarum salutem vix relinqueret efficaces.
Vnde existimare quis posset concessionem di-
ctam ob sedandos aliquorum scrupulos à Se-
de Apostolicâ prodiisse: nisi huic cogitatio-
ni obstaret fuisse illam temporalem, & breuioris<marginalia>Concessio|quomodo|temporalis.</marginalia>
æui quàm aliæ: ad decennium enim à Pio V.
& Gregorio XIII. solùm facta reperitur: licet
ab Vrbano decennium fuerit duplicatum: quæ
enim tales sunt, videntur futuræ perpetuæ. Ni-
hilominùs vt temporalis esset, rationem aliquam
potuerunt habere Pontifices, vt scilicet cura pe-
tendi illam, in ministerio tanto operarios red-
deret attentiores. Verùm Pontifices alij circa
hoc liberaliores, Operariorum labores hac vo-
luerunt indulgentiâ munerari, & Indorum salu-
ti abundantiùs subuenire. Omnes tamen piè,
sanctè, & prudenter, in suis sensibus abunda-
runt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0063.jpg/>
@@1@<SE63>52 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VIII.
<duolan 2><Z>DIFFICVLTAS II.</Z>
<negEZ><A+1>An alij præter Parochos sine eorum li-
centiâ possint Indos solemniter bapti-
zare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>197</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ffirmant Emmanuel Rodericus Tomo<marginalia>Posse Reli-|giosos sole&#x0303;-|niter bapti-|zare sine li-|centia Pa-|rochorum,|qui, &|qualiter|probent.</marginalia>
1. qq. regular. q. 31. art. 3. Fr. Ioannes
Baptista in Animaduersionibus pro Indorum Confessa-
rijs, fol. 199. pag. 2. num. 40. P.  Quintanad. Tomo
2. Tractat. 6. singulari 11. ob priuilegia Pauli III.
à Pio V. confirmata, de quo num. 194.  Addit
Fr. Emmanuel, quem Fr. Ioannes Baptista ferè
semper ad verbum referre, & transcribere solitus,
& sequitur etiam Miranda suprà, & art. 5. §. Se-
cundo dico, quòd Fratres solùm debent baptizare
in Ecclesiis Monasteriorum sui Ordinis, in quibus
habitant, etiam in ciuitatibus seu oppidis Hispa-
norum, vt fit Mexici, & in locis, quæ habent de
visita, vt vocant. Nam indecens esset quod Sacra-
mentum, quod tantas cæremonias & solemnitates
publicas petit, administraretur in alienâ Parochiâ
sine licentiâ proprij Parochi, quia sic confunde-
retur Ecclesiasticus ordo contra Sacros Canones
Cap. Perennis 11. q. 1. Quòd si Papa particula-
riter non exprimit in concessione, nullo modo
debere intelligi, vel deduci ex concessione gene-
rali, vt est concessio Pauli III. numquam enim
Papa in generali concessione visus est alicui
præiudicare. Et addit non esse dubium quòd
in Ecclesiis Fratrum supradictis possit fieri Ba-
ptismus; aliàs concessio Pauli III. suum effe-
ctum non consequeretur. In quibus etiam ba-
ptizare possunt Indos aliorum populorum, siue
Clericorum, siue alterius Ordinis: quia sic fa-
ctum fuit à principio in his Prouinciis, vt con-
stat ex testimonio virorum grauium, qui ex illis
partibus in Europam remearunt. Hæc omnia
dictus Fr. Emmanuel. Quibus non obstanti-
bus</P>
<P>  <absatz-nummer>198</absatz-nummer> Dico primò. Vbi Parochi sunt, quo-<marginalia>Assertio 1.|id negans,|vbi sunt|proprij Pa-|rochi.</marginalia>
rum curæ Indorum populi sunt commissi, ne-
queunt Religiosi sine speciali eorum licentia, aut
eorum, qui concedere illam iure possunt, Batis-
mum solemni ritu conferre. Sic P. Suarez Tomo
4. de Religione, Tractat. 10 Lib. 9. Cap. 4. num. 6. P.
Escobar de Mendoza Tomo 2. Problematum mo-
ralium, Lib. 11. n. 388. & alij. Id probo; quia si-
ne priuilegio id facere graue peccatum est, quan-
doquidem vsurpati est Pastoralis officij in re ad-
modùm graui: vnde etiam à proprio Parocho
nequit Baptismus sine solemnitate conferri extra
casum necessitatis, vt cum Dominico Soto, &
communi Doctorum fatetur Emmanuel suprà, &
Miranda de Indiis loquens Art. 3. §. Extra casum:
pro quo & videri potest P. Suarez Tomo 3. in 3. p.
Disp. 31. Sect. 5. §. Tertium Caput, qui vt certum id
proponit. Atqui vt sic fieri debeat, priuilegium
non extat: ergo nequit absolutè fieri. Maior iam
constat, & Minor ostenditur: Quia priuilegia,
quæ suffragari poterant, ea sunt, de quibus dictum
num. 193. & 194. illa autem non suffragantur,
quia circa casum, de quo loquimur, non dispo-
nunt. Ostendatur enim vbinam concedant
Pontifices, quòd Parochis populorum extanti-<-P>@@

<-P>bus, Religiosi queant eorum Parochianos solem-
niter baptizare. Nullibi certè hoc reperietur, sed
generales quædam concessiones, quæ cum præ-
iudicio tertij intelligendæ non sunt, iuxta doctri-
nam communiter receptam, & ex quâ arguit ci-
tatus Emmanuel ad probandum Religiosos non
posse in alienâ Ecclesiâ solemniter baptizare, vt
vidimus num. præced. & ille quidem concessioni
Pauli III. à Pio V. confirmatæ præsertim inni-<marginalia>Verba pri-|uilegij Pij|V.</marginalia>
titur, propter verba illa: Vt in omnibus Monasterijs
Ordinum, vel extra illa, in locis ipsarum partium ipsis
deputatis poßint Religiosi baptizare. Sed certè non
vrgent, quia ibi de Parochis est sermo: ad instan-
tiam enim Philippi II. dictus Pontifex conces-
sit vt in partibus Indiarum parochorum possent
officium exercere: & talis quidem cura in Mo-
nasteriis sustineri potest, si sic Patrono arrideat,
aut in locis aliis, vt communiter accidit, dum
Indorum populis Religiosi Parochi deputan-
tur. Non ergo ex dicta positione potest elici
idem esse de non Parochis accipiendum. Vnde
Bullam dictam quatenus non videtur id reuo-
care, quod ante huiusmodi deputationem ad Pa-
rochialem curam in vsu erat, tantùm habere lo-
cum in locis vbi est defectus Parochorum, de-
clarauit Innocentius X. in Breui circa contro-
uersias cum Episcopo Angelopolitano, de<marginalia>Breue In-|nocentij X.|vt conferat|ad intent&#x0169;.</marginalia>
quo numer. 181. & licet, vt ibidem diximus,
Breue illud non videatur generalem decisionem
continere, sed quæ tantùm controuersiæ par-
tes attingat, quod nec scimus hucusque fuisse
executioni mandatum, nam supplicatum de eo,
& Audientia Mexicana circa hoc est interpel-
lata. Nihilominùs circa casum præsentem mul-
tùm videtur habere momenti, quia decisio ge-
neralis est, & cum Regularibus absolutè lo-
quitur. Et vt circa alia sustineri responsio illa
possit, non tamen circa Baptismi solemnitatem,
quia necessaria non est talis facultas ad fidei
propagationem, vbi Parochi designati sunt;
sicut esse potest pro Baptismo non solemni,
ob rationes adductas numer. 196. & pro Sacra-
mento P&#x0153;nitentiæ. Quod autem citato numer.
181. dicebatur circa Parochorum defectum,
semper scilicet illum occurrere, in caussâ præ-
senti non habet locum: nam ad baptizandum
solemniter talis defectus non est, neque Indi
suos Parochos ea in functione deuitant. Id au-
tem quod diximus certius est, si de baptismo
eorum agatur, qui ex parentibus fidelibus nati
sunt: circa adultos autem nouiter conuersos
probabilis est opposita assertio, quia illi Pa-
rochis non sunt subiecti, & ita eisdem, dum
baptizantur, nullum præiudicium generatur. Et
hoc sibi esse valde probabile affirmat P. Suarez
Cap. 4. citato, num. 7. licèt contrarium vti securius
amplectendum dicat num. 8. quando scilicet tales
conuersi intra di&#x0153;cesim aliquam degunt, eo e-
nim ipso ad curam Pastorum pertinent pro ea-
dem positorum. Et P. Suarium sequitur P. Esco-
bar suprà, num. 389. sicut & P. Palaum Parte 4.
Tractat. 19. P. 9. num. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>199</absatz-nummer> Dico secundò. Si consuetudo alicubi<marginalia>Assertio 2.|consuetudi-|nem circa|hoc vti pri-|uilegium|generaliter|extendi.</marginalia>
legitimè præscripta inueniatur, vt Religiosi fon-
tem habeant baptismalem, cùm tamen Parochi
non sint, vt de Mexicana Prouincia affirmare vi-
dimus Fr. Ioannem Baptistam num. 197. posset<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0064.jpg/>
@@1@<SE64>De Priuilegijs circa Baptismum. 53
<duolan 2><-P>quidem illud alibi practicari, iuxta dicta n. 116.
ibi enim varia Pontificum priuilegia occurrent,
pro amplissimâ eorum communicatione. Habet
autem prædicta consuetudo rationem priuilegij
specialis, quatenus vel scientiam & patientiam
legislatoris importat, vel etiamsi eam ignoret,
eidem per dispositionem Iuris statuentis requisi-
ta consuetudinis, illi vim tribuit: vnde videtur
habere rationem specialis concessionis: quia con-<marginalia>Fauorabi-|lem ratione&#x0303;|priuilegij|habere.</marginalia>
suetudo in fauorabilibus nomine priuilegij venit,
vt ait P. Suarez Lib. 8. de Legibus, Cap. 7. num. 7. &
10. & alij, quos adducit P. Quintanad. Tractat. 5.
singular. 4. num. 8. Quod quidem est juxta com-
munem sententiam, quam cum multis tenet idem
P. Suarez Lib. 7. de Legibus, Cap. 13. num. 7. Vnde
perinde est acsi id, quod consuetudine habetur,<marginalia>Quis con-|sensus legi-|statoris ad|consuetudi-|nem sit sa-|tis.</marginalia>
legislator expressè concessisset. Et Doctores
hanc sententiam tenentes, de consuetudine lo-
quuntur circa ea, quæ jus Canonicum concer-
nunt, vnde & de Pontifice, illius auctore. Cap.
vlt. de Consuetudine: vbi duæ tantùm conditiones
ad consuetudinem Ecclesiasticam requiruntur,
quòd scilicet sit rationabilis, & legitimè præscripta.
Eo ergo ipso quòd Pontifex sic statuit, circa con-
suetudines omnes duabus illis qualitatibus præ-
ditas, censetur præbere consensum. Pro quo &
sunt quamplures alij, quos adducit Diana Parte
6. Tractat. 5. Resolut. 13. & videndi P. Thomas
Sancius Lib. 7. de Matrimonio, Disput. 4. num. 11. &
P. Palaus Tomo 1. Tractat. 3. Disputat. 3. Puncto 2.
§. 4. numer. 3. Quod quidem videtur specialem
vim habere, cùm consuetudo priuilegio inniti-
tur, quod sic ipsa interpretatur consuetudo.
Tunc enim non tam consuetudo, quàm priuile-
gium ipsum videtur præualere, quod sic esse in-
telligendum consuetudo firmauit, quæ optima
est legum interpres. Cap. Cùm dilectus, de con-
suetudine. Vnde Doctores quatuor modos in-<marginalia>Quatuor|modi inter-|pretationis|priuilegior&#x0169;|ex quibus|præcipuus|consuetudo.</marginalia>
terpretationis priuilegiorum esse dicunt, scilicet
ab ipso priuilegiante, per sententiam judicis, do-
ctrinaliter per Doctorum Consilia, & per con-
suetudinem. Et hanc maximè debere attendi,
etiam cùm agitur de iure tertij, obseruat Syluester
Verb. Priuilegium, num. 3. & pro eo adducit Cap.
Cùm dilectio, de Consanguinit. Vbi tamen de in-<marginalia>Cap. Cùm|dilectio,</marginalia>
terpretatione priuilegij non est sermo, sed legis
consanguinitatis gradus, quibus matrimonium
impeditur statuentis, circa quos Pontifex ait re-
ceptæ esse consuetudini deferendum. Argui er-
go ex eo pro priuilegio licet, quatenus est priuata<marginalia>de consan-|guinit. vt|conferat ad|intentum.</marginalia>
lex, & ita more legis interpretationem habitu-
rum. Quod quidem licet probabile sit, non ta-
men videtur ad praxim adducendum, quia neque
necessarium est pro conuersione Indorum pro-
mouenda, & litibus occasionem præstat inter Re-
ligiosos ac Prælatos sæculares, quas oportet pe-
nitus amputari. Et quidem in Peruuio, & adia-
centibus Prouincijs talis consuetudo non extat,
neque permittuntur Religiosi fontem Baptisma-
lem habere, etiam pro mancipiorum filijs, & ad-
scriptitijs seruis, vulgò Ianaconas, & quod in non-
nullis partibus circa hoc fuerat introductum,
Prælatis & Patrono agentibus, est prorsus abro-
gatum. Pro quo & est Decretum Concilij Ter-<marginalia>Concilij|Limensis|Decretum.</marginalia>
tij Limensis Actor. 2. Cap. 12. vbi sic habetur:
Regularibus, præterquàm in Indorum oppidis, vbi Pa-
rochorum munus exercent, Baptisteria habere, aut præ-<-P>@@

<-P>ter neceßitatem baptizare, aut matrimonia copulare,
sacri Canones prohibent. Id ita fieri hæc sancta Syno-
dus valdè commendat; ne scandala in Ecclesiâ ab ijs
fiant, quos maximè oportet exemplo humilitatis alijs
præstare. Hæc Concilium: non jubens suæ juris-
dictionis conscium, sed commendans ob scan-
dalorum experientiam: vnde nihil contra priuile-
gia pronuntiatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>200</absatz-nummer> Dico tertiò. Virtute priuilegij Inno-<marginalia>Assertio 3.|vbi non ad|sunt Paro-|chi, licet so-|lemnitas|Baptisma-|lis.</marginalia>
centij IV. de quo num. 193. quicumque Euan-
gelici ministri, etiamsi Religiosi non sint, in par-
tibus vbi Parochi non sunt, possunt solemniter
baptizare. Sic citati pro Assert. 1. licèt priuilegij
præfati non meminerint in speciali. Et constat ex
tenore Bullæ, quia generalis ad omnes est: &
licet solemnitas non videatur necessaria, potest
tamen ad effectum auctorizandi Sacramentum
conferre, vt sublimem de illo conceptum, qui
conuertuntur, efforment. Quòd si aliquid desit
ex iis, quæ Ecclesiasticâ lege requiruntur, non
ideò est illicitum cum alijs ipsum ministrare: si
enim non est illicitum sine omnibus, quæ ad so-
lemnitatem spectant, neque erit sine aliquibus;
quia cui licet id quod plus est, licet etiam quod
est minus, ex Regulis Iuris in Sexto: quando sci-
licet plus & minus in eodem genere sunt, & præ-
sertim quando vnum est pars, vel quasi pars, vt di-
ctum aliàs: & hîc est cernere, vbi id, quod non
suppetit, solemnitatis totalis portio est.</P>
<Z>DIFFICVLTAS III.</Z>
<negEZ><A+1>An pro filijs Regulorum apud Indos extet
aliquod priuilegium circa Baptismum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>201</absatz-nummer> <INI2>B</INI2>Aptismum in Ecclesiâ debere conferri,
quando solemniter ministratur, com-<marginalia>Obligatio|baptizandi|solemniter|in Ecclesiâ|sub morta-|li.</marginalia>
munis omnium sententia est, qui oppositum sine
mortalis peccati reatu fieri non posse determi-
nant. Pro quo est Decretum Clementis V. in
Concilio Viennensi, & habetur in Clement. 1. de
Baptismo, qui ab hac generali obligatione Regum
ac Principum filios exemit. Quod autem non
Principum quorumlibet, sed magnorum esse de-
beant, exposuit Paulus V. in Rituali circa Sacra-
menti huius administrationem. In explicando
autem quinam Principes, aut magni sint Prin-<marginalia>Principum|nomine qui|veniant in|exceptione,|iuxta noua|opinionem.</marginalia>
cipes dicendi, diuersa sunt scribentium placi-
ta, vt videri potest apud P. Quintanam Tomo
1. Tractat. 1. singular. 21. vbi ipse iuxta pro-
priam sententiam statuit omnes filios ac nepotes
Ducum, Marchionum, Comitum, & Vasallos
habentium, qui Tituli dici solent, Vice-Regum,
Oratorum Regiorum, & Pontificis, Præsidis
Regij Senatus, & fortè aliorum, vt Ordinum,
Indiarum, Belli, & Iustitiæ, dum hoc munere ac
familiæ splendore fruuntur, ac iis similes, eo no-
mine comprehendi non esse improbabile. Et
quod ad nepotes attinet, ex nonnullis auctorita-
tibus ostendit filiorum nomine comprehensos.
Iuxta hæc ergo existimare quis posset filios Re-
gulorum apud Indos, qui scilicet gubernatores
Prouinciarum sunt, & etiam qui in oppidis
pro potentatibus habentur, iuxta gentis mo-
rem, eodem posse priuilegio gaudere. Vi-
dentur enim illi potentatibus Hispaniæ, &
aliarum Christiani Orbis Prouinciarum respon-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0065.jpg/>
@@1@<SE65>54 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. VIII.
<duolan 2><-P>dere, vnde & de illis etiam idem probabiliter as-
serendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>202</absatz-nummer> Dico primò. Non videtur probabile<marginalia>Assertio 1.|illam roij-|ciens.</marginalia>
quòd nomine Principum illi veniant, quos du-
dum citatus Auctor enumerat. Id constat; quia
sine vllo solido fundamento profertur. Et qui-
dem Clemens V. Regum & Principum filios ex-
pressit, cùm satis esset Principes nominasse. Pau-
lus V. magnos Principes tantùm excipiendos
voluit. Quis autem dicat Titularem quemlibet
aut vasallorum dominum esse Principem Regi
similem, aut magnum Principem? Id quod de
Senatuum Regiorum Præsidibus pariter est di-
cendum: contra omnem enim stylum est vt tales
dicantur absolutè Principes, & multò minùs ma-
gni Principes. Vnde neque illi, qui titulo Prin-
cipum specialiter præditi sunt, vt Melitensis,
Squillacensis, Asculitanus, & similes, in ordine
ad priuilegium dictum eo possunt titulo se tueri:
quia ratione illius non sunt maiores Titulatis a-
lijs, immò neque pares plurimis, vt est notum.
Licèt ergo priuilegium fauorabiliter exponen-<marginalia>Priuilegij|verba quā-|do in sensu|minùs pro-|prio accipi|debeant.</marginalia>
dum sit, & nomen non semper iuxta omnem pro-
prietatem accipiendum, vt Doctores tradunt: id
certè verum habet quando priuilegi&#x0169; nō est con-
tra ius commune; vel si contra illud est, in fauore&#x0303;
religionis cedit, aut negotium pietatis importat, vt
non semel dictum. Videatur Syluester n. 3. citato,
ex cōmuni doctrinâ locutus: pro quo & n. 199.
citatum Cap. Cùm Dilectus, adducit. Et vt stare
aliquomodo possit fauorabilis interpretatio, et-
iam quando priuilegium est contra ius commu-
ne; id certè stabit, vbi mens legislatoris non est
ex ipsius verbis comperta; quod tamen in præ-
senti accidit, vt ostendimus. Neque ex eo quòd
priuilegium dictum circa Sacramenti susceptio-
nem sit, per quod sic Religionis Christianæ pro-
fessio, & erga Deum & Ecclesiam pietas exerce-
tur, existimari debet caussam religionis aut pie-
tatis agi, quia non est circa substantiam ipsius Sa-
cramenti, & in bonum animæ suscipientis, aut
pro fide propagandâ: sed tantùm est conniuen-
tia quædam, & obseruantia Ecclesiæ erga Prin-
cipes, quos vult eâ in functione alijs inferioribus
anteferri, sicut & eisdem incensationem fieri in-
ter solemnia Missarum officia, & Euangelio-
rum librum osculandum deferri. Vnde Clemens
V. in citato Decreto his vsus verbis: Nisi Re-
gum, & Principum, quibus valet in hoc casu deferri.
Quòd autem id ad eum concedatur finem, vt
Christiani Princeps hac Ecclesiæ obseruantiâ
magis erga eam afficiantur, & sic rem Christia-
nam studiosè promouere pergant; valde quidem
remotum est, vt vix aliquod erit priuilegium,
quod eo modo non possit ad Religionem & pie-
tatem reuocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>203</absatz-nummer> Quòd autem ad nepotes, & ad filios<marginalia>Ad nepotes|& quosdā|alios inue-|ro similem|esse exten-|sionem.</marginalia>
etiam naturales etiam debeat extendi prædicta
concessio, inuerosimile prorsus apparet: licèt
enim aliquando nepotes nomine filiorum ve-
niant, id quidem est quando in illis eadem ex-
tat concessionis ratio, ex cuius extensione in-
conueniens nullum subsequatur: quod tamen
in præsenti non euenit: vt enim in filio singu-
laritas illa seruetur, dignitas & splendor patris in
caussâ est: quæ tamen in nepote potest non esse
talis, si videlicet pater valde imparis dignitatis ac<-P>@@

<-P>splendoris sit; vt in multis solet filijs accidere,
quos dicimus Secundones, qui à priuatis alijs equi-
tibus vix distant, & studijs aut militiæ à parenti-
bus addicuntur. Ex quo obuium est inconue-
niens immoderatæ extensionis, vt nobilis quisque
genus à Principibus se trahere dicat, & sic eius fi-
lios domi baptizandos, vnde Sacramenti tanti
reuerentia minuatur. Quoad nepotes autem ex
primogenitis diuersa est ratio, si & ipsi primoge-
niti sint; quia cum parentibus in dignitate innatâ
& familiæ splendore respondeant, iam & ipsi
Principes sunt, & Principum filij. Licèt ergo
demus omnes illos, circa quos contenditur, Prin-
cipum nomine censeri, non sequitur eorum tales
esse nepotes, qui debeant filiorum dicto priuile-
gio gaudere. Naturales autem filij, si eorum sint,<marginalia>Pro quibus|non legiti-|mis admit-|tatur.</marginalia>
de quibus Pontifices loquuntur, gaudebunt qui-
dem: nec solùm naturales, sed quicumque illi
fuerint, quia circa illos dispositio Pontificia cur-
rit, cùm verissimè Principum filij sint, & multo-
ties Principes supremos superiorem non reco-
gnoscentes, soleant superare. De illis autem, de
quibus id asseritur, inuerosimile prorsus apparere
dixi, quia de legitimis parùm asserui verosimile.
Si autem illud admittatur, quod à prædicto Au-
ctore profertur, naturales filij possunt ad con-
cessionis participationem admitti, ex benignâ in-
terpretatione, vt loquitur Syluester in Verb. Filij,
num. 29. Pro quo adducit Cap. Vnicum, 35. q. 7.
vbi de naturalibus verbum nullum. Et ita neque<marginalia>Pro quibus|& negetur.</marginalia>
de benignâ interpretatione. Bastardi autem non
ita: quia vt citato Capite habetur ex D. Augusti-
no in Quæstionibus super Leuiticum, Cap. 77. de in-<marginalia>D. August.</marginalia>
centuosis congressibus loquente: vt quicumque
ex eis nati fuerint, non reputentur filij, & nullo pa-
rentum jure succedant. Sic ibi. In filijs autem Re-
gum, & supremorum Principum alia videtur esse
ratio, vt jam diximus, quia illi possunt filiis gra-
dum excellentiæ supra vasallos omnes conferre,
quia suis quoad hoc legibus non tenentur: vnde
sicut legitimare aliorum filios possunt, ita & suis
excellentiam supra alios perhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>204</absatz-nummer> Dico secundò. Filiis Regulorum In-<marginalia>Filios Indi-|corum Re-|gulorum|priuilegio|dicto non|gaudere.</marginalia>
dicorum nequit priuilegium dictum applicari.
Constat ex dictis. Et quia licet illi supra alios
emineant, vasalli tamen Regis sunt, & eorum do-
mus, non palatia, sed indecora & inornata vt in-
plurimùm ædificia sunt, minimè opulentiorum
ciuium ædificijs conferenda: & neque vulgari sty-
lo illi vocantur Principes, licèt eorum aliqui Re-
giâ dicantur origine coruscare. Ex quibus liquet
omni esse fundamento destitutam eorum, (si<marginalia>Neque eo-|rum Com-|mendata-|riorum.</marginalia>
fortè plures sunt) persuasionem qui Commen-
datariorum Indicorum filios posse præfato pri-
uilegio frui, non sunt veriti pronuntiare. Hos
enim Indicos esse dicendos Principes asserebant,
respondentes Titulatis in Hispania, ne in regio-
nibus istis illud dicatur ornamentum deesse;
quod in regnis alijs constat abundare. Quo nihil
videtur potuisse ineptius cogitari. Quis enim
istos vnquam vocauit Principes, aut tales censuit,
cùm tamen Principum debeant esse filij priuile-
gio huiusmodi fruituri. Nec Vasallorum Do-
mini dici possunt, sicut Titulati Hispani: quia
licet Indi ipsis debeant tributa præstare, circa
illos tamen nullum dominatiuæ ius potestatis ex-
ercent: quandoquidem neque tributum ipsum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0066.jpg/>
@@1@<SE66>De Priuilegiis circa Confirmationem. 55
<duolan 2><-P>recuperare propriâ manu possunt, ad eorum
quamuis defensionem teneantur: vnde neque
Indi eorum possunt vasalli dici, sed solius Regis,
& ita cum dominis vasallorum in Hispaniâ ine-
ptè componuntur. Quòd autem Principes in In-
diis non sint, cautè dispositum, ne potentiâ, di-
uitiis, ac sublimi titulo gestientes, ad aliquid
contra fidem Regi debitam turbulentum adspi-
rent, aut conspirent, cui in remotis adeò parti-
bus facile non fuerit obstitisse.</P>
<Z><A+2>CAPVT IX.</A+2>
<A+1>De Priuilegiis circa Sacramentum
Confirmationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>205</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc primò dubitari potest an ex-<marginalia>Ministrum|Confirma-|tionis esse|non Epis-|copum posse|ex dispen-|satione A-|postolicâ.</marginalia>
tet priuilegium aliquod, virtute cu-
ius possint aliqui non Episcopi Sacramentum
huiusmodi ministrare. Et quod ad potestatem
attinet, negari nequit quin hoc possit simplici Sa-
cerdoti à Pontifice concedi: sic enim factum sæ-
piùs. Vnde Molfesius Tract. 4. Cap. 2. num. 27.
putat id esse de fide. In Concilio enim Florenti-
no postquàm ab Eugenio Quarto in Decreto
fidei dictum fuisset Episcopum esse ministrum
huius Sacramenti, sic habetur: Legitur autem ali-
quando per Apostolicæ Sedis dispensationem, ex ratio-<marginalia>Concilium|Florent.</marginalia>
nabili & vrgente admodum caussa simplicem Sacerdo-
tem Chrismate per Episcopum confecto hoc administras-
se Confirmationis Sacramentum. Sic Consilium ad
Diui Gregorij concessionem alludens, de quâ
Lib. 3. Registri. Epist. 26. & habetur in Cap. Per-
uenit 95. dist. Sed certè aliter sentiendum; non
inquam esse de fide, cùm graues Scriptores con-<marginalia>Non esse|de fide con-|tra Molfe-|sium.</marginalia>
trarium sentiant, vt affirmat P. Suarez Tomo 3. in
3. p. Disputat. 26. Sect. 2. §. Propter hæc, vbi ali-
quos adducit. Et alios P. Martinon infrà citan-
dus num 47. Neque credendum est illos apertè
contra fidei dogma censuisse. Vnde Scriptores,
licet communiter vt certum proponant, non eum
tamen certitudinis gradum, immò neque alium,
cuius oppositum grauem mereatur censuram, in
assertione tali recognoscunt. Quamuis P. Mar-
tinon Tomo 4. Disputat. 27. num. 50. Sic pronun-<marginalia>Sed valde|temerari&#x0169;|iuxta P.|Martinon.</marginalia>
tiet: dicere autem quòd tantus Pontifex, tantæ aucto-
ritatis, sanctitatis, & doctrinæ, in re tamen graui
errauerit, aut errandi periculo sese volens exposuerit,
post definitiones Antecessorum, Eusebij, & Melchiadis;
maximè cùm illius factum à Concilio Florentino satis
apertè, & à Tridentino tacitè approbetur, temerita-
tis magnæ videtur esse. Sic ille: qui approbatio-
nem tacitam Concilij Tridentini ex eo colligit,
quia Concilium Seßione 7. Can. 3. definit Mini-
strum ordinarium Confirmationis esse Episco-
pum: quo non obscurè significat Ministrum ex-
traordinarium esse alium posse: quod etiam ob-
seruat P. Suarez suprà §. Rationes, & alij Recen-
tiores communiter. Temeritatem etiam opposi-<marginalia>Et Patrem|Eseobar.</marginalia>
tæ assertionis agnoscit P. Escobar de Mendoza
Tomo 2. Problematum moralium. Lib. 12. num. 141.
Cardinalis Lugo in Respon. mor. Libr. 1. Dub. 6.
num. 2. contra Rosilium Legionensem, qui ve-
ritatem esse de fide contendit. Nec iam facto D.<marginalia>Dispensa-|tio Leonis|X.</marginalia>
Gregorij tantùm insistendum: nam & Leo X.<-P>@@

<-P>in Bullâ, quæ incipit, Aliàs felicis. Ann. 1521.
die 25. Aprilis, id apertè concessit Fratribus Mi-
noribus in terris infidelium. Videndus Cardin.
Lugo suprà num. 6. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>206</absatz-nummer> Præter hanc autem concessionem alias<marginalia>Ex Bulla|Adriani vt|colligi|queat se-|cundùm|P Quin-|tanam.</marginalia>
pro Indiis extare affirmat P. Quintanad. Tomo 1.
Tract. 2. Singulari 5. vbi adducit Bullam Adriani
Sexti, cuius verba dedimus num. 194. Cùm e-
nim concedat omnimodam auctoritatem Apo-
stolicam quantam Euangelici ministri expedien-
tem iudicauerint, ad Confirmationis Sacramen-
tum concessio videtur extendi, quia illud pro
Conuersorum stabiliendâ fide maximè est op-
portunum: vnde valde esse conueniens vt illius
administratio aliis præter Episcopos committa-
tur, censet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap.
18. num. 31. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 18.
pag. 662. Col. 2. Quia etiam Bulla Vrbani O-
ctaui pro Iaponia perstat sub Dat. Ann. 1633.
die 22. Februarij in quâ sic ille loquitur: Omnibus<marginalia>Et ex Bul-|la Vrbani|VIII. pro|Iaponia.</marginalia>
& singulis Christianis nunc in Iaponia existentibus,
& pro tempore futuris, vt à quibusuis Sacerdotibus, vt
suprà à Generalibus eorum illuc mißis, ac mittendis, quo-
rum copiam habere poterunt, Sacramenta (Ordinem ta-
men Episcopalem non requirentia) etiam Parochialia,
durante præsente rerum statu, suscipere licitè valeant,
concedimus pariter & indulgemus. Sic Pontifex: ex
cuius concessionis amplitudine colligit idem Pa-
ter Quintana Tomo 2. Tract. 6. Singulari 4. n. 8.
Religiosos posse Iaponiis Sacramentum Confir-
mationis ministrare, quia non requirit Ordinem
Episcopalem, iuxta plures Doctores, quos ab
aliis congestos ibidem allegat: cùm alios contrà
sentire, se scire affirmet, ex quibus refert P. Sua-
rium, Cardiñalem Bellarminum, Barbosam, P.
Layman, Acunnam, Torreblancam, & alios ci-
latos à Dom. Solorzano suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>207</absatz-nummer> Quod quidem non video quomodo<marginalia>In Aucte-|rum alle-|gatione|lapsus me-|moriæ in|prædicto|Auctore|notatus.</marginalia>
sine memoriæ lapsu dici potuerit: nam Docto-
res citati non negant ex commissione Pontificis
id stare posse; immò apertè id testantur, pro quo
ab eodem Tomo 1. Singulari illo 5. P. Suarius, Car-
dinalis Bellarminus, & P. Layman fuerant al-
legati. Nec debuit citationi Dom. Solorzani a-
liam adhibere fidem, quàm ipsius verba, & eo-
rum contextus euincunt: citato enim numer. 31.
sic ait: & licet dicta Bulla non concedat his Mißiona-<marginalia>Dom. So-|lorzanus|in sensu|legitimo|Auctores|adducit,|non benè à|citato Pa-|tre perpen-|sut$unclear.</marginalia>
riis administrationem Sacramentorum, quæ Ordinem
Episcopalem requirunt, quo in numero est Sacramen-
tum Confirmationis, vt in Cap. Ieiunium, de Consecrat.
dist. 3. & Tridentin. Seßione 7. de Confirmatione
Can. 3. cum latè traditis à Suarez, &c. Post quæ
sic subdit num. 32. Adhuc tamen ego censerem in
dictis expeditionibus ad Iaponios, & aliis remotis, vbi
Episcopi desunt, permittendum esse alicui ex Præ-
latis ipsorum Religiosorum, vt hoc Sacramentum Neo-
phytis bene in fide semel susceptâ imbutis ministrari
poßit. Ad dit in sequentibus Confirmationis fru-
ctus &n. 34. docet à simplici Sacerdote ex dele-
gatione Pontificis posse illam ministrari, pro
quo plures laudat Auctores, & inter eos Cardi-
nalem Bellarminum, Barbosam, & Acunnam,
quos pro Assertione priore retulerat, quòd sci-
licet Confirmatio Ordinem in Ministro Episco-
palem requirat. Quòd ergo ille, & ab eo citati
priùs illâ assertione contendunt, tabntùm est Cō-
firmationem Ordinem Episcopalem requirere,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0067.jpg/>
@@1@<SE67>56 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. IX.
<duolan 2><-P>quando ab illius est ordinario administranda
Ministro; non ita cùm ex delegatione. Iuxta
hunc ergo verbor&#x0169; sensum satis in isto Auctore
perspectum, citati ab eo debuerunt Auctores
intelligi, non in alio ab eorum mente prorsus
abhorrente. Addit dictus Pater, licet sub dubio,
numer. 5. concessionem dictam ad Indias Occi-
dentales posse ratione communicationis priuile-
giorum extendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>208</absatz-nummer> Dico primò. Virtute Bullæ Adriani<marginalia>Assertio 1.|Per Bullā|Adriani nō|licere ad-|ministrare|Confirma|tionem.</marginalia>
non licet Religiosis Sacramentum Confirmatio-
nis ministrare. Sic Cardinalis Lugo suprà num. 5.
Id probari potest primò. Quia ipse Adrianus cen-
suit hoc fieri non posse, vt patet ex iis, quæ do-
cet in 4. in materia de Confirmatione Artic. 3. Quo-
modo ergo concederet, quod concedi non pos-
se suis scriptis consignarat, & Orbi vniuerso red-
diderat manifestum? Secundò. Quia in conces-
sionibus huiusmodi, etiam amplissimis, ea quæ
Ordinem Episcopalem requirunt secundùm or-
dinarium administrandi modum, non veniunt,
nisi exprimantur. Pro quo est Bulla Innocentij
Quarti, de quâ n. 193. in quâ post multa alia E-
uangelicis Prædicatoribus concessa sic habet:
nec non alia facere, quæ ad augmentum Dominici no-
minis, & ampliationem Catholicæ fidei; ac reproba-<marginalia>Innocen-|tius IV.</marginalia>
tionem & irritationem illorum, qui sacris traditioni-
bus contradicunt: ficut pro loco & tempore videbitis
expedire. Sic illa. Vbi tamen aras benedicere non
permittit, sed solum vestes Sacerdotales, altaris
pallas, & Corporalia, vbi Catholicorum Epis-
coporum copia non habetur. Vnde nec confir-
mationis ministratio debet concessa reputari. In
concessione facultatum, quæ Episcopis India-
rum eas à Romanâ Sede petentibus, concedi so-
lent §. 28. sic habetur: Prædictas facultates com-<marginalia>Commu-|nicatio fa-|cultatum|pro Episco-|pis India-|rum.</marginalia>
municandi, non tamen illas, quæ requirunt Ordinem
Episcopalem, vel non sine sacrorum Oleorum vsu ex-
ercentur, Sacerdotibus idoneis, qui in eius di&#x0153;cesi la-
borabunt, & præsertim tempore sui obitus, vt Sede
vacante sit, qui poßit supplere, donec Sedes Apostolica
certior facta: quod quamprimùm fieri debebit, per De-
legatos, vel per vnum ex eis alio modo prouideat:
quibus Delegatis auctoritate Apostolicâ facultas concedi-
tur, Sede vacante, in casu neceßitatis, consecrandi Ca-
lices, Patenas, & Altaria portatilia sacris Oleis, ab E-
piscopo tamen benedictis. Sic Innocentius X. Ar-
chiepiscopo Limano, & eadem est talium con-
cessionum vsitata formula. In qua satis luculen-
ter apparet nolle Pontifices vt ea, quæ Ordinem
Episcopalem ordinariè requirunt, ab aliis, quàm
ab Episcopis conferantur, quæ tamen Pontifices
ipsi pro casibus necessitatis concedunt. Et cùm
Sede vacante manifestum sit necessitatem Con-
firmationis futuram, illius tamen administratio-
nem minimè sunt concedendam arbitrati. Non
ergo illa est Adriani concessione omnimoda cō-
prehensa.</P>
<P>  <absatz-nummer>209</absatz-nummer> Dico secundò. Virtute concessionis<marginalia>Assertio 2.|Non item|licere vir-|tute con-|cessionis|Leonis X.</marginalia>
Leonis X. non item licet quod virtute Bullæ A-
driani diximus non licere. Quod videtur mani-
festum: nam priuilegium illud personale fuit,
duobus scilicet Fratribus Minoribus, Ioanni
Clapion, & Francisco de Angelis concessum
quatuorque aliis designandis aut deputandis ad<marginalia>Vide tamen|infra. n.|385.</marginalia>
eorum vitam, vt constat ex verbis illis: Vobis, &
cuilibet vestrum, & ad vitam vestram à vobis qua-<-P>@@

<-P>tuor deputandis, vti, potiri, & gaudere, prout supe-
riùs explicatur, liberè & licitè valeatis, concedimus,
& indulgemus. Sic Pontifex. Et ita concessionem
hanc fuisse personalem notauit Fr. Emmanuel.
Tomo 1. qq. regul. qu. 31. artic. 3. vtpotè duobus
tantùm factam. Quòd autem etiam illis viuenti-
bus non potuerit esse communis, ostendunt ea,
quæ habet Quæst. 55. Artic. 18. in fine: non ob-
stante concessione Iulij Secundi, & ipsius Leo-
nis. Et huius declaratio videnda apud ipsum ibi-
dem. §. Circa quam. Licet autem Pontifex in con-<marginalia>Neque a-|liorum, ad|quos se re-|fert, Ponti-|ficum.</marginalia>
cessione suâ ad aliorum Pontificum indulta se re-
ferat, ex quibus apparet eos, aut eorum aliquem
administrationem Confirmationis generaliùs
concessisse: quia tamen de modo concessionis
non constat, non est ad vsum reuocanda. Et re-
uerà si perpetua talis concessio fuisset, sicut & a-
liorum, non fuisset opus Fratribus eam à Pon-
tifice requisisse: neque Pontifex ipse tanta cum
limitatione præbuisset, quam à tot Pontificibus
sine limitatione tali factam cognoscebat. Vnde
nec de talis facultatis vsu notitia aliqua apud Au-
ctores occurrit: & ad vitam tantùm fuisse ibidem
Pontifex attestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>210</absatz-nummer> Dico tertiò. Neque virtute Bullæ Vr-<marginalia>Assertio 3.|Neque|virtute|Bullæ Vr-|bani VIII.</marginalia>
bani licet Religiosis Confirmationem ministra-
re. Sic Dom. Solorzanus Cap. 18. citato num. 31.
& probatur ex dictis Assert. 1. Item. Quia ibi ex-
cipiuntur quæ Ordinem Episcopalem requirunt:
atqui per se loquendo, & iuxta modum loquen-
di Conciliorum & Pontificum, Confirmatio
Ordinem Episcopalem requirit: ergo non de-
bet comprehensa, sed excepta censeri. Minor
ostenditur ex Tridentino Seßione 23. Cap. 4. in
quo sic dicitur: Proinde sacrosancta Synodus decla-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
rat præter ceteros Ecclesiasticos gradus, Episcopos, qui
in Apostolorum locum successerunt, ad hunc Hierar-
chicum ordinem præcipuè pertinere, & positos, sicut
idem Apostolus ait (Act. 10. D.) à Spiritu sancto
regere Ecclesiam Dei, eosque Presbyteris superiores esse,
ac Sacramentum Confirmationis conferre: ministros
Ecclesiæ ordinare: atque alia pleraque peragere ipsos
posse, quarum functionum potestatem reliqui inferio-
ris ordinis nullam habent. Hæc Concilium: ex
quibus apparet iuxta illud Confirmationis admi-
nistrationem per se loquendo Ordinem Episco-
palem requirere, & ita, cùm absolutè prohiben-
tur ea, quæ Ordinem talem requirunt, intelligi
debere prohibitam. Pro quo & iam olim Euse-
bius Pontifex Epist. 3. ad Episcopos Tusciæ, & habe-<marginalia>Eusebius|Papa.</marginalia>
tur de Consecrat. dist. 5. Cap. 4. ita scribit: manus
impositionis Sacramentum magnâ veneratione tenen-
dum est: quod ab aliis perfici non potest, nisi à summis
Sacerdotibus &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>211</absatz-nummer> Quod de extensione dictæ concessionis ad<marginalia>Extensione&#x0303;|ad Indias|Occidenta-|les sine|fundamen-|to asseri.</marginalia>
Indias Occidentales dicebatur, omni videtur fun-
damento carere: & ex citati Auctoris doctrinâ a-
pertè refellendum, qui Singulari illo 4. n. 9. iuxta
concessionis tenorem, de quo suprà n. 206. ait ex-
tinctâ in Iaponia persecutione non posse Regu-
lares potiri huiusmodi facultate: quia tempore
pro cōcessione priuilegij finito priuilegium eua-
nescit: & priuilegi&#x0169; concessum sub aliquâ condi-
tione, ea omissà, vel ablatâ, etiā illud expirat. Cùm
ergo in Indiis Occidentalibus persecutio non sit,
siue illa in Iaponiâ cessauerit, siue perstiterit, non
est priuilegio locus in illis. Si enim cessauerit, iam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0068.jpg/>
@@1@<SE68>De Priuilegiis circa Confirmationem. 57
<duolan 2><-P>est ablata conditio, & priuilegium pro Iaponiâ
expirauit, ac consequenter extendi ad regiones
alias sine temporis limitatione non potest. Si
perstiterit; ea in Indiis Occidentalibus non est:
ergo nec priuilegi&#x0169; pro illis suffragatur. Quòd si
persecutio similis, aut ferè  similis, aliquando oc-<marginalia>Pro am-|pliatione|aliqua ces-|sandum|assertum.</marginalia>
currat, locus priuilegio esse poterit, si circa Ia-
ponios persecutio duret: eâ enim cessante, cùm
etiam priuilegium cesset, non potest, quod iam
esse desiit, persecutione nouâ suscitari. Quam-
quàm non videatur inuerosimile nouâ persecu-
tionc subortâ, priuilegium vim habere, vt non
quidem omnino pereat persecutione sublatâ, sed
cesset, congruâ interpretatione verbis illis adhi-
bitâ: Durante præsenti rerum statu. Id est, hoc, aut
simili, cuius eadem ratio sit: sic enim Pontifices
loqui in Bullis suis solent: præsentibus ad tot an-
nos valituris. Cùm tamen, etiamsi illæ dispereant,
similibus authenticè exemplatis sit plena fides
adhibenda, & ita etiam sint illæ valituræ. Quia
enim in caussa religionis, & summè piâ versa-
mur, talis potest extensio sustineri: si tamen ex-
tensio dicenda sit & non casus sub verborum
contextu comprehensus: licet illa in omni suo
rigore non exponantur, ita vt præsens status mo-
dernum tantummodo designet, vt solet verbum
Præsens designare. Pro quo videndus P. Suarez
Lib. 8. de legibus Cap. 28. num. 14.</P>
<P>  <absatz-nummer>212</absatz-nummer> His ergo circa Ministrum stabilitis, an
alia priuilegia succurrant, restat vlteriùs inqui-
rendum. Vnde</P>
<P>  Circa materiam, Chrisma inquam, dubita-<marginalia>Circa Bal-|samum In-|dicum quo-|modo suf-|ciat pro|Chrismate,|& an ra-|tio aliqua|priuilegij in|illo.</marginalia>
tur secundò quid per priuilegia liceat, quia Pau-
lus Tertius, & Pius Quartus, vt ex aliis Aucto-
ribus refert P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 33.
Sect. 1. §. Atque in hunc modum, declararunt bal-
samum Indicum ad Chrisma conficiendum suffi-
cere: vnde & dubitari potest an talis declaratio
rationem aliquam priuilegij contineat, quod ab-
solutè aliqui affirmant apud P. Ægidium Co-
ninck de Sacramentis. Quæst. 72. numer. 42. &
ita videtur sentire Emmanuel Rodericus Tomo
2. qq. regul, quæst. 100. artic. 2. dum ait Pium
Quartum hoc Indiarum Episcopis concessisse.
Et potest quidem ita affirmari: nam vsque ad In-
diarum detectionem solum balsamum Palæsti-
num in vsu erat pro Chrismate conficiendo: &
poterat Pontifex ad maiorem illius certitudinem<marginalia>Ecclesia|quid circa|materias|Sacramen-|torum.</marginalia>
pręcipere vt illud, & non aliud, ad confectionem
dictam sumeretur: quando ergo vt Indicum suf-
ficeret pro Indiis declarauit, priuilegium videtur
concessisse. Non potuit autem Pontifex id, quod
ex se sufficiens materia non erat, suo priuilegio
vt esset materia facere, quia circa materias Sacra-
mentorum non est tanta in Ecclesia potestas:
immò in eo est aperta contradictio: si enim de-
signante Ecclesiâ materiam aliquam, verè illa ta-
lis est: ergo & à Christo huiusmodi illi est pote-
stas tradita, vt scilicet designare posset & ita iam
à Christo talis est materia vt sufficiens designata,
ac proptereà non est iam dicendum Ecclesiam
posse Sacramentorum materias immutare, con-
stituere, variare. Quòd si à Christo nulla spe-
cialis designata materia est, vt circa materias Or-
dinum multi dicunt, tunc quidem designatio Ec-
clesiæ nullam facit mutationem, neque sufficien-
tem reddit eam, quæ ex se erat insufficiens: nam<-P>@@

<-P>eo ipso quòd Christus optionem istam dedit,
quamlibet materiam sufficientem reddidit, si de-
signatio Ecclesiæ accederet, vnde Ecclesia non
sibi vsurpat excellentiæ potestatem. De quo di-
xi Tomo 2. Theologicorum Problematum, circa Ordi-
nis Sacramentum: & videri potest P. Ægidius
Disput. 20. num. 65. & Diana Parte 10. Tract. 11.
Resol. 65. vbi alios adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>213</absatz-nummer> Quia verò pro materiâ huius Sacramen-<marginalia>Difficultas|ex balsami|Palæstini v-|su ab exor-|dio Ecclesiæ.</marginalia>
ti Chrisma est à Christo designarum, secundùm
huius nominis significationem, iam pridem in
Ecclesia receptam, vnde ab Ecclesiæ ipsius ex-
ordio balsamum est ad illius confectionem adhi-
bitum; videtur de illo sicut de oleo philosophan-
dum, quod quidem proprium oliuarum esse de-
bet, quia sic ab exordio in vsu fuit: vnde oleum
diuersæ speciei, qualia sunt plurima, non est apta
materia huius Sacramenti, vt communiter docent
Scriptores. Ex quo videtur idem de balsamo di-
cendum, & ex eo fieri Indicum non posse vt ma-
teriam sufficientem admitti: vnde circa hoc mul-
ti ante Pontificum declarationem grauiter dubi-
tarunt, & locus etiam post illam dubio esse vi-
detur, quomodo scilicet potuerint ita declarare:
nam balsamum Indicum specie diuersum est à
Palæstino, sicut & plantæ, ex quibus illud pro-
fluit, inter se diuersæ sunt. Quòd si circa balsa-<marginalia>Circa ole&#x0169;|quomodo|esse varia-|tio ne-|queat.</marginalia>
mum hoc licet, circa oleum idem pariter videtur
asserendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>214</absatz-nummer> Ad quam difficultatem, quæ leuis sanè
non est, respondeo circa oleum non posse ab
Ecclesia variationem induci, quia pro materiâ
illud designatum à Christo vsus ab ipso Ecclesiæ
exordio receptus, qualis esse deberet, declarauit:
quatenus olei nomine absolutè compellatum,
quo nullum aliud fusi cum addito vocari potest.
Oleum enim ab oleâ sic dictum, seu oliuâ: nulla
autem arbor seu planta, ex quibus alia oleigene-
ra educi possunt, oleæ aut oliuæ possunt com-
pellari: & ita de oleo sic philosophandum sicut
de aquâ pro Baptismo, & pane ac vino pro Eu-
charistia. Quòd si contingat circa oleum esse spe-
cificam diuersitatem, dummodo absolutè oleum
oliuæ sit, & communi vsui indifferenter adhibea-
tur, absque dubio dicendum est materiam suffi-
cientem esse, sicut & in pane & vino: dummodò
enim panis ex vero tritico sit, & vinum ex verâ
vite, sufficientes materiæ sunt: id quod circa vi-
num adnotauit P. Ægidius suprà numer. 41. de<marginalia>Vinum esse|diuersæ|speciei posse,|& materiā|pro Eucha-|ristia suffi-|cientem,|sicut &|triticum.|Ex quo pro|balsamo|resolutio.</marginalia>
vine Rhenano, & Græco, rubro & albo locutus.
Per hoc ergo circa balsamum firmanda est reso-
lutio. non enim Palæstinum, cuius in exordio
Ecclesiæ vsus, ita absolutè tale est, vt nullum a-
liud inueniri possit, quod, & si specie distinctum,
eodem non possit nomine simpliciter appellari.
Neque credibile est ad vnum genus in Palæstinâ
tantùm proueniens voluisse Christum materiam
Sacramenti huius arctari, quod toti mundo fu-
turum vtilissi num destinabat. Quia ergo balsa-
mum illud tale apparet, vt absolutè dici tale pos-
sit, ob odorem, & consimiles effectus; & non a-
dulterium, vt illud vocat P. Amicus Tomo 7. Di-
sputat. 13. numer. 38. contra quem P. Meratius
Tract. de Confirmat. Disputat. 2. Sect. 3. num. 7. &
P. Lessius quæst. 72. num. 12. ad materiam Con-
firmationis sufficere meritò est à Sede Aposto-
licâ iudicatum. Vnde non est dicendum, vt af-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0069.jpg/>
@@1@<SE69>58 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. IX.
<duolan 2><-P>firmant aliqui apud P. Ægidium ab illâ circa hoc<marginalia>Non esse|dispensat&#x0169;|circa illud.</marginalia>
fuisse dispensat&#x0169;, quasi aliqua lex fuerit, quę vnam
aliquam balsami speciem statueret adhibendam;
nisi quatenus vsus pro lege haberi posset, & nul-
lum aliud balsami genus, quod absolutè dici tale
posset, occurrebat. Et ita P. Suarez suprà, sic<marginalia>Neque ne-|cessariam|Pontificis|facultatem|P Suarez.</marginalia>
ait: In rigore tamen existimo id potuisse fieri etiam
sine facultate Pontificis; maximè si alterius balsami co-
pia non erat, quia illa erat materia sufficienter certa
moraliter loquendo. Sic ille. Vnde si balsamum a-
liud in Indiis inueniatur ab eo diuersum, quod
modo in vsu est, illius vsus omnino erit licitus:
quia Pontifex non aliter de balsamo potest iudi-
care, nisi peritorum consilium adhibendo: si
ergo in aliis partibus periti huiusmodi sint, nihil
videtur vlteriùs requirendum, sicut neque circa
oleum, triticum, & vinum.</P>
<P>  <absatz-nummer>215</absatz-nummer> Quia vero Chrisma vltra annum serui-<marginalia>De priuile-|gijs circa|vs&#x0169; Chris-|matis vl-|tra ann&#x0169;.</marginalia>
re nequit ob Ecclesiasticam legem id strictè pro-
hibentem, videndum tertiò an circa hoc extet
aliquod priuilegium, sicut est circa Oleum sa-
crum, de quo inferiùs. Et esse illud testatur. Fr.
Emmanuel Tomo 1. qq. regul. q. 31. artic. 5. & ex
eo P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 6. singulari 16.
num. 4. ex Bullâ inquam Leonis X. de quâ num.
209. in eâ enim sic ait: Nec non vti Oleo sancto, &
Chrismate antiquis vsque ad tres annos: cùm eisdem
partibus nouum oleum & balsamum sine difficultate
magna haberi non poßint, liberè & licitè valeant. Sic<marginalia>Ex Bullâ|Leonis X.|nihil habe-|ri.</marginalia>
illa. Verùm cùm concessio ista personalis fuerit,
vim iam non habet, vt vidimus num. citato. Sicut
neque concessio Gregorij XIII. qui ad quatuor
annos vsum extendit: quia temporalis fuit, vt<marginalia>Vide tamen|infrà n.|385.</marginalia>
ex Compendio constat. Verb. Oleum sanctum.
Habetur tamen ex Bullâ Innocentij X. pro So-
cietate, cuius nunc tempus excurrit, eisdem, qui-
bus in compendio, verbis. Licèt autem de oleis<marginalia>Bene tame&#x0303;|ex Bullâ|Innocent. X|apud quam|olei nomine|designatum|sicut apud|Patres.</marginalia>
sanctis loquatur, eo nomine Chrisma etiam in-
dubitanter accipiendum, quia oleum reuerà est,
& ad Baptismi solemnitatem necessarium: &
ita in Pontificali Romano sacrorum oleorum
nomine comprehensum. Et Patres olei nomine
illud soliti designare, vt obseruat P. Ægidius su-
prà, num. 39. & ante eum P. Suarez Disput. 33.
sect. 1. Ad secundum. Quia verò de Episcopis pro
Confirmatione tale priuilegium non procedit,
videndum quid circa illos dici debeat.</P>
<P>  <absatz-nummer>216</absatz-nummer> Et priuilegium quidem solam Episco-<marginalia>Priuilegij|verba, &|difficultas|circa illa,|circa vsum|Episcopor&#x0169;.</marginalia>
por&#x0169; distantiam pro ratione concessionis adducit,
dum sic habet: Partibus & locis, à quibus valde re-
moti sunt Episcopi, oleis sanctis per duos, vel tres, aut
quatuor annos ante consecratis, liberè vti poßint. Vbi
videtur supponi apud Episcopos ipsos non posse
defectum talem occurrere, & ita neque apud eos,
qui valde remoti ab ipsis non fuerint. Sed certè
apud Episcopos ipsos potest defectus accidere; si
videlicet olei, aut quod non ita rerum esse potest,
balsami copia desit. Quo euentu poterunt illi
oleis post annum consecrationis vti toto eo
tempore, quo illa fuerint incorrupta. Circa
quod P. Suarez suprà, §. Idemque statuitur, incor-
ruptionis tradit indicia, quamdiu scilicet fragran-
tiam aut odorem balsami retinet: nam si hanc
omnino amiserit, aut omnino nulla, aut valdè
quidem dubia materia erit; corruptione inductâ
saltem quoad mixtionem ex oleo & balsamo.
Vnde veteri Chrismate vtentes in Indiis, erga<-P>@@

<-P>hoc debent attentionem acuere: ob idque D.<marginalia>Quid circa|Chrisma|attendendā|in Indijs.</marginalia>
Fabianus Pontifex Epist. 2. ad Episcopos Orien-
tales iussit Chrisma quotannis renouari; licèt aliæ
etiam mysticæ caussæ assignari possint, cur Feriâ
5. in C&#x0153;nâ Domini talis fieri renouatio debeat.
Cùm enim periculum sit ne balsamum suas ami-
serit qualitates, renouationi est assignatus dies,
in quo iuxta valde receptam sententiam hoc est
institutum Sacramentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>217</absatz-nummer> Et ex hoc forsan alicui videbitur Pon-<marginalia>Quomodi|habere lo-|cum priui-|legium pos-|sit, cùm|Chrisma|diu neque-|at conser-|uari.</marginalia>
tificiam concessionem in Indiis locum habere
non posse defectu materiæ, quia non videtur
credibile, vt mixtio dicta penitus incorrupta quo-
ad balsamum per spatium adeò longum conser-
uetur. Nihilominùs statuendum locum habere
posse, quia in locis aliquibus accommodata con-
seruationi potest esse temperies: sub quâ suppo-
sitione concessio dicta procedit; quod, vt dixi,
attentè dispiciendum. Quòd autem sine speciali
concessione pro Episcopis factâ, possint illi
Chrismate vetustiore vti, cuius vsus Religiosis
Societatis indulgetur, ex eo constat: quia ma-<marginalia>Episcopis|qualiter|priuilegium|Societatis|prosit.</marginalia>
gis necessarius est respectu Episcoporum, quàm
Religiosorum: Episcopi enim eo indigent ad
conficiendum substantialiter Sacramentum Con-
firmationis, alij autem ad accidentalem Baptis-
mi cæremoniam: ex quâ differentiâ notandum
discrimen in ordine ad potestatem illud conse-
crandi colligit P. Suarez suprà sect. 2. §. Nec decret&#x0169;.
Cùm ergo magis necessarius sit, ex concessione
Religiosis factâ ritè colligitur eamdem Episcopis
conuenire; quia incredibile est Pontifices conce-
dentes id, quod minùs necessarium est ad promo-
uendam Indorum salutem, id quod est plus in eo
genere necessarium denegasse: vbi communis do-
ctrina de extensione fauorabili priuilegior&#x0169;, quā-
do caussa Religionis & pietatis agitur, aptè cadit,
de quâ n. 211. & sæpè aliàs. Quando etiam dici
potest, in rigore loquendo, Episcopos sine priui-<marginalia>Cap. Si|quis de|alio.</marginalia>
legio id facere posse: pro quo est Cap. Si quis de
alio, de Consecrat. distinct. 4. in quo sic dicitur:
Si quis de alio Chrismate, quàm de illo nouo, quod pro<marginalia>In rigore|illo non ege-|re.</marginalia>
Episcopi largitione vel conceßione acceperit, baptizare
(nisi præoccupante morte) tentauerit; pro temeritatis
ausu, ipse in se suæ damnationis protulisse sententiam
manifestatur. Sic ibi ex Concilio Lugdunensi. Iuxta
quæ habemus veteris Chrismatis vsum licere pro
Baptismo morituri, ne scilicet ea cæremonia defi-
ciat, licèt accidentalis prorsus sit: ergo & licebit
Episcopo confirmari eumdem. Id est euidens.
Tunc vltra. Magis necessaria est Confirmatio
generaliter loquendo, & ita etiam pro non pro-
ximis morti, quàm vnctio Chrismatis pro bapti-
zatis, in quibus non est caussa gratiæ, neque effe-
ctum aliquem Sacramentalem habet; cùm in
Confirmatione totum id habeat: ergo licebit eo
generaliter vti. Consequentia ostenditur arguen-
do sicut nuper de priuilegio: quia vbi maior est
necessitas, id debet concessum credi, quod mi-
nori necessitate interueniente conceditur: magis
enim licet extensio in iure permissis, quàm in iis,
quæ priuilegio conceduntur; quia hoc solet esse
stricti iuris, vt communiter Doctores dicunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>218</absatz-nummer> Addendum dictis in hoc capite id,<marginalia>Ab Indis|dum con-|firmantur,|nihil peten-</marginalia>
quod in Concilio Limensi Act. 2. Cap. 13. circa
Confirmationem habetur; sic enim ibi: Cùm
Sacramentum Confirmationis accipiunt Indi, nullâ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0070.jpg/>
@@1@<SE70>De Priuilegijs circa Eucharistiam. 59
<duolan 2><-P>ratione quidquam pecuniæ, aut argenti, ab ijs petatur,<marginalia>d&#x0169; ex Con-|cilio Lime&#x0303;-|sis, &c.</marginalia>
neque vt offerant inducantur. Quin etiam qui præ
inopiâ candelas ferre non poterunt, ijs ab Episcopis be-
nignè conferantur, & Cerei, & lintea: idem in Ba-
ptismo seruetur de Cereo, & Capitio baptismali. Hæc
Concilium, quæ rationem priuilegij videntur ha-
bere, & ideò visum eadem adiecisse. Et licet vnius
Prouincialis Consilij determinatione constituta
sint, ad omnes tame&#x0303; Indor&#x0169; sunt extendenda Pro-
uincias, quia in omnibus eade&#x0303; obligatio est, sicut
& obligationis ratio. Nulla ratione induce&#x0303;di Indi
ad pecuniæ obligationem, ne venale se accipere
quidquam arbitrentur, & ne ea de caussa ab acci-
piendo Sacramento retrahantur. Quod quide&#x0303; sine
exceptione accipiend&#x0169;, etiamsi illi benè instructi
sint; vt species omnis auaritiæ, quæ in summis
Sacerdotibus est turpissima, penitus amputetur.
Quòd si sponte offerant, generaliter non admit-<marginalia>Quomodo|sponte obla-|ta admit-|tenda.</marginalia>
tenda, quia ratio adducta etiam sic vrget, & iis,
qui exactè instructi non sunt aliisque hoc viden-
tibus indignum apparet, vt à pauperibus diuites
accipiant, & in re adeò sacrâ quæstus iste tempo-
ralissimus conquiratur. Vnde non videtur ratio-
nabile, neque conscientiæ conformabile, vt E-
piscopi ampliorum di&#x0153;cesum aliis Episcopis te-
nuioris fortunæ administrationem Confirma-
tionis eo respectu committant, vt scilicet inde<marginalia>Commissio|confirmā-|di in Indijs|vnde dam-|nabilis ali-|quando.</marginalia>
commodum non exiguum aucupentur. Id enim
quod ipsi obtinere nequeunt suis sumptibus, in
prædicta functione penitus versatur, vt iuxta
Concilij Tridentini mentem Seßione 24. Cap 3.
declarauit Cardinalium Congregatio, de quo &
Titulo 15. numer. 23. neque aliis vt obtineant, &
maiori cum periculo, ac subditorum dispendio,
vti non proprij Pastores, permittere potest. So-
lent autem Patrini Hispani pro Indis offerre, in
quo minor videtur offensionis occasio, quod cer-
tè in populis Indorum deberet abrogari, ne illis
scandalo sit, mercimonium reputantibus. Posset<marginalia>Vnde & ac-|ceptio justi-|ficari que-|at.</marginalia>
autem tam hoc quàm illud tolerabile reddi, si
quod offertur, aut pauperibus statim, aut Ec-
clesiæ ab Episcopis traderetur, exhortatione præ-
missâ, vt sciant, si quid obtulerint, minimè ad
Episcopi commodum pertinere, sed Deo offerri,
& piis vsibus applicandum. Quòd autem Cerei<marginalia>Genus elee&#x0308;-|mosynæ ob-|ligatoriæ|circa Cere-|os & lin-|tea.</marginalia>
& lintea ab Episcopis conferri debeant, ex eo
constat, quia ad elee&#x0308;mosynas faciendas absolutè
tenentur: ergo ad illas maximè, quæ ad spiritua-
le pauperum bonum sunt necessariæ: tales au-
tem sunt istæ, de quibus agimus, cùm ad eum fi-
nem tendant vt Indi Sacramentum Confirma-
tionis accipiant; quod cùm ad fidem firman-
dam sit, illis est præ aliis opportunum. Quod<marginalia>Etiam in|Baptismo.</marginalia>
quidem in Baptismo potiùs vrgere satis est mani-
festum ob maiorem illius necessitatem. Licèt in
illo alia videatur esse ratio, eò quòd Baptismus
non soleat ab Episcopis conferri, vnde ea, quæ
ad ipsum spectant, ad eum etiam spectare non
videtur asserendum. Nihilominùs Concilium
ita statuit, planè iudicans Episcoporum proui-
dentiam debere ad hoc etiam extendi. Et qui-
dem meritò: vt in eo, quod totius Christianæ
Religionis fundamentum est, nihil pauperibus
huiusmodi desit, circa quos Parochorum pietas
non ita prompta aliquoties solet recognosci. Vn-<marginalia>Quale pec-|catum o-|missio.</marginalia>
de & circa hoc peccatum mortale esse potest, &
quidem multiplex, dum multorum salus animitus
accuranda negligitur.</P>@@

<Z><A+1>CAPVT X.
De Priuilegiis circa Sanctissimum Eu-
charistiæ Sacramentum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>219</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>R. Ioannes Baptista in Animaduersioni-<marginalia>Etiam die|Paschæ|posse Indis|cōferri Eu-|charistiam|in Ecclesijs|Regulari&#x0169;|qui doceāt,|& vnde|probent.</marginalia>
bus pro Confessarijs Indorum fol. 294. pag. 1.
ita circa hoc scribit: Deinde notant Pater Noroña,
& P. Mag. à Veracruce, quòd Paulus IV. conceßit no-
bis vt poßimus administrare omnia Sacramenta om-
nibus Indis: & quia non excipit diem Resurrectionis,
& conceßit vt omnibus Indis possemus administrare:
sequitur quòd in nostris locis, etiam die Dominico Re-
surrectionis possumus omnibus Indis dare Eucharistiæ
Sacramentum, etiam in populis Hispanorum. Sic ille:
qui & pro auctoritate dictæ concessionis viden-<marginalia>Non obsta-|re fuisse|viuæ vocis|oraculo cō-|cessum, ob|doctrinam|circa Ora-|cula.</marginalia>
dus fol. 173. pag. 2. licèt enim fuerit viuæ vocis
oraculo, ad Cardinalis Alexandrini, qui posteà
Pontifex Pius V, instantiam impertita, ipsius
tamen Cardinalis attestatione firmatur: & quæ
huiusmodi sunt speciali circumstantiâ prædita,
dici potest non fuisse reuocata. Pro quo faciunt
quæ habet Leander à Murcia in Expositione Regulæ
D. Francisci, Quæst. 20. ad Cap. 6. num. 3. & 4. vbi<marginalia>Fr. Leandrê|à Mercia.</marginalia>
probat priuilegia huiusmodi Religionibus con-
cessa, non esse reuocata saltem in foro interiori.
Et præcipuum fundamentum est priuilegia dicta
fuisse à Pio V. Gregorio XIII. & Sixto V. con-
firmata generali confirmatione & innouatione,
vnde iam non debent purè oracula reputari. Fa-
cit etiam pro eodem Laurentius de Peyrinis in<marginalia>Laurentij|de Peyrin.</marginalia>
Priuilegiis Minimorum Tomo 3. Cap. 12. Constitut.
18. aliàs 28. dum ex eodem fundamento affir-
mat non reuocari priuilegia viuâ voce concessa
ante Pium V. Quod ait etiam posse extendi ad
Oracula ante Gregor. XIII. & posset etiam ad
concessa ante Sixtum V. prorogasse. Peyrini
sententiam jam antè probabilem iudicauerat Le-<marginalia>Lezanæ, &|P. Quint.</marginalia>
zana qq. regular. Cap. 3. num. 21. quam & sequitur
Thomas Hurtadus Tract. 12. num. 1171. & seqq.
& valde probabilem censet P. Quintanad. in li-
bello de Casibus occurrentibus in Iubilæis dua-
rum hebdomadarum: quidquid dicat Tomo 1.
Tractat. 9. singulari 3. num. 5. Iuuat itidem quod
affirmat Iacobus Bordonus in Consiliis Regu-<marginalia>Iacobi Bor-|doni.</marginalia>
larium Tomo 1. Resolut. 31. & Tomo 2. Resolut. 54.
num. 238. scilicet non reuocari oracula purè fa-
uorabilia, & per quæ nullum cuiquam præiudi-
cium generatur. Quod & videtur probare P.
Pellizarius Tomo 2. Tractat. 8. Cap. 1. num. 133.<marginalia>P. Pelli-|zari.</marginalia>
dum refert, explicat, & defendit. Qui & num.
131. §. Addo quod, adducit Bullam Pauli V. quâ
priuilegia Ordinis Prædicatorum, etiam Oraculis
concessa, confirmat die 23. Maij, Ann. 1605. &
§. Sequenti confirmationem priuilegiorum Ordi-
nis Theatinorum, ex certâ scientiâ, eorum etiam,
quę per communicatione&#x0303; aliarum Religion&#x0169; sunt
ipsis facta cōmunia, nō eas limitationes adiiciens,
quæ in superiori confirmatione reperiuntur, scili-
cet quatenus sint in vsu, & non sint reuocata, seu sub a-
liquibus reuocationibus cōprehensa, ac Sacris Canonibus,
& Concilij Tridentini Decretis non aduersentur. Priui-
legia aute&#x0303; viuæ vocis oraculo concessa jam fuer&#x0169;t
facta bullata, & ita reualidantur à Gregor. XV.
die 16. Octobris, Ann. 1621. vnde neque reuoca-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0071.jpg/>
@@1@<SE71>60 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>tione eiusdem circa oracula, neque Vrbani suc-
cessoris censentur reuocata. Et huiusmodi con-
firmatione Religiones aliæ potiuntur, quia &
ipsa confirmatio & innouatio priuilegium est,
iuxta P. Suarium Lib. 8. de Legibus, Cap. 19. n. 8. in
quo etiam benefici&#x0169; communicationis debent, qui
eadem fruuntur, experiri. Id quod magis apparet
certum ex confirmatione Oraculor&#x0169; facta Societ.
Iesv ab Vrbano VIII. An. 1624. die 19. April. cu-
ius mentione&#x0303; facit Portel in Dubijs Regul. pag. 909.
& 910. & Murcia suprà, licèt prior tom. 2. Casu vlt.
sententiam retractauit circa reualidationem, de
quo & Casu 13. & 34. & post hæc scripta inuenio<marginalia>Aliorum|plurium.</marginalia>
plures sententiā ista tenentes apud Dianam Parte
11. tract. 6. resol. 43. licèt ipse neget. De quo etiam
Parte 10. tract. 14. resol. 24. vbi similiter negat, sed
assertores adducit. In quam etiam valde inclinat
P. Escobar de Mendoza Tomo 1. lib. 6. n. 195.</P>
<P>  <absatz-nummer>220</absatz-nummer> Et hæc quidem pro priuilegio, de quo<marginalia>Noua vis|in illo ex eo|quod à|Cardinali|impetrat&#x0169;,|qui posteà|Pontifex,|cum notā|da doctri-|na.</marginalia>
loquimur, sufficientia videntur, vt eo vti Religio-
si securè queant: cùm tamen pro eo ratio alia
maximè specialis sit, eum scilicet ipsum, qui con-
cessionem suâ instantiâ impetrauit, cùm Cardi-
nalis erat, Pontificem posteà factum, vnde testi-
ficatio ista maioris ponderis est: quia licet non
sit formaliter Pontificis, reuerà Pontificis est:
qui quidem cùm pro eâ gratiâ instanter suppli-
casset, & impetrasset, si factus Pontifex vim illi
aliquam deesse conspiceret, & opus Bullâ, eam
illi proculdubio, expeditis etiam Litteris, adie-
cisset. Est ergo virtualiter testificatio Pontificis,
& in quâ cùm specialissima ratio subsit, non est
ad communes regulas exigenda. Et licet Vrba-
nus conceßiones & gratias etiam à S. R. E. Cardinali-
bus obtentas, & ipsorum manu firmatas, reuocauerit,
eam tamen rationem addit, quòd scilicet sæpè ab
his, in quorum fauorem emanarunt, minus Canonica<marginalia>Vrbani 8.|Constitutio|reuocato-|ria, quo-|modo non|obstet.</marginalia>
interpretatione extendi, & perperàm in disciplinæ Ec-
clesiasticæ detrimentum executioni demandari contin-
gat. Hoc autem præsumi nequit de Oraculis ad
instantiam Cardinalium impetratis, quæ ipsi suâ
auctoritate firmarunt, & facti Pontifices rata
esse voluerunt: quandoquidem de concessione
dubitari nequit: & quidquid aliunde periculi
esse posset ex interpretatione, satis superq&#x0301;ue pe-
netrarunt, & ita de eorum nequit firmitate du-
bitari. Hoc certè verosimile apparet, quidquid
Vrbanus de suismet ipsius voluerit Oraculis: &
licet ex hac ratione integra haberi firmitas priui-
legij nequeat, iuncta tamen adductis aliis potest
nonum robur eidem conciliare, vt ad vsum possit
adscisci, iuxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>221</absatz-nummer> Neque obstat priuilegium dictum non<marginalia>Esse fauo-|rabile, etsi|videatur|juri Paro-|chor&#x0169; præ-|iudicari.</marginalia>
videri vndequaque fauorabile, cùm sit in tertij
præiudicium, iuris videlicet Parochorum: iam
enim vidimus Cap. 1. & 2. fauorabilia esse In-
dorum priuilegia: & quod ad casum attinet, in
quo sumus, de Communione Paschali, id est
certius, quia Parochi circa hoc non sunt inuiti, vt
experientiâ constat, & generaliter de eorum
Communionibus non multùm soliciti sunt, pa-
rùm easdem approbantes, licèt aliqui erga illud
solicitiores inueniantur, qui tamen minimè vsui
prædicto reluctantur. Pro quo faciunt quæ ha-
bet Diana Parte 11. Tractat. 7. Resolut. 28. §. Nota
tamen: scilicet ex probabili spe quòd Parochus
gratum habebit, Communionem Paschalem posse<-P>@@

<-P>conferri. Licèt ergo dicamus de iure non esse
priuilegium fauorabile, est tamen de facto: &
ita etiam sine priuilegij notitiâ multi circa Indos
& Æthiopes sine scrupuli alicuius interpellatione
procedunt. Quòd si quis contendat esse adhuc<marginalia>Ex Bullâ|Adriani|VI. idem|deduci.</marginalia>
dubiam huiusmodi extensionem, quia priuile-
gium dictum purum Oraculum est, ad alias potest
concessiones recursus haberi, quarum Bullæ ex-
tant, & ante alias celebris illa Adriani VI. Cùm
enim priuilegium Pauli IV. Communionem
Paschalem in speciali non contineat, sed illius
concessio ex generalitate circa Sacramentorum
administrationem colligatur: ex generalitate
item in Bullâ Adriani reperta potest similiter col-
ligi. Et hoc, quidquid sit de priuilegio illo Mo-
nasterij de Guadalupe circa Paschalem Commu-<marginalia>Sicut juxta|aliquos ex|priuilegio|de Guada-|lupe.</marginalia>
eam Religiosis priuilegium communicationis
habentibus posse competere: quod post alios
docet P. Bauny Tomo 1. Tractat. 5. Quæst. 15.
Crousers in Cap. 7. Regulæ Minorum, Sect 7. num.
539. Bassæus. Verb. Communio sacra, num. 10. tam-
quam valde probabile, & alij apud Dianam Parte
11. Tractat. 7. Resolut. 4. Addit autem P. Bauny
§. De occasione, talis priuilegij vsum non expedire,
ob vitandas vtique cum Ordinariis controuersias.
Vbi ergo illæ non timentur, talis vsus erit expe-
diens. Quidquid inquam de priuilegio illo sit,
circa quod non leuis est difficultas, & quia Vr-
banus VIII. priuilegia omnia circa hoc, etiam So-
cietati concessa reuocauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>222</absatz-nummer> Sed quia post Vrbanum declaratio alia<marginalia>Declaratio|Innocentij|X. pro eode&#x0303;.</marginalia>
prodijt post grauem in Galliâ inter Ordinarios
& Religiosos concertationem, meliùs in eâ potest
facultas dicta fundari. Extat illa apud P. Mar-
tinon Tomo 5. Disput. 53. num. 84. eamdemque
adducit Diana Parte 9. Tractat. 9. Resolut. 27. &
in illâ Pontifex Decretum Congregationis Car-
dinalium comprobans circa caussæ decisionem,
quæ circa audiendas Confessiones Paschalis tem-
poris præcipuè fuerat agitata, ita subdit: Post matu-
ram discußionem censuit Archiepiscopum Burdigalensem
non posse prohibere Regularibus habentibus priuilegia
Apostolica, vt à Dominica Palmarum vsque ad Domi-
nicam in Albis inclusiuè administrare non valeant per-
sonis sæcularibus Sacramentum Confeßionis: posse ta-
men eisdem prohibere, vt personis sæcularibus in die
Paschatis non administrem Eucharistiæ Sacramentum,
etsi dictæ personæ sæculares in aliâ die satisfecerint præ-
cepto Ecclesiæ hac de re edito, &c. Ex quibus apparet
solam Communionem diei Paschalis, primi in-
quam, non licere, si ab Episcopis prohibeatur.
Dum ergo in speciali prohibita non inuenitur,
omnino licet. Quòd autem respectu Indorum
prohibita non sit, perspicuè liquet. Quòd si pro-
hibeant, Apostoli monitum penitus hauriendum
2. Timoth. 2. vers. 14. dicentis: Seruum autem Do-
mini non oportet litigare. Videatur P. Pellizarius
Tomo 2. Tractat. 8. Cap. 3. num. 295. aliorum di-
cendi modos adducens, probansque cum aliqui-<marginalia>Circa pra-|xim quid|commo-|dius.</marginalia>
bus praxim, quæ sit à litibus aliena, & Ordina-
riorum vitet offensiones, quandoquidem hoc
stare saluo iure Religionum potest, quæ si in ali-
quo se læsas deprehenderint, habent Pastorem
summum, à quo possit illatum iniustè grauamen
emendari de quo aliàs in Cap. Pastoralis, de ap-
pellat. Circa Indos autem paucæ lites, nisi cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0072.jpg/>
@@1@<SE72>De Priuilegiis circa Eucharistiam. 61
<duolan 2><-P>de eorum operis ad temporalia lucra applicandis
agitur: ad omnia enim judicantur apti, qui ad
Communionem sacram solùm inepti & incapa-
ces judicantur: vt videantur juxta istos à generali
illo edicto summi legislatoris exclusi: Nisi mandu-
caueritis carne&#x0303; Filij hominis & biberitis eius sanguine&#x0303;,
non habebitis vitam in vobis. Ioan. 6. v. 54.</P>
<P>  <absatz-nummer>223</absatz-nummer> Priuilegium aliud à Pio Quarto con-<marginalia>Indo sine|Commu-|nione posse|lucrari Iu-|bilæa ex|concessione|Pij IV.</marginalia>
cessum adducit Fr. Emmanuel Tomo 2. qq. regul.
quæst. 100. artic. 6. ad Eucharistiam spectans, &
circa quod conueniens videtur expositio deside-
rari. Concedit ergo omnibus vtriusque sexus fi-
delibus Indis Occidentalium Indiarum ad suppli-
cationem Philippi Secundi, vt cùm Indulgentiæ
plenariæ aut aliæ publicantur, pro quibus ieiu-
nium, Confessio, & Communio debent præce-
dere, si ante tempus ad Indulgentiarum consecutionem
statutum peccata sua commodè confiteri nequiuerint,
dummodò corde contriti sint, ac cùm primùm Presby-
teri copiam, confitendique opportunitatem nanciscen-
tur, vel saltem intra mensem primum Præsbyteri co-
piam, & confitendi opportunitatem habuerint, factâ
debita quoad ieiunium diligentiâ, prædictas Indulgen-
tias etiam plenarias, & peccatorum suorum remißiones
verè consequantur, & consequi valeant in omnibus &
per omnia, perinde acsi Confeßionis & facræ Commu-
nionis Sacramenta susceperint. &c. Vbi quidem de
elee&#x0308;mosyna mentio nulla; cùm tamen simul exi-
gi soleat: vnde dubitari potest an necessaria sit?
quod quidem alterius loci est. Sed vt id hoc lo-<marginalia>Sicut &|sine elee-|mosyna.</marginalia>
co, vbi occurrit, dirimamus, videtur dicendum
ab Indis pro consecutione Indulgentiarum elee&#x0308;-
mosynam non requiri: quia Pontifex minimè
illius meminit: quòd si voluisset, expreßisset, ex to-
ties citato Cap. Ad Audientiam, de decimis. Vbi
& vulgatum circa Indulgentias axioma succur-
rit, quòd scilicet tantùm valeant, quantùm so-
nant. Et prætereà vt à Pontifice non fuerit re-
quisita, specialis ratio in promptu est, Indorum
scilicet tenuissimæ facultates, sicut in Religio-
sis dicendum, vt videri potest apud P. Lessium
in Resolutionibus posthumis verb. Indulgentia num. 5.
& licet eorum aliqui pinguioris fortunæ sint,
pauci profectò illi respectu eorum, qui in pau-
pertate & miseriâ viuunt, nec potuit commodè
pro illis taxa, sicut pro Bulla Cruciata, definiri:
hæc enim cùm ad subsidium pro bellis contra in-
fideles concedatur, meritò elee&#x0308;mosynæ onus re-
spectu quorumlibet importat, & ita etiam pro
Indis, iuxta eorum est conditionem designata.
Contrarium tamen tenet Fr. Emmanuel suprà §.
Sed respondetur, illius tame&#x0303; sunt debita fundame&#x0303;ta:
quòd scilicet non sit ratio cur Indi ab elee&#x0308;mosy-
nâ largiendâ eximantur: & quia si ab aliis exi-
muntur durante publicatione, ideò est, quia ad-
impletionis facultas defecit. Iam enim vidimus
esse rationem exceptionis specialem: & quòd in
elee&#x0308;mosynâ non sit eadem ratio, quæ pro aliis:
& ita non ob occurrentem impossibilitatem tem-
pore publicationis; sed quia ita visum, & quidem
prouidentissimè, gratiæ huiusmodi largitori. Ne-
que quod ille respondet, vllo modo satisfacit, vt
consulenti patebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>224</absatz-nummer> Illud difficiliùs an Indi ad lucrandas Indul-<marginalia>Positio de|non neces-|saria Eu-|charistiæ</marginalia>
gentias dictas debeant necessariò Eucharistiam
sumere. Et videtur quidem non debere, quia ab
ipsis non exigitur: sed sola Confessio & ieiu-<-P>@@

<-P>nium, quando Iubilæum celebrius occurrit.<marginalia>sumptione|fundatur.</marginalia>
Quod probatur ex tenore cōcessionis: cùm enim
Confessionis, Communionis, & ieiunij mentio
fiat verbis illis: & cum conditione quòd ieiunium, &
Confeßio, & sacra Communio præcedere debeant: sta-
tim solius ieiunij & Confessionis mentio induci-
tur per verba illa: si ante tempus ad Indulgentiarum
consecutionem statutum peccata sua commodè confiteri
nequiuerint, dummodò corde contriti sint, ac cùm pri-
mùm Presbyteri copiam, confitendique opportunitatem
nanciscentur &c. Et inferiùs. Factâ debitâ quoad ie-
iunium diligentiâ. Cùm ergo Communionis obli-
gatio nulla inueniatur iniuncta, ad illam non vi-
dentur adigendi. Et vrgere possumus ex eo<marginalia>Concessio-|nis ratio.</marginalia>
quod de elee&#x0308;mosyna nuper diximus: illius enim
obligationem non esse probauimus, quia
mentio illius nulla habetur. Si dicas statim addi
verba illa: consequi valeant in omnibus & per om-
nia, perinde acsi Confeßionis, & sacræ Communionis
Sacramenta susceperint. Vbi videtur supponi obli-
gatio Communionis, si illius opportunitas præ-
cessisset. Responderi potest obligationem non
supponi, sed effectum eumdem quoad consecu-
tionem Indulgentiarum, acsi Confessionis &
Communionis Sacramenta suscepissent. Et qui-
dem vt obligatio talis Indis iniecta non fuerit,
communis persuasio in caussa esse potuit de il-
lorum incapacitate: vel quia nouiter Christiani
minoribus ad lucrandas Indulgentias oneribus
videntur afficiendi. Licet autem reuerà plures
ex illis capaces sint, non ideò addenda obligatio,
quam Pontifex non expressit, cùm videamus a-
liquando Indulgentias plenarias concedi sine
Communionis obligatione; immò & id frequen-
tius. Pro quo satis obuium est exemplum in Iu-
bilæo Portiunculæ. In Ecclesia etiam Hospitali
Diuæ Annæ Ciuitatis huius Regiæ: idem vide-
mus in præclaro Iubilæo; quo nescio an maius
aliud toto sit Orbe in Christiano.</P>
<P>  <absatz-nummer>225</absatz-nummer> Et hoc modo fundari verosimiliter po-<marginalia>Vnicum in|illa fun-|damentum|Assertionis.</marginalia>
test positio proposita, circa quam audiui iam
pridem indubios assertores: cùm tamen eorum
fundamentum ad hoc diuersum non deprehen-
derim pro antiquioribus illis temporibus. Et ita
Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus ci-
tatis, Assertionem dictam sine vllâ restrictione
proponit de priuilegiis locutus à Pio Quarto
concessi; fol. 365. pag. 2. vbi sit ait: Asi mismo
concedio muchas cosas en fauor de estos Indios nueua-
mente conuertidos, como es que oyan Missa en tiempo<marginalia>F. Ioannes|Baptista.</marginalia>
de Entredicho, y que en tiempo de Iubileo le ganen aun-
que no comulguen, y sino se pudieren confesar en el
tiempo Señalado, como propongan confesar se dentro
de vn mes; y otras cosas semejantes, que son argu-
mento de la voluntad que la Silla Apostolica siempre
tiene de fauorecer à los nueuamente conuertidos, y à
sus Ministros. Sic ille ad prædictam concessionem
alludens, & generaliter statuens Indos pro lu-
crandis Iubilæis ad Communionem non teneri:
& statim ad casum specialem descendens, cùm
Confessarij copia deest, vt ea quasi omnino di-
uersa constituat. Est ergo illud verosimile, quam-
vis curandum semper sit vt Indi sacrâ se Cōmu-
nione reficiant, vt frequenter faciunt, ad sacram
mensam corditus aduolantes. Est autem pro eo-<marginalia>Concessio|alia Pauli|V. sed non|omn imoda.</marginalia>
dem recentior & apertior Pauli V. concessio, vt
videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0073.jpg/>
@@1@<SE73>62 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>Lib. 1. Cap. 27. numer. 91. & apud P. Quintanam
Tomo 2. Tract. 6. Cap. 14. num. 11. quando iu-
dicio Confessarij debent abstinere, vt ex illius
tenore constat apud Synodum Di&#x0153;cesanam Li-
mensem An 1614. Lib. 5. Titulo 2. Cap. 7. Christi
fidelibus recenter ad fidem conuersis Indiarum Occi-
dentalium, qui Confessariorum iudicio ab Eucharistiæ
Sacramento accipiendo t&#x0169;c temporis abstinere debere vi-
debuntur. Quæ sunt verba Pontificis, cuius con-
cessionem Vrbanus Octauus confirmauit die 13.
Martij. Anni 1634. cuius authenticum trasum-
ptum apud me habeo. Non est ergo absoluta
concessio, vnde ad priorem pro omnimoda re-
currendum.</P>
<Z><A+1>De Altari portatili.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>226</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væ circa illud in Indiis concessa sunt,
ad Eucharistiæ Sacramentum constat
pertinere, & Indorum posse priuilegia dici, qua-
tenus eorum Ministris pro ipsorum bono, & ac-
cessoriè pro aliis ibidem degentibus concedun-
tur. Dicendum ergo de illis aliquid, fusiori o-
missâ de materiâ istâ tractatione, de qua post a-
lios P. Pellizarius. Tomo 2. Tract. 8. Cap. 2. & ha-
bet quidem Societas perpetuum priuilegium cir-
ca illud in Missionibus, de quo in Compendio
generali. verb. Altare. Et in eo communicatio-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Societatis|circa Al-|tare.</marginalia>
nem habere Religiosos, qui priuilegium habent
generalis communicationis, aduertunt P. Fa-
gundez circa primum Præceptum Ecclesiæ Lib. 3.
Cap. 13. num. 17. P. Pellizarius suprà numer. 86.
P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 10. n. 7.
Pasqualigus Tomo 1. Decisione 53. num. 2. & alij.<marginalia>Commune|aliis Reli-|giosis sed si|Missiona-|rij, & non|aliter.</marginalia>
Sed certè non aliter communicatur, nisi illi Mis-
siones more Societatis frequentauerint: non e-
nim Societati absolutè conceditur, sed eiusdem
Missionariis, & ita neque Religiosi eius possunt
ex vi prædictæ concessionis talem vsum habere,
nisi dum versentur in Missionibus, & ita exerci-
tium tale pro conditione assignatur, quâ defi-
ciente nequit locum habere, vt est constans do-
ctrina, de qua num. 211. & videri potest P. Pa-
laus Tomo 1. Tract. 3. Disputat. 4. Puncto 2. §. 11.
P. Quintanad. suprà Singulari 4. numer. 9. & alij
passim. Vnde communicationem dictam aliter
non licere obseruat P. Pellizarius suprà post P.
Fagundez loco citato. Et nihil videtur penitus ex-
ploratum. Quod est etiam iuxta mentem P. Sua-
rij Tomo 3. in 3. p. Disput. 81. Sect. 3. in fine, vbi
ait in Altari prædicto Missionum non posse Sa-
cerdotes alios, etiam Missionum socios, celebrare.
Benè verum est de Religiosis in speciali non lo-
qui: vnde P. Arriaga Tomo 7. Disput. 54. numer.
28. non retulit fideliter verba P. Suarij, dum ait
quòd iuxta eum, si cum nostris Missionariis sint,
alij Religiosi non possunt in Altari celebrare.
Probat ille sententiam nostram dum non reii-
cit, sed locum aut in Auctore non legit, aut cur-
sim profectò.</P>
<P>  <absatz-nummer>227</absatz-nummer> Et cùm concessio dicta expressam con-<marginalia>Vsum pri-|uilegij ab|Ordinariis|aut aliis|non posse|prohiberi.</marginalia>
tineat Concilij Tridentini derogationem, ne-
queunt Ordinarij propter facultatem sibi in Cō-
cilio Tridentino concessam Seßione 22. in Decreto
de obseruandis & vitandis &c. illius vsum prohibe-
re; ad hoc enim priuilegium conceditur: si enim<-P>@@

<-P>prohibere possent, non esset opus Concilij dero-
gatione, quandoquidem non plus possunt eâ po-
sitâ, quàm si adhibita non fuisset: & ita notant
docti Scriptores. Neque Delegati alij id possunt
facere: & Commissariis Cruciatæ non licere, ex<marginalia>Neque à|Cōmissariis|Cruciatæ.</marginalia>
ipsius Bullæ tenore colligitur: in quo cùm pro-
hibeatur vsus quarumcumque gratiarum & facul-
tatum, quę cōtrariæ censeri possint illæ excipiun-
tur, quæ Prælatis Religionum Mendicantium er-
ga suos Fratres concessæ inueniuntur: & talem
hanc esse satis perspicuum habetur: à Pontifice
enim conceditur Superioribus, vt eam iis, quos
ad Missiones destinant, concedere queant. Quod
quidem Commissarij dicti oportet aduertant, ex
inaduerte&#x0303;tiâ enim metas aliquando Commissio-
nis sibi traditæ transgrediuntur, & magnum il-
lud Missionum bonum in tempestiuis contradi-
ctionibus impeditur. Videant tamen Religiosi<marginalia>Missio|qualis fu-|tura.</marginalia>
ne limites concessionis transiliant, & missi ad alia,
Missionem Apostolici instituti prætendant, vt
priuilegio potiantur: quandoquidem Pontifex
ad licitum illius vsum exigit, vt à Superioribus
missi, in eo Apostolico munere, & non aliter oc-
cupentur. Quia verò in Compendio, vbi priui-
legium dictum ponitur, nulla subiicitur Adno-<marginalia>Non omni-|bus indis-|crimina-|tim conce-|ditur.</marginalia>
tatio, omnibus forsitan censebitur esse conces-
sum, iuxta ea, quæ in Præfatione habentur. Eo
ergo ipso quòd quis ad Missionem missus ten-
dat, vti Altari portatili poterit, juxta formam
concessionis. Sed certè non est ita: limitatio e-
nim in ipso textu continetur, seu tenore conces-
sionis, vbi judicium circa hoc Superioris exigi-
tur: vnde sine discrimine omnibus illud conce-
di contra mentem Pontificis est. Quia verò con-
cessio, quæ habetur in Compendio Indico, limi-
tationem in textu non habet, in Adnotatione sta-
tim adhibetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>228</absatz-nummer> Sed cùm concessiones aliæ ampliores<marginalia>Ampliora|alia priui-|legia,</marginalia>
sint, de quibus P. Quintana citato Singulari 10. &
P. Pellizarius citato etiam numer. 86. & qui ante
eos scripserunt, Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regu-
lar. quæst. 43. artic. 4. & Fr. Ioannes Baptista in
Animaduersionibus citatis fol. 165. & seqq. po-
terunt illis Religiosi vti, adhibitâ prudenti mo-
deratione. Præter concessiones autem à præfatis
Auctoribus adductas, est alia Leonis X. pro Re-
ligione Sancti Iacobi, vt poßint habere Altare por-<marginalia>Ordinis|S. Iacobi|Leonis X.</marginalia>
tabile cum debita reuerentia & honestate in locis aptis
& decentibus, in quo Missam dicere valeant, & diuina
officia sine præiudicio alieni iuris celebrare. Iussa est
imprimi in Comitiis Ordinis Matriti habitis, an-
te paucos annos. Alia item, in quâ Pius IV. Re-<marginalia>S. Ioannis|Melitensis.|Pij IV.</marginalia>
ligioni S. Ioannis Melitensis varia priuilegia con-
cedit, & in iis vsum Altaris portatilis: quæ qui-
dem ad Religiones alias beneficio communica-
tionis extenditur: vnde extra Missiones talis vsus
licebit, neque eum poterunt Ordinarij aut Dele-
gati prohibere. Quod quidem eatenus accipien-
dum si priuilegij talis authentica copia exhibea-
tur, qualem apud me habui, vno ex Religiosis
Ordinis commodante: cuius & mentionem fa-
cit Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 4. n. 65.
vbi ex eadem verba proponit: & in quibusuis tam
sæcularium, quàm Regularium Ecclesiis, absque alicuius<marginalia>Illius ex-|plicatio.</marginalia>
licentia, etiam Altari portatili, celebrare poßint. Vbi
licet concessio tantùm videatur pro Altari por-
tatili, in Ecclesiis; non est tamen talis intelligen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0074.jpg/>
@@1@<SE74>De Priuilegiis circa Altare portatile. 63
<duolan 2><-P>tia vllatenus verosimilis: nam ad celebrandum in
Ecclesiis in altari portatili non est opus priuile-
gio, sine illis enim licet: tum quia in Ecclesiis
altaria fixa sunt, & ita pro illis priuilegium esset
ferè superuacaneum. Quia verò opponi posset
illud esse per Concilium Tridentinum reuoca-
tum; cōcessum enim est die 24. Martij Anni 1561.<marginalia>A multis|Pontifici-|bus confir-|mata.</marginalia>
cùm tamen Concilium confirmatum fuerit ab
eodem Pontifice die 26. Ianuarij Ann. 1263. Re-
sponsio est obuia: nam dicta Bulla confirmata
est à Pio V. Greg. XIII. Sixto V. Greg. XIV.
& Clemente VIII. Sed aliunde suboritur difficul-
tas: quia Concilio Tridentino non derogatur,
nisi de illo expressa mentio habeatur, qualis in
præfatâ Bullâ non videtur reperiri. Sic affirmant
Doctores, quos adducunt Bonacina Tomo 2.
Disput. 1. de legibus Quæst. 3. Puncto 8. §. 3. num. 13.
Portel Tomo 2. Casu 92. num. 5. & P. Pellizarius
suprà Cap. 1. numer. 98. quos & ipsi sequuntur.<marginalia>Non obsta-|re quod de-|negatio|Tridenti|per verba|expressa|non ha-|beatur.</marginalia>
Ad quod dici potest, etiamsi talis mentio non
sit, constare tamen de mente Pontificis, quod
esse sufficiens affirmant Scriptores, quos adducit
P. Thomas Sancius Libr. 3. de Matrimonio, Disput.
26. num. 7. & tradiderat Portel sui immemor Ca-
su 4. n. 6. quòd autem constat, ex eo ostenditur,
quia aliàs priuilegium esset inutile: cùm enim
Concilium Tridentinum celebrare extra Eccle-
sias vetet; si concesso priuilegio ad celebrandum
extra illas, stat eadem prohibitio, priuilegio cer-
tè nihil conceditur, vnde & est inutile: cùm
tamen priuilegium aliquid debeat concedere, vt
expressè decisum Cap. in his quæ, de priuilegiis,
quod in materia præsenti procedit, scilicet in al-
tari viatico. Cùm ergo voluntas Pontificis sit
Iuri conformis, & concessionem suam nolit esse
superuacuam, Concilio Tridentino intelligen-
dum est manifestè derogasse. Quibus addi potest<marginalia>Etiam il-|lius non|factâ men-|tione, stare|priuilegi&#x0169;|posse, pro-|babile iux-|ta plures.</marginalia>
id, quod de mentione Tridentini dicitur, non
esse certum, sed contrarium valde probabile,
quando Consiliorum generalium Constitutio-
nes non debere obstare in priuilegiis pronun-
tiatur: quod in præsenti casu accidit, vt videri
potest in Bulla 77. Pij V. & Gregorij XIV. 5.
apud Cherubinum Tomo 2. Videatur Bonaci-
na suprà, vbi se ad alium locum remittit, in quo
id ex professo discutit.</P>
<P>  <absatz-nummer>229</absatz-nummer> Iuxta quæ venit accipiendum priui-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|speciale|pro Inaiis.</marginalia>
legium, quod pro Indiis iam olim concessum à
Gregorio XIII. & quia temporale, finitum: sed
à Paulo V. Vrbano VIII. & Innocentio X. pro-
rogatum: & sic habet: possunt etiam extra Ecclesias
consecratas, super altaribus portatilibus, in loco tamen
decenti, vbi non est commoditas Ecclesiarum, & in casu
neceßitatis tantùm, etiam per horam ante lucem, vel
etiam post meridiem, in eisdem regionibus, cùm opus
fuerit, celebrare. Circa quam concessionem nullus
dubitauit hucusque, quòd in eâ non contineatur
Tridentini Concilij derogatio, ob nuper addu-
ctam rationem; quia scilicet aliàs priuilegium<marginalia>Prima cir-|ca illud|difficultas.</marginalia>
esset inutile. Circa illud autem nonnullæ difficul-
tates occurrunt. Et in primis, an pro Indiis gene-
raliter currat, quia in illo fit relatio ad regiones
dictas, dum dicitur, in eisdem regionibus: regiones
autem, de quibus erat sermo, illæ sunt, de qui-
bus ita præmissum: prouincias remotißimas, vbi non
est Inquisitio, & fideles inter infideles degunt, neque Or-
dinarij saltem inter duas diætas existentes, huiusmo-<-P>@@

<-P>di facultatem habentes &c. Quod si ita est, ma-
gnam profectò limitationem tale priuilegium
habet, & neque in Peruuio, neque in Noua-Hi-
spania, ac Prouinciis aliis suffragari poterit, in
quibus fideles cum infidelibus non degunt, &
Inquisitio adest, ac Episcopi, qui in ordine ad
Altare viaticum priuilegio Canonico perfruun-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>230</absatz-nummer> Sed hoc non debet amplitudinem pri-<marginalia>Fit illi sa-|tis, cum|notanda|doctrinâ.</marginalia>
uilegij coe&#x0308;rcere: prædicta enim verba, quibus
videatur arctari, non sunt ad Altaris concessio-
nem referenda, sed ad id, quod immediatè sequi-
tur, ad absolutionem scilicet à casibus in Bullâ
C&#x0153;næ contentis, in quibus est specialis conue-
nientiæ ratio. Licet enim recepta doctrina sit
clausulam positam in vna parte dispositionis,
siue ponatur in principio siue in medio, siue
in fine, ad omnia in tali dispositione contenta
referendam: id tantùm est verûm, quando
omnium eadem est ratio, vt notat Meno-
chius Libr. 4. de Præsumptionibus, Præsumptione
181. numer. 2. In casu autem nostro non es-<marginalia>Clausula|quando ad|omnia in|dispositione|contenta|referatur.</marginalia>
se eamdem rationem apertè conuincitur: nam
quòd fideles inter infideles degant, non infert
maiorem necessitatem Altaris portatilis, quan-
doquidem inter fideles nouiter conuersos maior
potest occurrere, dum per pagos dispersi sunt,
nec facilè semper possunt ad contubernia fre-
quentiora reduci. Prætereà. Cùm limitatio ista
aliis duabus sit adnexa, iuxta ea explicanda est, vt
omnes illæ in ordine ad eumdem effectum con-
nectantur. Quod tamen clarè apparet dici non
posse: loquendo enim iam de secundâ limitatio-
ne, & prima in ordine, quòd scilicet in regioni-
bus dictis non sit Inquisitio: quis non videat
minimè ad Altaris portatilis negotium pertinere:
vsus enim illius nullum habet ad Inquisitionem
respectum, neque ablatio Inquisitoribus est, sed
Ordinariis demandata. Alia autem de Episcopis
huiusmodi facultatem non habentibus, nihil et-
iam ad propositum facit: quia etiamsi Episcopi
facultatem habeant vtendi Altari portatili, eam
tamen nequeunt aliis concedere, vi Decreti cita-
ti, vbi prohibitio, non concessio, eisdem com-
missa reperitur. Et vt concedere in aliquo casu
possint, generalis tamen facultas, qualis in E-
uangelicis operariis occurrit, ad Episcopos non
spectat; aliàs superuacaneum esset illam à Sede
Apostolicâ postulare. Nouiores autem Pontifi-
cum declarationes manifestè conuincunt faculta-
tem talem minimè esse Episcopis, aut quibusuis
aliis Papa inferioribus tribuendam. Stet ergo
concessionem dictam sine præfatis limitationi-
bus ad regiones omnes Indicas, & remotissimas
alias, de quibus loquuntur Pontifices, extendi de-
bere.</P>
<P>  <absatz-nummer>231</absatz-nummer> Quia verò casus necessitatis exprimi-<marginalia>Casus ne-|cessitatis|qualis suf-|ficiat.</marginalia>
tur, circa illum non multùm hærendum, aut
scrupulosiùs arbitrandum: qualis namque casus
necessitatis à Pontifice requitatur, ab eodem est
statim sufficienter expressum, dum subdit: Cùm
opus fuerit. Quoties ergo prudenter iudicatum
fuerit opus esse Altaris vsu, id licebit. Vt autem
circa hoc scrupuius omnis abscedat, communis
doctrina pariter adsciscenda, iuxta quam etiam<marginalia>Sine priui-|legio quam</marginalia>
sine priuilegio, accedente necessitate, potest in
Altari viatico celebrari, vt videri potest apud Ex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0075.jpg/>
@@1@<SE75>64 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>positores D. Thomæ 3. p. q. 83. art. 3. & licet in<marginalia>Auctores|dicant suf-|ficientem.</marginalia>
Cap. Sicut, de Consecratione, distinct. 1. dicatur ne-
cessitatem summam esse debere, illi tamen est per
contrariam consuetudinem derogatum, vt docet<marginalia>D. Thomas</marginalia>
P. Vasquez Tomo 3. in 3. p. disp. 232. cap. vlt. & S.
Thomas suprà art. 1. ait, quòd in itinere positus, si
Ecclesia desit, licitè potest sub dio, vel tentorio, in
Altari portatili celebrare, id deducens ex Cap.
Concedimus, de Consecrat. distinct. citatâ. Quod P.
Suarez ita intelligit Tomo 3. in 3. p. Disp. 81. Sect. 2.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
§. Tertia exceptio, quando per plures dies itineris
non occurrit locus aptus ad celebrandum. Cardi-<marginalia>Cardinal.|Toletus.</marginalia>
nalis Toletus Lib. 2. Cap. 2. ait sufficientem necessi-
tatem esse, si dum fit iter, occurrat præceptum au-
diendi Missam. Moure Parte 3. cap. 5. §. 10. n. 2.
eum sequitur, addens rationem communicandi<marginalia>Antonius|Moure.</marginalia>
alique&#x0303; in mortis articulo: quod vltimum admittit
tātùm P. Arriaga suprà n. 29. Sed cùm addat Maxi-<marginalia>P. Arriaga.|P. Sà.</marginalia>
mè, alia videtur admittere iuxta P. Suar. P. Sà verb.
Missa n. 2. Sic loquitur post resolutionem circa iter
facientes: Extra neceßitate&#x0303; verò si fiat, & absit contem-
ptus & scandal&#x0169;, non est mortale. Quod est Dominici<marginalia>Dominicus|Sotus, cuius|assertio de-|fenditur.</marginalia>
Soti doctrinæ conforme in 4. dist. 13. q. 2. art. 3.
§. Circa hoc, vbi sic ait: Immò verò vbi nullus sit con-
temptus, vel scandalum, vix arbitror posse contingere,
quod scilicet graue peccatum sit. Quem tamen
circa hoc impugnant plures, & præsertim P. Sua-
rez suprà, dicens eum nimis excessisse videri, eò
quòd in Cap. Sicut citato summa necessitas exi-
gatur, & materia grauis sit. Sed cùm ipse P. Suarius
summam necessitatem non requiri censeat, vt
ex eo vidimus, non potest ex prædicti Capitis de-
cisione vrgens fundamentum pro condemnandâ
Soti sententiâ desumi. Neque ex materiæ graui-
tate argui item potest, stante derogatione, de quâ
diximus.</P>
<P>  <absatz-nummer>232</absatz-nummer> Et addi potest prædictum Caput, quod<marginalia>Cap. Sicut|non esse cō-|trarium, &|de Missa|solemni|procedens.</marginalia>
ex Epistolâ est S. Felicis IV. desumptum, videri de
Missa solemni procedere, sic enim subdit: Satiùs
est ergo Missam non cantare, aut non audire, quàm in
locis, vbi fieri non oportet: & licet sic concludat:
In domibus autem ab Episcopis, siue Presbyteris oblatio-
nes celebrari nullatenus licet. Vbi Glossa Eucharistiæ
oblationes exponit: id tame&#x0303; non videtur ita cert&#x0169;,
& vt certum sit, alia est ratio de domibus priuatis,
& de locis aliis, ob indecentias, quę in illis possunt
occurrere: & quia cùm Sacrificium Missæ, etiam
priuatæ, publicum sit ex institutione suâ, & Ec-
siæ ritu, vnde in Canone sic dicitur: Hanc igitur
oblationem seruitutis nostræ, sed & cunctæ familiæ tuæ,
&c. Vnde & memores, Domine, nos seruitui, sed &
plebs tua sancta. & in fine dicitur, Ite missa est, pro
dimissione populi. In Quadragesimæ etiam feria-
libus Missis dicitur Oratio super populum. Inde est
locum publicum magis proportionatum esse,
quàm sit domus priuata, etiamsi talis locus non
sit ad sacrarum functionum exercitium destina-
tus. Quod post hæc scripta inuenio à P. Arriaga
sic pronuntiatum suprà. num. 29. §. 1. Quæ quidem
licet non ita dicta à me sint vt probanda penitus
veniant, vbi priuilegium non habetur: eo tamen
extante, in ordine ad tollendos scrupulos, dum
de necessitatis gradu non ita apertè constat, con-
iungi omnia possunt, & sic non pro sola deuotio-
ne. Sed iusto alio accedente titulo, extra Ecclesiam
cum Altari portatili celebrare, de quo alia à nobis
dicta Titulo 5. à n. 316.</P>@@

<Z><A+1>Dubium incidens.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>233</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On videtur illud hoc loco prætermit-<marginalia>Episcopos|Ce&#x0303;suris vti|contra Re-|ligiosos non|posse in vsu|Altaris, qui|& qualiter|probent.</marginalia>
tendum, an Episcopi possint Religio-
sos Censuris compellere vt Decretum Concilij
circa vsum præfatum obseruent. Negant plures,
& fundamentum esse potest in primis pro Men-
dicantibus, & priuilegiorum cum illis communi-
cationem habentibus, quia ex Iure communi ha-
bent Altaris portatilis priuilegium, vt constat ex
Cap. In his, de priuilegiis: quod non esse à Concil.
Tridentino reuocatum, cum P. Præposito Tom. 4.<marginalia>Mendican-|tium priui-|legium in|Iure.</marginalia>
q. 83. art. 3. n. 151. & aliis affirmat Bassæus Verb.
Missa 4. n. 1. §. An autem; ex eo quòd Concilium
non abroget priuilegia in Iure communi conten-
ta, quæ pro Iure ipso habentur, vnde opus erat de
illis expressam fieri mentionem: iuxta commune&#x0303;
Doctorum sententiam, de quâ Emmanuel Rode-
ricus circa materiam præsentem tom. 1. qq. regul. q.
43. art. 5. Item; quia cùm Religiosi omnimodâ
exemptione gaudeant, nequeunt Episcopi circa
illos iurisdictionem exercere, nisi in casibus ex-
pressis, vt omnes admittunt. Quando item iuris-
dictio conceditur, si ad ferendas Censuras non
concedatur, id sufficienter exprimendo, non debet
concessa censeri, quia id valdè odiosum est, & ita
restringendum. Non concedi autem in prædicto
Decreto, ex illius videtur tenore constare, sic enim
habet: Ipsi quoque datâ sibi à sacrosancta Synodo pote-<marginalia>Concilij|verba.</marginalia>
state, ac etiam vt Delegati Sedis Apostolicæ prohibeant,
mandent, corrigant, statuant, atque ad ea inuiolatè
seruanda Censuris Ecclesiasticis, alijsque p&#x0153;nis, quæ eorum
arbitrio Constituentur, fidelem populum compellant.
Hęc Concilium, vbi fidelis quidem populi me&#x0303;tio
facta, cùm de censuris agitur, nulla tame&#x0303; Religio-
sorum. Circa illos ergo id tantùm licet, quod fue-
rat præmissum: Neue patiantur priuatis in domibus,
atque omnino extra Ecclesiam, &c. Ad quod equidem
Censuris vti poterunt, iubendo suis subditis ne id
permittant, aut locum præstent, siue Missis ad-
stent, & ad summum aliis p&#x0153;nis, de quibus Con-
cilium loquitur, & in speciali proponuntur à P.
Thoma Sancio suprà. His accedit priuilegium
Mendicantibus concessum ne excommunicari,
suspendi aut interdici possint, nisi id expressè Epi-
scopis concedatur. Quod quidem agnoscit Bar-
bosa Alleg. 105. n. 13. & constat ex eorum Com-
pendio, verb. Exemptio, n. 9. 23. & 24.</P>
<P>  <absatz-nummer>234</absatz-nummer> Contrarium autem plures Doctores te-<marginalia>Contran&#x0169;|tenentes, &|quo funda-|mente$unclear.</marginalia>
nent, quia potestas illa ordinariis tamquam Apo-
stolicæ Sedis Delegatis concessa propter Exem-
ptos est; ad alios enim sibi subditos coe&#x0308;rcendos
ordinaria potestas sufficiebat. Et ita specialiter
quoad hoc Religiosos esse subiectos affirmat P.
Sancius suprà, & alij, quos citat P. Pellizarius
Tract. 8. Cap. 6. num. 44.</P>
<P>  Dico primò. Propter priuilegium in Iure con-<marginalia>Assertio 1.|ex Iuris pri-|uilegio non|eximi à|censuris.</marginalia>
tentum nequeunt Religiosi à jurisdictione Ordi-
nariorum eximi quoad Censuras. Sic præter ci-
tatos Emmanuel Rodericus suprà: qui licet asse-
rat priuilegium dictum non esse abrogatum; ait
tamen illud tantum licere, dum ab ordinarijs il-
lius vsus non prohibetur, quod facere per Cen-
suras possunt. In quo quidem non videtur vero-
similiter philosophari, sicut neque Ioannes à
Cruce eum secutus in Epitome de statu Reli-
gionis Lib. 2. Cap. 5. Dub. 7. Conclus. 4. & nonnulli<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0076.jpg/>
@@1@<SE76>Religiosi an Censuris compelli poßint ab Episcopis. 65
<duolan 2><-P>alij: quod & probabile censet Cardinalis Lugo
Tomo 1. de Sacramentis, Disputat. 20. numer. 51.
Nam vel Concilium reuocat priuilegium, vel
non. Si primum, nullo modo est vsus licitus. Si
secundum, non poterunt ordinarij, non solùm
Censuris, sed neque p&#x0153;nis alijs ad obseruantiam
compulsare. Quòd autem ex parte reuocet, &
absolutè in suo relinquat robore, distinctio est,
quæ in Textu nullum habet fundamentum. Sed
probo jam absolutam reuocationem. Nam Gre-
gorius XIII. in speciali Bullâ pro Societate circa
vsum Altaris portatilis cōcessa, ita declarat verbis
illis: Vs&#x0169; Altaris viatici Societatis vestræ à fel. recordat.
Paulo Papa III. concessum, deinde à Concilio Tridentino
vniuersè sublatum, &c. Quæ declaratio omnibus
scriptorum subtilitatibus est robustior, vt eâ stan-
te, nequeat circa positione&#x0303; istam dubium aliquod
superesse. Illius Data est Die 1. Octobr. An. 1579.
Videatur Barbosa Alleg. 23. n. 4. qui distinctionem
Emmanuelis allatam friuolam appellat.</P>
<P>  <absatz-nummer>235</absatz-nummer> Dico secundò. Ratione specialis pri-<marginalia>Assertio 2.|eximi ex|priuilegijs|alijs, quæ|referuntur.</marginalia>
uilegij, quo gaudent Mendicantes, & qui com-
municationem cum ipsis habent, iure se tueri
possunt, vt nequeant in casu, de quo loquimur,
ab ordinariis per Censuras obligari. Priuilegium
est Nicolai IV. concessum Minoribus vt nequa-
quam possint Censuris ligari, etiam hominis, nisi<marginalia>Nicolai IV.</marginalia>
nominatim fiat eorum mentio, nec sufficere si
dicatur in sententiâ generali vt perinde valeat
acsi essent nominatim expressi. Quod habetur
in Ceremoniali, seu Pontificali, in Bibliothecâ
Vaticanâ, vt fidem facit Compendium commune
Societatis verb. Excommunicatio, §. 3. Adducit
etiam P. Sancius suprà, priuilegium Pauli III. So-<marginalia>Pauli III.|non esse ad|rem.</marginalia>
cietati concessum in Bullâ, quæ incipit, Licèt
debitum, quod tamen non est ad rem, in eo enim
tantùm decernit Pontifex vt Societatis Religio-
si nequeant contra sua priuilegia à Prælatis par
Censuras molestari: & ita Compendium no-
strum talis priuilegij nullam habuit rationem.
Hic autem de casu agimus, pro quo priuilegium
non habetur, vt ex præcedenti constat Assertione.
Probari autem efficaciter potest: nam licèt pri-
uilegium celebrandi extra Ecclesiam à Consilio
sublatum sit, & ita eo se tueri Religiosi nequeant:
aliud autem priuilegium, de quo nuper, subla-
tum non est; ex nullo enim Consilij verbo tale
aliquid deduci potest: cùm aliàs stare optimè
queat, vt vnum priuilegium tollatur, perseue-
rante alio. Et ita videtur sentire Barbosa Alle-
gat. 105. vbi à num. 14. casus recenset, in quibus
Regulares possunt ab ordinariis per Censuras di-
stringi, & inter eos, cùm alios ex Tridentino con-
gerat, præsentem non attingit.</P>
<P>  <absatz-nummer>236</absatz-nummer> Sed cùm graues scriptores, & ex iis<marginalia>Religiosi vt|se gerere de-|beant, cùm|Episcopi pro|se habeant|probabilem|opinionem.</marginalia>
multi Religiosi, contrarium sentiant, pro certo ha-
bendum est ordinarios eam praxim amplexuros:
vnde licet Religiosi possint in foro interiori, seu
secreto, quantùm res hæc patitur, sententiâ pro-
positâ se tueri; non benè illi facent, si ordinariis
prohibentibus obluctentur, & à Censuris se
prorsus liberos fuisse contendant, eò quòd ne-
queant illis innodari. Orta quandoque circa hoc
iurgia molestissima, quibus potuit facili condes-
censione præcurri: & vsque ad conseruatoris
iudicis ob fulminatam excommunicationem de-
uentum est creationem, non sine scandalo po-<-P>@@

<-P>pulorum. Circa quod variè potest accidere con-<marginalia>Diuer sa|circa hoc|controuer-|siæ genera,|& quid|circa illas|vtrique.</marginalia>
trouersia. Aut enim Religiosus prudenti priuile-
gij vsu Missam dixit: & tunc ordinarius aliter
potuit iudicare. Tunc quidem audiendus ille,
& legitimâ redditâ ratione, manifestum est non
debere ad p&#x0153;nam aliquam procedi, si iuridicè &
Christianè res est ista transigenda. Vel manife-
stus fuit excessus, & excusatio friuola: & neque
in eo casu vlteriùs progrediendum, nisi ad inti-
mationem specialis prohibitionis. Consilium
enim nullam p&#x0153;nam facto ipso incurrendam sta-
tuit; sed ordinarios monet ne patiantur, & vt
prohibeant, mandent, corrigant, statuant, & ad
ea seruanda, quæ statuerint, Censurarum imposi-
tione compellant. Aut post specialem prohibi-
tionem; quo euentu licebit prohibenti, seruatis
Iuris Regulis, citatione scilicet præmissâ, & loco
defensionis concesso, quidquid in similibus lice-
re solet. Ne ergo ad huiusmodi deueniatur an-
gustias, prohibenti parendum: quidquid enim
aliter factum fuerit, à malo est, etiamsi alicuius
magni boni zelo coloretur. Numquam enim ma-
gna bona Deus alterationibus indiscretis immi-
scuit, cuius spiritus nō in turbine, sed in sibilo aurę
tenuis, tranquillo inquam spiramine persentitur.</P>
<Z><A+1>De Priuilegio circa tempus dicendi
Missam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>237</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc vidimus num. 229. quid per<marginalia>Priuilegi&#x0169;|circa horā|ante lucem|pro Missa|celebranda|&c.</marginalia>
Indicum priuilegi&#x0169; habeatur: sic enim
Pontifex: Etiam per horam ante lucem, vel etiam post
meridiem, in eisdem regionibus, cùm opus fuerit, celebrare.
Pro quo & est Gregor. XIII. concessio, de quâ in
communi Compendio, sic se habens: Possunt Pres-
byteri Societatis celebrare Missam per horam ante auro-
ram, & infra horam post meridiem, itineris, vel alicuius<marginalia>Aliud Gre-|gor. XIII.</marginalia>
legitimi impedimenti caussa, de licentia Præpositi Gene-
ralis, vel cuiuslibet alterius ad id ab eo deputati. Sic ibi.
Videtur ergo priuilegium Indicum nihil conce-
dere à communi diuersum; immò commune
plus aliquid: nam Indicum, Per horam, inquit,
post meridiem: Commune autem infrà horam:
vnde transactâ horâ post meridiem celebrari po-
test: cum tamen per Indic&#x0169; intra illā tantùm cele-
bratio concedatur. Nihilominùs plus aliquid per<marginalia>Plus priore|pro Indiis|concedi.</marginalia>
Indic&#x0169; licet, quatenus minore&#x0303; caussam ad celebra-
tione&#x0303; requirit, cùm in eo dicatur: Cùm opusfuerit: in
alio aute&#x0303; legitimum impediment&#x0169; requiratur. Et
ratio quæuis in Indiis sufficiet, cùm tamen extra
illas plus aliquid requiratur. Quòd autem de horâ
post meridiem dicitur, similiter est accipiendum:
quia non est credendum priuilegium Indicum
minùs aliquid concessisse: & etiam, quia quod
de horâ ante auroram dicitur, sic etiam est rece-
ptum, vt non intra illam Missa incipi debeat, sed
possit ante illam, dummodò intra eamdem finia-
tur. Et eo modo posse etiam post meridiem dici,
ita vt post horam terminetur, omnino tenendum
est: sic enim absolutè verificatur post meridiem
per horam dici. Et cùm priuilegium fauorabile sit,
amplè interprętand&#x0169; venit, quādoquide&#x0303; in nullius
pręiudici&#x0169; cedit. Sed parùm est illud. Inchoari Mis-<marginalia>Sine priui-|legio quan-|do inchoari|possit.</marginalia>
sa ante horam aurorę proximā potest, & etiam fi-
niri. Quia iuxta commune&#x0303; sententiam, quam post
alios tenent Bassæus verb. Missa 4. n. 6. P. Marti-
non Tomo 4. Disp. 40. n. 15. P. Bauny Tomo 1. Tra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0077.jpg/>
@@1@<SE77>66 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>ctat. 10. Quæst. 13. P. Gaspar Hurtadus Disput. 4.
de sacrificio Missæ Difficult. 4. & P. Pellizarius Tra-
ctat. 8. Cap. 2. numer. 98. Missa inchoari & finiri
ante auroram potest sine priuilegio: cùm er-
go illud horam vltra communiter licitam con-
cedat, iuxta illud inchoatio & finitio dictâ ra-
tione licebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>238</absatz-nummer> Sed addendum aliquid, quo priuile-<marginalia>Duabus|horis ante|ortum solis|licere, tri-|bus cum|illo.</marginalia>
gium augustius comprobetur. Missam scilicet
sine priuilegio inchoari posse duabus horis ante
solis ortum, iuxta id, quod cum alijs tenet P.
Suarius Tomo 3. in 3. q. Disp. 80. Sect. 4. §. Secundò
inquiri. Vnde & consequenter affirmat §. Tertia
inceptio, ex priuilegio vnius horæ spatium conce-
dente, posse tribus horis ante solis ortum cele-
brari. Quod & tenent Cardinalis Lugo Disput.
20. numer. 33. P. Dicastillus infrà, numer. 55. P.
Lessius quæst. 83. num. 74. Diana Parte 1. Tractat.
14. Resolut. 33. & Parte 10. Tractat. 12. Resolut. 26.
Bassæus suprà. P. Pellizarius etiam suprà. P. Arria-
ga Tomo 7. Disput. 54. num. 17. & alij. Addit au-
tem Diana posse post matutinum, aut duabus<marginalia>Duabus|post mediā|noctem qui|teneant ob|priuilegia.</marginalia>
horis post dimidiam noctem illicò Missam dici,
ductus auctoritate Ioannis de la Cruz, qui in
Directorio Conscientiæ Parte 2. de sacrificio Missæ.
Quæst. 2. Dub. 1. Conclus. 3. in fine affirmat, ad ea
remittens, quæ dixerat in Epitome de statu Religio-
nis, Lib. 2. Cap. 5. Dub. 1. Conclus. 2. Tenent etiam
P. Dicastillus, P. Tannerus, P. Pellizarius, P.
Quintanad. Tamburinus, & Hieron. Rodriguez
apud Dianam Resolut. 26. citatâ: vbi pro eo ad-
ducit priuilegium Alexandri VI. Bullâ 13. pro
Benedictinis Montis-Serrati, & concessionem
Leonis X. viuæ vocis oraculo. Quod & propter
Alexandri VI. concessionem tenet Bassæus cum
Hieronymo Rodriguez, & Portel. Concessioni
enim Leonis X. cùm oraculum fuerit, non vide-
tur momenti aliquid exhibere. Pro alio, in hoc<marginalia>Et qualibet|post illam,|ex alijs.</marginalia>
genere latissimo, militat P. Dicastillus Tractat. 5.
Disput. 4. numer. 65. & seqq. vt scilicet possit dici
Missa quauis horâ post dimidiam noctem. Pro
quo & aliud concessum dicitur PP. Mexicanæ
Prouinciæ Societatis nostræ, sed à quo Pontifice
scire non potui. Videtur autem à Paulo V. eo
enim viuente illius notitia in Peruuiam delata,
cum quâ & vsus scientium, & communicatio-
nem eiusdem à Prouincialibus postulantium &
obtinentium inoleuit. Quâ & ego iam inde à
tempore illo potitus, Prouincialium signo ac
subscriptione munitâ. Nec mirum hoc videri
debet, quandoquidem Remigius Tractat. 5. Cap.
4. §. 4. num. 1. testatur Religiosos virtute priui-
legiorum idem posse. Vbi & addendum pro dan-
do Viatico id sine priuilegio omnibus licere, vt
cum aliis tenet Diana Parte 11. Tractat. 7. Resolut.
21. qui & videndus Parte 10. Tractat. 12. Resol. 57.
vbi cum multis probat tres Missas Natiuitatis di-
ci nocte posse. Pro quo & P. Amicus Tomo 7.<marginalia>Quid de|Missis Na-|tiuitatis.</marginalia>
Disputat. 33. numer. 330. P. Dicastillus numer. 72.
vbi quòd à puncto mediæ noctis. Et P. Grana-
dus Tomo 2. in 3. p. pag. 1070. num. 5. vbi quòd
Romæ ita fiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>239</absatz-nummer> Circa tempus autem, vltra quod differ-<marginalia>Circa tem-|pus, vltra|quod differ-|ri nequit,|variæ sen-|tentiæ.</marginalia>
ri celebratio nequit, cùm Ecclesiæ praxis, Rubri-
cæ Missalis, & Pontificum concessiones circa
illud, meridiem esse significent, in huius termini
taxatione variæ sententiæ sunt, de quibus Diana<-P>@@

<-P>tract. 14. cit. resol. 34. & Parte 5. tract. 5. resol. 58. &
Part. 10. tract. 12. resol. 22. & communiter Docto-
res excusant inchoantes post meridie&#x0303;, dummodò
intra horam immediatam finiatur: cùm etiam sint
qui probabile censeant posse inchoari ante finitā
horam, etiamsi post transactam finiatur. Immò &
post transactam inchoari posse, vt videri potest
apud citatum Auctorem Resol. illâ 22. Circa quod
P. Suarij congrua doctrina succurrit suprà, §. Quo-
circa. Cùm enim dixisset in die festo, si Missa so-
lemnis & concio non finiatur vsque ad vnum vel
duas horas post meridiem, id licere: & ratione
itineris, quamuis non debeat vnius horæ spatium
excedi, ita subdit: Quod significat Soto suprà, &<marginalia>P. Suarij|notanda|doctrina.</marginalia>
fauet consuetudo; immò & regula Missalis, in quâ non
sine caussa additur illa particula, Communiter: Ac deni-
que quia res morales, quando non sunt per legem omni-
no declaratæ ac limitatæ, non possunt indiuisibiliter
definiri; præsertim quia hæc res non est tam grauis vel
necessaria ad honestatem, vt intercedente rationabili
caussa non poßit prædicto modo ampliari. Sic ille. Cu-
ius præclara sententia ad varios potest casus, ra-
tionabiliter tamen, applicari. Id autem quod
Nauarrus tradit in Manuali Cap. 25. num. 87. nec<marginalia>Sententiæ|de tertia|hora post|meridiem.</marginalia>
displicet P. Becano de Sacrificio Missæ, 2. p. q. 4.
num. 5. dum non reprobat de tertiâ horâ post
meridiem: & secutus est Viualdus in Candelabro
aureo, de Eucharistiâ, num. 50. & Pitigianus apud
Bonacinam Tomo 1. Disput. 4. de Eucharistiâ, quæst.
vlt. Punct. 9. num. 7. P. Dicastillus suprà, num. 77.
& seqq. & P. Tannerus Tomo 4. Disput. 5. quæst. 9.
num. 61. vbi plures adducit dicens non esse mor-
tale: communiter Doctores improbant, nec
praxis admittit. Immò Emmanuel Rodericus in<marginalia>A Pio V.|reprobatā|qui censeāt,|p&#x0153;nâ ad-|iectâ.</marginalia>
Summa Cap. 249. Conclus. 3. censet eum, qui per
audaciam & præsumptionem sic celebrat, rema-
nere perpetuò suspensum à diuiuis, quia Pius V.
in Bullâ 4. (apud Cherubinum Tomo 2.) prohi-
bet in virtute sanctæ obedientię, ne quis sub p&#x0153;na
prædictæ suspensionis à diuinis præsumat quouis
prætextu, etiam licentiarum, in Vesperis cele-
brare. Ad quæ quidem Bonacina suprà, sic subii-
cit: Ego tamen censeo illam suspensionem non incurri
ipso facto, quia in præfatâ Bullâ dicitur, sub indigna-
tionis suæ, ac perpetuæ suspensionis à diuinis p&#x0153;nâ: quæ
loquendi forma continet Censuram comminatoriam, non
autem latam ipso iure. Sic ille. Sed miror vtrum-<marginalia>Sed impu-|gnati illi.</marginalia>
que, sicut & Hieronymum Garciam Tractat. 3.
Difficult. 8. Dub. 1. Puncto 1. num. 8. non animad-
uertentes Bullam illam nihil ad intentum præ-
sens conducibile continere. In ipsâ enim Ponti-
fex contra illos tantùm decernit, qui Missas Na-
tiuitatis, Resurrectionis, & alias, summo manè
dici solitas, prætextu licentiarum quarumdam,
præcedentibus vesperis, de serò, vt loquitur ille,
& ante solis occasum, celebrabant. Quod qui-
dem valde diuersum est ab eo, quod citati scri-
ptores asserunt, scilicet Missam diei, aut votiuam
dici permissam, circa horam nonam, quâ Christus
sui Corporis & Sanguinis sacrificium obtulit,
posse celebrari. Vnde illorum sententia nullam
notam promeretur: & eam, si absit scandalum,
absolutè tenet P. Sà V. Mißa, num. 27. Pro quâ
etiam Hieronymus Garcia suprà, adducit Sotum,
Durandum, LLamas, & Salcedum, & P. Lessius
suprà, non improbabilem censet. Quòd si pro
dando Viatico necessitas occurrat, id certiùs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0078.jpg/>
@@1@<SE78>De Priuilegiis circa horam dicendi Missam. 67
<duolan 2><-P>licet, vt cum aliis tenet Diana Parte 10. Tract. 12.
Resolut. 26. & Parte 11. Tract. 7. Resolut. 21.</P>
<P>  <absatz-nummer>240</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo priuilegij est regulan-<marginalia>Supra tem-|pus, in quo|celebrare|licet, ho-|ram à pri-|uilegio con-|cedi.</marginalia>
da concessio; vt quoties sine illo id licet, quod
iuxta probabiles Auctores sententias exposui-
mus, vna prætereà hora adiiciatur. Licet enim
sint qui velint non adiiciendam, sed iuxta tempus
Iure aut consuetudine designatum, scilicet auro-
ram, & meridiem, pro quo Hieron. Garcia su-
prà num. 17. adducit Patres Vazquez, Fagun-
dez, & Bauny: contrarium tamen tenent P. Sua-
rez, Emmanuel Rodericus, Tamburinus, Miran-
da, Diana apud eumdem num. 16. & prætereà
P. Pellizarius suprà P. Gaspar Hurtadus Difficult,
4. citat. §. Circa conclusionem. P. Dicastillus, citat.
num. 55. Bassæus num. 6. citat. Remigius suprà
num. 2. Gauantus in Rubricas Missalis Parte 1. Tit.
15. num. 1. §. Priuilegiati. Et alij communiter:
atque optimo sanè fundamento: nam priuile-
gium, quando non est tantum ad tollendos scru-
pulos, aliquid debet concedere vltra id, quod
aliunde licet: aliàs erit inutile, vt suprà num. 228.
dicebamus. Et constat etiam ex Cap. Si Papa, de
Priuilegiis in Sexto. Quomodocumque ergo ali-
quid circa horam liceat, horæ est spatium adii-
ciendum; dummodò scandalum non adsit, quod
remoueri poterit adstantium instructione, vt
sciant id beneplacito Pontificis agi posse. Et ita
à Religiosis Missam per tres horas post meri-
diem differri posse affirmant P. Dicastillus suprà
num. 84. Ioannes de la Cruz etiam suprà, qui ad-
ducit Priuilegium Eugenij Quarti in Bullâ eius
11. Bassæus loco citato, Diana citato Tract. 14. Re-
solut. 34. & Parte 10. citat. Resolut. 22. vbi alios
adducit. Remigius numer. 2. Pro quo etiam stat
Cardinalis Lugo suprà numer. 42. licet censeat
concessionem non esse absolutam. Ait etiam
Bassæus Dianam pro eodem adducere P. Sua-
rium; cùm tamen reuerà eum non adducat, vt
consulenti constabit. Vnde & idem dicendum, si<marginalia>Quid circa|Commissa-|rij Crucia-|tæ conces-|sionem.</marginalia>
Commissarius S. Cruciatæ simile priuilegium
horæ concedat, affirmat Remigius §. citat. licet
alij contrarium sentiant, vt videri potest apud
P. Mendum in eamdem Bullam Disput. 37. num.
98. Neque negabit quod de horâ tertiâ est di-
ctum P. Arriaga, qui circa id hæret, dum Diana
speciale priuilegium non assignat, & ita duas ho-
ras tantùm concedit. num. 20. iuxta priuilegium
Societatis: sed est illud Eugenij Quarti, vt dixi-
mus apud Ioannem de la Cruz, & alios, Alexan-
dri Sexti, & aliorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>241</absatz-nummer> Circa priuilegia autem citata hærent a-<marginalia>Difficultas|circa pri-|uilegia di-|cta quia à|Tridentino|videntur|reuocata.</marginalia>
liqui, quia ante Tridentinum sunt, à quo omnia
eiuscemodi reuocata, sicut loquentes de Altari
portatili diximus, & præsertim num. 235. & præ-
tereà tenent P. Azor Parte 1. Libr. 10. Cap. 26.
Quæst. 7. P. Ægidius Quæst. 83. num. 226. P. Be-
canus suprà quæst. 5. §. Tertia exceptio. Durantus
de Ritibus Ecclesiæ Lib. 2. Cap. 6. num. 8. Nauarrus
suprà num. 82. aliique. Nam quod ad horam di-
cendi Missam attinet, à Concilio etiam est Epi-
scopis demandatum, sicut alia, de quibus dictum,
ne scilicet inordinatum quidquam patiantur,
verbis illis: Postremò, ne superstitioni locus aliquis de-<marginalia>Illius De-|cretum|circa ho-|ram &c.</marginalia>
tur, edicto, & p&#x0153;nis propositis caueant ne Sacerdotes
aliis quàm debitis horis celebrent, ne ritus alios, aut
alias Cæremonias, & preces, in Missarum celebratione<-P>@@

<-P>adhibeant, prætereas, quæ ab Ecclesiâ probatæ, ac fre-
quenti, & laudabili vsu receptæ fuerunt. Sic Con-
cilium. Verùm hæc non videntur obstare, quia
Regularium ibi non meminit, sicut superiùs,
cùm de celebratione extra Ecclesiam ageretur.
Et certè cùm ritus apud ipsos diuersi extent, cir-
ca Missæ celebrationem à Sede Apostolicâ ap-
probati, satis ex eo liquet ea, quæ de ritibus, &
consequenter de horâ statuit, ad eos non esse re-
ferenda. Præterquam quòd vt ex verborum te-
nore apparet, à Concilio superstitio tantùm cir-
ca Missarum celebrationem propulsari intendi-
tur, à quâ longè absunt, qui ex priuilegio sacri-
ficandi horam anteuertunt, aut extendunt. Au-
ctores ergo priuilegia Eugenij Quarti, Alexan-
dri Sexti, & aliorum afferentes, id leui non fa-
ciunt fundamento, si iis, quæ diximus, permoti
fuerint, quæ tamen apud ipsos non deprehendi:
vel quia generaliter censent priuilegia Regula-
rium non esse à Concilio reuocata, quod præter
alios suprà adductos tenet P. Dicastillus num. 69.
& Cardinalis Lugo Disputat. 20. citat. num. 29.
qui ait ita sentire Dianam Tract. 14. citat. Resol. 33.
Circa quod P. Arriaga supra num. 16. se in Dia-<marginalia>Circa Dia-|nam legiti-|ma citatio|Card Lu-|go defendi-|tur contra|P. Arria-|gam.</marginalia>
na nec mentionem huius dubij inuenisse testa-
tur. Et ne fortè erratum esset in citatione, in
Indice omnium trium Tomorum quæsiuisse, ni-
hilque ea de re inuenire potuisse. Sed certè Dia-
næ mens citato est loco perspecta, dum §. 2. sic
ait: sed plus ego addo cum Ioanne de la Cruz in
Directorio conscientiæ Parte 2. de Sacrificio Missæ.
Quæst 2. Dub. 2. Conclus. 3. in fine; posse illicò post
Matutinum, aut post duas horas media noctis, Missas
celebrare ex priuilegiis. Sic ille. Atqui priuilegia
talia ante Tridentinum sunt, vt constat, cùm il-
lud Eugenius, & Alexander præcesserint: ergo
sentit non esse reuocata. Id quod clarissimè et-
iam constat ex Resolut. 34. Qui etiam Parte 10.
Tract. 12. citato, Resolut. 25. cum aliis pro Alex-
andri priuilegio militat. Potuit ergo meritò à
Cardinali Lugo citari: qui tamen circa priuile-<marginalia>In Priuile-|gio Alex.|VI. quod|difficulta-|tis, auerti-|tur.</marginalia>
gium Alexandri Sexti, concessum Monasterio
Montis-Serrati, fundamentum communicationis
non inuenit ob restrictionem ad ipsum. Licet
Hieron. Garcia suprà num. 15. qui malè Adria-
num pro Alexandro posuit, aduertat Auctorem
dictum videri de Monachis loqui, quando extra
Monasterium celebrant. Fundamentum autem
communicationis satis est obuium apud Recen-
tiores, ob concessiones Pontificum in ordine
ad huiusmodi extensionem, vt vidimus n. 116.</P><marginalia>Contra il-|lud & alia|ante Tri-|dentinum|qui mili-|tent: sed|defenden-|dum.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>242</absatz-nummer> Sed adhuc parùm curanda illa quando
ante Concilium Tridentinum sunt, contendit
citatus Scriptor propter illa, quæ habet num. 14.
vbi nonnullos adducit ita sentientes, in quibus
est P. Fagundez circa primum Ecclesiæ præce-
ptum Lib. 3. Cap. 17. num. 3. vbi ait priuilegium
Societati concessum fuisse à Gregorio XII. cum
Concilij derogatione, quod priuilegia talia re-
uocarat. Sed id non esse, vt ille asserit, constabit
Bullam concessionis legenti, quæ incipit, Quanta
in vinea die 5. Maij Ann. 1578. nulla enim ibi-
dem mentio Tridentini. Plus autem videtur vr-
gere Declaratio Cardinalium, quam adducunt<marginalia>Declara-|tionem|Cardina-|lium non|obstare.</marginalia>
Card. Bellarminus, & Barbosa, Sicque habet:
Ante diem & horis indebitis nulli licet celebrare, et-
iam vi priuilegij ante Tridentinum conceßi. Sed quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0079.jpg/>
@@1@<SE79>68 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>hæc Declaratio generatim non vrgeat debet fa-
teri citatus Auctor, qui num. 13. cum pluribus
statuit Episcopos posse ante auroram celebrare,
siue vi priuilegij, siue consuetudinis, & aliis li-
centiam celebrandi concedere, etiam post meri-
diem: cùm tamen post Tridentinum nullum pri-
uilegium huiusmodi concessum reperiatur. Di-
cendum ergo Declarationem dictam authenti-
cam non esse: & vt verè talis fuerit, quod non
negamus, probabili sententiæ innixam; cùm ta-
men nos probabilem etiam, & satis verosimilem
consectemur.</P>
<negEZ><A+1>De Priuilegiis circa sumptionem Particu-
larum Eucharistiæ, peracto Missæ sa-
crificio.</A+1></negEZ>
<P><INI2>D</INI2>E hoc priuilegio dictum num. 163. sed hoc
loco quæ ad illud spectant ampliùs ex pli-
canda.</P>
<P>  <absatz-nummer>243</absatz-nummer> Dico primò. Particulæ, quæ ad imme-<marginalia>Assertio 1.|Particulas|ejusdem|Missæ posse|post purifi-|cationem|sumi.</marginalia>
diatè peractum sacrificium spectant, sumi possunt
absque vllo scrupulo etiam post sumptam purifi-
cationem. Sic P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disp. 68.
Sect. 6. §. Secundus casus. P. Vazquez Disp. 214. n.
49. P. Præpositus Tomo 4. Quæst. 80. n. 45. P. Re-
ginaldus Lib. 29. num. 123. P. Filliucius Tract. 4.
num. 239. P. Fagundez circa tertium Ecclesiæ Præ-
ceptum Cap. 5. num. 28. P. Dicastillus Tractat. 4.
num. 354. Disputat. 9. P. Arriaga suprà num. 49.
Diana Parte 1. Tractat. 14. Resolut. 66. Parte 2.
Tract. 4. Resolut. 45. & Parte 5. Tractat. 14. Reso-
lut. 43. alibique, & apud ipsos alij plures. Pro quo
communis ratio est, quia huiusmodi reliquiæ
non sumuntur per modum integræ Communio-
nis, sed vt complementum vnius sacrificij, ad
quod Sacerdos ieiunus accessit, & ita totum il-
lud est per modum vnius moraliter actionis. I-
tem, quia non potest aliter Sacerdos ministe-
rium suum, & actionem illam perfectè adimple-
re modo conuenienti: sæpè enim non possunt
reliquiæ conseruari, neque ante ablutionem su-
mi: vnde Ecclesiæ ieiunium præcipientis inten-
tio non est credenda vllatenus aduersari.</P>
<P>  <absatz-nummer>244</absatz-nummer> Circa quod P. Suarez sic faciendum ait<marginalia>Quoties|inuentæ|fuerint.</marginalia>
quando moraliter oportuerit: qui videtur significa-
re non esse absolutè licitum: vnde dubitari vlte-
riùs poterit quando id erit moraliter conueniens.
Sine vllo tamen scrupulo fieri poterit, quoties
reliquiæ extiterint, quia hoc clarè probat ratio
adducta de sacrificij actione, quæ vna moraliter
est, & de illius perfectione, ac conuenienti mo-
do ministerium adimplendi. Quòd si ad necessita-
tem reducitur, iam ratio talis minimè erit suffi-
ciens; quam tamen & ipse Eximius Doctor, &
alij sufficientem arbitrantur. Vnde eo stante vi-<marginalia>Et debere|semper ita|fieri vide-|tur.</marginalia>
detur particulas debere sumi, etiamsi commodi-
tas non desit ad earum conseruationem. Quod
quidem tunc accidere poterit, si quando Sacer-
dos post Missam daturus Communionem, pyxi-
dem è sacrario extrahit, in Corporali particulam
aliquam deprehendit. Est enim tunc facile eam
in pyxide reponere; quod tamen si faciat, conue-
nienti modo non se gerere ratio adducta con-
uincit: quia scilicet sacrificium perfectè non per-
agit, cùm aliquid ex eo relinquit, quod à se su-<-P>@@

<-P>mendum consecrauit. Licet enim non sit neces-
sarium vt Sacerdos totum id sumat, quod conse-
crat, cùm pro aliis etiam consecrare possit: id ta-
men quòd à se sumendum consecrat, sumere de-
bet, quia sumptio, vel ad substantiam sacrificij
spectat, vt volunt multi, vel ad integritatem. Non
videtur ergo juxta mentem Doctorum sic tenen-
tium & probantium, aliter fieri posse, cùm in eo
& ratio conuenientiæ, & integritatis requisitæ
concurrant. Vnde & P. Vazquez, qui ait non
esse obligationem particulas huiusmodi sumendi,<marginalia>Saltem id|esse valde|conueniens.</marginalia>
si seruari possint, probabiliter quidem loquitur,
sed non iuxta rationem communis assertionis.
Et quidquid de obligatione in ordine ad culpam
sit, de maiori quidem conuenientiâ non videtur
posse dubitari. Et vrgeri ex receptissimâ senten-
tia potest; iuxta quam, qui in Missa post conse-
crationem etiam solius hostiæ, recordatur se non
esse ieiunium, debet in ea prosequi. Pro quo ip-
se P. Vazquez Cap. 5. §. Idem dicendum. junctis
iis, quæ habet Disput. 208. Cap. 2. Nam commu-
nis ea resolutio in eo fundatur, quòd integritas
sacrificij præferenda sit Ecclesiasticæ legi ieiunij.
Ex quo arguere pro casu, de quo est sermo, effi-
caciter possumus: quandoquidem particulæ de
integritate sacrificij sunt: vt ergo absoluta ne-
cessitas non sit, quia eam communiter non re-
cognoscunt Doctores, saltem magnæ conue-
nientiæ onus incumbit Sacerdoti. Vnde non be-
nè P. Gaspar Hurtadus Disputat. 9. de Eucharistiâ<marginalia>Etiamsi|seruari|possint,|contra P.|Hurtad&#x0169;.</marginalia>
Difficult. 17. §. Nos tamen, asserit particulam re-
lictam non posse post ablutionem sumi, si ser-
uari possit, sed reponendam in sacrario, quia
tunc absque caussa aliqua excusante sumptio-
nem à non ieiuno sumitur: constat enim caus-
sam esse legitimam & vrgentem, vt iam vidi-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>245</absatz-nummer> Dico secundò. Non solùm minusculæ<marginalia>Assertio 2.|idem de|hostiolis|seu Formis|statuens.</marginalia>
particulæ, sed hostiolæ, quas Formas dicimus,
pro communicandis aliis consecratæ, sumi
possunt, sicut illæ, vt accidit cùm Communio
fit post Missam, & aliquæ factâ Communione
supersunt. Sic P. Suarez suprà, Posseuinus, Cha-
merota, P. Filliucius, quos citat & sequitur Bo-
nacina Tomo 1. Disput. 4. de Eucharistia. Quæst. 6.
Puncto 2. num. 13. & 14. P. Fagundez num. 31.
P. Vazquez, & P. Præpositus suprà P. Henri-
quez Libr. 9. Cap. 30. num. ad finem P. Ægidius
Quæst. 8. numer. 68. & alij. Licet autem ita sen-<marginalia>Ratio pro|eadem no-|tanter de-|ducta.</marginalia>
tiant, non est tamen apud eos ratio, quæ resolu-
tionem istam & præcedentem complectatur. Illa
enim quæ pro præcedenti adducta est, ex inte-
gritate sacrificij procedit, quæ non videtur posse
ad præsentem adaptari. Particulæ si quidem pro
communicandis aliis consecratæ, ad integritatem
sacrificij non spectant sicut aliæ, quia non con-
secrantur vt à Consecrante sumantur, licet simul
consecratæ cum hostiâ vnum sacrificium consti-
tuant: ergo ratione integritatis sumi nequeunt.
Nihilominùs sustineri ratio prædicta potest: tum
quia dici possunt ad integritatem pertinere, qua-
tenus ita consecrantur, vt Sacerdos virtualiter
intendat eas sumere, si fortè supersint. Tum et-
iam quia ratio communis Doctorum non ad in-
tegritatem sacrificij referenda est, quo pacto nos
sumus argumentati, seu ad integritatem & perfe-
ctionem illius actionis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0080.jpg/>
@@1@<SE80>De Priuilegijs circa Particularum sumptionem in Missa. 69
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>246</absatz-nummer> Neque vrget quod obiicit P. Hurta-
dus suprà §. Tertius casus, quod scilicet si ea ratio<marginalia>Obiectio|P. Hurtadi|discussa,|quæ & a-|horum.</marginalia>
valeret, non esset contra prohibitionem sumendi
Eucharistiam à non ieiunis, sumere scienter ali-
quid cibi ante sumptionem reliquiarum. Et si-
militer arguit Cardinalis Lugo Disput. 15. num.
77. & cum eo P. Arriaga num. 47. Pro quo po-
test casus adduci, si quis post Missam virium de-
fectum sentiret ad Communionem multis con-
ferendam, & ante illam secretò aliquid sumeret,
quo eas repararet. Non inquam vrget: quia eo
ipso quòd aliquid scienter sumeret Sacerdos, a-
ctio sacrificandi finiretur: talis enim cibi sumptio
sufficiens illius signum est, cùm adeò aliena sit
ab actione illa omnium sacratissima: sic enim te-
statur Sacerdos de c&#x0153;lesti cibo se iam non agere,
qui terrenum capit. Quòd si intra Missam detur
Communio, idem etiam dice&#x0303;dum, etiamsi Sacer-
dos alia adiecturus sit, quæ ad finem Missæ spe-
ctant: ante illa enim sacrificium terminatum est
sumptione illâ cibi, non solùm substantialiter,
sed integraliter ac completiuè; licet ex Eccle-
siæ præcepto, prætermittenda non sint. Deinde.
Diuersa est ratio de ablutione, & sumptione illa
cibi: nam ablutio ad complementum illius actio-
nis pertinet, ex instituto Ecclesiæ; non ita cibi
sumptio aut potus: & ita illa obstare nequit si-
cut ista. Pro quo etiam est, circa vnam nullum
esse indicium permissionis Ecclesiæ, cùm tamen
sit erga aliam. Vnde P. Hurtado ex illius potest<marginalia>Ex sua ip-|sius doctri-|na redar-|gutus.</marginalia>
responderi doctrina, qui communem senten-
tiam, de qua Assertione 1. ex eo probat quòd vo-
luntas Ecclesiæ pro eo sit; vult enim fractionem
ieiunij non impedire, sicut non item impedire
vult, quando in Parasceue ex ipsius pręcepto par-
ticula hostiæ consecratæ remanentis ex Feriâ 5.
vino non consecrato infunditur, & cum eo su-
mitur: & tamen regulariter contingit quòd par-
ticula aliqua vini priùs deglutiatur, quàm par-
ticula illa hostiæ consecratæ. Sic ergo & nos di-
cere possumus circa fractionem per sumptionem
cibi præfatam nullum esse indicium voluntatis
Ecclesiæ, cùm tamen circa ablutionem sit, quam
Doctores verosimiliter coniiciunt, de alia nihil
tale vspiam odorati. Quo pacto philosophantem
inuenio post hæc scripta P. Dicastillum suprà
n. 357. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>247</absatz-nummer> Dico tertiò. Particulæ post sumptio-
nem ablutionis inuentæ sumi possunt, etiam si<marginalia>Assertio 3.|Idem con-|cludens de|partioulis|ex alia|Missa.</marginalia>
ex alia sint Missa relictæ. Sic P. Suarez suprà
§. Ad secundam, quatenus sic ait: si autem sint
ex præsanctificatis, consultiùs erit illas reseruare, sicut
anteà conseruabantur. Sic ille, qui dum consultius
esse ait, oppositum indicat fieri absolutè posse<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
& ita probabiliter. Quod etiam tenet P. Fagun-
dez sententiam P. Suarij, & verba desumens. Bo-
nacina suprà num. 14. dicens meliùs esse eas as-
seruare. Bassæus verb. Communio, in fine, vbi eis-
dem vtitur verbis, quibus P. Suarez. Marchinus
apertiùs, de Sacramento Ordinis Tract. 3. p. 3. Cap. 3.
num. 19. Est ergo hoc probabile, cuius tamen
ratio apud Scriptores non occurrit: potest ni-
hilominùs ex eo fundari, quia ad actionem præ-
sentis sacrificij non solùm pertinet quidquid à
Sacerdote oblatum est, sed etiam quòd ab alio,
si illud sumere sit conueniens. Vnde manifestum
est Sacerdotem posse sumere ante oblationem<-P>@@

<-P>particulas ex alia Missa relictas, sicut & purifica-
re ciborium, in quo sacræ hostiolæ asseruantur:
ergo quemadmod&#x0169; sumere à se consecrata potest
post ablutionem, ita & consecrata ab aliis, quia
hoc etiam pertinet ad actionis illius complemen-
tum.</P><marginalia>Assertio 4.|resolutione&#x0303;|præcedente&#x0303;|de hostiolis|eiam pro-|cedere vi-|detur.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>248</absatz-nummer> Dico quartò. Præcedens resolutio vi-
detur procedere non solùm de maiusculis parti-
culis, sed etiam de hostiolis pro Communione
tribuendâ consecratis. Id probatur ex eorum au-
ctoritate, quos nuper adduximus. P. Suarez ab-
solutè loquitur de reliquiis post datam Commu-
nionem, sicut & P. Fagundez & Bonacina: post
Communionem autem non solùm reliquiæ mi-
nutiores restare solent, sed etiam formulæ ali-
quæ. Si ergo oporteat ciborium purificare, sumi
poterunt, aut quauis aliâ rationabili caussâ in-
tercedente. Bassæus de reliquiis loquitur, etiamsi
notabilis sint quantitatis. Et quidem P. Fagun-
dez de reliquiis loquens præsentis sacrificij, ita
sumi à Sacerdote, qui per longum spatium Com-
munionem populo dispensauit, & posteà vasa
purificat, posse arbitratur: vt nullum in eo esse
dubium, non dubitet pronuntiare. Quod quidem
oportebit obseruent illi, qui scrupulis circa ista
perurgentur. Ex eo autem quòd nullum dubium
in eo sit, vt vult ille; in eo quod de pręsanctifi-
catis addit cum aliis, consultum quidem esse ea
seruare: licet dubium aliquod esse possit, satis
tamen verosimiliter affirmatur, quia indubita-
to adhæret, quasi proximo ab eo gradu.</P>
<P>  <absatz-nummer>249</absatz-nummer> Dico quintò. Etiamsi Sacerdos ab al-<marginalia>Assertio 5.|Particulas$unclear|post recess&#x0169;|ab altari|sumi posse.</marginalia>
tari recesserit, poterit particulam inuentam su-
mere, quæ commodè seruari non possit. Sic ci-
tati, quatenus id admittunt quando sine irreue-
rentia seruari nequit: quæ quidem ordinariè con-
tinget; cùm enim Sacerdos nequeat sine nota ad
altare redire, videtur particula in Sacristiâ seruan-
da secretò, vnde & irreuerentia est manifesta. Est
ergo sufficiens ratio, quæ ex incommoditate in
asseruatione desumitur, & ita generaliùs locutus
circa hoc P. Martinon Tomo 4. Disput. 35. num.
63. & de aliorum vsu testatur P. Arriaga num. 51.
cùm essent valde docti. Pro quo & alij apud
Dianam Parte 6. Tractat. 6. Resolut. 17. & Parte
10. Tract. 13. Resolut. 54. Accedit particulas istas
dubitari posse an sint consecratæ.</P>
<P>  Dico sextò. Licet aliqua ex prædictis non<marginalia>Assertio 6.|Præfatas|resolutiones|Indico pri-|uilegio iu-|uari.</marginalia>
ita recepta sint, ad ea tamen potest priuilegium
Indicum, de quo num. 163. probabiliter appli-
cari, vt eo pacto magis licita videantur. Diximus
ibi priuilegium dictum nihil speciale concedere.
Sed esse pro tollendis scrupulis impetratum. At
erunt qui censeant aliquid aliàs non licitum cō-
cedi per ilud: & cùm nihil aliud præter dicta ex-
cogitari possit, ad ea erit applicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>250</absatz-nummer> Vbi dubium incidit circa id, quod est<marginalia>Dubium|circa di-|centes duas|Missas, ob|reciduum|sanguinem|in Calice|& ratione&#x0303;|adductam|de parti-|culis.|Funda-|menta vt</marginalia>
in Parochis Indorum frequentissimum. Missas
enim dicunt duas diuersis in populis. Possuntnè
illi in priori Calicem purificare, & purificationem
sumere? Videtur enim id licitum ex dictis, quia
purificatio illa ad complementum sacrificij perti-
net: ergo quemadmodum sacrificium non ob-
stat quo minùs aliud offerri & sumi queat, ita ne-
que talis sumptio. Item. Post sumptionem talem
possunt sumi particulæ in eadem Missâ non con-
secratæ: ergo & sumi poterunt, quæ in Missa se-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0081.jpg/>
@@1@<SE81>70 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>quenti fuerint consecratæ: nam in hoc Sacra-<marginalia>sumi in|primâ possit|purificatio.</marginalia>
mento magis & minùs non variant excellentiam,
ob contentum in illo, Christum scilicet. Pona-
mus ad huius comprobationem Sacerdotem post
sumptam ablutionem circa Communionem mi-
nistrandam occupari, vt contingere in magnis
Iubilæis potest, & interim Sacerdotes alios in eo-
dem altari Missas facere, & vasa hostiolis plena
consecrare, quas & ipse ad Communicandum
accedentibus largiatur. Finitâ certè Communio-
ne purificare omnia vasa poterit, & reliquias su-
mere non solùm à se, sed ab aliis etiam in præce-
dentibus Missis, ac etiam in subsequentibus con-
secratas: quia quòd præsanctificatæ, aut post
sanctificatæ sint, omnino materialiter se habet,
iuxta dicta Assertione 3. & 4. Idem ergo in casu,
de quo loquimur, dici potest. Quòd si dicatur
actionem sacrificij prioris omnino fuisse finitam,
& sequentis sacrificij actionem minimè ad illam
pertinere, occurri potest ex adductis num. 246. vt
saltem probabiliter in hoc possit aliquis arbitrari:
quia non est certum id, quod Doctores de sum-
ptione particularum dicunt in eo fundari, quòd
eadem actio totalis & completa moraliter repute-
tur. Deinde. Particulæ Sanguinis in Calice reli-
ctæ nequeunt sine ablutione perfectè exhauriri,
vt experientiâ constat: ex eo autem quòd rema-
neant, sequitur primò non habere sacrificium
omnimodam integritatem. Secundò irreueren-
tiis exponi: Calix enim in alium populum sine
cultu debito deportatur, quia vel seruari commo-
dè nequit, aut Calix alius non est, vnde & pro
secundâ Missâ etiam adhibendus. Cùm ergo
Doctores ob irreuerentiam Sacramenti vitandam
licitum censeant non ieiunos illud sumere, hîc
certè doctrina illa accommodanda venit oppor-
tunè. Et ex hoc videtur occurri posse notissimo<marginalia>In Missis|Natalis D.|non eamde&#x0303;|esse ratione&#x0303;.</marginalia>
Ecclesiæ præcepto, quod in Missali Romano ex-
tat ante Missas Natalis Domini, vbi dicitur Sa-
cerdotem, qui tres est dicturus Missas, in duabus
prioribus non sumpturum purificationem. Ibi
enim nullum est irreuerentiæ periculum, sicut
in casu, de quo loquimur: & propter hæc erit for-
san qui huiusmodi verosimilem censeat positio-
nem; aliæ enim minoribus fundamentis probabi-
les solent ab aliquibus reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>251</absatz-nummer> Sed ego non audeo probare illam, quia<marginalia>Contrari&#x0169;|statuitur,|& sit satis|in contra-|rium addu-|ctis.</marginalia>
sensus Ecclesiæ pro contrariâ videtur manifestus.
Et quod de Missis Natalis Domini nuper dict&#x0169;,
fortiter vrget: ibi enim ex integritate sacrificij ar-
gui nequit: & licet ablutio ad illius complemen-
tum spectet, omnino sublata ab Ecclesiâ est. Iam
ergo ex illis capitibus nihil, quod iuuet, potest
afferri. Vide Cardinal. Lugo in Responsis Moral.
Lib. 1. Dub. 10. num. 13. Quod autem ad ratio-
nem totalitatis in actione spectat, nihil etiam
confert: nam qui dicunt eam non esse potissi-
mam, adducunt aliam, scilicet voluntatem Eccle-
siæ: quæ quidem in casu præsenti non deprehen-
ditur, neque vllum eius apparet indicium, sed
potius appositæ. Iam quod ad irreuerentiam at-
tinet, vitari illa facilè potest, si sacerdos ipse Ca-
licem decenter exportet, neque Indo tradat cum
sarcinis aliis sacris deportandum, vt nonnulli satis
inconsideratè faciunt. Vt autem quidquid esse
periculi circa hoc potest, penitus euitetur, duo
sint Calices, aut plures pro populorum numero,<-P>@@

<-P>quod est sanè facillimum, si in Parochis aliquis sit
pietatis & Religionis igniculus, & Prælati circa
hoc eâ, quâ debent, solicitudine pergant prouide-
re. Licet autem in præfatâ Missalis Rubricâ non<marginalia>Rubrica|Missalis|circa Missas|Natalis D.|quomodo|obligatione&#x0303;|sub mortali|indicet.</marginalia>
videtur esse præceptum, quia simplicissimo mo-
do proponitur: ex eo argumentum sumi nequit;
quia cùm res ipsa circa id versetur, quod est graui
præcepto prohibitum, communicare inquam
non ieiunum, & circa purificationem in Cap.
Ex parte, de Celebratione Missarum, quod est
Innocentij III. omnino apertè decisum: satis
superq&#x0301;ue fuit simplex adhibita declaratio, quâ<marginalia>Cap. Ex|parte.</marginalia>
Sacerdotes obligationis suæ, de quâ fortè dubita-
rent indocti aliqui, moneantur. Si enim non de-
fuit, qui sumptione panis benedicti non solui
naturale ieiunium ad Communionem necessa-
rium, sibi persuasum haberet, an non tale aliquid
circa præsentem articulum potuit prouidentia
Ecclesiæ suspicari? Vnde etsi Rubrica talis non
extaret, præceptum vrgeret ex generali Ecclesiæ
lege, iuxta traditionem Apostolicam in diuersis
Conciliis stabilitâ. Pro quo videri potest P. Sua-
rius Disput. 68. citat. Sectione 3. & ita præceptum
circa Missas Natalis Domini, prout ibidem præ-
scribitur, sub mortali obligans communis assen-
sio Doctorum agnoscit. Quamuis Bassæus verb.
Communio, numer. 21. ita scribat: Sacerdotes in die
Natiuitatis Domini possunt ter communicare celebran-<marginalia>Bassæus.</marginalia>
do, modò ablutionem digitorum in primâ & secundâ
Mißâ non sumant. Sic ille. Iuxta quem ablutio
prior, seu purificatio Calicis, non videtur cele-
brationem impedire. Sed hoc non vrget. Vnde
eius non erit audacia toleranda, qui contrarium
non fuerit veritus practicare. Iam ad alia.</P>
<negEZ><A+1>De Priuilegijs circa ornamentorum, linteo-
rum, & sacrorum vasorum benedi-
ctionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>252</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hæc ita habetur in Compendio<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Indicum|circa bene-|dictiones,|quibusdam|adnotatis.</marginalia>
Indico Verb. Benedictio: Possunt ij,
qui mittuntur à Præposito Generali in loca remotißi-
ma, à quibus non potest adiri Sedes Apostolica, vestes
Sacerdotales, Pallas, Corporalia, Calices, Altaria, &
Cæmeteria, (si Episcopus, qui ea faciat, Catholicus ibi
non adsit) in eis partibus benedicere. Sic ibi: &
statim hoc ad omnes, qui in prædictis regionibus
sunt, extendendum esse, dicitur concessione
Gregorij XIII. Est autem priuilegium dictum
Pauli III. vt in eius habetur Bulla pag. 43. Quo-
modo autem Prouincialibus, & alijs per eos vsus
talis priuilegij concedatur, ibidem dicitur, & di-
ctum etiam à nobis numer. 176. Fit autem citato
loco remissio ad Compendium commune circa
benedictionem Ecclesiarum, Oratoriorum, &
Paramentorum: vbi de benedictione eorum, in
quâ vnctio interuenit, nihil extat: pro aliis autem
illud habetur speciale, vt tam propria, quàm alie-
na possint benedici. De Ecclesiis & Oratoriis
dicemus inferiùs. Præter concessiones autem in
Compendiis citatas, aliæ sunt, de quibus agunt
Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regular. quæst. 19. Bas-
sæus verb. Altare. Fr. Ioannes Baptista in Ani-
maduersionibus citatis, Parte 2. verb. Benedicere. P.
Pellizarius Tomo 2. Tractat. 8. Cap. 5. Sect. 3. P.
Quintanad. Tomo 2. Tractat. 5. Singular. 12. Fr.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0082.jpg/>
@@1@<SE82>De Priuilegijs circa benedictiones ornamentorum, &c. 71
<duolan 2><-P>Ioannes de la Cruz in Epitome status Religiosi, Lib.
2. Cap. 5. Dubio 8. & pleniùs ceteris Ascanius
Tamburinus de Iure Abbatum Tomo 1. Disput. 23.
quæst. 4. num. 3. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>253</absatz-nummer> In quibus tamen quod ad generalem<marginalia>Aliud ge-|nerale In-|nocentij 8.|& vniuer-|salius.</marginalia>
concessionem attinet, vnam tantùm inuenio In-
nocentij VIII. Abbati factam Cisterciensi Mo-
nasterij Cabilonensis, & eius successoribus, nec
non quatuor aliis eiusdem Ordinis Abbatibus, in
Bullâ, quæ incipit, Exposcit tuæ deuotionis, die 3.
Aprilis, Ann. 1489. & est quinta huius Pontifi-
cis apud Fr. Emmanuelem, & ad omnes est Ordi-
nis Abbates extensa à Gregorio XIV. vt testatur
idem Fr. Emmanuel suprà, Quæst. 28. Artic. 2. illa
enim ad Calices & Altaria porrigitur verbis illis:
& quæcumque alia vestimenta ac ornamenta Ecclesiasti-
ca, Corporalibus, vasculisque ad reponendam Euchari-
stiam, ac imaginibus quibuslibet comprehensis, in locis, &
domibus dicti Ordinis benedicere, & Calices consecrare,
tam de dicto Ordine, quàm si ad vos aliunde nonnum-
quam deferantur. Ac Altaria de nouo constructa, seu
translata restaurare, aut mutata in quibuslibet locis di-
cti Ordinis, Chrismate sacro priùs ab aliquo Catholico
Antistite recepto, consecrare, &c. Vbi notanda limi-<marginalia>Quæ in illò|limitatio.</marginalia>
tatio, quòd scilicet prædicta in domibus tantùm
præfati Ordinis fieri possunt; non ergo extra,
dum scilicet quis itinerando vt id faciat ab aliqui-
bus inuitatur. Dixi autem concessionem dictam
magis esse generalem, quia omnia complectitur:
alia enim est, quæ Altarium portatilium conse-<marginalia>Pro conse-|cratione|Ararum|aliud Pij 4.</marginalia>
crationem indulget, non tamen Calicum & Pate-
narum, & est Pij IV. in ordine 97. Abbatibus
Benedictinis, pro suis tamen Ecclesiis tantùm, &
ad eorum vsum. Ait autem P. Pellizarius suprà
num. 102. similem facultatem concessisse Mino-
ribus Honorium secundum, vt in eorum habe-
tur monumentis Conceßione 212. & refertur in<marginalia>Circa simi-|lem conces-|sionem de-|ceptum P.|Pellizari&#x0169;.</marginalia>
Compendio Societatis verb. Ecclesia, §. 1. Sed cer-
tè similis facultas non est: quia tamen per eam
habetur, vt possint Minores facere benedici alta-
ria à quocumque Antistite, si Di&#x0153;cesanus renue-
rit; hæc certè similis est ei, de quâ ibi, à Paulo
III. concessâ Societati; alia enim de Consecra-
tione ab eisdem Religiosis facienda, valde esset
dissimilis. Neque in Compendio habetur Ho-
norium secundum id concessisse, neque haberi
potuit, quia Honorius secundus multò fuit anti-
quior Ordine Minorum. Honorius ergo tertius
reponendus. Idem Auctor ibidem affirmat A-
drianum VI. concessisse Prouincialibus Indiarum
Ordinis Minorum, & Fratribus, quibus illi con-
cesserint, facultatem consecrandi Aras & Calices,
etiam pro vsu alieno in casu necessitatis, Episco-
pis in Prouinciâ non existentibus, pro quo Au-<marginalia>Sicut circa|aliud pro|Indijs A-|driani 6.</marginalia>
ctorem nullum, aut instrumentum allegat; sed
neque allegare potest, quia concessio talis non
est pro Altaribus, sed pro ornamentis, & aliis,
quibus Calices addit, vt videri potest apud Em-
manuelem suprà, Artic. 3. & Quæst. 28. Artic. 2.
Vbi quidem concessionem Leonis X. factam
duobus Fratribus Minoribus ad Indias euntibus,
de quâ diximus num. 209. etiam producit: sed
ex eâ nihil ad intentum deduci potest, cùm fuerit
personalis, vt citato loco demonstratum. Vide ta-
men infrà, num. 385.</P>
<P>  <absatz-nummer>254</absatz-nummer> Quòd autem concessiones dictæ ad<marginalia>Abbatibus|concessum</marginalia>
Religiones omnes priuilegium communicationis<-P>@@

<-P>habentes extendi nequeant, ex Auctoribus cita-<marginalia>non posse ad|alios exten-|di, qui pro-|bent.</marginalia>
tis, & aliis nonnullis colligitur. Procedunt enim
illæ de Abbatibus vsum Pontificalium habenti-
bus: quæ autem talibus conceduntur, nequeunt
ad Prælatos alios, qui Abbates non sunt, per
communicationem extendi. Quod tenent Mi-
randa Tomo 2. Quæst. 41. Artic. 4. Diana Parte 3.
Tractat. 2. Resolut. 15. Cespedes de Exemptione. D.
158. numer. 1. P. Pellizarius suprà, numer. 104.
Hieronymus Garcia Tractat. 3. Difficult. 8. Dub. 3.
Puncto 1. num. 4. & alij, ante quos id luculentiùs
prosecutus P. Suarez Tom. 4. de Religione, Tractat.
8. Lib. 2. Cap. 30. vbi probat Abbatibus Regula-
ribus numquam in vsu fuisse Altarium & Cali-
cum consecrationem, sicut & aliorum, pro qui-
bus Chrisma debet adhiberi. De priuilegio au-
tem dicto Innocentij VIII. loquens numer. 8. sic
concludit: Non est ergo dubium quin poßit Pontifex<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
hunc actum committere Sacerdoti non Episcopo. Cur
ergo non poterit etiam consuetudine præscribi, vel be-
nedictioni Abbatis ipso iure coniungi? De facto verò
certum est non ita factum esse: immò & de illo speciali
priuilegio mihi incertum est an fuerit vsu receptum, &
an nunc duret. Sic ille: cuius doctrina circa pri-
uilegium simile ad conferendos Ordines mino-
res, de quâ Cap. 29. num. 28. huic loco accom-
modanda venit, quòd quoties Iura loquuntur
de inferioribus Prælatis, quibus hæc potestas or-
dinandi communicata est, semper loquuntur de
illis sub nomine Abbatis: quod est signum per
eam vocem in Iure significari peculiarem digni-
tatem, quam non habent Prælati aliarum Reli-
gionum, qui hoc nomine non vocantur, & ideò
in hac potestate non communicant: præsertim<marginalia>Fundame&#x0303;-|tum discri-|minis inter|illos.</marginalia>
quia ex se & ex primæuâ institutione postulabat
hæc potestas benedictionem ipsius Abbatis: &
licet specialiter commissa sit posteà Abbatibus
non benedictis eorumdem Ordinum, id solùm
fuit quia eis quodammodo erat debita benedi-
ctio, ne omnino priuarentur commodis eius:
Prælati verò aliarum Religionum per se nul-
lam habent benedictionem, vnde diuersa cir-
ca illos est ratio, & ita non est locus commu-
nicationi.</P>
<P>  <absatz-nummer>255</absatz-nummer> Prætereà. Vt concessiones dictæ circa<marginalia>In Compe&#x0303;-|dijs Socie-|tatis omissæ|cōcessiones,|vti non ad|rem.</marginalia>
consecrationem non habeant vim sufficientem,
argumentum est non leue omnes illas in Com-
pendiis Societatis omissas. In communi enim
nihil circa illam habetur, & in Indico solius con-
cessionis Pauli III. mentio extat eidem Societati
factæ: cùm tamen exacta diligentia circa priui-
legiorum explorationem adhibita fuerit à viris
non vulgariter eruditis. Cùm etiam R. P. Ge-<marginalia>Argumen-|tum aliud,|ex peculia-|ri quadam|concessione.</marginalia>
nerali Iacobo Laynio à Cardinali S. Angeli Sum-
mo P&#x0153;nitentiario concessa fuisset, vt Generalis
per se, vel plures alios, quos nominaret, posset
benedicere ornamenta, vestes sacras, & alia ad
diuinum cultum necessaria; illa tamen excepit,
quæ ab Episcopis tantùm benedici possunt, id
est, citra Calices & Patenas, vt testatus ipse P.
Generalis, & habetur in viuæ vocis Oraculis
pag. 19. vt videre etiam est in opusculo Cardina-
lis Lugo circa viuæ vocis Oracula pro Societate,
verb. Benedicere. Hæc ergo exceptio videtur ar-
guere nullum circa hoc aliis concessum priuile-
gium extare: si enim verè esset, non adeò stri-
cta limitatio fieret, neque ita apertè significare-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0083.jpg/>
@@1@<SE83>72 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>tur consecrationem talem taliter ad Episcopos
pertinere, vt aliis minimè competere posse iudi-
cari videatur. Pro quo & facit id quod præter
nuper dicta habet P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disp.
81. sect. 5. §. Tertiò additur, vbi sic ait: Papa rectè<marginalia>P. Suarez|singularem|in Societate|concessione&#x0303;|agnoscit.</marginalia>
potest hanc sacultatem committere simplici Sacerdoti,
ordinariè autem non facit: solùm inuenio hoc esse con-
cessum Presbyteris Societatis Iesv pro locis remotißi-
mis infidelium, in quibus Episcopi Catholici non adsunt,
in Bullâ Pauli III. An. 1549. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>256</absatz-nummer> Dico primò. Probabile est Prælatos<marginalia>Assertio 1.|ea, in qui-|bus vnctio|adhibetur,|posse à Men-|dicantibus|probabili-|ter conse-|crari.</marginalia>
Religionum Mendicantium, & alios habentes
priuilegium communicationis, posse Altaria fixa,
Aras, Calices, Patenas, & alia, in quibus Chrisma
adhibetur, consecrare. Probatur ex adductis
priuilegijs, propter quæ ita sentiunt ex citatis
Auctoribus Ioannes de la Cruz, P. Quintana,
Emmanuel Rodericus, Fr. Ioannes Baptista, qui
in speciali concessionem Innocentij VIII. omni-
no suffragari Religiosis communicationem ha-
bentibus arbitrantur. Quod & tenet P. Pelliza-
rius Tractat. 10. Cap. 9. num. 38. ob priuilegiorum
tenorem, quæ in speciali non recenset. Et vt
id verosimilius fiat, manifestè ostendendum est
priuilegium consecrationis, de quo loquimur,
aliis non Episcopis concessum, & in vsu haberi.
Pro quo in primis facit Declaratio Cardinalium,<marginalia>In vsu illā|Abbatum|diuer sarum|Religion&#x0169;.</marginalia>
quam ex Naldo adducit Diana Resolut. 15. cita-
tâ: quæ quidem in iudicio contradictorio est
impetrata, & post sententiam prohibentem ob
allegationes Procuratorum, pro Abbatibus fauo-
rabiliter pronuntiatam. Deinde. Tamburinus
suprà, pro concessione in ordine ad consecratio-
nem Altarium varia priuilegia adducit, refertq&#x0301;ue
Visitatores Pontifices, cùm Romæ ad Auctoris
eiusdem Conuentum accessissent, quod est Re-
ligionis Vallis vmbrosæ, & illis instillatum fuis-
set Abbates ipsius Altaria consecrare, quod à
Congregatione Rituum non solùm de portatili-
bus, sed etiam de fixis intelligendum declaraue-
rat, id ratum habuisse. Additq&#x0301;ue ita haberi in
Missalis regulis, quo dicta Religio vtitur, à
Paulo V. approbato. Vnde non est vllatenus
deferendum Patri Fagundez, qui circa prinium
Ecclesiæ Præceptum Lib. 3. Cap. 22. numer. 3. ita<marginalia>Nec toti So-|cietati con-|cessa, contra|P. Fagund.</marginalia>
scribit, Consecratio petræ Aræ, sicut & Calicis &
Patenæ, ad solos Episcopos de jure spectat: potest tamen
Summus Pontifex illam committere ex priuilegio
simplici Sacerdoti: numquàm verò (quod sciam) ad-
huc illam Sacerdotibus simplicibus commisit nisi solis
tantummodò Religiosis Societatis Iesv, & non
alijs, & his quidem solùm pro remotißimis infidelium
partibus, in quibus Episcopi Catholici non sunt.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>257</absatz-nummer> Suppositâ ergo concessione huiusmodi<marginalia>Inde argu-|ment&#x0169; pro|Asserto.</marginalia>
respectu Abbatum, satis iam verosimile apparet
communicationem Prælatis Mendicantibus con-
uenire: nam illorum maiora merita erga Eccle-
siam in caussâ fuerunt, vt ipsis communicatio
amplissima tribueretur omnium eorum priuile-<marginalia>Mendican-|tium maio-|ra ergo Ec-|clesiam|merita.</marginalia>
gior&#x0169;, quæ Monachalibus fuerant attributa, & in
posterùm erant tribuenda: sunt enim in acie con-
tra inimicos Ecclesiæ, & sæculares Prælatos egre-
giè adiuuant in Pastorali cura, quod nō ita faciunt
Monachales, ad pedes Domini cum Mariâ se-
dentes, & sanctæ contemplationis dulcedinem
ex fonte viuo per otium haurientes. Vnde in<-P>@@

<-P>Clement. 1. de Regularibus iis, qui ex Mendican-
tibus ad non Mendicantes transeunt, etiam au-
ctoritate Apostolicâ, variæ inhabilitates impo-
nuntur, de quibus ibi, & pro quibus videri po-
test P. Thomas Sancius in Opere Morali, Lib. 6.
Cap. 7. num. 109. & seqq. Sicut & alter Thomas
à Iesv in Cap. Non dicatis, Parte 5. Cap. 1. vbi
multa de Mendicantium dignitate. Ex quo argui
efficaciter potest: nam si merita Mendicantium
talia sunt, & propter illa communicationis sunt
priuilegio donati, quod nullam limitationem
importat; videtur non obscurè deduci, hoc, de
quo loquimur, in illis conuenire. Aut enim<marginalia>Dilemma|concludens.</marginalia>
magnum est, aut non magnum. Si primum: non
est æquum eo priuari, qui magna pro Ecclesiâ
moliuntur, & dum faciunt & docent; magni sunt
in regno c&#x0153;lorum. Si secundum: non est cur
debeat, vbi maiora alia conceduntur, denegari.
Licèt ergo Abbates speciali aliquâ sint præditi<marginalia>Fit satis|obiectis.</marginalia>
qualitate, quâ Mendicantes carent; id non de-
bet obstare, quando concessionis motiuum ea
qualitas non est, sed commune aliud meritum,
vt in præsenti contingit, & ex tenore ipsius con-
cessionis constat, videriq&#x0301;ue potest in citatâ Inno-
centij VIII. quæ sic incipit: Exposcit tuæ deuotio-<marginalia>Innocentij|8. verba.</marginalia>
nis sinceritas, & Religionis promeretur honestas, &c.
Per quod patet ad rationem adductam pro con-
traria positione. Ad id autem, quod ex conces-
sione R. P. Generali Laynio factâ obiiciebatur,
responderi potest concedentem potuisse ea cum
limitatione concedere, quia ita conueniens iudi-
cauit, de priuilegijs alijs nihil cogitans, per quod
illis nihil incommodatum: & P. Generalem eâ
concessione securiorem vsum voluisse: quamuis
dubitari nequeat sine illa licuisse, quod conces-
sione præfatâ continetur, vt constat ex allatis in
Compendio. Quòd verò significetur id ad E-
piscopos tantùm pertinere, verum quidem est de
jure loquendo, non ex priuilegio, de cuius ne-
quit concessione vllatenus dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>258</absatz-nummer> Dico secundò. Ex concessione circa<marginalia>Assertio 2.|ex Ararum|benedictio-|ne ad alia|faciendam|extensione&#x0303;,|& è con-|uerso.</marginalia>
Aras, aut fixa Altaria, satis verosimiliter deduci
potest licere etiam Calicum, Patenarum, & alio-
rum huiusmodi consecrationem, sicut è conuer-
so: vnde concessiones aliquæ ex adductis, quæ
circa hoc videntur diminutæ, generales possunt
reputari. Et quod ad concessionem pro Calici-
bus spectat, etiam pro Aris esse accipiendum te-
net Tamburinus suprà, Quæst. 5. num. 3. & Quæst.
13. num. 3. quem sequitur Hieronymus Garcia<marginalia>Ara an|Calicis cō-|secratio,|maius quid|sit.</marginalia>
suprà, arguendo de maiori ad minus: maius enim
videtur posse Calicem consecrare, in quo Chri-
sti Sanguis, & etiam Corpus, cùm fit commi-
xtio, immediatè, licèt comitanter aliàs, contine-
tur, quàm consecrare Aram, in quâ immedia-
tus contactus non interuenit. Quando autem
licet maius aliquid, etiam & minus licet, si in
eodem genere sint, per vulgarem regulam juris
in sexto. Sed certè pro opposito argui etiam po-
test: nam consecratio Aræ maius quid esse vide-
tur, vt ex multitudine eorum constat, quæ pro
illâ adhibentur: neque enim in ipsâ tantùm con-
tactus attenditur, sed mystica etiam ratio, eò
quòd Christum significet, vt in eadem con-
secratione habetur. Hinc est vt Corpora-
lium benedictio, in quibus immediatus conta-
ctus est, Prælatis omnibus sine difficultate con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0084.jpg/>
@@1@<SE84>De Priuilegiis circa benedictionem Ecclesiarum. &c. 73
<duolan 2><-P>cedatur. Et ita quod ad Calicem attinet non es-
set difficile, si contactus tantum attenderetur: ci-
borium enim, in quo hostiolæ consecratæ asser-
uantur, etiamsi immediatè eas tangat, benedici à
Prælatis potest: quia verò Romæ consecrari sa-
crâ vnctione solet, eadem pro eo, quæ pro Ca-
lice, respectu eorum, qui Episcopi non sunt,
difficultas reperitur. Est ergo Aræ consecra-
tio aliunde valde sublimis, dum sacra in illa ad-
hibetur vnctio, illius instar quæ à Patriarcha
Iacobi adhibita, cùm erexit lapidem in titulum,
fundens oleum desuper; de quo Genes. 28. vers.
18.</P>
<P>  <absatz-nummer>259</absatz-nummer> Dico tertiò. De priuilegio Indico So-<marginalia>Assertio 3.|Circa pri-|uilegium|Indicum.|Vbi quan-|do Episcopi|dicantur|non adesse.</marginalia>
cietati concesso loquendo, ad illius vsum non
est necessarium, quòd in partibus remotissimis
Episcopi non sint habitualiter, id est, quod pro
locis talibus non sint assignati, & numquàm ad
ea perueniant, quod videtur significari dum dici-
tur In quibus Catholici Episcopi non sunt. Sed sufficit
reipsa ibi non esse, sicut in priuilegij tenore ha-
betur, verbis illis: Si Episcopus, qui ea faciat, Ca-
tholicus ibi non adsit. Censetur autem non adesse, si
Sedes vacet, iuxta id, quod habet Fr. Emmanuel
Quæstione 19. citatâ Artic. 3. & Fr. Ioannes Bapti-
sta ex eodem. Item. Si Sede plena, quia iam est
confirmatus, aut etiam consecratus Episcopus,
nondum tamen in Prouinciam venit: vel, si ve-
nit, longè abest, nec breui speratur adfuturus.
Neque enim quod dicitur. Non adsit ibi, omni-
no materialiter est accipiendum de loco, in quo
est consecratio facienda: adesse enim dicitur sta-
tim rediturus, qui & non putatur recessisse, iux-
ta vulgatam iuris regulam: vnde & statim ventu-
rus, etiamsi à loco numquam recesserit, quia
numquàm ad eum peruenit. Quod ergo dicitur
Ibi, non est ad locum referendum, sed ad partes
in concessione designatas, loca scilicet remotissi-
ma. Si ergo ibi, in locis inquam talibus, Epi-
scopus non adsit, priuilegio locus est, iuxta da-
tam explicationem. Quòd si adsit, nec velit, aut<marginalia>Inutiles|pro mor-|tuis.</marginalia>
nequeat, censendus non adesse: inutilis enim
pro mortuo habetur, per Textus, & Doctores,
quos adducit P. Thomas Sancius Lib. 4. Consi-
liorum, Cap. 2. Dub. 13. num. 1. Ex quâ conside-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|ob Episco-|porum tar-|ditatem.</marginalia>
ratione concessum est priuilegium à Sixto, &
Eugenio, vtroque Quarto, de quo Ioannes de
la Cruz Dub. 9. Conclus. 3. vt si Di&#x0153;cesanus ter
requisitus pro consecratione Ecclesiarum, & Al-
tarium, venire renuerit, à Religiosis possint E-
piscopi alij aduocari. Et per priuilegium Socie-
tati concessum à Paulo Tertio in Bulla, quæ in-
cipit, Licebit debitum, si vltra quatuor menses id facere
distulerint. Verè enim acsi in mundo non sint, cùm
se ita gerant, reputantur. Vnde & similiter est, in
casu, de quo loquimur, æstimandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>260</absatz-nummer> Dico quartò. Quæ benedici à Præla-<marginalia>Assertio 4.|Euam non|propria|posse bene-|dici, seu|externor&#x0169;.</marginalia>
tis, aut ab iis, quibus ipsi concesserint, possunt,
non est ad ea tantùm, quæ pro eorum sunt vsu,
coarctandum: nam & pro externis esse locus
priuilegio potest. Sic constat ex Bulla Innocen-
tij citata, & ex aliis, iuxta quas in Compendio
Societatis ita recognoscitur, & additur modera-
tio, videlicet; si neceßitas vrgeat, & Prælati distent,
& sine eorum offensione. Vbi necessitas latè acci-
pienda est, vt quæuis sufficiat, talis prudenter
iudicata. Et cùm talis est, etsi Prælatus adsit, ni-<-P>@@

<-P>hil obstat, si credatur non facilè suam ad id ope-
ram præstiturus. Offensio autem facilè vitatur,
quia illi circa hoc non multùm solent esse soli-
citi, quibus labor & tædium excusatur: quod
de ornamentis & vestibus sacris præsertim intel-
ligendum. In Indiis autem id faciliùs, quia in §.
Benedictionis, nulla huiusmodi limitatio circa
prædicta proponitur, sed quæ additur de graui
necessitate, & caussa magni momenti, ad ea, quæ
vnctionem exigunt, videntur referenda; pro a-
liis enim non erat cur maior obligatio in Indiis,
circa quas indulgentiores solent esse Pontifices,
quàm pro aliis, poneretur.</P>
<Z><A+1>De Benedictione Ecclesiarum, C&#x0153;meterio-
rum, Oratoriorum, aliorumque,</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>261</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Compendio Indico, vt vidimus. num.<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Pauli 3.|circa bene-|dictionem|Ecclesiar&#x0169;.|&c.</marginalia>
252. Ecclesiarum, & Oratoriorum men-
tio nulla, sed tantùm C&#x0153;meteriorum, quia in
Bulla Pauli Tertij sæpiùs citatâ illorum tantùm
mentio videtur haberi, vnde pro aliis remissio
fit ad communes concessiones. Sed certè con-
cessio Pontificia ad Ecclesias est etiam referenda,
de quibus ibidem sermo, dum sic dicitur: Ac in
locis prædictis remotißimis Ecclesias, hospitalia, & alia
pia loca, prout expediens fuerit, erigere, ac tunc &
pro tempore erecta reformare, sine alicuius præiudicio:
& vestes Sacerdotales, Pallas, Corporalia, Calices, Al-
taria, C&#x0153;meteria, (si Episcopus, qui ea faciat, Catho-
licus, inibi non adsit) benedicere, ac profanatas Ec-
clesias reconciliare poßint. Sic ille. Quia ergo de Ec-
clesiis locutus fuerat, posteà C&#x0153;meteria tantùm
addidit: neque Oratoria addi necessarium fuit:
si enim Ecclesiæ benedici possunt, de Oratoriis
esse dubium nequit, cùm id multò minus sit.
Nec dici potest de erectione quidem Ecclesia-
rum actum, sed non de earum benedictione:
nam cùm pro vsu erigantur, & ad hunc benedici
debeant, & ibi Episcopus non adsit, manifestum
est benedictionem erectionis indulto & nomine
comprehensam. De C&#x0153;meteriis autem specia-
lis mentio subiuncta, quia non semper solent be-
nedici, & quia non dicuntur erigi, sicut Ecclesiæ.
Præterquam quòd, cùm C&#x0153;meterium accesso-
rium quidquam sit respectu Ecclesiæ, dum illius
benedictio conceditur, ea, quæ ad Ecclesiam spe-
ctat, videtur præsupponi.</P>
<P>  <absatz-nummer>262</absatz-nummer> Hinc est, vt quod de expectatione per<marginalia>In Indiis|non est ne-|cessaria|quatuor|mensium|expectatio,|renuenti-|bus Præ-|latis. Et|alia iuxta|communes|concessio-|nes.</marginalia>
quatuor menses ab eodem Pontifice dicitur, de
quo num. 259. ad Indias non sit referendum,
quia diuersa est dispositio, & circa diuersa versa-
tur; vt ex contextu liquet. Quod item habetur
in Compendio communi verb. Ecclesia. §. 2. in
hunc modum: Possunt omnes Præpositi, & Recto-
res, etiam aquâ per eos benedictâ, præsertim in locis
remotis, vbi Episcopum aquam benedicentem per duas
dietas adire non possunt, liberè & licitè reconciliare no-
stras Ecclesias, C&#x0153;meteria, & Oratoria, & eorum
quodlibet, sanguinis, seu seminis effusione, aut aliàs
quomodolibet pollutas, seu polluta, quoties opus fue-<marginalia>Compendi&#x0169;|Societatis.</marginalia>
rit. Conceßit Leo X. præfatis Minoribus. &c. Hoc
inquam pro Indiis necessarium non est, sed Su-
periores omnes aquâ à se benedictâ id præstare
possunt, etiamsi Episcopi adsint, quia in prædi-
cta Paulij Tertij concessione conditio illa de ab-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0085.jpg/>
@@1@<SE85>74 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>sentia Episcopi non apponitur pro effectu præ-
dicto, sed pro aliis præcedentibus, vt vidimus.
Cùm enim dictum pro illis fuisset: Si Episcopus, qui
ea faciat, Catholicus inibi non adsit: posteà additur:
Ac profanatas Ecclesias reconciliare poßint. Et ita te-
net P. Quintanad. Tractat. 6. Singulari 13. vers.
Ecclesia §. 1. fundamento tamen nullo assertionis
indicato. Circa quod non est multùm digladian-<marginalia>Ecclesiam|non conse-|cratam à|quolibet|Sacerdote|aqua com-|muni bene-|dicta posse|reconci-|liari.</marginalia>
dum, cùm grauis scrupuli materia in eo non sit,
quandoquidem opinio multorum est, & inter a-
lios, Patrum Suarij, Azorij, Henriquez, Coninck,
Reginaldi, Posseuini, Graffij, Sayri, & Finellij
apud Bonacinam Tomo 1. Trctatatu de Matrimo-
nio. Quæst. 4. Puncto vlt. num. 27. & Cardinalis
Lugo Disputat. 20. de Sacramentis num. 61. asse-
rentium Ecclesiam pollutam posse per aspersio-
nem aquæ ab eo benedictæ reconciliari à simpli-
ci Sacerdote si non erat consecrata. Addit Bo-
nacina ex P. Henriquez Lib. 9. Cap. 27. num. 6.
expedire vt licentia ab Episcopo petatur, vel ab
eius Vicario Generali, quod tamen ipse iudicat
necessarium. Pro eodem est Diana Parte 1. Tra-
ctat. 15. Resolut. 6. qui & videndus Parte 11. Tra-
ctat. 8. Resolut. 27. post hæc scripta visus. Bas-
sæus verb. Sacrilegium 1. §. 8. Portel Tomo 1. verb.
Ecclesia num. 2. P. Auila de Censuris, Parte 5. Di-
sputat. 7. Dub. 4. P. Fagundez in primum Ec-
clesiæ Præceptum. Lib. 3. Cap. 14. num. 60. Bar-
bosa de Potestate Episcopi. Allegat. 28. num. 57.
& alij complures, quos ipsi adducunt, & præ-
tereà Diana Parte 4. Tract. 4. Resolut. 91. Vnde
non videtur cui debeat attribui, quod ait Hie-
ronymus Garcia Tractat. 3. Difficultat. 8. Dub. 2.
Puncto 5. numer. 52. se scilicet non inuenire Au-
ctorem, qui hoc clarè affirmet: nam qui id asse-
runt, de Religiosis loquuntur, qui pro eo spe-
cialia habent priuilegia.</P>
<P>  <absatz-nummer>263</absatz-nummer> Circa Ecclesias autem consecratas est<marginalia>Consecra-|tas posse vi|priuilegij|Pauli 3. à|Religiosis|Societatis.</marginalia>
maior difficultas. Et posse à Superioribus Socie-
tatis reconciliari probatur ex priuilegio adducto
num. præced. quod de Ecclesiis consecratis proce-
dit: ad reconciliationem enim Ecclesiarum, quæ
consecratæ non sunt, non est aqua Pontificaliter
benedicta, cum vino scilicet, & cinere, necessa-
ria, vt citati Auctores tradunt: alia autem, quæ
benedici à quolibet Sacerdote potest, inutiliter
ab Episcopis posceretur. Et ita fatentur Aucto-
res, qui priuilegium circa hoc Religiosorum ag-
noscunt, vt Peyrinus, Nouarius, & Graffius, quos
adducunt Diana Parte 4. Resolut. 91. citata, &
Hieronymus Garcia numer. 54. ac videtur etiam
tenere P. Pellizarius Tract. 10. Cap. 9. num. 38.
dum generaliter loquitur. Et hoc quidem vniuer-
sim loquendo: nam pro Indiis non videtur ne-
cessarium vt aqua ab Episcopo benedicta, siue<marginalia>Et in Indiis|non esse ne-|cessarium|aquam ab|Episcopo|postulari.</marginalia>
adsit siue non adsit, expectetur, iuxta dicta n.
261. quod tamen si fieri possit, à Superioribus
Societatis non prætermittendum, tum ex vrbani-
tate, & ad remouendam offensionem; tum etiam
quia sic in communis Compendij propositione
præscribitur, & ad quam in Indico fit remissio:
vt non liceat de priuilegio, nisi quantùm R. P.
Generali visum fuerit communicari conueniens.
Quamquàm remissio illa, quæ ad Compendium
commune fit, non videatur prorsus vrgere, vt
scilicet nihil plus circa illud liceat, quàm quod
per commune priuilegium habetur. Constat e-<-P>@@

<-P>nim ex dictis citato num. Ecclesias posse in Indiis
vi priuilegij Pauli Tertij benedici: neque erat
ratio cur circa hoc limitatio apponeretur, quæ
circa c&#x0153;meteria non est adiecta. Sicut ergo
quoad Ecclesiarum benedictionem non erat ne-
cessaria remissio, ita neque in ordine ad reconci-
liationem. Quando ergo remissio fit, non tolli-
tur quod aliàs licet; sed id, quod iuuare potest,
& pro rerum opportunitatibus vsui esse valet,
indicatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>264</absatz-nummer> Neque obstat quòd in Compendio<marginalia>Ex Com-|pendij Indi-|ci tenore|cui diffi-|cultas|factum sa-|tis.</marginalia>
Indico verb. Ecclesia §. 1. id quod de absentia E-
piscopi à Pontifice dicitur, ad reconciliationem
referatur: sic enim ibi: Ac Ecclesias profanatas, (si
Cacholicus Episcopus, qui id faciat, ibi non adsit) re-
conciliare. Sic ibi. Non inquam obstat; quia
cùm verborum tenor immutatus sit, non est cre-
dendum ex proposito id factum, sed Scriptoris
aut distantis minori animaduersione: vel quia
qui id ita disposuit, in ea sententia fuit, vt omnia,
de quibus priuilegium procedit, pariter iudica-
uerit comprehensa. Verbis ergo Pontificis po-
tiùs standum est, quæ non possunt arbitrio cu-
juslibet alterari. Aliquas etiam in Compendiis<marginalia>Notandum|circa illud|& Com-|mune.</marginalia>
peculiares Collectoris esse sententias Auctores
nostri non vno in loco protestantur. Et in Ad-
notatione post §. 2. Verb. Eucharistia, idest ob-
uium, quam frequentiùs Doctores præfati reii-
ciunt, licet an benè, alterius considerationis sit.
De quo num. 222. & in Indico id minùs mirabi-
le, circa quod non est ita exactâ diligentiâ, licet
non culpabili, laboratum. Res enim hæc, cùm ad
remotissima spectet, maiorem notitiam exigit,
quam sit ea, quæ ab iis haberi possit, qui Indias
neque à limine salutarunt. De quibus hæc satis.</P>
<negEZ><A+1>De Priuilegiis circa administrationem
Eucharistiæ extra Missæ sacri-
ficium.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>265</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ommunionem intra Missam debere<marginalia>Communio|intra Mis-|sam fa-|cienda ex|Ecclesiæ|vsu.</marginalia>
fieri, postquàm scilicet Sacerdos Sa-
cramentum sumpserit, antiquus Ecclesiæ vsus
fuit: pro quo videri possunt quæ adducit Cardi-
nalis Bellarminus Lib. 2. de Missa Cap. 9. vnde &
Nouantes aliqui contendunt Missam dici non
posse, in qua adstantes non communicent, iuxta
illud quod in Canone dicitur: Vt quotquot ex hac
altaris participatione sacrosanctum Filij tui Corpus &<marginalia>Iuxta qui|etiam pro|infirmis|asseruatur.</marginalia>
sanguinem sumpserimus &c. & licet iam inde anti-
quis temporibus in more fuerit vt Eucharistia
extra Missam asseruetur, id pro infirmis tantùm
videtur institutum, vt habetur in Cap. Presbyter.
de Consecrat. dist. 2. vbi sic dicitur: Presbyter<marginalia>Cap. Pres-|byter.</marginalia>
Eucharistiam semper habeat paratam, vt quando quis
infirmatus fuerit, statim eum communicet, ne sine
Communione moriatur. Sic ibi ex Concilio Wor-
matiensi. Quod etiam statuitur in Rubricis Mis-
salis pro Feria 5. in C&#x0153;na Domini, verbis illis:
Reseruat etiam aliquas particulas consecratas, si opus fue-<marginalia>Rubricu|Missalis.</marginalia>
rit, pro infirmis. Et colligitur etiam ex Rubrica alia,
de qua infrà. n. 267. Et ex priuilegiis, quæ circa
hoc concedi solent: si enim prohibitio non fuis-
set vlla, frustrà concessa viderentur. Neque ad
tollendos scrupulos dici possunt postulata; quia
scrupuli prohibitionem aliquam indicant, quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0086.jpg/>
@@1@<SE86>De Priuilegiis circa Communionem extra Missam. 75
<duolan 2><-P>licet non extet, aliquando tamen fuerit: neq; enim
scrupuli tales imperitor&#x0169; sunt, qui non rarò ex ni-
mia oriuntur peritia, d&#x0169; aliqui plus sapiunt quàm
oporteat sapere, c&#x0169; sapere oporteat adsobrietate&#x0303;.</P>
<P>  <absatz-nummer>266</absatz-nummer> Propter quod concessione speciali So-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Societatis|pro Com-|municatio-|ne extra|Missam.</marginalia>
cietati Paulus Tertius indulsit id, quod habetur
in eius Bulla, quæ incidit, Cùm inter cunctas, in
hunc modum: Ac Missas ante diem, circa tamen
diurnam lucem, & etiam infra horam post meridiem,
quando & quoties, stante legitimo impedimento, mo-
derno, & pro tempore existenti Præposito vestro præ-
fato id necessarium, vel aliàs in Domino expedire vi-<marginalia>Paulus|Tertius.</marginalia>
sum fuerit, & post seu ante illarum celebrationem,
aut aliàs, Christi fidelibus ipsis Eucharistiæ & alia
Ecclesiastica Sacramenta, sine alicuius præiudicio mi-
nistrandi, Di&#x0153;cesanorum locorum, Rectorum Parochia-
lium, & aliarum Ecclesiarum, seu quorumuis aliorum
licentia desuper minimè requisita. Hæc Pontifex:
vbi satis est perspicua concessionis amplitudo,
dum ante Missam, vel post illam, aut aliàs, com-
municandi facultas tribuitur: quòd enim, aliàs,
dicitur, vsitatum tribuendi modum indicat, cùm
Sacerdos superpelliceo & stolâ indutus, tale ex-
hibet ministerium: siue Alba & stola, si fortè ad-
ministrandum in altari sic reperiatur, dum Com-
munio petitur, quam non oporteat protelare. Et
cùm adeò ampla & luculenta sit huiusmodi con-
cessio; in Compendio tamen Communi verb.
Eucharistia, aut verb. Missa, nulla illius mentio fit,<marginalia>Quid in|Compendio|communi.</marginalia>
sed duæ aliæ adducuntur, quæ per communica-
tionem habentur: alia ex Monumentis Mino-
rum, de qua §. 3. in priori Verbo vt Eucharistia
ministrari possit omni tem pore. Aliud. §. 4. ex
Minimorum priuilegiis, ministrandi illam qui-
buscumque personis, quoties opus fuerit. Vtra-
que autem præsenti instituto deseruire potest:
si enim omni tempore, & omnibus quoties
opus fuerit ministrari potest: ergo extra
Missam, quia & extra illam tempus occur-
rere potest, in quo oporteat illam ministrari.
Sed verb. Sacramenta priuilegij prædicti mentio
extat; nec tamen specialis concessionis in ordine
ad illud, de quo agimus, quidquam additur. Sed
tantùm in Annotatione sic dicitur: Facultas qui-
dem administrandi Eucharistiam omnibus Sacerdotibus
conceditur, iuxta id quod dictum est verb. Eucharistia.
§. 2. Sic ibi. In §. autem illo Festum Paschæ Re-<marginalia>Quid in|Indico.</marginalia>
surrectionis, & articulus mortis excipitur, nisi
necessitas vrgeat. In Compendio verò Indico
verb. Missa §. 3. sic habetur: Possunt Superiores in
vtraque India dispensare in Regula Missalis de commu-
nicandis laicis intra Missam; ita vt quando eis videbi-
tur expediens, fieri id poßit finitâ Missâ. Gregorius
XIII. in viuæ vocis Oraculis. Sic ibi. Sed quia Ora-
culum iam expirauit: etsi non expirasse conten-
dat quis, satis angusta concessio est. Quod ergo
ad amplitudinem concessionis attinet, ministradi
scilicet ante, vel post Missā, vel aliàs, vt suprà, om-
nibus Societatis Sacerdotibus est licitum sicut &
aliis qui cōmunicatione omnimodâ perfruuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>267</absatz-nummer> Nec parui pendendum hoc ex eo quòd<marginalia>Sine pri-|uilegio id|videri lici-|tum, ex|communi|sententia.</marginalia>
Communio dicto modo sine priuilegio dari pos-
se videatur: iuxta receptam enim sententiam,
quam tuentur multi, quos adducit & sequitur
P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 3. num. 319. & Bas-
sæus verb. Communio sacra num 22. & circa ca-
sum præsentem P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6.<-P>@@

<-P>Singulari 7. verb. Missa. Communio dari potest
qualibet horâ, secluso scandalo, vt patet ex su-
periùs dictis: ergo signum est non habere illam
cum Missa connexionem. Licet enim hoc ita
sit, & Canones circa hoc loquentes videantur
consuetudine mitigati, & Regula Missalis obli-<marginalia>Priuilegia|tamen lo-|cum ha-|bere.</marginalia>
gationem non strictam imponere, sed id, quod
fieri solet regulariter; indicare: nihilominùs dif-
ficultas aliqua occurrere circa praxim potest ex
iis, quæ habet Gauantus in Rubri Missalis. Parte 2.
Titulo 10. ad §. 6. Lit. D. vbi cùm de Commu-
nione in Missa facienda agatur, ita subdit: Regu-<marginalia>Gauantus.</marginalia>
lariter hoc loco facienda est Communio. Amactarius
Præfat. 2. ad librum de Ecclesiast. officiis & Vralfri-
dus Cap. 20. Sed hodie quia plurimi exoptant finem
Missæ, & eos tædat expectare alios vt communicent,
præsertim simulti sint communicandi, differri solet
Communio vsque ad peractam Missam: tolerandum
videtur, si multi communicent, non autem si pauci.
Sic ille. Iuxta cuius doctrinam, quando adsunt
qui communicare intra Missam possunt, neque
obstaculum multitudinis intercedit, non est to-
lerabile vt Communio ad finem Missæ protra-
hatur. Pro eo ergo priuilegium suffragari po-
test, si id conueniens videatur: neque enim dici
potest stante conuenientiâ id licere sine priuile-
gio, sicut ratione illius licet quando adest com-
municare volentium multitudo. Non enim con-
uenientia quæuis pro omnibus est sufficiens, li-
cet adducta iudicetur talis, quia sic obtinuit con-
suetudo: cùm tamen in Religiosis ratio quæuis
conuenientiæ sufficiat, iuxta tenorem concessio-
nis: quod est à Pontifice prouidentissimè dispo-
situm, vt sic fideles ad vsum sacræ Communio-
nis alliciantur, pro quâ Operarij Societatis spe-
cialissimâ curâ decertant. Pro quo & testimo-
nium illustre Pontificis eiusdem succurrit in Bul-<marginalia>Illustre|Pauli III.|testimoni&#x0169;|pro Societa-|te circa|frequentiā|Commu-|nionis</marginalia>
la, quæ incipit, Licet debitum, & sic habet: Præ-
tereà cùm intellexerimus populos ciuitatum, terra-
rum, & locorum, apud quæ habitationem ijdem Socij
habent, vel ibi eos versari, aut transire contingit:
exemplo allectos & inductos Religiosæ vitæ, quam Do-
mino concedente ducunt, libenter ad confitendum eis-
dem, & sacratißimam Communionem de manibus eo-
rum accipiendam confluere. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>268</absatz-nummer> Quia verò ante Missam dari Commu-<marginalia>An dari|post incep-|tam Mis-|sam queat.</marginalia>
nio potest, difficultas occurrit circa modum, quo
id fieri debeat, solent enim aliqui post inceptam
Missam, & Psalmo cum Confessione ac Oratio-
nibus ante Introitum dictis, sacrarium aperire,
& Communionem ministrare. Quod quidem
non est Missalis Rubricæ conforme. §. enim 3.
num. 4. de Ritu seruando in celebratione sic habetur:
Producens manu dextra à fronte ad pectus signum<marginalia>Rubrica|Missalis|pro conti-|nuatione|ex quo re-|solutio.</marginalia>
Crucis, dicit intelligibili voce: In nomine Patris, &
Filij, & Spiritus Sancti, Amen, & postquàm id di-
xerit, non debet diuertere quemcumque in alio Alta-
ri celebrantem, etiamsi Sacramentum eleuet, sed con-
tinuatè prosequi Missam vsque ad finem. Sic ibi Iux-
ta quæ, cùm Missa interrumpenda non sit, non
licebit Communionem ante Introitum ministra-
re. Si dicas Missam interrumpi solitam Concio-
ne: id certè ex Ecclesiæ præscripto fit, sicut &
per oblationes ad Offertorium ex illius permis-
sione, & per Communionem item circa finem,
quod ipsius est Ecclesiæ ordinatione dispositum:
id quod circa prædictum ministrandi modum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0087.jpg/>
@@1@<SE87>76 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>dici nequit. Vbi neque allegari priuilegium po-
test, iuxta quod omni tempore dari Communio
potest, & quoties oportuerit; quia id intelligitur
sine violatione legum circa ritum celebrationis
Missæ disponentium. Neque enin licet illas sine
expressâ circa hoc licentiâ præterire. Aliàs lice-
bit etiam Communionem post dictam Gloriam,
aut Symbolum, vel Præfationem præbere. Præ-
terquam quòd nulla esse ratio conuenientiæ in
eo potest, quandoquidem ante inceptam Mis-
sam dari Communio potest eo modo, quo præ-
beri solet, quando qui præbet non est Missam
celebraturus. Et hoc indicatum non obscurè à
Pontifice, cùm dixit: Et post, seu ante illarum ce-
lebrationem. Sicut enim Post absolutam penitus
Missam indicat, ita & Ante, eiusdem exordium.
Et ita quidem statutum in hac Prouincia Peru-
uiensi fuit à P. Didaco Aluarez de Paz. Vener.
mem. Prouinciali. Tunc autem Benedictio post
Communionem conferenda est, licet in Rubrica
Missalis habeatur dandam non esse, cùm Com-
munio fit ante Missæ finem. Ibi enim specialis
ratio est, quòd scilicet finitâ Missâ est tribuenda
Benedictio, cuius finem ij, qui communicant
expectaturi creduntur: quod non ita accidit cùm
ante Missam tribuitur, quia pars Missæ non est,
sicut alia: neque est cur debeat credi eos, qui
communicarunt, Benedictionem vltimam esse
expectaturos.</P>
<P>  <absatz-nummer>269</absatz-nummer> Quibus stabilitis videndum iam vtrùm<marginalia>Circa mo-|dum ser-|uandum in|tradenda|Indis Com-|munione.</marginalia>
pro Indiis speciale aliquid occurrat in eo, de quo
agimus. Et quod ad priuilegium attinet, jam ad-
monui in Compendio Indico nihil haberi: per
communicationem autem nihil insuper apparet.
Illud ergo tantùm adiiciendum, oportere vt In-
dis Communio extra Missam non tribuatur, ita
vt neque illam immediatè audierint, nec sint sta-
tim audituri: quia sic reuerentiùs accedunt, & de
eo, quod accipiunt, digniorem efformant illi
conceptum. Recipientes quidem immediatè an-
te Missam, eodem gaudent bono, vt non statim
post Communionem abscedant, quod facere a-
liàs soliti: post Missam autem, quia eo pacto
meliùs se disponere ad Communionem possunt:
& tunc prouidendum vt post acceptam illam ali-
quantùm in gratiarum actione persistant. Quia
verò in hoc variæ possunt conuenientiæ occur-
rere, vt hoc aut alio modo Communio Indis tri-
buatur, præter commune priuilegium, de quo
dictum, potest priuilegium Adriani, in quo om-
nimoda Ministris Euangelicis potestas ad ea, quæ
huius generis esse possunt, conceditur, iuxta ra-
tionabile iudicium applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>270</absatz-nummer> An autem Indis ministrari Eucharistia<marginalia>Indis pro|Viatico ad|Ecclesias|Regulari&#x0169;|accedenti-|bus illud|esse tribue&#x0303;-|dum.</marginalia>
possit in mortis articulo, quæstionis est minimè
prætermittendæ. In qua illud inprimis videtur
certum, quòd si Indi accepturi Viaticum ad Ec-
clesiam deferantur, quod sæpiùs accidit, non sit
illis denegandum. Probari hoc potest ex Bulla
Pauli Tertij, Licet debitum, sæpiùs allegatâ, in qua
ille sic loquitur: Nec non omnibus & singulis Christi
fidelibus, tam fosentibus, quàm in ciuitatibus & lo-
cis, in quibus Socij prædicti consistunt, commorantibus,
aut illac transeuntibus, Eucharistiæ Sacramentum<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Pauli III.|pro Socie-|tate.</marginalia>
(quod in suis Ecclesiis decenter tenere Socios præfatos
volumus) quocumque anni tempore, præterquàm in
Festo Pachalis Resurrectionis Dominicæ, & mortis<-P>@@

<-P>articulo, nisi neceßitas vrgeret eorumdem fidelium,
Parochialium Ecclesiarum Rectorem, licentiâ niminè re-
quisitâ, accipere libere & licitè valeant. Sic Pontifex.
Iuxta quæ, cùm necessitas vrget, dari Euchari-
stia potest: atqui, cùm Indi ad Ecclesiam acce-
pturi Eucharistiam deferuntur, necessitas vrget:
ergo dari illa potest, nullâ Parochorum licentiâ
requisitâ. Quòd necessitas vrgeat ostenditur: quia
si circa licentiam petendam cura deferentibus im-
ponatur, timeri potest, ne infirmus sine Viatico
moriatur. Indi enim Parochos suos magis for-
midant, quàm diligunt, & ita de eorum circa hoc
solicitudine sufficiens nequit haberi fiducia. Præ-
terquam quòd Parochi inuiti esse non solent,
dummodò illis iura funeris integrè reseruentur.
Et ita hoc in casu sine scrupulo procedendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>271</absatz-nummer> Si verò ad infirmorum domos Viati-<marginalia>Posse etiam|ad in ini$unclearmol$unclear|deferri.</marginalia>
cum deferendum sit, similiter dicendum, si
Parochus in populo non adsit, vt sæpiùs accidit,
eò quòd plures populi vni & eidem Parocho
committantur; eadem enim ratio est, vel quia
fortè, etsi vnus populus tantùm sit tunc abesse
contingit. Quod quidem etiam sine priuilegio
fieri posse, non obstante Clement. Religiosi, de
priuilegiis, in qua excommunicatio maior ipso
facto incurrenda profertur, tenent communiter
Doctores, vt videri potest apud P. Fagundez
circa tertium Ecclesiæ Præceptum Lib. 3. Cap. 2.
num 20. vbi plures adducit. Et addunt illi idem<marginalia>Quod ca-|uendum in|eo.</marginalia>
faciendum, si Parochus malitiosè neget: in quo
quidem valde cautè procedendum est: nam vi-
dentur inde graues rixarum occasiones excitan-
dæ: & cùm Eucharistia non sit de necessitate sa-
lutis reipsa suscepta, infirmusque Sacramentum
Confessionis acceperit, omnino est à litibus ab-
stinendum. Si verò id fieri sine Parochi offensio-<marginalia>Occultè vt|liceat.</marginalia>
ne possit, non est infirmus eo priuandus subsi-
dio, etiamsi occultè, & sine comitatu ac lumine
Viaticum deferendum sit; eo tamen decenti mo-
do quem charitas iudicabit. Pro quo facit pri-
uilegium concessum Episcopis Indiarum inter
alia ab Innocentio X. iuxta formam, de qua su-
prà num. 208. & sic habet: Deferendi Sanctißimum<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Episcopo-|rum Indi-|corum.</marginalia>
Sacramentum occultè ad infirmos sine lumine, illud-
que sine eodem retinendi pro eisdem infirmis, in loco ta-
men decenti, si ab hæreticis, aut infidelibus sit pericu-
lum sacrilegij. Sic facultas. Ex quo apparet ne-
cessitatem subueniendi infirmo per cæleste præ-
sidium, decentiæ illi ex comitatu, lumine, & or-
natu Sacerdotis, præualere.</P>
<P>  <absatz-nummer>272</absatz-nummer> Ad vitandam prætereà excommuni-<marginalia>Ex potesta-|te Regibus|Catholicis|data ab A-|lexandro|VI videri|aliquod in|præsenti|fundamen-|tum.</marginalia>
cationem Clementinæ dictæ in Indiis, aliud
P. Pellizarius exhibet fundamentum Tractat. 8.
Cap. 3. num. 304. vbi ex Miranda & Emmanuele
Roderico docet, supposita donatione noui Or-
bis facta Regibus Catholicis ab Alexandro Sex-
to, posse illos auctoritate Papæ ipsis delegatâ
dare Regularibus licentiam ministrandi Eucha-
ristiam, sicut & alia Sacramenta. Additque Mi-
randa Tomo 1. Qu. 42. Art. 6. Episcopos id prohi-
bentes esse excommunicatos excommunicatio-
ne reseruatâ Papæ aut de licentiâ Prælatorum
Regularium, de quorum interesse agitur, ob In-
dultum Leonis X. factum Minoribus admini-
stranda Sacramenta Neophytis, & præcipientis
sub p&#x0153;na dicta, ne quis eos impedire audeat di-
rectè aut indirectè, quocumque quæsito colore.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0088.jpg/>
@@1@<SE88>De Priuilegiis circa communionem pro Indis. 77
<duolan 2><-P>Sed vt de hoc vltimo in primis loquamur, quod<marginalia>Sed illud|non esse ad|rem osten-|ditur.</marginalia>
ex Bulla Leonis adducitur, nullius est momen-
ti: iam enim aliquoties admonuimus illam fuis-
se temporalem. De aliis verò etsi Emmanuel
Rodericus loco à P. Pellizario citato, scilicet
Tomo 1. qq. regular. q. 56. artic. 11. ita sentiat, vt
etiam contradicentibus Episcopis possint Reges
Catholici Religiosis Sacramentorum admini-
strationem committere, quia ad id delegatâ Pon-
tificis potestate potiuntur: quoad factum tamen
res aliter se habere potest. Neque enim ex eo
quòd à Rege mittantur, tali sunt præditi potesta-
te, nisi quando ad terras mittuntur, in quibus E-
piscopi non sunt, sed de fundāda apud illas Chri-
stiana religione tractetur. Vbi verò iam Episco-
patus erecti sunt, omnino alia est Regum Ca-
tholicorum mens, quod ab eodem P. Emma-
nuele luculenter expositum Tomo eodem Quæst. 35.
Artic. 2. vbi ita scribit: Aduertendum tamen quòd
hæc habent vim, quando illa loca vbi Rex mittit au-<marginalia>Pro quo|luculenta|Emmanue-|lis Roderici|doctrina,|vt nequeat|Rex Paro-|rochos in-|dependen-|ter ab Epi-|scopis con-|stituere.</marginalia>
ctoritate huius conceßionis Alexandri Sexti Prædicato-
res, & Ministros, non haberent Episcopum, vel Ca-
pitulum Sede vacante. Et ratio est quia Alexander Sex-
tus solùm committit Regibus Hispaniarum vt mittant
viros doctos ad instruendum Indos in fide. Quòd verò
ex his verbis concedatur Regibus quod contra volunta-
tem Episcoporum poßint præferre Parochos, indecens
videtur officio Episcopali, nec admittendum talem sen-
sum ex verbis illis generalis conceßionis Alexandri
puto: quia notabiliter læditur iurisdictio Episcoporum,
& de hac læsione non fit mentio, & sic non debemus
talem intellectum admittere, iuxta tradita à Siluestro
& Panormitano. Secundò quia Rex mandauit vt pro-
uideatur Indorum populis, vocato Episcopo, & Prouin-
ciale coràm Vice-rege. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>273</absatz-nummer> Quamquàm id non satis videatur con-<marginalia>Auctorem|cuatum|sibi contra-|rium in|tali Asser-|tione fuisse.</marginalia>
forme ijs, quæ habet citato, Artic. 11. vbi ita scri-
bit: Quòd autem Reges Hispaniæ sine consensu Episco-
porum poßint aßignare dictis Fratribus Mendicantibus
populos Indorum, vt ibi exerceant hanc potestatem Pa-
rochorum, est notorium in Nouo orbe, nam sic practi-
catum fuit Mexici Anno 1566. &c. & hanc potesta-
tem habent Reges Hispaniæ per Breue Alexandri VI.
concedentis dictis Regibus Hispaniæ conuersionem Indo-
rum. Et concludit sic: Ex dictis sequitur quod etiam
Communionem Paschalem possunt dicti Religiosi in illis
partibus ministrare sine timore alicuius Censuræ. Hæc
ille. Quidquid autem de potestate ad assignandos<marginalia>Quid pra-|xi statu-|tum, &|omnino|tenendum.</marginalia>
Parochos sit, ea quidem iam ita est limitata, vt
Reges Catholici sine dependentia ab Episcopis,
& institutione Canonicâ, nolint quæ ad hoc spe-
ctant practicari. Et quidquid etiam de Parochis
sit, qui eo ipso quòd tales sint, Sacramenta mi-
nistrare possunt; non est hoc ad eos adsciscen-
dum, qui Parochi non sunt, & in ijs adsunt par-
tibus, in quibus Sedes sunt Episcopales: ibi enim,
etsi à Rege missi, perinde se gerere debent, acsi
missi non essent in ordine ad spiritualem admini-
strationem, quia Rex circa hæc non se inter-
ponit. Sed quæ sunt Dei, Deo summâ pietate
reseruat, Patronatus sui prærogatiuâ contentus
juxta conuenientissimam formam pro illius vsi-
bus constitutam. Quod autem de Bullâ Pij V.
quâ concedit vt Religiosi in Indiis sine licentia
Ordinariorum Sacramenta ministrent, addit cita-
tus P. Emmanuel Artic. 2. per quod indicat om-
nem esse sublatum scrupulum: non item vrget:<-P>@@

<-P>jam enim vidimus suprà, num. 181. ex declaratio-
ne Innocentij X. solùm in illis locis habere lo-
cum, vbi defectus interuenit Parochorum; de
quo & inferiùs: nam circa Confessiones audien-
das iterùm est mentio eiusdem inducenda: mo-
dò dicendum restat.</P>
<Z><A+1>De Priuilegijs pro duabus Mißis Sacerdo-
tis vnius eodem die.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>274</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro eo sic in Compendio Indico verb.<marginalia>Priuilegi&#x0169;|pro duabus|Missis in|Indiis.</marginalia>
Missa, §. 2. Presbyteri Societatis, qui à
Præposito Generali mittuntur in Saracenorum, &
Paganorum, aliorumque infidelium terras, & prouin-
cias alias remotißimas, à quibus adiri non potest Sedes
Apostolica, factâ sibi ab eodem Præposito facultate pos-
sunt ibidem bis in die diuersis in locis Missas celebrare.
Paulus III. in Litteris Apostolicis communibus, pag. 44.
Qualiter verò hoc sit extensum ad eos, qui à Præposito
Generali non mittuntur, collige ex verb. Gratiarum
communicatio, & extensio. §. 2. Sic ibi, & statim
additur: Hac facultate vti poterunt Superiores, &
ij, quibus ipsi eam communicauerint. Est ergo com-
munis non solùm Ordinarijs Prælatis, sed eo-
rum vicem gerentibus, iuxta vtriusque Compen-
dij Præfationem, de quo suprà. Vnde & Recto-
res, ac Vice-Rectores, ac Superiores exempta-
rum Residentiarum jurisdictionem habentes,
eam possunt alijs communicare. Et id quidem
non solùm pro casibus occurrentibus, sed etiam
generaliter: durabitque talis concessio donec per
successorem reuocetur, de quo & dictum suprà,
num. 170. 174. & 192.</P>
<P>  <absatz-nummer>275</absatz-nummer> Quia in priuilegij præfati tenore quali-<marginalia>Ratio con-|cessionis|indicat|qualis esse|vsus de-|beat.</marginalia>
ter vsus illius liceat non exprimitur, verba sunt
Pontificis ad pleniorem intelligentiam propo-
nenda: sic enim loquitur citata Bulla. Licèt
debitum, Paulus III. & quia in numerosis populis illa-
rum regionum tanta est Sacerdotum raritas, vt vnus
plurium curam populorum suscipere debeat: vt bis ea-
dem die Missam celebrare diuersis in locis valeant, &c.
Non ergo quæuis ratio conuenientiæ ad hoc vi-
detur sufficiens: circa quod video aliquoties
valde alienam à Pontificis mente licentiam vsur-
pari. Sacerdotum raritas, & populorum nume-
rositas, vt stare locus priuilegio possit, exigitur;
& id quidem in illis, quibus plurium cura popu-<marginalia>Sufficit|cura po-|pulorum|ex chari-|tate.</marginalia>
lorum incumbit. Non verò requirit Pontifex
vt cura hæc Parochialis esse debeat, ad quod non
est opus priuilegio, juxta communem Doctorum
sententiam, ex quibus plures refert P. Fagundez
circa primum Ecclesiæ præceptum Lib. 3. Cap. 16.
num. 5. Sufficit ergo vt cura qualiscumque sit,
ex charitate scilicet ob necessitatem assumptâ,
quia Pontificis prouidentia omnibus eo subsidio
carentibus pariter voluit esse consultum in eo-
dem necessitatis articulo constitutis. Quo euen-
tu meritò etiam existimare quis potest non esse
necessarium priuilegium: quia & casum illum
similiter videntur Doctores admittere propter
eamdem rationem: bono enim animarum, &
impletioni præcepti, in casu præcedenti consu-
litur; quæ ratio militat in præsenti, quidquid
de diuerso genere obligationis sit in cura, quæ
erga populos exercetur. Et ita P. Azor Tomo 1.
Lib. 10. Cap. 24. §. Quæres, an vbi, ait quòd vbi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0089.jpg/>
@@1@<SE89>78 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>raritas est Sacerdotum Catholicorum, vt in An-<marginalia>Vtilitas|audienti&#x0169;|pro neces-|sitate ha-|betur.</marginalia>
glia, id licet: nam in Cap. Consuluisti, de celebra-
tione Missarum, excipitur necessitas; quæ meri-
tò judicatur raritas Sacerdotum. Et Glossa ibi-
dem ait necessitatem esse vtilitatem non solum
sacrificium facientis, sed etiam personarum rem
diuinam audientium. Abbas item ibi docet ne-
cessitatem boni viri arbitrio judicandam: &
quando aliquid absolutè & simpliciter, & non
certò ac definitè Canones, vel leges, & iura con-
stituunt, definitio arbitrio boni viri relinquitur.
L. 1. D. de jure delib. & Cap. De caußis, de officio
judicis delegati. Sic ille post Nauarrum Lib. 3.
Consil. Titulo de Celebrat. Missarum, Consilio 9. vbi
specialiter de Anglia loquitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>276</absatz-nummer> Quis autem non videat totum hoc re-<marginalia>Diu Indijs|recepta|circa pro-|uincias|alias do-|ctrina suc-|currit.</marginalia>
spectu Indiarum pariter locum habere? Nam in
Angliâ Sacerdotes Catholici non ex iustitiâ, sed
ex charitate curam animarum suscipiunt, & vti-
litas magna pro necessitate, quam Ius exigit, re-
putatur. Quòd autem boni viri pariter interce-
dat arbitrium circa necessitatis gradum, similiter
est compertum. Vnde P. Fagundez suprà, casum
hunc vt distinctum ab alio de Parochis proponit
& cum Angliâ, Hyberniâ, & Germaniâ Indias in
in illius resolutione componit: sic autem scribit:
Secundus casus est, cùm quis præest duabus Ecclesijs vni-
tis, duobus sacrificijs indigentibus, & non est alius sa-
cerdos, qui aliam poßit dicere: similiter in locis vbi ra-
ri sunt admodùm Sacerdotes, vt in Anglia, Hyber-<marginalia>P. Fagun-|ae$unclearz.</marginalia>
nia, & nonnullis partibus Germaniæ, & in Indiis tam
Orientalibus, quàm Occidentalibus, quilibet Sacerdos
bis poterit requirente neceßitate celebrare in die, non
pluries, quia Ius in Cap. Consuluisti, de celebratione
Mißarum, solùm bis in die concedit in neceßitate cele-
brare jejunis. Sic ille: qui manifestè casum haben-
tis duas Ecclesias à sequenti distinguit, quod &
exempla confirmant. Et eamdem fententiam in
Prouinciis hæreticorum admittit Cardinalis Lu-
go Disput. 20. num. 46. cum Patre Laymam, &
aliis: quam & tenet P. Martinon Tomo 4. Dispu-
tat. 4. num. 14. P. Amicus Tomo 7. Disput. 27.
num. 14. Diana Parte 11. Tract. 4. Resolut. 34. &
alij. Iuxta hæc ergo ad id, quod præfata Pauli
Tertij concessio continet, non erat priuilegium
necessarium, & ita ad tollendos tantùm scrupu-
los videtur attributum. Pro quo & facit quod
P. Fagundez habet suprà num. 12. sic locutus:
Quamuis enim in omnibus ferè Orbis partibus multi<marginalia>Eiusdem|pro casu|præsenti|accommo-|da senten-|tia.</marginalia>
iam sint Sacerdotes: tamen non raro etiam inter Ca-
tholicos, aut aliquis ex prænumeratis casibus poterit eue-
nire, aut alij, in quibus iudicio prudentis necesse sit
tunc bis sacrificare, maximè in pagis ac oppidis ru-
sticanis, in quibus non ita facilè est inuenire hu-
iusmodi Sacerdotes, qui commodè poßint spirituali-
bus proximorum subuenire: nam in populosis vrbi-
bus ac oppidis cultioribus rarò id contingere poterit.
Hæc ille. Iuxta quod cùm numerosus est po-
pulus, & omnes nequeunt ad eamdem Missam
concurrere, idem licebit, vt tenent Doctores,
quos adducit & sequitur Diana suprà. Qui &
benè addit cum illis plures duabus rarissimè per-
mittendas.</P>
<P>  <absatz-nummer>277</absatz-nummer> Ex quibus apparet plus ex Iure, vt illud<marginalia>Quid ex|priuilegio|amplius|liceat,</marginalia>
Doctores intelligunt, quàm per dictum licere
priuilegium: illud siquidem pro casu tantùm
conceditur in eodem contento, quando scilicet<-P>@@

<-P>numerofi sunt populi, & vnus plurium curam ge-<marginalia>quàm su|iure con-|cessum.</marginalia>
rit; cùm tamen, vt vidimus, Doctores amplio-
rem à Iure facultatem concessam affirmant: quā-
doquidem boni viri arbitrio dispensatio reserua-
tur, & in pagis non ita numerosis, vt esse solent,
& oppidis rusticanis id licere testantur. Vnde Re-
ligiosi, qui priuilegio nixi Sacerdotem destinant,
qui in duobus prædiis Missam celebret, quia
commodè nequeunt Indi, aut Æthiopes ad v-
num eorum conuenire, videntur sanè à Pontifi-
cis mente penitus deuiare. Tum quia non sunt
illi numerosi populi: tum etiam quia non est
raritas Sacerdotum: duo enim mitti non ægrè
possunt. Quod & tunc accidit, cùm Religiosus
Missa in Ecclesia vrbis dicta, ad prædium dictu-
rus aliam contendit: nullo enim modo possunt
priuilegij verba dispensationibus istis adæquari.
Benè verum est priuilegium, cùm fauorabile sit,
posse extendi, iuxta sæpiùs dicta: debet tamen
concessionis forma seruari, vt verborum proprie-
tas teneatur. Poterit itaque Sacerdos duas Mis-<marginalia>Fauorabi-|lis eius in-|terpretatio|vt stare|debeat.</marginalia>
sas facere, etiamsi populi non adeò numerosi
sint, & etiamsi Sacerdotum raritas non sit ma-
gna, sed aliqualis, iudicio prudentis: quia to-
tum id priuilegij verba patiuntur. Illud autem,
de quo loquimur, extra omnem verborum si-
gnificationem est, & tale vt non solùm in Indiis,
& remotissimis partibus habere locum possit,
sed in media Europa, vbi Religiosorum prædia
passim inueniuntur. Si ergo plures Missæ dici t&#x0169;c
possunt, non ex virtute priuilegij id licebit, sed
quia necessitas occurrit, prudentis arbitrio talis
iudicata: quæ si desit, ex nullo capite licebit trans-
gredi Ecclesiæ cautionem. Vide P. Dicastillum
Tract. 4. Disput. 4. num. 51. vbi cum aliis plures
duabus dici posse concedit, sicut & Thom. Hur-
tadus Tract. 2. num. 43.</P>
<P>  <absatz-nummer>278</absatz-nummer> Quid ergo? Eritne priuilegium prædi-<marginalia>Habere|rationem|vtilis de-|clarationis|circa ne-|cessitatem.</marginalia>
ctum superuacuum? Non vtique, quia est vtilis
declaratio eius, quod iure communi licet, & de
quo esse poterat dubitatio. Ius enim comune ca-
sum necessitatis excipit, vt constat ex Cap. sufficit
de Consecrat. Dist. 1. vbi Alexander Secun-
dus prohibet plures fieri Missas eodem die ab
vno Sacerdote, sic subdens: Quidam tamen pro<marginalia>Cap. Suf-|ficit.</marginalia>
defunctis vnam faciunt, & alteram de die, si necessè
fuerit. Vbi consuetudinem referens, neque im-
probans, necessitatem pro ratione reddit. Et ex
Cap. Consuluisti, de celebrat. Missarum, vbi i-<marginalia>Cap. Con-|suluisti</marginalia>
dem statuitur, illâ additâ limitatione: Nisi caussa
neceßitatis suadeat. Cùm ergo necessitas locum
dispensationi præbeat, & circa illius gradum ma-
gna esse possit iudiciorum varietas, vt constat ex
variis sententiis, quæ apud Auctores occurrunt:
inde est vt cùm Pontifex casum designat, in quo
liceat, vt non sit iam opus opiniones Doctorum
in patrocinium adduci, valde vtilis debeat repu-
tari. Immò & priuilegium meritò iudicari potest,<marginalia>Et etiam|priuilegij|propriè di-|cti.</marginalia>
quia id concedit omnino securè & indubitanter
fieri, ac sine contradictione inferioris cuiuscum-
que Prælati, quod anteà non ita licebat. Et quam-
uis plus aliàs videatur licere, quàm quod priuile-
gium concedit; id quidem per opiniones tantùm
habetur probabiles. Dici prætereà potest vi pri-
uilegij posse duas Missas dici, non solùm in Fe-
stis de præcepto, sed in professis etiam; si caussa
rationabilis vrgeat, in quo modus aliquis ne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0090.jpg/>
@@1@<SE90>De Priuilegiis circa duas Missas eadem die. 79
<duolan 2><-P>cessitatis deprehendatur, vt affirmat P. Martinon
Tomo 4. Disput. 40. num. 7. & licet P. Suarez To-<marginalia>Licere per|illud duas|Missas dici|etiam die-|bus non|festiuis.</marginalia>
mo 3. in 3. p. Disputat. 80. Sect. 3. circa sextum
casum, id absolutè concedat Parochis, si sufficiens
sit populi multitudo, quia satis grauis caussa est,
vt illi non priuentur sacrificij fructu, & oppor-
tunitate audiendi Missam: quod & tenet Tho-
mas Hurtadus Tract. 2. num. 422. id non est pe-
nitus exploratum, licet probabile. Et prætereà
tantùm de Parochis ille loquitur: sicut & Card.
Lugo in Responsis moral. Lib. 1. Dub. 12. & negat
Trullench Lib. 3. de Sacramentis Cap. 8. Dub. 10.
numer. 4. cùm tamen priuilegium ad eos etiam,
qui Parochi non sunt, possit extendi, iuxta di-
cta num. 285. quamuis & non Parochis id con-
cedat Thom. Hurtadus. num. 438. vbi & obli-
gationem esse posse ait. Addendum insuper in
priuilegio nullam necessitatis rationem apponi,
nisi quam multitudo ipsa, & raritas Sacerdotum
adducit, vt patet ex tenore ipsius: Vt bis eadem die
Missam celebrare diuersis in locis valeant. Vnde plus
ratione illius videtur liceret, quàm Iura permit-
tant.</P>
<P>  <absatz-nummer>279</absatz-nummer> Et huic simile Episcopis Indiarum con-<marginalia>Simile pro|Episcopis|Indiarum|haberi</marginalia>
ceditur in serie illâ facultatum, de qua num. 208.
sic enim ibi: Celebrandi bis in die, si neceßitas vr-
geat; itatamen vt in prima Missa non sumpserit ablu-
tionem, per vnam horam ante auroram, & alteram
post meridiem. Vbi cùm casus necessitatis addatur,
nihil videtur speciale concedi. Si præsertim sit
pro Viatico dādo infirmo, pro quo citatus Hur-<marginalia>Qualis in|illis possit|esse necessi-|tas.</marginalia>
tadus n. 431. Nihilominus ita accipiendum, vt
minor necessitas sufficiat, quæ quidem secluso
priuilegio minimè sufficiens putaretur. Non vi-
detur autem qualis necessitas possit occurrere in
Episcopis ad huiusmodi celebrationem, nisi
quatenus in eadem videtur concessione supponi,
non eâ auctoritate & tranquillitate gaudeant,
quâ in Indiis communiter perfruuntur: sed gra-
uem persecutionem sustineant, qualem Iapo-
nienses Antistites, vnde & additur in concessio-
ne prædicta: Sine Ministro, sub dio, & sub terra; in
loco tamen decenti: etiamsi Altare sit fractum, vel sine
Reliquiis Sanctorum, & præsentibus hæreticis, schis-
maticis, infidelibus, & excommunicatis, & aliter ce-
lebrari non poßit. Sic ibi: ex quo id, quod dixi-
mus, videtur manifestum. Quod autem de ablu-
tione non sumenda dicitur, notandum pro iis,
quæ circa Parochos dicta sunt. numer. 291. Id e-
nim quod Episcopis non licet, quomodo Paro-
chis licitum esse, possit sibi quispiam vllatenus
persuadere?</P>
<P>  <absatz-nummer>280</absatz-nummer> Supponit autem præfata facultas, quæ<marginalia>Eo cessante|minimè|licere, vt|certissim&#x0169;|amplecten-|dum.</marginalia>
non omnibus, sed petentibus à Sede Apostolicâ,
& cum temporis limitatione conceditur, Episco-
pis non licere bis eadem die Missam celebrare;
quod quide&#x0303; expressè decisum ab Honorio Ter-
tio rescribenti Episcopo Sipontino, vt habetur
in Cap. Te referente, de celebrat. Missarum, sic
enim ibi: Cùm cuilibet Sacerdoti, quacumque digni-<marginalia>Cap. Te|referente.</marginalia>
tate præfulgeat, vnam in die celebrare Mißam sufficiat:
nam & valde est felix, qui celebrat dignè vnam: Fra-
ternitatituæ mandamus quatenus die C&#x0153;næ Domini
in Ecclesia Sipontina dumtaxat in qua teneris
Chrisma conficere, Missarum studeas solemnia ce-
lebrare. Sic Honorius, verba Alexandri Se-
cundi, quæ circa idem habentur in citato Cap.<-P>@@

<-P>Sufficit, de Consecrat. dist. 1. ad consimilem deter-<marginalia>Contra|quod nu-|perus abu-|sus apud|Indias e-|mersit.</marginalia>
minationem vsurpans. Quod quidem Theologi
omnes ita intellexerunt, vt non sit opus circa hoc
ad alia properantibus immorari. Scio tamen non
defuisse aliquem, qui circa hoc perniciabilem
verbo & exemplo conatus sit introducere noui-
tatem. Sed illius sententia cum eo pariter mori-
tura, neque apud Catholicè sentientes vnquam
præualebit. Et circa hoc desideratum iam diu est
à suprema Potestate remedium, quod necdum
hucusque adhibitum validâ executione fuisse, ne-
scio cui possit aduersanti spiritui, quod frequens
est Indiarum malum, imputari. Est quidem pro
eo Ecclesiæ decisio, Doctorum consensus, pra-
xis inuiolabilis. Et quid aliud ad veritatem ali-
quam stabiliendam desiderari vlteriùs queat? Si
hoc quidem non sufficit, nihil profectò erit in to-
to Canonico iure, aut Ecclesiasticis dogmatibus
inconcussum. Sed quid ad hæc dicatur videa-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>281</absatz-nummer> Ecclesiæ inquam determinationem<marginalia>Non esse|circa hoc|generale|præceptum|responsio|auctoris|illius.</marginalia>
nullam esse, quæ in hac parte vrgeat, præsertim
Episcopos. Alexander enim Pontifex præcep-
tum generaliter non statuit, sed contra eos de-
cernere, qui ex turpibus respectibus plures Mis-
sas dicere non verentur: vt ex eiusdem apparet
verbis, dum subdit: Qui verò pro pecuniis, aut a-
dulationibus sæculærium vna die præsumunt plures<marginalia>Cap. Suf-|ficit, a-|pertè suf-|fragari ne-|gatur, &|alia juris|Canonici.</marginalia>
facere Missas non æstimo euadere damnationem. Li-
cebit ergo eos facere ex purâ deuotione, & Dei
gloriam altissimi sacrificij oblatione spectanti,
cùm major ea sit, quàm quæ à Sanctis omnibus,
& Beatissima etiam Virgine ei possit impendi.
Innocentium item in Cap. Consuluisti non plus
obligare, etiam ex illius verbis habetur, eodem
enim modo loquitur, dum sufficere vnam Mis-
sam ait, vnde eodem modo illius est accipienda
decisio. Et ita Glossa sic ait: Nec expressè prohi-
betur quin plures poßint celebrari ex eo quod dicit, suf-
ficit. Quod etiam circa Decretalem Honorij<marginalia>Glossa.</marginalia>
Tertij dicendum, qui duorum prædictorum
Pontificum verba subsumit, vnde quod
ad generalem obligationem pertinet, quatenus
etiam quacumque dignitate præfulgentes com-
prehendit, nihil insuper ex illius determinatione
resultat, quàm vnam Missam cuicumque Sacer-
doti sufficere, & propter nullum humanum re-
spectum plures illi esse licitum celebrare. Qua-
tenus verò mandatum eiusdem sequitur, dum ad-
dit: Fraternitati tuæ mandamus: id non est ad ge-
neralem prohibitionem trahendum, sed ad ca-
sum illius Textus, vt scilicet Missa vnica dici in
eo loco debeat, in quo est Chrisma conficien-
dum. Et vt mandatum generale in prædictis sit
Decretis, secum profectò potest Episcopus dis-<marginalia>Etiamsi|obligent,|posse Epis-|copum dis-|pensare se-|cum, &|cum alijs,|pro amplis-|ma in di&#x0153;-|cesi potesta-|te, sicut|est Pontifi-|cis in Ec-|clesiam.|& sic alia.</marginalia>
pensare; immò & cum aliis, quandoquidem re-
cepta sententia est posse illum in Di&#x0153;cesi sua
quod Pontifex in vniuersali Ecclesia: pro quo
Doctores adducit P. Thomas Sancius Libro 1. de
Matrimonio Disput. 61. num. 3. & circa idem latè
excurrit Dom. Villaroel Parte 1. Pacificæ guber-
nationis. Quæst. 1. Artic. 4. & licet addant id in-
telligi, nisi aliquid sit Pontifici reseruatum; in
præsenti nulla esse videtur reseruatio. Quòd si
Archiepiscopus Sipontinus, cùm dispensare se-
cum posset, Pontificem censuit consulendum,
id certè non nec essitati est, sed deuotioni eius-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0091.jpg/>
@@1@<SE91>80 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>dem tribuendum. Cúm ergo ille se Pontificis di-
spositioni submiserit, meritò potuit Pontifex
illi mandatum imponere, verbis quidem tale, sed
quod reuerà consilij tantùm rationem esset habi-
turum. Vel si tale sit, ita tantùm obligans, vt il-
lud, quod vniuersos constringit Sacerdotes circa
vnius Missæ celebrationem: vt scilicet propter
eos respectus non dicantur plures qui à Pontifi-
cibus condemnati reperiuntur. Vel si etiam plus
vrgeat, dispensationi tamen locus est, quam si-
cut aliis, ita etiam sibi potest Episcopus exhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>282</absatz-nummer> Quod verò ad Doctorum commu-<marginalia>Doctorum|consensum|non obstare|vt dicatur|& probe-|tur.</marginalia>
nem sententiam attinet, non vrgere, ex eo dici-
tur, quòd doctus Episcopus, qui eo ipso quòd
talis est, Ecclesiæ est Doctor constitutus, pro-
babilem sententiam facere queat: cùm tamen ea,
de qua loquimur, non videatur singularis: eam
enim tenet Glossa, vt vidimus: pro qua & est
Bernardus in Cap. Constituisti, sic dicens: Nota<marginalia>Bernardi|Glossa.</marginalia>
contra Sacerdotes, qui plures Missas celebrant caussâ
cupiditatis. Cupiditatem ergo, & non deuotio-
nem volunt Pontifices relegare. Consuetudi-
nem autem non esse attendendam ex eo conten-<marginalia>Et etiam|consuetudi-|nem: quæ|non valet,|cùm ex ig-|norantia|procedit.</marginalia>
ditur, quia ex ignorantiâ procedit: quando e-
nim talis est, non obligat, iuxta receptam sen-
tentiam Theologorum & Iurisperitorum, vt vi-
deri potest apud Dianam Parte 6. Tract. 5. Reso-
lut. 9. Pro quo & notabilis textus adducitur ex
Genes 31. vers. 35. vbi Rachel parenti Laban I-
dola quærenti, supra quæ illa sedebat, sic locu-
ta: Quia iuxta consuetudinem feminarum nunc acci-
dit mihi. Ignorantes enim in Scriptura per femi-
nas soliti designari.</P>
<P>  <absatz-nummer>283</absatz-nummer> Sed hæc quàm sint futilia quis non vi-<marginalia>Quod ad|Pontificum|Decreta at-|tinet hu-|manos tan-|tùm repel-|lentium|respectus,|confuta-|tur.</marginalia>
deat? & in primis quod ad Pontificum determi-
nationem attinet, eos solùm prohibere plures
Missas, ob humanos respectus, apertè conuel-
litur; quia de eo nulla esse dubitatio poterat,
quandoquidem neque vna Missa dici propter il-
los potest: vnde & inepta circa hoc esset consul-
tatio. Præterquam quòd minimè stare posset ra-
tio à Pontificibus inculcata, dum dicunt suffice-
re Sacerdoti vnam Missam facere: si enim ex de-
uotione fieri plures possunt, deuotioni certè
vna non sufficit, licet obligationi sufficiat. Vnde
& qui ita philosophatur, ex eo arguit quod iam
vidimus, scilicet ex gloria, quæ ex sacrificio Mis-
sæ Deo conciliatur. Quis enim dicat sufficere vt
Deo tantùm gloriæ detur, si dari plus laudabili-
ter potest, & ille significat sic suæ esse benepla-
citum Maiestati? Item. Si non pluralitas Missa-
rum, sed turpes in illis respectus prohibentur,
cùm Innocentius Tertius in citato Cap. Consului-
sti, sic ait: Respondemus quòd excepto die Natiuitatis
Dominicæ, nisi caussa neceßitatis suadeat, sufficit Sa-<marginalia>Cap. Con-|suluisti.</marginalia>
cerdoti semel in die vnam Missam solummodò celebrare.
Cùm inquam hoc dicit, sensus erit non licere plu-
res Missas facere ob respectus turpes, excepto
die Natiuitatis Dominicæ. Similiter quòd plu-
res Missas dicere Sacerdos possit ob respectus di-
ctos si necessitas suadeat. Nam ille sensus pro-
hibitionis est, exceptio facta eumdem importat,
juxta exceptionis naturam. Quod cùm absurdis-
simum sit, necessariò fatendum est absolutam
esse prohibitionem, & non respectus illos tantùm
interdici. Quibus accedit ratio mystica adducta<marginalia>Mystica ra-|tio vnius|Missæ.</marginalia>
in Cap. Sufficit: quòd scilicet Christus semel passus<-P>@@

<-P>est, & totum mundum redemit. Hic enim respectus
omnis alius remouetur, nisi quem inducit neces-
sitas, de quo ibidem.</P>
<P>  <absatz-nummer>284</absatz-nummer> Quòd autem per verbum Sufficit, obli-<marginalia>Verbo Suf-|ficit, suffi-|cienter de-|claratum|obligatio-|nem.</marginalia>
gatio satis sit à Pontificibus declarata, ex eo con-
stat, quia aliàs eorum Decreta superuacua red-
derentur. Nullum certè in Dei Ecclesiâ mo-
mentum ei æquale, quod im Missæ sacrificio
continetur: neque circa quidquam aliud par de-
buit adhiberi cura ab illius Pastoribus, quàm vt
illud dignè & religiosè tractetur. Pro quo est
Concilium Tridentinum Seßione 22. in Decreto
de obseruandis & vitandis in celebratione Missæ, cu-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
ius illud exordium: quanta cura adhibenda sit, vt
sacrosanctum Missæ sacrificium omni religionis cultu ac
veneratione celebretur. &c. Est autem circa hoc
summæ considerationis, an semel, aut pluries
possit eodem die à Sacerdotibus singulis celebra-
ri: vnde & negari nequit Ecclesiam circa hoc a-
liquid, quod obligatorium grauiter sit, iam o-
lim decreuisse. Si enim grauiter obligatorium
non sit, & res singulorum permittatur arbitrio,
satis est perspicuum grauibus circa id inconue-
nientibus non esse consultum. Vbi ergo Decre-
ta ista? vbi prouidentiæ adeò necessariæ extant
argumenta? Certè si alicubi; in citatis maximè Ca-
pitibus: vel si qua sunt alia, ad eadem appellamus:
ergo dicendum est in illis, quidquid de verbo-
rum stricta significatione sit, obligationem di-
ctam contineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>285</absatz-nummer> Et hoc Doctorum omnium consensus<marginalia>Ex consen-|su Doctor&#x0169;|vrgetur.</marginalia>
ita firmat, vt ne fas fuerit reluctari. Ad cognos-
cendum enim quando Decreta Pontificia grauem
obligationem importent, illa est receptissima
regula, qualiter sint recepta dispicere, &
quid Doctores circa illa communi consensu
pronuntient. De populari enim existimatione
non ita curandum esse, iam vidimus graues affir-
mare Doctores. Cùm enim in Pontificiis De-
cretis varij esse termini soleant, & nullus talis,
cui ex se grauis sit obligatio affixa, nisi quādo aut
mortalis peccati violatio arguitur, aut excommu-
nicatio ipso facto fulminatur: valde debent cir-
cumstantiæ non solùm verborum, sed & rerum,
ac personarum expendi: & cùm Doctores vna-
nimes circa obligationem decernunt, id est pro
certo sine tergiuersationibus accipiendum. Sin
autem, rogo vnde lex ieiunij grauiter obligatoria
censeatur, sicut & de auditione Missæ, de recita-
tione Horarum Canonicarum, & similes? Non
aliunde equidem; etsi animus repugnandi sit,
etiam circa illas inueniri poterunt, quæ circa le-
gem, de quâ loquimur, vt obligare non debeat,
opponuntur. Et de eâ quidem loque&#x0303;do, admitta-
mus quod dicitur, esse quidem grauiter obliga-
toriam, quando ob respectus illos, qui à Pontifi-
cibus expressi, pluries Missæ celebrari prohiben-
tur. Et arguo iam grauiter obligatoriam non
esse: si enim ita contingeret, maximè ob verba
illa Alexandri II. in Cap. Sufficit, iam citato: qui
verò pro pecunijs, aut adulationibus sæcularium, vnâ<marginalia>Cap. Suf-|ficit vnde|intellectus.</marginalia>
die præsumunt plures facere Missas, non æstimo euadere
damnationem. Atqui ea non obstare probo: nam
dicere Missam ob pecunias, quando illæ vt stipen-
dium accipiuntur, non est graue peccatum; immò
neque veniale, si in illo non excedatur, nec sit fi-
nis celebrationis præcipuus: & hoc quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0092.jpg/>
@@1@<SE92>Duas Mißas sine priuilegio aut neceßitate non licere. 81
<duolan 2><-P>quod ad intentionem spectat, ad forum Ecclesiæ
non spectat, dum illa per actum externum non
est sufficienter declarata, vt est communissima
Doctorum sententia: ergo ex prædicto Capite
non obligat præfata decisio. Iam quod ad adula-
tiones attinet, graue peccatum non arguit: nam
vana gloria regulariter loquendo graue pecca-
tum non est, sed in quatuor casibus, quos ex-<marginalia>Vana glo-|ria regula-|riter ve-|nialis, nisi|in quatuor|casibus.</marginalia>
plicat Cardinalis Toletus Lib. 8. Cap. 7. scilicet
cùm est de peccato mortali, vel ob mortale pec-
catum appetitur, aut quis propter illam paratus
est transgredi præceptum sub mortali obligans,
aut ex eâ sequitur notabile damnum proximo:
pro quibus congrua adducit exempla. In qua
doctrina communiter Auctores conueniunt. Ni-
hil autem tale in casu, de quo loquimur, inue-
nitur, vt constat; & cùm vana gloria non sit si-
gno aliquo externo manifesta, ad forum item
Ecclesiæ non spectat, vt de motiuo præfato di-
cebamus. Quid ad hæc? Illud certè: aliter à
Doctoribus decisionem illam accipi, & ita gra-
uiter obligare. Vnde nec dici potest damnatio-
nem, de qua ibidem, non esse eam, quæ mortali
transgressioni respondet, sed aliqualem: omnis
enim p&#x0153;na damnationem importat: quod ta-
men dici posset, si communis acceptionis, iuxta
quam pro æternâ sumitur, ratio neutiquam ha-
beatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>286</absatz-nummer> Quòd si dicatur in præfata decisione<marginalia>Prohibitio-|nem suffi-|cienter de-|claratam.</marginalia>
non dici eum, qui pluries celebrat, non euadere
damnationem, quod tamen dici debuerat, si
generalis esset prohibitio: sed tantùm iteratam
celebrationem ob fines dictos reprobari. Res-
ponsio est facilis. Nam cùm prohibitio absoluta
sit, quando legem dictam violari contingit, ali-
quis semper finis damnabilis admiscetur, quem
ad duo præcipua capita Pontifex reuocauit; aua-
ritiæ scilicet, & gloriæ vanæ. Vnde nequit se
quisquam deuotionis prætextu tueri: nam ibi
etiam præsumtio est à Pontifice pariter indicata,
dum ait, vna die præsumunt &c. Vitio enim præ-
sumptionis non caret, qui contra commu-
nem Ecclesiæ sensum agere in re momenti
tanti non veretur. Et hoc etiam quòd præsum-
ptio tantùm in Pontificia decisione damnatur,
pro fundamento assumi posset, vt ea grauiter non
obliget, nec p&#x0153;nis subiaceat, nisi quatenus aliàs
contra diuinam legem delinquitur, quod & in
Missa vnica contingere posse iam admonuimus.<marginalia>Ex eo quòd|præsumptio|tantum|damnatur,|euasio præ-|clusa.</marginalia>
Id enim iuxta communem Doctorum senten-
tiam est, qui id ita dicendum affirmant, cùm p&#x0153;-
na statuitur contra præsumentes, quia præsum-
ptio dolum importat, vt videri potest apud Na-
uarrum de Regularibus, Comment. 4. Quæst. 5. vers.
Septimò nota. Tom. 5. & alios. Quod & similiter
refellendum ex eodem fundamento: quia videli-
cet sic Doctores accipiunt: cùm prædicta do-
ctrina generalis non sit, & præsumere etiam di-
catur qui contra legem facit, ex iis, quæ affert
Marius Antoninus Lib. 3. Variarum Resol. 9. n. 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>287</absatz-nummer> Nec considerationis alicuius est, quod
ex Glossa adducebatur, quia nullatenus contra-<marginalia>Glossam|non refra-|gari.</marginalia>
ria est: si quidem in eodem loco solùm casum ne-
cessitatis admittit, & illius mens est non prohi-
beri absolutè plures Missas, quandoquidem
interueniente necessitate duæ dici possunt:
vnde post verba adducta statim subdit: vnde<-P>@@

<-P>potest vnam celebrare de die, & aliam pro defunctis:
scilicet iuxta Cap. Sufficit, vbi casus necessitatis
adiicitur. Et vt demus Glossam in eâ fuisse sen-
tentiâ, illius non debet auctoritati hac in parte
deferri, quia antiquata est, & communi Docto-
rum sensu reprobata. Quod & de Bernardo Par-
mensi Glossatore etiam dici posset, si verè ad-
versaretur; cùm tamen ita non sit; quia solùm
admonet Decretalem notanter inspiciendam,
vt sic Sacerdotes illi à manifesto reuocentur abu-
su, qui plures Missas cupiditatis caussâ celebrant,
quia vt diximus. num. præced. quando plures Mis-
sas celebrari sine legitimâ necessitate contingit,
cupiditatis respectus interuenit, aut alius similis.
Sed certè Bernardus pro Pontificia decisione stat<marginalia>Bernardus|Parmensis.</marginalia>
in Cap. Te referente citato, vbi ita scribit: nota
quod Sacerdos duas Missas in die celebrare non debet,
nisi ex caussa necessaria. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>288</absatz-nummer> Id etiam quod additur de Episcopali au-<marginalia>Episcopi|quomodo|Ecclesiæ|Doctores|vt proba-|biles facere|sententias|singulares|possint.</marginalia>
ctoritate ad faciendam opinionem probabilem,
tolerabile est, quando sententia contra apertam
non militat decisionem, iuxta consensum, quem
Doctores alij, ex quibus & complures sunt E-
piscopi, certum & inuiolabilem protestantur.
Vnde si Concilio generali Episcopi, & Theolo-
gi, ac Canonum sacrorum periti in re aliquâ con-
uenirent, & vnus aliquis Episcopus contradice-
ret, illius assertio minimè curaretur, quia sen-
tentia loquentis contra omnes nequit probabilis
reputari. Sunt quidem Episcopi Ecclesiæ Do-
ctores, quia esse ita docti debent vt alios instrue-
re pro dignitate possint, vnde & testimonium
litteraturæ habere debent, iuxta id quod Iura
præscribunt. Quæ acceptio inferioris notæ est,
neque id explere sufficiens, quod præclarus titu-
lus Doctoris Ecclesiæ complectitur: & ita ab-
solutè non sunt Ecclesiæ dicendi Doctores, nisi
præclarâ aliquâ in eo genere prærogatiuâ deco-
rentur. Vnde cùm Ecclesia plures Episcopos
memoria festiua concelebret, eos titulo Docto-
rum non donat, licet in Ecclesia pro suo mune-
re constiterit docuisse: aliàs honore illo habe-
rentur indigni, vtpotè qui suo muneri defuis-
sent. Non ergo infulæ ita in doctrina sublimant,
vt eo ipso qui priùs probabilitatem conferre as-
sertioni non poterant, debeant ad id potentes
iudicari. Vnde Caramuel in Theologia mo-
rali num. 1348. post relatum iudicium notissimi
Auctoris, qui circa impedimentum matrimonij
in casu dubij admonet ad Episcopum recurren-<marginalia>Nota.</marginalia>
dum, vt declaret quòd non requiratur dispensa-
tio, ita subdit: sed nescio an secura sit illa Episcopi de-<marginalia>Caramuel.</marginalia>
claratio, rarò enim ipsi tam docti, vt præponi debeant
Theologiæ Professoribus. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>289</absatz-nummer> Iam quod ad consuetudinem pertinet<marginalia>Ex consue-|tudine eui-|dens redar-|gutio.</marginalia>
libenter admittendum, eam scilicet vim non ha-
bere, quæ ex ignorantiâ obligationis procedit; &
ex eo redarguenda manifestè responsio: nam
consuetudo, & receptissima praxis circa obliga-
tionem non dicendi plures Missas, non est igno-
rantium, sed doctissimorum. Omnes eam Sacer-
dotes agnoscunt, supremarum facultatum Pro-
fessores, Episcopi, eorum Generales Vicarij,
Cardinales, & ipsi etiam Pontifices, qui priuile-
gia circa hoc cum difficultate concedunt, & vix
nisi pro remotissimis partibus. Pro quo est &
alia vrgentissima probatio, ex huius scilicet legis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0093.jpg/>
@@1@<SE93>82 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. X.
<duolan 2><-P>transgressione seuerissimè punitâ: id enim ita de-
bere fieri tradit Bernardus Diaz in Practicâ Crimi-<marginalia>Graues p&#x0153;-|næ trans|gressorum.</marginalia>
nali, Cap. 35. n. 2. & quia per leges non est spccialis
p&#x0153;na assignata, debet esse arbitraria, vt ex eodem
Auctore affirmat Menochius de Arbitr. Casu 407.
& diuersas p&#x0153;nas ex Auctoribus diuersis reipsa
iniunctas refert P. Pellizarius Tr. 9. Cap. 4. n. 181.
in quibus & triremium per tres annos ex auaritia
celebranti. Vbi & disputat an sit irregularis, & c&#x0169;<marginalia>Et infamia|iuris & fa-|cti.</marginalia>
aliis affirmat, si crimen sit notorium, quia infamis
infamia juris & facti: omne enim delictum con-
tra Religionem in cultu Sacramentorum est di-
gnum depositione, & quod depositione dignum
est, infamiâ afficit delinquentem. Videatur ille;
qui tamen non addit, quod addere poterat, de-<marginalia>Ad Inqui-|sitionem|pertinet|eius caus-|sa.</marginalia>
lictum scilicet hoc ad Inquisitionis etiam Tribu-
nal pertinere, ob rationem dictam, quia videlicet
circa cultum Sacramentorum versatur, & suspi-
cionem generare potest non benè de illis à trans-
gressore sentiri. Præterquàm quòd assertio ista
verbis, scriptis, & quotidianis operibus conte-
stata, contra communem est Ecclesiæ sensum:
quæ autem tales sunt, ad Inquisitionis Sanctæ
Tribunal pertinere affirmant plures, vt videri po-
test apud Dianam Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 94.
An autem priuatiuè, negari verosimiliter potest,<marginalia>Sed non|priuatiuè.</marginalia>
nam & praxis pro Ordinarijs facit, vt videri apud
eos potest, quos adducit P. Pellizarius suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>290</absatz-nummer> Dispensationem autem non posse in<marginalia>Non est lo-|cus dispen-|sationi E-|piscopalis|circa illud|quia Pon-|tifici reser-|uatem.</marginalia>
casu huiusmodi locum habere, ex dictis habetur,
quandoquidem hanc sibi Pontifices reseruarunt.
Cùm enim in Cap. Te referente mandatum habea-
tur, quo Episcopis iterata in eodem die Missæ
interdicitur celebratio, ex eo est omnino perspi-
cuum eos non posse circa illud dispensare; aliàs
mandatum esset inutile, quia in casu Textus caus-
sa dispensandi suberat, vt patet ex casus ipsius nar-
ratione, vt proponitur à Glossa. Et licèt Ponti-
fex circa singularem casum disponat, dispositio
talis non est singularis, sed vim legis habet, quia
est Rescriptum in Corpore juris positum, quod
à Iurisperitis definitur, Responsum Principis faciens<marginalia>Rescriptum|est genera-|le.</marginalia>
jus. Et quòd generalis decisio sit, ex tenore ipsius
constat, cùm ad omnes extendatur quacumque
dignitate præfulgentes, vt num. 280. vidimus. Vn-
de & Episcopis circa hoc priuilegia à Pontifici-
bus, & quidem cum limitatione magnâ conce-
duntur, vt vidimus num. 279. Ad quod dici ne-
quit id, non ex necessitate, sed ex obseruantia
erga Sedem Apostolicam fieri, sicut factum dici-
tur ab Episcopo Sipontino: quia Episcoporum
mens alia proculdubio est, ideò ad Sedem Apo-
stolicam recurrentium, quia certè arbitrantur ta-
lem sibi non competere facultatem. Et verò si
ex obseruantiâ tantùm, & non ex necessitate
consultatio dicta processisset, verbo Mandamus
vsus Pontifex non fuisset: non enim hoc obser-
uantia merebatur, vt scilicet potestas tolleretur
ab eo, qui eâ vti noluit ob reuerentialem respe-
ctum, cùm potiùs eâ de caussâ debuerit ampliari.
Potest quidem aliquando contingere, vt aliquis<marginalia>Pontificis|nemo potest|iurisdictio-|nem am-|pliare.</marginalia>
recognitione iudicis aliàs non sui, illius jurisdi-
ctionem amplificet, de quo Doctores commu-
niter: id tamen respectu Pontificis stare nequit,
cuius est amplissima potestas, & nulli vmquam
tollit eam, quæ competere potest, nisi id eius ex-
cessus mereatur. Et pro attentissima prouiden-<-P>@@

<-P>tia, vt subditis sua conseruetur auctoritas, cùm<marginalia>Studiosi li-|lius alior&#x0169;|conseruan-|di.</marginalia>
Pontificia prouisio contingit, facit Cap. Cùm ali-
quibus, de Rescriptis in sexto, vbi Bonifacius
VIII. ita concludit: Si verò Canonicorum receptio
aliàs pertineat ad eosdem, non Apostolica, sed recipien-<marginalia>Cap. Cùm|aliquibus,</marginalia>
tium censetur auctoritate receptus: nisi quòd eum au-
ctoritate nostra reciperent, in nostris Litteris cauere-
tur expreßè. Sic ille. Benè ergo Dom. Villaroel.
Parte 1. citata, Artic. 10. num. 143. admonet sen-
tentiam illam de amplissima Episcoporum po-
testate, de qua num. 281. plenam esse periculo.</P><marginalia>Vnam Mis-|sam dicere|Sacerdoti-|bus suffi-|ciat.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>191</absatz-nummer> Nec de hoc plura operæ pretium fue-
rit addidisse, vbi inter Catholicos, & obsequen-
tissimos Ecclesiæ filios res agitur; illam dignis-
simam consideratione sententiam animo retra-
ctantes, quam ex Pontificio Oraculo grauiter
inculcatam habemus: vnam in die celebrare Mis-
sam sufficiat. Et quis tantus vt vnam? notissimum
illud Venerabilis & Apostolici Magistri Ioannis
de Auila, qui cùm audisset mortuum Sacerdo-
tem: qui vnam tantùm Missam dixerat, sic nar-<marginalia>Dictum|memora-|bile V. M.|Ioannis de|Auila.</marginalia>
ranti subiunxit: habet ille affatim, de quo reddere de-
beat rationem. Ita ille de requisitis ad celebratio-
nem tremendi sacrificij sentiebat. Non modica res
est vnam Missam facere, & valde selix est, qui v-
nam dignè celebrare potest. Ex ore duorum testium
omni exceptione maiorum stat hoc verbum, A-
lexandri inquam, & Honorij, quibus ob au-
diendum potiùs, quàm periculoso dictamini de-<marginalia>Deuotione&#x0303;|obedientie|subijcun-|dam.</marginalia>
uotionis nihil Deo magnum, nisi quod eidem
gratum: & ita zelo gloriæ ipsius non est contra
gloriam eiusdem militandum. Qui enim miseri-
cordiam vult, & non sacrificium, vult etiam
obedientiam sacrificio, quantumuis sit illud ma-
gnum, anteferri. Vnde & Samuelis illud: me-
lior est enim obedientia, quàm victima. 1. Reg. 15.<marginalia>1. Reg. 15.|vers. 22.</marginalia>
vers. 22. vbi ex eo quod additur. Et auscultare
magis quàm offerre adipem arietum: non debet sus-
picari quispiam priorem sententiam non esse ad<marginalia>Idque Deo|magis sa-|crificio pla-|cere.</marginalia>
victimam Eucharisticam referendam: verissimè
enim referenda est; non quòd obedientia me-
lior sacrificicio secundùm se sumpto, quod infi-
nitæ dignitatis est, sed in fieri; ita vt obedientia,
illius oblationem prohibens, dum impletur, me-
lior sit actu ipsius oblationis; quatenus Deus
hic & nunc magis vult obediri sibi, quàm sacri-
ficium offerri: vnde & oblatio hoc modo, scili-
cet contra obedientiam facta, potest Deo non
esse grata.</P>
<P>  <absatz-nummer>292</absatz-nummer> Est quidem verissimum quod Conci-<marginalia>Explicatur|ampliùs, &|vndo ali-|quid Deo|gratius.</marginalia>
lium Tridentinum de huius sacrificij munditia
Seßione 22. Cap. 1. his exposuit verbis: & hæc
quidem illa munda oblatio est, quæ nulla indignitate
aut malitia offerentium inquinari potest. Sic ibi, & ex
hac munditiæ inuiolabilitate procedit, vt quoties<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Deo offertur oblatio ista, sit illi gratissima. Ni-
hilominùs cùm ex Dei præscripto, cuius aucto-
ritate Prælati Ecclesiæ præcipiunt, oblatio sacro-
sancta vetatur, & huic quis ordinationi se subii-
cit, obedientia talis gratior Deo est, quia Deus
non vult modò delectationem illam habere æter-
nitate regulandam, quæ ex sacrificio illi poterat
prouenire; & ita si hic & nunc illi offerretur con-
tra suam voluntatem, minori voluptate fruere-
tur: voluptas enim non semper maior, quia ex
gratioribus sec&#x0169;dùm, se sed quia magis iuxta prę-
sentem dispositionem. Vnde licet mel ex se gra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0094.jpg/>
@@1@<SE94>De Priuilegijs circa absolutionem Indorum. 83
<duolan 2><-P>tius palato sit, aliquid secundùm præsentem sta-
tum potest esse magis gratum, quia magis appeti-
bile: licèt reuerà si hîc & nunc mel gustaretur,
gratum palato esset, cuius tamen gustu carere
quis vult, altero minùs ex se delectabili, sed nunc
magis appetibili, fruiturus. Deo ergo non quod
maius ex se, sed quod gratius secundùm occur-
rentes circumstantias, offerendum. Nec putemus<marginalia>Non inde|Deo minor|gloria aut|voluptas.</marginalia>
aliquid eius gloriæ decessurum ex eo quòd sacri-
ficij Eucharistici oblationem iuxta morem Ec-
clesiæ coarctemus, quia & sine hac gloria ante
mundi constitutionem fuit, & sine ea est post fi-
nem mundi futurus: neque ideò inglorius, quia
in se ipso gloriæ cumulos omnes includit: &
quod ad externam attinet, quod ex vno videtur
deesse capite, ex aliis potest cumulatissimè com-
pensare. Ad eum ergo modum voluptatem, quam
ex iterati sacrificij oblatione habere poterat,
subtractæ propter obedientiam oblationis gratis-
simo sibi obsequio compensat. Quod vrgetur<marginalia>Rationem|ex Dei glo-|ria desum-|ptā nimiùm|probare.</marginalia>
ex eo quòd si respectus talis attendendus foret,
multa licerent, quæ planè illicita sunt, vt Sacerdo-
tem non ieiunum sacrificare, & sine sacris vesti-
bus, lumine, libro, & aliis; ne scilicet Deus eâ
priuaretur gloriâ, quæ ex sacrificij oblatione re-
sultat. Ac prętereà fieret Ecclesiā non rectè dispo-
nere vt in Parasceue sacrificium non fit, & quod
in triduo omnes non sacrificant sacerdotes. P&#x0153;-
nam item excommunicationis, suspensionis, &
Interdicti non rectè Sacerdotibus infligi, cùm tot
inde impediantur sacrificia, & sic Dei gloria valde
minuatur. Quæ cùm dici fide constante, ne-
queant, fatendum necessario est respectum illum
non semper vrgere, & cum Dei gloria etiam ex
multiplici illa dispositione quæratur, varios esse
modos, quibus suppleri illa possit, quæ ex sacri-
ficij moderatione à suprema illius Maiestate ca-
ptatur. Videatur Diuus Thomas 2. 2. quæst. 104.
artic. 3. ad. 3. Et P. Cornelius in citatum lo-
cum 1. Regum.</P>
<Z><A+2>CAPVT XI.</A+2>
<A+1>De Priuilegiis circa Sacramentum
P&#x0153;nitentiæ.
§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An respectu Indorum sit peccatum aliquod
reseruatum, à quo absoluere nequeant
approbati Confessarij.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>293</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Religiosi Societatis, &<marginalia>Assertio 1.|à Religiosis|Societatis|posse Indos|absolui ab|omnibus|reseruatis;|sicut ab alijs|priuilegia-|tis.</marginalia>
qui eorum gaudent priuilegiis, pos-
sunt Indos absoluere ab omnibus
casibus, Sedi Apostolicæ reseruatis, nullo exce-
pto. In huius Asserti confirmationem adducit
Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro
Confessarijs Indorum fol. 151. priuilegium So-
cietati concessum à Paulo III. in Bullâ Anni
1549. Kalend. Nouemb. Pontificatus sui Ann. 15.
sæpiùs à nobis citatâ, quæ incipit Licet debitum, &
à Iulio III. confirmatum die 22. Octobris Ann.
1552. cuius Bulla incipit, sacræ Religionis. Et pro-
portiori cautela etiam à Gregorio XIII. die 8.
Septembris Ann. 1573. ad omnes Sacerdotes So-<-P>@@

<-P>cietatis extensa: quia concessio Iulij III. de Pro-<marginalia>Priuilegia|illius à Fr.|Ioanne|Baptista|proposita.</marginalia>
fessis loquebatur, nec de Indiis, & transmarinis
regionibus. Quæ ampliatio licet temporalis
fuerit, perpetua denique facta est. Quæ omnia
patere ait ex Litteris Apostolicis impressis, & ex
Compendio Indico. verb. Absolutio, §. 1. & 2.
cuius Adnotationem circa vsum cum solis Neo-
phytis, & sine offensione S. Inquisitionis, vbi
illius Tribunal extiterit, etiam adducit. Quod
valde considerandum esse affirmat Mag. Alfon-
sus à Veracruce, apud ipsum. Addit à Grego-
rio XIV. die 22. Septembris Ann. 1591. extensam
facultatem eamdem ad duo decennia: sed id non
tollere nec infirmare præcedentis concessionis
perpetuitatem, quia Gregor. XIII. firmam, vali-
dam, & perpetuam esse voluit donec per Sedem
Apostolicam reuocaretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>294</absatz-nummer> In quibus quod ad concessionem Pauli<marginalia>Sed non ita|esse omnia|ostenditur.</marginalia>
III & Iulij III. attinet, ita prorsus est, quia in eo-
rum Bullis id habetur manifestum: alia autem,
licèt ita in veteri legerentur Compendio, in nouo
non ita habentur. Et in primis concessionis Iulij
III. illud non meminit, forsitan quia tantùm
de Professis illius concessio procedit: videtur
autem commodè apponi potuisse, quia & spe-
ciale illud habet, vt de absolutione ab hæresi a-
pertè loquatur: & valde expediens est vt Pro-
fessi sciant quid sibi specialiter per Sedem Apo-
stolicam fuerit attributum: circa hoc enim fre-
quentes oriri solitæ quæstiones. Ex Gregorio<marginalia>Extensio|temporalis|Greg. XIII.|licèt finita|non incom-|modat. Et|Paulum ae|Iulium|esse confor-|mes.</marginalia>
autem XIII. concessio tantùm temporalis affer-
tur, & eam vsque ad annum 1603. durasse in
margine adnotatur. Alterius ergo perpetuæ men-
tio nulla, quia nulla reuerà extat, licèt nonnulli
quoad concessionem huiusmodi ad Confessarios
spectantem perpetuam esse contendant, de quo
inferiùs n. 343. Extensio ergo temporalis licet
iam expirauerit, nihil eius defectus incommoda-
re potest, duplici concessione Pauli & Iulij suo
in robore persistente. Quod enim Iulius de Pro-
fessis loquatur, nihil obstat, quia Paulus abso-
lutè de sociis loquitur. Præterquàm quòd etiam
illius concessio ad sacerdotes quoscumque Socie-
tatis potest & debet extendi: quia absolutè &
omnimodè confirmat omnia ab aliis Pontifici-
bus, & à se etiam concessa, quomodolibet, &
sub quibuslibet tenoribus & formis. Neque item
Professos in eâ proprietate sumit, quâ à non
Professis in Societate discernuntur, sed secundùm
vniuersaliorem aliam significationem, iuxta quam
aliqui dicuntur Religionem talem, aut tale insti-
tutum profiteri, sicut & dicuntur diuersorum sta-
tuum homines profiteri illos. Id quod ex verbis<marginalia>Professi non|semper c&#x0169;|omni pro-|prietate su-|muntur.</marginalia>
eiusdem Pontificis liquet, sic enim ait: Per te,
vel alios Societatem ipsam professos. Vnde cùm addit
inferiùs: Per te, & successores tuos, vel alios simili-
ter Professos: eodem modo est intelligendus. Quod
ad hæresim autem attinet in concessione Pauli III.
contineri illam Societas iudicauit. Cùm enim
concessionis Iulij III. in verb. Absolutio, non me-
minerit, in Adnotationibus cautionem addit cir-
ca illam, & cum Neophytis vtendum tantùm
huiusmodi facultate præscribit. Expressio autem
Indiarum, & transmarinarum regionum necessa-
ria non est, quia illæ satis apertè sunt Pauli verbis
comprehensæ, dum ait: In Saracenorum, Pagano-
rum, aliorumque infidelium terras, & prouincias<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0095.jpg/>
@@1@<SE95>84 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>alias remotißimas, à quibus adiri non potest Sedes Apo-<marginalia>Hæresis ab-|solutio ab|vtroque|concessa|Pontifice|pro Indijs</marginalia>
stolica. Quæ enim terræ aut regiones Indicis
remotiores? & vnde ad Sedem Apostolicam
difficilior accessus? Non ergo est absolutè ne-
cessaria prædicta concessio. Circa quam dici
etiam potest non improbabiliter cum P. Quinta-
nad. Tomo 2. Tractat. 6. Singulari 10. & Portel
Tomo 2. Casu 13. num. 13. non expirasse, quia
tantùm habet vim declarationis, de quo num.
129. Concessionis autem Gregorij XIV. mentio
nulla in Compendio, pro quo videnda quæ dixi-
mus num. 38.</P>
<P>  <absatz-nummer>295</absatz-nummer> Adducit prætereà citatus Fr. Ioannes<marginalia>Concessio-|nes aliæ.</marginalia>
Baptista concessiones alias, de quibus quia gene-
rales sunt, dicemus inferiùs, & præsertim Om-
nimodam Adriani, pro quâ etiam in fine Partis 2.
Est autem magis specialis ad intentum, quæ ha-
betur in Confessionali, auctoritate Limensis Cō-
cilij confecto sub finem, his verbis: Por Bulla de<marginalia>Specialissi-|ma ad in-|tentum, ex|Confessio-|nali Hispa-|na lingua|confecto, iu-|xta Gregor.|XIII con-|cessionem.</marginalia>
Gregorio Decimo tercio, à instancia de la Magestad
Catholica, se conceda à todos los Arzobispos y Obispos
de las Indias, y a las personas à quien ellos en esta par-
te cometieren sus veres, que puedan absoluer de crimen
de heregia, y Idolatria, y otros qualesquier casos re-
seruados, asi en el fuero de la conciencia, como en el
fuero exterior, à qualesquier Indios hombres y mugeres.
Y asi mismo à los que fueran nacidos de Indios y Mo-
ras, y de Moros y Indias, imponiendales alguna pe-
nitencia saludable. Y declara su Santidad que quanto
à esto no estorua el vso declarado, que por la Bulla de la
Cruzada no se concede absoluer de caso de heregia. Ex
Litteris authenticis Gregorij XIII. Fue enuiado este
Breue por el Commissario General de la Santa Cruzada
Don Thomas de Salazar. Y añadiose à los Priuilegios
vistos por el Santo Concilio Prouincial por mandado del
Reuerendißimo Metropolitano. Sic ibi euideri pro-<marginalia>Videri sine|priuilegio|id licere,|iuxta quo-|rumdam|doctrinam.</marginalia>
fectò alicui posset præfata sine priuilegio licere:
Episcopos enim posse à reseruatis Pontifici ab-
soluere, cùm ille nequit adiri, vt in Indiis accidit,
tenent ij quos Diana sequitur Parte 11. Tract. 8.
Resolut. 1. & in defectu Episcopi Parochum, at-
que in huius defectu simplicem Sacerdotem. Pro
quo & Parte 5. Tractatu 9. Resolut. 6. §. Non desi-
nam. Quod ad hæresim extendit P. Dicastillus
Tract. 8. Disput. 11. num. 267. à Diana minimè<marginalia>Etiam quo-|ad hæresim.</marginalia>
reprobatus. Et procedit quidem resolutio dicta
in notoriis; nam pro occultis concessio est ma-
nifesta. Quid autem notorium circa hoc dica-
tur, videndum apud citatum Parte 11. Tract. 8.
Resolut. 68. Addit autem citatus Fr. Ioannes Ba-<marginalia>Concessio-|nes aliæ ad|prædicta, &|nonnulla|insuper.</marginalia>
ptista animaduersionem in hunc modum scri-
bens: circa hanc conceßionem animaduertendum est
ex doctißimo Mag. Alfonso à Vera-cruce in suo Compen-
dio, verb. Episcopus, quòd Religiosi habent specialia pri-
uilegia, vt poßint omnia illa quæ Episcopus in foro p&#x0153;-
nitentiæ. Sic ille. Quæ autem priuilegia hæc sint ibi<marginalia>Fr. Ioannes|Baptista.</marginalia>
non explicat. Sed potest pro eo allegari conces-
sio, de quâ Auctor idem fol. 363. n. 13 vbi sic ait:
y despues el año de 1553. el mesmo Iulio Tercero por su
Delegado Iuan Poggico Cardenal, que estaba en España,
dio poder para dispensar los Religiosos en la Nueua-E-<marginalia>Iulij III.|quædā per|Delegatum|in Hispa-|nia.</marginalia>
spaña en Irregulandad contrahida, aunque sea ex homi-
cidio voluntario, y para commutar los votos, que pue-
de el Ordinario, y dispensar, y absoluer entodos los ca-
sos, que puede el Ordinario, y otras cosas à este tono. Y
que pueda el Prouincial con su Definitorio en cada Con-
uento nombrar dos o tres Confessores, que el llama Peni-<-P>@@

<-P>tenciarios, que puedan absoluer de todos los casos reser-
uados à los Diecesanos. Este priuilegio Original se guar-
da en S. Francisco. Hæc Auctor ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>296</absatz-nummer> Sed priuilegio præfato potest id statim<marginalia>Obiectio ex|eo quòd vi-|deatur vi-|uæ vocis o-|raculum.</marginalia>
opponi, quod multis aliis hoc tempore, esse sci-
licet viuæ vocis Oraculum, vt ex concessionis
tenore apparet. Cùm enim à Pontifice per suum
fuerit Delegatum Prouinciæ illi concessum, non
fuit pro eo Bulla specialis expedita, licet testi-
monium authenticum eiusdem asseruetur. Sic
ergo concessum cum aliis consimilibus expira-
uit. Nisi fortè quis velit illorum se Doctorum<marginalia>Quid ad|illam.</marginalia>
opinione tueri, qui reuocationem Oraculorum
non obstare contendunt, ex eo quòd priuilegia
sint per Bullam generaliter confirmata, vt sic
iam non Oracula, sed Bullata debeant reputari.
Et alioqui constat Religiosorum priuilegia post
concessionem dictam confirmata, reualidata, &
innouata fuisse, per ea, quæ adducit Ioannes de
la Cruz in Epitome Status Religiosi Lib. 2. Cap. 3.
Dub. 5. Conclus. 3. & Dub. 6. §. Si tamen, de quo
& nos suprà num. 219.</P>
<P>  <absatz-nummer>297</absatz-nummer> Meliùs probari potest ex eo quòd Re-<marginalia>Probatis|melior ex|eo quòd ca-|sus desinant|esse Papales|d&#x0169; Episco-|pis conce-|duntur.</marginalia>
ligiosi possunt absoluere à casibus, qui non sunt
Papæ reseruati, Indos præsertim pro quibus non
solùm illi, sed reseruati etiam Papæ concedun-
tur, vt vidimus num. 293. Eo autem ipso quòd
casus, de quibus loquimur, sint concessi Episco-
pis generaliter, & eorum officio, ac non perso-
nis, quarum industria requiratur, adhæreant, desi-
nunt esse Papales: quod tenet P. Thomas San-
cius in Opere morali Libr. 4. Cap. 54. numer. 27.
& multi Recentiores. Constat autem industriam
personalem non requiri ex tenore concessionis,
cùm in ea sic dicatur: Se concede à todos los Arzobis-
pos y Obispos de las Indias, y à las personas à quien
ellos en esta parte cometieren sus veres. Pro quo &
videri potest P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 3. n. 68.
& P. Mendus in expositione Bullæ Disputat. 23.
num. 63.</P>
<P>  <absatz-nummer>298</absatz-nummer> Dico secundò. Archiepiscopi & Epi-<marginalia>Assertio 2.|ordinarios|Prælatos|Indicorum|ab omni-|bus absol-|uere posse,|& qualis|pro eo com-|missio suffi-|ciat.</marginalia>
scopi, & ij, quibus ipsi commiserint, possunt In-
dos absoluere ab omnibus casibus, nullo exce-
pto, Pontifici reseruatis. Constat ex dictis num.
305. & seqq. Non est autem necessarium quod
commissio fiat pro casu singulari, sed generalis
sufficit: quod probo, quia quando Concilium
Tridentinum voluit commissionem generaliter
non fieri, id expressit, vt in casu hæresis pro quo
Seßione 24. Cap. 6. & talis esse solet stylus Ponti-
ficum: ergo cùm in concessione prædictâ non
fiat, non est cur necessariò sit faciendum, assera-
mus.</P>
<P>  Dico tertiò. Omnibus Indorum Parochis vi-<marginalia>Assertio 3.|Parochis|eam officio|committi.</marginalia>
detur facta commissio ad effectum dictum. Id
constat. Quia cùm maximè illis necessaria sit,
neque Indi possint ad Prælatos remitti, aut facul-
tas in casibus frequenter occurrentibus peti, ne-
quit illis iustè denegari. Quando ergo officium
Parochi tribuunt, etsi non exprimant, tacitè ta-
men illam conferunt, quia & pariter credendi
sunt omne illud conferre, sine quo nequit offi-
cium recte administrari, iuxta dicta n. 176.</P>
<P>  <absatz-nummer>299</absatz-nummer> Dico quartò. Sacerdotes alij, qui ita<marginalia>Assertio 4.|idem de|coadiutori-|bus.</marginalia>
approbantur, vt Parochorum esse adiutores pos-
sint, eamdem censendi sunt facultatem habere, ob
eamdem rationem: immò & illis fortè maior<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0096.jpg/>
@@1@<SE96>De Priuilegijs circa absolutionem Indorum. 85
<duolan 2><-P>conuenit, quia faciliùs se illis Indi quàm Pa-
rochis credunt, & in quibus lapsi fuerint, ma-
nifestant.</P>
<P>  Dico quintò. Sacerdotes alij communiter ap-<marginalia>Assertio 5.|sed non de|communi-|ter appro-|batis, nisi|vsus aliter|ferat.</marginalia>
probati, facultates sibi concessas consulant, quia
non eo ipso quòd quis approbetur, censeri de-
bet ad ea approbari, quæ tanti momenti sunt, &
quæ si generaliter essent omnibus concedenda,
frustrà Prælatis supremis fuissent concessa, & iis,
quibus illi concedenda iudicarent. Si autem ex
vsu aliud habeatur, & Prælati circa hoc nullam
soleant limitationem adiicere, nec curent vt ad se
talia crimina deferantur, aut specialis commissio
postuletur, iuxta stylum huiusmodi proceden-
dum, quem communis Scriptorum doctrina
complectitur. In Concilio autem Limensi Ter-
tio Act. 2. Cap. 17. omnibus Parochis & Confes-<marginalia>Quid ex|Concilio|Limensi.</marginalia>
sariis approbatis casus prædicti conceduntur, op-
timâ redditâ ratione. Vide infrà num. 431. qui-
nam autem Indorum nomine comprehensi de-
beant intelligi, diximus. num. 129. & 130. Vbi
& de mixtim progenitis; quamuis concessio, de
qua num. 295. de mixtim progenitis ex Indis &
Mauris tantùm videatur procedere.</P>
<Z><A+1>§. II.
An quod de Indis dictum est, ad omnes
Indiarum incolas possit extendi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>300</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Absolutè loquendo om-<marginalia>Assertio 1.|omnes In-|diarum in-|colas absol-|ui posse à|casibus|Bullæ C&#x0153;-|næ.</marginalia>
nes Indiarum incolæ absolui possunt
à casibus Pontifici reseruatis, etiam in Bullâ C&#x0153;-
næ contentis per Religiosorum priuilegia. Pro-
batur clarè ex priuilegiis adductis Pauli & Iulij
Tertij, ac Gregorij XIII. num. 303. illa enim de
omnibus Indiarum incolis procedunt, dum dici-
tur, Fideles ibi commorantes. Et ita absque vlla
dubitatione proponitur in Adnotationibus ad il-
la, dum moderatio circa illorum vsum indicitur,
& inter Neophytos, ac Christianos alios diuer-
sitas constituitur. Quæ quidem omnibus in pri-
uilegiis communicantibus debent attendi, & ita
Mag. Alfonsus à Veracruce in suo Compendio,
quem adducit P. Ioannes Baptista fol. 150. pag.
2. valde hoc considerandum esse ait: quia verò
Annotatio prædicta ad solos Societatis alum-
nos spectat, viderint alij quid sibi ex vsu liceat,
& priuilegiis iuxta proprium vtantur institu-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>301</absatz-nummer> Dico secundò. Quod ad hæresim atti-<marginalia>Assertio 2.|exceptio hæ-|resis, quod|ex Crucia-|ta demon-|stratur.</marginalia>
net, vbi est Inquisitio, nequeunt Religiosi vi pri-
uilegiorum dictorum Hispanos, & Europæos a-
lios absoluere. Id probo. Nam virtute Bullæ
Cruciatæ nequit absolui, sic enim in ea expressè
habetur, neque oppositum potest tutò sustineri
ob declarationes Pontificum, pro quibus videri
potest P. Mendus Disput. 23. citata, Cap. 8. Item.
In Edicto Inquisitorum promulgata est prohibi-
tio specialis circa hoc SS. D. N. Alexandri VII.
pro Iubilæo ab eodem concesso. Ex quibus vi-
detur constare virtute priuilegiorum id præstari
non posse: si enim posset, prohibitiones dictæ
essent prorsus inutiles, cùm adeò facilè possit
absolutio per priuilegia Religiosorum obtineri.
Videtur autem id ex tenore Bullæ apertè deduci:<-P>@@

<-P>in eâ enim suspenduntur facultates & concessio-
nes, quæ contrariæ sunt conuenienti Bullæ ex-
peditioni, de quo suprà Titulo 5. Cùm ergo pro-
hibetur absolutio ab hæresi, non solùm prohibe-
tur ne quis virtute Bullæ possit absoluere, sed et-
iam ne absolutè possit, quia facultas illa valde
contraria est: etsi prohibitio non esset vniuersa-
lis quoad personas, de quibus agitur, prohibi-
tio esset ferè nomine tenus: cùm possint fideles
non obstante illâ facillimum ad Religiosos re-
cursum habere. Quæ ratio probat saltem durante<marginalia>Et etiam|eius publi-|catione non|stante.</marginalia>
publicatione Bullæ, id non licere. Si autem con-
tingeret Bullam non publicari, adhuc videtur
prohibitio subsistere: nam Pontifices ideò pro-
hibent absolutionem, cùm publicatur Bulla, quia
vt ipsi apertè significant, grauissimi esset incon-
uenientis talem concedere facultatem, vbi Tribu-
nal S. Inquisitionis existit, contra hæreticam pra-
uitatem principaliter institutum: ergo cùm in-
conueniens idem sequeretur, si Religiosi ad ab-
solutionem dictam generali priuilegio gaude-
rent, minimè credendum est aliam esse circa hoc
Pontificum voluntatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>302</absatz-nummer> Dico tertiò. Vbi non est Inquisitio, li-<marginalia>Assertio 3.|licere vbi|non est In-|quisitio.</marginalia>
citus est vsus priuilegij prædictus. Ita supponitur
in Adnotatione ad illud verb. Absolutio: vbi sic
dicitur: nec in locis, in quibus Officium S. Inquisitio-
nis residet, hac facultate vtentur, nisi cum solis Neo-<marginalia>Adnotatio|Compendij.</marginalia>
phytis, & eâ moderatione vt Inquisititores nullâ ratio-
ne offendantur. Sic ibi. Supponitur ergo in locis,
in quibus Inquisitio non est, cum omnibus facul-
tatis prædictæ vsum licere. Pro quo & est priui-
legium aliud à Paulo V. & Vrbano VIII. cum
temporis limitatione concessum, & ab Innocen-
tio X. confirmatum & innouatum, licet tempo-
rale etiam sit, sed à Successoribus dubio procul
continuandum, in quo sic dicitur: insuper Pres-<marginalia>Plurium|concessio|Pontific&#x0169;.</marginalia>
byteris eiusdem Societatis IESV, quos in Saracenorum,
& aliorum infidelium terras, & alias vtriusque Indiæ,
& transmarinas regiones maris Oceani, ad quas Hispa-
ni & Lusitani penetrant, ac prouincias remotißimas,
vbi non est Inquisitio, & fideles inter infideles degunt,
neque Ordinarij saltem inter duas di&#x0153;tas existunt, hu-
iusmodi facultatem habentes, Præpositus Generalis mi-
serit: Christianos in eisdem prouinciis, Indiis, & regio-
nibus commorantes, ab omnibus peccatis, sententiis,
& Censuris, etiam in Bullâ C&#x0153;næ Domini contentis,
& reseruatis, etiam gratiosè absoluendi facultatem &c.
Circa quam concessionem non videtur posse du-<marginalia>Quid juxta|illam de-|ducendum.</marginalia>
bitari aliquid concedere voluisse Pontificem
quod anteà per priuilegia non licebat. Cùm e-
nim asserant illi ad huiusmodi concessiones Præ-
decessorum suorum vestigiis inhærere, argumen-
tum inde minimè dubium desumitur eisdem con-
cessiones eorum innotuisse: & quid perpetuum,
quid temporale, quid cum restrictione, quid sine
illa, ministris Indicis indulsissent. Priuilegia ergo
habuisse illos ad absoluendum à casibus in Bulla
C&#x0153;næ contentis fideles omnes in vltramarinis
partibus consistentes, sine restrictione vllâ, per-
spicuum fuit; vnde restrictionem addere minimè
voluerunt. Quod ex eo etiam ostenditur in eo-
rum concessionibus occurrente: nam ad illas fa-
ciendas fatentur se Præpositi Generalis supplica-
tionibus inclinatos, vt videri in earum exordiis
potest. Præpositi autem Generales aliquid obti-
neri suis supplicationibus sunt conati, quod aliàs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0097.jpg/>
@@1@<SE97>86 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>priuilegiorum non valebant virtute præstare.</P>
<P>  <absatz-nummer>303</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo exponendum venit ad-<marginalia>Nouam|non habere|restrictio-|nem, licet|aliqualis|appareat.</marginalia>
ductum priuilegium, vt scilicet restrictio in eo
nulla sit, quæ de nouo sit adiecta, sed potiùs fauo-
rabile aliquid largiatur. Quod ergo dicitur, vbi
fideles inter infideles degunt, illud ipsum est quod à
Paulo Tertio dictum, in terras Saracenorum, Pa-
ganorum, aliorumque infidelium. Vbi scilicet adhuc
de conuersione agitur & multi hucusque infide-
les sunt, vt in omnibus ferè Indiarum regioni-
bus accidit. Quòd si in aliquibus iam infideles
non extent, quia & Indi penitus, aut ferè consum-
pti, sicut in Insula Hispaniola, aut S. Domini-
ci, ac nonnullis aliis, pro iis, quod sequitur, suf-
fragatur: & in alias Prouincias remotißimas, à qui-
bus non potest adiri Sedes Apostolica. Hoc autem vlti-
mum sublatum est, & eius loco positum, vbi non
est Inquisitio: vt pro eodem reputari debeat, quòd
adiri Sedes Apostolica non possit, & quòd non
sit Inquisitio, aut loco vnius succedat aliud. Hoc
autem ita factum, quia Societas ita voluit. Cùm<marginalia>Quæ &|iuxta So-|cietatis vo-|luntatem.</marginalia>
enim in eius Adnotationibus inuentum fuisset
non esse vtendum huiusmodi facultate, nisi cum
Neophytis, vbi est Inquisitio, visum est Pontifi-
cibus Priuilegio eam hac in parte renuntiasse,
aut interpretatam sic esse intelligendum: circa
quod fortè etiam priorum concedentium instru-
ctio præcessit. Concessio ergo iuxta mentem So-
cietatis fuit, & ita per communicationem nequit
plus licere aliis, quàm ipsi licitum habeatur. In
eo autem quod de Ordinariis dicitur, videtur
esse limitatio; sed reuera non est, solumque ex-
plicatio fauorabilis: Episcopienim sunt Ordina-<marginalia>Quid circa|Episcopos|vt Ordi-|narij sunt|Inquisito-|res.</marginalia>
rij Inquisitores: & cùm de Inquisitione dictum
fuisset, hoc non tantùm de habentibus delegatam
potestatem, qui communiter Inquisitores dicun-
tur, sed de Ordinariis etiam accipiendum Ponti-
fices declararunt. Quia verò dubitari poterat,
quando non esse dicerentur, explicatio addita
est de duabus di&#x0153;tis, seu duorum dierum itinere,
iuxta communem explicationem. Quod quidem
satis fauorabile est.</P>
<P>  <absatz-nummer>304</absatz-nummer> Et iuxta hęc videtur explicandum quan-<marginalia>Distantia|eadem In-|quisitionis,|quæ & E-|piscoporum|sufficit, cir-|ca absolu-|tionem ab|hæresi.</marginalia>
do Inquisitio non dicatur esse in ordine ad præ-
dictum effectum: regulandum enim videtur se-
cundùm quod de distantiâ Ordinariorum dicitur,
quia eadem omnino ratio est neque apparet cur
esse discrimen debeat inter distantiam Inquisito-
rum & Episcoporum, qui Ordinarij Inquisitores
sunt, in ordine ad effectum omnino eumdem in
personis eisdem. Et quia in Indiis viæ solent esse
difficiles, pauciores leucæ multoties sufficient
quàm in Europa vnius diei soleant itineratione
percurri. Et hoc quidem circa crimen hæresis
intelligendum videtur, de quo in Annotationi-
bus priuilegij tantùm est sermo, & iuxta quam
priuilegij alterius concessio procedit: nam de
aliis non ita procedit dispositio, à quibus absolui<marginalia>Pro crimi-|nibus aliis|nulla ne-|cessaria.</marginalia>
possunt, qui in ea incurrerint, etiam cùm non
extiterit distantia præfinita. Nec videtur priui-
legium istud Bullæ publicatione sublatum, quia
Bulla directè priuilegia circa illud non tollit:
quatenus autem ex tali prohibitione colligitur<marginalia>Neque per|Cruciatā|tolli.</marginalia>
mentem Pontificum esse vt facultas adeò gene-
ralis non sit, quia sine grauibus stare inconue-
nientibus nequit, id non videtur aduersari: quia
id quod per priuilegium cum moderatione con-<-P>@@

<-P>conuenienti à tot est Pontificibus concessum,
nequit dici grauia inconuenientia continere. Et
ex eo etiam soluitur id, quod ex suspensione fa-
cultatum obiici poterat, iuxta id quod à nobis est
superiùs comprobatum. Nam facultas hæc non est
absolutè contraria intentioni Pontificum in Bul-
læ expeditione. Nullus enim ex eo quòd vbi In-
quisitio non est, & Ordinarij absunt, absolui à
peccatis possit, Bullam recusabit accipere, cuius
pro multis aliis commoda poterit experiri. Et
hæc quide&#x0303; philosophandi ratio an minùs aliquid
simile vero contineat, viderint doctiores</P>
<P>  <absatz-nummer>305</absatz-nummer> Et multò plus aliqui hac in parte con-<marginalia>Absolutio-|nem præfa-|tam licere|virtute|priuilegij|Pauli Ter-|tij, aliquo-|rum sen-|tentia.</marginalia>
cedunt, dum sine limitatione aiunt absolutionem
ab hæresi licere virtute priuilegij Pauli Tertij.
Sic enim tenet P. Ioannes Perez Menacho in ex-
plicatione priuilegiorum Indicorum verb. Abso-
lutio, Dub. 8. vbi pro eodem adducit R. P. N. Ge-
neralem Claudium in Adnotatione citatâ, & do-
ctos Societatis viros Compendij eiusdem, & An-
notationis auctores, ac præterea Ioannem de la
Cruz in Epitome Status Religiosi, Lib. 2. Cap. 6. Con-
clus. 3. Fr. Ioannem Baptistam in Animaduersio-
nibus citatis fol. 150. pag. 2. Zerolam in Praxi p&#x0153;-
nitentiali Cap. 13. Quæst. 4. & in Praxi Episcopali
1. p. verb. Absolutio, §. Ad quintum, sub finem Ioan-
nem Mariam Brasilensem, Magistrum sacri Pala-
tij in Indice Expurgatorio Tomo 1. verb. Manuel
Sa. pag. 424. num. 20. propter illa eius verba:
conceßis omnibus casibus huius Bullæ (C&#x0153;næ) intelli-
gitur etiam concessus casus hæresis. Ita declarauit Con-
gregatio. Sic ille. Adducit etiam P. Sa verb. Ex-
communicatio. § de excommunicationibus Bullæ
C&#x0153;næ. num. 20. quatenus id reputat probabile,
& viros pios & doctos. Pro quo ait etiam posse
allegari Sotum in 4. dist. 22. quæst. 2. artic. 3. in
casu 1. Conclus. 5. Magistros Ioannem de la Peña,
& Bartholomæum Medinam, quos refert Viual-
dus in Candelabro. Titulo de absolutione Sacramen-
tali num. 16. Franciscum Pernam Directorio In-
quisitorum 2. p. Comment. 25. Col. 10. vers. Quòd
si quis quærat. Et in terminis priuilegij Vgolinum
de Censuris Romano Pontifici reseruatis, Parte
3. Cap. 2. vers. vlt. num. 4. Et hæc quidem eate-
nus adducit, quatenus tradunt in generali con-
cessione casuum Bullæ C&#x0153;næ hæresim compre-
hendi. Quod de Iubilæo loquentes tenent alij
quamplures adducti ab eodem Ad secundum. Et
à Diana Parte 1. Tract. 5. Resolut. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>306</absatz-nummer> Probat deinde Primò, quia priuilegium<marginalia>Rationes|pro illa.</marginalia>
hoc latè interpretandum est, cùm sit in fauorem
animarum. Secundò, quia hęc videtur fuisse volun-
tas Pontificum, vt hoc pacto multis à Sede Apo-
stolica remotissimis, & grauibus oppressis crimi-
nibus subuenirent. Tertiò, ex solutione eorum,
quæ in contrarium adduci possunt. Et in primis
publicationem Bullæ C&#x0153;næ quotannis fieri so-
litam non obstare, benè ostendit Emmanuel
Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 20. artic. 9. Et
in Additionibus ad explicationem Cruciatæ, circa §. 9.
num. 62. Et ex eodem Fr. Ioannes Baptista suprà
fol. 124. & 125. Pro quo & est, vt citatus Pater
ait, id quod in Compendio Indico habetur in
fine Adnotationum circa verb. Absolutio. Sic enim<marginalia>Compendij|Additio.</marginalia>
ibi: qualiter item non censeatur reuocata per Bullam
C&#x0153;næ, vide in Compendio Communi verb. Bulla C&#x0153;næ
§. 2. Vbi ad hunc effectum affertur Oraculum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0098.jpg/>
@@1@<SE98>De Priuilegijs circa absolutionem Indias incolentium. 87
<duolan 2><-P>Gregorij XIII. die 18. Martij An. 1584. Et præ-
tereà extat amplissima confirmatio priuilegio-
rum per Paulum V. 4. Septemb. 1606. Quia ve-
rò concessioni prædictæ Gregorij opponi reuo-<marginalia>Per Bullā|C&#x0153;næ non|teuocari|Religiosor&#x0169;|priuilegia.</marginalia>
catio potest, eò quòd fuerit Oraculum, occur-
rere obiectioni possumus ex eo quòd talis con-
cessio vim tantùm declarationis habuerit circa
priuilegium dictum, iuxta dicta, num. 294. quid-
quid de aliis sit: quamquàm de omnibus idem
videatur dicendum: cùm enim priuilegia huius-
modi à Pontificibus pro expeditâ ministerior&#x0169;
circa animarum salutem in diuersis mundi parti-
bus executione tribuantur, inuerosimile pror-
sus est ea statim reuocari, & necessariam esse an-
nualem innouationem: iuxta ea quæ docti Scri-
ptores tradunt apud P. Pellizarium Tractat. 8.
Cap. 3. num. 73. & seqq. Et apud Dianam Parte
3. Tract. 2. Resolut. 10. vbi & plures & grauiores.
Quod verò ad remissionem illam in Annotatio-<marginalia>Specialis|difficultas|circa An-|notatione&#x0303;.</marginalia>
ne prædictâ ad Compendium commune vlteriùs
attinet, consideratione dignum est eam in no-
uiore Compendio Indico non exstare. Cur enim
sublata illa? Non vtique sublatum priuilegium
in Communi Compendio, sed Gregorij con-
cessio ibidem habetur. Non ergo licet iam illud
concessioni prædictæ, vt anteà licuerat, applica-
re? Sed responderi opportunè potest partem il-
lam Adnotationis expunctam, quia necessaria
non erat. Cùm enim priuilegia Societatis per
Bullam C&#x0153;nę non reuocentur, necessarium non
fuit id specialiter circa prædictum adnotare. Item.
quia id iam ex Compendio communi constabat
in fine Adnotationum circa verb. Absolutio: sic
enim ibi: & quòd facultates hoc verbo contentæ, quæ
Bullæ C&#x0153;næ repugnant, hodie perseuerent, vide Verb.
Bulla C&#x0153;næ. §. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>307</absatz-nummer> Ad id autem quod ex Gregorio XIII.
adduci potest, qui in Breui speciali apud Fr. Em-<marginalia>Ad Greg.|XIII. de-|claratione&#x0303;|responsio|ex P. Me-|nacho.</marginalia>
manuelem in Additionibus ad explicationem
Cruciatæ, circa §. 9. num. 96. declarat non esse
facultatem absoluendi ab hæresi, respondet cita-
tus P. Menacho tantùm intelligi, vt id non pos-
sit fieri virtute Bullæ, secus si aliàs facultas habea-
tur: quia restrictio odiosa est, & stricti iuris, ac
proptereà non debet ampliari, cùm insuper in
priuilegio non omnino similes militent rationes.
Ad Breue autem Pauli Quarti. Ann. 1558. in<marginalia>Ad Breue|Pauli IV.</marginalia>
quo idem videtur prohiberi, respondet non vr-
gere, vt legenti patebit. Adducitur illud à Fr.
Emmanuele suprà. Quia verò magis videtur vr-<marginalia>Ad aliud|Pij V.</marginalia>
gere Breue aliud Pij V. die 30. Iannuarij. Ann.
1572. propter quod Rojas in priuilegijs Inquisito-
rum num. 416. id planiùs constare pronuntiat,
quem sequuntur P. Henriquez Lib. 3. de P&#x0153;ni-
tentia. Cap. 16. num. 2. in textu, & in Glossa. Et
alij, respondet ex prædicto Breui potiùs inferri
contrarium, si attentè legatur: vnde qui illud ci-
tant, & ex eo moti decernunt, prioris illius Scri-
ptoris auctoritate ducti, cùm illud non legerint,
nihil plus auctoritatis eidem assertioni concilia-
runt. Quod autem addit Fr. Emmanuel suprà.
num. 67. Vrbanum Quartum eamdem declara-<marginalia>Ad Vrbani|etiam|Quarti,|seu potiùs|Alexandri.</marginalia>
tionem in fauorem Inquisitorum protulisse, nul-
lius esse momenti affirmat, quia declaratio talis
post diligentem perquisitionem non est inuenta.
Et in Repertorio quidem Inquisitorum verb.
Crimen, vbi ab Emmanuele citatur, nullatenus<-P>@@

<-P>extat quidpiam, quod possit obstare: ibi enim
tantùm dicitur hæresim esse crimen exceptum,
pro quo allegatur Vrbanus Quartus: cùm ta-
men Vrbanus non sit, sed Alexander Quartus in
Constitut. 10. quæ incipit, quod super nonnullis: in
cuius verbis nihil est quod positioni isti suffrage-
tur. Et quamuis P. Henriquez suprà Vrbanum
adducat, nihil plus fidei meretur, quia ita citat
vt ab Emmanuele scriptum deprehendit. Sic do-
ctus & diligens Pater, & S. Tribunalis Qualifi-
cator.</P>
<P>  <absatz-nummer>308</absatz-nummer> In cuius discursu negari nequit quin ve-<marginalia>Sententiam|Auctoris|prædicti nō|esse genera-|liter ad-|mittendā.</marginalia>
risimilitudo non leuis elucescat, si doctrina illius
priuilegio, de quo loquimur, applicetur, in quo
quidem non facultas absoluta & omnimoda ad
absolutionem confertur, sed cum limitatione iam
dictâ. Quatenus verò ex ea videtur deduci ab-
solutam facultatem non reuocari, minùs est pro-
bandus, ob dicta num. 301. Quatenus vero ad
prohibitionem pro Bullâ Cruciatæ factam, res-
ponsio potest etiam declarationi SS. D. N. A-
lexandri VII. pro Iubilæo similiter applicari,
quia dici poterit, pro Iubilæo quidem factam,
quia sic benè visum Pontifici; cùm tamen priui-
legij alia ratio sit, quia pro Indiis est concessum,
vbi fidei negotium agitur, ad quod incolæ omnes
suo modo possunt concurrere: id restat efficaciter
refellendum, & ita arguo: nam Cruciata, & Iubi-<marginalia>Ratio effi-|cacissima|pro asserto.</marginalia>
læum anni Sancti, aut illi simile, omnium maxi-
mæ concessiones sunt; & tamen in illis absolutio
dicta prohibetur ob grauia inconuenientia, quā-
do ad illam absoluta facultas conferretur: ergo
manifestum signum est non esse voluntatis Pon-
tificum eam aliàs generaliter indulgeri. Et qui-
dem facultas absoluendi per Iubilæum satis bre-
ue spatium habet, duarum inquam hebdomada-
rum; & tamen tunc in concessione talis faculta-
tis grauia inconuenientia Sedes Apostolica de-
prehendit: ergo incredibile est eam generaliter
suppetere communicatione amplissimâ priuile-
giorum: vbi maximè locum habet vulgaris re-
gula, de quâ sæpiùs: In generali conceßione. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>309</absatz-nummer> Deinde. Quod pro Indiis specialis ratio<marginalia>In Indiis|idem pro-|cedere quo-|ad genera-|lem con-|cessionem.</marginalia>
non sit in ordine ad generalem concessionem, ex
eo ostenditur quòd in Indiis etiam publicatur
Cruciata cum eadem prohibitione: ergo signum
est grauia inconuenientia in Indiis ex absolutâ
concessione timeri. Et certè à crimine hæresis
per Bullam spatio biennij semel tantùm in vitâ
& semel in articulo mortis absolui posse, vel ad
summum bis durante spatio, si duplex Bulla su-
matur, sine grauibus stare inconuenientibus ne-
quit: ergo multò maiora timeri possunt ex abso-
lutâ facultate nullis temporis spatiis coarctatâ.
Iubilæum etiam eodem modo in Indiis publica-
tur, & cum eadem restrictione: ergo similiter
est de illo sicut de Bulla philosophandum, & col-
ligendum ex eo pro Indiis etiam inconuenientia
illa extare, quæ planè obstent, quominus facul-
tas absoluta ad effectum dictum de Pontificiâ
possit voluntate præsumi.</P>
<P>  <absatz-nummer>310</absatz-nummer> Sed restat aliud, in quo non leue vi-<marginalia>Difficultas|ex eo quòd|Societas|priuilegio|renuntia-|uit. Et quo-|modo illam</marginalia>
detur esse momentum: nam quinta Congrega-
tio Generalis ad instantiam Philippi II. Regis
nostri priuilegijs, quæ habebat in ordine ad ab-
soluendum ab hæresi, renuntiauit, vt constat ex
Decreto eiusdem 21. Quod quidem ex zelo fidei,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0099.jpg/>
@@1@<SE99>88 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>& ad instantiam Inquisitionis Hispaniæ, à piissi-<marginalia>quidam|Auctor ex-|pediat.</marginalia>
mo & religiosissimo Principe factum: ergo non
licet iam illorum vsus. Et vrgetur ex eo quòd
fertur communiter Pontificem ad instantiam R.
P. Claudij priuilegia dicta reuocasse. Ad quam
obiectionem respondet P. Menacho de reuo-
catione Pontificia nullâ ratione constare post
solicitam inuestigationem: immò oppositum
non obscurè colligitur ex citato Decreto Con-
gregat. 5. in quo reuocationis dictæ mentio nul-
la; sed Societas vsum priuilegiorum talium in Re-
gnis Hispaniæ sponte dimittit. Quoad dimissio-
nem autem huiusmodi, nihil in eâ esse ait, quod
Indias attingat, vnde in illis nulla est intimata
prohibitio; & meritò, quia valde diuersa ratio in
ipsis militat, ac in Regnis Hispaniæ. Addit re-
uocata quidem priuilegia, quæ expressè faculta-
tem absoluendi ab hæresi concedunt, non verò
illa, in quibus hæresis non expressa, sed in gene-
rali concessione est casuum Bullæ comprehensa.
Sic ille respondet. Iuxta quem dicendi modum
videtur reddi ratio posse, cur in Compendio Indi-
co non sit facta mentio concessionis Iulij III. quæ
quidem expressissima est, quia videlicet talis pri-
uilegij vsum noluit Societas in suâ illâ generalita-
te pro Regnis Hispaniæ permittere, sicut eius te-
nor continebat.</P>
<P>  <absatz-nummer>311</absatz-nummer> In hoc tamen aliqua difficilia sunt: nam<marginalia>Non ad-|mittitur|responsio,|quia pro|Indiis etiā|renuntia-|tum.</marginalia>
in primis id, quod in Congregatione 5. statu-
tum est, ad Indias etiam videtur pertinere, sic
enim ibi: Quæ quoniam suis priuilegijs ad ædifica-
tionem, & diuinum tantùm obsequium vti cupit, &
sancto illi Tribunali, vt par est, plurimum deferri, præ-
dictas patentes litteras (R. P. Claudij) præsenti De-
creto confirmat, præcipiens atque interdicens, ne quis
Nostrorum in illis Regnis, alijsque Dominijs, illi Tri-
bunali subiectis, priuilegio illo, quod ad prædictum S.
Officium pertinet, quoquomodo vti, aut illo se tueri
vllatenus præsumat. Immò omnem facultatem eo
vtendi sibi prorsus sublatam esse intelligat, acsi priui-
legium ipsum à Sede Apostolicâ numquam impetra-
tum esset. Hæc ibi. Ex quibus apparet in In-
diis etiam vsum priuilegij sublatum, quando-
quidem sublatus est in omnibus Regnis & Do-
miniis Hispanicæ Coronæ Tribunali dicto sub-
iectis, ad quæ Indias est manifestissimum per-
tinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>312</absatz-nummer> Deinde. Si in priuilegio absolutionem<marginalia>Alia in ea-|dem addi-|tâ deijci-|untur.</marginalia>
à casibus Bullæ C&#x0153;næ generaliter concedente,
hæresis continetur, vt id Societas dubio procul
intellexit, pro quo & est praxis sacræ P&#x0153;niten-
tiariæ Romæ, quoties Casus Bullæ C&#x0153;næ inde-<marginalia>Concessione|casu&#x0169; Bul-|læ C&#x0153;næ|venire hæ-|resim, pra-|xis P&#x0153;ni-|tentiariæ.</marginalia>
finitè conceduntur, vt affirmat P. Filliucius Col-
legij ipsius P&#x0153;nitentiariæ Rector Tractat. 8. num.
265. quod valdè commendat P. Pellizarius Tra-
ctatu 8. Cap. 2. num. 39. ob dicentis auctoritatem:
ex eo videtur fieri, vt & illius vsui debuerit re-
nuntiari, quandoquidem taciti & expressi ratio
est eadem, vt aliàs diximus; & renuntiatio ex-
pressi priuilegij valoris nullius esset, si rema-
neret aliud, per quod idem omnino liceret,
pro quo expressum, facultatem tribuebat.
Non ergo videtur exacta ratio illa, quæ pro
sublatâ mentione priuilegij Iulij III. reddebatur.
Prætereà. Si in Indiis non est eadem ratio pro-
hibitionis vsus priuilegij, quæ in Hispaniæ
Regnis, & concessio Iulij III. ad Indias spectare<-P>@@

<-P>specialiter potest, in quibus inconueniens cir-
ca illius vsum non est, sicut non est in vsu
alterius ad eumdem effectum; additâ mode-
ratione, quæ in alio; satis erat cuilibet incon-
uenienti consultum: vnde Pontifices in Bullis
citatis, in quibus generalem concessionem pro
casibus Bullæ C&#x0153;næ in Indiis indulgent, addi-
tâ limitatione circa Inquisitionem satis incon-
uenientibus fuisse occursum indicarunt. Sed his
non obstantibus</P>
<P>  <absatz-nummer>313</absatz-nummer> Dicendum videtur renuntiationem il-<marginalia>Renuntia-|tionem pro|Indiis etiā|fuisse con-|cluditur.</marginalia>
lam priuilegiorum quoad Hispaniæ Regna ita
pertinere, vt Indias etiam comprehenderit,
quatenus absolutè eorum vsus non licet, nisi cum
moderatione adhibitâ, & à nobis explicatâ.
Vnde & priuilegio generali de casibus Bullæ
C&#x0153;nę, & non tantùm speciali renuntiatum; quan-
doquidem & in generali limitatio est inuiolabilis
apposita, iuxta quam illa sustineri posse constat
ex Bullis citatis, in quibus mentio Inquisitionis
ad limitationem adiecta. Constat item ex editio-
ne Compendij post quintam Congregationem,
in quo facultas dicta cum Adnotatione iam ex-
positâ continetur. Congregatio ergo cùm de
Regnis ac Dominiis S. Tribunali subiectis est<marginalia>Sed non|quoad illa-|rum spe-|ciale priui-|legium.</marginalia>
locuta, Indias minimè voluit comprehensas
quoad speciale illarum priuilegium, quia neque
hoc Regis postulatio continebat, sed quòd vsu
nonnullorum priuilegiorum in illis regionibus abstine-
ret. Pro Indiis enim sciebat S. Tribunali, quod
à Rege vt postularet obtinuit, satis prouidam
in Compendio adhibitam cautionem. Quod
ergo mentio concessionis Iulij III. facta non sit,
cùm tamen absque dubio fieri posset, modera-
tione additâ, ea fuit ratio, quia absolutè ne-
cessaria non fuit, & cùm in illâ hæresis expressa
habeatur continentia, conueniens iudicatum est
offensionem omnem eius præteritione vitare:
cùm præsertim concessio illa generalis sit, & non
tantùm pro Indiis. Neque circa ista opus est
rationem exactissimam reddidisse. Mentio qui-
dem fieri potuit, sed non facta. Aliqua profectò
viris doctis ratio pro eo succurrit: si minùs pla-
ceat quæ à nobis assignata est, alia equidem fuit,
vel si non alia, de Concilij alicuius Generalis
definitione non agitur, sed de peculiari homi-
num dispositione: & in huiusmodi non solent
omnia ita exactè peragi, vt nihil possit ab iis, qui
rem oculatissimè introspexerint, vti minùs con-
gruum subnotari.</P>
<Z><A+1>§. III.
Notanda quædam circa vsum Priuilegio-
rum, de quibus dictum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>314</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Etsi Commissarij Inqui-<marginalia>Assertio 1.|etiamsi ad-|sit Com-|missarius,|non censeri|ad esse In-|quisitionem|ad effectum|absolutio-|nis.</marginalia>
sitionis adsint, si tamen distantia inter-
ueniat, de quâ loquitur priuilegium, vsus illius
licet. Sic Docti aliqui. Et ratio est clara; quia
Commissarij communiter loquendo, & prout in
Indiis solent constitui, non habent iurisdictio-
nem pro foro interno. Sed ad specialem quam-
dam prouidentiam designantur: & ita in ordine
ad bonum animæ, quod priuilegij concessione
prætenditur, perinde est acsi non adessent. Si verò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0100.jpg/>
@@1@<SE100>De Priuilegijs circa absolutionem Indias incolentium. 89
<duolan 2><-P>contingeret Commissarium facultatem habere
pro foro interiori ab Inquisitoribus eidem attri-
butum, iuxta probabilem sententiam de faculta-
te eadem pro foro dicto Inquisitoribus compe-
tenti, & eamdem delegandi potestate; aliter vide-
tur dicendum. Tunc enim in eo loco diceretur
esse Inquisitio, quandoquidem in eo Minister
eiusdem adest, ad effectum huiusmodi sufficien-
ter instructus. Nihilominùs hoc non videtur
certum; quia reuerà, & secundùm communem
ac receptum loquendi modum, ibi Inquisitio
non est. Et prætereà Minister talis satis dubiâ
facultate est præditus, vnde Religiosus Priuilegia-
rius, cui illa certiùs conuenit, videtur præferen-
dus. Præterquàm quòd in concursu priuilegia-
torum ille est præferendus, qui excellentiori mo-
do priuilegiatus est, vt apertè liquet: atqui Re-
ligiosus in concursu dicto talis est, scilicet vt Mi-
nister Euangelicus per priuilegium Pontificum
Religioni concessum: Commissarius autem
per nudam commissionem facultate gaudet à
Pontificis factam Delegato, cui ratione status ni-
hil tale conuenit; in quo excellentia apparet ma-
nifesta: potest ergo in concursu Commissarij
datâ sibi vti à Pontifice facultate.</P>
<P>  <absatz-nummer>315</absatz-nummer> Dico secundò. Id quod est de Com-<marginalia>Assertio 2.|de Vicarijs|Episcopo-|rum idem|statuens.</marginalia>
missariis dictum, de Vicariis etiam Episcopo-
rum dicendum. Et ratio est similis: quia illis
non solet talis facultas attribui: quòd si tribua-
tur aliquando, verificatur tamen ibi non esse Or-
dinarium, quia Vicarij foranei non dicuntur Or-
dinarij. Licèt autem Vicarius Generalis dicatur
Ordinarius, iuxta magis receptam sententiam,
quia illiûs & Episcopi, aut alterius, cuius Vica-
rius est, idem est tribunal, vt habetur in Cap.
Romana de appellationib. in 6. Pro quo innumeros
Auctores adducit P. Thomas Sancius Lib. 3. de<marginalia>Esse Ordi-|narios si|Generales,|sed non in|omnibus.</marginalia>
Matrimonio, Disput. 29. num. 3. ea tamen facultas
non solet illis cum officio committi, quia Con-
cilium Tridentinum prohibet per Vicarios ab-
solutionem ab hæresi dari. Et quamuis probabi-
le sit posse committi Vicariis; addunt tamen
Doctores id non posse per modum habitus fieri,
sed iuxta casuum occursum. Quando autem ita
fit commissio, Vicarius non fungitur Ordinariâ
iurisdictione, vt docent plures apud eumdem
Auctorem suprà, num. 6. qui & idem asserit num.
8. Sed limitatione additâ; videlicet si in com-
missione fiat expressa mentio vicariatus, siue in
salutatione, siue in progressu: vt tali Officiali no-
stro, vel Vicario committimus, aut potestatem aliàs per
Nos commissam extendimus. Quæ quidem in casu,
de quo agimus, non videntur habere locum; quia
commissio ista secretissima est, neque pro ea scri-
pto vti Ordinarij solent. Accedit id, quod omne
videtur dubium submouere: cùm commissio hæc
secretò fiat, non posse ab eo, qui absoluere aliàs
à prædicto crimine potest, an verè illam Vica-
rius habeat agnosci: & meritò posse præsumere
Episcopum circa id modo conuenienti procede-
re: ac proinde potest ille priuilegio suo sine ali-
qua dubitatione potiri. Fateor in casu quo fa-
cultas absolutè ad effectum dictum Ordinariis
Indiarum tribuatur, de quâ an modò competat,
valde dubia quæstio est, alium esse posse con-
cessionis modum ab eo, quem Concilium supe-
riori determinatione præscribit, & ita forsitan<-P>@@

<-P>illis licebit id per alios exercere, sicut in facultate
absoluendi Indos vidimus. §. 1. Sed tunc etiam
valde probabile est non esse Ordinarios respectu
illius, vt citati Doctores sentiunt; etiamsi cum
officio pariter tribuatur; quia officio non est an-
nexa, sed penitus delegata. Cùm aliàs adhuc<marginalia>Non esse|Ordinarios|probabilis|sententia|multor&#x0169;.</marginalia>
sub iudice lis sit an Vicarij sint Ordinarij: vnde
P. Bauny Tomo 1. Tractat. 9. Quæst. 7. ait opinio-
nem affirmantem videri sibi tutam in praxi, &
sequendam; apertè indicans contrariæ probabi-
litatem, de quo & Quæst. 24. Ex quo habetur
multò plus probabilitatis esse in eâ sententiâ,
quæ negat Ordinarios esse in iis, quæ mini-
mè ratione officij conueniunt. Sed ex specia-
li Sedis Apostolicæ priuilegio, pro cuius exe-
cutione ab Ordinariis sunt gratiosè substituti,
procedunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>316</absatz-nummer> Circa Vicarios autem Sede vacante,<marginalia>De Vicariis|Sede va-|cante idem|decernitur</marginalia>
etsi iuxta communem sententiam; pro quâ Au-
ctores suprà, Ordinarij sint; dubitari tamen potest
an in prædictâ facultate succedant, quæ Prælatis
Indiarum concedi circa hoc potest, & quidem si
ita tribuatur, vt perpetuò adhæreat officio, &
non eligatur personæ industria, ad Capitulum
transire satis probabilis sententia est, quam cum
aliis tenet Barbosa de potestate Episcopi Allegat.
54. num. 26. P. Thomas Sancius Lib. 8. de Ma-
trimonio, Disputat. 2. num. 10. & in Opere Morali,
Lib. 2. Cap. 11. num. 4. vbi de facultate absoluendi<marginalia>Quando nō|censeatur|industria|personæ eli-|gi.</marginalia>
ab hæresi id etiam affirmat, sicut & num. 23. qui
& videndus specialiter Lib. 2. de Matrimonio, Disp.
40. num. 17. vbi benè ostendit non eligi indu-
striam personæ, quoties aliquid conceditur Præ-
latis præsentibus & futuris in perpetuum; cùm
personis incognitis delegetur: pro quo ibidem
graues Auctores adducit. Vnde & deducit Con-
clusionem præsenti accommodatam instituto.</P>
<P>  <absatz-nummer>317</absatz-nummer> Sed verò ita ad Capitulum transire ali-<marginalia>Ad Vica-|rium tale&#x0303;|totam ju-|risdictione&#x0303;|transferri|qui cense-|ant, &|fundamen-|ta pro eo.</marginalia>
qui existimant, vt Vicario Generali ab eodem
constituto, tota ad illum iurisdictio tranferatur,
quia consilium Tridentinum eam videtur ipsi
conferre, dependenter quidem à Capitulo in
fieri, non tamen in conseruari, sic enim Seßione
24. Cap. 16. decernit de Reformatione: Officia-
lem seu Vicarium infrà octo dies post mortem Episcopi
constituere, vel existentem confirmare omnino tenean-
tur. Sic illud. Hæc enim obligatio constituendi
Vicarium planè indicat apud eum Capituli iuris-
dictionem futuram; aliàs non esset cur Capitu-
lum ad constitutionem huiusmodi teneretur.
Ideò namque Episcopo non imponitur obligatio
talis, quia apud illum jurisdictio residet, & ita
potest per se ipsum iudicare. Et inde est quod
in eodem Capite Concilium præcipit vt eligen-
dus Vicarius sit in Iure Canonico Doctor vel
Licentiatus; quod tamen de Vicario Episcopi
non inuenitur decretum: eo videlicet, quia to-
ta apud illum est iurisdictio futura. Pro quo
faciunt quæ adducit Dom. Solorzanus Tomo 2.
Lib. 3. Cap. 13. num. 70. Vnde pro certo videtur
statuere Barbosa suprà, num. 157. cum Docto-
ribus, quos citat, iurisdictionem Episcopi ad
Capitulum deuolui Sede vacante, sed iuxta for-
mam præscriptam in Cap. Vnico, de maioritate &<marginalia>Cap. Vni-|cum de|maioritate|in 6.</marginalia>
obedientia in 6. in quo sic dicitur: Episcopali Sede
vacante, potest Capitulum, seu is, ad quem Episcopalis
jurisdictio tunc temporis noscitur pertinere, &c. absolu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0101.jpg/>
@@1@<SE101>90 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>tionis beneficium impertiri. Vbi Glossa sic habet:<marginalia>Glossa.</marginalia>
Habes ex hoc textu, Ibi, seu is, ad quem; quòd juris-
dictio Episcopalis potest etiam ad alium deuolui, quàm
ad Capitulum Sede vacante, secundùm Dominicum.
Sic ille. Quis autem hic esse possit, declaratur in
fericis, dum sic dicitur: Puta, Visitator datus à Papa
suprà eod. Lib. de Electione. Is cui. Vel ab Archiepisco-
po in casu, suprà eod. Lib. de supplenda neglig. Prælat.
Cap. vltimo, vel electus ad hoc per Capitulum. Hæc
Glossa. Iuxta quæ citatus Auctor num. 163. cum<marginalia>Non esse|obligatio-|nem elige&#x0303;-|di illum in-|fra octo|dies.</marginalia>
aliis affirmat tamquàm speciale Capitulum Sede
vacante infra octo dies vacationis non arctari ad
constituendum Vicarium, sed posse successiuè
per se administrare, ex Quaranta. In deest quòd
suspenso Capitulo non suspendatur Vicarius, vt
tradit Vgolinus Tractatu de Censuris, Tab. 1. Cap. 4.
§. 2. Ex quibus videtur fieri nomine Ordinarij
in casu nostro Vicarium talem accipiendum,
quia ad ipsum iurisdictio deuoluitur etiam in ijs,
quæ per priuilegium, perpetuum tamen, obti-
nentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>318</absatz-nummer> Verùm ista non videntur vrgere, iu-<marginalia>Contraria|sententia|circa juris-|dictionem|præfatur.|Et iuxta|cam decisio|casus præ-|sentis.</marginalia>
risdictionem namque apud Capitulum residere
communis sententia est, & ita eo suspenso Vica-
rium etiam suspendi tenet P. Suarez Tomo 5. in
3. p. Disput. 7. Sect. 3. num. 13. Barbosa suprà num.
180. & alij, quoad priuationem scilicet à iurisdi-
ctione. Potest ergo Capitulum facultatem, de
quâ agimus, sibi penitus reseruare, aut etiam con-
ferre. Quòd si conferat, iuxta eam iudicandum
est, quæ dicta sunt numer. 315. vt non debeat
maior ratio haberi Vicarij à Capitulo electi,
quàm ab Episcopo designati; cùm vtrique facul-
tas dicta voluntariè concedatur. Ad ea autem
quæ pro contrariâ positione allata sunt, non est
operosum respondere, licèt loci præsentis non sit,
& apud Auctores, qui de Vicariis agunt, sint
obuiæ responsiones, de quibus & nos infrà,
Titulo 14. & 19. Illud sit modo dixisse satis,
quòd licet Consilium Tridentinum ad electio-<marginalia>Non esse|fundamen-|t&#x0169; ad pri-|uandum|Capitulum|jurisdictio-|ne.</marginalia>
nem Vicarij obliget intra octiduum, non ideò
debet intelligi jurisdictionem ita illi à Concilio
tribui, vt nullo modo resideat in Capitulo: quia
cùm ex Iure certum habeatur iurisdictionem E-
piscopi ad Capitulum deuolui, & ex obligatio-
ne eligendi Vicarij nihil contrarium ponatur,
sicut non poneretur, si Episcopo ad faciliorem
negotiorum expeditionem similis imponeretur
obligatio: non esse fundamentum ad priuan-
dum illud iurisdictione: cùm enim res grauissi-
ma sit, & in eius notabile præiudicium, nonnisi
per manifestissimam determinationem fieri de-
buisset. Obligatur ergo Capitulum, cùm non
obligetur Episcopus, ob faciliorem, vt dixi, ne-
gotiorum expeditionem, quia faciliùs est cum
vno agere, quàm cum multis, & quia ille ad Ca-
pitulum non potest sic facilem habere recursum,
sicut ad Episcopum eius Vicarius potest, ideò
maior pro eo est litteratura à Concilio requisi-
ta. Glossa autem dicta circa Cap. Vnicum de Mino-
ritate, asserit quidem in electo à Capitulo esse
posse, sed non negat in Capitulo etiam reside-<marginalia>Illud tame&#x0303;|se posse illa|aliquomo-|do priuare.</marginalia>
re. Vbi & dici potest Capitulum ita suam trans-
ferre iurisdictionem in electum posse, vt se eâ
priuet, nisi in ijs, quæ ad ipsum ita spectant, vt
etiam electo Vicario perseuerent. Quod intel-
ligendum de vsu proximo iurisdictionis, quate-<-P>@@

<-P>nus obligare se potest ad hoc vt illam minimè
exercere tentet, licèt semper in eo maneat pote-
stas radicalis. Pro quo hæc modò satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>319</absatz-nummer> Dico tertiò. Quod in Adnotatione<marginalia>Assertio 3.|circa vs&#x0169;|priuilegij|cum delatit|ad S. Offi-|cium.</marginalia>
dicitur his verbis: Pro absolutione tamen à casibus
hæresis, eâ non vtantur cum ijs, quos probabiliter sci-
uerint ad Inquisitionis Officium esse delatos, nisi fortè
hac de re cum Inquisitoribus agatur, atque ipsis placeat
vt Nostri hac facultate vtantur. Diligentissimè ob-
seruandum est, &, vt docti quidam Magistri ex-<marginalia>Instructio-|nem sub|mortali|obligare.</marginalia>
istimant, obligatione sub mortali, quia res gra-
uissima est, & priuilegia sic, & non aliter conce-
duntur. Putat autem P. Menacho verba illa ad
instructionem tantum, & non ad substantiam
pertinere; ex quo fit vsum quidem esse illicitum.
Sed non inualidum. Sic circa verb. Absolutio, in<marginalia>Ad substā-|tiam non|pertinere|qui videā-|tur probare|juxta doct&#x0169;|Magistr&#x0169;.</marginalia>
Compendio Indico, Dub. 9. in principio, ad ea se
referens, quæ dixerat Disput. 4. Pro&#x0153;miæli, Dub. 13.
Vbi quidem id probat ex eo quòd suppositâ pri-
uilegij communicatione, quidquid deinde addi-
tur ad vsum spectans, ad solam instructionem
spectat, juxta communem Doctorum senten-
tiam, pro quâ est specialiter Panormitanus in
Cap. Ex parte, de Constitutionib. in 6. Felinus ibi-
dem num. 8. Paulus de Castro Consilio 124. Glossa
in Clement. 1. verb. Inhibentes, de Iure patronatus.
Romanus Consilio 202. Col. 2. Immola, & Zaba-
rella, & facit pro eodem doctrinâ, quam Docto-
res deducunt ex Cap. De caußis, de officio De-<marginalia>Temporis|præfixio|quando ad|substantiā|non spectet.</marginalia>
legati, quòd quando tempus præfigitur soli iudi-
ci, & non jurisdictioni, præfixio talis non spe-
ctat ad formam substantialem, sed accidentalem.
Vt etiam constat ex L. Properandum, in principio.
C. de judicijs. Vbi Bartholus, & clariùs, ex L. v-
nica. C. vt omnes judices, &c. vbi Beroius à num.
48. pro quo & Panormitanus suprà num. 9. &
caussæ præsenti meritò venit applicandum, vbi
modus vtendi gratiis non imponitur commissio-
ni, sed commissario. Et quidem cùm saltem du-
bia res sit, in eo fauorabiliter accipienda mode-
ratio, vt ad instructionem, & non ad substantiam
spectet: quia negari nequit quin hoc fauorabile
sit: & sicut priuilegium fauorabiliter interpretan-
dum est, vt à Pontifice procedit, iuxta sæpiùs
dicta: ita etiam vt illius communicatio ab imme-
diato Prælato descendit: sic enim gratia Pontifi-
cis ad eum peruenit, & consequenter fauorabilem
est effectum habitura.</P>
<P>  <absatz-nummer>320</absatz-nummer> Et hanc doctrinam generaliter propo-<marginalia>Ex P. Sua-|rio vt colli-|gatur, sed|non benè.</marginalia>
sitam, licèt non ita confirmatam, colligit doctus
Pater ex P. Suario Lib. 5. de Legibus, Cap. 31. num.
14. & 15. Sed certè num. 14. nihil habet, quod
suffragari possit, vt legenti constabit; immò op-
positum posset aliquo modo ex eodem deduci,
quatenus ait quòd cùm in lege dicitur, Non
poßit, actus sit inualidus, si circa id versetur,
quod pendet ex voluntate concedentis: & in
casu nostro certum est actum versari circa id,
quod à concedentis voluntate dependet. Et li-
cet non dicatur, Non poßit: quia tamen in Præ-
fatione vsus negatur esse licitus, nisi vbi concessio
priuilegij præcedit, & licitum absolutam indicat
facultatem, vt ex tenore constat & diximus, num.
165. Difficult. 7. per totam, ei potiùs videtur Do-
ctor Eximius suffragari. Quidquid autem de
præcipuâ assertione sit, in eo, de quo agimus,
quando scilicet dubium est, vtrùm instructio, an<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0102.jpg/>
@@1@<SE102>De Priuilegiis circa absolutionem Indias incolentium. 91
<duolan 2><-P>forma sit, nihil ex prædicta doctrina habetur, pro
quâ tamen allegatur. Sequenti autem §. hæc ha-<marginalia>Quid ta-|men obstat,|vt non fa-|ueat casui|præsenti.</marginalia>
bet, quibus fauere videtur: quia ibi lex supponit
potestatem ad actum, cui formam præbet, & ideò ex vi
verborum non videtur esse forma substantialis, nisi
per verba satis expressa declaretur, qualis non videtur
esse sola illa$unclear Aliter non poßit, nisi aliunde constare poßit
intentio legislatoris esse limitare simpliciter potestatem
operandi, & non tantùm licitè operandi, & ideò ordi-
nariè addi solent verba irritantia ad hoc explicandum.
Item, si non addantur, aliæ circumstantiæ speciales
sunt. Hæc ille. In quibus tamen quominùs faue-
re possint, materia subiecta obstat, quia loqui-
tur de actibus priuati dominij, quia scilicet ab-
solutè licent, in quibus tamen lex modum præ-
scribit. Nos autem de actibus loquimur, qui ab-
solutè non licent ante priuilegij communicatio-
nem. Nec videtur verum concedi priuilegium,
& posteà formam decerni: nam reuerà vtrum-
que est simul, concessio scilicet priuilegij cum
sua limitatione. Et hoc quidem contra præci-
puam positionem facit: quatenus verò P. Sua-
rez non quamlibet prohibitionis formam esse
substantialem dicit, etiamsi addatur quòd aliter
non poßit, patrocinari videtur asserto, non qui-
dem apertè, vtcumque tamen: vtquoties de ir-
ritatione apertè non constat, quia non addun-
tur verba irritantia, vt addi solent, neque cir-
cumstantiæ vrgent, non esse substantialem for-
mam debeat iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>321</absatz-nummer> In quo quidem negare non possumus<marginalia>Pro quo|efficaciter|arguitur,|vt substā.|tialis pro-|betur in.|structio.</marginalia>
quin doctrina præfata generaliter sumpta sit satis
verosimilis, & quòd vbi dubium est, ea maximè
locum habeat, libenter admittimus. Præsenti au-
tem casui non bene applicari videtur, vt merè ac-
cidentalis forma debeat reputari, propter dicta
Difficultat. 7. citata. Licet enim verba ipsa instru-
ctionem sonent, & non substantiam quia nullus
in illis terminus ex iis, qui solent vt irritationis
signum adhiberi; circumstantiæ tamen vrgent,
quia res est grauissima, vt diximus, & transgres-
sio magnis inconuenientibus & turbationibus
obnoxia, vnde & peccatum graue in ea committi
citatus Pater affirmat: ergo minimè credendum
est Societatem voluisse ad actum talem absolu-
tam concedere potestatem. Cuius mens aliunde
etiam constat, ex Compendij scilicet Præfatione,
in qua, vt diximus, negatur sine Generalis con-
cessione vsum priuilegiorum licere, id est, posse
validè exerceri actum, vt citato loco probatum.
Atqui non conceditur pro delatis ad Inquisitio-
nis Tribunal: ergo nec licitè, nec validè potest
priuilegium ad vsum aduocari. Et vrgere effica-<marginalia>Efficax in-|stantia.</marginalia>
citer possumus: nam sicut in Adnotatione præ-
dictâ apponitur limitatio, de quâ agimus, ita
etiam alia, de qua suprà, quòd scilicet vbi est In-
quisitio, eâ facultate non vtantur Nostri, nisi
cum Neophytis. Hoc autem non spectat ad so-
lam instructionem, quia priuilegium ad aliud
non se extendit: ergo similiter est in casu priori
dicendum: quia nequit vis fieri in eo quòd ver-
ba solummodò sonent instructionem, quando-
quidem etiam sequentia eumdem tenorem ser-
uant, & nihilominus substantialia sunt ratione
significati.</P>
<P>  <absatz-nummer>322</absatz-nummer> Alia autem quæ in eadem Adnotatio-<marginalia>Alia Ad-|notationis|pars, qualis|sit.</marginalia>
ne habentur, quòd scilicet P&#x0153;nitentibus decla-<-P>@@

<-P>rent nihil eam absolutionem illis in foro externo
prodesse, eosque exhortentur vt complices, si
quos habuerint, reuelent, & hæreses abiurent,
& vt in iis, quæ in foro exteriori reuelare tenen-
tur suo officio non desint. Hæc inquam magna
ex parte substantialia sunt, sed non ex vi Adno-
tationis, sed ex obligatione rectè administrandi
Sacramentum: cùm enim P&#x0153;nitens ad reuelan-
dos complices, non tamen se ipsum, teneatur,
quando id facere sine sui manifestatione potest,
nisi damnum ingens in Christiana Republica ti-
meretur, & ad abiurandum hæresim cautione
iuratoriâ adhibitâ de parendo mandatis Ecclesię,
quam esse necessariam dicunt aliqui, cùm tamen
plures negant: pro quo videndus Vgolinus de<marginalia>Abiuratio|vt requi-|vatur.</marginalia>
Censuris Rom. Pontifici reseruatis Parte 3. Conclus. 2.
§. 1. numer. 4. vers. Immò vbi quis: dum id non
præstat, non est capax absolutionis, & ita ad
substantiam actus ita pertinens, vt sine illis vali-
dus non sit. Quod verò attinet ad exhortatio-
nem pro foro exteriori, in quo non præbet ab-
solutio libertatem, ad substantiam non pertinet,
quia etiamsi desit talis declaratio, qui absoluitur,
Tribunali S. Inquisitionis manet obnoxius, ne-
que quidquam illi ex omissa declaratione detra-
hitur. Cùm enim non teneatur se manifestare,<marginalia>Nullus se|manifesta-|re tenetur|S. Inquisi-|tioni.</marginalia>
siue absoluatur, siue non absoluatur: pro quo
videatur Nauarrus in Rubrica de Iudiciis num. 53.
& seqq. vbi alios adducit. Sotus de tegendo secreto
Membro. 2. Quæst. 7. Dub. 1. Diana Parte 1. Tra-
ctatu. 5. Resolut. 4. ex absolutione nullo modo
Tribunalis potestas ab executione sui muneris
impeditur. Poterit autem declarationis talis de-
fectus sine culpa graui contingere, aut etiam si-
ne leui, ex obliuione scilicet: & vix est credibile
vt in eo mortalis culpa interueniat, d&#x0169; ex malitia
quadam affectatâ non omittitur, quæ cùm com-
modum nullum habere queat respectu omitten-
tis, nequit vllâ ratione præsumi.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Quid circa absolutionem Religiosorum spe-
cialius habeatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>323</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico quartò. Si aliquis ex Societate<marginalia>Assertio 4.|Religiosi|Societatis|vt possint|absolui in|Indijs, cum|doctrinâ|vtili.</marginalia>
(quod Deus auertat, & auersurum
speramus, sicut hucusque fecit) absolutione, de
quâ est dictum, indigeret, obseruandum quod in
Adnotatione prædictâ disponitur, vt scilicet à
Prouinciali absoluatur, cui ad eum effectum fa-
cultas absoluta conceditur, sine obligatione se
præsentandi Generali, vt in Compendio com-
muni dicitur verb. eodem post §. 8. Quam facul-
tatem possit quidem subdelegare, non tamen ab-
solutè, sed taliter vt P&#x0153;nitens teneatur se Pro-
uinciali manifestare eo modo quo teneretur Ge-
nerali, vel se ipsum præsentando, vel rem ei ape-
riendo eo modo, quo seruata sigilli integritate
Prouinciali videbitur. Quibus equidem eo ten-
ditur, vt malo huic omnium maximo conueniens
possit remedium adhiberi. Quomodocumque
ergo hoc obtineri valeat, cessat obligatio se præ-
sentandi, sicut in casibus aliis reseruatis; licèt cir-
ca hunc maior debeat cautio esse, & minor fides
P&#x0153;nitenti præstari. Leges ergo reseruationis,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0103.jpg/>
@@1@<SE103>92 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>de quibus frequens apud Doctores tractatio,
circa hoc obseruandæ. Illud autem specialiter
aduertendum, quod in Compendio communi<marginalia>Notanda|obseruatio.</marginalia>
obligatio manifestationis quantùm ad modum,
quo illa fieri Generali debet, Prouincialis iudicio
remittitur, quia eidem absoluendi facultas com-
municatur. In Indiis autem cùm solutio com-
municetur Prouincialibus sine onere aliquo er-
ga Generale&#x0303;, & Prouincialis ipse possit eam sub-
delegare, non remittitur illius arbitrio modus
manifestationis, sed Subdelegato, quia ille succe-
dit loco Prouincialis, qui eò quòd rem in foro
p&#x0153;nitentiæ tractauerit, potest circa hoc conue-
nientius judicium efformare. Cùm ergo Subde-
legatus rem in eodem foro discusserit, eius est
standum iudicio. Neque hoc est contra id, quod
in Ordinatione pro reseruatis disponitur circa
iudicium Confessarij, cui non tenetur deferre
superior: ibi enim agitur de concedendâ facul-
tate ad absoluendum; hîc autem non de illâ ser-
mo, sed eâ suppositâ, de modo est quæstio, quo
debeat manifestatio fieri Prouinciali. Sicut enim
iudicio Generalis standum non dicitur, sed Pro-
uincialis extra Indias, quia Confessarius est, etsi
valde Generali inferior, ita & de Subdelegato di-
cendum Prouincialis comparatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>324</absatz-nummer> Circa Religiosos autem communica-<marginalia>Religiosi a-|lij an tene-|antur Ad-|notationem|seruare.</marginalia>
tionem priuilegiorum habentes dubium esse po-
test an similiter debeant in modo absolutionis
procedere. Et docti aliqui existimant idem planè
seruandum, quod in Adnotatione præscribitur:
Prouinciales scilicet absoluere posse, & Subdele-
gatos pariter ab ipsis cum onere comparendi. Fa-
cultas siquidem dicta à Paulo III. Generali So-
cietatis conceditur, sicut & modus communica-
tionis eidem committitur verbis illis: Poßit eis, au-
ctoritate nostrâ, facultatem concedere. Cùm ergo
priuilegium tale in Religionibus aliis sit adinstar,
non ampliùs eis licet, quàm quòd Generali So-
cietatis pro eadem visus est expedire. Nihilomi-
nùs id, quòd in Adnotatione dicitur, de manife-
statione, non videtur pro Religiosis aliis vrgere,
vt scilicet Prouincialis teneatur onus illud impo-
nere: quod eatenus tantùm videtur obligare,
quatenus ex naturâ rei, de quâ agitur, id videtur
oriri. Quia enim crimen hoc grauissimum est,
videtur remedium illud opportunum, vt scili-
cet P&#x0153;nitens se debito modo Prouinciali mani-
festet.</P>
<P>  <absatz-nummer>325</absatz-nummer> Addunt aliqui Adnotationes prædi-<marginalia>Sine priui-|legio abso-|lutionem|licere, qui|teneant, &|eorum fun-|damentum|ex Episco-|pali Præla|torum au-|ctorita$unclear.</marginalia>
ctas tunc quidem seruandas, cùm ex virtute pri-
uilegij agitur. Sed esse modum alium circa hoc
expeditiorem, quandoquidem sine priuilegio
circa hoc procedi potest. Episcopos enim fa-
cultatem habere absoluendi ab hæresi ex Triden-
tino constat Seßione 24. Cap. 6. & illam non esse
reuocatam tenent quamplures, quos adducit
Diana Parte 1. Tract. 5. Resolut. 2. Thomas Hur-
tadus Tractat. 12. num. 10. 14. & alij: ex quibus
multi censent posse Episcopum facultatem ab-
soluendi Confessario tribuere pro casu occur-
renti. Prouinciales autem eadem, quâ Episco-
pos circa sibi subditos potestate gaudere tenent
multi, quos sequitur Emmanuel Rodericus Tomo
1. qq. regul. q. 61. artic. 9. Licèt enim nullum in
speciali citet, quia tamen sententiam contrariam
nouam appellat, pro suâ communem sensum<-P>@@

<-P>esse manifestat. Et eam non solùm de Prouin-
cialibus, sed etiam de superioribus localibus pro-
cedere asserit, quia non debent eorum subditi pe-
ioris esse conditionis, quàm sint communiter sæ-
culares, qui ab Episcopis possunt absolui in præ-
dictis omnibus. Cùm autem omnia contenta
in Decreto Concilij liceant, & in iis absolutio ab
hæresi, illa pariter licebit. Pro quo etiam extat
priuilegium Pij V. cuius tenorem adducit cita-
tus Auctor, & cuius etiam apud Recentiores<marginalia>Pij V. pri-|uilegium|circa illud.</marginalia>
frequens occurrit mentio, in quo Partibus Do-
minicanis concedit, quidquid in foro animæ licèt
Episcopis ex Concilio Tridentino erga suos
subditos. Vbi licet hæresis non meminerit, eam
tamen comprehendit, quia si excipere voluisset,
expressisset. Et ita in speciali tenent P. Suarez
Tomo 4. de Religione, Lib. 2. Cap. 20. num. 10. & 11.
Tract. 8. Portel in dubijs Regular. verb. Abbas, num.
10. & 11. Candidus Tomo 1. de Censuris, Disquisit.
21. art. 4. Quæst. 32. vers. Certant, & seqq. & alij,
quos adducit Diana Parte 1. Tractat. 5. Resolut. 6.
vers. Plus addam. & adeò certum hoc putat Me-
gala 1. p. Lib. 1. Cap. 13. numer. 10. vt indubius
affirmet, etiamsi facultas à Tridentino concessa
reuocata sit, in Religiosis priuilegij dicti virtute
persistere: non enim priuilegia Religiosis cum
respectu ad Episcopos conferuntur, sed maiora
quandoque illis, vt constat in facultate ad dispen-
sandum in matrimonij impedimentis, de quibus
inferiùs: ac in nonnullis aliis: quia ergo Reli-
giones aliæ communicationem prædicti priuile-
gij habent, eo pariter frui poterunt. Alij addu-
cunt priuilegia alia, & præ illis ea, quæ sunt So-
cietati concessa. Sed de priuilegiis modò non
agimus, de quibus dictum: cùm circa illud ver-
semur, an scilicet secluso priuilegio absolutio li-
ceat: quòd ex citatis colligitur, dum facultatem
concessam Episcopis, Religiosis etiam Prælatis
competere pariter arbitrentur. Iuxta quod di-<marginalia>Limitatio-|nes nō posse|in vsu ab-|solutionis|apponi.</marginalia>
cendum est non esse locum limitationibus, ne-
que communicationem desiderari, quandoqui-
dem ea; quæ concessione iuris communis
competunt, non possunt per inferiorum im-
peria prohiberi. Licèt enim priuilegia dican-
tur; quia tamen in Iure inserta sunt, pro iure ha-
bentur, & ita tolli nequeunt, quia inferior in
superiorem non habet potestatem. Pro quo vi-
deri possunt quæ adducit Diana Parte 3. Tractat.
2. Resolut. 1. vbi multi & graues Auctores pro
huiusmodi positione succurrunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>326</absatz-nummer> Est tamen circa doctrinam prædictam,<marginalia>Difficultas|ex reuoca-|tione facul-|tat&#x0169; circa|casus Bullæ|C&#x0153;næ.</marginalia>
probabilem quidem aliquando, difficultas ex
nouioribus declarationibus: Diana enim Parte 1.
Tract. 5. Resolut. 6. & Parte 3. Tractat. 2. Resolut.
122. & Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 50. affirmat
circa hoc non posse iam esse quæstionem ex De-
creto Vrbani Octaui die 7. Nouemb. Ann. 1628.
per quod reuocantur in amplâ formâ priuilegia
Regularium absoluendi à casibus reseruatis in
Bulla C&#x0153;næ, ex quibus præcipuus est hæresis.
Pro quo etiam facit, id quod habet Cardinalis<marginalia>Card. Lugo</marginalia>
Lugo Disput. 23. de fide num. 46. vbi ita scribit:
ego verò non possem primam (sententiam) amplecti,
quia mihi moraliter certa est Pontificis mens, & sensus
Romanæ Curiæ, in quâ omnes Pontificis Ministri pro
certò supponunt, singulis annis denuò eam facultatem
Episcopis auferri, & ea solùm de caussa, ad eumq&#x0301;ue<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0104.jpg/>
@@1@<SE104>De Priuilegiis circa absolutionem Indias incolentium. 93
<duolan 2><-P>finem addita esse in Bulla C&#x0153;næ verba illa, quibus re-
uocantur facultates concessæ etiam per cuiusuis Concilij
Decreta: nullius enim alterius Concilij est facultas a-
liqua, nisi in Concilio Tridentino; quod reuerentiæ for-
tassè caußâ nominatum non est, sed solùm sub illa
generalitate verborum. Sic ille. Pro eodem item
est id, quod ait P. Pellizarius Tractat. 8. Cap. 2.
num. 36. ita scribens: Illud asserunt communiter
Doctores, in eiusmodi rebus standum esse interpretatio-<marginalia>P. Pelliza-|rius.</marginalia>
ni, quam stylus Curiæ Romanæ admittit, & seruat:
hîc enim facit ius. Cap. Ex litteris, de Constitut. Sic
ille. Cùm ergo Episcopis sublata facultas sit &
illis pariter sublatam, qui Episcoporum nomine
comprehenduntur; eò quòd iurisdictionem quasi
Episcopalem habeant, necessarium est penitus
confiteri.</P>
<P>  <absatz-nummer>327</absatz-nummer> Nihilominùs Episcopis adhuc conces-<marginalia>Non obsta-|re prob abi-|litati posi-|tionis pro-|positæ.</marginalia>
sam sibi à Concilio facultatem competere, sunt
qui teneant, vt fatetur ipse Cardinalis Lugo su-
prà numer. 53. quibus ipse circa probabilitatem
non videtur refragari, quatenus eâ suppositâ per-
git explicare quinam Episcoporum nomine in
ordine ad illam debeant reputari. Qui etiam cita-<marginalia>Cardin.|Eugo.</marginalia>
to num. 46. ita scribit: si Episcopus non credat Ponti-
ficem eam facultatem de facto reuocare voluisse, po-
test primam sententiam probabiliter complecti, quæ
tot Auctores, adeoque graues pro se habet: si verò id
credat, debet stare secundæ sententiæ. Ego verò non
possem &c. Sentit ergo, non obstante morali illâ
certitudine suâ, posse Episcopos aliter, & qui-
dem probabiliter, iudicare. Vt enim ex Peyrino,
& Menochio adducit P. Pellizarius suprà, non<marginalia>Vnitati|circa sty-|lum Curiæ|non credi|necessariò.</marginalia>
est necessariò standum dicto vnius Doctoris at-
testantis de stylo Curiæ, quippe qui consistit in
facto, ideoque debet probari pluribus de certi-
tudine & scientiâ attestantibus, & licet aliqui
sint, qui de stylo Curiæ circa casum præsentem
testentur, illi certè oculati testes non sunt, sed
extra Romam scribunt. Probabilitatem etiam
agnoscit P. Martinon Tomo 5. Disputat. 59. Sect.
18. num. 208. P. Laymam Lib. 1. Tract. 5. Parte
2. Cap. 5. num. 2. vbi adducit Marium Alterium
Romanum Scriptorem, & Nauarrum Docto-
rem Pontificium, quamuis Doctores isti ante
declarationem scripserint suprà dictam. P. Bau-
ny suprà Quæst. 31. qui extensionem ad Religio-
sos, non solùm ex priuilegiis probat, sed ex æ-
quitate naturali, vt videri potest. vers. Primum,
quod æquitati P. Fagundez in secundum Ecclesiæ
Præceptum Lib. 8. Cap. 9. numer. 32. Qui li-
cet scripserit ante Decretum Vrbani, secunda
tamen editio posterior fuit, & sententiam i-
stam non solùm probabilem, sed probabilio-
rem existimat. P. Gaspart Hurtadus Disput. 15.
de Excommunicatione Difficult. 3. num. 12. vbi cir-
ca hoc se remittit ad ea, quæ habet P. Thomas
Sancius in Opere morali Lib. 2. Cap. 11. num. 27.
qui vtramque sententiam probabilissimam dicit,
licet addat negatiuam tenendam, quam non p&#x0153;-
nitendi Doctores à Pontifice declaratam atte-
stantur, & supremæ Inquisitionis Tribunal am-
plecti iubet: neque in re tam graui amplecten-
dam esse sententiam affirmantem, quia valde du-
bia, & parùm tuta. Quod quidem iudicium pu-<marginalia>P. Sancij|pugnantia|in dictis,</marginalia>
gnantia videtur inuoluisse, quòd scilicet in sen-
tentiam affirmantem illa concurrant, quæ circa
ipsam pronuntiat; vnde sic dubia, & parum tuta<-P>@@

<-P>sit; & quòd nihilominùs sit probabilissima; vnde
circa hoc aliqui aliter arbitrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>328</absatz-nummer> Sed quidquid de præfata sententia sit,<marginalia>Pro Indiis|maior sen-|tentiæ pro-|babilitas.</marginalia>
generaliter loquendo, & præsertim de Regnis
Hispaniæ; circa Indias alia ratio est, vnde ad il-
las potest probabilius doctrina Scriptorum ex-
tendi. Quia in illis est impossibilitas adeundi
Summum Pontificem, ex quâ prouenit vt casus
Papales reddentur Episcopales, quæ est gene-
ralis regula, vbi adest impedimentum, vt ait P.
Laymam suprà Cap. 6. num. 6. & approbat P.<marginalia>Ratione|impedi-|menti ca-|sus Papales|fieri Epis-|copales.</marginalia>
Martinon numer. 209. quia bonum regimen, &
congrua suauisque subordinatio inter Ecclesiæ
Prælatos id requirere videtur. Vnde illi in parti-
bus Septemtrionalibus id habere locum affir-
mant, propter frequentiam & multitudinem ab-
soluendor&#x0169;, ex qua nascitur impedimentum suf-
ficiens. Pro quo etiam est Bordonus, quem ad-
ducit, & videtur omnino sequi P. Pellizarius
Tract. 8. Cap. 2. num. 40. qui & Resolut. 3. num.
35. & 36. ait pro impeditis facultatem concedi
Episcopis à Iure. Cap. De cetero 11. Cap. Ea nos-
citur 13. Cap. Quod de his 16. Cap. Quamuis 50.
& Cap. Eas 20. de sententia excommunicat. Et eam
competere Prælatis Regularibus respectu Reli-
giosorum subditorum: cùm Iura concedentia ta-
lem facultatem de Episcopis loquantur, non
formaliter, sed æquipollenter, pro quouis ha-
bente dignitatem quasi Episcopalem, cuiusmodi
sunt Prælati Regulares. Addit tamen sic absolu-
tos, cessante impedimento, debere se Pontifici
præsentare, cùm sic illis pateat aditus de licentia
proprij Prælati. Vnde melius est in tali casu pri-
uilegio vti Concilij Tridentini, vel aliis conces-
sis immediatè Religioni pro vtroque foro: sic
enim absoluti non debent se Papæ præsentare.
Pro quo addo priuilegium Indicum, de quo<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Indicum|fauere,|iuxta non|vulgarem|intellectum.</marginalia>
num. 302. verbis illis: Neque Ordinarij saltem inter
duas diætas existant huiusmodi facultatem habentes.
Licet enim hoc ita intelligi possit, vt conditio-
nem prædicta verba contineant, si videlicet Or-
dinarij sint, quos huiusmodi facultatem habere
contingat, cùm possit eis priuilegium tale con-
cedi: valde tamen proprius & genuinus sensus
esse potest, vt conditio non intelligatur, sed ab-
solutè ita contingere pronuntietur: Neque Ordi-
narij sint huiusmodi facultatem babentes; id est, qui
verè habeænt huiusmodi facultatem, ratione in-
quam distantiæ, & difficultatis magnæ Sedem
Apostolicam adeundi. Vnde quod ait Thomas
Hurtadus suprà numer. 1018. de probabilitate
speculatiuâ, sed non practicâ, potest circumstan-
tiis attentis ad practicam etiam aduocari. Et hæc
iuxta dictorum Scriptorum sententias dicta sint:
quid enim nobis conuenientius appareat, dixi-
mus suprà, & præsertim num. 308. & 309. De
quibus hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. V.
De Priuilegiis Indicorum Confessariorum
circa approbationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>329</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum circa hoc pro Confessariis In-<marginalia>Circa ap-|probatione&#x0303;|quæ priui-|legia Socie-|tati cō cessa?$unclear</marginalia>
dorum num. 180. & 181. Genera-
liter autem loquendo, licet Gregorij XIII. con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0105.jpg/>
@@1@<SE105>94 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>cessio satis ampla præcesserit, quia temporalis
fuit, ad alias fuit necessariò prouocandum. Et
Pij V. habetur alia, de qua citato num. 181. quia
tamen dubius intellectus ob declarationem In-
nocentij X. certius aliquid requirendum & ha-
betur illud in Bullâ eiusdem Innocentij nunc vi-
gente, concessionibus similibus Pauli V. & Vr-
bani VIII. iam finitis, & ibidem confirmatis. Sic
ergo ille habet: eisdemque, vt semel ab aliquo illarum<marginalia>Innocentij|X. verba.</marginalia>
partium Episcopo approbati ad prædicandum, Confes-
siones audiendas, & Missas celebrandum, in Ecclesiis &
Oratoriis Societatis IESV prædictæ, pro ministeriorum
huiusmodi exercitio vlteriùs licentiam & approbatio-
nem ab aliis Episcopis, quatenus distent vltra duas diæ-
tas, petere seu habere minimè teneantur, sed absque
illis præmissa sacere poßint. Si verò Episcopus ab Ec-
clesia vel loco vbi prædicatur, vel Confeßiones audiun-
tur, non distet vltra præfatas duas di&#x0153;tas, tunc licen-
tia etiam alterius Ordinarij ita vicini priùs obtineri
debeat, quæ tamen per epistolam etiam impetrari pos-
sit. Hæc Pontifex. Circa quæ quia nonnulla
obseruatione digna occurrunt, pro illis</P>
<P>  <absatz-nummer>330</absatz-nummer> Dico primò. Quod de approbatione<marginalia>Assertio 1.|facultatem|audiendi|confessiones|non esse|locis desig-|natis ad-|strictam.</marginalia>
pro Ecclesiis & Oratoriis Societatis dicitur, non
est ad Confessiones referendum: vnde approba-
tio talis non est locis adstricta, sed generaliter ac-
cipienda. Id videtur clarum: quia priuilegium
hoc Societati conceditur ad vsum ordinarium
huiusmodi ministerij: illud autem non solùm in
Ecclesiis & Oratoriis propriis, sed in priuatis do-
mibus, ad quas pro infirmis vocantur, in Missio-
nibus, & alienis Ecclesiis solet exerceri: non est
ergo ad nominata loca vllatenus adstringendum.
Quod & de aliis dicendum pariter. Et quod ad
Missas attinet, sine priuilegio id fieri potest: de
approbatione autem & licentia ad prædicandum
pro Ecclesiis aliis nihil specialiter dictum, quia
ij, qui idonei iudicantur ad prædicandum in suis
Ecclesiis, idonei etiam reputantur à Pontifice,
vt in aliis possint prędicare: cùm & audie&#x0303;tes iidem
esse possint, & Religiosæ Ecclesiæ satis graues &
celebres sint, & non rarò Cathedralibus ipsis cele-
briores: quod quidem ad Ecclesiæ Catholicæ de-
cus & ornamentum, consequenterque ad Christi
gloriam egregiè conducit. Quod etiam cōstat ex
generalitate verborum, quibus Pontifex vtitur,
dum addit: Pro ministeriorum huiusmodi exercitio
vlteriùs licentiam & approbationem ab aliis Episco-
pis. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>331</absatz-nummer> Est etiam pro eodem ratio alia, ver-<marginalia>Circa præ-|dicationem|quid spe-|cialiter|conceda-|tur. Et|quod sola|benedictio|Episcopi|pro Eccle-|siis propriis|exigatur.</marginalia>
bis prædictis ampliùs ponderatis, in quibus de
licentia & approbatione agitur. Nam ad prædi-
candum in propriis Ecclesiis Religiosi non indi-
gent approbatione & licentiâ, sed tantùm Epis-
copali benedictione, vt constat ex Concilio
Trident. Seßione 5. Cap. 2. de Reformat. ibi. Cum
qua licentia (Superiorem) personaliter se coràm E-
piscopis præsentare, & ab eis benedictionem petere te-
neantur, antequàm prædicare incipiant. Sic Conci-
lium: pro quo & extat declaratio Cardinalium
apud Barbosam circa citatum Caput, qui pro ea-<marginalia>Concilium|Trident. id|statuit.</marginalia>
dem adducit Fr. Emmanuelem, Ricium, & P.
Reginaldum. Et extat etiam manifesta decisio
Innocentij X. de qua num. 181. vbi Patres So-
cietatis solâ benedictione, & non approbatione
ac licentiâ Episcoporum indigere ait, vt in suis
Ecclesiis concionentur. Quòd si eam dare no-<-P>@@

<-P>lint, eo non obstante concionari posse, Citati af-
firmant, quia petita requiritur, non obtenta.
Sed in casûs contingentia vitandæ turbellæ, &
cautè ac prudenter procedendum. Quoties au-
tem, & qualiter peti debeat, videri potest apud
P. Pellizarium. Tract. 8. Cap. 4. num. 11. & 12.
Cùm ergo approbatio & licentia necessariæ non
sint, dum à Pontifice conceditur, vt cum appro-
batione & licentiâ in suis Ecclesiis semel obten-
tâ concionari possint, ad generalem facultatem
id faciendi videtur referendum, iuxta ea quæ
Concilium citato loco præscribit, dum ad præ-
dicandum in Ecclesiis, quæ Ordinum non sunt,
quorum ipsi sunt alumni, licentiam petendam
his verbis iubet: In Ecclesiis verò, quæ suorum Or-<marginalia>Pro Eccle-|siis alienis|licentia ne-|cessaria ex|eodem sed|non exa-|men.</marginalia>
dinum non sunt, vltra licentiam suorum Superiorum,
etiam Episcopi licentiam habere teneantur, sine quo in
ipsis Ecclesiis non suorum Ordinum nullo modo prædi-
care poßint: ipsam autem licentiam gratis Episcopi
concedant. Sic Concilium. Vbi obseruandum,
non approbationem Episcopi, quæ aliquod vi-
detur examen indicare, sed solam licentiam ne-
cessariam esse decerni. Et ita tenent plures, quos
adducit & sequitur. P. Pellizarius suprà num. 22.
& 23. in quibus est Diana Parte 3. Tract. 2. Re-
solutio 111. qui videndus etiam Parte 4. Tract. 4.
Resolut. 22. vbi adductâ declaratione Cardina-
lium in contrarium, videtur hærere. Sed de illâ
non esse curandum affirmat Pellizarius, stante
in contrarium Bullâ Leonis X.</P>
<P>  <absatz-nummer>332</absatz-nummer> Cùm ergo in priuilegio licentiæ & ap-<marginalia>Ex priuile-|gio autem|Innocentij|X. eam nō|requiri,|suppositâ|ea, quæ|datur pro|Ecclesiis|propriis.</marginalia>
probationis ratio habeatur ad prædicandum in
Ecclesiis Ordinum, quod proprium est respectu
Ecclesiarum, quæ Ordinum non sunt, id genus
superabundantis subiectionis meritò existimatur
sufficiens, vt ad Ecclesias, quæ Ordinis proprij
non sunt, licentia talis extendatur. Quidquid
igitur illud est, quod hoc priuilegio conceditur,
generale existimari debet, vt vnica generis dicti
approbatio tantùm requiratur. Neque positioni
isti aduersatur, quod in Breui citato Innocentij
X. habetur, vbi tantùm pro Ecclesiis propriis
benedictio requisita statuitur, cùm circa alias
dispositioni Iuris videatur relinqui, quandoqui-
dem exceptio firmat regulam in contrarium.
Nam reuerà id damus, quod obiectione conten-
ditur. Sed fauorabili priuilegij explicatione. Cùm
enim pro Ecclesiis propriis sola petatur benedi-
ctio, non est credendum in priuilegio plus ali-
quid contineri; iam enim priuilegium non es-
set. Sed noui oneris impositio. Alia ergo quæ
adduntur de approbatione & licentia, ad amplio-
rem effectum sunt trahenda, & ita iam pro Ec-
clesiis alienis licentia additur, quam Pontifex
etiam in Indiis statuit requirendam. Et hoc pa-
cto priuilegium dictum habet rationem talis;
nam alio modo nihil videtur licere per illud, quod
sine ipso non etiam licitum haberetur. Prædica-
re enim in propriis Ecclesiis cum solâ Episcopi
benedictione, & in alienis cum eorum appro-
batione & licentiâ, sine priuilegio licet, quan-
doquidem id à Concilio manifestè constat attri-
butum. Neque enim dici potest priuilegium
tantùm concedi pro casu distantiæ in eodem ex-
presso, & in aliis iuris communis dispositioni
relinqui: nam id est incredibile aliàs Pontifex
sicut locutus de Ecclesiis propriis fuit, ita etiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0106.jpg/>
@@1@<SE106>De Priuilegiis circa approbationem Confessariorum. 95
<duolan 2><-P>de alienis fuisset locutus. Quod cùm non fecerit,
perspicuum ex eo habetur id quod de propriis
dixit, ad alienas modo dicto extendendum vo-
luisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>333</absatz-nummer> Quia verò Concilium de solis Ecclesiis<marginalia>Ad prædi-|candum in|plateis an|licentia|necessaria,|aut quid|aliud.</marginalia>
propriis & alienis est locutum, videtur aliquibus
sine licentia aut benedictione posse Religio-
sos in plateis publicis concionari. Sic Lezana,
quam adducit & sequitur P. Pellizarius suprà
num. 32. ob rationem insinuatam. Et id quidem
tenendum tamquam probabile; quod tamen a-
liàs est difficile, cùm eadem prorsus ratio, & for-
tè maior, in huiusmodi concionibus inueniatur.
Et quòd Ecclesiæ tantùm nominatæ sint, pro-
ptereà fuit, quia in illis ordinariè prædicari so-
let, & ita pro communi exemplo appositæ sunt.
Quando autem aliquid ita in dispositionibus Pō-
tificiis aut Ciuilibus apponitur, non solet gene-
ralitatem coarctare, quia exempla non arctant
regulam, vt est communis Scribentium canon,
ex Glossa in Cap. Quod Dei timorem, de statu Mo-
nachorum. Pro quo Marius Antoninus Lib. 2.
Variarum Resolut. 56. num. 26. P. Thomas San-
cius Lib. 1. de Matrim. Disput. 59. num. 6. Nihilo-
minus quia probabile est quod citati Scriptores
dicunt, illius ratio reddi potest ex eo quòd præ-<marginalia>Ratio cur|necessaria|non sit,|juxta pro-|babilem|sententiam.</marginalia>
dicatio in plateis, compitis, scalis furcarum, & si-
milibus, non fit cum cæremoniis sacris, neque
vt res sacra tractatur, sicut ea, quæ fit in Eccle-
siis, in quibus benedictio à Celebrante petitur,
& Missæ officium interrumpitur. Et licet in Ec-
clesiis sine prædictis etiam prædicari contingat,
vt in concionibus vespertinis: quia tamen illæ
eiusdem solent auctoritatis reputari, & quando-
que maioris, videanturque esse vespertini Officij
complementum, pro illis est etiam benedictio
requisita. De lectionibus autem sacris alia vide-
tur esse ratio, sicut & de exhortationibus, quæ
non in suggestu, sed sedendo haberi solent. Sed
cùm benedictio facilè haberi possit generaliter
ad prædicationem, non est circa hoc cum tot li-
mitationibus procedendum. Et hoc circa præ-
dicationem hîc interim dictum sit, vbi tamen de
Confessariorum approbatione agimus, quia ob
connexionem in eadem clausula, conueniens
vilum est connexa etiam explicationis fibula
præbuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>334</absatz-nummer> Dico secundò. Prædictum priuilegium
aliquid concedit, quod per priuilegium Socie-<marginalia>Assertio 2.|Priuilegio|dicto ali-|quid con-|cedi, per|commune|non licit&#x0169;.</marginalia>
tati commune non liceat. Huius tenor sic habet
verb. Confessarius §. 2. Confessarij nostri, ac Præ-
dicatores ab aliquo Ordinario semel approbati, & à
suis Superioribus ad huiusmodi munera deputati, quan-
documque, siue mari, siue terrâ, iter faciunt, pos-
sunt, non repugnantibus tamen Curatis Parochialium
Ecclesiarum, verbum Dei prædicare, & quorumcum-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|commune.</marginalia>
que Christi fidelium Confeßiones audire; dummodò id
non faciant in oppidis aut locis, in quibus Ordinarij
existunt, nisi eorum licentiâ desuper obtentâ. Grego-
rius XIII. pag. 146. & seq. Est Bulla quæ incipit
Decet Romanum die 3. Maij. Ann. 1575. in primis
priuilegium hoc tantùm est pro itinerantibus vn-
de non itinerantes aliter se gerere debent, vt in
Instructione dicitur, quando scilicet aliqui ad
Missionem tendunt in aliquâ di&#x0153;cesi faciendam:
per eam enim excurrere non debent, antequàm rectà<marginalia>Instructio|circa de-</marginalia>
ad Episcopum, vel eo absente, ad eius Vicarium ten-<-P>@@

<-P>dant, illi se offerant, & facultatem fructificandi obti-<marginalia>gentes in|aliquo lo-|co.</marginalia>
neant: quòd si longè absint, petant per litteras. Sic
Instructio. Priuilegium autem Indicum gene-
rale est, & etiam ad eos, qui in loco aliquo de-
gunt, extenditur, si distantia ea sit, quæ in eo-
dem explicatur. Cùm tamen alibi, etiamsi plus
distent, licentiam petere teneantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>335</absatz-nummer> Deinde. In priuilegio Gregorij dici-<marginalia>Inuitis Pa-|rochis, posse|in Indijs|prædicari,|&c. sed nō|expedire|regulari-|ter.</marginalia>
tur ministeria dicta posse exerceri ab itineranti-
bus, non repugnantibus tamen Curatis Parochialium
Ecclesiarum; quod in priuilegio Innocentij non
habetur: vnde in rigore videtur ita fieri posse,
quidquid de conuenientiâ sit. Neque insolitum
est vt priuilegia hoc modo concedantur, aliqua
enim talia inueniuntur, vt videri potest apud P.
Pellizarium suprà num. 33. vbi de prædicatione,
in quo plus videtur difficultatis esse, determinant.
Et ratio est obuia: quia Summus Parochus om-
nium Ecclesiarum est Pontifex, & ita inferiori-
bus sibi pleno iure subiectis prorsus inuitis, in
suâ domo potest Religiosis talem licentiam di-
largiri. Eâ tamen non vti conuenientius erit re-
gulariter loquendo: quod quidem in Regulis
eorum, qui in Missionibus versantur, ita habe-
tur: quandoquidem si secus fiat, neque fructus
ministeriorum talis esse, qualis à Societate expe-
titur, poterit, neque sine populorum scandalo
eâ in concertatione procedi. Eosque omnes, tam<marginalia>Regula|Missiona-|riorum.</marginalia>
Ecclesiasticos, præcipuè Parochos, quàm Sæculares,
quorum auctoritate aut fauore opus habent, beneuolos
sibi facere studeant. Sic Regula 7. Quod licet in
Missionibus, & aliàs, ita regulariter seruan-<marginalia>Aliquando|posse expe-|dire.</marginalia>
dum sit; casus tamen occurrere potest, in quo
liceat Religiosis traditâ sibi à Pontificibus vti lau-
dabiliter potestate: sin minùs Parochorum con-
tradictionibus irrationabiliter obtrusis, eorum
priuilegia poterunt reddi prorsus inutilia, & Dei
gloria, atque animarum salus multipliciter im-
pediri. Videatur Bonacina Tomo 1. Disputat. 5.
Puncto 4. numer. 18. §. Hinc ergo, & alij apud ip-
sum.</P>
<P>  <absatz-nummer>336</absatz-nummer> Prætereà. Quia difficultas esse potest<marginalia>Etiam post|mutatum|domicili&#x0169;|non est ne-|cessaria|approbatio|ab eodem|Episcopo.</marginalia>
an approbatus ab aliquo Episcopo, si à di&#x0153;cesi
abeat, & post diuturnam in alio loco habitatio-
nem redeat eodem viuente, nouam licentiam pe-
tere debeat. Licet communiter negent Doctores,
& ita praxim habere affirmet P. Pellizarius Tract.
8. Cap. 3. num. 40. post P. Fagundez Lib. 7. in
2. Ecclesiæ Præceptum Cap. 2. num. 20. vbi plu-
res adducit: Per priuilegium Indicum omnis tol-
litur ambiguitas, vt patet ex verbis illis: Vlteriùs
licentiam & approbationem ab aliis Episcopis, quate-
nus distent per duas di&#x0153;tas, petere aut habere minimè
teneantur. Pro aliis ergo Episcopis illud conce-
ditur, cùm pro eodem nihil tale necessarium sup-
ponatur. Siue ergo ille distet per duas di&#x0153;tas, siue
non, vlterior recursus pro licentia ad di&#x0153;cesim
reuertenti, etiam post mutatum domicilium, ne-
cessarius non est. Quod & sequentia indicant,
ibi, Alterius Ordinarij. Et addo videri ex præfatis<marginalia>Casus ma-|gis specia-|lis.</marginalia>
sequi habentem approbationem ab Episcopo,
si in aliam di&#x0153;cesim tendat, ad quam ille promo-
tus est, nouâ non indigere cùm alius Episcopus
absolutè non sit, & sufficientia approbati sit illi
omnino perspecta. Sed hoc non est adeò certum,
vt prius illud.</P>
<P>  <absatz-nummer>337</absatz-nummer> Immò si alius Episcopus in di&#x0153;cesi sit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0107.jpg/>
@@1@<SE107>96 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>ad quam pro eâ approbatus reuertitur, non esse<marginalia>Neque à|successore,|juxta ve-|rosimilem|Priuilegij|intellect&#x0169;.</marginalia>
nouam licentiam necessariam, ex eiusdem priui-
legij tenore deduci videtur. Nam verba illa, Ab
alijs Episcopis, verificantur viuente eo, qui licen-
tiam dedit: atqui illi sunt Episcopi aliarum di&#x0153;-
cesium: ergo de illis intelligendum est priuile-
gium. Et quidem cùm fauorabile sit, ita inter-
pretandum venit, iuxta dicta non vno in loco.
Præsertim quia sententia valde probabilis est sic<marginalia>Immò &|sine priui-|legio, juxta|multorum|sententiā.</marginalia>
reuertentem non indigere nouâ approbatione,
etiamsi Episcopus mortuus sit, & successor datas
à prædecessore licentias minimè reuocarit. Sic
Nauarrus, Rebuffus, Antonius Gabriel, & alij,
quos adducit & sequitur P. Fagundez suprà; iun-
ctis iis, quæ habet num. 34. P. Pellizarium num.
40. & colligitur ex doctrinâ aliorum, qui cùm
dicant eum, qui reuertitur viuente Episco-
po, non indigere nouâ approbatione, etiam
generaliter asserunt morte approbantis non
expirare approbationem, apud Patrem Fa-
gundez suprà: pro quo & plures adducit Bo-
nacina suprà, Puncto 3. numer. 2. & est rece-
ptissima sententia. Et successorem non posse
examinare aut suspendere examinatum & appro-
batum à prædecessore, nisi in casu particulari,
tenent etiam ij, quos adducit Diana Parte 11.
Tractat. 8. Resolut. 52. in quibus est P. Dicastillus.
Quandoquidem ergo sine priuilegio aliquo re-
uersus ad eumdem Episcopatum nouâ approba-
tione non indiget, non est mirum si ad id pri-
uilegium dicamus extendi, vt scilicet id certiùs
liceat. Sicut de priori casu dicebamus, quia mu-
tatione domicilij videtur licentia penitus dispe-
rire.</P>
<P>  <absatz-nummer>338</absatz-nummer> Dico tertiò. Non est necessaria vm-<marginalia>Assertio 3.|numquam|esse necessa-|riam du-|plicis licen-|tiam Ordi-|narij.</marginalia>
quam duplicis Ordinarij approbatio aut licentia
ad audiendas Confessiones. Hanc Assertionem
propono priuilegij explicandi gratiâ, in quo op-
positum videtur indicari. Sic enim in eo dicitur:
Si verò Episcopus ab Ecclesia, vel loco, vbi prædicatur,
vel Confeßiones audiuntur, non distet vltra prædictas
duas diætas, tunc licentia etiam alterius Ordinarij ita
vicini priùs obtineri debeat. Vbi cum alterius Ordi-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Innocent. X</marginalia>
narij ab eo, qui licentiam concessit, etiam obti-
nenda dicatur, duæ videntur licentiæ prærequiri.
Cùm enim dicitur, si Episcopus non distet; dicen-
dum in sequentibus videbatur, Tunc licentia eius
priùs obtineri debeat. Non tamen sic dicitur, sed
Tunc licentia etiam alterius Ordinarij ita vicini, &c.
ergo est vnus & alter respectu eiusdem. Sed
certè alius est priuilegij sensus, licèt verbis po-
tuerit clarioribus illius forma componi: scilicet
semel approbatum ab vno Episcopo, ab aliis per
duas diætas non distantibus etiam debere licen-
tiam obtinere. Cùm ergo dicitur: Si verò Episco-
pus ab Ecclesia, vel loco non distet, non est sermo de
Episcopo, qui licentiam concessit, sed de eo, qui
non distat à loco, vbi ministeria exercentur, de
quo proximè sermo præcesserat verbis illis: Ap-
probationem ab alijs Episcopis quatenus distent, &c. V-
bi quia in plurali locutio fuerat, dicendum sta-
tim videbatur: Si verò Episcopi ab Ecclesia, vel loco
non distent. Non tamen sic dictum, quia in sin-
gulari conuenientior visa est. Additum tamen:
Tunc licentia etiam alterius Ordinarij, &c. vt omni-
no constaret non esse sermonem de Episcopo,
qui licentiam concesserat: poterat enim existi-<-P>@@

<-P>mare aliquis licentiam petitam ab Ordinario, qui
per duas non distat diætas, sufficientem esse ad
generalem vbique ministeriorum functionem.
Quòd autem is, qui priùs dictus fuerat Episco-
pus, statim Ordinarius dicatur, obstare nequit,
quia Episcopus eo nomine solet frequentissimè
designari. Pro quo tamen noua videtur difficul-
tas emergere; an scilicet si Episcopus non exi-
stat intra duas diætas, sed Capitulum, aut Vi-
carius Generalis Sede vacante aut plenâ, priui-
legium de illis intelligendum veniat, quatenus
Ordinarij nomine intelligi consueuerunt. Circa
quod</P>
<P>  <absatz-nummer>339</absatz-nummer> Dico quartò. Iuxta priuilegij tenorem<marginalia>Assertio 4.|à Capitulo|aut Vicario|non videri|licentiam|necessario|petendam.</marginalia>
dicendum videtur solùm ab Episcopis, quando
per duas diætas non distant, licentiam esse pe-
tendam. Et ita neque Capitulum, neque Vica-
rium Generalem, plenâ aut Vacante Ecclesiæ Se-
de pro obtinendâ illâ necessariò adeundum.
Constat ex nuper dictis: nam licet in priuilegio
Ordinarij mentio fiat, eo tamen nomine Episco-
pus intelligitur: ergo ab illo tantùm, & non ab
aliis licentia est obtinenda. Benè verum est com-
munem Doctorum sententiam, & receptissimam
praxim tenere, cùm in Concilio Tridentino
Seßione 23. Cap. 15. de Reformatione, approba-
tionem etiam Regularium ab Episcopo obti-
nendam decernitur, nomine Episcopi Ordina-
rium intelligi, etiamsi Episcopus non sit. Quan-
do verò de priuilegiis agitur, quæ ad animarum
salutem, propagationem fidei, & religionis in-
crementum conceduntur, alia ratio est: tunc
enim ampla facienda interpretatio, & standum
verbis, vbi odiosum aliquid intercedit. Et in<marginalia>Circa mul-|ta diuersā|eorum esse|rationem.</marginalia>
ordine ad approbationem discrimen aliquod
inter Episcopum & Capitulum, ac Vicarium
necessariò esse constituendum, multorum
Doctorum sententia est, dum dicunt, Capitu-
lum quidem, si de rigore iuris loquamur, re-
uocare posse licentias Regularibus concessas ad
prædicta ministeria: attentis autem priuilegiis
non posse, de quibus P. Fagundez suprà num.
28. P. Pellizarius Cap. 3. num. 44. cum aliis. P.
Martinon Tomo 5. Disput. 53. num. 74. Idem au-
tem esse de Vicario satis videtur manifestum,
qui Capitulo habetur inferior: & ita non posse
Regulares suspendere à munere Confessiones
audiendi, sicut potest Episcopus in casibus per-
missis, tenet cum aliis Diana Parte 3. Tractat. 2.
Resolut. 27. & Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 94. Re-
gularem etiam, qui benedictionem ab Episcopo
accepit ad prædicandum in Ecclesiis sui Ordinis
si moriatur Episcopus, non teneri ad benedi-
ctionem à Vicario petendam, & proportiona-
liter idem in approbatione ad Confessiones au-
diendas euenire, tamquam probabile cum doctis
Neotericis tenet P. Pellizarius suprà Cap. 4. num. 9.
Non ergo mirum videri debet si per priuilegium
Indicum, cùm ex eorum genere sit, quæ magis
esse specialia congruit, tale aliquid concedatur.
Cùm aliàs constans aliquando sententia fuerit
Religiosos in Indiis sine approbatione Episcopo-
rum potuisse Confessiones audire, sic intellectâ
Pij V. amplissimâ concessione, & Pontific&#x0169; alio-
r&#x0169;. Stante ergo necessitate Episcopalis approba-
tionis, quòd circa Capitulum & Vicarium aliquid
speciale indult&#x0169; sit, non debet vt abson&#x0169; reiectari.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0108.jpg/>
@@1@<SE108>De Priuilegiis circa Confessariorum approbationem. 97
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>340</absatz-nummer> Dico quintò. Quod in priuilegio tan-<marginalia>Assertio 5.|circa licen-|tiam per|epistolam.|Vbi quid|speciale cō-|cedatur,|cùm aliàs|id liceat.</marginalia>
dem dicitur verbis illis: Quæ tamen per epistolam
etiam impetrari poßit; licentia inquam; attento
eiusdem tenore, de licentia intelligendum vide-
tur, quæ iam approbato conferri ab aliis Episco-
pis potest. Cùm ergo aliquis primò ad audien-
das Confessiones à Superioribus exponitur, aliter
videtur dicendum: debere inquam comparere,
quia aliter iudicium efformari de sic expositi
sufficientiâ ab Episcopo potest, ac de eo qui tunc
primò ad ministerij dicti difficile exercitium acce-
dit. Quo pacto nihil videtur speciale per priuile-
gium haberi; cum tamen valde sit verosimile pro
speciali aliquâ gratiâ fuisse concessum: id enim,
dum clarè aliud non constat, semper debemus
æstimare. Posse namque licentiam per episto-
lam obtineri certa res est, vnde & in Adnotatio-
ne ad §. 2. verb. Confessarius, in Compendio com-
muni id tamquàm certum statuitur, vt vidimus,
num. 334. verbis illis: Quòd si longè absint, petant
per litteras: quod & expressè decisum ab Inno-<marginalia>Quando|nequeant|Episcopi eos|qui licentiā|petunt, ad|comparen-|dum obli-|gare.</marginalia>
centio X. in citato Breui, contra id, quod An-
gelopolitanus Episcopus contendebat. Immò
& ore tenus. Ideò dicendum videtur Episcopos
non debere sic petentes ad comparendum obli-
gare: licèt enim ex dispositione Concilij citato
Cap. 15. examinare possint etiam Regulares, &
ita non comparentibus approbationem denegare:
in casu autem dicto, cùm absolutè de sufficientiâ
constat, neque sit quidquam in contrarium, me-
ritò vult Pontifex vt licentia sic petenti tribua-
tur. Et quidem Concilium ad habendam ido-
neitatis notitiam, non requirit examen, vnde ad-
dit: Aut aliàs idoneus judicetur, in quo magna est
latitudo. Videatur P. Fagundez suprà, num. 70.
Potest ergo sic petentem idoneum aliàs iudicare,
quo pacto concedere licentiam præsenti deberet.
Pro quo videndus P. Martinon suprà num. 39.
ergo & absenti, si non esset commoditas accessus.
Quid ergo mirum si Pontifex ad concessionem
obliget, in quo vix onus aliquale Episcopis im-
ponitur, pro quorum exonerandâ conscientiâ
Societas nostra desudat? Si præsertim addamus<marginalia>Se&#x0303;mel ap-|probatum|posse vbique|ex Parocho-|r&#x0169; consensu|Confessiones|audire,|multorum|opinio. Cir-|ca quod|amplior Re-|ligiosorum|facultas,|quia sine li-|centia illo-|r&#x0169;possunt.</marginalia>
opinionem esse multorum semel approbatum
generaliter, vlteriori approbatione non egere,
nisi ad alium Episcopatum accedens approbatio-
ne habitâ vti prohibeatur: pro quâ militat P.
Bauny Tomo 1. Tractat. 4. Quæst. 4. §. Dico primò,
vbi alios pro eadem adducit. Vbi licet de Sacer-
dotibus aliis loquens, id ita temperet, vt in Epi-
scopatibus aliis Confessiones audire nequeant,
nisi à Parochis inuitati, quia præter approbatio-
nem debent eis oues assignari, & in potestate
approbantis non fuit alienas committere, quam-
uis iudicium illius de idoneitate vniuersalem effi-
caciam habeat, sicut habent alia authentica in-
strumenta. Circa quod omnino consentit P. Di-
castillus Tractatu 8. Disput. 10. Dub. 9. omnino &
videndus. In Religiosis autem aliam dicit esse
rationem, quibus à Pontifice iurisdictio tribui-
tur dependenter ab approbatione: qui vniuer-
salis Pastor cùm sit, omnes illis potest oues com-
mendare. Pro quo præsertim in fine, cum Mag.
Candido, quem citat, de Confeßione, Disquisit. 24.
art. 5. Dub. 9. & de quo etiam P. Martinon num.
39. citato. & P. Amicus Tomo 8. Disput. 15. num.
123. cum limitatione quadam, de quâ & P. Æ-<-P>@@

<-P>gidius Disput. 8. Dub. 7. & Innocentij X. Decre-
to conformi. Et P. Lessius circa Additiones D. Tho-
mæ q. 8. num. 17. Nec non Hieron. Pharaonius
Tractat. 1. Seßione 17. Casu 15. vbi ex Quaranta
speciale priuilegium etiam adducit, & alij apud
Dianam Parte 10. Tractat. 14. Resolut. 23. Vbi er-
go opinio talis est, hucusque non penitus impro-
bata, quidquid dicat Dom. Reyna Tomo 1. de
Perfecto Prælato, pag. 89. non debet DD. Episco-
pis intolerabile videri, si minimum aliquid ex illâ,
ratione priuilegiorum in Indiis licere Religiosis
asseramus.</P>
<P>  <absatz-nummer>341</absatz-nummer> Et cùm sententia dicta ita generalis fue-<marginalia>In Indijs|necessariā|non esse pro|Regulari-|bus Episco-|porum ap-|probatione&#x0303;|sententia|aliquor&#x0169;.</marginalia>
rit, non equidem minùs verosimile reputari de-
bet quod docti aliqui circa Indias censuerunt:
non inquam esse necessariam Ordinariorum ap-
probationem, sed Superiorum Religionis, ad
quos spectat Confessarios approbare. Quod
quidem in Societate faciliùs ostenditur, & per
communicationem ad Ordines alios deriuan-
dum. Paulus enim III. priuilegium eidem con-
cessit, de quo Compendium Indicum verb. Ab-
solutio, & Nos suprà, n. 293. & 294. in quo Gene-
rali facultatem tribuit mittendi in terras infide-
lium, & concedendi item facultatem eisdem vt fi-
deles ibi commorantes absoluere possint à casi-
bus ibidem expressis. Concessâ, sibi facultate ab eo-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Pauli III.</marginalia>
dem Præposito fideles ibi commorantes, confeßione suo-
rum peccatorum auditâ, &c. absoluere. Verba pri-
uilegij sunt: vbi quidem Episcoporum mentio
nulla, sicut neque in Adnotationibus. Nec mi-
rum est à Pontifice non adiectam, quia cùm pri-
uilegium dictum ante promulgationem Concilij
Tridentini fuerit, quando licentia & approbatio
Episcopi necessaria non erat, neque erat cur ad-
di debuisset. Hoc autem priuilegium post Con-
cilium vim suam retinuisse ex eo constat, quòd
non solùm à Iulio III. qui etiam Concilij pro-
mulgationem anteiuit, sed etiam à Gregorio
XIII. pro maiori est cautelâ concessum, vt vidi-<marginalia>A Gregor.|XIII. con-|firmatum.</marginalia>
mus citato num. 293. & quidem cum omnibus suis
qualitatibus, vt verba illa eiusdem indicant: Prout
per dictos prædecessores confecta fuit. Dictio enim
Prout, est relatiua & repetitiua omnium qualita-
tum præcedentium, vt tenent multi quos refert
& sequitur Ioannes Garcia de Hispanorum no-
bilitate Titul. Diuisio, num. 51. Verba etiam illa,
pro potiore cautela, continere nouam concessio-
nem tenet Rota cum alijs Parte 2. ex libro Decisio-
num nouiorum Decisione 36. num. 7. Quod & satis
declarant verba illa: De nouo concedimus. Pro quo
etiam faciunt supplicationis verba in eadem Bullâ
inserta, dum dicitur: Ipse quoque Præpositus, &
Presbyteri Societatis huiusmodi, pro tempore, & loco-
rum ratione eamdem facultatem confirmari ac aliàs de
nouo sibi concedi desiderant, sic ibi. Et licet Conci-
lium dicat, Priuilegijs non obstantibus, per id non<marginalia>Concilium|non exclu-|dere priui-|legia conce-|denda.</marginalia>
excluduntur priuilegia post ipsum concedenda,
sed ante illud concessa: & ita eisdem stantibus
non requiri Episcoporum approbationem, tenet
Corduba in Summâ, quæst. 10. dub. 3. P. Suarez
Tomo 4. in 3. p. Disput. 28. Sect. 4. num. 9. & alij.
Quamuis autem idem Gregorius in Bullâ citatâ
mentionem faciat approbationis Episcoporum,
dicens vnius sufficere; id quidem non est ad con-
cessionem pro Confessariis referendum, pro quo
non erat noua necessaria concessio, sed ad alia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0109.jpg/>
@@1@<SE109>98 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XI.
<duolan 2><-P>ibidem contenta de ministeriis prædicationis, ac
Missarum celebrationis. Neque obstat conces-
sionem illam fuisse temporalem, quia reuerà
quoad hoc perpetua fuit, quatenus priorem Pau-
li Terti cum suis confirmat qualitatibus, qua-
rum vna est perpetuitas, quidquid de concessio-
ne in ordine ad alia sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>342</absatz-nummer> Et hæc quidem P. Ioannes Perez Me-<marginalia>Quid sen-|tentiæ præ-|dictæ ob-|stat, quæ|aliquando|in vsu.</marginalia>
nacho in explicatione priuilegiorum ad Com-
pendium Indicum. Verb. Absolutio, Dub. 4. quæ
cùm verosimilia appareant, nisi aliquid aliàs oc-
curreret, propter quod aliter sentire necessarium
sit, possent sine scrupulo recipi, & generaliter
practicari, sicut factum in his Prouinciis: licet
ob reuerentiam Episcoporum, noui Sacerdotes
eisdem solerent à Superioribus præsentari. Vn-
de cùm Anno 1618. Venerabilis memoriæ P. Di-
dacus Aluarez de Paz tunc Prouincialis, Neo-
mystæ mihi licentiam ad audiendas confessiones
daret, addidit præsentatum me cum aliis pariter
Ordinatis Illustrissimo D. P. Bartholomæo Lo-
bo Guerrero, Archiepiscopo Limano, licet non
esset necessarium. Illius enim Prælati singularis
in Societatem affectio, & amabilis comitas, id
sanè promeruit, vt erga eum officia aliàs non
debita Societas frequentaret. Sed occurrit certè<marginalia>Dispositio|R. P. Gene-|ralis</marginalia>
quod sententiam compulerit aliam amplexari,
quia scilicet R. P. N. Generalis præsentationem
faciendam esse præscripsit: instantibus enim E-
piscopis sic fieri conueniens visum est, vnde &
priuilegij vsus, si verè legitimus, eatenus limita-
tus. Sic etiam videntur sensisse Pontifices: nam
Gregorius XIII. in citatâ Bullâ confirmans<marginalia>Mens Pon-|tificum.</marginalia>
Pauli Tertij concessionem, vnius Episcopi ap-
probationem sufficientem statuit, & gratiam
huiusmodi voluit esse temporalem. Et ita Socie-
tas intellexit, addens in margine priuilegij Verb.
Confessarius, durasse tantùm vsque ad annum
1603. & eam quidem cum eâ amplitudine nul-
lus posteà Pontifex concedere voluit, sed cum
limitationibus, de quibus suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>343</absatz-nummer> Velle autem illam esse perpetuam ob<marginalia>Cum qua-|litate per-|petuitatis|non esse|confirma-|tam con-|cessionem à|Greg. XIII.</marginalia>
rationem illam, quòd scilicet per eam concessio
Pauli & Iulij confirmetur, prout ab illis confe-
cta fuit, & ita vt perpetua, difficillimum sanè ap-
paret, quia cùm perpetuitatis qualitas ab eodem
denegata sit, qui stare queat, vt secundùm eam-
dem priuilegium dictum voluerit confirmare?
Generi ergo per speciem derogatum, iuxta vul-
garem regulam: neque concessio ad id exten-
denda, pro quo specialiter est prouisum. Cap.
Si propter, de Rescriptis in 6. vbi Doctores, &
pro quo specialiter Calderinus Consilio 1. & Ho-
ratius Mandosius, de priuilegiis ad instar. Glossa. 8.<marginalia>L. Doli.|de Verb.|significat.</marginalia>
n. 6. & pro eodem est. l. Doli. D. de verbor. signi-
ficat. in qua sic dicitur: Clausula, quæ in stipulatio-
nibus subiicitur, non pertinet ad eas partes stipula-
tionis, in quibus nominatiuè cauetur. Vbi Glossa<marginalia>Glossa.</marginalia>
Verb. Cauetur, sic ait: & nota generale Verbum
non pertinere ad ea, de quibus nominatim cauetur:
quod ex variis iuribus illustrat. Quæ quidem &
alia meliùs & vrgentiùs in hanc partem aduocan-
tur, quàm vt per illa ostendatur limitationem
in concessione Gregorij non esse ad Confessio-
num auditionem trahendam, quia de illâ dictum
fuit: Prout per dictos Prædecessores confecta fuit. Vbi<marginalia>Responsio|pro contra-</marginalia>
quidem doctrina prædicta non sine violentia vi-<-P>@@

<-P>detur applicari. Satiùs quidem fuisset assere-<marginalia>ria senten-|tia con-|gruoentior.</marginalia>
re concessionem Gregorij temporalem fuis-
se, sed non obstare concessionum aliarum
perpetuitati, dum eas non reuocauit, iuxta do-
ctrinam superiùs traditam: quia priuilegia dicta
non sunt per Tridentinum reuocata, quod de
Indiis, & remotissimis partibus non egit, in qui-
bus necessarium est specialiùs prouideri. Vide
infra num. 484. Vbi & accommodari nuper tra-
dita doctrina potest, in generali inquam dispo-
sitione non venire ea, de quibus specialiter est
prouisum; quando scilicet ad ita prouidendum
peculiares rationes occurrunt. Extat etiam pro
necessitate dictâ Breue Innocentij X. de quo
num. 181.</P>
<P>  <absatz-nummer>344</absatz-nummer> Et prædicta quidem ostendunt non<marginalia>In Religio-|nibus alijs|priuilegi&#x0169;|cum limi-|tatione|practican-|dum.</marginalia>
solùm in Societate priuilegium cum limitatione
prædicta ad praxim applicandum, sed etiam in
Religionibus aliis communicationem habenti-
bus: quia non insistimus tantùm in Generalis
ordinatione, sed in vrgentibus fundamentis, pro-
pter quæ illa processit. Quamquàm erunt fortè
qui contendant totum hoc ad forum externum
spectare, cùm tamen in conscientiæ foro contra-
rium liceat, ob ea quæ adducit Fr. Ioannes Ba-<marginalia>Solùm pro|foro exter-|no prohibi-|tiones Pō-|tificium|procedere,|quis &|quæ pro-|bent.</marginalia>
ptista in Animaduersionibus pro Confessariis
Indorum fol. 440. & seqq. vbi & pro eodem ci-
tat graues alios & doctos Magistros: sunt enim
priuilegia Pontificum sic concedentia. Quod
autem post illorum Auctorum scripta, & eos al-
legantis, qui ante annum 1600. scripsit, circa
hoc videtur innouatum, cùm in gratiam Episco-
porum fuerit, & illis per recursum in ordine ad
exterius forum videatur fieri satis, non est cur
Religiosi tot Pontificum fauoribus debeant spo-
liari. Poterit ergo contra eos procedi, qui sine
approbatione deprehensi fuerint ministerium
istud exercere; sed non Censuris & p&#x0153;nis Ec-
clesiasticis, sicut in citato Breui Innocentij X.
declaratur. Si dicas negotium hic agi merè in-
ternum, & solùm ad forum conscientiæ spectans,
ac proptereà non benè accommodari fori vtrius-
que distinctionem, neganda est illatio, quan-
doquidem Pontifices de negotio tali loquentes,
& dicta priuilegia concedentes, forum vtrum-
que circa illa etiam discreuerunt: quod & alij
Scriptores agnoscunt de hoc agentes: vnde ex
eo nulla videtur repugnantia circa huiusmodi e-
mergere positionem. Verosimilis profectò dis-
cursus: sed an verus, viderint doctiores. Ego<marginalia>Non esse|id penitus|improba-|bile.</marginalia>
quidem non auserim improbabilem penitus ob
reuerentiam & auctoritatem ita sentientium pro-
nuntiare. Cùm videamus passim multa vt proba-
bilia admitti, & juxta ea praxim decurrere, quæ
minori cum fundamento, & leuiori auctoritatis
pondere, à suis sunt auctoribus promulgata.
Vide P. Escobar de Mendoza Tomo. 1. Theol.
moral. in Præloquio Cap. 4. & Pharaonium Tract.
1. Seßione 3. Casu 14. & 17. Pro quo & facit,
quod in Compendio Indico, Verb. Confessarius,
Adnotatio sic habet: Potestas approbandi concedi-
tur Prouincialibus. Quod quidem ita Scriptum post
annum 1603. ad quem, vsque concessionem
Gregorij durasse ibidem adnotatur. Iuxta quæ
illud certius Episcopos in approbationibus non<marginalia>Episcopos|non posse|cum l$unclearnt-</marginalia>
posse limitationes apponere, quando in appro-
batis absoluta sufficientia comprobatur, vt quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0110.jpg/>
@@1@<SE110>De Priuilegijs circa approbationem Confessariorum. 99
<duolan 2><-P>feminas non audiant nisi post 40. annos, & si-<marginalia>tationibus|Religiosos|approbare.</marginalia>
miles. Quod tenent Auctores à Diana adducti
Parte 11. Tractat. 8. Resolut. 27. & iis addendus
Dom. Villaroel Parte 1. Quæst. 6. Artic. 12. num.
8. & seqq. Vbi & quòd approbati cum limitatio-
ne sunt eligibiles per Bullam & Iubilæum; pro
quo Magistros Salmanticenses adducit. Nec ta-<marginalia>Non tamen|iuuenes|publicè ex-|ponendos.</marginalia>
men proptereà laudandi Prælati, qui iuuenes in
Ecclesiis exponunt: id quod aliquando Episco-
pos ad graues solet querimonias publicitùs pro-
uocare. Nec de materia ista plura, circa quam
difficultates aliæ; nec leues, occurrunt: sed quæ
pro Indiis speciales, non sunt, vnde omittendæ
illæ, ne dum communia tractationi subiiciemus,
opus immensum moliamur. Sit ergo</P>
<Z><A+2>CAPVT XII.</A+2>
<A+1>De Priuilegiis Indorum circa Sacra-
mentum Extremæ Vnctionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>345</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Vllum extat speciale in Compen-<marginalia>Simplex|Sacerdos|an possit|oleum pro|Vnctione|benedicere,|aut sine|benedictio-|ne conferre.</marginalia>
dio Indico, præter illud, de quo,
num. 115. & seqq. de vsu sacrorum
oleorum vltra annum. Pro vitandis autem circa
hoc scrupulis videnda quæ habet Diana Parte 3.
Tract. 4. Resolut. 176. & pro Indiis facit quod ait
P. Martinon Tomo 5. Disput. 65. num. 16. circa
potestatem simplicis Sacerdotis ad benedictio-
nem, & quòd sine benedictione conferri possit:
verba illius sunt: Immò quia opinio Glossæ initio re-<marginalia>P. Marti-|non.</marginalia>
lata videtur nonnullis esse probabilis in praxi, posset
Sacerdos in casu extremæ neceßitatis oleum ipse benedi-
cere, eoque moribundum inungere: aut si neque bene-
dicere liceret, posset vti oleo etiam non benedicto. Sed
si ægaotus superuiueret, vngendus esset iterùm sub
conditione, propter securitatem. Sic ille. Idem cen-
set probabile P. Amicus Tomo 8. Disput. 19. n. 40.
Neque alibi mentio magis specialis occurrit, nisi
quatenus generali concessione circa administra-
tionem Sacramentorum comprehenditur in Bul-
lis Adriani Sexti & aliorum. Poterit quidem<marginalia>Posse con-|ferri, Paro-|cho non|adstante,|aut recu-|sante.</marginalia>
conferri quoties Parochus abest, & infirmus
periclitatur, pro quo non est priuilegium neces-
sarium: immò etiamsi adsit, & iniustè neget, vt
docent Auctores, quos adducit & sequitur Dia-
na. Parte 3. Tractat. 4. Resolut. 170. & Parte 5.
Tract. 3. Resolut. 62. ex quibus P. Laymam Lib. 5.
Tract. 8. Cap. 7. numer. 3. non solùm posse, sed<marginalia>Circa In-|dos peccari|mortaliter|per omis-|sionem.</marginalia>
teneri affirmat, non tamen sub mortali. Quod
quidem ego in Indis non admiserim, qui ob ca-
pacitatis defectum non ita facilè disponi possunt
ad habendum actum contritionis, aut superna-
lis attritionis ad Sacramentum P&#x0153;nitentiæ juxta
communem sententiam necessarium: ad Sacra-
mentum autem Vnctionis minùs aliquid suffi-
cere, & bona fide receptum sine affectu ad pec-
catum, quod memoriæ non occurrit, gratiam
conferre, graues Doctores affirmant, de quo dixi
Tomo 1. Theologicorum Problematum, in fine, & vi-
deri etiam potest P. Martinon suprà num. 36.
vbi ita affirmat. Pusillos ergo istos tali remedio,
cùm adhiberi facilè possit, priuare, inhumanum
est, & à Christianâ charitate penitus alienum.
Neque obstat, si dicatur non esse obligationem
sub mortali Sacramentum istud recipiendi, de<-P>@@

<-P>quo Auctores apud Scriptorem citatum: & ita
neque conferendi. Nam illatio ista in aliis Sa-<marginalia>Qualis|obligatio|Parochorā|generaliter|circa illud.</marginalia>
cramentis non est legitima: licet enim quis non
teneatur intra annum confiteri, Parochus ta-
men, iuxta receptissimam sententiam, de qua in-
fra, tenetur audire, & idem est de Eucharistia,
ac Matrimonio, sicut & de Confirmatione at-
que Ordine respectu Episcopi. Et in eodem Sa-
cramento Vnctionis communiter tenent Scri-
ptores: & aliqui adeò grauem obligationem ag-
noscunt, vt cum periculo vitæ etiam conferen-
dam arbitrentur. Pro quo videndus Diana su-
prà Tractat. 4. citato. Resolut. 174. In casu autem,
de quo loquimur, simplex Sacerdos loco pro-
prij succedit, facturus ex obligatione charitatis,
quod alius facere ex obligatione iustitiæ teneba-
tur. Pro quo & P. Martinon suprà n. 48.</P>
<P>  <absatz-nummer>346</absatz-nummer> Est etiam in compendio communi<marginalia>Priuilegi&#x0169;|circa ad-|ministra-|tionem pro|externis,|dum in do-|mibus Re-|ligiosis in-|firmantur.</marginalia>
aliquid, de quo videndum quomodo possit spe-
cialiter ad Indos pertinere. Verbo enim Extre-
ma Vnctio, sic habetur: Possunt Nostri ijs, qui in-
tra septa Collegiorum, seu Domorum, infirmati
fuerint, Extremam Vnctionem Apostolicâ auctorita-
te liberè & licitè, Parochialis Presbyteri vel alterius
cuius&#xE8BF; Episcopi vel Superioris licentiâ vel assensu nulla-
tenus requisito, ministrare. Concessum est Benedicti-
nis, vt in Compendio Minorum. Verb. Vnctio extrema
§. 1. Sic illud. Vbi videndum præscribitur. verb.
Sacramenta, & Verb. Familiares. §. 1. & 2. vbi
idem conceditur pro omnibus, qui in nostris
morantur obsequiis, & pro familiaribus tam in-
tra, quàm extra septa Collegiorum seu Domo-
rum commorantibus, atque etiam pro famulis.
In Adnotatione autem ad. §. 1. Verb. Familiaris,
sic dicitur: Familiaribus Extrema Vnctio poterit ad-
ministrari, atque adeò iis solis, qui in Domibus, Col-
legiis, Residentiis, & aliis locis Societatis habitauerint.
Sic ibi. Quod quidem ad id, quod de Extremâ
Vnctione dictum est in §. propriò, videtur refe-
rendum: quandoquidem ibidem dicitur viden-
dum quod verbis citatis continetur. Iuxta quæ
priuilegium dictum non videtur ita ad vsum ad-
sciscendum, vt extra septa nominatis in illo con-
feratur. Sed cùm Adnotatio pro Societatis tan-<marginalia>Adnotatio|pro Religio-|sis alijs non|vrget.</marginalia>
tùm vsu apposita sit, poterunt qui priuilegio-
rum communicatione, aut etiam directâ con-
cessione fruuntur, illis vt iacet vti, seruatis ta-
men iis, quæ pro vitandâ offensione prudentia
dictauerit obseruanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>347</absatz-nummer> Verúm ne vsus liceat, obstare aliud<marginalia>Difficultas|ex eo quòd|videatur|viuæ vocis|oraculum.</marginalia>
potest, quòd scilicet priuilegium illud videtur
fuisse viuæ vocis oraculum, quia auctoritate A-
postolicâ concessum fuit à Nicolao Franco de
Latere Legato, vt ex Lezano obseruat Dia-
na Parte 9. Tract. 9. Resolut. 36. §. Sed hic obiter.
Et ita tamquàm oraculum proponitur in Com-
pendio Minorum. Videtur autem Cardinalis
Lugo in Adnotationibus ad Oracula Compen-
dij communis, illius auctoritati deferre, ex eo
quòd addat Verb. Extrema Vnctio, quasi aduer-
satiuè: sed concessum in primis fuit per Litteras Bene-<marginalia>Cardinalis|Lugo vt|satisfacere|videatur.</marginalia>
dictinis à Nicolao Franco Nuntio cum potestate Lega-
ti à Latere in Regnis Castellæ & Legionis, vt constat
ex Bullario Regularium apud Fr. Emmanuelem Rodri-
guez sub titulo Bullæ 42. num. 4. sub Sixto IV. Sic
ille. Sed id non obstat: quia non potuit Au-
ctoris dicti iudicium contra apertam decisionem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0111.jpg/>
@@1@<SE111>100 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XII.
<duolan 2><-P>Vrbani VIII. procedere reuocantis oracula et-<marginalia>Alij vt fa|ueant non|reuocatio-|ni.</marginalia>
iam à Cardinalibus authenticè roborata. Quam-
uis Lezana dubitet an inter oracula computari
debeat: cuius fundamentum esse potest, quia vti
Bulla Pontificia inter alias recensetur. Et etiam
non reuocari ea, quę à Legatis de Latere authen-
ticata sunt. Pro quo videri possunt quæ adducit
P. Pellizarius tract. 8. cap. 3. n. 326. Non item re-
uocatum censet P. Quintanad. Tom. 1. tract. 5. sin-
gul. 4. in fine. Sensus ergo aduersatiuus quidem est,<marginalia>Cardinalis|citati alia|est mens,|quatenus|Bulla extat|concessionis.</marginalia>
sed non ratione prædictâ, sed ob id, quod sequi-
tur, scilicet Patribus Theatinis simile priuilegium
concessum à Pio V. per Bullam 31. §. 17. apud
Cherubinum Tom. 2. Itaque iuxta ipsum non ob-
stat illud prius, quando posterius aliud irrefraga-
bile in eadem caussâ succurrit, sicut alia, de quibus
suprà. Et quidquid de illis sit, in eo, de quo specialis
esse difficultas potest, ministrandi inquam extra
septa, sola allegatur Martini V. concessio, quæ
valde diuersa est ab oraculo illo Nicolai Franci
auctoritate Sixti IV. In quo quidem video Au-
ctores nonnullos æquiuocatione aliquâ laborare
dum priuilegium vtrumque confundunt. Et P.
Suarez Tom. 4. de Religione, Tract. 10. Lib. 9. Cap. 4.
n. 16. licèt diuersas esse concessiones admittat, nō<marginalia>Duo extare|distincta|priuilegia,|quæ aliqui|confund&#x0169;t.</marginalia>
tamen vt certum; sed tantùm ait diuersas videri,
quia in Compendio Benedictinorum sub diuersis
verbis proponuntur, scilicet verb. Extrema vnctio
§. 1. & verb. Familiares, §. 10. Vbi pro Benedicti-
norum reponendum Minorum, sicut in Compen-
dio communi habetur. Et indicium illud ex di-
uersitate locorum non est magni momenti, quia
eadem priuilegia diuersis in locis apponi solent,
eò quòd multa contineant, quæ ad diuersa pos-
sunt verba pertinere. Ad manifestius ergo aliud,
ad diuersos scilicet concedentes Pontifices, re-
currendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>348</absatz-nummer> Non videtur autem concessioni illi<marginalia>Priuilegiā|Martini V.|videri à|Tridentino|reuocat&#x0169;.</marginalia>
Martini V. vllatenus insistendum, quia à Conci-
lio Tridentino Seßione 24. Cap. 11. de Reforma-
tione, huiusmodi priuilegia reuocata sunt, dum
ibidem dicitur: Exceptis tamen ijs, qui prædictis
locis, atque militijs actu seruiunt, & intra eorum
septa at domos resident, subq&#x0301;ue eorum obedientia
viuunt. Sic ibi. Alij ergo Ordinariorum subie-
ctioni penitus subiiciuntur. Et ita tenet P. Sua-
rez suprà, numer. 12. Vbi licet Concilij Decre-
tum ad hoc referendum censeat: addit tamen
per priuilegium Pij V. de quo Fr. Emmanuel
Tomo 1. qq. regular. quæst. 56. articul. 14. & in
Compendio communi Societatis. Verb. Conci-
lium Tridentinum, §. 3. sic dicitur: Possumus vti in<marginalia>Compen-|dium com-|mune.</marginalia>
foro conscientiæ omnibus gratijs per conceßiones Pij V.
Minoribus conceßis, etiam quoad illas ex eis, quæ
sunt restrictæ, seu derogatæ per Concilium Tridenti-
num, prout eisdem conceßit ipse Pius V. viuæ vo-
cis Oraculo, &c. In Adnotatione autem sic ad-
ditur: Quæ hoc §. dicuntur, intelligantur de oc-
cultis, seu non manifestis. Nam pro huiusmodi tan-
tùm fieri solent similes conceßiones viuæ vocis oracu-
lo. Sic ibi. Per priuilegium inquam tale ea li-<marginalia>In foro cō-|scie&#x0303;tiæ va-|lidum iu-|xta P Sua-|rium.</marginalia>
cere, de quibus agimus, in foro conscien-
tiæ: addens tamen quòd si Parochi aliquod
sibi ius circa huiusmodi personas vendicare
vellent, & in exteriori foro illud postularent,
non posset eis resisti, virtute priuilegiorum,
nisi quatenus per Concilium Tridentinum non<-P>@@

<-P>sunt restricta: quamdiu autem ipsi non resistunt,
tutâ conscientiâ possumus vti priuilegijs juxta
concessionem Pij V.</P>
<P>  <absatz-nummer>349</absatz-nummer> Circa quam Eximij Doctoris do-<marginalia>Improbabl.|liter locutā|malè asse-|rere P. Pel-|lizarium.</marginalia>
ctrinam sic ait P. Pellizarius suprà, numer. 325.
Qui tamen attentâ reuocatione viuæ vocis Oracu-
lorum, de quâ suprà, improbabiliter docet præfatum
Decretum Concilij Tridentini non obstare quominùs
Religiosi Societatis, immò & aliorum Ordinum par-
ticipantium de ipsorum priuilegijs, poßint mini-
strare extremam vnctionem etiam familiaribus non
habitantibus in eorum domibus, &c. Debuit ta-
men attendere dictus Auctor P. Suarium non
scripsisse post reuocationem Oraculorum, &
ita satis probabiliter locutum. Immò etiamsi
dicamus post reuocationem dictam scripsisse,
non debuit eius assertio improbabilis pronun-
tiari, propter ea, quæ Auctor idem adducit
Tractatu citato, Cap. 1. numer. 150. & seqq. po-
tuit enim priuilegium dictum non reuocatum
censeri, quia post illius concessionem Bullæ a-
liorum Pontificum confirmantium & innouan-
tium priuilegia omnia prodierunt, vt videri a-
pud eumdem potest. Quod si P. Suarius impro-
babiliter locutus, cur non etiam eamdem notam
Compendio Societatis inurit, quod priuilegium
dictum citato loco proponit? Illud ergo minùs
circumspectè dictum, sicut & priuilegium Bene-
dictinis circa ministrandam vnctionem à Nico-
lao V. concessum, cùm à Martino V. conces-
sum sit, vt in Compendio dicitur. Extat autem
priuilegium Nicolai V. familiaribus Hierony-
mianis concessum, de quo Portel Tomo 1. V. Fa-
muli, sed ad alia. Aliud item eiusdem pro Hospi-
talibus Religiosorum, vide apud Dianam Parte
8. Tractat. 7. Resolut. 95. quod pro caussâ præsenti
non facit.</P>
<P>  <absatz-nummer>350</absatz-nummer> Pro quo item arguo: nam P. Suarez<marginalia>Pro illo cō-|tra eunde&#x0303;|arguitur|ex sente&#x0303;tia|quam ad-|mittit, cir-|ca ægrotan-|tes intra se-|pta, etiamsi|non sintfa-|miliares.</marginalia>
citato num. 16. quem sequitur idem P. Pelliza-
rius suprà num. 326. & alij affirmant ei, qui intra
domum Religiosam in morbum incidit, etiamsi,
neque famulus, neque familiaris sit, posse vn-
ctionem ministrari, ob priuilegium citatum con-
cessum Benedictinis à Sixto IV. de quo numer.
356. Cùm autem à Concilio exigatur actuale
seruitium, & commemoratio intra septa, & quòd
tales sub obedientia viuant eorum, dubitari me-
ritò potest quomodo tale priuilegium non fit re-
uocatum. Ad quod quidem P. Suarez nihil re-
spondet, sed tantùm explicat conuenientiam con-
cessionis, & quòd Societati possit esse valde ac-
commodatum, de quo inferiùs: ergo quod atti-
net ad reuocationem, Concilium non videtur
vrgere, quia de illo, & similibus non procedit.
Deinde. Discursus eiusdem Patris à num. 13. hoc
etiam conuincit: ait enim ibi quòd seclusâ etiam
concessione Pij V. stare potest vsus priuilegij
Pauli III. sicut in Societate circa illud habetur
dispositum, vt constat ex Adnotatione citatâ ad
§. 1. verb. Familiares: quod scilicet intra domos
Societatis commorentur, & intra septa contingat
infirmari. Quòd autem non sit necessarium vt
familiares sint, & ita etiam debeat intelligi priui-
legium Pauli III. colligit ex priuilegio citato Be-
nedictinis concesso, in quo familiaritatis nulla est
mentio. Iuxta illum ergo, etiam secluso Pij V.
priuilegio, stat dicta concessio: ergo non est per<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0112.jpg/>
@@1@<SE112>De Priuilegiis circa Sacramentum vnctionis. 101
<duolan 2><-P>Concilium reuocata: vnde recurrendum ad ra-
tionem à nobis adductam, quòd scilicet Conci-<marginalia>Inde pro cō-|cessione vr-|getur ægro-|tantium|extra septa.</marginalia>
lium de huiusmodi priuilegiis non loquatur. Ex
quo etiam sequitur priuilegium Martini V. de
administratione etiam extra septa non esse reuo-
catum, quia vt ait idem Doctor Eximius num.
15. vbi illud adducit, familiaritas, & compellatio
domestici esse potest, etiamsi quis non habitat
intra septa Monasterij: & cùm ex vi priuilegij
non petatur commoratio intra domos Religio-
sas, licebit certè per illud: quod tamen in So-
cietate prudenter non admissum, vt iam vi-
dimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>351</absatz-nummer> Pater autem Pellizarius cùm P. Suarium<marginalia>P. Pelliza-|rij non sibi|constare do-|ctrinam.</marginalia>
pro suâ citet assertione, illius videtur amplecti
doctrinam. Nec potuit concessioni Pij V. assertio
eius inniti, quia eam reuocatam contendit, n. 325.
de quo & Nos suprà, n. 349. necessariò ergo debet
ad illud haberi recursus, quod contendimus, scili-
cet à Concilio concessiones huiusmodi minimè
reuocatas. Quàm autem consequenter dictus lo-
quatur Auctor non est cur anxiè prosequamur, si
ea, quæ cit. n. 325. & 326. habet ille, inter se com-
ponantur. In priori enim contendit duas condi-
tiones à Concilio requisitas debere seruari, & P.
Suarium, qui conditionem de habitatione intra
septa non esse necessariam dixit ob priuilegium
Pij V. improbabiliter id asserit docuisse. In po-
steriori autem idem quod P. Suarez de non ne-
cessaria conditione illa prorsus admittit, ob pri-
uilegium illud concessum Benedictinis, de quo
in Compendio. Verb. Extrema vnctio. Addens
cum Miranda non reuocatum reuocatione Ora-
culorum, quia fuit per Legatum à Latere Apo-
stolicâ auctoritate concessum. Sed cùm Conci-
lium priuilegia reuocet, vt ipse fatetur; quomo-
do stare potest, vt priuilegium illud Legati au-
ctoritate firmatum, reuocatum non sit, quando
generaliter concessa & concedenda reuocantur?
Viderit ipse quid dicturus sit: Nos ratione iam
redditâ conquiescimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>352</absatz-nummer> Sed oportet vt eam satis efficaciter<marginalia>Cone. Tri|dentinum|non obsta-|re, & de|quibus pri-|uilegiis lo-|quatur.</marginalia>
comprobemus, & sic P. Suarium defendamus,
non iam insistendo concessioni dictæ Pij V. sed
quia Concilium Tridentinum neutiquam vide-
tur obstare, non enim loquitur de priuilegiis
circa prædicta, sed de iis ratione quorum aliqui à
iurisdictione Ordinariorum penitus eximuntur,
seruitiis quibusdam exemptorum addicti, ex quo
fit quòd priuilegia talia exemptis occasionem laxio-
ris vitæ præbere dignoscuntur, vt ibidem habetur.
Hîc autem de exemptis non loquimur, sed de
subditis Ordinariæ iurisdictioni, qui tamen pro-
pter specialia obsequia Religiosis præstita, aut
decentiam eorum domibus congruentem, ne sci-
licet Parochi in eas Sacramenta ministraturi in-
grediantur, fauore aliquo per benignitatem A-
postolicam potiuntur. Et hæc est mens Societa-
tis, Patrum inquam Generalium, ac eorum, qui
concinnando Compendio communi operam
sedulam, viri sanè eruditissimi, contulerunt. Pri-
uilegia enim in eo, vt vidimus, proponuntur
nullâ Concilij Tridentini factâ mentione, aut
remissione ad ea, quæ in §. 3. de illo extare per-<marginalia>Compen-|dium com-|mune.</marginalia>
speximus. In Adnotatione autem ad §. 1. verb.
Familiares, sic habetur: Extra septa verò cum illis
perinde atque cum alijs agatur, prout habetur. Verb.<-P>@@

<-P>Sacramenta. Sic ibi. Quæ limitatio non additur
vt Decreta à Tridentino; sed quia cùm priuile-
gium Martini V. præmissum fuisset, per quod
Sacramentorum administratio etiam extra septa
conceditur, noluit Societas eâ in parte eodem
frui, ob vicandam Ordinariorum offensionem.
Quòd si vsum alium contrarium Tridentini di-
spositionibus censuisset, non vtique eam pro-
posuisset absolutè, & aliter Adnotatio proce-
deret, vt intelligeretur talem vsum non licere.
Sed iam ad alia, quæ ad Indias possunt specia-
liùs pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>353</absatz-nummer> Sunt in illis Indorum Collegia aut Se-<marginalia>In Semina-|riis alum-|norum posse|vsum pri-|uilegij su-|stineri, qui|& quæ oste&#x0303;-|dant.</marginalia>
minaria curæ Societatis & gubernationi com-
missa. Et dubitari meritò posset an priuilegio-
rum dictorum vsus possit ad illos extendi. Circa
quod, de Seminarijs Generaliter loquendo, re-
spondet P. Pellizarius suprà numer. 328. quòd si
extra Monasteria ac proprias domos sint, illis
potest vnctio sacra administrari ex priuilegio
Martini V. citato: quia alumni reuerà veniunt
nomine Familiarium; quo vti possunt alij Reli-
giosi. In Societate verò id non licere ob limita-
tionem additam ad Familiares, qui in Domibus,
Collegiis, Residentiis, & aliis locis Societatis ha-
bitauerint. Supponit ergo pro certo illis, si in
prædictis Seminarijs sint, vnctionem posse con-
ferri, quia familiares sunt, & intra septa. Quod
& tenet P. Quintanad. Tomo 2. ad 4. Ecclesiæ Præ-
ceptum, Singulari 33. num. 3. & pro eodem deser-
uire possunt quæ ex Bordono adducit Diana
Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 95. vbi infirmos in Ho-
spitalibus Regularium de eorum dicit esse familiâ
in ordine ad Sacramentâ: quod plus est quàm id,
quod de alumnis Seminariorum præfati deter-
minant.</P>
<P>  <absatz-nummer>354</absatz-nummer> Potest autem opponi id, quod in Com-<marginalia>Obiectio ex|stylo Socie-|tatis circa|nomina|Domorum,|Collegior&#x0169;,|&c.</marginalia>
pendio habetur verb. Extrema vnctio, & verb.
Familiares. In priori enim dicitur: Qui intra septa
Collegiorum, seu Domorum infirmati fuerint. In alio
autem: Tam intra, quàm extra septa Collegiorum,
seu Domorum. Sic §. 1. In Adnotatione autem
sic additur: Qui in Domibus, Collegijs, Residentijs,
& alijs locis Societatis habitauerint. Iuxta stylum
autem Societatis Domus non quamcumque, sed
Professam designat; Collegium autem, illud
quod Sociorum proprium est, pro studijs insti-
tutum, vt expressè habetur Parte 1. Constitut. Cap.
1. §. 27. Residentia verò propriam item Socio-
rum habitationem, quæ neque Domus Professa,
nec Collegium sit. Quod autem additur, In alijs
locis Societatis, Seminaria videtur excludere, quæ
loca Societatis non sunt, sed prorsus aliena; licèt
eorum gubernatio sit Societati commendata: vn-
de Seminarium Societatis, cùm dicitur, illud desi-
gnatur quod Sociorum Societatis est, ad forman-
dos Professores, & alios operarios Vineæ Christi in hu-
manioribus litteris, Philosophiâ, & Theologiâ: vt toti
Prouinciæ posteà sufficiant: vt habetur Canone 5.
Congreg. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>355</absatz-nummer> His tamen fieri satis potest, & resolu-<marginalia>Defenditur|positio affir-|mans, &|proprietas|nominum|comproba-|tur.</marginalia>
tio dicta sustineri: nam Seminaria dicta etiam
Collegia dici possunt, vt constat ex Congregat.
3. Decreto 24. vbi Seminarium Germanicum vo-
catur Collegium, in quo alebantur etiam Con-
uictores propriis sumptibus pro alimentis im-
pensis. Collegium item Anglicum, Hybernicum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0113.jpg/>
@@1@<SE113>102 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XII.
<duolan 2><-P>Scoticum, in Catalogis eo nomine designata re-
periuntur. Quòd autem alumni proprijs aut
communibus alantur sumptibus, nihil videtur
interesse, quia ratione huius discriminis, neque
plus, neque minùs, ad Societatem spectant. Et
vt Collegia non sint, iuxta morem loquendi
Societatis, sub generali illo locorum Societatis
nomine comprehensa: sic enim in Catalogis So-
cietatis tamquàm illius propria proponuntur: &
vt alia dicantur duo sunt tituli sufficientes, habi-
tationis scilicet, & gubernationis. Domus enim,
quam quis inhabitat, dici illius solet, quamuis re-
uerà illius non habeat proprietatem, & ita dici
solitum: eo in domum Episcopi, Canonici, Se-
natoris, Aduocati, Medici, Mercatoris, &c. abs-
que respectu aliquo ad dominium, ob solam ha-
bitationem. Accedente autem gubernationis ti-
tulo, id veriùs pronuntiatur: quia administra-
tio genus quoddam videtur esse dominij, cùm
supra habitationis vsum addat aliquid, quod esse
proprium solet dominorum. Et ita videtur tene-
re P. Suarez citato num. 16. vbi ait priuilegium,
de quo dictum numer. 360. esse vtilissimum pro
Scholasticis, qui intra Collegia Societatis possunt
admitti, vt habetur Parte 4. Constitut. Cap. 3. num.
3. in declarat. L. B. & Cap. 9. L. A. Inspectis au-
tem ijs, quæ circa illos dicuntur, idem quod in
Seminarijs ferè occurrit: debent enim diuersam<marginalia>P Suarez|vt faueat.</marginalia>
ab alijs habere habitationem: & Scholastici no-
stri nequeunt cum ipsis liberè conuersari: &
tamen illis applicari priuilegium potest, etiamsi
quandoque suis alantur sumptibus, vt ibidem di-
citur. Ergo & dici idem de Seminarijs magis
disiunctis potest, pro quibus eadem ratio occur-
rit, & fortè maior, quia specialis eorum guberna-
tio non iam quasi per accidens, & incidenter,
sed omnino per se congruit, quandoquidem pro
ipsis diuersis Superiores, & administri alij desig-
nantur. Et ita R. P. Mutius Vitelleschus decla-<marginalia>Ecclesie|Societatis|quæ dican-|tur.</marginalia>
rauit Ecclesias Seminariorum etiam esse dicen-
das Ecclesias Societatis ad effectum lucrandi in
illis Iubilæum Generalis Communionis, in quo
visitatio Ecclesiæ Societatis præscribitur, vt affir-
mat P. Quintana suprà, Singulari 5. num. 2. Vnde
& idem de Viatico dicendum: licèt vtrumque
neget Cardinal. Lugo in Responsis Moral. Lib. 4.
Dub. 33.</P>
<P>  <absatz-nummer>356</absatz-nummer> Sed quid faciendum, si contingat alum-<marginalia>Specialis|difficultas|circa peri-|clitantem|in Semina-|rio vesper-|tino tempo-|re, non as-|seruato ibi-|dem Sacra-|mento.</marginalia>
num aliquem in vitæ discrimen adduci vesperti-
no tempore, cùm in Seminario non sit asser-
uatum Sacramentum? Vbi quod ad Extremam
vnctionem attinet, parum circa hoc difficultatis
inuoluit, cùm possit Oleum sanctum ex Collegio
Societatis adduci omnino occultè. Circa Eucha-
ristiam verò omnino cauendum est ne publicè
deferatur: id enim non licere per priuilegia affir-
mat P. Suarez suprà, Cap. 3. num. 12. qui aliquod
in eo præiudicium esse Parochorum existimat,
quatenus modus ille deferendi ad proprium eo-
rum ius spectat, ob specialem solemnitatem in
delatione huiusmodi requisitam. Occulta autem
delatio non apparet decens, ob reuerentiam al-
tissimo debitam Sacramento. Si autem à Paro-
cho vt id officij præstet postuletur, ex eo enerua-
ri videtur priuilegium, & ius in Parochis reco-
gnosci; vnde ad alios casus fieri argumentum
poterit, & plus illi sibi, quàm sit debitum, vsur-<-P>@@

<-P>pare. In quo difficultatum conflictu videtur di-<marginalia>Posse deferri|occultè.</marginalia>
cendum tamquàm verosimile Eucharistiam posse
occultè deferri, id firmando ex eo quod habet P.
Quintanad. Singulari 33. citato num. 5. Religiosos
scilicet respectu eorum, quibus conferre Sacra-
menta possunt virtute priuilegiorum, quoad effe-
ctum dictum Parochos eorum constitui. Sicut
ergo Parochus, quando publicè deferre Eucha-
ristiam nequit, occultè id præstare potest, etiam
sine lumine, si commodè nequeat afferri, pro
quo videndus idem Tomo 1. Tractat. 4. Singulari 8.
Nec tenetur ad Parochum alium proximiorem
recurrere, qui cum maiori deferre decentiâ possit;
quia pro obligatione tali ius extat nullum, &
ipse habet plenum ius administrationis, quando
in eâ non deprehenditur indecentia positiua.
Quòd autem defectus reuerentiæ sit ab alijs exhi-
bendæ, obligationem semper non inducit. Vnde
Sacerdos, qui peractâ Missâ, quando moraliter
est certum Sacramentum intra pectus haberi, co-
ràm alijs se sistit, ignorantibus eum Missam tunc
temporis absoluisse, ex eo grauiter non peccat;
immò fortè nec venialiter, quia pro eo esse caussa
rationabilis potest: & tamen illud eâ reueren-
tiâ priuat, quæ eidem sic clauso, sicut manifesto
debetur. Ad hunc equidem modum in Religio-<marginalia>Quo id mo-|do decenti|fieri possit.</marginalia>
sis dicendum præfato gaudentibus priuilegio,
qui deferre Eucharistiam possunt in bursâ collo
appensâ, aut certè in vasculo decentissimo ad latus
pectoris intra vestem: si enim in manibus, vix
fieri decenter poterit, cùm illis sit ad continen-
dam vestem vsurus, & ad signa vrbanitatis: si
verò noctu, in manibus deferri poterit, & lumen
pariter adhiberi: quia cùm aliàs illud portari à
Religiosis soleat, decentiæ potiùs, quàm necessita-
tis gratiâ, non poterunt illud videntes id, quod ca-
sus habet, suspicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>357</absatz-nummer> Et hæc quidem generaliter dicta Indo-<marginalia>In Semina-|rijs Indor&#x0169;|id maximè|locum ha-|bere.</marginalia>
rum Collegijs possunt specialiter applicari, in
quibus peculiares occurrunt rationes. Prima, Pa-
rochos circa admini strationem dictam inuitos nō
haberi, juxta dicta num. 221. Secunda, cùm
Collegia ista ex fine conuersionis Indorum, &
extirpandæ penitus Idololatriæ ac superstitionis
instituta sint, quæ de locis Societatis dicuntur, &
generaliter quæ in priuilegijs habentur, amplissi-
mè interpretanda esse, vt sæpiùs dictum. Tertia,
opportuniùs, faciliùs, & accommodatiùs ad eo-
rum ingenium, hoc pacto fieri, dum à suis Patri-
bus instruuntur, vt alia omittam considerationi
prudentum remittenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>358</absatz-nummer> Illud tandem adiiciendum, quod Fr.<marginalia>Circa par-|tes in f&#x0153;-|minis vn-|gendas ab-|surda re-|probata|sententia.</marginalia>
Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro
Confessarijs Indorum habet Parte 2. in Indico.
Verb. Extrema vnctio, ita enim ibi: Circa partes
Oleo sancto vnguendas, est aduertendum, quòd Manuale
Mexicanum præcipit mulieribus in vmbilico vnctionem
fieri; viris autem in lumbis, his verbis: Ponga el olio
al hombre en hos homos, y à la mager en el ombligo.
Sic ille, adducens statim Manuale aliud præci-<marginalia>Fr. Ioan.|Baptista.</marginalia>
piens tam in viris quàm in f&#x0153;minis vngendos
lumbos, veluti voluptatis & libidinis sedes. Circa
quod ille nihil statuit; vnde vtrumque videtur
tamquàm praui conueniens approbare. Pro quo
etiam ita scribit P. Henriquez Lib. 3. Cap. 12. num.
3. Vnctio sexta renum, cùm non sit de essentia, non
adhibetur Monachis, aut Monialibus propter honesta-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0114.jpg/>
@@1@<SE114>De Priuilegijs circa Sacramentum Vnctionis. 103
<duolan 2><-P>tem: sæculares autem f&#x0153;minæ vngi solent propè vm-
bilicum. Sic ille.</P>
<P>  Sed certè nihil tale respectu feminarum ad-<marginalia>Ex Rituali|Romano|Pauli|Quinti.|Vbi quæ|partes ge-|neratim|vngendæ.</marginalia>
mittendum: & propter hujusmodi abusus extir-
pandos, & indecentias submouendas, Paulus V.
Rituale diligenter & sapienter concinnatum stu-
duit promulgari. In eo ergo juxta communem
Theologorum sententiam, pro qua aliquos ad-
ducit Bonacina Tomo 1. Disput. 7. Quæst. vnica.
Puncto 5. num. 18. & videri etiam potest P. Marti-
non Tomo 5. Disput. 65. num. 17. & Auctores a-
lij apud P. Palaum Tomo 4. Tract. 26. Puncto 3.
num. 3. Vnctionem lumborum in femiminis non
solùm vti non necessariam, remouendam duxit,
sed vti parum honestati congruentem, vt clarè
significat, dum omittendam dicit Propter honesta-
tem. Quis autem non videat vmbilici vnctionem
magis honestati repugnare? & ita de vtraque
pariter idem statuit Bonacina suprà citato num.
18. Quod ex generali alia cautione ibidem ap-
positâ manifestè colligitur, dum decernitur quòd
cùm vnum membrum vngi nequit, vnctio in al-
tero nequaquam fiat, nisi fortè illud deficiat;
tunc enim in proximiori illius est parte facienda.
Quæ fuit sententia Diui Thomæ in 4. dub. 23.
quæst. 3. artic. 3. & multorum, qui eum secuti
apud Bonacinam num. 16. quòd etiam in viris
lumborum vnctio omittenda sit, quando illi
commodè moueri nequeunt, citato loco Ritua-
lis aduertitur, quod ex cōmuni etiam est Theo-
logorum doctrinâ desumptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>369</absatz-nummer> An verò ob talis vnctionis defectum<marginalia>Effectus|Sacramen-|ti an mi-|nor ob vn-|ctionis præ-|dictæ de-|fectum.</marginalia>
minor sit effectus Sacramenti, dubitari potest:
ex eo enim aliquid in ordine ad praxim potest
deduci, de quo statim. Et non esse, ex eorum
sententia habetur, qui dicunt Sacramentum hoc
priori perfici prorsus vnctione, alias autem ex
Ecclesiæ consuetudine adhiberi. Sic Molfesius
Tract. 4. Cap. 3. num. 29. P. Becanus de Sacra-<marginalia>Variæ sen-|tentiæ cir-|ca Sacra-|menti hu-|jus effect&#x0169;|quando|scilicet|conferatur.</marginalia>
mentis Cap. 25. Quæst. 7. numer. 6. Vniuersitas
Louaniensis vt testatur P. Coninck Disputat. 19.
num. 9. & alij: quamuis P. Suarez Tomo 4. in 3.
p. Disputat. 41. Sect. 2. num. 3. dicat nullum pro
ea extare Auctorem, quem ipse sciat. Et esse
probabilem judicant Syluius in Additionibus ad 3.
p. quæst. 32. artic. 6. §. Quæritur secundò P. A-
micus Tomo 8. Disput. 19. num. 73. vbi pro ea ad-
ducit P. Becanum, non citato loco. Est autem
Tractatu de Sacramentis. Cap. 27. Quæst. 7. n. 6.
& 7. Ipse autem P. Amicus relatis opinionibus
nihil determinat. Et Diana Parte 3. Tractatu 4.
Resolut. 179. & Parte 8. Tractatu 1. Resolut. 21.
§. Probatur Tertiò. Item ex aliorum opinione, qui
existimant quinque vnctiones tantùm ad essen-
tiam Sacramenti huius pertinere, quæ in orga-
nis sunt quinque sensuum faciendæ, in quarum
vltima secum habet effectum, virtute illius, &
aliarum præcedentium. Sic P. Suarez suprà n. 13.
& alij, quos adducunt & sequuntur Bonacina
suprà Puncto 6. Diana loco priori citato. Bassæus
Verb. Extrema Vnctio 3. num. 2. & 3. P. Gaspar
Hurtadus Tractatu de Extrema Vnctione, Difficult. 6.
P. Coninck suprà num. 12. & 21. P. Palaus su-
prà Puncto 5. num. 13. P. Martinon suprà n. 29.
P. Valentia Disputat. 8. Quæst. 2. Puncto 2. Verb.
Effectus, Tomo 4. P. Dicastillus Tract. 7. num. 49.
& 115. P. Mæratius Tractatu de Extrema Vnctio-<-P>@@

<-P>ne Disput. 3. P. Granadus Tomo 2. in 3. Par. pag.
1347. numer. 20. P. Lessius de Sacramento Vn-
ctionis, num. 23. vt alios omittam. Prætereà, ex
aliorum placito, qui licet censeant qualibet Vn-
ctione conferri gratiam sanctificantem, quia est
sufficiens materia & forma effectum gratiæ sig-
nificans, id tamen ad Vnctiones quinque re-
stringunt, ita vt per alias Sacramenti effectus
neutiquam conferatur. Sic aliqui apud P. Co-
ninck suprà num. 9. Ex iis autem quæ idem ha-
bet num. 10. §. Dices, Illicitum est, media alia sen-
tentia colligitur, dari scilicet gratiam sanctifican-
tem per primam Vnctionem, quæcumque illa
sit, per alias autem quinque sensuum effectum
partialem Sacramenti, qui distinctus ab illâ est,
remissionem inquam, seu ablationem reliquia-
rum peccatorum, quæ possunt per partes au-
ferri.</P>
<P>  <absatz-nummer>360</absatz-nummer> Sed sunt insuper qui per omnes septem<marginalia>Sententia|aliorum.</marginalia>
Vnctiones, aut earum quamlibet, si seorsim ad-
hibeantur, gratiam sanctificantem conferri di-
cunt. Sic aliqui apud citatos, qui dum per quam-
libet Vnctionem effectum Sacramenti, & partia-
lem gratiam conferri asserunt, inter illas non di-
stinguunt, quorum & ratio id probat, quòd sci-
licet in qualibet Vnctione materia & forma con-
similis adhibeatur. Propter quam Sotus in 4.
dist. 23. quæst. 2. artic. vlt. censet omnes septem
vnctiones ad essentiam Sacramenti pertinere, &
per omnes pariter conferri gratiam, quando rei-
psa fiunt, & intentio Ministri est tali adæquatæ
actioni conformis. Licet sentiat gratiam tan-
tùm dari in vltima: pro quo etiam D. Thomas,
& Doctores alij citantur, & amplectitur P. Hen-
riquez suprà num. 3. Per singulas autem septem
dari tenet P. Bauny. Tomo 1. Tract. vlt. Quæst. 2.
& alij, vt dixi, de eisdem sine discrimine affir-
mantes. Pro quo & videtur esse Concilium Flo-
rentinum in Decreto §. Quintum Sacramentum,<marginalia>Ratio cur|omnes sep-|tem vn-|ctiones Sa-|cramenta-|les pariter|videantur.</marginalia>
vbi pro materiâ huius Sacramenti septem vnctio-
nes proponit cum correspondentibus formis:
ergo per omnes gratia Sacramenti confertur:
hac enim ratione materias & formas alias Sacra-
mentorum ibidem traditas, vt veras & proprias
recognoscimus: sin minùs, doctrina Concilij
tunc maximè necessaria pro vnione Eccle-
siæ, diminuta & incerta fuisset. Et quidem
cùm materia eadem sit, forma item illi propor-
tionata omnino similis, ritus collationis idem,
incredibile apparet adeò latam differentiam in-
tercedere, vt in quibusdam ratio Sacramenti sit,
& in aliis merus cæremonialis ritus inueniatur.
Cùm præsertim partes illæ, quas Concilium in-
ungendas determinat, non minùs quàm aliæ
possint esse instrumenta peccandi, & frequentis-
simè sint arma iniquitatis ad peccandum, vt Apo-<marginalia>Neque ob|stare ne-|cessarias|non esse.</marginalia>
stolus loquitur. Ex eo autem quòd necessa-
riæ tales vnctiones non sint, non sequitur suf-
ficientem materiam esse non posse: sicut pa-
nis fermentatus non est materia necessaria, &
tamen sufficiens est pro Sacramento Euchari-
stiæ: & peccata venialia, ac mortalia iam con-
fessa, pro Sacramento P&#x0153;nitentiæ, eo modo
quo peccata materia esse dicuntur. Pro quo et-
iam facit id, quod ait P. Henriquez suprà num. 2.
vnctionem in manibus minùs necessariam esse;
& tamen negabit nullus materiam esse sufficien-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0115.jpg/>
@@1@<SE115>104 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XII.
<duolan 2><-P>tem. Quòd autem si sufficiens materia essent,
non debuerint ab Ecclesia prohiberi, vel vt non
necessariæ proponi, ex quo arguunt aliqui, quia
non possunt rationabiliter fideles beneficio Sa-
cramentalis gratiæ priuari, quo à Christo libe-
raliter sunt donati: id certè nullatenus videtur
vrgere, quia stante ratione conuenientiæ, id non
videtur repugnare.</P>
<P>  <absatz-nummer>361</absatz-nummer> Et pro ampliori rei huius declaratione,<marginalia>Prohiberi|aliquas ab|Ecclesia|potuisse|exemplo|cōmunionis|sub vtra-|que specie.</marginalia>
id quod ab Ecclesia de Communione sub vna
specie statutum est, exactè suffragatur. Per v-
tramque enim speciem maiorem gratiam con-
ferri multi & graues Scriptores tenent, vt videri
potest apud P. Martinon, qui eorum agmen ad-
ducit Tomo 4. Disput. 34. num. 20. & nihilominus
ob conuenientiam in tali prohibitione repertam,
ob inconuenientiam vsus alterius, id sanctè &
prudenter potuit generali præcepto stabiliri. Vn-
de & Doctores qui affirmant sub vtraque specie
communicantibus non plus gratiæ tribui, nisi
maior dispositio accedat, fatentur prohibitionem
fore legitimam, etiamsi gratia maior conferre-
tur, vt videri potest apud P. Suarium Tomo 3. in
3. p. Disput. 71. Sect. 3. Dicto. 2. circa finem. P. Co-
ninckium Quæst. 80. num. 127. ad Secundum, &<marginalia>De eo non|extare in|Rituali|præceptum|videri qui-|busdam.|Ex eo tame&#x0303;|arguitur,|vt necessa-|riæ non|sint.</marginalia>
alios. Nihil ergo mirum, si circa Extremam Vn-
ctionem aliquid tale fuerit ab Ecclesia constitu-
tum. Quamuis de eo præceptum nō extare, ex eo
potest colligi, quòd si alicubi, maximè in Rituali
Pauli V. quod tamen non obligare sub præce-
pto ex eo aliqui colligunt, quòd in eo Pontifex
exhortando potiùs, quàm præcipiendo loqua-
tur. Nihilominus ex eo deduci efficacissimè po-
test vnctionem renum non esse de necessitate
Sacramenti: quia licet Pontifex tantùm hortan-
do procedat, cùm tamen doctrina illa generalis
pro Ecclesiâ sit, errare in illa Pontifex nequit, vt
non necessarium proponens id, quod reuerà ne-
cessarium est.</P>
<P>  <absatz-nummer>362</absatz-nummer> Quòd autem vnctio talis, sicut & ea,<marginalia>Vnde non|esse necessa-|rias deduci|potuerit.</marginalia>
quæ pro pedibus indicitur, cùm Sacramentalis
esse possit, & ita ex institutione Christi habea-
tur, nihilominùs necessaria iudicata ab Ecclesia
non sit, ex ipsius Sacramenti institutione haberi
potuit, quia in eo indecentia aliqua esse potest,
quam sicut indiscooperiendis renibus, ita & in
pedibus aliqui reperiunt: vnde propter eamdem
rationem aliquæ Ecclesiæ vtramque omitten-
dam censuerunt, vt obseruat P. Ægidius Disput.
19. num. 8. post P. Suarium suprà Disputat. 20.
Sect. 2. numer. 6. si autem obiiciat quis indecen-
tiam hanc Christo præuisam, & nihilominùs vn-
ctiones dictas pro materia statuisse, Occurri po-
test indecentiam in hoc non semper fuisse, & ita
primæuis illis Ecclesiæ sanctæ temporibus, sin-
ceritate ac puritate regnantibus, vsum talem de-<marginalia>Aliquādo|nullam in-|decentiam|in illis re-|pertam.</marginalia>
centem esse potuisse. Posteà tamen refrigescente
charitate, & abundante malitiâ, circa hoc cau-
tiù oportuit prouideri, sicut circa vsum Calicis
notant Scriptores citati: crescente enim fidelium
numero non potuit circa illum, ea, quâ par est,
reuerentia versari: quod tamen anteà experi-
mentis similibus non fuerat comprobatum. Ac-
cedit vnctionem renum multoties sine incom-
modo infirmi fieri non posse: neque credibile
esse Christum, qui Sacramentum hoc pro salute
etiam corporali prodesse voluit, cum illius detri-<-P>@@

<-P>mento ministrandum voluisse. Et quia circa pe-
des tale aliquid potest accidere, quòd scilicet dis-
cooperiri sine periculo aliquo nequeant, ideò de
illis similiter iudicatum; non ita de aliis, quæ in
propatulo sunt, caput scilicet, & manuum ali-
qua.</P>
<P>  <absatz-nummer>363</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo id in ordine ad praxim<marginalia>In Praxi|quid te-|nendum.</marginalia>
deducendum, pro quo, vt admonui. num. 359.
disquisitio ista processit in viris scilicet nullam es-
se vnctionem omittendam, quod Rituale Pauli
V. ita decernit, quando id commodè fieri po-
test. Quod intelligendum etiamsi Monachi sint:
non obstante eo, quod ex P. Henriquez num.
358. eiusdem verbis est positum. Cùm enim
valde probabile sit gratiam sanctificantem & Sa-
cramentalem etiam specialem qualibet vnctione
conferri, non debet infirmus in eo tantæ neces-
sitatis articulo huiusmodi subsidio fraudari. Vt
autem commodè ad receptionem possit aptari,
non est status periculi in talibus commotionibus
expectandus, sed opportunè occurrendum. Li-
cet autem aliqualis defatigatio infirmo sit ex mo-
tione futura, ad eam est suauiter excitandus ob
fructus magnitudinem: maiores enim à medicis
pati grauitates solent, nullo frequenter salutis
compendio: Vt valeant ergo animo quidquam tole-
rare negabunt?</P>
<Z><A+1>Specialis casus, & vtilis in eius
resolutione doctrina.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>364</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Via in Indiis accidit, licet non ad In-<marginalia>In vnctio-|ne 4. o-|missio locu-|tionis an|sit in caus-|sa iterandi|illam. Et|quæ osten-|dant non|esse.</marginalia>
dias tantùm spectet, & his fermè die-
bus, illius discussionem iuuat hoc loco, neque
inutilem, vt reor, attexere. Cùm moribundum
Religiosus Sacerdos inungeret, in quarta vnctio-
ne locutionem omisit, tantùm dicens, Quidquid per
gustum deliquisti. Et dubitatum quid fieri opor-
teret, nihil tamen factum, sed cæremonia illa sa-
cra more solito consummata. Et vt ita fieret, in
primis ratio esse potuit, quòd iuxta sententiam
grauium Scriptorum de qua n. 359. primâ vn-
ctione Sacramentum quoad omnia essentialia
perficitur. Item, quia secundùm aliam senten-
tiam, de qua num. 360. per quamlibet vnctio-
nem specialis gratia confertur, vnde vnâ earum
aliquâ deficiente, non ideò infirmus Sacramenti
defraudatur effectu. Quòd si dicatur defraudari
partiali illâ gratiâ respondente quartæ vnctioni,
id non debet esse caussa vt illa seorsim perficia-
tur, quia iam extra suum locum est, neque mo-
raliter continuatur cum aliis, & ita non videtur
conueniens vnctionis iteratio: gratiæ autem il-
lius defectus, cùm præter intentionem Ministri
fuerit, casui tribuendus est, & alia ratione sup-
plendus: si tamen ad supplementum vrgens o-
bligatio est, quod potest non sine fundamento
negari, quia iactura illa inculpabilis fuit, vel si
culpa aliqua interuenit, ea fuit profectò leuissi-
ma, ob inaduertentiam inquam, aut perturba-
tionem, quæ in rebus hisce non rarò solet admi-
sceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>365</absatz-nummer> Potest etiam pro eodem esse funda-<marginalia>Vnctionem|fuisse vali-|dum vnde|probari|queat.</marginalia>
mentum aliud, ex valore scilicet vnctionis præ-
dictæ, etiam locutionis non adhibitâ mentione.
Nam additio ad valorem non videtur necessaria:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0116.jpg/>
@@1@<SE116>De Priuilegiis circa Sacramentum Vnctionis. 105
<duolan 2><-P>iuxta probabilem enim multorum sententiam,
de qua numer. 359. Vnctiones tantùm quinque
necessariæ sunt, quatenus in organis quinque
sensuum fiunt, eò quòd inde omnium sit pec-
catorum origo, quia nihil in intellectu, quod
priùs non fuerit in sensu: atqui locutio non est
actus sensationis, vt constat: ergo licet in vnctio-
ne exprimi soleat, non erit substantialis defectus
expressionis. Tum etiam quia in vnctione mem-
bri non est necessarium exprimi omnes illius a-
ctus, sed præcipuum: quemadmodum etiamsi
exprimatur locutio, non est necessarium expri-
mi silentium, per quod multoties grauia peccata
committantur. Pro quo etiam facit illorum sen-<marginalia>Non esse|necessari&#x0169;|exprimi|sensum, in|quo fit vn-|ctio, sente&#x0303;|tia quo-|rumdam.</marginalia>
tentia, qui affirmant non esse necessarium expri-
mi sensum, in cuius organo fit vnctio: & ita di-
ctiones illæ Per visum. Per auditum &c. de sub-
stantia non esse; quia determinationem effectus
non est necessarium indicari: Deus enim non
dat veniam dimidiatam, ita vt in prima vnctione
remittantur peccata commissa per visum, & sic
de aliis: sed mortalia omnia simul remittuntur,
etiam illa, quæ per sensus commissa non sunt,
sed per actus merè internos. Immò nec determi-
natio partium necessaria videtur, aut quòd vn-<marginalia>Sicut nec|partem, in|quâ fit illa.</marginalia>
ctio in illis fiat: quandoquidem si quis careret
aliquibus earum, vt manu, vel pede, nequiret
alioqui validè istud suscipere Sacramentum. Et
etiamsi sit de Sacrame&#x0303;ti essentia vt vnctio in par-
tibus determinatis fiat; non tamen est earum ex-
pressio: quemadmodum licet vnctio in fronte
dicatur esse de essentiâ Confirmationis, id tamen
in illius forma non declaratur. Et ita tenet P. Re-
ginaldus Tomo 2 Lib. 28. Cap. 9. num. 56. Her-
mes Christianus, & Petrus à S. Ioseph, apud
Dianam Parte 9. Tract. 7. Resolut. 56. vbi cum P.
Præposito sententiam dictam non esse improba-
bilem affirmat. Quod & firmat Parte 10. Tract.
12. Resolut. 32.</P>
<P>  <absatz-nummer>366</absatz-nummer> Nihilominus vnctio videtur iteranda<marginalia>Iterandam|vnctionem|verosimi-|lius.</marginalia>
fuisse: quia defectus formę fuit in parte valde sub-
stantiali: à Concilio enim Florentino locutio
exprimenda decernitur verbis illis: In ore, propter
gustum, vel locutionem. Et quidem quod ad locu-
tionem attinet, videtur esse præcipuum: peccata
enim frequentiora & grauiora per locutionem,
quàm per gustum, committuntur, iuxta Diui Ia-
cobi doctrinam in sua Catholica Cap. 3. vbi in-
ter alia vers. 6. & 7. illud: & lingua ignis est, vni-<marginalia>Iacobi 3.|v. 6. & 7.</marginalia>
uersitas iniquitatis. Quæ maculat totum corpus, & in-
flammat rotam natiuitatis nostræ inflammata à gehen-
na. His ergo linguæ malis medicinam Sacramen-
ti oportuit specialiter adhiberi. Potuit autem de-
fectus ille suppleri sine aliquo incommodo abs-
que aliarum vnctionum repetitione, iuxta do-
ctrinam multorum, quos adducit & sequitur P.<marginalia>Si Sacerdos|non perfe-|cit vnctio-|nes, posse|alium. Et|vnam vn-|ctionem|aliam non|supponere.|Vnde ar-|guitur.</marginalia>
Martinon Disputat. 65. citata, num. 20. dicentes
quòd si Sacerdos ante perfectum Sacramentum
moriatur, aut non possit vlteriùs pergere, potest
Sacerdos alius sine noua inchoatione perficere:
ergo multò potiùs Sacerdos idem. Item, in casu
necessitatis posse plures Sacerdotes vngere, & vn-
ctionem vnam non supponere aliā, de quo idem
ibidem. Et P. Coninck Disputat. 19. numer. 10.
§. Antecedens. Quod intelligendum, etiamsi om-
nes necessariæ sint: à quacumque enim inchoe-
tur, validum est Sacramentum: vt ex P. Suario,<-P>@@

<-P>P. Sa, & Bonacina docet P. Palaus suprà Puncto 3.
in fine. Quòd autem discontinuatio aliqua non
obstet, ex prædictâ doctrinâ colligitur: nam si
deficiente vno Sacerdote, alius prosequi potest,
quod peculiare esse in hoc Sacramento aduertit
P. Henriquez Libr. 3. Cap. 12. num. 4. pro quo
& P. Palaus suprà numer. 8. & P. Bauny Tract.
vlt. citato Quæst. 2. §. Quintum: dum alius voca-
tur, qui ministerium impleat, discontinuatio est
necessariò futura. Quod ex doctrinâ aliâ deduci<marginalia>Sicut ex|doctrina|alia notā-|da, circa|discōtinua-|tionem.</marginalia>
etiam potest, juxta quam si infirmus ante quin-
tam vnctionem an sit mortuus dubitetur, ad il-
lam & alias procedendum: si autem mortuus
putabatur ob paroxismum, & posteà signa vitæ
ostendat, adijciendæ, quæ defuerant, vnctiones.
Sic P. Henriquez citato numer. 4. In quo euentu
discontinuatio est manifesta.</P>
<P>  <absatz-nummer>367</absatz-nummer> Neque obstat probabile esse id, quod<marginalia>Non obsta-|re proba-|bilitatem|sententiæ|appositæ,|pro qua|adducun-|tur.</marginalia>
pro contraria parte adduximus, pro qua etiam
militant ea, quæ Diana congerit Parte 8. Tract. 1.
Resolut. 21. ad fundandam sententiæ illius proba-
bilitatem, quæ contendit vnicâ vnctione hoc pos-
se perfici Sacramentum. Et Parte 10. Tract. 12.
Resolut. 31. vbi & cum P. Pellizario tenet non
repetendum Sacramentum, sed supplendam vn-
ctionem quæ defuit, si non multùm temporis
intercessit, casu necessitatis excepto. Et in ordi-
ne ad casum nostrum addo, etiamsi quinque, aut
plures necessariæ sint, in quarta sufficere expres-
sionem gustus ex variis Ritualibus ab eodem ad-
ductis, in quibus cùm gustûs mentio fiat, non ta-
men locutionis. Vnde & P. Martinon suprà n. 23.
censet quòd sine repetitione illarum vocum. Per
hanc sanctam vnctionem, constaret Sacramentum,
si quis vnctiones quinque sensuum celeriter per-
ficeret sub hac forma: Per istam Sanctam Vnctio-
nem, & suam piißimam misericordiam, dimittat tibi
Deus quidquid peccasti per visum, auditum, odoratum,
gustum, & tactum. Non inquam, obstat, quia pro-<marginalia>Quia con-|tra chari-|tatem de-|linquitur.</marginalia>
babilitate illâ non obstante, res dubia persistit, &
contra charitatem est sine vrgenti caussa dubium
reddere effectum Sacramenti; & sic recipientem
ingenti iacturæ bonorum spiritualium exponi.
Pro quo videnda quę adducit Diana Parte 8. Reso-
lutione illa 21. circa finem. Quod equidem in casu,
de quo loquimur, videtur specialiter vrgere, quia
recipiens in periculosissimo versatur articulo, &
subsidiis eget potentissimis, qualia Christus Sa-<marginalia>Obseruatio|ad praxim.</marginalia>
cramentorum institutione prouidit. Claudo, ad-
uertens in defectûs prædicti supplemento sic di-
cendum: Quidquid per locutionem deliquisti: de gu-
stu nihil addendo, quia pro eo sufficiens forma
præcessit. Licet enim vt vna tantùm proponatur
pro vtroque, virtute tamen est duplex, & re ipsa
diuisibilis. Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+2>CAPVT XIII.</A+2>
<A+1>De Priuilegiis Indorum circa Sacra-
mentum Ordinis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>368</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Vllum equidem pro illis extat, ne-<marginalia>Indis nul-|lum circa|Ordines|priuilegi&#x0169;.|& quare.</marginalia>
que necessarium fuit: quia cùm il-
lorum capacitas pro ministerio tā-
to hucusque sufficiens visa non fuerit, & ipsum
ministerium in Hispanorum oculis tali promo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0117.jpg/>
@@1@<SE117>106 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIII.
<duolan 2><-P>tione vilesceret, nullo opus priuilegio fuit, neque
vt credo, erit, si de maioribus loquamur Ordini-
bus: pro Minoribus autem faciliùs poterit indul-
geri: licèt in Concilium Limensi secundo Parte
2. Cap. 74. caueatur ne aliquis Ecclesiasticus Ordo
eisdem conferatur. Sed cùm communis Docto-<marginalia>Tonsuram|posse illis a-|liquando|conferri.</marginalia>
rum sententia sit Tonsuram non esse Ordinem,
existimare quispiam poterit non esse Canone
dicto comprehensam, & posse ijs conferri, qui
Ecclesiæ seruitio se dedicant, vt nouæ istæ Eccle-
siæ plantæ ab Ecclesiasticis gradibus non penitus
arceantur. Quod quidem Prælatorum est pru-
dentiæ relinquendum, qui circumstantijs inspe-
ctis poterunt quod sibi benè visum fuerit agere,
cùm nulla aliàs prohibitio extet, vt videri potest
apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 20.
num. 1. & seqq. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 20. de quo
& Lib. 2. pag. 242.</P>
<P>  <absatz-nummer>369</absatz-nummer> Prout verò Indi ad generalem conces-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Nicolai III.|ad consere&#x0303;-|dum Ton-|suram &|Minores|Ordines.</marginalia>
sionem spectant, iuxta quam nouiter conuersis
gratiis aliquibus frui licet, Regularibus attributis,
extat pro illis priuilegium Nicolai III. de quo
Emmanuel Rodericus in Bullario Bullâ 2. eius-
dem Patribus Dominicanis concessum vt no-
uiter conuersos possint Clericali charactere insi-
gnire, & ad Acolychatus Ordinem promouere.
Ex eo autem quòd gradus iste inter quatuor Mi-
nores supremus, concedatur, manifestum est tres
priores concedi, vt obseruat P. Pellizarius Tract.<marginalia>An sit per|Tridentin&#x0169;|reuocatum|circa quod|diuersæ sen-|tentiæ.</marginalia>
8. Cap. 2. numer. 180. Sed est circa hoc non leuis
dubitatio, an scilicet priuilegium hoc à Concilio
Tridentino fuerit reuocatum Seßione 23. Cap. 10.
de Reformat. Vbi priuilegia omnia reuocat ad
conferendum Tonsuram, & Minores Ordines
iis, qui Regulares subditi non sint, si intra fines
alicuius di&#x0153;cesis consistunt. Et reuocari gene-
raliter omnia, etiam in Iure contenta, affirmat P.
Suarez Tomo 4. de Religione, Tract. 8. Cap. 29. num.
19. qui pro eo Congregationis Cardinalium
Declarationem allegat. Alij autem etsi de priui-
legiis in Iure contentis aliter sentiant, & quando
illa ab aliquo sunt Generali Concilio concessa,
circa alia conueniunt: & ita tenet P. Thomas
Sancius Tomo 2. Consiliorum, Lib. 7. Cap. 1. Dub. 19.
num. 22. & P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 2. sin-
gulari 5. num. 6. & 7. cum aliis, qui de priuilegiis
Indorum loquitur, & celebre illud Adriani VI.<marginalia>Priuilegia|alia pro eo-|dem.</marginalia>
adducit, cuius & tenorem num. 1. proponit, quod
dicitur Omnimoda: licèt enim in illo Ordinum
mentio non extet, in generali illa & omnimoda
facultate contentum arbitratur: & ex eo quòd
ibidem sic dicatur: & quòd præfata auctoritas ex-
tendatur etiam quoad omnes actus Episcopales exercen-
dos, qui non requirunt Ordinem Episcopalem. Inniti-
tur prætereà priuilegio Leonis X. in Bullâ, quæ
incipit. Aliàs felicis, die 25. Aprilis, Anni 1521. in
quâ sic habetur: Nec non aggregatos eosdem, vbi
Episcopi non habentur, Clericali insignire charactere, &
ipsos ad Minores Ordines promouere licere. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>370</absatz-nummer> Verùm quod ad Omnimodam attinet,<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Adriani|VI. parum|trodesse.</marginalia>
licèt videatur probabile, incertum tamen, quia
tantùm conceditur illa quatenus necessaria est
pro Indorum conuersione vel opportuna aut
expediens ad promouendam fidem: ad quem
effectum minimè necessaria est facultas conferen-
di Ordines sic conuersis, ac aliis in eo opere la-
borantibus. Quòd secus accidit in facultate ad<-P>@@

<-P>ornamentorum benedictionem, & aliorum pro
vsu Altaris seruientium, & etiam, vt hoc etiam<marginalia>Et minùs|Leonis X.</marginalia>
demus, ad Confirmationis Sacramentum. Priui-
legium autem Leonis X. temporale & valde li-
mitatum fuit, vt non semel admonui. Vide tamen
num. 385. Priuilegij autem Nicolai III. nullus
ex citatis meminit, cùm tamen amplius & ex-
pressius sit: sicut neque priuilegij Innocentij<marginalia>Aliud In-|nocent. IV.</marginalia>
IV. pro eodem concessi Patribus etiam Prædica-
toribus, de quo & nos suprà, & habetur apud
Emmanuelem Rodericum in Bullario, Bulla 19.
citati Pontificis, vbi & de Indis mentio fit, sicut
& in aliâ citatâ, licèt Indiæ tunc temporis non
essent detectæ, quia de antiquiore India erat ser-
mo, cuius frequens apud Auctores mentio, sicut
& Indi fluminis, à quo sic dicitur compellata. Et<marginalia>Post Conci-|lium vim|habere, nec|reuocatione&#x0303;|Greg. XIII.|obstare pro|Indijs.</marginalia>
ex doctrinâ Auctoris eiusdem colligi potest pri-
uilegia dicta non fuisse per Concilium reuocata
iuxta ea, quæ habet Tomo 1. qq. regul. q. 35. art. 1.
eò quòd Pius V. concesserit Mendicantibus vsum
priuilegiorum, etiam eorum, quibus per Concilij
reuocationem vti non licebat. Licèt autem Gre-
gorius XIII. concessionem istam reuocauerit,
non videtur de iis locutus priuilegiis, quibus In-
dici Ministri fruebantur. Cùm enim de infide-
lium conuersione, & conuersorum manutentio-
ne tractetur, pro quo quotidiè varia priuilegia
contra Tridentini Decreta conceduntur, non est
credibile Gregorium zelo propagandæ fidei præ-
stantissimum, adimere voluisse illa, quæ pro effe-
ctu dicto fuerant à diuersis Pontificibus attribu-
ta. Circa quod & nos suprà philosophati sumus
num. 344. & hinc est P. Pellizarium suprà de pri-
uilegio isto vti de valido loqui, & minimè reuo-
cato: vnde negari nequit quin sit probabile
talem esse in Prælatis Regularibus potestatem:
vbi scilicet Episcopi non sunt, neque citò spe-
rantur adfuturi. Quamquàm in illius vsu nescio<marginalia>Quid circa|vsum.</marginalia>
an sit conuenientia alicuius momenti futura, cùm
tamen rebus vt nunc stantibus, inconuenientia
potiùs non leuia possint pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>371</absatz-nummer> An verò stante prædictâ facultate con-<marginalia>Recenter|conuersis|conferre,|an possint|& Regula-|ribus sibi|subiectis.|Circa quod|sententia|negans.</marginalia>
ferendi Minores Ordines conuersis, ea possit ad
subditos Regulares extendi, inquirit P. Pelliza-
rius, & respondet num. 181. videri non posse, nisi
fortè & ipsi ex conuersis essent; quia priuile-
gia non debent extendi vltra intentionem conce-
dentis sufficientibus verbis expressam; quod in
præsenti accidit; immò oppositum videtur dedu-
ci ex fine concessionis, videlicet ob promouen-
dam conuersionem. Sed contrarium satis vero-
simile apparet, quia cùm sic conuersi, si in Re-<marginalia>Affirma-|tiua præser-|tur, & pro-|batur.</marginalia>
ligionem admittantur, eo frui beneficio possint:
maxima esset dissonantia in eo quòd alij, in qui-
bus maior est sufficientia, illo gaudere non pos-
sent. Sunt quidem priuilegia aliqua nouiter con-
uersis concessa, quibus frui antiqui Christiani
nequeunt: illa tamen differentia ex eo accidit
quòd antiqui Christiani robustiores sunt ad one-
ra Ecclesiastica præceptorum portanda, ad quæ
nouiores esse imbecilles solent, vt in ieiunijs, ob-
seruatione festorum, matrimonijs, & alijs est vi-
dere. Priuilegium autem, de quo agimus, alte-
rius generis est, in quo præcipuè dignitas perso-
næ spectatur, quæ pro ordinatione à sacris est
Canonibus constituta. Cùm ergo Religiosi ex
antiquâ Christianorum progeniè digniores sint<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0118.jpg/>
@@1@<SE118>De Priuilegiis circa Sacramentum Ordinis. 107
<duolan 2><-P>nouiter conuersis; dissonantia magna esset, vt
dixi, si his beneficio dicto gaudentibus, illo in
Ordine ad ipsum repulsum paterentur. Præter-
quàm quòd Religiosi tales in partibus illis, vbi
de conuersione agitur, consistentes, ad eam coo-
peraturi censentur, & ita conuersis beneficium ex
ordinatione, quatenus ad illud disponunt, sunt
aliquo modo collaturi. Et indignum videtur, vt
Minister Euangelicus eo priuetur Apostolicæ
Sedis beneficio, cuius est in aliis instrumentum:
cùm aliàs sic Ordinatus possit meliùs & digniùs
Euangelicæ prædicationis munus exercere. Hoc
ergo non videtur improbandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>372</absatz-nummer> Quia etiam Vrbanus VIII. Euangelicis<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Vrbani 8.|pro Iaponiâ|quomodo|suffrage-|tur.</marginalia>
ministris in Iaponiâ durante præsenti persecutio-
nis statu concessit Sacramenta (Ordinem tamen
Episcopalem non requirentia) etiam Parochia-
lia ministrare, vt vidimus suprà. Dubitari item po-
test an sub concessione huiusmodi Tonsura, &
Ordines minores veniant. Circa quod ita scribit
P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 4. num.<marginalia>P. Quinta-|nad.</marginalia>
8. Ordinum minorum collationem, cùm adeò necessa-
rij non sint ad hunc finem, & pro persecutionis tempore,
nec (iuxta veriorem sententiam) Sacramenta hîc non
committi probabilius existimo. Sic ille, probabi-
le quidem contrarium censens, dum suum placi-
tum probabilius reputat. Fundamentum autem
quatenus ex eo desumitur, quòd Ordines dicti
Sacramenta non sint, minùs est firmum: Sacra-
menta enim esse probabilissimum est, vt ostendi
Tomo 2. Theologicorum Problematum, circa Sacra-
mentum Ordinis. Quod autem de non necessa-
riâ ad effectum, pro quo est facta concessio, hu-
iusmodi facultate asserit, ijs est conforme, quæ à
nobis dicta sunt num. 370. circa Adriani conces-
sionem. Sed certè sicut de præsenti priuilegio
dictus Pater censet, de Adriani, in quo concessio
& exceptio similis, censere pariter debuisset.
Vtrumque ergo æquè videtur esse probabile, at-
tentâ tantùm concessione Adriani. Cùm autem
illa, & aliæ, quas adduximus, sustineri adeò vero-
similiter queant, pro Iaponiensibus Missionibus
maximè suffragantur: vnde quod minoris pro-
babilitatis ex concessione Vrbani videtur habere,
ex alijs potest abundè suppleri, si attento rerum
statu vsus expediens videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>373</absatz-nummer> Est insuper priuilegium aliud pro Indijs<marginalia>Aliud In-|nocentij X.|pro Ordine|ante cortā|ætatem,|concessum|Societati.</marginalia>
circa Ordinem concessum, de quo num. 152. &
licèt Indorum directè non sit, de illo hic aliquid
adnotandum. Concesserunt illud Pontifices ali-
qui, sed temporale, sicut & temporale est, quo
fruimur modò, & in Bullâ extat Innocentij X.
his verbis: Ac cum suis Regularibus (Societatis sci-
licet) vt ad sacros etiam Presbyteratus Ordines per an-
num ante legitimam ætatem promoueri poßint, dispen-
sare valeant, similiter concedimus. Sic Pontifex. Cu-
ius concessionis planus videtur esse sensus, vt<marginalia>Ad omnes|sacros Or-|dines ex-|tendi.</marginalia>
scilicet quilibet Ordo sacer ex dispensatione Su-
periorum per annum ante legitimam ætatem su-
scipi possit. Particula enim Etiam in concessione
appositâ, casum magis dubitabilem exprimit, vt
per varios Textus & Doctores ostendit P. Quin-
tanad. Tomo 1. Tractat. 3. singulari 25. numer. 4. &
vt deesset illa, tenor ipse concessionis idem osten-
dit: cùm enim Pontifex de omnibus sacris lo-
quatur Ordinibus, ad omnes est extendenda con-
cessio, in quibus eadem ratio est; immò & in<-P>@@

<-P>prioribus maior, quàm in Presbyteratu, qui,
vt nomen ipsum indicat, ætatem exigit matu-
riorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>374</absatz-nummer> Propter quam rationem Religiosi ali-<marginalia>Religiosis|alijs vt frus$unclear|eo liceat.</marginalia>
qui priuilegio isto frui tentarunt, communica-
tionem generalem allegantes, quod tamen à
Prælatis obtinere minimè valuerunt. Volebant
illi expleto anno vigesimo, & vigesimo-primo
inchoato, Subdiaconatum recipere, & vno plus
anno Diaconatum. Sed Episcopi communica-
tioni huiusmodi nihil deferentes, quod in Bullâ
non videbant expressum, neque concessum
agnoscebant. Præterquàm quòd modus ille an-
ticipationis in omnibus sacris Ordinibus dissonus
videbatur, & extra receptum stylum. Quæ qui-
dem absolutè loquendo tolerabilia non sunt; sic
enim Summi Pontificis priuilegia concedentis
non parùm videtur auctoritati derogari. In casus
tamen contingentia occurrere rationes potue-
runt, ad similem negationem: præsertim quia
videri eis potuit in Societate specialem aliquam
rationem extare, ob quam priuilegium dictum
fuerit ipsi concessum; quâ non extante in alijs,
non debet communicatio eiusdem admitti. Pro<marginalia>Non extare|eamde&#x0303; ra-|tionem in|illis, quæ in|Societate,|vnde vide-|tur com-|municatio|locum non|habere.</marginalia>
quo & Ioannes de la Cruz in Epitome status
Religiosi in Indice verb. Priuilegium, vbi ait
quòd gratiæ Monasterio concessæ vnius Ordinis
extenduntur ad alia eiusdem Ordinis, & sic
ad omnes Ordines. Sed intelligitur existente
eadem caussâ: nam priuilegia concessa Religio-
sis Indiarum non extenduntur ad Religiosos
totius Ordinis, quia specialem attendunt ratio-
nem in illis partibus. Ita Clemens VII. in Com-
pendio Minorum Conceßione 19. Quæ est etiam
aliorum doctrina, vt superiùs vidimus. His acce-
dit priuilegium dictum à Societate impetratum vt
ipsi iuxta propriam agendi rationem deseruiret.
In illâ autem numquam accidit vt quispiam anti-
cipatione illâ annorum pro omnibus Ordinibus,
initietur, sed finitis studijs, vnde & pro non ser-
uandis interstitiis priuilegia etiam specialia sunt
eidem impartita. Cùm ergo communicatio non
plus conferat quàm priuilegiario directo conue-
niat, quia est adinstar, vt aliàs dictum; non debet
esse mirum si Prælati hoc modo concessionem
dictam intellexerint, & ita iuxta Religiosorum
operati non fuerint voluntatem. Iam ad alia.</P>
<Z><A+2>CAPVT XIV.</A+2>
<A+1>De Priuilegijs Indorum circa Sacra-
mentum Matrimonij.</A+1></Z>
<P><INI3>S</INI3>Vnt illa nec pauca, nec leuia, vt ex
Compendio, & Bullis constat, & ita
pro illis</P>
<P>  <absatz-nummer>375</absatz-nummer> Dico primò. Indi vt matrimonium<marginalia>Assertio 1.|Indos non|egere di-|spensatione|vltra sec&#x0169;-|dum gra-|dum.</marginalia>
contrahant, non obstante cognatione vltra se-
cundum gradum transuersalem, aut affinitate,
nullâ indigent dispensatione, iam enim illâ gene-
raliter potiuntur. Sic Mag. Alfonsus à Vera-
cruce, quem adducit Fr. Ioannes Baptista in A-
nimaduersionibus pro Confessarijs Indorum Par-
te 1. Fol. 88. Pag. 1. in hunc modum loquentem:
A la primera duda digo, que sin tomar la Bulla los Indios
se pueden casar en el tercero y quarto grado, como antes.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0119.jpg/>
@@1@<SE119>108 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIV.
<duolan 2><-P>La razon de esto es porque esto ya entre los Indios es co-<marginalia>Mag. à|Veracruce.</marginalia>
mun derecho, y la tal Bulla, que dispensa en el contraer
matrimonio en tercero y quarto grado, no es priuilegio,
si no Extrauagante, y de derecho. Y asi como lo fue
quando estaban los grados del matrimonio estendidos à
siete grados, los quales se reduxeron à quatro por Inno-
cencio Tercero; lo mismo hizo Paulo Tercero en estos
Indios, que los reduxo al primero y segundo. Y esto que
aqui digo no es solo opinion mia, sino tambiem aueri-
guada con otros muy doctos aqui, y en España, y con-
sultada, y admitida por el Señor Arzobispo Don Pedro
Moya de Contreras. Sic ille. Circa quod aliqui ob
concessionis ignorationem Indos solent ad one-
rosas diligentias compellere, quod & in Parochis
ac Prælatis ipsis non semel deprehensum. Pro
concessione alia Gregor. XIV. vide Cardinal.
Lugo in Responfis Moral. Lib. 6. Dub. 5. qui alios
adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>376</absatz-nummer> Dico secundò. In gradibus lineæ directæ<marginalia>Assertio 2.|intelligi tā-|tùm in li-|neâ trans-|uersali.</marginalia>
ascende&#x0303;tium scilicet, & descendenti&#x0169;, non videtur
admittend&#x0169;, quod præcedenti est Assertione pro-
bat&#x0169;. Id probo; quia licet Pontifex circa hoc, discri-
men non videatur statuere, ita tamen est recepta
concessio, neq; oppositum vnquam practicatum;
immo neque de praxi aliquando cogitatum. Et
quidem vix ratio occurrere potest, quæ conue-
nientiam aliquam in huiusmodi matrimoniis o-
stendat, vt facultas generaliter debeat censeri con-
cessa, vbi plurimi Doctores sunt affirmantes talia
matrimonia esse iure naturę illicita & inualida, vt
videri potest apud P. Thom. Sancium, qui eorum
agmen valde numerosum congerit Lib. 7. de Ma-
trim. Disp. 51. n. 12. Sed de eo statim Assert. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>377</absatz-nummer> Dico tertiò. Resolutio Assertionis pri-<marginalia>Assertio 3.|extendunt|ad dire-|ctos in af-|finitate.</marginalia>
mæ ad gradus affinitatis in lineâ rectâ extendi po-
test. Itaq&#x0301;ue Indus coniungi potest nepotis vxo-
ri eo mortuo, & Inda neptis suæ marito, aut è
contrà; si aliunde impedimentum non sit, &
ita in similibus. Ratio est; quia concessio gene-
raliter procedit & in hoc ea non apparet inde-
centia, quæ in consanguineis lineæ rectæ ob san-
guinis eiusdem participationem. Itaque si Indi,
& alij simili prærogatiuâ gaudentes, eâ vti velint,
prohibendi non sunt, nisi ratio aliqua specialis
occurrat, de quâ iuxta casus contingentiam iu-
dicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>378</absatz-nummer> Dico quartò. Si Indi ante Baptismum,<marginalia>Assertio 4.|non separā-|dos conuer-|sos in gra-|dibus iure|naturæ nō|prohibitis|coniugatos.</marginalia>
coniugium inierint in gradibus iure naturæ non
prohibitis, neque per eorum leges, ita vt apud
eosdem, licèt illicita, non tamen inualida censean-
tur, non debent post Baptismum separari. Sic
communiter Doctores, & ratio est clara; quia
coniugium tale validum fuit iure naturæ & ciuili
apud Gentes illas: coniugium autem legitimum
indissolubile est, & ita Ecclesia nequit illud,
stante voluntate coniugum permanendi in illo,
vllatenus irritare. Leges enim illius non ligant
ipsos, quia extra eamdem sunt, neque intra eam-
dem iam per Baptismum receptis, retrotrahi ad
tempus inhabile possunt.</P>
<P>  Quia verò circa gradus iure naturæ prohibitos<marginalia>Iuxta pro-|babiles opi-|niones in eo|fauorabili-|ter proce-|dendum.</marginalia>
valde diuersæ Doctorum sententiæ sunt iuxta
earum probabilitatem, ita est in hac caussâ proce-
dendum, vt voluntati Neophytorum quantùm
potuerit deferatur. Hoc enim vnum fidei impe-
dimentum maximum esse solet, quod ex mono-
gamiâ oritur, vnde vt illa statui suauiter possit,<-P>@@

<-P>conniuendum est paruulorum istorum desiderio,
quatenus illud per probabiles potuerit sententias
regulari. Est ergo satis probabilis illa, immò<marginalia>Inter solos|parentes &|filios esse ir-|ritum ma-|trimonium|iure natu-|ræ.</marginalia>
& probabilior, vt existimat P. Thomas Sancius
suprà, numer. 19. quæ asserit in solo primo gradu
ascendenrium & descendentium esse ita interdi-
ctum coniugium iure naturæ, vt irritum sit eo
attento inter solos parentes & filios. Quod qui-
dem magnum habet fundamentum in D. Thomæ
doctrinâ 2. 2. q. 159. art. 9. ad 3. vbi quidquid in-
decentiæ circa hoc haberi potest, ad consuetudi-
nem, & legem humanam reducit, & tenent multi
& grauissimi Doctores apud P. Sancium citatum:
quibus addendi Bonacina Tomo 1. Quæst. 3. de
Matrimonio, Puncto 5. §. 1. num. 8. Diana Parte 8.
Tractat. 1. Resolut. 69. Caramuel in Theologiâ mora-
li, num. 543. Basilius Legionensis Lib. 7. de impe-
dimentis Matrimonij, Cap. 81. num. 6. Bassæus verb.
Matrimonium 7. numer. 23. P. Filliucius Tomo 1.
Tractat. 10. Parte 2. Cap. 1. numer. 180. P. Palaus
Tomo 5. Disputat. 4. Puncto 7. num. 7. licèt non pe-
nitus secundum excludat. P. Bauny Tomo 1. Tra-
ctat. 12. Quæst. 1. de impedimento cognationis. P. Re-
ginaldum negantem illicitum esse adducit Bona-
cina suprà, ex Lib. 31. num. 140. §. Aduerte tertiò.
Sed circa secundum gradum aliter videtur sentire
num. 119. vt omittam alios, quos citati adducunt;
addentes infideles sic coniunctos, cùm ad fidem
veniunt, non esse separandos; si id ægrè ferant,
& futurum sit illud recipiendæ fidei obstaculum,
aut minùs in eâ proficiendi. Ad hoc ergo non ha-
bent illi opus priuilegio.</P>
<P>  <absatz-nummer>379</absatz-nummer> Prætereà, valde probabilis sententia est<marginalia>In lineâ|transuersa-|li nullum|tale impe-|diment&#x0169;.</marginalia>
in lineâ transuersali nullum esse impedimen-
tum iure naturæ aut diuino, quod diuersum esse
à jure naturæ nequit; quia quod in lege veteri,
iam cessauit; in noua autem aliud non est, nisi
quod pro Baptizatis Ecclesiâ statuit, & infideles
non tangit, vt benè obseruat cum alijs P. Thomas
Sancius suprà, Disput. 52. num. 2. Itaque coniugia
fratrum cum sororibus iure naturæ licent, &
apud Peruuianos in vsu fuerant, præsertim apud
Reges, vt Regium genus hoc pacto illustrius ha-
beretur, sicut & apud Reges Mexicanos, & in-
colas prouinciæ de Vera-pace: pro quo videri
potest Fr. Ioannes de Torquemada Parte 2. Mo-
narchiæ Indicæ, Lib. 13. Cap. 11. vbi de Peruuianis
negat; sed apud Reges in more fuisse certis fun-
damentis compertum habetur: immò & apud
alios, vt ex Concilio Limensi colligitur, de quo
statim. Sententiam dictam tenent plures, quos
adducunt & sequuntur Basilius Legionensis su-
prà, Cap. 32. num. 3. & seqq. Diana Parte 4. Tract.
4. Resolut. 93. & suprà, Resolut. 70. Quidquid ha-
beat Parte 11. Tractatu 8. Resol. 63. ex Cardinali
Lugo Disput. 16. de P&#x0153;nitentiâ, num. 145. Fran-
ciscus Ramus in Allegatione speciali de hac quæstione.
Caramuel suprà, numer. 544. P. Bauny Quæst. 2.
P. Gaspar Hurtadus Disput. 17. de Matrimonio, Dif-
ficult. 5. P. Ægidius Disput. 32. num. 19. P. Tan-
nerus Tomo 4. Disputat. 8. de Matrimonio, Quæst. 4.
Dub. 4. num. 59. & 60. Adducit etiam complures
P. Thomas Sancius Disputat. 52. citatâ, num. 10.
Quidquid dixerit Sotus, cuius assertio non vide-
tur P. Amico displicere Tomo 9. Disput. 16. n. 33.
Vbi ait hanc sententiam esse valde probabilem,
sicut & P. Fragosus Tomo 3. Lib. 10. Disput. 22. §. 3.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0120.jpg/>
@@1@<SE120>De Priuilegiis circa Matrimonium. 109
<duolan 2><-P>num. 36. addens cum eodem sic conuersos non
esse separandos, si id ægrè ferant, quod & Ve-
racruz & Vega apud eumdem affirmant. Te-
nent etiam P. Palaus suprà num. 11. P. Martinus
Perez Disput. 28. de Matrimonio Sect. 5. & debe-
rent certè tenere quotquot de secundo consan-<marginalia>In conse-|quentia|affirman-|tium in|secundo|gradu as-|cendenti&#x0169;.</marginalia>
guinitatis gradu dudum in ascendentibus vidi-
mus tenuisse. Maior enim reuerentia auis debe-
tur quàm fratribus, & ita videmus fratrum con-
uictum esse familiarissimum, vt minùs videatur
dedecere sororem supra corpus fratris potesta-
tem habere, quàm neptem supra corpus aui. Quæ
enim neptis ab auo non verecundetur petere de-
bitum; quod tamen in sorore non ita accideret,
consuetâ fratrem familiùs contrectare? Si ergo,
non obstante reuerentiâ illâ, validum est coniu-
gium, multò id videtur certius in coniugio trans-
uersaliter coniunctorum, quicumque illi fuerint.
Quod ergo in Concilio Limensi Tertio dicitur,
vt coniugia inter fratres, cùm ad Baptismi gratiam
peruenerint, rata non habeantur, sed quicumque ita
coniuncti fuerint, reperti separentur. De quo &
Concilium secundum Cap. 38. iuxta probabilem
sententiam procedit, & ita non videtur genera-
liter, neque pro foro conscientiæ, obligare.</P>
<P>  <absatz-nummer>380</absatz-nummer> Est insuper satis communis, & valde<marginalia>Nullum|affinitatis|gradum|esse iure|naturæ|prohibit&#x0169;,|vt irritans|matrimo-|nium pro-|babilis|sententia|multorum.</marginalia>
probabilis sententia, quæ affirmat ex affinitate in
quocumque gradu siue transuersæ lineæ sit, siue
etiam rectæ, non oriri impedimentum, ex quo
irritum matrimonium naturæ iure reddatur, quid-
quid de indecentia aliquali sit. Sic tenent quam-
plures, quos adducit P. Thomas Sancius suprà
Disputat. 66. numer. 7. Bonacina Quæst. 3. citata
Puncto 12. n. 7. & seqq. Bassæus verb. Matrimo-
nium 7. numer. 72. Caramuel num. 591. Basilius
Legionensis Libr. 7. Cap. 34. P. Gaspar Hurta-
dus Disput. 20. Difficult. 3. & 4. P. Bauny. §. de
impedimento affinitatis. vers. Opposita tamen.
Cardin. Lugo in Responsis moral. Libr. 1. Dub. 4.
numer. 1. P. Amicus suprà Sect. 2. P. Mæratius
Tractatu de Matrimonio Disput. 9. Sect. 13. P. Esco-
bar de Mendoza in Theologia morali. Tract. 7. n. 94.
vbi tantùm ait esse probabile dirimere matrimo-
nium iure naturæ in primo gradu, quasi de pro-
babilitate alterius nequeat dubitari. P. Martinus
Perez Disput. 31. Sect. 3. num. 6. Diana Parte 4.
Resolut. 93. citata & Parte 8. Tract. 1. Resolut. 67.
& 68. & alij. Sic ergo coniuncti, cùm conuer-
tuntur, in suo sunt relinquendi coniugio, si ne-
queunt ad separationem in primo gradu rectæ
lineæ conuenienter induci. Circa quos qui-
dem casus admonet Pater Laymam Libr. 5.
Tract. 10. Cap. 5. numer. 3. consultiùs esse adire
Pontificem: vbi quidem specialiter loquitur de
coniugio inter fratres & sorores. Vbi cùm con-
sultius dicat, conuenientiam talis aditionis osten-
dit, sed non obligationem. Et quidem admoni-
tio talis pro Indiis videtur inutilis, in quarum re-
motissimis regionibus qui conuertuntur, ne-
queunt responsum per tot temporum spatia ven-
turum expectare. Pro re ergo nata iuxta proba-
biles sententias agendum: licet de conuenientia
consultationis dictæ pro casibus eius generis,
quatenus occurrere possunt, inposterùm, ne-
queat dubitari, & ad hoc, vt dixi, non est opus
priuilegio. Potest quidem inter fideles matrimo-
nium fratris & sororis tolerari, qui ignorent se<-P>@@

<-P>esse tales, eo quòd nequeat eius dissolutio sine
graui inconuenienti tentari: pro quo singularem
casum adducit P. Comitolus Lib. 1. Responsorum
moralium. Quæst. 112. Ex quo fit inter infideles,
vbi pro eius valore, & rationum pondus & scrip-
torum militat auctoritas, magis esse tolerabile,
vt cùm ad fidem veniunt, non debeat illud peni-
tus improbari. Neque vrgent, quæ Cardin. Lu-
go adducit suprà num. 4. & seqq. quia hic de dis-
pensatione non agimus, sed de tolerandis con-
iugiis contractis ab infidelibus. Concilium autem
Limense, ex quo ille arguit, probabilitatem sen-
tentiæ non tollit, sicut neque declaratio Pauli
Quarti, quorum decisio generalis est & non tol-
lit quin in casu particulari id possit fieri, quod est
à nobis comprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>381</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo priuilegium Pauli Ter-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Pauli III.|non esse|absolutè|necessari&#x0169;.</marginalia>
tij, quod habetur in Compendio Indico verb. Di-
spensatio §. 5. absolutè necessarium non est, sed
ad tollendam dubitationem omnem impetra-
tum. Habetur in Bulla eiusdem, quæ incipit. Li-
cet debitum, cuius verba sunt: & cum iis, qui ab in-
fidelitate conuertuntur, & in locis remotißimis, in gra-
dibus non licitis, tamen lege diuina non prohibitis, ma-<marginalia>Illius tenor.</marginalia>
trimonia contraxerunt, vt in eisdem manere poßint
dispensare. Sic Pontifex. Cùm enim matrimonia
dicta non sint contracta in gradibus diuinâ lege
prohibitis, iuxta probabiles valde sententias, non
videtur esse opus dispensatione, quia in illis ni-
hil contrarium est dogmatibus Catholicis. Nisi<marginalia>Quomodo|habere ra-|tionem|dispensa-|tionis vi-|detur: vbi|ex polyga-|mia argui-|tur iure|naturæ|non per-|missa, &|tamen non|tolerata ab|Ecclesia.</marginalia>
dicamus Ecclesiam posse sic coniugatos ad Bap-
tismum non admittere, nisi se illius legibus hac
in parte velint conformare: quod dum non facit,
sed benignè suscipit, videri dispensare. Sicut e-
nim illi probabiliter in coniugio permanere pos-
sunt, ita & Ecclesia probabiliter de inualiditate
eorum iudicare, & sic separationem renuentibus
ingressum prohibere. Sicut prohibet polygamis
in polygamia perseuerare volentibus; cùm ta-
men polygamiam non esse contra legem natura-
lem, graues scriptores teneant, vt videri potest
apud P. Thomam Sancium Lib. 7. Disputat. 80.
num. 5. & licet ad hoc vt Ecclesia polygamiam
non admittat in iis, qui conuertuntur, afferri pro
ratione adæquatâ possit præceptum positiuum
Christi, qui Matthæi 19. matrimonium ad pri-
mæuum statum reduxit, in quo vnica tantùm li-
cebat vxor, id quidem non est certum ad infide-
les extendi: & ita apud illos polygamiam esse li-
citam tenent Abulensis in citatum Caput Matthæi.<marginalia>Lex mo-|nogamiæ|infideles|non obli-|gare qui|censeant,|& de pro-|babilitate|sententiæ.</marginalia>
Quæst. 35. paulò post principium, Veracruz Se-
cunda Parte speciali Artic. 17. Conclus. 5. tamquàm
valde probabile. Et quamuis P. Sancius suprà
numer. 14. sententiam dictam tolerabilem, non
esse affirmet, alij tantùm dicunt oppositam esse
communem, vt videri potest apud Bonacinam
Quæst. 3. Puncto 10. P. Palaum Disput. 3. Puncto 1.
P. Martinon Disput. 72. numer. 27. & alios. Et
Victorellus in Additionibus ad Cardinalem To-
letum Lib. 7. Cap. 7. sic ait: Problema est an infi-
deles nunc plures vxores habentes peccent. Qui di-
cendi modus licet sustineri aliquo modo possit,
contrarium tamen magis est Ecclesiæ menti con-
forme in Cap. Gaudemus, de diuortiis, vbi permit-<marginalia>Cap. Gau-|demus.</marginalia>
titur fideli cōuerso habitare cum infideli, sic red-
dita ratione: Cùm per Sacramentum Baptismi non
soluantur matrimonia, sed crimina dimittantur. Cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0121.jpg/>
@@1@<SE121>110 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIV.
<duolan 2><-P>ergo matrimonia non soluuntur per Baptismum;
ea quæ probabiliter talia sunt, ab Ecclesia debent
probabiliter sustineri: & ita pro illo dispensatio
necessaria non est, quæ propriè talis sit; vnde si
detur, ad maiorem debet securitatem aduocari.</P>
<Z><A+1>Assertiones aliæ pro eodem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>382</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico quintò. Religiosi Societatis pos-<marginalia>Assertio 5.|Religiosos|Societatis|posse in om|nibus gra-|dibus iure|diuino non|prohibitis|dispensare.</marginalia>
sunt cum Neophytis dispensare in
quibuscumque gradibus consanguinitatis & affi-
nitatis iure diuino non prohibitis, iuxta formam
concessionis, quæ habetur in Compendio Indi-
co per Gregorium XIII. Pium IV. & Pium V.
& sic habet: Possunt Presbyteri Societatis à Præposito
Generali per se vel alios ad id electi Auctoritate Apo-
stolica (gratis tamen, dispensare cum Neophytis in qui-
busuis Orientis, Brafiliæ, Peru, Nouæ-Hispaniæ, & aliis
vltramarinis regionibus, insulisque Oceani maris, ac<marginalia>Priuilegij|tenor.</marginalia>
Occidentalibus partibus degentibus, in quibuscumque
iure diuino non prohibitis consanguinitatis vel affinita-
tis gradibus, vel aliàs coniunctis, aut se attinentibus,
vt impedimentis huiusmodi non obstantibus, matrimo-
nium inter se contrahere, & solemnizare, seu, si iam
scienter contraxerint, denuò contrahere valeant. In
partibus quidem vbi locorum Ordinarij de facili adiri
possunt, in foro conscientiæ tantùm, sed perpetuo. Sic
ibi. Pro quo & adduci potuit concessio Pauli V.
in BulIa, quæ incipit: Cùm sicut accepimus Ann.
1614. Vbi quidem aliqua continentur satis exi-
mia. Primum, nullum gradum excipi, nisi qui<marginalia>Eximia|illius con-|cessio.</marginalia>
jure diuino sunt prohibiti, de quibus iam dictum.
Secundum, non solos gradus consanguinitatis &
affinitatis, sed quamcumque aliam conjunctio-
nem dispensationi non obstare, quæ quidem non
alia esse videtur, nisi cognationis spiritualis, lega-
lis, & publicæ honestatis. Tertium, ad Ordinarios
necessarium non esse recursum, vbi de facili adiri
nequeunt. Quartum, concessionem in foro con-
scientiæ esse perpetuam. Circa quæ aliquid adii-
ciendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>383</absatz-nummer> Circa primum, cùm solùm in primo<marginalia>Dispensa-|tionem, cir-|ca omnes|dictos gra-|dus stare|posse, si|probabiles|sententiæ|circa eos-|dem sint.</marginalia>
gradu ascendentium sit prohibitio indicta lege
naturæ, & sic diuina, circa alios concessio lo-
cum habere potest, si id forum conscientiæ pa-
tiatur. Nam cùm cognationes soleant esse no-
tissimæ, sicut & affinitates, quæ ex copulâ illicitâ
non proueniunt, non videtur frequenter posse
occasionem occurrere, in qua forum illud secre-
tum possit obseruari. Sed quia reuera esse potest,
licet non frequens, tunc dictâ vtendum faculta-
te; vt si ignoretur feminam aliquam esse neptem
cuiusquam, quia ex fornicaria copulâ genita,
quod tamen auus sciat, & sic in aliis. Vt inter
ignotos fratres & sorores, pro quo duos casus
notabiles refert P. Comitolus Lib. 1. Quæst. 112.
Tales enim circa hoc occurrere congruentiæ
possunt, vt priuilegium applicandum sit iuxta
probabiles de graduum prohibitione sententias:
illæ enim non ad meram speculationem inuen-
tæ, sed vt per easdem possit animarum saluti, &
conscientiarum tranquillitati succurri. Quomo-
do autem stare huiusmodi ampla concessio pos-
sit cum limitatione circa primum gradum ab aliis
Pontificibus adiecta, dicemus n. 387. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>384</absatz-nummer> Circa secundum, quod ad impedimen-<marginalia>Idem circa|cognatio-|nem spiri-</marginalia>
ta dicta cognationis spiritualis, legalis, & publi-<-P>@@

<-P>cæ honestatis verba illa referri debeant vel aliàs<marginalia>tualem, li-|galem, &|publicæ|honestatit.</marginalia>
coniunctis, aut se attinentibus, ex eo constat, quia
ratione illorum aliqua coniunctio seu attinentia
est; & cùm nulla dicatur obstare, generali sunt
clausulâ cōprehensa. Et quod ad duo posteriora
impedimenta pertinet, nulla videtur esse difficul-
tas: quoad primum autem id forsan obstare quis-
piam arbitretur, quod habet P. Thomas Sancius<marginalia>Difficultas|circa cog-|nationem|spirituale&#x0303;.</marginalia>
Lib. 8. de Matrimonio, Disp. 19. num. 7. ex diuersis
Auctoribus, scilicet dispensationem in hoc im-
pedimento esse difficiliorem, quia coniunctio est
dignior, vtpotè à venerabiliori principio, & ita
magis ab huiusmodi coniugiis abstinendum esse
prætereà illud indecens, & Ecclesiam Roma-
nam numquàm in eo dispensare. Quod quidem
vt non debeat sic generaliter accipi; saltem ha-
bere verum in cognatione inter leuantem ac te-
nentem, & leuatum ac tentum, experientiâ est
compertum. Et confirmari potest ex facultati-
bus concessis Episcopis Indiarum, de quibus a-
liàs: nona enim sic habet: Dispensandi in impedi-
mento cognationis spiritualis, præter quam inter leuan-
tem & leuatum. Sed hæc non videntur obstare:<marginalia>Cui clarà|occurri-|tur.</marginalia>
nam in primis dispensatio talis concedi sæpè so-
let in secunda eius specie, in compaternitate in-
quam, quæ est inter leuantem & tenentem ac
inter leuati ac tenti parentes: vnde ratio illa dig-
nioris coniunctionis ob venerabilius principium
non cogit, eo quòd totum illud iuris positiui
Ecclesiastici sit, & in eo tantùm inueniatur quæ-
dam imitatio naturæ in ordine ad superiorem fi-
nem, vt exponit D. Thomas in 4. Dist. 42. q. 1.
art. 1. in Corpore, & art. 2. ad 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>385</absatz-nummer> Deinde. Quod Doctores de difficultate<marginalia>Et quid ex|difficili|concessionis|praxi se-|quatur.</marginalia>
illa dicunt, intelligendum venit de dispensatione
pro foro externo; nec de Indiis locuti, in quibus
ratione immensæ distantiæ aliter oportuit proui-
deri. Quòd si Pontifices in facultatibus Episco-
pis Indiarum concessis id cum limitatione dicta
concesserunt, alij eam non apponentes, liberali-
tatem exhibuêre maiorem, & id erga Episcopos
etiam, vt inferiùs exponemus. Vnde in rigore fa-
cultate dictâ non egent, durante Societatis priui-
legio, de quo & statim. Et ita concessionem ad
omnia impedimenta extendi, quæ iuris diui non
sunt, tenent Fr. Ioannes Baptista in Animaduer-
sionibus pro Confessariis Indorum sol. 143. pag.
1. P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 12.
verb. Dispensatio n. 17. & alij; quamuis de aliis
loquantur concessionibus, ex quibus quæ à nobis<marginalia>Concessio|alia Inno-|centij IV.</marginalia>
aliàs allata est, Innocentij Quarti sic habet: Vel in
gradibus, & casibus, à diuina minimè lege prohibitis, ma-
trimonia contraxerant &c. Vim etiam facit P. Quin-
tana in concessione Alexandri Sexti omnimodā
facultatem tribuentis: vbi per errorem pro A-
driano positus Alexander, erroris repetitione,
quales alij in eodem opere, quæ esse solet fortuna
posthumorum. Adducitui etiam concessio Leo-
nis X. die 25. Aprilis Ann. 1521. de quo diximus
non semel temporalem fuisse & personalem, &
ita non curandum. Nunc autem prædictâ Adria-
ni Bullâ accuratiùs inspecta ad communem exi-
stimationem firmandam, iuxta quam vim retine-
re censetur, in eadem aliquale inuenio fundamen-
tum: sic enim in illa Adrianus post Omnimodæ<marginalia>Et Adria-|ni Sexti|altera.</marginalia>
concessionem: & quia vt accepimus, per præfatos
Prædecessores nostros Romanos Pontifices aliqua indulta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0122.jpg/>
@@1@<SE122>De Priuilegijs circa Matrimonium. 111
<duolan 2><-P>concessa fuerunt Fratribus existentibus, aut ire procu-
rantibus in dictis, & ad dictas Indiarum partes; Nos
omnia illa confirmando, ac (quatenus opus est) de nouo
concedendo, volumus vt præfati Prælati Fratrum pro
tempore existentes, & quibus ipsi de suis Fratribus duxe-
rint concedendum, omnibus prædictis indultis in genere
vel in specie hactenus conceßis, & in posterùm conce-
dendis, vti, potiri & gaudere liberè & licitè poßint.
Hæc Adrianus: quæ quidem ad ea præsertim
referri possunt, quæ prædecessor eius Leo X. an-
no proximo concesserat; sed cum temporariâ li-
mitatione. Cùm autem in confirmatione & in-
nouatione prædictâ nulla limitatio sit, & ad futu-
ros Prælatos ac Fratres, quibus illi concedendum
duxerint, indultum præfatum extendat, verosi-
mile apparet generale esse & perpetuum, ac per
communicationem alijs eâ gaudentibus conueni-
re. Quibus quid opponi possit video; sed ea alijs
discutienda relinquo.</P>
<P>  <absatz-nummer>386</absatz-nummer> Circa tertium. Quòd scilicet recursus<marginalia>Recursum|ad Ordina-|rios non esse|necessari&#x0169;.|Et quando|neque pro|foro externo|distantiæ|spatio desi-|gnato.</marginalia>
ad Ordinarios necessarius non sit, cùm de foro
conscientiæ agitur, vbicumque illi sint, indicat
pro foro externo etiam facultatem concedi, cùm
de facili adiri nequeunt, vt exponit P. Quintanad.
Singulari 12. citato, num. 10. sic censens vt Ordi-
narius debeat itinere decem diætarum distare,
quarum quælibet viginti millia passuum conti-
neat, & omnes ducenta millia passuum, sicut in
eodem priuilegio extat, & in Bullâ Innocentij X.
post alias Pauli V. & Vrbani VIII. Verosimi-
lius tamen est quod ex concessione prædicta A-
driani habetur, & ab eodem ipsius verbis propo-
nitur numer. 12. dum sic loquitur: Tamen intra
duarum diætarum spatium ipsi, vel Officiales eorum,
inueniri minimè poßint. Sic ille. Pro quo etiam
facit id, quod Pontifices alij circa facultatem ab-
soluendi à casibus Bullæ C&#x0153;næ decernunt, &
post alios ab Innocentio X. cuius verba dedimus
num. 302. & quæ ad institutum præsens faciunt,
illa sunt: Neque Ordinarij saltem inter duas diætas
existant. Distantia ergo duarum diætarum, quas
communiter dicimus Iornadas, difficilem aditum
reddit, vnde eâ stante, licebit vsus prædictæ facul-
tatis virtute priorum concessionum, quamuis In-
nocentius X. priores illas decem diætas assignet:
expediet autem ad offensiones, quæ oriri inde
aliquando poterunt, submouendas, plus, quàm
de iure necessarium sit, Ordinariis hac in parte,
sicut & aliàs sæpè, deferre.</P>
<P>  <absatz-nummer>387</absatz-nummer> Circa quartum, vt prædicta gratia per-<marginalia>Quid per-|petuitati|priuilegij|obstare vi-|deatur ex|temporali|aliorum|Pontificum|concessione.</marginalia>
petua non sit, videntur obstare temporales alio-
rum Pontificum concessiones, iuxta quas Inno-
centius X. verba illa. Sed perpetuo sustulit, & ad
viginti tantùm annos suas voluit prorogari. Et
concessionem quidem perpetuam extitisse igno-
rare non potuit, quia eius meminit, quæ in Bullâ
habetur Pauli III. & videtur esse, quæ incipit
Licet debitum, de quâ num. 381. & sine vlla tempo-
ris limitatione procedit. Aut ergo eam reuocare
quoad hoc voluit, aut non esse perpetuam iudi-
cauit. Cumque hoc vltimum dici nequeat, prius
videtur asserendum. Et hoc quidem magis vide-
tur vrgere in concessione prædictâ, quatenus ea-
dem est cum concessione Pauli V. & Vrbani
VIII. vt ex earumdem tenore constat. Paulus
autem in concessione suâ, & similiter Vrbanus,
in earum exordio protestantur, in huiusmodi gra-<-P>@@

<-P>tiarum concessionibus, vestigiis multorum Præ-
decessorum suorum insistere. Vnde non videtur
dubitari posse quominùs quidquid illi concesse-
rant, habuerint satis superque perspectum. Hoc
ergo scientes, & cum limitatione temporis con-
cedentes, inutilem equidem concessionem suam
non poterant ignorare: quandoquidem limita-
tione dictâ non obstante, id quod ipsi temporale
volunt, perpetuum fore sciebant, & ita minimè à
priuilegiatis de eorum limitatione curandum.
Cùm ergo hoc dici nequeat, dicendum sanè a-
ctum vtilem facere voluisse, & ita priuilegiorum
antecedentium amplitudinem limitasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>388</absatz-nummer> Nihilominùs pro perpetuitate standum,<marginalia>Eidem oc-|curritur.</marginalia>
quæ cùm ita manifesta sit ex vi priorum priuile-
giorum, neque à Pontificibus limitationem ad-
dentibus fuerit expressè, aut etiam tacitè, ita vt
expressæ reuocationi æquiualeat, illius concessio
reuocata; non est cur debeat sublata reputari.
Regula Iuris in Sexto notissima est, oportere be-
neficium Principis esse mansurum: & ita cùm de
illius permanentia dubitatio suboritur pro illa
est ferenda sententia, & beneficium perpetuum
iudicandum. Si ergo ita accidit quando perpe-
tuitas in eodem priuilegio expressa non habetur,
quantò id potiùs asserendum, vbi in priuilegio
verbis expressis perpetuitas consignata reperitur.
Neque adducta obstant, vt in casu vrgentiore
diximus, num. 15. quando scilicet ab eodem bene-
ficium cum limitatione conceditur, quod ab ipso
fuerat sine limitatione concessum: dummodò
voluntatem suam non amplius declararit, vt ibi-
dem citati tenent. Pro quo discursus est satis vr-<marginalia>Pro quo &|vrgens di-|scursus.</marginalia>
gens in hunc modum efformatus. Nam conce-
dentes cum limitatione, aut non meminerunt
perpetuitatis aliàs concessæ, aut memoriam eius-
dem habuerunt. Si primum: non est locus reuo-
cationi, quia ignorantia, & idem de inconsideran-
tiâ est, facit inuoluntarium: neque est credibile
id, quod tantâ est cum consideratione conces-
sum, sine consideratione aliqua erga ipsum, siue
in genere, siue in specie reuocatum. Et hinc est
solemnis Iuris decisio in Cap. 1. de Constitut. in 6.
pro ijs, quæ Pontifex in scrinio pectoris habere
non debet, quia sunt res facti, & ita potest igno-
rantia aut obliuio in eodem reperiri. Si autem
meminit, cùm reuocare expressè potuerit, nec ta-
men ita fecerit, contra illum est interpretatio fa-
cienda: sic enim & Pontifices ipsi statuunt, &
habetur etiam in Regulis Iuris in 6. 57. dum ibi<marginalia>Cap. Con-|tra, de Re-|gulis Iuris|in 6.</marginalia>
dicitur quòd contra eum, qui legem dicere potuit aper-
tiùs, est interpretatio facienda. Et in rigore contra
eum non est, licèt species aliqua oppositionis esse
videatur. Verè enim sibi non voluit esse contra-
rius, qui sic statuit, cùm expressionem suæ sub-
traxerit voluntatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>389</absatz-nummer> Possunt autem concessiones dictæ, etsi<marginalia>Omnes cō-|cessiones|quomodo|cohærere|possint.</marginalia>
contrariæ appareant, inter se cohærere, & poste-
rioris ratio aliqua specialis subesse: velle inquam
Pontificem non ita independenter Euangelicos
ministros se gerere, vt non debeant ad Sede&#x0303; Apo-
stolicam alique&#x0303; recursum habere, quod modus li-
mitatæ indicat concessionis, licèt aliàs sciant con-
cessione&#x0303; esse perpetuam: vel moderationis in eius
vsu admonere, cùm adeò facilis subtractio sit, sicut
est facilis limitatio. Et generaliter loquendo, dum
limitatio additur, id esse indicio potest, non sibi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0123.jpg/>
@@1@<SE123>112 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIV.
<duolan 2><-P>modò concessionem amplam ita placere, sicut a-
liis, aut etiam sibi anteà placuisset: & quòd fortè
si concessa prius sinelimitatione non fuisset, mo-
dò non concederetur, eò quòd ratio aliqua post-
eà occurrerit, quæ pro voluntatis mutatione con-
siderabile possit habere momentum; quâ tamen
non obstante, prior concessio abroganda mini-
mè videatur. Quando autem sic confirmari di-
spositiones possunt, fauorabiliter judicandum est,
quia semper vitari debet cōtrarietas voluntatum.
L. Repugnantia. D. de Regulis Iuris: pro quo & alia
adducit Marius Antoninus Lib. 2. Variarum, Resol.
22. num. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>390</absatz-nummer> Iuxta quam doctrinam affirmandum<marginalia>Limitatio-|nem circa|gradus si-|militer non|obstare.</marginalia>
etiam non obstare limitationem, quam Pontifices
posteriores addunt circa gradus consanguinitatis
& affinitatis: primum enim excipiunt, vt in eo
non possit dispensari, vt videri potest in Bullis
Pauli V. Vrbani VIII. & Innocentij X. Cùm
enim Paulus III. & Greg. XIII. aliiq&#x0301;ue eos tan-
tùm excipiant, qui iure diuino sunt prohibiti, eo-
rum est standum concessioni; quod viri docti in
hac & aliis Prouincijs censuerunt, & quasi pro
certo statuit P. Quintan. de similibus concessioni-
bus loquens suprà, singul. 13. n. 7. Est autem pro eo
specialiter ratio vltima, & quod de vol&#x0169;tate Pon-
tificum dictum est: velle scilicet hoc pacto osten-
dere, quòd si ipsi primi huius priuilegij essent
auctores, primum gradum minimè essent conces-
suri, quamuis ob reuerentiam concedentium, &
tuendam Sedis Apostolicæ auctoritatem, quæ
formitati & obseruantiæ suorum priuilegiorum
aduigilat, illud noluerint penitus reuocare. Qui-<marginalia>Instantia|vrgens pro|asserto.</marginalia>
bus addo concessionem istam vt à præfatis Pon-
tificibus profectam, meram gratiam continere, vt
ex illius constat exordio: iuxta postulationem
enim RR. Patrum Generalium procedit, qui
augeri Societati gratias, non adimi cupiebant:
& per eam regulanda concessio. Cap. Inter dile-
ctum, §. Cæterùm, de fide instrumentorum, cùm
Glossa ibi. Et Pontifices ipsi omnino benepla-
centem circa hoc voluntatem præseferunt: ergo
nihil tali concessioni ademptum, quòd aliàs li-
ceret, quia circa hoc postulatio non est directa,
& Pontifices meram gratiam conferre volue-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>391</absatz-nummer> Dico sextò. Secunda priuilegij pars,<marginalia>Assertio 6.|circa for&#x0169;|exterius|quòd Ordi-|narij cum|assidenti-|bus sacer-|dotibus So-|cietatis pos-|sint.</marginalia>
de quo num. 382. juxta illius tenorem decurrere
potest, qui sic habet: Ordinarij verò ipsi ibidem in
vtroque foro, sed tantùm ad viginti annos, à data præ-
sentium computandos, de consilio tamen & assensu di-
ctorum Societatis Presbyterorum, tamquam Adiutorum
& Assessorum suorum, vbi eorum copia commodè haberi
poßit. In reliquis autem Prouincijs Ordinariorum præ-
sentia destitutio, vel ab eis non minùs ducentis millibus
passuum remotis, ijdem Presbyteri per se in vtroque foro
poßint in prędictis dispensare. Possunt etiam prędicti Sa-
cerdotes in eisdem locis denuntiationes, & alias extrin-<marginalia>Priuilegij|tenor.</marginalia>
secas solemnitates & cæremonias, cùm id expedire, aut
necessum esse visum fuerit, omittere: prolemque susce-
ptam aut suscipiendam, legitimam declarare. Sic ibi.
Vbi quide&#x0303; licet concessio temporalis sit, in ordine
tamen ad eius effectum cum amplitudine dicta
debet intelligi. Itaque possunt Ordinarij Assesso-
rum prædictorum consilio & assensu in omnibus
gradibus iure diuino non prohibitis dispensare,
non obstante limitatione, de qua diximus; quia<-P>@@

<-P>sicut illa pro Religiosis Societatis non obstat, ita<marginalia>Ordinarios|posse in om-|bus prædi-|ctis gradi-|bus dispen-|sare.</marginalia>
neque pro Ordinarijs, quia similis ratio militat.
Vbi non iam in concessione Vrbani & Innocen-
tij vis facienda est; quia cùm temporalis fuerit, &
limitata, satis fundatum ex illa nequit desumi prę-
sidium; quod tamen ex Bullâ Pauli V. valde ro-
bust&#x0169; occurrit. Ille enim in Bullâ citatâ An. 1614.
quæ incipit: Cùm sicut accipimus, priuilegium Socie-
tati in ordine ad dispensationem in quocumque
gradu non prohibito iure diuino concedit, in fo-
ro conscientiæ perpetuum: & post huiusmodi
concessionem pro foro externo idem, & eisdem
propè verbis, quod ex Indico Compendio est po-
situm. Illa ergo concessio ad omnia se extendit,
ad quæ prior pro foro conscientiæ: quæ finita
quidem est Anno 34. sed instaurata ab alijs Ponti-
ficibus iuxta eumdem sensum intelligenda est,
licèt illi primum gradum exceperint. Cùm enim,
vt probauimus, eorum mens non fuerit amplitu-
dinem priuilegij demoliri: sicut in foro interno
id dicendum est, ita & in externo, in quo id prio-
ri concessione licebat. Et quemadmodum circa
amplitudinem numquàm in vtroque foro aliqua
est decreta varietas, sed solùm circa durationem;
ita in posterioribus est concessionibus asseren-
dum, ad idem scilicet fori vtriusque concessio-
nem extendi, quidquid sit de illorum duratione.
Neque credibile est Pontifices velle Ordinario-
rum circa hoc facultatem eâ esse minorem, quæ
Religiosis in foro conscientiæ competit; quan-
doquidem in omnibus præcedentibus indultis
eos pariarunt. De duratione autem priuilegij
modò vigentis, scilicet Innocentij X. iam dictum
suprà, quoad hoc ab Anno 1654. decurrens Anno
1674. finiendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>392</absatz-nummer> Sequitur iam illud: De consilio tamen &<marginalia>Sacerdotes|Societatis|ita esse As-|sessores, vt|juxta eor&#x0169;|assensum|nequeant|Episcopi|ferre sen-|tentiam.</marginalia>
assensu dictorum Societatis Presbyterorum. Vbi ma-
nifestum est particulam, &, sensum copulatiuum
reddere, & ita consilium petiisse non sufficere,
nisi consensus seu assensus accedat. Ea enim est
vis dictæ particulæ copulatiuæ, quæ requirit con-
cursum copulatorum. Per Glossam & Docto-
res, in Cap. 2. de Rescriptis. Baldum Confilio 318.
in fine, Volum. 4. Castrum Consilio 44. Col. 2. Vo-
lumine 1. & alios communiter. Neque obstat
quod additur: Tamquam Adiutorum & Assesso-
rum suorum. Assessorum enim non assensus, sed
consilium requiri debet, vt diximus Titulo.
3. 92. Id namque communiter verum est, non
tamen repugnat Assessorum aliquando Consi-
lium à Pontifice requiri. Et ita videmus in his
regionibus accidere in iudicibus delegatis circa
ciuiles caussas Regularium, quando Iurisperiti
non sunt: nequeunt enim contra Assensorum
Consilium sententiam pronuntiare. Præterquàm
quòd Religiosi Societatis non Assessores tantùm,
sed etiam Adiutores compellantur; vnde in par-
tem vocantur solicitudinis, vtpotè quibus est pri-
uilegium directè concessum, & ministerium con-
uersionis, & fidei propagationis incumbit. Con-
silium ergo Assessoribus respondet, assensus Ad-
iutoribus.</P>
<P>  <absatz-nummer>393</absatz-nummer> An autem aliunde possint Indiarum E-<marginalia>Sine illis|ex concessi-|one Adria-|ni posse di-|spensare.</marginalia>
piscopi sine Assessoribus & Adiutoribus dispen-
sare si quis quærat. Responderi potest affirmati-
uè iuxta concessionem Adriani VI. de quâ num.
385. & 386. In eâ enim Religiosis dispensandi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0124.jpg/>
@@1@<SE124>De Priuilegiis circa Matrimonium. 113
<duolan 2><-P>facultas committitur, si Episcopi, aut eorum
Officiales, intra duarum diætarum spatium non
existant. Vbi supponitur Episcopos ipsos, &
eorum Officiales facultatem talem habere: a-
liàs non esset cur ea Religiosis deberet, vbi illi
adstant, limitari. Adducit etiam P. Quintanad.
Tractat. 6. citato, Singular. 12. numer. 19. priui-
legium Pij V. concessum Episcopis Indiæ O-
rientalis: sic enim ille Archiepiscopo Goano
rescribit: Quod Nos hortatus es ad concedendum ista-<marginalia>Aliud Pij V</marginalia>
rum partium Episcopis facultatem dispensandi cum his,
qui matrimonium inter se in gradibus à iure prohibitis
contraxerunt, vel in posterum contrahere contigerit. Nos
saluti animarum consulere volentes, & considerantes
quàm difficile sit ac longum ex tam remotis Orbis terra-
rum partibus ab Apostolica Sede huiusmodi absolutiones
& dispensationes petere, facultatem eam duximus con-
cedendam, sicut ex alijs nostris Litteris Intelliges. Sic
ille. Quam concessionem etiam ad Indias Occi-
dentales extendi constat ex dictis, numer. 114.
Verùm quia ista non adeò certa sunt: non ex eo
quòd priuilegia sint incerta, sed quia illatio irre-<marginalia>Quid pro|praxi & de|Episcopor&#x0169;|obligatione|ad vsum|priuilegij|juxta for-|mam in eo|præscriptā.</marginalia>
fragabilis non est, licèt appareat probabilis,
Ordinarij, dum concessio alia viget, iuxta il-
lam debent in dispensatione procedere; quia
aliàs inutile reddent priuilegium Societatis quo-
ad forum exterius, juxta id speciale, quod
ipsis in Ordinariorum ipsorum præsentiâ conce-
ditur, contra Pontificis mentem, & securâ
relictâ viâ dubiam amplectentur sine congruenti
ratione: ex affectatâ inquam independentiâ à
Religiosis, in quâ deberent Pontificiæ Sedi ob-
sequium præstare fidele, cuius beneficio sunt id,
quod sunt, post Dei gratiam. Et hac ex parte
eorum non limitat potestatem, cùm de iure illis
dispensandi in prædictis non competat, sed eis-
dem benignè tribuitur cum aliorum adiutorio,
sicut in multis tenentur Capituli Consilium ad-
hibere. Si tamen concessio temporalis, de quâ
agimus, aliquando desit, tunc ad duas præfatas
poterunt iuxta casuum exigentiam prouocare.
Et priuilegium quidem Pij V. non de solis Neo-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Pij V. ad|omnes In-|diarum in-|colas exten-|di.</marginalia>
phytis procedit, sed generaliter: & licet de ijs pro-
cedat, qui in gradibus prohibitis contraxerunt, ad
eos etiam extendendum, qui contrahere volunt,
propter rationem eamdem, difficilem inquam adi-
tum Sedis Apostolicæ: quæ sanè vrget, dum de sa-
lute agitur animarum, vt Pontifex ibidem attesta-
tur. Quod est dignum obseruatione pro casu
saltem vrgentiore.</P>
<P>  <absatz-nummer>394</absatz-nummer> Circa id, quod de distantia ducentorum<marginalia>Distantia|per passus|quomodo|cōputanda.</marginalia>
millium passuum dicitur, videtur asserendum non
esse arithmeticè computandos, quod quidem im-
possibile moraliter est; sed ad diætas reducendos:
cùm enim diæta viginti millia passuum soleat cō-
tinere, iuxta dicta n. 386. & in Indiis ob locorum
& viarum incommoda, minoris spatij esse soleant,
iuxta diætarum communium, quas Iornadas dici-
mus, numerum, dicta est computatio facienda:
cùm stet aliàs id, quod cit. num. de minoris spatij
sufficientiâ dicebamus. Alia autem ex priuilegio
adducta specialem difficultatem non habent, vt
circa ea debeamus immorari.<marginalia>Admonitio|circa vsum|priuilegior&#x0169;|attentâ so-|lùm conue-|nientiâ.</marginalia>
<P>  Tandem sic additur: Admonentur tamen om-
nes à Summo Pontifice, ne ijs facultatibus vtantur,
nisi vbi id expedire existimauerint, super quo eorum
conscientiæ onerantur. Sic ibi. Quæ admonitio non<-P>@@

<-P>Religiosos Societatis solummodò, sed & Ordina-
rios tangit, vt non pro libitu dispensationes fa-
ciant, sed momentis vtilitatis expensis, in quo vi-
deo non rarò delinqui. Curati enim volentes con-
trahere Ordinarijs nudè proponunt, nullâ conue-
nientiæ additâ ratione, & sine inquisitione alia
dispensantur. Nisi fortè existiment Indos & simi-
les priuilegiatos eo ipso quòd contrahere velint,
dispensari debere, quia in dispensationis negatione
inconueniens potest non leue timeri, quòd scilicet
in pellicatu incastuoso perseuerent. Quæ suspicio
indole eorum inspectâ, non debile habet funda-
mentum. Iuxta quod etiam procedit id, quod tan-
dem adiicitur in hunc modum, & iniungitur vt di-<marginalia>Admoni-|tionis alia|pars.</marginalia>
ligenter Neophytos ipsos admoneant, vt ab eiusmodi
matrimonijs Canonica lege prohibitis abstineant. Quæ
adhortatio nihil diuersum videtur præseferre: si e-
nim prędictorum onerantur conscientię, ne dicta
facultate vtantur, nisi vbi expedire existimauerint;
eo ipso satis intelligitur debere eos, qui contrahe-
re sine speciali conuenientia volunt, à dispensa-
tione repellere, & sic matrimonia lege Canonicâ
prohibita, nō esse ab illis frequentanda. Pro huius-<marginalia>Obseruatio|pro scrupu-|lis submo-|uendis.</marginalia>
modi autem admonitionibus id sit dixisse satis ad
scrupulos submouendos, quamcumque rationem
conuenientiæ, supposita talium indole, sufficien-
tem fore, vt sine conscientiæ onere dispensatio
possit impartiri.</P>
<Z><A+1>Alia circa eamdem materiam Pronuntiata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>395</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Riuilegium aliud in Compendio Indico<marginalia>Priuilegi&#x0169;|eximium|Greg. XIII.</marginalia>
habetur §. 7. in hunc mod&#x0169;. Potest Præpo-
situs Generalis, & alij Præpositi ac Presbyteri Societatis
per Præpositum Generalem in Indiæ Orientalis partibus
deputandi, existente rationabili & legitimâ caussa, dispe&#x0303;-
sare in foro conscientiæ cum Neophytis & alijs omnibus
ibidem commorantibus, qui in facie Ecclesiæ illegitimum
matrimoni&#x0169;, siue scienter siue ignoranter, contraxerunt,
super quouis occulto impedimento, propter quod tale ma-
trimonium in conscientia fuerit inualidum; ipsique con-
trahe&#x0303;tes sine scandalo separari nō poßint, iniunctâ eis pro
modo culpæ p&#x0153;nitentiâ salutari; dummodò de nouo inter
sesecretò contrahāt, seruata forma Concil. Trid. si id sine
scandalo fieri poßit: alioqui (super quo eorum conscientia
oneratur) etiam dicta formâ nō seruata. Sic ibi, admo-
nitione eadem addita, de quâ n. præced. Quæ quide&#x0303;<marginalia>Ad omnia|impedime&#x0303;-|ta & perso-|nas exten-|ditur.</marginalia>
concessio eximia est, quia nullus gradus aut impe-
dimentum excipitur, sed adomne coniugium ille-
gitimum extenditur. Deinde: non pro Neophytis
tantùm, sed pro omnibus aliis Indiar&#x0169; incolis pro-
cedit. Et licet pro Indiâ Orientali sit facta, ex de-
claratione tamen eiusdem, qui concessit, quæ ad
illam spectant, ad occidentalem sunt etiam adsci-
scenda, vt num. etiam præced. dicebamus. Illud au-
tem eximiam concessionem obnubilat, quod sci-
licet temporaria fuerit, vtpotè à Gregor. XIII. ad
decennium tantùm indulta. Ann. 1579.</P>
<P>  <absatz-nummer>396</absatz-nummer> Quia verò, vt dixi num. 27. non deerunt<marginalia>Quia tem-|porale, &|finitum, ad|praxim nō|videri re-|ducend&#x0169;.</marginalia>
qui censeant priuilegium dictum à Paulo V.
confirmatum & innouatum, iuxta dicta citat.
num. & antecedentibus aliis, magnum profectò ex
eo pro casu vrgentissimo poterit haberi perfu-
gium. Quod tamen in Societate non videtur faci-
lè admittendum, quia ad priuilegiorum vsum ne-
cessaria est communicatio R. P. Generalis; &
illam pro casu præsenti non esse ex eo apparet,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0125.jpg/>
@@1@<SE125>114 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIV.
<duolan 2><-P>quòd cùm ipse R. P. Generalis in eâ sit fundatissi-
mâ persuasione, vt priuilegia huiusmodi perpetua
non sint, & ita neque vsum licitum; non videtur
credibile velle ipsum communicationem talem
cuiquam facere in re profectò grauissima, & in
cuius vsu non leuia possunt inconuenientia repe-
riri. Quòd si contingat illum Prouincialibus, aut
aliis sine discrimine priuilegia concedere secun-
dùm omnia in illis contenta, vtpotè viris doctis
& scientibus quid sibi per illa liceat: nihilominùs
res scrupulo plena est, eò quòd numquàm videa-
tur sic communicantis ea esse mens vt ad præfa-
tum effectum priuilegium extendatur: vnde si
ipse adesset, minimè tale aliquid aut faceret aut
fieri pateretur. Currit ergo vulgatissima regula
iuris, quod in generali concessione non veniunt
ea, quæ quis in specie non esset verosimiliter con-
cessurus. Quòd si à Societate confirmatio dicti
priuilegij non est admissa, vt quæ fundamento
carere solido videatur, ex eo deducendum neque
Religiosos alios posse virtute talis confirmationis
operari: neque enim plus illis licere potest, quàm
principali priuilegiario, cùm concessio illorum
sit adinstar, vt iam dictum & probatum. Vbi ne-<marginalia>Sententia|circa non|vsum in|vna Reli-|gione, non|suffragari.</marginalia>
quit sententia illorum suffragari, qui affirmant
non vsum priuilegij respectu aliquorum non no-
cere alijs habentibus communicationem, quo
minùs vti eo possint. Pro quo Emmanuel Ro-
dericus Tomo 1. qq. regular. q. 55. artic. 19. nam id
verum habet quando priuilegium in suâ origine
ita receptum est, vt vim habuerit, cui tamen sit
vsus denegatus: quod quidem in casu præsenti
non accidit, iuxta præmissam explicationem. De
priuilegio autem Pij V. de quo numer. 393. alia
est ratio, quia sine temporis limitatione con-
cessum.</P>
<P>  <absatz-nummer>397</absatz-nummer> Potest autem circa dictum priuilegium,<marginalia>Quomodo|extendi|priuilegium|ad matri-|monia non|contracta|possit.</marginalia>
aliquando forsitan confirmandum, vel secundùm
eam vim, quam aliqui eidem affingunt, inquiri
an deseruire possit, vt qui nondum matrimonium
contraxerunt contrahere queant, sicut de priuile-
gio Pij V. diximus num. 393. Ad quod negatiuè
respondendum videtur, quia satis est tenor con-
cessionis expressus: neque illius & alterius citati
eadem est ratio: in priori enim pro ratione con-
cessionis tantùm redditur distantia; in alio verò
scandali euitatio: quæ quidem in matrimonio
contracto locum habere potest, non ita in con-
trahendo. Quod si reuerà aliquando sit, idem
dicendum, idque iuxta casus contingentiam iu-
dicandum. Dixi licitè, quia de remedio illicito<marginalia>Quid de|scienter cō-|trahetibu.</marginalia>
alia est ratio: vt si aliqui scientes dispensationem
sibi non posse conferri vt contrahant, quæ solùm
pro contracto iam matrimonio conceditur; re-
ipsa illud ineant, & ita eo beneficio gaudere con-
tendant. Vbi quidem negandum videtur, quia
nemini sua fraus prodesse debet, vt clamant iura:
neque dici potest eum, qui sic agit, suo iure vti,
quandoquidem non iure, sed iniuriâ proceditur,
reddendo irritum contractum, & nullum pariter
Sacramentum. Si tamen post factum reuerà p&#x0153;-<marginalia>Ex senten-|tia se ad ie-|iuni&#x0169; impo-|tentem red-|dentes ar-|guitur.</marginalia>
niteant, & satisfactionem offerant, qualem Pon-
tifex in suâ concessione requirit, non debent il-
lius beneficio priuari, iuxta multorum senten-
tiam, docentium eum, qui opere prauo in eam de-
fatigationem incidit, quæ si aliunde procederet,
eum à ieiunio penitus excusaret, non esse ad ieiu-<-P>@@

<-P>nium obligandum, quamuis sciens & prudens id
fecerit, pro quo videri potest P. Fagundez circa
quartum Ecclesiæ Præceptum Lib. 1. Cap. 8. num.
17. Cùm enim Pontifex de contrahentibus scien-
ter etiam determinet, neque casum præsentem
excipiat, ac satisfactione sit proportionatâ con-
tentus; id satis videtur ad beneficium dispensa-
tionis obtinendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>398</absatz-nummer> Dico septimò. Priuilegium, de quo in<marginalia>Assertio 7.|circa priui-|legium pro|conuersis|coniuge non|conuersa,|aut è con-|trà.</marginalia>
Compendio Indico verb. Matrimonium, vsum
habet penitus expeditum, vt scilicet Ordinarij lo-
corum, Parochi, & Religiosi Societatis cum Indis &
Æthiopibus, liberis seu seruis, ad fidem conuersis, qui ante
susceptum Baptisma matrimonium contraxerunt, vt
eorum quilibet, etiam superstite coniuge infideli, & eius
consensu minimè requisito, aut responso non expectato,
matrimonia cum quouis fideli, aliàs tamen ritè contra-
here, & in sacie Ecclesiæ solemnizare, & in eis posteà
carnali copulâ consummatis quoad vixerint, remanere
licitè valeant: dummodò constet; etiam summariè, &
extra judicialiter, coniugem, vt præfertur, absentem
moneri legitimè non posse, aut monitum intra tempus
in eadem monitione præfixum suam voluntatem non
significasse. Gregorius XIII. die 25. Ianuarij, Ann.<marginalia>Gregor.|XIII.</marginalia>
1585. & habetur in Litteris Apostolicis pro In-
dijs Pag. 103. Decreuit etiam eisdem Litteris (sic in
Compendio additur) talia matrimonia, etiamsi post-
eà contigerit coniuges priores infideles suam voluntatem<marginalia>Speciale il-|lius decre-|tum, & de-|claratio.</marginalia>
iustè impeditos declarare non potuisse, & ad fidem etiam
tempore contracti secundi matrimonij conuersos fuisse;
nihilominùs rescindi numquàm debere, sed valida &
firma, prolemque inde susceptam legitimam fore. Sic
ibi. Et hac facultate vti posse omnes Superiores,
& eos, quibus ipsi eam communicauerint, ex Ad-<marginalia>Quibus sit|vsus facul-|tatis con-|cessus.</marginalia>
notatione habetur. Quæ quidem iuxta id intel-
ligenda videtur, quod in textu extat, dum sic di-
citur: In Angolâ, Æthiopiâ, Brasiliâ, & alijs Indicis
regionibus possunt eorumdem locorum Ordinarij, Paro-
chi, & Presbyteri nostræ Societatis, ad Confeßiones
audiendas ab eiusdem Societatis Superioribus approbati,
& ad dictas regiones pro tempore mißi, vel in illis ad-
mißi, dispensare, &c. Cùm enim ad fruendum dicto
priuilegio solùm requiratur approbatio Superio-
rum ad audiendas Confessiones, illa ipsa eiusdem
priuilegij videtur communicatio, quæ in Adno-
tatione præscribitur, & à quolibet fieri Superio-
re potest. Vnde in simili alia facultate, de quâ
verb. Dispensatio §. 5. nihil aliud requiritur quàm
legitima deputatio ad audiendas Confessiones,
iuxta ea, quæ dicta sunt, num. 180. & 181. Suffi-
ciet ergo ad audiendas Confessiones Indorum à
Superioribus esse deputatos.</P>
<P>  <absatz-nummer>399</absatz-nummer> Continet autem priuilegium dictum<marginalia>Difficultas|circa priui-|legium ex|legitimo|matrimo-|nio inter in-|fideles, vt|dissolui ne-|queant.</marginalia>
satis difficilem decisionem. Cùm enim ex Eccle-
siæ declaratione constet matrimonia infidelium
legitimè contracta Baptismo non solui, de quo
specialiter in Cap. Gaudemus, de diuortijs: Cùm
per Sacramentum Baptismi non soluantur matrimonia
sed crimina dimittantur. De quo numer. 378. Qui
fieri potest, vt ab eadem soluantur Ecclesiâ,
quando id accidit, quod in priuilegio habetur?
Sed certè illud ita componi potest, vt non soluan-<marginalia>Fit illi satis,|optima ad-|ducta ra-|tione, &|Iuris dispo-|sitione erd$uncleare|innixa.</marginalia>
tur matrimonia per Baptismum, quando infidelis
coniux habitare cum fideli non renuit, neque iste
periculum peruersionis ex cohabitatione subit,
propter quod eligat separari. Tunc siquidem ad
alias transire nuptias cum fideli coniuge potest;<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0126.jpg/>
@@1@<SE126>De Priuilegijs circa Matrimonium. 115
<duolan 2><-P>neque enim ad c&#x0153;libatum cogendus est; aliàs
fidei Christianæ susceptio multis exosa reddere-
tur. Cùm præsertim ij, qui conuertuntur, ex
Paganismo veniant nondum plenè fibris genti-
litatis euulsis, & carnis illecebris, quibus innutriti,
vi spiritus mitigatis. Hoc ergo sic voluisse Chri-
stum meritò sibi Ecclesia persuasit, & iam diu in
vsu habuit, cùm id ratio videatur vrgentissima
comprobare. Pro quo est, Cap. Quantò, de di-
uortiis, post citatum Cap. Gaudemus. Cap. Iam
nunc. Cap. Sic enim 28. q. 1. Cap. Si infidelis, & alia
ibidem, & quæst. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>400</absatz-nummer> Nec ratione tantùm in eam persuasio-<marginalia>Pro eodem|D. Pauli|auctoritas.</marginalia>
nem inductâ, sed D. Pauli auctoritate, qui 1.
Cor. 7. vers. 10. & sequentib. ita scribit: Iis autem
qui matrimonio iuncti sunt, præcipio non ego, sed Do-
minus, vxorem à viro non discedere: quòd si discesserit,<marginalia>1. Cor. 7.|v. 10. &|seqq.</marginalia>
manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir
vxorem non dimittat. Nam ceteris ego dico, non do-
minus. Si quis frater vxorem habet infidelem, & hæc
consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Etsi
qua mulier fidelis habet virum infidelem, & hic con-
sentit habitare cum illa, non dimittat virum. Quòd si
infidelis discedit, discedat: non enim seruituti subiectus
est frater aut soror in huiusmodi: in pace autem vocauit
nos Deus. Hæc Apostolus: qui dum libertatem
fidelis coniugis, alio discedente, commendat, de
illâ est accipiendus, quæ talis sit, vt liceat ad nu-
ptias alias animum applicare. Sic enim intelle-
xerunt Patres & Pontifices, iuxta quorum intel-
ligentiam citati Canones prodierunt. Quod verò
consensus in ordine ad habitationem, non qua-
liscumque sit satis, sed qui esse queat sine iniuria
Creatoris, ex eiusdem Apostoli doctrinâ deduci-
tur, dum non quemlibet consensum statuit, sed
qui possit esse pacificus: qualis non erit, si con-
iuges se ad fidem eiurandam, aut grauia aliqua
crimina infidelibus propria prouocarint. Pro
quo Innocentius III. in Cap. Quantò iam citato<marginalia>Cap. Quā-|tò, de di-|uortijs.</marginalia>
ita loquitur: Si enim aliquis infidelium coniugum ad
fidem Catholicam conuertatur, altero, vel nullo modo
vel non sine blasphemia diuini nominis, vel vt eum
pertrahat ad mortale peccatum, ei cohabitare volente,
qui relinquitur, adsecunda, si voluerit, vota transibit:
& in hoc sensu intelligimus quod ait Apostolus: si infi-
delis discedit, discedat: frater enim, vel soror, non est
seruituti subiectus in huiusmodi: & Canonem etiam,
in quo dicitur: (citato Cap. Si infidelis, q. 1.) Con-
tumelia Creatoris soluit jus matrimonij circa eum, qui
relinquitur, Sic ibi; quia verò stante infidelitate
non videtur obtineri posse, vt sine periculo per-
uersionis cohabitare coniuges possint; censent
Doctores aliqui, eo ipso quòd conuerti nolint,
posse fideles ad alias nuptias pertransire. Videan-
tur illi apud Dianam Parte 3. Tractat. 4. Resol. 252.
qui pro contraria plures adducit, iuxta quam
discursus noster procedit.</P>
<P>  <absatz-nummer>401</absatz-nummer> Quòd si quis vrgeat, cùm Christus<marginalia>Doctrina|Apostoli vt|stare queat|cum præce-|pto Christi|non dimit-|tendi vxo-|rem.</marginalia>
non esse vxorem dimittendam præceperit, &
discedentem manere innuptam, quomodo stare
possit vt Apostolus dissolutionem asserat licere
coniugij? Respondeo vtrumque stare optimè
posse, quia quod Christus iubet, absolutum præ-
ceptum est, neque conditiones conuersionis in-
sinuat, pro quibus ratio specialis occurrit: debet
siquidem vxor non dimitti, sicut neque à viro
vxor recedere, & vterque ad alias nuptias non<-P>@@

<-P>transire: quod generaliter loquendo verum est.
Sed cùm fidei caussa agitur, speciale aliquid est,
propter quod possit licitus esse recessus: nō quide&#x0303;
expressum à Christo, sed quod Apostolus specia-
li Spiritus sancti instinctu optima ratiocinatione
deduxerit. Est ergo in illius doctrina aliquid,
quod rationem præcepti diuini contineat, & a-
liquid quod humani. Si periculum peruersionis<marginalia>Matth. 18.|v. 8.</marginalia>
sit, obligatio dimissionis vrget, quia vt Matth.
18. v. 8. Christus ait: Si manus tua, vel pes tuus,
scandalizat te, abscinde eum, & proiice abs te. Quod
autem hoc recessu aut dimissione lex matrimo-
nij soluatur, humanum præceptum est, quia id
à Christo non inuenitur expressum. Sicut enim
quando duo in hæresis statu contrahunt, & vnus
conuertitur altero nō conuerso; si hic ob pericu-
lum peruersionis dimittendus sit, non ideò Ca-
tholicus nouas contrahere nuptias potest, quia
hæresis non est sufficiens ad matrimonij dissolu-
tionem, vt determinat Pontifex in Cap. Quan-
tò iam citato. Ita & circa infideles id statui pote-
rat. Quod autem non ita statutum sit, Aposto-
lus cælesti illustratus lumine, per quem & locu-
tus Christus, vt testatur ipse 1. Corinth. 13. v. 3.
declarauit. Quòd autem generalis aliqua Christi
assertio peculiarem casum non excludat, ex eo-
dem loco potest, vbi Christus statuit matrimo-
nij firmitatem dicens: Dico autem vobis, quia qui-
cumque dimiserit vxorem suam, nisi ob fornicationem, &
aliam duxerit, mæchatur. Sic Matth. 19. v. 9. Eo-<marginalia>Idem 19.|v. 9.</marginalia>
dem Capite sic Dominus ad interrogationem Pe-
tri respondens: & omnis qui reliquerit domum, &c.
aut vxorem, & filios, &c. vxor ergo non solùm ob
fornicationem, sed propter Christum relinqui po-
test; & ita cùm generalis doctrina traditur, non
semper sub ea veniunt, in quibus peculiaris aliqua
ratio pro dispositione contraria suffragatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>402</absatz-nummer> Licèt autem Apostolus non potuerit<marginalia>Et quomo-|do illius|præceptum|ad totam|Ecclesiam|possit per-|tinere.</marginalia>
Ecclesiam aliquo suo præcepto ligare, quia Vni-
uersalis Pastor non fuit, quod solius D. Petri præ-
rogatiua continuit: potuit tamen iudicium suum
Ecclesiæ proponere, quod Christo inspirante
conceperat, & ipsa illud non vt præceptum am-
plecti: vt præceptum enim ad eos dirigi tantùm
potuit, qui ad specialem Apostoli curam perti-
nebant, & ad quos scribebat: sed vt doctrinam
Apostolicam, in quâ error esse non poterat; &
ita quod ad particularem Ecclesiam scriptum, ad
generalem vsum aduocare: neque enim id, quod
ex diuina inspiratione, in quâ error esse non po-
test, ab eo, cui est facta, proponitur, diuinum
præceptum est absolutè dicendum; licèt alias præ-
ceptum generale sit obediendi ex tali inspiratione
præcipienti. Sicut hunc Sanctum ab Ecclesia
Canonizatum coli non est de præcepto diuino,
sed Ecclesiastico; quamuis præceptum diuinum
sit obediendi Ecclesiæ in ijs, quæ ad cultum San-
ctorum spectant. Illa enim de præcepto diuino<marginalia>De præcepto|diuino quæ|dicentur,|quæ de Ec-|clesiastico.</marginalia>
esse dicuntur, quæ à Deo ipso proprio nomine
proponuntur, non ita quæ à Vicarijs eius, ipso in-
fallibiliter dirigente, progrediuntur. Et iuxta hoc
non tollitur quin dici possit Christum Dominum
in dissolutione matrimonij pro casibus, de qui-
bus loquimur, dispensare, vt loquuntur Docto-
res aliqui apud P. Thomam Sancium Lib. 2. de
matrimonio Disput. 13. numer. 9. & Lib. 10. Disput.
15. num. 7. Quia cùm Christo inspirante, & per<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0127.jpg/>
@@1@<SE127>116 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIV.
<duolan 2><-P>Apostolum loquente, sic res ista procedat,<marginalia>Explicatio|alia ex eo|quòd ma-|trimonium|ex natura|sua indis-|solubile|non sit.</marginalia>
Christo adscribi potest, & debet. Quamquàm
satis verosimiliter dici possit in hoc non interue-
nire dispensationem, sed id esse iuxta matrimo-
nij natiuam conditionem, quod ex se non habet
omnimodam indissolubilitatem: & cùm ex caus-
sa aliqua dissolui queat, nulla profectò maior
esse potest, quàm illa, quæ ex cultus disparitate
consurgit. Quando autem aliquid iuxta natiuam
conditionem rei alicuius fit, non est dispensatio
in eo, quia neque communis lex, sed dispositio
accommodata naturæ. Et ita etiam dicendum in
matrimonio rato, quod per Religiosam dissol-
uitur Professionem: cùm enim consummatum
non est, ex natura sua more aliorum contra-
ctuum dissolui posset ex voluntate contrahen-
tium, naturâ contractûs eiusdem attentâ: sicut
autem ex mutua voluntate, ita & per vnius ex
illis, factâ Deo sui traditione in ordine ad sta-
tum incomparabiliter perfectiorem. Videatur P.
Sancius suprà num. 10. & hæc explicandi ratio
videtur satis congrua & expedita, quales non a-
liquæ aliæ, quæ apud Doctores occurrunt. Lo-
cum Apostoli elegantissimè versat D. Augustinus
Lib. 1. de adulterinis coniugiis Cap. 18. & refertur
in Cap. Sic enim 28. q. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>403</absatz-nummer> Cùm ergo dissolutio matrimonij facta<marginalia>Priuilegi&#x0169;|adductum|quid con-|ferat, vt|tale dici|propriè|possit. Et|vt tale non|sit, quæ vi-|deantur|vim ha-|berè.</marginalia>
mutatione vitæ melioris per Baptismum liceat,
videndum quid in priuilegio adducto specialis
gratiæ rationem habeat, vt verè & propriè pri-
uilegium possit compellari. Et videtur quidem
tale non esse, sed meram communis iuris decla-
rationem, sicut de priuilegio alio ex §. 5. verb.
Dispensatio dicebamus. Quòd enim transire ad a-
lias nuptias absolutè liceat, ex communi iure, vt
nuper vidimus, compertum habetur. Volentem
autem coniugem infidelem cohabitare fideli, si-
ne periculo peruersionis non posse dimitti, iam
etiam ostendimus, iuxta Ecclesiæ mentem in
Cap. Quantò, de diuortiis, cuius verba dedimus
num. 40. & in Cap. Gaudemus, eodem Titulo.
Vnde doctrina Apostoli in casu tantùm periculi
procedit. Id ergo quod dicitur in priuilegio de
monendo coniuge infideli, & eius expectando
responso, iuxta huiusmodi præsuppositum cadit,
quòd scilicet, ad securam habitationem sit tan-
tùm admittendus: & quòd moneri debeat, non
priuilegij, sed stricti præcepti continet rationem.
Quòd si respondere intra terminum competen-
tem nequeat, aut nolit, coniux fidelis nouum
possit inire coniugium, ex Iure habetur: sic e-
nim in Cap. Gaudemus citato, verbis illis: nisi post<marginalia>Cap. Gau-|demus.</marginalia>
conuersionem ipsius illa renuat habitare cum ipso. Quæ
autem non respondet, apertè renuit, cùm sciat
se non respondente, coniugem ad alias nuptias
transiturum. Si autem nequeat expectari res-
ponsum, eadem ratio est, quia non debet con-
iux fidelis obligari ad valde diuturnum cæliba-
tum: & esset profectò, vt diximus, magnum ad
fidei receptionem obstaculum, si is, qui de con-
uersione sua agit, ad onus eiusmodi cogeretur.
Ex quo prouenit vt Æthiopes in regiones alias
distracti, & fideles redditi susceptione Baptismi,
sine scrupulo aliquo matrimonium contrahere
permittantur, cùm tamen certum sit multos illo-
rum in natiuo solo matrimonia suis ritibus con-
traxisse. Quod tandem Gregorius priuilegij lar-<-P>@@

<-P>gitor attexuit de firmitate matrimonij sic contra-
cti, etiamsi coniux impeditus respondere, po-
steà voluntatem suam manisestet, & reipsa con-
uertatur ita dicendum necessariò fuit: quia cùm
matrimonium in facie Ecclesiæ contractum om-
nino validum fuerit, ab alterius iam consensu
non pendet, neque illi iniuria fit, quandoqui-
dem & ille liber à vinculo manet, & alias potest
nuptias sibi fortè gratiores & commodiores ce-
lebrare. Nihil ergo videtur speciale per hoc pri-
uilegium concedi, quod anteà non liceret.</P>
<P>  <absatz-nummer>404</absatz-nummer> Qui discursus etiam ostendit ad effe-<marginalia>Dispensa-|tionem|non videri|necessariā.</marginalia>
ctum prædictum dispensationem non esse neces-
sariam: vnde non apparet quomodo in priuile-
gio ipso dicatur ibi expressos posse cum Neo-
phytis in ordine ad illum dispensare. Dispensan-
di enim facultas ex Iure habetur, & Apostolicâ
declaratione: neque in speciali infidelium ge-
nere, de quo agitur, quidquam occurrit, vt pro
iis peculiaris sit dispensandi facultas requisita. In
quo quidem licet non multùm ad rem ipsam spe-
ctare videatur hoc aut illo modo loqui, dum-
modo constat quid sit in facti contingentiâ fa-
ciendum; dici tamen potest gratiam aliquam ad-<marginalia>Aliquam|tamen gra-|tiam ad-|misceri|ostenditur.</marginalia>
misceri in eo quòd spatium temporis ad expe-
ctationem responsi coniugis infidelis, & alia,
quæ circa hoc occurrere possunt, non solùm
Ordinariorum, sed Parochorum, & Religioso-
rum Societatis dispositioni committitur, cùm ad
Episcopos id spectare soleat, & ita per eos, aut
etiam per Prouincialia Concilia spatium sit tem-
poris definitum, vt statim videbimus. Est ergo
dispensandi facultas non tam in substantiâ ipsâ,
quàm in modo. Deinde, licet verum sit, quod
ex aliis habet P. Sancius Lib. 7. Disput. 74. num.
4. posse scilicet dissolui matrimonium in prædi-
ctis euentibus non esse ex iure aliquo Pontificio:
matrimonium enim consummatum nequit iure
Pontificio dissolui, quamuis in infidelitate ini-
tum sit, saltem lege naturali: sed id haberi ex
priuilegio Christi sic in fidei fauorem conceden-
tis, quod D. Paulus citato loco promulgauit ver-
bis allegatis sic ab Ecclesia intellectis. Id tamen
non est ita certum, vt graues Auctores desint
asserentes dissolutionem talem iure Pontificio<marginalia>Dissolutio-|nem ma-|trimonij|jure Ponti-|fic io peragi,|aliquorum|sententia.|Et quid|ex illa, sicut|ex nonnul-|lis alijs.</marginalia>
peragi, vt videri potest apud eumdem Patrem
ibidem. Potuit ergo Doctissimus Pontifex Gre-
gorius in ea esse fortè sententia, vti priuatus Do-
ctor, & ita ad dispensandum omnibus præfatis
tribuere facultatem. Quòd si dicatur iam illam
ex Iure haberi: occurri potest non esse omnino
certum eos, qui conuertuntur, non conuersis
coniugibus, eo ipso esse dispensatos, & sine de-
pendentia omni ab Ecclesiasticâ iurisdictione
posse contrahere: quia hoc non debuit Neo-
phytorum arbitrio, qui rudes circa res Ecclesia-
sticas solent esse, relinqui. Immò generaliter lo-
quendo non dissolui matrimonium, de fide esse
affirmat P. Sancius suprà Disput. 73. num. 6. &
desiderari sententiam iudicis sunt qui affirment,
vt videri apud eumdem potest Disput 74. num. 11.
& necessariam esse Pontificiam auctoritatem,
cùm coniux moneri non potest, tenent Basilius,
Pontius, & alij, quorum sententiam vt probabi-
lem proponit Diana Parte 3. Tract. 4. Res. 264. vbi
pro contraria plures adducit. Est ergo locus dis-
pensationi auctoritate Pontificis à Ministris E-
uangelicis faciendæ.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0128.jpg/>
@@1@<SE128>De Priuilegijs circa Matrimonium. 117
<duolan 2><negEZ><A+1>Quid specialiter in Conciliis Peruuianis
dispositum circa eos, qui post contractum
in Paganismo matrimonium conuer-
tuntur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>405</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Oncilium Limense secundum quod
Prouinciale fuit, & Anno 1567. ce-<marginalia>Decreta|Concilij|2. & 3.|Limensis.</marginalia>
lebratum, ea circa caussam præsen-
tem decreuit, quæ Consilium Limense Tertium
Anno 1582. his est verbis Act. 2. Cap. 10. com-
plexum. De iis, qui iam matrimonio iuncti conuer-
tuntur ad fidem, coniuge adhuc infideli permanente,
in Superiore Concilio prouidè consultum est, vt si infi-
delis quidem spem suæ conuersionis maturam ostendat,
Christianus nullo modo ad alias nuptias transeat,
quemadmodum sacris est Canonibus definitum, sed con-
iugis lucrum in Christo expectet. Si verò differat con-
uersionem suam, neque tamen iam baptizato coniugi
perniciosus existat, eum à fide auertendo, aut ad peccat&#x0169;
mortale pertrahendo (ceterùm id cùm sit, sacri Cano-
nes eos separandos volunt, & Christiano noui coniu-
gij ineundi potestatem tribuunt) tunc & expectandum
adhuc esse per semestre tempus, & aßiduè de sua inte-
rim conuersione admouendum. Sed quoniam tum pe-
riculum recèns conuersi cauendum est, ne si diu perman-
serit in toro infidelis, fidem Christo fortaßis amittat,
dum vult seruare homini: tum verò libertati illius con-
sulendum est, ne celebs viuere cogatur, qui forsitan
vritur. Idcircò decernimus vt transacto sex mensium
spatio res ad Episcopum deferatur, qui benè perspectâ
caussâ, fideli declaret copiam esse aliud matrimonium
ineundi propter fidei aut charitatis scandalum, quod
patitur. Quòd si nullum esse periculum in cohabitatio-
ne viderit, iubeat expectare infidelem, vel etiam con-
sulat cohabitare, si prodesse intelligit iuxta Pauli Apo-
stoli consilium. 1. Cor. 7. Neque enim potest omnibus
conuersis eadem lex præfigi, cùm occurrant profectò va-
riæ circumstantiæ, neque sit omnium infidelium eadem
ratio. Quarè Episcopi prudentia in re dubia, ne graui-
ter erretur, consulenda erit, & iuxta Cap. Quanto,
de diuortiis, cùm casus acciderit, decernendum. Sic
Concilium à Sede Apostolica confirmatum, cir-
ca quæ à nobis aliquid adiiciendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>406</absatz-nummer> Primò ergo quòd fidelis ad alias nup-<marginalia>Quæ spes|conuersio-|nis infidelis|coniugis|esse debeat.</marginalia>
tias transire nequeat, si infidelis spem suæ con-
uersionis ostendat, sacris dicitur esse Canonibus
definitum: & spem hanc non qualemcumque
sufficere, sed maturam esse debere, id est, non
conuersionis in longum protractæ, sed tempus
post breue futuræ. Pro quo est Apostolus citato
Cap. 7. Cor. 1. vbi cùm præcipiat conjugem fide-
lem ab infideli non discederem volente in pace
habitare cum illo, ita subdit: Vnde enim scis mu-
lier si virum saluum faciet? aut vnde scis vir, si mu-
lierem saluam facies? Nisi vnicuique sicut diuisit Do-<marginalia>1. Cor. 7.|v. 16. &|17.</marginalia>
minus, vnumquemque sicut vocauit Deus, ita ambu-
let. Sic v. 16. & 17. & ita habetur in Cap. Iam
nunc 28. quæst. 1. vbi sic dicitur: & sic ad lucran-<marginalia>Cap. Iam|nunc.</marginalia>
dos coniuges, & filios Christo, exemplis etiam, quæ
prouenerant, videtur hortatus. Cur ergo non expediat
etiam infideles coniuges dimitti à fidelibus, caussa eui-
denter expressa est. Non enim propter vinculum cum
talibus pactum coniugale est seruandum, sed vt quæ-
rantur in Christo recedi ab infidelibus coniugibus Apo-
stolus vetat. Sic ibi ex D. Augustino Libr. 1. de a-<-P>@@<marginalia>D. August.</marginalia>

<-P>dulterinis connubiis. Cap. 13. Quod autem spes
maturæ conuersionis esse debeat, & non in lon-
gum protractæ, ex eadem doctrinâ deducitur:
nam experimentum dispositionis in ordine ad
conuersionem breui tempore haberi potest, &
ita cessat finis huiusmodi permissionis, quòd sci-
licet coniux infidelis quæratur in Christo. Aliàs
grauissimum onus conuersis imponeretur con-
iugibus, quòd scilicet per totam vitam deberent
in coniugio cum infidelibus permanere, quia per
totam vitam spes aliqua esse potest, & constat
aliquos in illius fine conuersos.</P>
<P>  <absatz-nummer>407</absatz-nummer> Secundò addit Concilium coniugem<marginalia>Modo non|licere ha-|bit ationem|cum infi-|deli, ali-|quorum|sententia.</marginalia>
infidelem ad cohabitationem admittendum, si
perniciosus non sit, alias dimittendum. In quo
quidem sunt qui contradicant, existimantes non
esse licitam huiusmodi cohabitationem, quia ab
Ecclesiâ prohibita, quidquid de sæculis priori-
bus fuerit. Tria enim tempora distinguunt. Pri-
mum ab Apostolorum prædicatione, & sexcen-
tis posteà annis, quibus frequens erat infidelium
conuersio ac Iudæorum. Et tunc permittebatur
cohabitatio secundùm D. Pauli consilium, &
conditiones ab eodem propositas. Et ita id te-
nuit D. Augustinus relatus in Cap. Si enim 27.
quæst. 2. Vbi manifestus error est: in prædicto
enim Capite. Si enim nihil tale habetur; benè
tamen in Cap. Sic enim 28. quæst. 1. Secundum
tempus secutum est, quo rarissimè Iudæi ad Chri-
stum conuertebantur, erantque peruicaciores
in sua perfidiâ; & tunc edita est Synodi Toleta-
næ Constitutio, quæ habetur in Cap. Iudæi 28.
quæst. 1. vbi prohibentur Iudæi, qui mulieres
habent Christianas, cum eisdem habitare, cuius
ratio redditur verbis illis: Verùm hoc ideò statutum<marginalia>Concilium|Tolet. 4.</marginalia>
est, ne dum fidelis salutem quærit infidelis, potiùs ipse
cum ea infidelitatis perditionem inueniat. Sic Conci-
lium Toletanum 4. Ratio autem prædicta, licet
ad omnes spectare infideles videatur, ad solos
est Iudæos, de quibus agebatur, referenda; quia
infideles alij non ita obstinati in sua perfidiâ e-
rant, vt eorum deberet conuersio desperari.
Tertium tandem, quo Ecclesiæ consuetudine
est receptum, ac præceptum inductum, vt con-
iux ad fidem conuersus non permittatur cum in-
fideli cuiusque sectæ habitare. Eo quòd expe-
rientia docuerit successu temporis coniugi fideli
ex infidelis consortio non modicum periculum
imminere. Sic P. Thomas Sancius Lib. 7. Disp.
73. numer. 12. vbi plures pro eodem adducit.
Qui tamen, cùm præceptum esse dicat; vbi ta-
men illud extet, & à quo sit impositum, non ex-
ponit: nisi velit consuetudine ipsâ præceptum
inductum, vt aliàs solet accidere.</P><marginalia>Contrariā|Concilium|Limense|secutum,|quæ & ve-|risimilior|ostenditur.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>408</absatz-nummer> Nihilominus Concilium Limense o-
pinionem satis probabilem est secutum, quam
tenent Doctores plures apud eumdem P. San-
cium numer. 11. & 13. & prætereà P. Fragosus
Tomo 3. Lib. 10. Disput. 22. num. 75. P. Valentia
Tomo 4. Disput. 10. Quæst. 1. Puncto 1. Cardina-
lis Toletus Lib. 7. Cap. 11. num. 2. P. Mæratius
Disput. 7. de Matrimonio Sect. 6. P. Martinon Di-
sput. 72. num. 77. & alij. In speciali autem, de In-
dis loquens ita affirmat Veracruz Parte 2. speciali.
Artic 32. Conclus. 4. P. Lessius de Matrimonionium.
95. Et videtur sanè verosimilior iis suppositis,
quæ nuper dicta sunt circa obligationem non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0129.jpg/>
@@1@<SE129>118 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIV.
<duolan 2><-P>recedendi à coniugio, si coniux cohabitare velit
sine periculo peruersionis: sic enim docet D.
Paulus, sic Sancti Patres, & Pontifices eius do-
ctrinam accipiunt, & inter sacros Canones com-<marginalia>Præceptum|ab Aposto-|lo non im-|positum vt|probant|aliqui.</marginalia>
mendatur. Neque satisfacit quod dicitur, Primò
doctrinam D. Pauli non continere præcep-
tum, sed consilium, & ita Ecclesiam con-
trarium statuere potuisse. Sic enim tenet Pater
Sancius, & alij, quos citat suprà num. 7. Apo-
stoli verbis innixus, dum ait: Nam ceteris ego dico,
non Dominus. Si enim id Dominus non præcipit,
ex ipsa lege coniugij, quæ diuina est, fieri neces-
sariò non debet. Nec credendum est D. Paulum
onus adeò graue imponere infideli voluisse, qui
ad fidem conuertitur, cùm illud Christus non
imposuerit: noluit enim Christus vt fidelis ob-
strictus esset ad conuiuendum infideli in vitæ
consuetudine adeò arctâ ac familiari, qualis est
coniugalis. Pro quo etiam militat P. Martinon
suprà num. 70. & P. Lessius n. 93. Non inquam<marginalia>Qui im-|probantur.</marginalia>
satisfacit, quia præcept um in verbis Apostoli Pa-
tres agnoscunt, quos ibidem adducit P. Sancius,
& plures alij Scriptores. Et D. Augustini do-
ctrinam sic inter alios sentientis Pontifices ad-
mittunt, & in Canonico Iure proponunt. Quam-
uis autem quæ in Decreto habentur, non adeò
habeantur vrgentia, in hoc autem puncto Inno-
centius Tertius Decreti Canones citat, & expo-
nit in Cap. Quantò, de diuortiis; qui & in Cap.
Gaudemus sic statuit, §. Qui autem, verbis illis:<marginalia>Cap. Gau-|demus, de|diuortiis.</marginalia>
Numquam ea viuente poterit aliam etiam ad fidem
Christi conuersus habere, nisi post conuersionem ipsius
illa renuat cohabitare cum ipso, aut etiam si consentiat,
non tamen absque contumelia Creatoris, vel vt eum
pertrahat ad mortale peccatum. Sic ille: quo nihil
dici apertius potuit. Quomodo autem D. Pau-
lus exponendus sit diximus num. 401. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>409</absatz-nummer> Deinde, vt demus consilium fuisse, ra-<marginalia>Etiamsi|consilium|fuerit, ro-|bur sen-|tentie ve-|rosimilioris|persistere.</marginalia>
tio quæ illud licitum tunc temporis reddidit, po-
test similiter in aliis occurrere: cur enim non
possit haberispes conuersionis coniugis infidelis?
& quidem Concilium Limense, post experien-
tiam recentissimam, huiusmodi spem esse posse
testatur, & iuxta eam statuit id quod iam ex ip-
so posuimus, cui credendum potiùs, quàm Au-
ctoribus multis rem istam à longè salutantibus.
Vbi & argui efficacissimè potest: nam si non lice-
ret modò quod hortatur Apostolus, maximè ob
experientiam, quæ in caussa fuit vt vim præcepti
habens inducta fuerit consuetudo. Atqui om-
nium maxima experientia ex conuersione Indo-
rum deduci debuit, illa enim omnium est maxi-
ma ab initio ferè nascentis Ecclesiæ: & qui cir-
ca illam occupantur, spem esse conuersionis af-
firmant, si coniuges infideles cohabitationem
non renuant, quæ stare sine contumelia Crea-
toris possit: ergo illi est potiùs innitendum, quàm
non ita fundatis aliquorum scribentium conie-
cturis.</P>
<P>  <absatz-nummer>410</absatz-nummer> Vnde nec satisfacit quod Secundò dici-<marginalia>Variatio-|nem indu-|ci potuisse|circa præ-|ceptum A-|postoli, alio-|rum res-|ponsio, quæ|& reiecta.</marginalia>
tur, etiamsi in D. Paulis verbis præceptum sit,
circa illud potuisse variationem induci, sic tem-
porum necessitate postulante, vt habetur in Cap.
Non debet, de Consanguin. & affinit. iam enim vi-
dimus necessitatem non esse generalem. Et licet
Concilium Toletanum rationem illam genera-
lem. reddiderit, de qua num. 407. iam ibidem vidi-<-P>@@

<-P>mus ad solos eam spectare Iudæos, & ita fatetur
P. Sancius citato num. 12. de ceteris infidelibus
nullibi statutum, quia non ita obstinati in sua
perfidia erant, vt eorum deberet desperari con-
uersio, vnde & num. 13. tandem fatetur admitti
cohabitationem posse in illis insulis vbi crebrior
est conuersio, & conuersionis spes, ex Episco-
pi tamen dispensatione. Concilium ergo Li-
mense sapientissimè in suo Decreto processit, &
illud quidem, sicut alia eiusdem, diligentissimè
sunt Romæ perspecta in Cardinalium Congre-
gatione iussu Sixti V. & sic ab eodem confirma-
ta; vt minimè suspicari liceat in hoc, de quo tra-
ctamus, articulo, à Patribus Concilij quidquam
minùs consonum Iuri statutum, aut à Pontifice
comprobatum: cùm res adeò grauis sit, vt vix
vlla maioris considerationis in eodem occurrat.</P>
<P>  <absatz-nummer>411</absatz-nummer> Tertiò addit Concilium, expectan-<marginalia>Semestris|expectatio|qualiter|practican-|da.</marginalia>
dum per semestre, & crebrò coniugem admo-
nendum. Quodquidem intelligendum quando
expectatio talis ad desideratum effectum vtilis
esse potest: si autem intra dictum tempus haberi
responsio nequeat ob rationes quas adducit
Gregorius XIII. in Breui, ex quo priuilegium
citatum est trasumptum, & affertur à Fr. Ioanne
Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis
Indorum Parte 1. Verb. Matrimonium; quia scili-
cet interdum ad hostiles & barbaras prouincias, ne<marginalia>Greg XIII.</marginalia>
nunciis quide&#x0303; accessus pateat; vel quia ignorent prorsus
in quas regiones fuerint transuecti: vel quia ipsa iti-
neris longitudo magnam afferat difficultatem. Tunc
equidem non est expectandum semestre, sed
post Baptismum potest iniri coniugium. Pro quo
& est declaratio Pij V. ad Nouam-Hispaniam
directa, cuius meminit. P. Sancius Lib. 7. Disp. 74.
n. 13. qui & pro admonitionis modo ac nonnul-
lis aliis ad hoc spectantibus videri potest ibidem
n. 12. & seqq. Quia verò Concilium Pontificiis
obstare priuilegiis nequit, non obstante semestris
assignatione, quando coniux infidelis moneri
potest, intra breuius spatium poterit coniu-
gium celebrari, & illa omnia peragi, quæ in ip-<marginalia>Facultas|priuilegij|etiam pro|foro exter-|no.</marginalia>
so conceduntur: quandoquidem facultas non
est tantùm pro foro interno, vt ex tenore con-
stat, & quia Pontifex verbis vtitur id signifi-
cantibus, dum ait: Plenam auctoritate Apostolica
tenore præsentium concedimus facultatem dispensandi
cum quibuscumque &c. Et certè cùm priuilegium
dictum adeò generale sit, vt Ordinariis, Paro-
chis, & Religiosis communicationem habenti-
bus sit commune, designatio semestris vix vllius
videtur esse momenti. Neque id mirum, quia
Concilium ante priuilegij concessionem cele-
bratum est, quod Anno constat 1585. ab Apo-
stolicâ prouidentiâ prodiisse, in quo & Paternâ
pietate Gentium istarum se miseratum sortem
magnus ille Pontifex attestatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>412</absatz-nummer> Potest autem circa dictum semestre<marginalia>Semestre|quomodo|ampliari|possit in|fauorem|conjugis|infidelis</marginalia>
dubitari, an currat aliquomodo in fauorem con-
iugis infidelis, ita vt propter rationem aliquam
possit ampliari. Vt si notitia conuersionis coniu-
gis, & de nouo contrahendo matrimonio deli-
berantis, ante semestre ad coniugem infidelem
perueniat, sed maiori illius spatij parte iam de-
cursâ, ita vt deliberationi in re adeò graui tempus
sufficiens non suppetat, vt responsum intra se-
mestre transmiti ad coniugem fidelem queat. Si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0130.jpg/>
@@1@<SE130>De Priuilegiis circa Matrimonium. 119
<duolan 2><-P>videlicet hoc modo respondeat: Serò ad me nun-
tium perlatum est, & opus habeo in re tanta maturam
considerationem adhibere: videbo quid expediat, &
re benè perpensâ respondebo. An hæc responsio ad
protrahendum semestre compellet, ita vt ea
extante nequeat fidelis coniux nouum inire con-
iugium? Ad quam dubitationem iuxta Limensis
eiusdem Consilij doctrinam ita respondendum,
vt circa hoc Episcopus adeatur, qui fidelis con-
iugis dispositione perspectâ, iuxta eamdem quid
sit faciendum iudicabit. Indicium autem eius tale
futurum, vt si fidelis coniux sine periculo lapsus
in carnalia peccata expectare possit, expectet,
quia scilicet non vritur, vt Concilium loquitur,
D. Pauli phrasim amplexus. Si autem vratur,
igni huiusmodi aquas applicet nuptiales, de qui-
bus integro volumine Nouarinus. Quia verò
difficile est gentes Indorum, & similes, heri car-
nis mancipia, se diu continere, in eam partem in-
clinandum est, vt illis matrimonij adminiculo
quantociùs succurratur. Coniux ergo, qui intra
præfixum terminum non respondit, sine culpâ
suâ consorte priuabitur, quia in fauorem fidei sic
statui oportuit, sicut aliàs in Iure habetur, vt
permanente matrimonij vinculo, sine culpâ suâ
coniux vsu illius priuetur, idque multis ex caussis:
pro quo Innocentius III. in Cap. Quantò citato<marginalia>Cap. Quā-|tò.</marginalia>
ita loquitur: Nec obstat quod à quibusdam forsan
obiicitur, quòd fidelis relictus, (dum fidelis qui fuerat,
coniux fidem deserit) non debeat jure suo sine culpa
priuari: cùm in multis casibus hoc contingat, vt si alter
coniugum incidatur. Sic ille. In casu autem nostro
minùs est cur dolere coniux infidelis debeat,
quia liber manet, vt coniugium aliud possit cele-
brare.</P>
<P>  <absatz-nummer>413</absatz-nummer> Quartò, circa alia, quæ in præfato Con-<marginalia>Quid sit|scandalum|charitatis,|de quo in|Concilij|Decreto.</marginalia>
cilij Decreto habentur, non est difficile intelligi
quid sit scandalum charitatis, quod pati fidelis
coniux potest; est enim amissio gratiæ per pecca-
tum, retentâ fide, & contingere potest si coniux
talis à nouo coniugio ineundo impediatur: Illud
autem quod dicitur, vt Episcopus semestri tran-
sacto, benè perspectâ caussâ fideli declaret copiam
esse matrimonium aliud contrahendi, propter fi-
dei aut charitatis scandalum, quod patitur, iam
est à nobis explicatum. In eo verò quod addi-<marginalia>Cohabita-|tio quomo-|do consuli|& non præ-|cipi possit.</marginalia>
tur, aliqua occurrit difficultas; quòd scilicet, si
nullum esse in cohabitatione periculum videat,
expectare iubeat infidelem, vel etiam cohabitare
consulat, si prodesse intelligat: cùm enim aliquid
sit, quod iubere possit, & aliquid, quod consulat,
videndum cur ea sit differentia constituta: ne-
que enim videtur cur debuerit illa constitui; quia
enim spes est lucrandi Christo coniugem, expe-
ctatio iuberi potest: ergo & cohabitatio; quia
eadem est in vtroque ratio. Et quidem cùm pro
eo Apostoli locus adducatur, ita fatendum vide-
tur; quia Apostolus non de expectatione tantùm
sed etiam est de cohabitatione locutus; vt illius
verba manifestant: & hæc consentit habitare cum
illo. Et hic consentit habitare cum illa, non dimittat
illam, &c. Sed certè Concilium sapienti est diuer-
sitate verborum vsum: post transactum siqui-
dem semestre, & scandalum nullum in vlteriori
aliqua expectatione deprehensum, stare optimè
potest vlterioris adhuc expectationis imperium,
in quo fidelis coniux nullum patitur detrimen-<-P>@@

<-P>tum; immò & commodum aliquod esse potest,
si filij sint, quos parentis vtriusque oporteat curâ
tunc temporis enutriri. In cohabitatione autem
licet periculum scandali non sit, potest tamen esse
molestia ob cultûs disparitatem, & ita consuli po-
test, non iuberi, generaliter loquendo. Quòd si
ex cohabitatione spes maior affulserit, poterit
etiam Episcopus illam indicere, quia casus specia-
les non sunt Generali Canone comprehensi, vt
in simili habet P. Sancius num. 13. citato & alij
apud ipsum. Apostolus autem admittendum<marginalia>Cohabita-|tio quanta|futura, iu-|xta Aposto-|lum.</marginalia>
coniugem ad cohabitationem iubet, sed pro tem-
pore rationabiliter assignando, vt eius doctrinam
Patres, Pontifices, & Doctores communiter iam
pridem acceperunt, & pro Concilio hæc satis.</P>
<Z><A+1>De ijs, qui conuertuntur, & ante conuer-
sionem plures vxores habuerunt.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>414</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illis est specialis decisio in Breui<marginalia>Pij V. deci-|sio circa|conuersum|plures ha-|bentem|vxores.</marginalia>
quodam Pij V. quod asseruatur au-
thenticum in archiuo Metropolitanæ Limensis
Ecclesiæ, vt asseritur in Confessionali, auctori-
tate Concilij præfati vulgato, cuius & meminit
Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro
Confessarijs Indorum Parte 1. verb. Matrimo-
nium, cuius Data est, die 2. Augusti Ann. 1571. &
in eo iubet Pontifex, vt cùm aliquis conuertitur
plures habens vxores, ei nubat, & cum ea legiti-
mè copulatus censeatur, quæ ex eisdem conuersa
fuerit, & Baptismum pariter receperit, quamuis
non prima earum fuerit, quę in gentilitate habue-
rat, & sunt adhuc superstites. Et quòd sine vllo
scrupulo matrimonium hoc pro legitimo habea-
tur. Quod quidem tunc videtur procedere, cùm<marginalia>Obseruatio|prima cir-|ca illud.</marginalia>
vna tantùm ex vxoribus conuertitur, & in fauo-
rem fidei respectu coniugis vtriusque decernitur:
& expressè habetur in Facultatibus, quæ India-
rum Episcopis per quinqennium conceduntur,
ibi, circa Facult. 11. Nisi prima voluerit conuerti.
Videtur autem supponere Pontifex vxores om-<marginalia>Obseruatio|secunda, &|difficultas|circa Pon-|sicis decisio-|nem.</marginalia>
nes legitimas esse potuisse; aliàs enim non appa-
ret quomodo esse conueniens dispositio possit:
siquidem earum letigimitate sublatâ nullum ius
speciale in viro est, sicut neque in illis, vt ratione
eius priuilegium hoc ipsis concedatur. Deinde.
Iuxta dipositionem Cap. Gaudemus, prima vxor
pro legitimâ tantùm habenda: cùm enim ibi hoc
modo quæstionem proponat Pontifex: Quia ve-<marginalia>Cap. Gau-|demus.</marginalia>
rò Pagani circa plures insimul f&#x0153;minas affectum diui-
dunt coniugalem, vtrùm post conuersionem omnes, vel
quam ex omnibus retinere valeant, non immeritò du-
bitatur. Post quæstionis autem propositionem
in reprobanda vxorum pluralitate multus est
Pontifex, neque difficultati propositæ directè re-
spondet, vt notat Glossa verb. Vel quam, quæ ta-
men addit quòd indirectè satis respon ondetur quòd
prima sit vxor, ex eo quòd dicit Pontifex plurali-
tatem ex vtroque sexu reprobandam: pro quo
& in verb. Pluralitatem. Vnde & decisum expres-
sè eo loco affirmat P. Thomas Sancius Lib. 7. Di-
sput. 73. num. 5. Quod & in Facultate dicta pro
Episcopis Indiarum non obscurè videtur indica-
tum. Cùm ergo prima tantùm pro legitimâ ha-
benda sit; quomodò stare potest, vt ea quæ con-
uertitur, eo ipso præferatur; cùm ratione con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0131.jpg/>
@@1@<SE131>120 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIV.
<duolan 2><-P>uersionis plus juris non acquirat, quàm si mini-
mè fideli conuerso fuisset vnquam copulata, vt
ex D. Thoma, & alijs docet P. Sancius loco du-
dum adducto. Et vt demus legitimas fuisse om-
nes, cùm primam præferendam Ius statuat, &
expectari illius conuersio debeat volentis coha-
bitare, non debet iure illo priuari ob maturatam
couxoris alterius conuersionem: quæ enim prior
fuit tempore, prior esse & iure debet, neque Ba-
ptismo iura quæsita in coniugio soluantur, sed
crimina dimittantur, vt in eodem Capite Ponti-
fex protestatur. Circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>415</absatz-nummer> Dico tandem Pontificiam decisionem<marginalia>Assertio vlt.|satis faciens|difficultati.</marginalia>
posse sustineri. Primò; quia dici potest in eâ nul-
lum ius coniugis conuersæ speciale eidem agno-
sci, sed amorem peculiarem supponi, tum ex
communi titulo coniugij, tum ex speciali, qui ex
conuersione accrescit, cùm virum in fidei pro-
fessione sequatur, alijs id facere renuentibus.
Quòd si posteà dicat se Baptismum fictè ob viri
amorem suscepisse, non esse illi in foro exteriori
credendum, nisi adsint legitimæ probationes, ob-
seruat Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico,<marginalia>Indicia ve-|ri matri-|monij qua-|lia in Indis.</marginalia>
Quæst. 24. vbi & teneri illam ad Baptismum ritè
suscipiendum, nisi coniux copiam abeundi fece-
rit. Secundo, ob rationem dictam posse in illâ spe-
ciale ius agnosci, licèt prima non sit, quia verum
coniugium inter fideles non ex primitate colli-
gendum est, sed ex voluntate in eo permanendi
secundùm principalem rationem contractûs lu-
mine naturæ constantem. Tertiò; quia verosi-<marginalia>An reuerà|talia.</marginalia>
militer existimari potuit apud Indos non fuisse
vera matrimonia, eorum cognitâ ruditate, quia
neque animo perseuerandi in coniugio insepara-
biliter contrahebant, neque in ordine ad seruan-
dam fidem, & filiorum educationem; quæ ad
substantiam contractûs pertinent, intentione ex-
pressâ aut tacitâ ducebantur. Pro quo facit dis-
cursus P. Balthassaris Barreira apud P. Fragosum
Tomo 3. Lib. 10. Disput. 22. num. 48. & 49. & alia
quæ habet Auctor idem numer. 57. & seqq. & P.
Andreas Perez in Historiâ Missionum Cina-
loensium. Et id quod tunc temporis, de Indo-
rum, qui conuertebantur, moribus circa coniu-
gia vigebat, in ijs pariter dispicitur, qui modò in
diuersis regionibus conuertuntur. Et apud Indos
non fuisse vera matrimonia secundùm id, quod
ex naturâ suâ, & diuina institutione, talis contra-
ctus exigit, fuêre non contemnendi magistri, &
Euangelici operarij, qui ob indubitata experi-
menta censuerunt, vt videri potest apud Fr. Ioan-
nem de Torquemada in Monarchiâ Indianâ, Parte
2. Lib. 13. Cap. 15. Post plantatam siquidem fi-
dem in Nouâ-Hispaniâ inuenti sunt multi con-
iuges, qui se mutuò relinquebant. Quod quidem
cùm à Christianis accipere non potuerint, faten-
dum est ex antiquis eorum moribus descendisse.
Refert autem Auctor idem citato Libro Cap. 5. in<marginalia>Quid apud|nonnullos|in vsu.</marginalia>
in more apud Indos fuisse, vt si quando aliquis
inscijs puellæ parentibus contrahebat, maritus ad
illos sit venire solitus, & facti p&#x0153;nitens veniam,
& puellam pariter postulare, in eorum ipsam tra-
dendo manus, vt si connubio annuere nollent,
apud ipsos remaneret. Et Cap. 9. narrat prouin-
ciæ cuiusdam incolas à suis hostibus vxores dato
pretio comparare: ex quibus quos generant fi-
lios, reseruant quidem, filias autem occidunt, ne<-P>@@

<-P>si eas hostes capiant, ex eis filios generent, hostes
sibi parentum imitatione futuros. Hoc autem
matrimonium, cùm contra finem legitimi huius
contractus sit, bonum scilicet prolisi, à propria il-
lius ratione alienum fuisse, extra dubitationem
est. Vt alia præteream diuersarum gentium in
eodem genere iniuriosa naturæ portenta. Iuxta
hæc ergo potuit Pontifex decernere, vt primæ
vxoris ratio haberetur nulla, si cum alia ex con-
uersis velit vir pariter conuersus stabili connubio
copulari.</P>
<P>  <absatz-nummer>416</absatz-nummer> Ex his ergo apparet quid faciendum sit<marginalia>Cùm plu-|res conuer-|tuntur v-|xores, quid|faciend&#x0169;.</marginalia>
in casu à Pontifice prætermisso: si videlicet plu-
res vxores eius, qui conuertitur, pariter conuer-
tantur, non tamen prima. Vnde & habetur Pon-
tificiæ voluntatis non fuisse onus conuerso im-
poni, vt eam, quæ conuersa est, ducere teneretur:
quandoquidem plures conuerti possunt, & nul-
lum tunc ius cuiusquam esse ad coniugium po-
test; & ita neque cùm sola vna conuertitur; quia
si verè in illâ esset ius tale, non posset per aliarum
conuersionem tolli, quæ valde accidentaria est.
In casu ergo dicto nullam tenetur ducere con-
uersus, vt docet D. Thomas in 4. dist. 39. q. vnicâ,
art. 3. ad 4. vbi & Sotus, q. vnicâ, Articul. 3. ad 5.
quibuscum P. Thomas Sancius Disput. 73. citat.
num. 5. & alij communiter. Quod verò ad pri-<marginalia>Quid cum|prima &|quòd pri-|mitas non|sufficiat, vt|legitima|censeatur.</marginalia>
mam attinet, iuxta dicta iudicandum est, & in-
spiciendus modus, quo ij, de quorum coniugio
agitur, in contrahendo vtuntur. Neque enim
satis est, vt legitimum, & iuri naturæ esse confor-
me intelligatur, ritus aliquos in eo seruari, quales
ij sunt, de quibus citatus Fr. Ioannes de Torque-
mada Lib. 13. Cap. 5. & seqq. Neque diuersa no-
mina haberi apud illos, quibus vxores & pellices
distinguantur, sicut habentur apud Peruuianos,
qui etiam ad significandum fornicationis pecca-
tum nomen speciale habent. Quemadmodum
enim apud antiquos diuersa nomina ad Vxores
& Concubinas designandas, non erat indicium
sufficiens, vt concubinas non esse etiam vxores
crederetur: sicut specialiter obseruant Interpre-
tes circa Cap. 6. Cantici Salomonis, v. 7. ita neque
indicium sufficiens ad intelligendum eam, quæ
vxoris gaudet nomine, propriè esse talem debet
æstimari. Vult autem P. Fragosus suprà num. 55.
quando res fuerit dubia, semper in fauorem ma-
trimonij non solùm inclinandum, sed pro eo iu-
dicandum: pro quo adducit Patrem Tholozam
Prouincialem quondam Brasiliæ. Quod quidem
verum est, quando fauor in aliquod eorum, qui
conuertuntur, commodum resultat, & non solius
contractus habetur ratio. Quod secùs accidit in
matrimonio fidelium, eò quòd Sacramentum sit,
in illius enim fauorem semper inclinandum, cùm
res dubia est, iuxta communem Doctorum ani-
maduersionem; nisi fortè non dubium tantùm,
sed probabilis opinio sit: tunc enim eam licebit
amplecti, quæ opportunior pro casu occurrenti
fuerit iudicata. Et de priuilegijs ad Sacramenta
spectantibus hæc satis, vt ad ea, quæ ad Ecclesiæ
Præcepta pertinent, transeamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0132.jpg/>
@@1@<SE132>De Priuilegiis Indorum circa Festa. 121
<duolan 2><Z><A+2>De Priuilegijs Indorum circa
Præcepta Ecclesiæ.
CAPVT XV.</A+2>
<A+1>De Priuilegijs circa Festorum obser-
uationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>417</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ro illis sic habet Concilium Limen-<marginalia>Concil. Li-|mensis De-|cretum cir-|ca Festa In-|dorum.</marginalia>
se Tertium Act. 4. Cap. 9. iuxta ea, quę
Concilium secundum Seßione 3. cap.
90. tradiderat: Porrò Neophyti, quos Ecclesiæ mater-
na indulgentia præceptorum suorum sarcina magnâ ex
parte leuandos existimauerit, sequentes tantùm dies
juxta Superioris Synodi Prouincialis statutum, obserua-
re cogantur. Primùm dies omnes Dominicos, vt Ecclesia
vniuersalis semper obseruat. Deinde, Diem Natiuitatis
Domini, diem Resurrectionis primum, diem Pentecostes
primum. Item Circumcisionis, Epiphaniæ, Ascensionis,
& Corporis Christi. Beatæ quoque Virginis Mariæ
Festum Natiuitatis, Annuntiationis, Purificationis, &
Assumptionis. Demùm, Apostolum Petri & Pauli.
Sic Concilium: quod dum maternam circa hoc<marginalia>Pro quibus|& priuile-|gium Pauli|III.</marginalia>
indulgentiam Ecclesiæ recognoscit, priuilegium
indicat Pauli III. cuius mentionem faciunt Fr.
Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro
Confessarijs Indorum Parte 1. Verb. Festum. D.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 1. Cap. 27. numer. 94. &
seqq. vbi primò ait priuilegium esse Pauli IV. sci-
licet, numer. 94. sicut in Politicâ Pag. 240. Col. 2.
& in fine eiusdem. §. Pauli III. esse testatur, &
ita proculdubio asserendum. Ferdinandus Zurita
in Enchiridio Indico Quæst. 10. & P. Quintanad.
Tomo 2. Tractat. 1. Singul. 11. & alij apud ipsum.
Circa quod quæri potest</P>
<P>  <absatz-nummer>418</absatz-nummer> Primò, an præter dicta Festa tenean-<marginalia>Non teneri|ad alia Fe-|sta poste à|generaliter|præcepta.</marginalia>
tur Indi ad aliorum obseruationem. Circa quod
P. Quintanad. loco dudum citato censet teneri ad
Festa S. Ioseph & S. Annæ, quia illa pro omni
Ecclesiâ obseruanda proponuntur, & priuile-
gium Pauli III. de Festis agit, quæ in vsu Ecclesiæ
tunc erant, non verò de futuris. Et illud est vni-
cum assertionis huiusce fundamentum. Sed certè
non vrget: quia cùm priuilegium, vt illud Con-
cilium intelligit, & ex tenore adducto constat,
ad hoc sit, vt Neophyti designatos tantùm dies
obseruare cogantur, huiusmodi exclusio ad fu-
tura etiam Festa debet extendi. Particula enim
Tantùm omnimodam exclusionem dicit, & ita eius<marginalia>Particula|Tantùm|quam ha-|beat vim,|ex quâ ar-|guitur.</marginalia>
absolutam vim expendit inter alios Parisius Con-
silio 48. num. 7. & seqq. Immò indefinitus loquen-
di modus ad hoc satis, vt probat Textus in Cap.
Quia circa, de priuilegijs, ibi: Prædecessor tuus in-
definitè decimas Episcopales Monasterio remittendo,<marginalia>Cap. Quia|circa.</marginalia>
cùm nihil exceperit, & potuerit excepisse, & in bene-
ficijs plenißima sit interpretatio adhibenda, nec debeat
vna eademque substantia sub diuerso jure censeri, intel-
lexisse videtur non solùm de decimis posseßionum illius
temporis, sed futuri. Sic Innocentius III. Deinde
vrget ratio à Concilio adducta, quòd scilicet
Neophytis sarcina sit præceptorum minuenda,
& maternâ sint indulgentiâ tranctandi: ex quo
fit ab obligatione multorum Festorum exem-
ptos, quamuis sint illa solemnissima, qualia sunt<-P>@@

<-P>Festa Resurrectionis & Pentecostes: licèt enim
primi illorum dies obligent, ea obligatio specia-
lis non est, quandoquidem sub obligatione Do-
minicorum dierum habentur. Festum S. Ioannis
Baptistæ, Apostolorum, præter Diuos Petrum
& Paulum, D. Stephani, Sanctorum Innocen-
tium, D. Laurentij, S. Crucis, D. Michae&#x0308;lis,
Omnium Sanctorum. Quorum solemnitati non
venit Festum D. Iosephi, & S. Annæ, secundùm
gradus & qualitates ab Ecclesiâ constitutos, vlla-
tenus exæquandum. Cùm ergo circa illa exem-
ptio concessa sit, non est verosimile ad duo præ-
fata obligatos Ecclesiam voluisse. Cui enim li-
cet id quod plus est, licèt etiam & quod minùs,
iuxta regulam iuris notissimam, sic intelligen-
dam, vt plus & minùs in eodem genere sint, vt
aliàs diximus, & hoc loco constat euenire. Pro
quo & L. Filius famil. §. finali. D. de donationibus.
Ex quâ idem P. Quintanad. Tractat. 6. Singul. 7.
in fine, & ex Cap. quodam Ex parte malè citato
probat priuilegia Indis concessa, & alijs Neophy-
tis, ad mixtionem aliquam habentes extendenda.
Prætereà, Priuilegium hoc in fauorem fidei mi-
litat, vt est manifestum; quæ autem talia sunt,
amplè interpretanda esse sæpiùs dictum iuxta
communem scriptorum attestationem, quod &
citatus Auctor agnoscit suprà, Singular. 6. numer.
6. vbi & de priuilegijs circa ieiunia sequitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>419</absatz-nummer> Idem etiam dicendum de Festis, quæ<marginalia>De Festis|ab Episco-|pis institu-|tis idem te-|nendum,|etiamsi ve-|lint expres-|sè obligare.</marginalia>
ab Episcopis post huiusmodi concessionem insti-
tui possunt, ijs seruatis, quæ sacri Canones circa
talem institutionem iniungunt. In quo quidem
citatus scriptor ex aduerso stat, idem affirmans
quod de duobus illis Festis auctoritate Apostoli-
câ constitutis: nisi Episcopi Indos exciperent,
vel aliunde ex Bullâ aliâ excepti sint. Sic num. 6.
Sed similiter refellendum, & à fortiori. Potest
autem dubitari an stante priuilegio dicto, vt scili-
cet Indi ad alia Festa non cogantur, possint ni-
hilominùs Festa constitui, ad quorum illi obser-
uantiam obligentur. Et satis verosimile est non
posse, quia contra Apostolicam est prohibitio-
nem: etsi id admittatur, inutile reddi poterit
priuilegium: quia etiam circa Festa, pro quibus
exceptio conceditur, obligatio esse poterit, cùm
pro omnibus eadem ratio sit; etsi in ordine ad
Festa futura extendi potest, pro alijs item poterit
obligatio eadem, ijs, quibus Pontifex leuare onus
intendit, imponi. Quo non obstante, in casus<marginalia>Exceptus|casus.</marginalia>
alicuius contingentiâ ordinariâ auctoritate vti E-
piscopi poterunt, & pro diebus aliquibus ad ob-
seruantiam Festi alicuius obligare: quia hoc ad
congruum regimen spectat, neque est credibile à
Pontifice, cuius solicitudo in commune fidelium
bonum incumbit, prohiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>420</absatz-nummer> Ex quo manifestum relinquitur Indos<marginalia>Neque ad|Festa addi-|ta in Bullâ|Vrbani 8.</marginalia>
non obligari ad Festa illa, quæ ab Vrbano VIII.
in Bullâ moderationis illorum vt obligatoria
proponuntur; scilicet Sanctorum Innocentium,
& S. Syluestri. In quo quidem P. Quintanad.
non aduersatur, vt videri potest num. 7. Aut enim
hæc Festa obseruabantur ante priuilegium Pauli
III. & sic pro illis obligatio sublata est: ex eo au-
tem quòd de nouo à Pontifice vt obligatoria
proposita sint, noua obligatio non consurgit,
quia illam Pontifex non intendit imponere, sed
antiquam confirmare: vnde exempti ab eorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0133.jpg/>
@@1@<SE133>122 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XV.
<duolan 2><-P>obligatione, eam non contrahunt ratione de-
clarationis. Si autem non obseruabantur, ratio-
ne nouæ Constitutionis non accrescit obligatio:
quia intentio Pontificis non est Festa addere, sed
eorum multitudinem moderari, vt ex tenore Cō-
stitutionis apparet. Vnde existimat citatus Au-
ctor, & ex professo probat Festa dicta non obli-
gare, vbi consuetudine receptum erat, vt non
obseruarentur, videatur Singul. 2. Quod funda-
mentum licet non omnino firmum sit, quia mo-
deratio cum obligatione duorum illorum Fe-
storum stare potest, quandoquidem respectu
quamplurium aliorum est sublata: in casu tamen
nostro specialiter aptari potest, quia Pontifex
non intendit suâ Constitutione nouam sarcinam
recèns conuersis imponere, quos Ecclesia mater-
nâ vult indulgentiâ confouere. Et quidem gene-
raliter loquendo Constitutio dicta pro mo-
deratione Festorum est, & alleuiatione fidelium
circa onus prædictum; & ita proportionaliter de
Neophytis dicendum, eos scilicet per eandem
non grauari, sed potiùs onere liberari. Quod
quidem ad illud saltem applicandum, vt onus
nouum non censeatur impositum, vt hoc alleuia-
tionis genus reputari possit; in sua videlicet mo-
deratione circa prædictam obseruantiam con-
seruari.</P>
<P>  <absatz-nummer>421</absatz-nummer> Secundò quæri potest an cogi ad la-
borandum possint in Festis, quæ pro ipsis de prę-<marginalia>An possint|ad labo-|randum|compelli in|Festis ad|quæ non|obligantur.</marginalia>
cepto non sunt. Circa quod est admonitio Con-
cilij Limensis citata Act. & Capite. vbi sic dicitur:
si qui autem Indorum plures alios dies festos nostro
more seruare voluerint, & in ijs ab opere seruili va-
care, integrum sit eis facere ex deuotione: neque vllo
modo in ijs laborare, à quoquam penitus compellantur.<marginalia>Concilium|Limense 3.|id prohi-|bens non|imponere|præceptum,|aliquorum|sententia.</marginalia>
Sic Concilium: cuius verba graue præceptum
non continere, sed solùm habere rationem ad-
monitionis, directionis, consilij, & deprecatio-
nis, affirmat P. Quintanad. Singulari 11. citato
numer. 3. Quod quidem ante eum docti aliqui
Magistri tenuerunt. An autem aliunde grauis o-
bligatio consurgat, diuersæ quæstionis est. In
qua ex citatis Dom. Solorzanus, Fr. Ioannes<marginalia>Aliunde|an graue|peccatum|sit, qui|negant,|& vnde|probant.</marginalia>
Baptista, & apud ipsum Fr. Ioannes Focher, cùm
illicitum dicant, de peccati grauitate non dispu-
tant. P. Quintana peccatum esse mortale negat,
si Indorum domini eos fortiter & suauiter ad la-
borandum impellant. Et hoc quidem tenuit P.
Ioannes Perez Menacho. Quòd si violentia di-
ræ tractationis accedat, graue quidem peccatum
erit, sed non ab eo diuersum, quod tales vim fa-
cientes committerent, si eos in quibuscumque
aliis diebus ad laborandum compellerent. Cùm
enim obligatio Festorum sublata sit, perinde se
habent, acsi talia non essent. Ex eo autem intui-
tu, vt copia metallorum sit, quæ in communem
vtilitatem redundat, posse ad laborandum cogi,
tenent aliqui apud Dom. Solorzanum num. 98.
qui tamen num. 99. contrarium se consuluisse te-
statur, eo quòd magis fauorabilis sit Festorum
obseruatio: pro quo Auctores & alia eruditè
congerit in sequentibus. Ad quæ quidem dicere
possunt ij, qui ex aduerso stant, esse quidem ve-
rissima quando obligatio Festi vrget: in casu au-
tem nostro, cùm obligatio sublata sit, aliam esse
rationem: cùm aliàs labor huiusmodi vtilis la-
borantibus sit, qui ex eo iustam mercedem acci-<-P>@@

<-P>piunt, vt suæ ordinariæ indigentiæ succurrant.</P>
<P>  <absatz-nummer>422</absatz-nummer> Sed certè non videtur negari posse<marginalia>Contrariā|ostenditur.</marginalia>
quominùs in hos, sublatis etiam inhumanis vio-
lentiis, graue peccatum possit admisceri. Sit qui-
dem in compulsione suauitas, vt P. Quintana
præmonuit: si tamen non solùm suauiter, sed
& fortiter Indi, & alij ad laborem compellan-
tur. Ita vt nequeant nisi cum probabili detri-
mento resistere, labor illis inuitis accidit, nec
licet ipsis suo priuilegio vti, quod sine graui
compellentium peccato stare nequit. Et priuile-
gium quidem id secum affert, pro quo admoni-
tio Concilij adiecta. Priuilegiis enim vtimur
cùm volumus: ergo Indi, quibus illud
circa Festorum obseruationem conceditur,
vti eo possunt pro libitu aut non vti. Si ergo
vti velint, nequeunt ad laborem forti pertractio-
ne compelli. Quòd ergo in hoc peccatum sit,<marginalia>Ex priuile-|gij viola-|tione ar-|guitur.</marginalia>
aut non sit, non debet ex Concilij moni-
tione desumi, sed ex priuilegij conditione in ma-
teriâ graui, cuius vsus pusillis istis Ecclesiæ filiis
impeditur. Indo equidem volenti matrimonium
contrahere cum cognatâ in gradu aliquo ab Ec-
clesiâ prohibito, sed in quo dispensari potest
virtute priuilegij Indis concessi, si quis obstacu-
lum opponat ob aliquod tantùm apponentis
commodum, grauiter proculdubio peccabit;
neque alia ratione, nisi quia priuilegij Aposto-
lici vsum impedit, idque in materiâ momenti
magni. Pro quo est Cap. Quantò, de Priuilegiis,<marginalia>Cap. Quā-|tò, de pri-|uilegiis.</marginalia>
vbi: & sic Apostolicorum priuilegiorum, non vim &
potestatem, sed sola verba seruantes &c. Conclu-
dit autem sic Pontifex: Si super hoc ad Nos clamor
denuò ascenderit, non poterimus conniuentibus oculis
pertransire, quin promulgatores talium sententia-
rum seueritate debitâ castigemus. Sic Honorius Ter-
tius, vbi tamen de indirecto impedimento tan-
tùm agebatur, vt ex Summario Capitis eiusdem
constat. Præterquam quòd si talis compulsio li-
ceret, priuilegium Indis præiudiciale foret, con-
tra regulā Iuris sat celebrem 61. in 6. sic haben-
tem: quod ob gratiam alicuius conceditur, non est in<marginalia>Ca. Quod|ob gra-|tiam de|reg. iur.|in 6.</marginalia>
eius dispendium retorquendum. Si enim Indi com-
muni iure censerentur in ordine ad Festorum
obseruationem, non possent in illis ad laboran-
dum compelli: cùm ergo stante priuilegio com-
pelli posse dicantur, perspicuum est gratiam in
eorum retorqueri dispendium. Et hæc profectò
illorum miseranda conditio, cui vsus magis,
quàm ratio, iustitia, ac pietas suffragatur: vt
quidquid pro ipsorum alleuiandis oneribus
Principum benignitate disponitur, in eorum pas-
sim videatur incommodum retorqueri. In quo
non iam quæstio circa ius vertitur, cùm agi con-
tra ius omne exploratissimum sit; sed cauteria-
tarum audaciam & immanitatem traducere, vt
ab iis, quibus rerum istarum incumbit cura,  re-
medium aliquale prouideatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>423</absatz-nummer> Et hæc quidem non solùm de Indis in-<marginalia>De Æthio-|pibus idem|asserend&#x0169;.</marginalia>
telligenda, sed etiam de Æthiopibus, licet man-
cipia sint: non possunt enim ad laborandum
compelli, cùm eisdem, quibus Indi, priuilegiis
perfruantur, vt ostendimus. num. 129. & in il-
lis quidem videtur maior esse ratio, eo quòd ma-
ius dispendium ex priuilegio subeant, quàm In-
di, qui effugere multoties coactionem possunt,
cùm tamen mancipia id assequi nequeant, sub<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0134.jpg/>
@@1@<SE134>De Priuilegijs Indorum circa Festa. 123
<duolan 2><-P>manu semper dominorum constituta. Et de In-<marginalia>Et de In-|dis manci-|piis.</marginalia>
dis in seruitutèm redactis, vt sunt Christianorum
plures, dubitari nequit priuilegio præfato frui,
vnde ab laborandum nequeunt violenter adstrin-
gi: seruitus ergo priuilegij fruitioni non obstat.
Ex quo efficaciter argui potest: nam Æthiopes
liberi possunt priuilegio frui: ergo & serui. Con-
sequentia est clara: quia seruitus non obstat pri-
uilegij fruitioni, vt in Indis constat. Licet autem
Concilium Limense admonitione præfatâ de In-
dis loquatur, vt constat ex verbis illis: si quis
tamen Indorum &c. in Decreto tamen de Neo-
phytis locutum, vt illa satis expressa verba mani-
festant: Porro Neophyti, quos Ecclesiæ materna in-<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
dulgentia &c. In admonitione verò de Indis spe-
cialiter loqui oportuit, ob grauissimam, quam
pati solent in metallis effodiendis vexationem; &
quia imbecilliores sunt. Ratio autem ab eodem
adducta de materna indulgentia, quæ debet te-
neris filiis impendi, ad omnes extenditur, vn-
de & dispositio pariter, iuxta vulgatum iuris a-
xioma, de quo aliàs, Vbi est eadem ratio &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>424</absatz-nummer> Sed esse circa hoc peculiaris difficultas<marginalia>Excipiun-|tur Festa|sublata|specialia,|quæ ex de-|uotione ser-|uari pos-|sunt.</marginalia>
potest ex eo consurgens, quòd Bulla Vrbani
Octaui de moderatione Festorum publicata, &
iuxta eam multorum Festorum obligatione su-
blatâ, quæ etiam ex consuetudine, aut speciali
lege fuerant introducta, Episcopi aliquid ad ea
seruanda ex deuotione monuerunt, & Indulgen-
tias obseruantibus sunt pariter dilargiti. Si ergo
Neophyti ea seruare velint, vt multi ex Hispa-
nis seruant, eritne speciale peccatum eos ad la-
borandum compulisse? Ad quod videtur dicen-
dum in eo graue non esse peccatum, quia mate-
ria priuilegij penitus sublata est: erat enim pri-
uata lex, quatenus lege circa alios stante, ab ea
illi eximebantur. Atqui lex penitus circa dicta
Festa cessauit: ergo & priuilegium: vnde & ces-
sat peccati materia ex eo quòd Neophyti suo pri-
uilegio vti prohibeantur. Quòd autem Episcopi
ad obseruationem hortentur, & gratias conce-
dant, dominorum ius erga seruos non tollit,
neque aliis nouum ius tribuit, vt possint titulo
peculiari resistere, ex quo iniuria peculiaris sub-
sequatur. Cùm prætereà videamus maiorem po-
pulorum partem Festa huiusmodi non seruare,
vnde neque domini tenentur eam seruis indul-
gentiam exhibere. Sicut enim plebi minuuntur
Festa, ne commodis ad vitæ sustentationem la-
boris cessatione priuetur, ita & dominis hæc de-
bet prodesse gratia, ne scilicet seruorum operis
multiplici Festorum vacatione fraudentur. Quā-<marginalia>Oppositum|verosimile.</marginalia>
uis autem oppositum posset non inuerosimiliter
comprobari: à probationibus abstineo, quia nul-
lus est futurus, qui in praxi huiusmodi senten-
tiam amplectatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>425</absatz-nummer> Dum autem Neophyti sponte in die-<marginalia>De adstan-|tibus la-|bori Indo-|rum in|Festis no-|tanda re-|solutio.</marginalia>
bus festis suo vtentes priuilegio laborant, posse
Hispanos eorum labori superintendentes o-
peram suam præstare, admonet P. Quintanad.
num. 3. addens posse etiam per se ipsos laborare,
dummodò plus spatij quàm duarum horarum
non sit: illa enim gubernatio actus est potiùs
dominij, aut libertatis, quàm opus seruile. Sed
certè si labor superintendentis ita necessarius sit,
vt sine eo peragi commodè opus nequeat, cui
Neophyti incumbunt, continuari per maius spa-<-P>@@

<-P>tium poterit, quia in priuilegio eorum videtur
id verosimili consequentiâ concessum. Neophy-
tis enim conceditur vt laborare possint, & id in-
telligendum de illo præsertim laboris genere, in
quo illi solent occupari. Si ergo occupatio talis
commodè stare nequeat, nisi Hispanis, qui labori
assistunt, pariter laborantibus, id etiam conse-
quenter indultum, iuxta communem doctrinam
de priuilegiis, pro qua videri potest P. Suarius
Lib. 8. de legibus Cap. 11. num. 7. Bonacina Tomo
2. Disputat. 1. Quæst. 3. Puncto 6. num. 7. & alij,
apud quos congrua exempla succurrunt de mi-
nistro pro Missa dicendâ Interdicti tempore, &
socio ad recitationem Horarum, aliaque. De-
bent autem illi Missam audire, si commodè pos-
sint. An autem Neophyti ad eamdem audien-
dam teneantur, ita vt priuilegium tantùm circa<marginalia>Neophytos|non teneri|ad Missam|audiendā|in Festis|priuilegia-|tis.</marginalia>
laborem versetur, quem licitum reddit, hæret P.
Quintanad. n. 6. sed res est penitus explorata, cùm
in Bulla obligatio seruandi prædicta Festa abso-
lutè tollatur, quorum obseruatio in auditione
Missæ magna ex parte versatur. Et cùm Pontifex
nullam circa hoc limitationem addiderit, neque
nos addere debemus: vbi id omnino conuincit,
quod ex Cap. Quia circa, de priuilegiis positum
n. 418. Cùm nihil exceperit, & potuerit excepisse,<marginalia>Cap. Quia|circa.</marginalia>
ac in priuilegiis plenißima sit interpretatio adhiben-
da. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>426</absatz-nummer> Tertiò inquiri potest an Parochi In-<marginalia>Parochi an|teneantur|Indis de|priuilegio|notitiam|præbere.</marginalia>
dorum teneantur priuilegium hoc ipsis manife-
stare. Circa quod Ferdinandus Zurita in Enchi-
ridio Indico Quæstione 10. affirmatiuè respondet,
quando illius extat ignoratio: secus autem, si
Indi à multo iam tempore illo non vtantur, &
transgressores Festorum puniantur: immò tunc
ait Parochos male facturos, si priuilegium in me-
moriam reuocarint ex D. Thoma 1. 2. quæst. 97.
artic. 2. & 3. & quæst. 90. artic. 4. subdens non
valde culpabilem videri Parochi simulationem, si
priuilegio non appareat renuntiatum; vbi id stu-
det, vt Indi paulatim se reducant ad obseruan-
tiam iuris communis: hoc enim ex legislatoris
verosimili voluntate descendit, & reprobari non
potest, vt in simili docet D. Thomas suprà q 96.
artic. 2. & qu. 97. artic. 1. & 4. Sic Auctor di-
ctus: quod videtur probare Dom. Solorzanus
num. 97. Circa illud tamen adnotare iuuat, pos-
se quidem contingere vt Indi ante aliquod tem-
pus c&#x0153;perint Festa, pro quibus priuilegium ex-
tat, obseruare: nec tamen consuetudinem ta-
lem sufficere, vt ad commune jus reducti debeant
existimari: quandoquidem consuetudo talis po-
tuit ex priuilegij ignorantia descendere, vnde &
inuoluntaria fuit; quia ignorantia facit inuolun-
tarium. Pro quo sunt Doctores, quos adducit
& sequitur Diana. Parte 6. Tract. 5. Resolut. 9.
vbi & in obseruatione Festorum exemplum ap-
ponit.</P>
<P>  <absatz-nummer>427</absatz-nummer> Zelus prætereà ille reducendi Indos ad<marginalia>Zelus qui-|dam Pa-|rochorum|expunctus.</marginalia>
ius commune, non videtur secundùm scientiam,
quia Pontifices nolunt eo modo ad reductionem
vti, qui in errore fundatur, sed hortationibus, vt
constat ex Bullis, quæ de dispensationibus circa
matrimonia agunt. Et quidem Indi ita propensi
ad laborandum sunt in suis agellis, vt difficilè illis
persuaderi possit, quod in Festis, in quibus di-
spensati non sunt, à labore abstineant. Dum er-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0135.jpg/>
@@1@<SE135>124 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XVI.
<duolan 2><-P>go obligatos se ad plura Festa sibi habent persua-
sum, occasio illis multiplicis transgressionis of-
fertur; quam vitare cùm debeant Parochi, non
possunt à peccato graui in simulatione circa pri-
uilegij reuelationem excusari. Et vtinam dissi-
mulatio dicta ex bono illo oriatur zelo, & non
ex turpis lucri respectu, vt scilicet plura Festa
cùm sint, Indorum crescant obligationes. Ne-
que D. Thomas omnibus citatis locis quidquam
habet, ex quo illius Auctoris doctrina possit vel
apparenter confirmari. Ex Artic. autem 2. Quæst.<marginalia>D. Thomæ|doctrina|pro Indis|faciens.</marginalia>
96 illud pro Indis facit, quod S. Doctor his ait
verbis: non est idem poßibile puero, & viro perfecto:
& propter hoc non ponitur eadem lex pueris, quæ po-
nitur adultis. Multa enim pueris permittuntur, quæ
in adultis lege puniuntur, vel etiam vituperantur.
Et similiter multa sunt permittenda hominibus non
perfectis virtute, quæ non essent toleranda in homini-
bus virtuosis. Sic ille. Quod quidem casui præ-
senti conuenienter aptatur, cùm constet Neo-
phytos puerorum instar esse, & ita circa leges
non debent adultorum more tractari, vnde ne-
que conandum vt ad communia iura dissimula-
tione priuilegiorum in omnibus, & per omnia
reducantur.</P>
<Z><A+2>CAPVT XVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Priuilegiis Indorum circa secun-
dum Ecclesiæ Præceptum annuæ
Confessionis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>428</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E priuilegiis circa Confessionem<marginalia>Priuilegi&#x0169;|circa an-|nuam con-|fessionem,|quam tri-|buat lati-|tudinem.</marginalia>
multa dicta Cap. 11. Neque hoc
loco plura sunt, quæ addi opor-
teat. In ordine autem ad annuæ Confessionis o-
bligationem nullum speciale inuenio, nisi quate-
nus cum obligatione communicandi Paschali
tempore solet esse coniuncta, de qua Capite se-
quenti. Cùm enim præceptum illud possint im-
plere à Septuagesima vsque ad Octauam Corpo-
ris Christi; vltra annum & menses aliquos dif-
ferri eius adimpletio potest: si videlicet. qui est
die Septuagesimæ confessus, anno sequenti in O-
ctaua Corporis Christi confiteatur. Iuxta proba-
bilem enim, & satis receptam opinionem, annus
non debet esse naturalis, sed Ecclesiasticus. Si-
cut ergo contingere potest, vt qui die 15. Martij,
in quam incidit Dominica Palmarum, confessus
est, anno sequenti die Maij, in quâ Octaua Pa-
schæ incidat, confiteatur, & sic præceptum ad-
impleat, vbi vltra anni naturalis spatium notabi-
lis apparet excessus: vel si id accidere nequeat
attentâ ratione temporum, saltem ex vi præce-
pti non repugnaret, quia totam illam latitudi-
nem annus Ecclesiasticus habere potest: Ita &
in casu nostro philosophandum est: totum enim
illud spatium à die Septuagesimæ vsque ad O-
ctauam Corporis Christi, ad annum Ecclesiasti-
cum pro Indis, & Neophytis aliis spectat, vnde
intra illud impletio præcepti stare potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>429</absatz-nummer> Vbi non immeritò addere possumus,<marginalia>Consuetu-|dinem cir-|ca hoc ex-|tare, &|posse præ-|ualere.</marginalia>
secluso priuilegio stare posse prædictam anni
computationem, ratione scilicet consuetudinis,
quam extare in locis aliquibus testatur Synodus
Di&#x0153;cesana Limensis Anni 1614. Lib. 1. Cap. 5.<-P>@@

<-P>Tituli 5.  & generalem esse Pacensis sub Illustris-
simo ac Doctissimo Dom D. Feliciano à Vega
Libr. 1. Titulo 2. Cap. 4. Circa hoc enim posse
consuetudinem præualere, dubitari nequit, quia
circa id versatur, quod est de præcepto Eccle-
siastico, iuxta communiorem Doctorum sen-
tentiam, ex quibus aliquos adducit & sequitur
P. Escobar de Mendoza Tomo 2. Theologiæ mo-
ralis Lib. 15. num. 71. vbi marginale summarium
errat, sic enim illud, Hoc mihi placet, cùm tamen
non placeat nisi priori loco relata sententia, quæ
est Scoti, Durandi, Gabrielis, Richardi, Paluda-
ni, & aliorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>430</absatz-nummer> Ad maiorem autem securitatem priui-
legium est à Sede Apostolica impetratum, &
est illud Vrbani Octaui, quod habetur authen-
ticum in archiuo Collegij Limani Societatis IE-
SV, tenoris sequentis.</P>
<Z><A+2>Vrbanus PP. VIII.</A+2>
<A+1>Ad futuram rei Memoriam.</A+1></Z>
<P><INI3>C</INI3>Vm sicut dilecti filij Communitas, Vniuersita-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Vrbani|VIII.</marginalia>
tes, & homines Regnorum Peruiani, de Chile,
& Paraguay, in Indijs Occidentalibus, Nobis
nuper exponi fecerunt, ipsi ob eorum multitudinem, &
Confessariorum penuriam inibi vigentem, peccata sua
infra breue tempus confiteri minimè poßint, vnde fit
vt quam plures illa nullatenus, aut minùs accuratiùs
& fructuosiùs confiteantur, cupiantque proptereà dicti
Exponentes sibi per Nos, vt infrà opportunè prouideri.
Nos qui omnium Christi fidelium saluti pro Pastorali
nostra solicitudine iugiter inuigilamus, Exponentes
præfatos spiritualibus fauoribus & gratiis prosequi vo-
lentes, & eorum singulares personas à quibusuis ex-
communicationis &c. Supplicationibus eorum nomine
Nobis super hoc humiliter porrectis inclinati, & ex
sententia nonnullorum Romanæ Curiæ Prælatorum
hac super re specialiter à Nobis deputatorum. Quòd in
Regnis præfatistam Indi, quàm Mestizi vulgò nuncu-
patis vel ab Indis & Europæis: nec non Æchiopes, seu
Mauri, & Mulati etiam vulgò nuncupati, vel qui
ab Europæis & Mauris nati sunt: Præcepto Ecclesiæ
de confitendo peccata sua, & sumendo Sanctißimo Eu-
charistiæ Sacramento quotannis, poßint à Dominicâ
Septuagesimæ vsque ad, & per totam Octauam festi
Sanctißimi Corporis Christi satisfacere, Apostolicâ au-
ctoritate tenore præsentium concedimus & indulge-
mus. Non obstantibus Apostolicis, ac Lateranensis sub
Innocentio Papa Tertio Prædecessore nostro celebrati, a-
liorumque Conciliorum vniuersalium, & Prouincia-
lium, Synodaliumque, generalibus vel specialibus
Constitutionibus, & Ordinationibus, ceterisque contra-
riis quibuscumque. Datis Romæ apud S. Petrum sub
Annulo Piscatoris, die 16. Aprilis 1639. Pontificatus
nostri Anno 16.</P>
<R>M. A. Maraldus.</R>
<P>  Quæ concessio quomodo sit Indicis aliis<marginalia>Notata a-|liqua circa|illud.</marginalia>
Prouinciis communis constat ex dictis n. 114.
& Mestizorum ac Mulatorum nomine qui ve-
niant, dictum Titulo 5. num. 274. & seqq. Licet
autem penuria Confessariorum non adeò ma-
gna alicubi sit, priuilegio tamen vti licebit, quia
concessio generalis est, & pro communi necessi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0136.jpg/>
@@1@<SE136>De Priuilegiis Indorum circa Confeßionem. 125
<duolan 2><-P>tate facta supplicatio; cùm tamen Exponentes
ita non esse in locis aliquibus nèutiquam igno-
rarent, quod & Pontifex potuit sibi verosimiliter
persuadere. Dum ergo non distinxit, visus ge-
neraliter concessisse, iuxta dicta numer. 435. &
alibi. Et hæc satis iuxta prædictam concessio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>431</absatz-nummer> Prætereà; quia num. 399. diximus in<marginalia>Concilium|Limense|concedens|absolutione&#x0303;|casuum|omnium,|an obliget|post diuisio-|ne&#x0303; Prouin-|ciæ, & eius|vim habe-|at concessio|vrgens spe-|ctantes ad|aliam.</marginalia>
Concilio Limensi omnibus Parochis, & Con-
fessarijs Indorum approbatis, casus omnes con-
cedi; obseruare oportet, post celebratum illud
vti Prouinciale, vnam illam Prouinciam in duas
fuisse diuisam, Limensem inquam, & Argenti-
nam, quia Argentina Ecclesia in Metropolita-
nam erecta, à cuius Archiepiscopo suum est etiam
Prouinciale Concilium conuocatum & celebra-
tum, de cuius conformatione ab Apostolicâ Sede
actum quidem, sed ea hucusque non impetrata.
Vnde dubitari potest an casuum concessio præ-
dicta post diuisione&#x0303; locum habeat, ita vt Parochis
& Confessarijs Indorum Argentinæ Prouinciæ
liceat illos sine nouâ concessione eosdem absol-
uere. Ad quod dico factâ diuisione videri cessasse
Limensis Concilij auctoritatem erga nouæ Pro-
uinciæ membra & Capita, iuxta multorum sen-
tentiam. Et in primis Archiepiscopus non manet
Concilio subiectus, quia quando illud est coa-
ctum, talis dignitas non erat; vt autem illi onus
imponi posset pro futuris temporibus, debebat
Dignitas talis vt talis in eodem Concilio habere
suffragium. Quemadmodum enim si ad Conci-
lium vnus non fuisset vocatus Episcopus, cùm
vocari posset, Concilium aut esset nullum, aut
Episcopo tali, sicut & eius subditis, legem nullam
possent imponere: ita neque Archiepiscopo,
qui neque per se, neque per alium, in quo esset
eadem dignitas, Concilio interfuit, nec potuit
interesse.</P>
<P>  <absatz-nummer>432</absatz-nummer> Ex quo argui etiam pro nouâ Prouin-<marginalia>Negatiua|pars osten-|ditur, quo-|ad subie-|ctionem.</marginalia>
ciâ potest: nam Archiepiscopus non tenetur
Legibus Concilij, eò quòd dignitas talis vt talis
Concilio non potuit interesse: ergo neque Pro-
uincia. Illatio ostenditur; quia Prouincia vt talis
Concilio non interfuit, per sua scilicet Capita,
quæ eam vt talem repræsentarent: diuersus enim
valde status illius est, vt sub diuerso Metropoli-
tano existit, & diuersis legibus est subiecta, quæ
per Prouinciale Concilium condi possunt, nec
debet simul antiquis nouisque grauari. Si enim
Legibus antiquis tenetur, non poterunt illæ per
Concilium ex nouis Suffraganeis congregatum
reuocari. Tenetur enim, quia Concilium prius
supra membra & Capita est: Superioris autem
leges nequit inferior abrogare. Iuxta hæc ergo,
cùm auctoritas Concilij cesset, cessabit etiam præ-
fata ad absoluendum concessio; quia cessat iuris-
dictio ad concessionem penitus requisita. Ni-<marginalia>Sed affir-|matiua|quoad ca-|suum con-|cessionem|præfertur.</marginalia>
hilominùs oppositum videtur dicendum: quia
cùm ratio à Concilio adducta valde vrgens sit, &
negotium salutis animarum in momenti magni
rebus agatur, credendum omnino est Prælatos
nouæ Prouinciæ in idipsum consentire, & velle
non irritari ea, ex quorum irritatione inconue-
nientia adeò ingentia sequerentur. Concilij verba
sic habent: Præsentis auctoritate Synodi, Parochis, &<marginalia>Concil. Li-|mense 3.</marginalia>
approbatis Confessarijs Indorum, casus Episcopis reser-
uati conceduntur, vt ab omnibus illis, & Censuris an-<-P>@@

<-P>nexis, poßint absoluere Indos, cùm id expedire in Christo
iudicauerint: ne Indi propter imbecillitatem suam, &
spiritualis sensus inopiam, dum ad Superiores pro reser-
uatorum casuum absolutione recurrere cessant, quod
crebrò fit, conscientijs suis illud experiantur noxium,
quod pro earum salute ab Ecclesia prouisum est. Sic
Concilium: addens tandem: Liceat tamen Episco-
po aliquibus Parochis hanc facultatem restringere, cùm
ei videbitur expedire. Sed certè vix apparet conue-
nientia aliqua huiusmodi restrictionis, suppositâ
ratione à Concilio adductâ, damni inquam con-
scientiis Indorum imminentis, si ad Superiores
recurrere compellantur, propter imbecillitatem
suam, & spiritualis sensus inopiam: Vnde non sci-
mus restrictionem talem Confessariis impositam.
Et ita propter rationem dictam omnibus Paro-
chis & Confessariis dicendum est talem compe-
tere facultatem. Quòd autem Concilium non<marginalia>Cur Con-|fessarij In-|dorum ex-|pressi.</marginalia>
Confessarios indefinitè posuit, sed Confessarios
Indorum, non ideò fuit, quia ad Confessiones In-
dorum debent esse specialiter approbati: sed
Concilium id posuit, quod est minimum in ge-
nere approbationis: pro Confessionibus enim
aliorum limitationes esse solent, pro Indis autem
nulla: quia ad eorum Confessiones audiendas
minima omnium sufficientia ad hoc genus mini-<marginalia>Idem pro|Æthiopi-|bus.</marginalia>
sterij sufficiens iudicatur, sicut & ad Æthiopum
Confessiones, circa quos idem dicendum, ob
eamdem prorsus rationem. Videantur dicta,
numer. 129.</P>
<Z><A+2>CAPVT XVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Priuilegijs Indorum circa Sacram
Communionem, secundùm quod
tertio est Ecclesiæ indicta Præce-
pto.</A+1></negEZ>
<P><INI3>D</INI3>E iis, quæ ad præceptum hoc spectant,
& Communionem Paschalem concer-
nunt, dictum Cap. 10. §. .. & Capite præ-
ced. Sed quia illud ad Communionem etiam pro
Viatico sumendam adstringit, pro vtroque hoc
loco adiicienda nonnulla ad peculiarem Indorum
caussam opportuna.</P>
<P>  <absatz-nummer>433</absatz-nummer> Et illos quidem, sicut & Neophytos<marginalia>Indos, &|Neophytos|alios ad|Paschalem|Commu-|nionem te-|neri.</marginalia>
alios ad Paschalem Communionem teneri certis-
simum est, quidquid nonnulli circa eorum inca-
pacitatem ineptè discurrant. Exculti sanè multis
æquantur Hispanis, & Europæis aliis, quin &
quandoque illis ad sacrum epulum aptiores. Vi-
tium illis ebrietatis obiicitur, quibus, vt ebrij sint,
vinum ab iis, qui circa extirpationem vitij huius<marginalia>Ebrietas|quæ obijci-|tur, quam|habeat|caussam.</marginalia>
validè obniti debuerant, passim obtruditur, qui
& communicant ipsi, indigniores procul dubio,
cùm grauiùs delinquant, neque animum habeant
ab eo se lutulento statu vindicandi. Hoc ipso,
quo hæc scribo, anno, testis fidelissimus, & ocu-
latus sacerdos retulit, cùm in quodam Indorum
populo omnes Communione fuissent sacrâ re-
fecti, vespere ebrios deprehensos: sed in prom-
ptu caussam fuisse, vini scilicet copiam eisdem à
Prætore violenter obtrusam, quòd velint nolint
empturi sunt, & per Caciquios distributum, nec
bonum tamen, excessiuo nihilominùs pretio da-
to, bibituri. Dolebat ille, & meritò tanti mali<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0137.jpg/>
@@1@<SE137>126 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XVII.
<duolan 2><-P>labem, & difficile illius remedium, circa quod
vtinam Gubernantium zelus aduigilet, pro
quo non solùm inter vestibulum & altare plorare
Sacerdotes oportet, & ministros Domini, sed in
altari ipso, & semper ac vbique conclamare. Nec
tamen hoc generale malum est, cùm videa-<marginalia>Non omnes|eo infames.</marginalia>
mus Indos & Æthiopes in maioribus Hispa-
norum oppidis, aut numquàm, aut rarò ca-
ducos: quòd si plus aliquid in quibusdam, in
hac cultiores habent ex Europæis similes dam-
natione prouincias, quarum incolæ non ideò
penitus à receptione Communionis arcentur,
quidquid de quibusdam sit eo in genere despe-
ratis.</P>
<P>  <absatz-nummer>434</absatz-nummer> Vt ergo circa hoc vti par est sacri Mi-<marginalia>Concilij Li-|mensis 3.|circa hoc|salutaris|prouisio.</marginalia>
nistri procedant, à Concilio Limensi tertio piè
& salubriter est prouisum, vt ex Act. 2. Cap. 20.
constat, vbi sic habetur: In Paschate omnes Chri-
stianos adultos communicare jubet sancta Dei Ecclesia,
nisi iusta de caussa prorogandam Communionem Sacer-
dos, auditâ Confeßione, censuerit. Quòd si plerique
Neophytorum hactenus ad Eucharistiæ perceptionem
non facilè admißi sunt, fidei exiguitati, & morum in-
eptitudini tribuendum est: cùm requirat tanti Sacra-
menti communicatio tum firmam fidem, c&#x0153;lestem illum
cibum à terreno & humano diiudicantem, tum con-
scientiæ munditiam, quam turpitudo ebriositatis, &
concubinatus, & multò magis superstitionis nefariæ
prorsus labefactat: quibus vitijs plurimi his regioni-
bus grauiter laborant. Hæc Concilium: quibus
planè iudicat Eucharistiam neque in Paschate il-
lis tribuendam, qui præfatis vitiis obnoxij fuerint
deprehensi. Quod ita intelligendum, vt tunc re-<marginalia>Ebrietas|quādo im-|pediat Cō-|munionem.</marginalia>
cipere non debeant, quando de emendationis
proposito probabile indicium non habetur: si
enim illud extet, licèt de emendatione firma non
habeatur spes, Confessarij erit certum circa id
ferre iudicium, sicut Doctores generaliter tra-
dunt, cùm id commune sit aliis vitiorum luto
submersis, qui tamen cùm conentur emergere,
ad hauriendas aquas accurrunt ex Sacramentis,
fontibus videlicet Saluatoris. Tunc enim sicut
Sacramentum P&#x0153;nitentiæ non negatur, ita non
negandam Eucharistiam, boni Scriptores affir-
mant, vt videri potest apud Dianam Parte 3. Tra-
ctat. 4. Resolut. 30. quia ex Concilio Trid. Seßione
13. Cap. 7. ad dignè communicandum sola re-
quiritur à peccato mortali munditia, iuxta do-
ctrinam Apostoli 1. Cor. 11. Pro quo est senten-
tia aliquorum dicentium Communionem negari
non posse peccatori occulto, si eam à proprio
Pastore petat ad implendum de illâ præceptum,
vt videri potest apud P. Gasparem Hurtadum<marginalia>Ex eo quòd|peccatori|occulto ne-|gari neque-|at, argui-|tur.</marginalia>
Disput. 9. de Eucharistiâ, difficult. 10. Si enim tali
negari nequit, multò minùs ei, quem constat
esse confessum, & hîc & nunc in statu peccati non
est. Licèt autem citatus Auctor contrarium
censeat de peccatore occulto: idque ex D. Tho-
ma, & communi Theologorum sententia probet;
eius tamen ratio pro instituto præsenti facit, dum
ex eo arguit, quòd peccator, dum est in statu
peccati, non habet ius ad Eucharistiam, quia non
est in statu à Christo requisito, vt eam possit ac-
cipere, & credi nequit Christum contulisse ius
iustitiæ ad Sacramenta ei, qui non est in statu re-
quisito ab ipso. Qui discursus de eo procedit, qui
in statu peccati est, quod in casu nostro secus ac-<-P>@@

<-P>cidit, vt Confessario constat: ergo non debet sic
Confesso Eucharistia, eam ad pręceptum implen-
dum petenti, denegari.</P>
<P>  <absatz-nummer>435</absatz-nummer> Pergit Concilium, & sic loquitur: Sed<marginalia>Alia à Cō-|cilio citato|vtilissimè|præ stituta.</marginalia>
quoniam & multi Indorum quotidie in Christianâ re-
ligione proficiunt, & sunt etiam ceteri inuitandi &
præparandi, vt c&#x0153;lesti mensâ, ad quam etiam paruulos
vocari vult (Prouerb. 9.) diuina sapientia, salubriter
fruantur: præcipit sancta Synodus Parochis, ceterisque
Indorum Prædicatoribus, vt sæpè ac seriò de fide huius
mysterij eos instruant, veram ac realem Christi Dei no-
stri præsentiam sub panis specie doceant, eorum deside-
rium ad tantum beneficium excitent, præcipueq&#x0301;ue ad
omnium peccatorum detestationem, ac puram Confeßio-
nem, vitæque in meliùs emendationem exhortentur: vt
aßiduâ denique prædicatione dignos dono illo viuifico
reddant. Quos autem Parochus & satis instructos, &
correctione vitæ idoneos iudicauerit, ijs saltem in Pa-
schate Eucharistiam administrare non prætermittat; ne
ipse alioqui Ecclesiastici præcepti violati reus sit: in quibus
autem certam sententiam tenere non poterit, consulat
Episcopum. Hæc Concilium, & piè, & prudenter,<marginalia>Non emen-|datis quo-|modo tri-|buenda|Cōmunio.</marginalia>
& sanctè, in quibus id quod dicitur de tradendâ
Communione iis, qui satis instructi, & corre-
ctione vitæ idonei fuerint iudicati, difficultas oc-
currit; quia etiam illis, qui emendatione vitæ non
sunt idonei redditi, eò quòd eisdem peccatis hoc
anno impliciti, quibus & præcedentibus, non vi-
detur deneganda Communio, si hîc & nunc de
peccatis doleant, secundùm illum doloris gra-
dum, qui ab eisdem expromi potest, iuxta dicta.
num. præced. & eadem confiteantur. Ad quod dici
potest eum dolorem sufficientem videri, additâ
Confessione, vt vitæ emendatio possit affirmari:
iam enim hîc & nunc talis emendatus est, cùm
peccandi affectum expulerit, & vitæ proponat
nouitatem. Quod autem additur, vt saltem in
Paschate Communio talibus præbeatur, non tol-
lit aliàs etiam præberi: dictio enim saltem non<marginalia>Diction&#x0169;|saltem vis.</marginalia>
arctat, sed ampliat, quod Iurisperiti dicunt esse
subsidiariam, vt scilicet alij casus liceant, sed ille
præcipuè, pro quo applicatur. Ex Cap. Statutum.
§. Cùm viro, de Rescriptis in 6. vbi Doctores.</P>
<P>  <absatz-nummer>436</absatz-nummer> Id autem quòd Parochi officij sui ad-<marginalia>Parochord|culpa, &|p&#x0153;na qua-|liter illius|denegatio-|ne.</marginalia>
monentur, attentâ est consideratione tractan-
dum, eos scilicet violati præcepti reos esse, qui
Indos, ac Neophytos alios Sacramenti diuini
alimento defraudant, cùm idonei ad receptio-
nem sint, & paruuli petentes panem, cùm non
sit qui frangat eis. Immensa enim est sarcina,
quam ob violationem dictam Parochi supra se
tollunt, dum omnium eorum, quibus Sacramen-
tum subtrahunt, præcepti transgressiones, licèt
materiales, eò quòd ipsi grauiter non peccent,
dum vim in eo patiuntur, formales in ipsis sunt,
grauiter peccantibus, dum id negant, quod tra-
dere ad præcepti impletionem debuissent. Si er-
go in vnoquoque adeò est graue delictum hu-
iusmodi præceptum non implere, vt p&#x0153;na gra-
uissima indicat, quam Ecclesia citato in Cap.
Omnis vtriusque sexus, transgressoribus eius impo-
nit, vt onus debet importabile reputari: quale
illorum erit onus, quàm importabilis sarcina, &
insuperabile pondus, quod ex tot ac talibus sar-
cinis, oneribus, & ponderibus integratur?</P>
<P>  <absatz-nummer>437</absatz-nummer> Quòd verò in casu dubio consulendus
Episcopus dicitur, non erit facilè ad praxim ap-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0138.jpg/>
@@1@<SE138>De Priuilegiis Indorum circa Communionem. 127
<duolan 2><-P>plicari; & in eo Consilium videtur esse potiùs,<marginalia>Consulen-|di Episcop&#x0169;|quæ obli-|gatio.</marginalia>
quàm præceptum. Et tunc conuenienter exe-
quendum, cùm Episcopi visitant, ad quos est sta-
tus rei Christianæ in iis, quæ ad Indos spectant,
deferendus, & pro Communione illis tribuendâ,
secundùm rerum exigentiam, conueniens instru-
ctio requirenda. Si tamen ita feliciter eueniat, vt
Episcopi eò accedant; multa enim loca sunt eo-
rum oculis inaccessa, vt vultum nequeant sui
gregis agnoscere, nec famem proptereà diuini
nutrimenti sentire. Sed hoc ipsi viderint; ad me<marginalia>Et quæ il-|lorum pro|visitatione.</marginalia>
enim non spectat iudices iudicare, licèt pro illis
subiicienda nonnulla Titulo sequenti, neque caus-
sas inquirere, futuras, vtinam iustas, ac c&#x0153;lesti
probandas Tribunali, cur visitationis beneficio
oues à Principe Pastorum eisdem traditæ per in-
gentia adeò temporum spatia priuentur. In lon-
ginquo illæ, fateor: ardua sunt itinera deuo-
randa, concedo: multum de commodis est do-
mesticæ habitationis abiiciendum, annuo: peri-
clitatur salus, non inficior: sed numquid cùm
Episcopatus oblatus est, ad hæc non est animus
obfirmatus? An non licuit tunc dicere, detur vali-
diori: ego enim in pace in idipsum dormiam, &
requiescam? Si Episcopum & Pastorem animarum
nostrarum ita vnius ouis erraticæ cura solicitat,
vt eam per inuia, ardua, inamæna, & confragosa
perquirat: quomodo non iam vna, sed innume-
ræ ab eo desertæ pereunt, qui vice functionis
eius nomen Pastoris assumpsit? Sed ipsi (iterum
dicam) viderint, quibus à videndo nomen præ-
clarum affulget.</P>
<P>  <absatz-nummer>438</absatz-nummer> Illud in Concilio additur, suis etiam<marginalia>Licentia|ad Com-|munionem|quomodo|scripto dā-|da iuxta|Concilium.</marginalia>
verbis proponendum: Nemo verò Indorum aut
Æthiopum ad Communionem recipiatur, nisi preprij Pa-
rochi, aut Confessoris licentiam scripto sibi datam, osten-
derit. Sic Concilium, cuius decisio præcepto
Christi subnititur Matth. 7. v. 6. dicentis: Nolite
sanctum dare canibus. Neque enim aliud est Eu-
charistiam prædictis ad eam imparatis tribuere,
quàm si canibus tribueretur. Et Diuus quidem
Chrysostomus in eum locum per canes Gentiles
intelligit, per sanctum Eucharistiam. Licèt autem
Indi & Æthiopes Christiani sint accepto Bapti-
smo, dum tamen Christianis moribus non viuunt,
sed brutorum instar, Gentilibus in ordine ad ef-
fectum dictum adnumerandi sunt, & ita per canes
à Christo designati. Cuius circa hoc etiam do-
ctrinâ non stante, ex ipsâ rei naturâ graue præ-
ceptum emergit, cùm sit manifestum rem om-
nium sanctissimam cum omni sanctitate tractan-
dam, & ita altissimum Sacramentum non esse
præfatis ministrandum. Cum ergo ij, qui idonei
sunt, aliquo debeant signo dignosci; nullum certè
adhiberi commodius potest quàm schedula, in
quâ licentia contineatur. Quod si aliud ad effe-
ctum talem occurrat indicium, id certè sufficiens;
cùm Consilium non requirat licentiam scripto
expressam vt authenticum instrumentum, sed vti
licentiæ facilius & frequentius argumentum. Et<marginalia>Regulares|ad id te-|neri.</marginalia>
licet Regulares Concilij Decreta non adstrin-
gant, iuxta communem Doctorum sententiam,
de quâ Titulo 5. numer. 150. circa hoc tamen non
possunt reluctari, quia, vt vidimus, ex Christi, &
naturæ ipsius præcepto, grauis obligatio consur-
git: ex cuius neglectu grauia irreuerentiæ in-
commoda timeri possunt, quæ & constat acci-<-P>@@

<-P>disse, quorum & oculati testes esse possumus.
Quòd si Indi, aut Æthiopes aliàs noti sint,<marginalia>Quando|admitti si-|ne illa pos-|sint.</marginalia>
aut idonei appareant, vt sæpè accidit, sine
schedula administrari illis Communio poterit;
aliquando enim eam Confessarij ad manum
non habent, etsi remoueantur tales, non si-
ne eorum dolore stare repulsa potest in oculis
aliorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>439</absatz-nummer> Et hæc quidem circa Communionem<marginalia>Parochos|teneri In-|dis, & Neo-|phytis alijs|Viaticum|ministrare.</marginalia>
Paschalem, & extra mortis articulum, in quo
Viaticum à Parochis debere tribui iuxta sacro-
rum Canonum instituta, Concilium secundum
Limense prouidit Seß. 3. Cap. 59. Quòd cùm exe-
cutioni non fuisset eousque mandatum, vt par e-
rat, à Concilio tertio grauissimo est præcepto de-
cretum Act. 2. Cap. 19. vbi sic habetur: Volens igi-
tur sancta Synodus ad executionem perduci, quæ, Chri-<marginalia>Decretum|Concilij|Limensis 3.</marginalia>
sto duce, pro salute Indorum necessariò ordinata sunt,
seuerè præcipit omnibus Parochis vt extremè labo-
rantibus Indis, atque Æthiopibus, Viaticum ministrare
non prætermittant; dummodò in ijs debitam dispo-
sitionem agnoscant: nempe fidem in Christum, &
p&#x0153;nitentiam in Deum pro suo modo. Sic Concilium:
cuius loquendi modus excusationem potest fo-
uere quorumdam, qui dum Indos atque Æ-<marginalia>Vtilis circa|intelligen-|tiam obser-|uatio.</marginalia>
thiopes circa prædictam dispositionem minùs
habentes inueniunt, ministrare c&#x0153;leste Via-
ticum prætermittunt. Cùm tamen minimè sint
proptereà excusandi, quandoquidem tenen-
tur dispositionem prædictam in eisdem accu-
rare. Si enim minorem fidem deprehendant,
excitare illam debent, & possunt quidem ite-
ratâ doctrinâ, quo & fiet p&#x0153;nitentiam etiam
posse in illis excitari. Concilium ergo sic in-
telligendum, vt Parochi tunc debeant præ-
bere Viaticum, cùm dispositionem explica-
tam inuenerint: vt inueniant autem suo non
debent officio deesse, quod à Concilio vt
indubitatum supponitur, cùm instructio dili-
gens circa hoc inter præcipuas officij ipsorum
partes veniat computanda, sicut de Baptismo
decernitur Actione eadem Cap. 4. non quidem dan-
dum indispositis; sed vt indispositi non sint, à
Parochis instruendis.</P>
<P>  <absatz-nummer>440</absatz-nummer> Sed non his contentum illud, ita sub-<marginalia>Minor di-|spositio re-|quiritur in|extremè la-|boranti-|bus.</marginalia>
dit: Neque enim in extremâ illâ neceßitate perfecta
omnia exigenda sunt. Cùm Sanctorum Patrum Decre-
ta habeant qualecumque fidei, & p&#x0153;nitentiæ testimo-
nium, in vltimo agone positis vt salutaria Sacramenta
ministrentur, debere sufficere. Sic illud: quod est
quidem ad tollendos scrupulos maximè oppor-
tunum; cùm accidere possit vt à Viatici sum-
ptione multorum salus æterna dependeat: quan-
doquidem sententia grauissimorum scriptorum
est, & in ijs, D. Thomæ virtute illius primam
gratiam posse conferri. Citantur autem in mar-
gine prædicti Decreti Concilium Carthagin. 4.
in Cap. Is qui in infirmitate 26. q. 6. Cap. Si quis, de
P&#x0153;nitentiâ, dist. 7. & Cap. Nullus, ibidem. Cap.
Hic qui tempore, 26. q. 6. Ex quibus solùm Cap.
Is qui, de Eucharistiâ agit, alia enim de non dene-
ganda p&#x0153;nitentia & reconciliatione, generaliter
determinant. Est autem illud ex Concilio Car-
thaginensi citato, & sic habet: Is, qui in infirmitate<marginalia>Cap. Is|qui ex Cō-|cilio Car-|thag. 4.</marginalia>
p&#x0153;nitentiam petit, si casu, dum ad eum inuitatus Sacer-
dos venit, oppressus infirmitate obmutuerit, vel si in-
phrenesim conuersus fuerit, dent testimonium qui eum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0139.jpg/>
@@1@<SE139>128 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XVIII.
<duolan 2><-P>audierunt, & accipiat p&#x0153;nitentiam: etsi continuò cre-
ditur moriturus, reconcilietur per manûs impositionem,
& infu$uncleardatur ori eius Eucharistia. Si superuixerit,
admoneatur à supradictis testibus petitioni suæ satis-
factum &c. Ex quibus Patres Limensis Concilij<marginalia>Vnde colli-|gat Conci-|lium Li-|mense posi-|tionem|suam.</marginalia>
non incongruè deducere potuerunt in mortis
articulo non eam exactam dispositionem, quæ
aliis solet peti temporibus, requirendam. Qui
enim tantùm voluntatem confitendi ostendit, &
vocari Sacerdotem voluit, nondum censetur ple-
nè dispositus: quia tamen voluntatem illam so-
let comitari dolor, ea judicatur sufficiens dispo-
sitio, vt absolutionis beneficium ei possit impen-
di, & Eucharistia, cuius remotam tantùm &
virtualem voluntatem ostendit, ministrari. Quod
quidem cùm ita Iura disponant, & generalis do-
ctrina sit, Indis & Æthiopibus dubio est procul
adaptanda: eoque vrgentius, quòd cùm ex o-
pere operantis parum salutis æternæ negotium
valeant promouere, Sacramentorum debent sub-
sidiis roborari.</P>
<P>  <absatz-nummer>441</absatz-nummer> Addit Concilium alia pro decenti ad-<marginalia>Alia circa|admini-|strationem|ex eodem.</marginalia>
ministratione, & posteà sic subdit: vbi verò Eu-
charistia non asseruatur, id fiet peracto ante meri-
diem Missæ sacrificio, atque hostijs pro indigentium
numero consecratis. Sic illud, sapienter cauens ali-
quorum inscitiam, qui ad Communionem mori-
turis præbendam, Missam fortè importunis tem-
poribus celebrarent. Neque enim desunt ali-
quando tales, sicut nec defuit, qui Ioannis Ma-
ioris sententiam complexus, solam hostiam ves-
pere consecrauit. Non est tamen proptereà cre-
dendum voluisse Consilium probabiles circa hoc
opiniones expungere, vt minimè illis locus esset
futurus. Videtur autem circa hoc illa regula de-<marginalia>Circa tem-|pus cele-|brandi no-|tata non-|nulla.</marginalia>
seruire, vt ij, qui priuilegium nullum habent ad
postponendum Missæ tempus, vt sunt commu-
niter Sacerdotes sæculares, dicere Missam pos-
sint horâ tertiâ post meridiem, quantùm scilicet
priuilegiatis licet, iuxta probabilem opinionem,
pro qua videri possunt quæ adducit Mag. Ioan-
nes de la Cruz in Directorio Conscientię Parte 2. de
Sacrificio Missæ quæst. 2. dub. 1. Conclus. 4. & ap-
probat Diana Parte 2. Tractatu 14. Resolut. 34.
de quo  & Nos suprà à num. 247. quia verò in ca-
su necessitatis plus aliquid est priuilegiatis conce-
dendum quàm aliàs liceat; necessitas enim priui-
legium aliquod secum affert, ad totum illud se
potest facultas cuiuslibet Sacerdotis extendere:
quia in priuilegiato totum illud licet ratione ne-
cessitatis; ne scilicet moriturus circa æternam sa-
lutem irreparabile dispendium subeat: quæ ratio
in quocumque Sacerdote militat, vt non debeat
infirmum subsidio tali, dum lex Ecclesiæ non
deprehenditur contraria, defraudare: & de his
satis.</P>
<Z><A+2>CAPVT XVIII.</A+2>
<A+1>De Prìuilegiis Indorum circa Quartum
Ecclesiæ Præceptum, de Ieiunio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>442</absatz-nummer> <INI3>M</INI3>Agnis circa hoc illi priuilegiis
perfruuntur: per concessionem<marginalia>Priuilegia|Indorum|circa ieiu-|nium.</marginalia>
enim Pauli Tertij in Bulla, quæ
incipit, Altitudo diuini consilij, ab omnibus ieiu-<-P>@@

<-P>nij Ecclesiastici legibus eximuntur, præter Fe-
rias Sextas Quadragesimæ, Sabbatum Sanctum,
& Vigiliam Natiuitatis Domini. Possunt etiam
in omnibus diebus, in quibus à carnibus absti-
nentia præcipitur, omnibus iis vesci cibis, qui-
bus vesci possunt qui Bullam Cruciatæ acci-
piunt, ex eiusdem Pontificis concessione: de
quo Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus
pro Confessariis Indorum Parte 1. verb. Ayuno. F F.
Emmanuel, & Hieronymus Rodriquez, & Ve-
racruz apud P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 9. Sin-
gulari 34. Neque hoc mirum, cùm in Indiis con-
suetudo inualuerit circa talem vsum, de quo di-
ximus Titulo 5. num. 226. & seqq. & pro quo pu-
gnat Dom Villaroel Parte 1. Pacificæ guberna-
tionis Quæst. 3. Artic. 2. per totum. Contraniten-
tibus Commissariis S. Cruciatæ, sed non obti-
nentibus, dum docti, & pij, ac in iis Religiosi
pro consuetudine stant, eamque suo ipsorum
vsu non verentur roborare. Videat ergo san-
ctorum illud Tribunal quid circa hoc præstan-
dum, ne, dum priuilegium Bullæ tueri curat,
laqueus conscientiis, vt experientiâ constat, inii-
ciatur. Præter dictos etiam dies Indi in multis<marginalia>Sabbatis|licet Indis|vesci car-|nibus, non|tamen|Æthiopi-|bus, ex cō-|suetudine.</marginalia>
partibus Indiarum ad abstinentiam à carnibus
non tenentur in Sabbatis: pro quo quidem priui-
legium nullum extat, sed id consuetudine est tan-
tùm introductum. Quia verò Æthiopum con-
suetudo talis non fuit, ad illos talis non extendi-
tur permissio. Et certè oportuit Indis occasio-
nem lapsuum frequentium amputari. Cùm enim
in Indiis, sicut & in Hispania, liceat Sabbatis
animantium extremitatibus, & intestinis vesci,
quorum carnes diebus non vetitis solent man-
ducari; difficile esset Indos inter extremitates, &
partes alias distinguere, cùm discrimen illud nul-
lâ sit rationis luce perspicuum, & circa vsum ni-
hil tale discernet appetitus, in iis præsertim, qui
ad hæc immoderatâ inclinatione feruntur. Ex
quo alicui forsitan videbitur pro Æthiopibus<marginalia>Non esse|improbabi-|le licere|istis.</marginalia>
eamdem facere rationem, quia & isti discrimen
tale deprehendere rationis lumine nequeunt, &
inclinatio ad negotia ventris non minor in illis,
cum onere aliàs seruitutis, exilij à patriis sedibus,
& derelicto penitus solatio parentelæ. Quod
quidem reuerà ita est, sed ratio pro consuetudi-
ne vrget. Nihilominus non videtur improbabi-
le oppositum ex doctrina multorum, dicentium
legem fauorabilem extendi secundùm identita-
tem rationis, immò & priuilegium, si præser-
tim fauor in eo fidei aut Religionis versatur. Cō-
suetudinem autem instar legis interpretandam
quoad obligationem, & alia legis propria, do-
cent P. Suarez, P. Azor, & P. Salas, quos addu-
cit & sequitur Diana Parte 6. Tractatu 5. Resolut.
17. & quidem cùm ad consuetudinem legitimè
introducendam consensus Principis requiratur,
qualiscumque ille sit, de quo num. 199. circa
eam, de qua loquimur, consensus Principis, Pon-
tificis inquam, inuenitur. Quis enim credat Pa-
ternam illius pietatem erga Indos hac in parte
propensam, erga Æthiopes, miserabiliores pro-
fectò personas, minùs se suauem ac liberalem ex-
hibere?</P>
<P>  <absatz-nummer>443</absatz-nummer> Sunt insuper priuilegia alia à Pontifi-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|ad dispen-|sandum</marginalia>
cibus circa ieiunium Indis concessa, vt videri po-
test in Compendio Indico Societatis verb. Di<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0140.jpg/>
@@1@<SE140>De Priuilegiis Indorum circa Ieiunia. 129
<duolan 2><-P>spensatio §. 1. & 2. & quia illa iam finita, vel quòd<marginalia>eum Indis|& Neophy-|tis circa|ieiunia.</marginalia>
Oracula, vel quòd cum temporis limitatione tri-
buta, ab Vrbano Octauo noua est facta conces-
sio, quæ & ipsa expirauit, non ita quæ ab Inno-
centio X. & ita habet: nec non cum Indis in foro
conscientiæ tantùm, & cum Neophytis in vtroque foro,
super ieiuniis, gratis tamen dispensandi. Sic ille. Vbi
non videtur facilis concessionis huius intellectus,
cùm Indi à Neophytis distinguantur, & his ma-
jor quàm illis circa dispensationem gratia fiat.
Cùm in eadem etiam Bulla statim declaret Pon-
tifex omnes oriundos seu naturales supradictarum om-
nium, tam Orientalium, quàm Occidentalium par-
tium: immò etiamsi Æthiopes, Angulani, vel quarum-
uis aliarum transmarinarum regionum, etiamsi Chri-
stianorum filij, ac in infantia baptizati, veletiam in-
ter se, vel cum Europæis mixtim progeniti sint, ad
conceßonis huiusmodi effectum esse & intelligi debere
Neophytos. Si dicatur Neophytorum nomine a-<marginalia>Indi à|Neopyhtis|quomodo|distinguā-|tur in illo.</marginalia>
lios intelligi, qui Indi non sunt, sed transmarini
incolæ, id non est vllo pacto verosimile, quia
incredibile est Pontifices plus illis quàm Indis
fauere voluisse: cùm pro Indis dispensandi fa-
cultas tantùm circa forum conscientiæ conceda-
tur, aliis pro vtroque. Videtur ergo dicendum
Neophytorum nomine illos intelligi, qui verè
tales sunt, iuxta Iuris acceptionem, recèns in-
quam conuersos, qui nondum à recepto Bapti-
smo in adulta ætate decem annos exegerunt, vt
Doctores communiter explicant, & videri potest
apud Bonacinam Tomo 1. Tractatu de Censuris Di-<marginalia>In rigore|qui dican-|tur Neo-|phyti.</marginalia>
sput. 7. Quæst. 2. Puncto 1. num. 5. vel quomodo-
cumque aliter explicetur: pro quo P. Suarez
Tomo 5. in 3. p. Disput. 43. Sect. 3. num. 6. & 7.
Cùm Indis ergo in infantiâ baptizatis dispensari
tantùm in foro conscientiæ potest, cum aliis in
vtroque: vbi ratio discriminis est comperta. Quòd
verò Pontifices statim declarent Neophytorum
nomine venire Indos & quoscumque alios vltra-
marinos incolas, non obstat traditæ expositioni;
quia id intelligendum est, vbi contrarium ma-
nifestè non ponitur, vt in casu nostro.</P>
<P>  <absatz-nummer>444</absatz-nummer> Possunt autem Religiosi Societatis<marginalia>Religiosos|dispensare|posse, etiam|si Parochi|non sint.|Si autem|Parochi,|etiam ra-|tione offi-|cij.</marginalia>
prædictam dispensationem impendere, etiamsi
Parochi Indorum non sint, in quo præsertim
virtus priuilegij consistit. Si enim sint Parochi,
satis probabile est posse ex vi talis muneris dis-
pensare, vt docent complures Doctores: idque
non solùm absente Episcopo, aut eius Vicario,
sed etiam præsente: non enim ita facilis ad illos
est aditus. Videantur illi apud Pasqualigum De-
cisione 387. num. 1. qui & addit cum Ioanne San-
cio in Selectis Disputat. 54. numer. 36. non so-
lùm Parochos id posse, sed etiam eorum Vi-
carios. Quæ extensio nimia profectò est, & con-<marginalia>Quid Vi-|carij.</marginalia>
tra id, quod consuetudine videtur esse receptum,
si de Vicariis quibuscumque loquamur. Sunt
enim Vicarij, qui plenam officij administratio-
nem habent, & alij, qui in partem solicitudinis
tantùm aduocantur. Illis prioribus cùm jurisdi-
ctio plenè competat, id etiam licebit, quod ad
dispensationes spectat, in quibus iurisdictio ex-
ercetur; aliis autem non ita; nisi fortè ad Paro-
chum aditus non facilis sit, tunc enim rectè præ-
sumitur iurisdictio ad actus huiusmodi, qui fre-
quenter occurrunt, prorogata. Pro quo videri
potest P. Quintanad. suprà Singul. 33. n. 1.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>445</absatz-nummer> Facultas autem dispensandi Religiosis<marginalia>Amplitudo|dispensatio-|nis explica-|tur.</marginalia>
concessa valde ampla est, cùm limitationem nul-
lam habeat, nisi illam de foro interno & exter-
no, super ieiuniis inquam. Possunt ergo dispen-
sare super ieiuniis, non solùm quæ pro Indis, &
Neophytis aliis de præcepto sunt, pauca scilicet
illa, de quibus num. 442. sed etiam in aliis, quæ
sunt communia, & in quibus abstinentia à carni-
bus seruari ab illis debet, sic enim dies ieiunij et-
iam dici possunt. Vnde cùm in Iure statuta ie-
iunia sint, obligatio eorum tantùm erat de ab-
stinentia à carnibus, neque aliud ex eo expressè
colligi potest, sed vnica comestio consuetudine
introducta est, vt testantur Doctores, quos ad-
ducit & sequitur P. Fagundez circa Præceptum
4. Lib. 1. Cap. 4. num. 1. qui & videndus Cap. 6.
num. 4. & 5. circa ieiunium Sabbati, & Feriæ 6.
quod imperfectum quidem est; tale tamen vt
dies prædicti possint ieiunij compellari. Et licet
imperfectum illud; vbi de priuilegio agitur, ad
ipsos extendendum, cùm caussa est pia, iuxta
sæpiùs dicta, & esse in præsenti liquet. Pro quo
videri potest P. Palaus Tomo 1. Tractatu 3. Dispu-
tat. 4. Puncto 10. num. 5. & P. Pellizarius Tra-
ctat. 8. num. 142. vbi de priuilegiis Regularium
agunt. In priuilegio autem, de quo loquimur,
pietatis, fidei, & Religionis negotium agitur,
vnde & constat ampliandum. Poterunt ergo Re-<marginalia>Pro come-|dendis car-|nibus vt|debeat|practicari.</marginalia>
ligiosi Societatis cum Neophytis dispensare vt
carnes comedant in diebus dictis, congruâ ad id
suppetente ratione, vt frequenter suppetit, ob
defectum ciborum aliorum, quæ ad robustum
alimentum requiruntur: valde enim debilia esse
solent illorum pulmenta, carnibus demptis, in
iis præsertim, qui ab oppidis Hispanorum di-
stant. Et licet talibus soleant esse contenti; aliud
est, quod necessitate cogente sustinent, aliud
quod lege Ecclesiasticâ constricti debeant susti-
nere: vnde & frequentissimè propter hanc caus-
sam à ieiuniis etiam sibi propriis excusantur. Et
in pastoribus hoc specialiùs præstari debet, quia
præter carnes vix est solidum aliquid, quo vesci
possint: & licet lacticiniis ieiunium tolerare pos-
sint; non tamen alimentum huiusmodi tale vi-
detur, vt licet in rigore sufficiens sit, non debeat
sufficiens ratio dispensationis ad edendas carnes,
illius sola copia iudicari. Rigor enim cum illis
tenendus non est, ex quo apertè resultat incom-
modum, & dubia prætereà manet obligatio:
quo euentu dispensari in ieiunio posse, innumeri
tenent Doctores videndi apud Pasqualigum De-
cisione 596. num. 3. sicut & plures asserentes dis-
pensari posse quando dubium est an ratio ad
dispensandum sit sufficiens.</P>
<P>  <absatz-nummer>446</absatz-nummer> Sed dubitari vlteriùs potest an Indi te-<marginalia>Indos non|teneri ad|ieiunia|specialia|populorum.</marginalia>
neantur ad ieiunia vel à Magistratibus ex voto,
Episcopo ex statuto indictis. Ad quod affirma-
tiuè respondet P. Quintanad. suprà, in fine: nisi
aliunde hi prohibiti sint eiusmodi condere sta-
tuta vel Indos in eis apertè exclusos protesten-
tur. Sed contrarium dicendum, sicut de Festis
diximus Cap. 15. quòd scilicet Indi comprehensi
talibus statutis non sint, nisi de illis mentio ex-
pressa habeatur. Cùm enim Ecclesia ab obliga-
tione ieiuniorum, quæ grauissimis legibus in ea-
dem, & ob solemnitates celeberrimas seruari
sunt solita, exemptos velit; non est præsumen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0141.jpg/>
@@1@<SE141>130 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIX.
<duolan 2><-P>dum aliam esse eorum mentem, qui ieiunium
aliquod speciale constituunt, cùm membrorum
sensus Capitis sui debeat sensui esse conformis.
Quod & intelligendum de ieiunio imperfecto,<marginalia>Neque ad|abstinentiā|à carnibus.</marginalia>
abstinentiâ inquam solâ à carnibus: quia cùm
non exprimatur, non est cur debeat ea fieri dis-
cretio vt illi grauentur, quorum iugum oportet
leuius reddi, & de quorum imbecillitate agit i-
dem Auctor num. 4. quæ generalis quidem non
est, sunt enim quamplures eorum robustissimi.
Quòd autem eorum aliquando imbecillitas ge-
neraliter prædicetur, vt in Concilio Limensi, de
quo diximus numer. 432. ad animam est potius,
quàm ad corpus referendum, vt ibidem Conci-
lium exposuit addens & spiritualis sensus inopiam
&c.</P>
<Z><A+2>CAPVT XIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Priuilegiis Indorum circa decimas,
& primitias, pro quibus quintum Ec-
clesiæ Præceptum.</A+1></negEZ>
<P><INI3>C</INI3>Irca obligationem Indorum soluendi de-
cimas dictum suprà. & quæ dici generali-
ter possunt, ad eorum caussam coarctan-
do, pro ea</P>
<P>  <absatz-nummer>447</absatz-nummer> Dico primò. Indos decimas, & primi-<marginalia>Assertio 1.|Indos ad|solutio-|nem deci-|marum|conuenien-|ter obliga-|ri.</marginalia>
tias, aut tale aliquid Ecclesiæ soluere, res est
sanctissima, & quæ ab omnibus rectè sentienti-
bus debet commendari. Id constat ex Alexandri
Tertij Constitutione in. Cap. Parochianos, de de-
cimis, vbi sic ait: Cùm decimæ, non ab homine, sed
ab ipso Domino sint institutæ, quasi debitum exigi pos-
sunt. Sic ille. Sunt quidem à Domino institutæ
in veteri lege; ex quo constat esse illas iuri ac di-<marginalia>Cap. Pa-|rochianos</marginalia>
uinæ institutioni conformes. Licet autem in le-
ge gratiæ præcepta veteris, quæ iuris erant pofi-<marginalia>Quomodo|illa ex di-|uina in-|stitutione.</marginalia>
tiui, non obligent; ex institutione tamen illâ, quæ
in iure naturæ fundatur, optimè potuit Ecclesia
formam præcepti desumere, vt id statueret, quod
alendis Ministris, & decori suo sustentando ac
promouendo opportunum videretur. Quotam
ergo Ecclesiastici juris esse, solutionem verò in
genere diuini, quatenus ex naturæ instinctu de-
scendit, sic dictante Deo, vt danti spiritualia, non
vt pretium, sed vt alimenta corporalia ministren-
tur, communis Doctorum resolutio est, qui vi-
deri possunt apud Dom. Solorzanum Tomo 2.
Lib. 1. Cap. 21. numer. 44. & seqq. & in Politica
Lib. 2. Cap. 22. §. El segundo, & seqq. & P. Fa-
gundez Lib. 1. circa 5. Ecclesiæ Præceptum. Cap. 1.
num. 1. & seqq. Licet non desint multi Canonici
iuris Interpretes, qui præfatis Alexandri Tertij
verbis, & consimilibus aliis Innocentij Tertij in
Cap. Tua nobis, & Cap. Cùm non sit, eodem Ti-
tulo, innixi, jus in quotâ etiam diuinum ag-
noscant, vt videri apud citatos potest, & alios de
hoc agentes. Hoc autem sic stante, quòd Indi
ad Christum conuersi, & ab illis præcipuè proge-
niti, soluere decimas debeant, exploratum est,
cùm subditi Ecclesiæ sint, & ad sustentationem
sibi in spiritualibus seruientium teneantur. Ne-
que enim illi spiritualibus ministeriis occupati
fodere aut arare possunt, nec debent mendicare.
Quòd si D. Paulus suo se labore sustentabat,<-P>@@

<-P>scenæ factoriam exercens artem, id quidem ex<marginalia>D. Pauli|exemplum|non obsta-|re, cum|suffragetur|doctrina.</marginalia>
supererogatione ingentis spiritus factum, non ex
obligatione, cùm a Christo dictum fuerit Lucæ
10. v. 7. In eadem autem domo manete, edentes &
bibentes quæ apud illos sunt: dignus est enim operarius
mercede sua. Pro quo & Apostolus ipse 1. Cor. 9.
longum discursum attexit, & inter alia sic dicit:<marginalia>Lucæ 10.|v. 7.</marginalia>
Sed non vsi sumus hac potestate: sed omnia sustinemus,
ne quod offendiculum demus Euangelio Christi. Nescitis,
quoniam qui in sacrario operantur, quæ de sacrario sunt,<marginalia>1. Cor. 9.|v. 12. 13. &|14.</marginalia>
edunt: & qui altari deseruiunt, cum altari participant?
Ita & Dominus ordinauitus, qui Euangelium annun-
tiant, de Euangelio viuere. Ego autem nullo horum vsus
sum. Non ergo Indi ab hac diuina & naturali lege
exempti sunt: modus autem in eâ seruandus po-
tuit ab Ecclesia præscribi; & sic factum decima-
rum impositâ præstatione.</P><marginalia>Assertio 2.|Indos non|teneri sol-|uere deci-|mas, si a-|liunde tri-|buant pro|sustentatio-|ne Pasto-|rum.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>448</absatz-nummer> Dico Secundò. Decimæ non ita de-
bentur ab Indis, vt si aliunde Pastores alant suos,
debeant illas, aut minus etiam aliquid ex naturæ
prouentibus exhibere. Id constat ex Cap. Ad A-
postolicæ, citato Titulo, vbi duplicem decimam
soluendam non esse decernitur, sed vnicam illi
Ecclesiæ, in qua fideles Ecclesiastica percipiunt Sa-
cramenta. Item. Quia decimæ stipendium laboris<marginalia>Cap. Ad|Apostoli-|cæ.</marginalia>
spiritualis sunt; vnde in Cap. Nouum genus, ibi-
dem, sic dicitur: Illi profectò Clerici, qui à Clericis
spiritualium ministeriorum labores accipiunt, decimas
eis debent. Sic ibi. Pro quo Caietanus 2. 2. q. 87.<marginalia>Cap. No-|uum ge-|nus.</marginalia>
art. 1. §. Ad hoc dicitur. Nulli autem pro ordinario
labore duplex stipendium debetur, nisi fortè
nouus titulus, aut incrementum laboris accedat,
vt videri potest apud P. Lessium Lib. 2. Cap. 24.
Dub. 5. P. Fragosum Tomo 1. pag. 420. num. 58.
& alios. Magisque pro instituto præsenti P. Sua-
rez Tomo 1. de Religione Tractat. 2. Lib. 1. Cap. 5.
num. 8. Hinc est vt cùm Indi, dum tributum sol-
uunt, partem eius pro Parochorum sustentatio-
ne contribuant, secundum id, quod Regiis est le-
gibus ex Pontificia facultate constitutum, non
debeant vlteriùs decimarum exactionibus aggra-
uari. Quòd si decimas ab eis exigi videatur ex-
pediens, vt Indi magis Ecclesiasticis institutio-
nibus conformentur; minuatur tributum iuxta
eam partem, quæ pro primo effectu, vt dicitur,<marginalia>Ob titul&#x0169;|sustentatio-|nis Præla-|torum non|deberi ab|ipsis.</marginalia>
doctrinâ inquam, exhibetur. Neque enim dici
potest decimas etiam deberi ad sustentationem
Prælatorum, vt sunt Episcopi, & alij: vt ait P.
Suarez suprà num. 7. nam pro illo ea sufficiunt
quæ ab aliis fidelibus ministrantur, & vt ministra-
re possint, Indorum operæ conferunt, quia in
eorum prædiis vt laborent, exiguo designato
stipendio, compelluntur. Item Hispani ob titu-
lum dictum non soluunt decimas, & tributum
aliud: ergo neque Indi soluere debent: quæ est
euidens consequentia. Et ita quidem, vt dixi a-
liàs, à supremo est Indiarum Consilio post diu-
turnam controuersiam iudicatum: sed illius sen-
tentiæ obluctatum validè, vt fit passim in iis, quæ
pro Indorum commodis disponuntur. Quid au-
tem in talibus pro foro conscientiæ liceat, sciunt
illi, qui aliquid sciunt, vnde non est opus circa
illud immorari. Pro quo etiam</P>
<P>  <absatz-nummer>449</absatz-nummer> Dico tertiò. Licet verum sit in exigen-<marginalia>Assertio 3.|Consuetu-|dinem non|semper at-</marginalia>
dis decimis attendendam esse consuetudinem,
iuxta id quod in Iure statuitur, vt videri præser-
tim potest in Cap. Cum sint, de decimis, ibi: &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0142.jpg/>
@@1@<SE142>De Priuilegijs Indorum circa Decimas, &c. 131
<duolan 2><-P>ideò in huiusmodi dubitatione ad consuetudinem diximus<marginalia>tendendā,|cùm de ex-|actione de-|cimarum|agitur erga|Indos.</marginalia>
recurrendum. Et Cap. Ad Apostolicæ, ibidem, verbis
illis: Tu eligas in hoc casu, quod per consuetudinem
diu obtentam ibidem videris obseruatum. Et sic alibi.
Circa Indos tamen consuetudo nequit allegari.
Id constat ex eo quòd erga illos non iure, sed
iniuriâ agi solet, nec iudicari potest Pontificem
circa hoc annuere, vbi pusillos & imbecilles vio-
lentia opprimit, vt consuetudo legitimè præscri-
pta iuxta iuris qualitates sanctè dispositas censea-
tur, de quo dictum num. 199. Cùm enim ratio-
nabilis esse debeat, ex Cap. Cùm tanto, quod est
finale de Consuetudine, & Cap. 1. de Constitu-
tionibus in 6. id quidem in casu præsenti penitus
definit, tum ex Cap. 1. de Consuetudine Titul.
citato, & Libro, vbi sic dicitur: Corruptelam, cùm
sacris sit inimica Canonibus, & de ambitionis radice<marginalia>Cap. 1. de|consuetudi-|ne in 6.</marginalia>
processerit, meritò reputantes, &c. Quomodo ergo
rationabilis esse consuetudo potest, in quâ con-
tra iura naturæ, violentiâ incussâ, proceditur, &
auaritiâ stimulante firmatur? Tum etiam ex cita-
to Cap. finali, de Consuetudine, vbi quæ est iuri
naturali contraria, penitus reprobatur. Tum de-
nique, quia id quod omnibus rectè sentientibus
cum horrore proponitur, rationabile esse nequit,
quia ratio consonat rationi, minimè passionibus
lucem eius inuoluentibus obumbratæ: sic autem
euenit in præsenti, vt luce est ipsa manifestius.
Cùm etiam debeat esse legitimè præscripta, ex
citato Cap. finali. Cap. Non est, de Consuetudine
in 6. & alibi: id sanè in casu nostro non suppe-
tit: iuxta communem enim Doctorum senten-
tiam, quos adducit Diana Parte 6. Tractat. 5. Re-
solut. 9. actus per vim & metum à populo eliciti
non sufficiunt ad stabiliendam legitimè consue-
tudinem. Pro quo est Cap. 5. de Regulis Iuris, in
quo sic dicitur: Quod latenter, aut per vim, vel a-
liàs illicitè introductum est, nullâ debet stabilitate subsi-
stere. Sic ibi. Videatur Dom. Villaroel Parte 1.
Pacificæ gubernationis, Quæst. 3. Art. 2. n. 41. & 42.
vbi plures Auctores accumulat.</P>
<P>  <absatz-nummer>450</absatz-nummer> Dico quartò. Indi non tenentur deci-<marginalia>Assertio 4.|non teneri|ad illas si|egeant, sic-|ut neque|generaliter|pauperes.</marginalia>
mas integrè soluere, si ita egeant, vt id quod sub-
trahunt, ad suam & suorum sustentationem, ne-
cessaria recognoscant, vt sæpè accidit. Sic Do-
ctores qui de pauperibus generaliter loquuntur,
ex quibus videri possunt P. Suarez suprà Cap. 16.
n. 15. & 16. P. Filliucius Tractat. 27. num. 167.
P. Palaus Tractat. 1. Disput. vnicâ, Puncto 11. num.
3. P. Vincentius Tancredi de Religione, Tractat. 4.
Lib. 2. Disput. 6. num. 4. & alij. Probat id P. Sua-<marginalia>Ratio ex P.|Suario.</marginalia>
rez ex Matris Ecclesiæ pietate: non enim verosi-
mile est velle illam cum tanto rigore obligare
pauperes vt ex fructibus sibi & familiæ ad susten-
tationem necessarijs, decimas soluere teneantur,
vt posteà sibi & suis de alimento necessario ad vi-
tam emendicando prouideant: nam priùs tene-
tur quisque se alere, quàm alios: præsertim hoc
tempore, in quo pars illa decimarum, quæ pro
alendis pauperibus destinata erat, disparuit, &
Ecclesiastici illam possident, & sibi ita applicant,
vt eam pauperibus non distribuant. Argumenta,
quæ contra hoc fieri possunt, soluit P. Fagundez
Lib. 2. Cap. 3. numer. 4. & 5. vbi benè ait decimas<marginalia>Alia boni|Auctoris.</marginalia>
minùs principaliter solui in signum vniuersalis
dominij Dei, principaliter autem ad congruam
sustentationem Sacerdotum: & iniustum ac irra-<-P>@@

<-P>tionabile esse obligare aliquem ad alium susten-
tandum, cùm tamen ipse fame pereat. Si instes
nec teneri Sacerdotem gratis operam suam im-
pendere; id negandum respectu pauperum, sicut
de Medico, & Aduocato Doctores asserunt. Nec
proptereà Parochi fame peribunt, quandoqui-
dem aliunde habent vnde satis superque susten-
tentur, sicut Aduocati & Medici, cùm sint multi
decimas copiosè soluentes. Iuuat id, quod ex
grauibus adducit Zerola in Praxi Episcopali, Parte<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
1. verb. Decimæ, ad Primum, populum quidem te-
neri præstare alimenta Ministris de jure naturali,
& diuino; secùs verò si non indigeant. Accedit
quod ait Caietanus 2. 2. q. 81. art. 1. §. Secundò
dicitur, his verbis: Quia de jure naturæ decimæ dan-
dæ sunt in subfidium Ministrorum: idcircò si Ministri
tacentes non indigent, cessat ratio obligationis juris na-
turalis. Sic ille. Pauperes autem ad ius naturale
reducuntur, cùm pro necessitate non sit alia lex.
Cap. Quod non est, de regulis juris.</P>
<P>  <absatz-nummer>451</absatz-nummer> Dico quintò. Quidquid irrationabile<marginalia>Assertio 5.|irrationa-|biliter in-|troductum|non soluen-|dum.</marginalia>
est circa exactionem decimalem, etsi consuetudi-
ne videatur introductum, non est censendum
obligare. Constat ex generali scriptorum doctri-
na circa materiam præsentem, qui abrogandum
existimant quidquid irrationabile est. Vnde Ze-
rola suprà, ad septimum, ait consuetudinem vt deci-
mæ non soluantur, qualis in multis partibus Italiæ
viget, ab Episcopis debere rescindi, cùm sit irra-
tionabilis. Quod desumpsit ex Couarruuia Lib.
1. variarum, Cap. 35. num. 11. Sicut ergo quando
irrationabilis videtur consuetudo, quâ jus Eccle-
siæ minuitur, & Ministri suâ videntur debitâ pro-
curatione fraudari, rescindenda illa est; ita & cùm
irrationabilitas in præiudicium soluentium ver-
git, quia per paria debent iudicari. Talis autem<marginalia>Tale cùm|ex vno de-|cima exi-|gitur.</marginalia>
videtur confuetudo vt ex vno indiuiduo decima
pars soluatur, si solùm illud natura contulerit, vt
ex vno pullo animantis cuiusque, & similibus. In
quo exactores aliqui inhumanè se gerunt, vnum
illud penitus subtrahentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>452</absatz-nummer> Probatur autem præfata positio ex<marginalia>Probatio ex|Lege, cuius|Ecelesia se-|cuta exem-|plar.</marginalia>
Ecclesiæ sensu, iuxta exemplar Legis, quod se-
cuta: sic enim in Cap. Omnes decimæ, 16. q. 7.
vbi Dei præceptum adducitur ex Leuit. 27. v. 30.
& seqq. & sic dicitur: Omnes decimæ terræ, siue de
frugibus, siue de omis arborum, Domini sunt, & illi<marginalia>Leuit. 27.|v. 30 &|seqq.</marginalia>
sanctificantur. Boues, & oues, & capræ, quæ sub vir
ga pastoris transeunt, quidquid decimum euenerit, san-
ctificabitur Domino. Non eligatur neque malum, nec<marginalia>Cap. Om-|nes deci-|mæ 16.|q. 7.</marginalia>
in alterum commutabitur. Si quis mutauerit, & quod
mutat, & quod mutatum fuerit, Domino sanctificabi-
tur, & non redimetur. Sed quia modò multi inueniun-
tur decimas dare nolentes; statuimus vt secundùm Do-
mini præceptum admoneantur semel & secundò, &
tertiò, &c. Sic ibi ex Concilio Rothomagensi.
Ex quibus manifestum est vnum ex decem natu-
ræ fructibus, non verò vnam decimam partem
ex vno solo deberi. Et iuxta hunc intellectum
Canones alij indubitatè procedunt. Quod &
indicat Concilium Limense tertium Act. 4. Cap.
12. dum soluendam ex omnibus terræ fructibus
decimam Deo ait, qui dat omnibus abundè ad
fruendum. Non ergo vbi nulla abundantia est, vt<marginalia>Cap. Non|est, de de-|cimis.</marginalia>
in casu nostro: neque aliter intelligendum id,
quod habetur in Cap. Non est, de decimis, vbi sic
dicitur. Et de omnibus bonis decimæ sunt Ministris<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0143.jpg/>
@@1@<SE143>132 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XIX.
<duolan 2><-P>Ecclesiæ tribuendæ, de omnibus inquam bonis, in
quibus decimum aliquid numeratur. Vnde Glos-
sa verb. de omnibus, citatum Cap. Omnes decimæ in<marginalia>Cap. De-|cimæ 16.|q. 1.</marginalia>
confirmationem adducit, vtpotè quod posterio-
ris illius intelligentiam manifestat: neque obstat si
quis dixerit pro vnius illius naturę fructu recogni-
tione&#x0303; diuini dominij deberi, iuxta id, quod habe-
tur in Cap. Decimæ 16. q. 1. vbi ex D. August. serm.<marginalia>D. August.</marginalia>
119. de Tempore, sic dicitur: Non igitur Dominus Deus
præmium postulat, sed honorem. Deus enim noster, qui di-
gnatus est totum dare, decimam à nobis dignatus est reci-
pere, nō sibi, sed nobis sine dubio profuturā. Sic ille. Licèt
enim recognitio talis debeatur, ea multis modis
fieri potest, præsertim Eucharistici sacrificij im-
molatione, cùm in Missali Missa pro actione gra-
tiarum, & speciales orationes habeantur. Acce-
ptis filijs, Deo debetur recognitio, nec tamen pro
illis, cùm pretiosissimi omnium fructus sint, ob-
latio exigitur decimalis. Et ipsi quidem, quibus
decimæ soluuntur, pro earum debent grati esse
prouentibus; nec tamen decimarum solutione, &
sic aliàs.</P>
<Z><A+1>Assertiones aliæ pro eodem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>453</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico sextò. Ab Indis, qui de nouo sunt<marginalia>Assertio 6.|à nouiter|conuersis|exigendas|non esse.</marginalia>
conuersi, non sunt decimæ exigendæ.
Id planum; quia vt conuertantur, non solùm
Euangelicâ prædicatione, sed muneribus attra-
huntur: tali enim genio præditi plerique eorum
sunt, immò & ferè omnes. Quî ergo fieri possit
vt ab eisdem decimales laborum portiones exi-
gantur? Pro quo est doctrina D. Thomæ 2 2. q.
87. art. 1. ad 5. vbi sic ait: Ministri Ecclesiæ maio-
rem curam debent habere spiritualium bonorum in po-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
pulo promouendorum, quàm temporalium colligendorum.
Et ideò Apostolus noluit vti potestate sibi à Domino tra-
dita; scilicet vt acciperet stipendium victus ab his, quibus
Euangelium prædicabat; ne daretur aliquod impedimen-
tum Euangelio Christi. Nec tamen peccabant illi, qui
non subueniebant; alioquin Apostolus eos corrigere non
omisisset. Et similiter laudabiliter Ministri Ecclesiæ non
requirunt, vbi sine scandalo requiri non possent, propter
dissuetudinem, vel propter aliquam aliam caussam. Nec
tamen sunt in statu damnationis qui non soluunt in lo-
cis illis, in quibus Ecclesia non petit; nisi fortè propter
obstinationem animi, habentes voluntatem non soluendi,
etiamsi ab eis peterentur. Hæc S. Doctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>454</absatz-nummer> Ex quibus compertum habetur Indos<marginalia>Circa tem-|pus exactio-|nis quid te-|nendum,|& vtilia|alia.</marginalia>
non esse pro solutione decimarum vrgendos,
donec in fide adultas radices egerint: neque cir-
ca hoc temporis est statuenda mensura, sed tunc
de eo tractandum, cùm ipsi ad solutionem benè
fuerint animati: omne enim temporale bonum
debent Euangelici ministri spirituali eorumdem
posthabere. Neque proptereà credendi sunt illi
in malo statu esse, dum beneuolas aures non præ-
stant de decimis admonentibus, sicut S. Doctor<marginalia>Indos non|peccare d&#x0169;|nō soluunt.</marginalia>
aduertit, quia stare talis resistentia potest sine gra-
ui peccato, dum illis talis obligatio non propo-
nitur ita stricta, vt sub mortali reatu vrgeat. Et ex
eo quòd audiant alios grauiter obligari, non est
necessarium se pariter obligatos arbitrari, quan-
doquidem alij obligationes multas subeunt, à
quibus ipsi sunt virtute priuilegiorum immunes,
& Christus quidem vt baptizari Gentes possent,<-P>@@

<-P>nullum Ecclesiasticum præceptum eis imponen-
dum docuit, sed ea tantùm quæ ab ipso Domino
præcepta fuerant, dum Matth. 28. v. 19. & 20.<marginalia>Matth. 28|v. 19. & 20</marginalia>
sic locutus: Euntès ergo docete omnes gentes, bapti-
zantes eos in nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti:
docentes eos seruare omnia quæcumque mandaui vobis.
Quod ergo ait D. Thomas: Nisi fortè propter ob-
stinationem animi, non est ad Neophytos refe-
rendum sed ad veteres Christianos, vt ex Com-
mentario Cardin. Caietani constat, dicentis ita<marginalia>Card. Ca-|ietanus.</marginalia>
dictum, quia nolentes dare petentibus Ministris deci-
mas, possent allegare aut præscriptionem, aut Ecclesiæ
Romanæ tacitam donationem, eò quòd tam diuturno
tempore sciuit & tolerauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>455</absatz-nummer> Et roboratur doctrina tradita ex iis,<marginalia>Notanda|ex eodem|doctrina.</marginalia>
quæ citatus Commentator addit in fine sic dicens:
In eadem responsione iuncta Corpori Articuli, Nota
quòd si gens aliqua vellet fidem Christianam amplecti si-
ne onere decimarum, non solùm Ecclesia posset eis hoc
concedere, quia Ecclesiasticâ auctoritate decimæ deben-
tur; sed deberet eis hoc concedere: quia Ministri Eccle-
siæ maiorem debent habere curam spiritualium bonorum
in populo promouendorum, quàm temporalium colligen-
dorum; & Apostoli exemplo efficere deberent ne decima-
rum onus præstaret impedimentum Euangelio Christi.
Hæc ille. Si ergo ita fidem accipere possunt, vt
onus tale à se penitus amoliantur, non est cur de-
beant ad illud subeundum adigi, qui cùm de sus-
cipiendo Baptismo egerunt, nihil tale cogitarunt.
Neque magnum inde Ecclesia detrimentum ac-
cipit, tot nouellis germinibus adornata; præser-
tim quod onus à parentibus depulsum potest suc-
cedentibus temporibus filijs imponi, cum eâ ta-
men moderatione, quæ maternam Ecclesiæ de-
ceat pietatem. Quòd verò ad sustentationem<marginalia>Circa suste&#x0303;-|tatione&#x0303; Mi-|nistrorum|non hæren-|dum.</marginalia>
Ministrorum attinet, non est alicuius considera-
tionis, quia numquàm illis diuina est prouiden-
tia defutura: & in Indijs minùs est ea ex parte
timendum, cùm Rex Catholicus administranda
necessaria Euangelicis operarijs teneatur; quod
& abundè præstat, & multiplicari eos exoptat,
atque hortatur crebris litteris, quibus ad Missio-
nes excitat, abundantiùs æmulator existens, vt aliàs
Apostolus, Paternarum suarum traditionum. Vi-
uat vtinam diu inimicis circumquaque irruen-
tibus triumphatis. Reposita est hæc spes mea in
sinu meo.</P>
<P>  <absatz-nummer>456</absatz-nummer> Dico septimò. Indorum priuilegia<marginalia>Assertio 7.|quæ priui-|legia spe-|cialia In-|dorum cir-|ca illas.</marginalia>
circa solutionem decimarum specialia nulla sunt,
nisi quæ in diuersis prouincijs inuexit cōsuetudo:
dum alij nihil, alij non decimam, sed vigesimam,
& cum distinctione fructuum, vt decima pro
quibusdam, vigesima pro alijs tribuatur. Quia
verò omnes cum tributo id soluunt, quod ad
sustentationem spectat Parochorum, reipsa pri-
uilegio nullo potiuntur, sed minùs graue onus
sustinent, quod tamen tollendum penitus As-
sertione est secundâ demonstratum. Videat er-
go sua Maiestas quid magis in negotio præsenti
ad commune bonum expediat, eâ irrefiaga-
bili persuasione, ex Indorum conseruatione,
& paternâ tractatione bonum commune pen-
dere: pro quorum aliàs conuersione, & pro-
mouendâ fide, ac Christianis stabiliendis mo-
ribus, grauissimæ obligationis pondus susti-
netur.</P>
<P>  <absatz-nummer>457</absatz-nummer> Dico octauò. Suppositâ tributâ quan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0144.jpg/>
@@1@<SE144>De Priuilegiis Indorum circa Decimas &c. 133
<duolan 2><-P>titate, quam Indi pro Parochorum substentatio-<marginalia>Assertio 8.|Circa pri-|mitias, &|qualiter ab|Indis de-|biantur.</marginalia>
ne dependunt, si aliquid prætereà decimæ no-
mine soluant, non tenentur ad primitiarum so-
lutionem. Probatur rationibus adductis Asser-
tione 2. pro decimis. Licet autem decimas & pri-
mitias Auctores distinguant in hoc, quod illæ
primariò ordinentur ad sustentationem Mini-
strorum, & secundariò ad Dei honorem; è con-
trario verò primitiæ. Pro quo D. Thomas 2. 2.
quæst. 86. artic. 4. P. Fagundez Lib. 4. Cap. 1. &
alij communiter. Id non cogit vt deberi in rigore
censeantur: quia id quod decimæ nomine solui-
tur, cùm ex obligatione ad sustentationem non
sit, potest primitiæ rationem habere: sic enim est
virtualis aut interpretatiua voluntas soluentium.
Non enim primitiæ aliquid determinatum di-<marginalia>Quid de-|terminat&#x0169;|non dicere.|Et cur de-|cimæ etiam|primitiæ|dicantur.</marginalia>
cunt ex parte rei, quæ datur, vt sit ex primis ter-
ræ fructibus, aut prouentibus, sed potest esse ex
quibuscumque, vt notant Doctores; sic enim &
decimæ dicuntur etiam primitiæ, quia soluendæ
sunt antequàm deducatur tributum alicuius do-
mini, cuius fortassè est feudalis fundus, & ante-
quàm extrahatur satum, & expensæ, & in sum-
ma ante omnia, vt notat Zerola in Praxi Episco-
pali verb. Decimæ, circa Nonum Parte 1. Si verò
Indi cum tributo decimas non soluant, & con-
suetudo sit vt loco primitiæ aliquid tribuatur;
poterit quidem peti, sed cum maximâ modera-
tione: vt scilicet sit eorum tenuitati conforme,
& minimè relinquendum exigentium voluntati,
quia circa ista inhumanæ solent violentiæ con-
tingere, vnde neque consuetudinem attenden-<marginalia>Consuetu-|do vt ser-|uanda cir-|ca illas.</marginalia>
dam diximus Assert. 3. licet alioqui seruanda in
primitiis consuetudo sit, vt docet D. Thomas
suprà. Et alij communiter, quorum aliquos affert
P. Fagundez suprà num. 4. Nisi talis illa, quæ
à Prælatis sit approbata, & rationabilis, vt de
consuetudine Iura statuunt, & vidimus num. 449.
Quòd enim Prælatorum potestas ad talia se ex-
tendat, ex Iure ostendit P. Suarez. Tomo 1. de Re-
ligione Tract. 2. Lib. 1. Cap. 5. numer. 9. Pro quo
& Concilium Limense Tertium Act. 4. Capite 12.</P>
<Z><A+1>Indi ad Oblationes qualiter teneantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>458</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico nonò. Indi non tenentur ad obla-<marginalia>Assertio 9.|Circa obla-|tiones, &|Indos non|teneri ad|illas, sicut|neque ge-|neraliter|alios per se|loquendo.</marginalia>
tiones in festiuitatibus faciendas ad
offertorium Missæ, etiam si circa hoc videatur
esse consuetudo. Primum probatur ex communi
sententiâ, quam cum aliis tenet & probat P. A-
zor. Tomo 1. Libr. 7. Cap. 7. Quæst. 11. ex quo
hausit P. Fagundez suprà num. 5. P. Palaus To-
mo 2. Tract. 10. Disputat. Vnica Puncto 17. num. 2.
P. Vincentius Tancredi de Religione Tract. 1. Lib.
2. Disput. 1. num. 8. P. Bauny Tomo 1. Quæst. 41.
Tract. 10. qui tres tantùm agnoscit titulos obli-
gationis, quorum duo in præsenti locum non
habent, de tertio autem, consuetudine scilicet,
dicemus statim. Et omnium optimè P. Suarez
suprà num. 2. & seqq. qui dicunt oblationum per
se loquendo nullam esse obligationem, neque
ex iure naturali, neque diuino, aut Ecclesiastico.
Qui verò allegari potest titulus sustentationis,
respectu Indorum non habet locum, quia cum
tributo id præstant, quod est ad illam necessa-
rium. Si verò decimas soluant, id manifestiùs ap-<-P>@@

<-P>paret. Et aliunde Rex Catholicus debet illis de
Ministris necessariis prouidere, cum eo enim o-
nere dominium est illis Indiarum generaliter at-
tributum. Quòd si circa hoc defectus aliquis
contingat, non ideò Indi ad supplementa Magi-
stratuum obligandi sunt: pro quo videnda quæ
habet P. Suarez suprà num. 7. & 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>459</absatz-nummer> Secundum autem, quod scilicet ad con-<marginalia>Neque ra-|tione con-|suetudinis.</marginalia>
suetudinem attinet, probari primò potest ex do-
ctrina grauium Scriptorum, qui affirmant con-
suetudinem circa oblationes non esse obligato-
riam in conscientiæ foro; quia cùm oblationes
gratis fuerint factæ ab exordio, & cum eodem
respectu continuatæ, non potest ex illis titulus
onerosus emergere. Sic Angelus verb. Oblationes
num. 1. in Additionibus ad illum. Sotus Lib. 9. de Iu-
stitia Quæst. 6. Artic. 1. & alij: quod probabile
reputant P. Azor suprà & Cap. 27. Quæst. 12. id
absolutè affirmat, quando absolutè constiterit
oblationes studio pietatis & religionis in Deum
liberaliter fieri. Fatetur etiam esse probabile P.
Palaus suprà num. 3. in quod etiam maximè in-
clinat, asserens num. 4. oppositam sententiam so-
lum propter auctoritatem Doctorum esse pro-
babilissimam. Deinde probari potest ex dictis
Assert. 3. circa consuetudinem in rebus huiusmo-
di, quæ per violentiam tantùm solet induci. Vn-<marginalia>Parochos|adearum|restitutio-|nem teneri.</marginalia>
de tantùm abest quod Indi ad oblationes obliga-
ri possint, vt potiùs Parochi ad restitutionem
eorum, quæ per vim obtinuerunt, sint indubi-
tanter obligati. Violentia autem circa hoc facilè
dignosci potest, pusillanimitate Indorum atten-
tâ, & circumstantiis exactionis obseruatis, in
quo nullus est alius necessarius iudex, quàm
propria Parochorum conscientia, si eam semotis
auaritiæ tumultibus velint auscultare. Extat au-
tem in Concilio Limensi Tertio Act. 2. Cap. 38.
prouida circa hos Constitutio, dum sic loquitur:
Sed neque ad oblationes faciendas in Missa, aut aliàs<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
Indi cogantur: sed si quis offerre voluerit, intelligat id
quidem meritorium & pium, sed tamen prorsus libe-
rum esse, vel facere vel non facere. Sic Consilium.
Quod & Synodus Di&#x0153;cesana Limensis Libr. 3.
Titulo 5. Cap. 6. pari verborum grauitate decer-
nit. Et iuxta illa quæstio omnis circa hoc ces-
sat, vt scilicet nequeat pro obligatione ad o-
blationes faciendas consuetudo earum allega-
ri, quandoquidem Concilium eas semper
liberas esse testatur. Videnda etiam quæ post
hæc scripta in Decisione Rotæ visa apud Dia-
nam Parte 11. fol. 660. Col. 2. vbi eruditè o-<marginalia>Nec taci-|turnitatem|illis pro-|desse.</marginalia>
stenditur quòd ex actibus facultatiuis, seu spon-
taneis, non inducitur possessio contra aliquem.
Quòd si Parochus huius liberæ facultatis non
admoneat Parochianos, & ita illi vti obligati
offerre pergant, non est proptereà legitima cen-
senda consuetudo, iuxta dicta num. 449. Nec
debet Parochis sua prodesse malitia, aut incu-
ria, qui eo ipso ad restitutionem aliquam tenen-
tur, cùm sit doctrinæ defectus, de quo Conci-
lium citatum Act. 3. Cap. 14. vbi licet de eo tan-
tùm doctrinæ defectu agat, qui propter absen-<marginalia>Ex doctri-|næ defectu|titulus a-|lius.</marginalia>
tiam inofficiosam accidit, ad defectum etiam
qualemcumque referendum est: dum enim mi-
nùs laboris impendit, quàm sit obligatus, & in
re quidem, ex quâ Indi non leue detrimentum
subeunt, minùs etiam stipendij debet accipere,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0145.jpg/>
@@1@<SE145>134 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XX.
<duolan 2><-P>vt naturalis ratio apertè conuincit. His addo<marginalia>Intoleran-|dus quo-|rumdam|abusus.</marginalia>
quod nuper comperi, Parochos quosdam non
solùm à præsentibus, sed ab iis etiam, qui Sacro
non interfuerunt, aut in illo non obtulerunt,
statas oblationes, diuersâ quantitatis designatio-
ne, per ministros ad id designatos exigere. In
quo se consuetudine tuentur: sed cùm illa ratio-
nabilis non sit, & iuxta dicta penitus exploden-
da: diuini iudicij formidanda districtio, dum sic
pauperculi à suis pastoribus opprimuntur. Nec
plura de priuilegiis circa Ecclesiæ Præcepta.</P>
<Z><A+2>CAPVT XX.</A+2>
<A+1>De priuilegiis Indorum circa dispensa-
tiones in votis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>460</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N Bullis recentiorum Pontificum di-<marginalia>Facultas|dispensan-|di in voto|Castitatis.</marginalia>
spensandi facultas illa conceditur, quam
Innocentius X. cujus modò concessio
viget, in Breui, quod incipit, Animarum saluti,
die 1. Martij An. 1649. his verbis expressit: po-
stremò iisde&#x0303; Presbyteris à Præposito Generali, & dicta<marginalia>Innocen-|tius X.</marginalia>
Societate deputandis, vt in prædictis regionibus, prouin-
ciis, & locis, in quibus similiter fideles cum infidelibus vi-
uunt, & non adsunt Ordinarij, qui huiusmodi facultate&#x0303;
habeant, qui distent vltra duas diætas, cum Neophy-
tis, aliisque ad fidem reductis, ex rationabili caussa, &
legitimâ, super voto castitatis, non tamen solemni,
quomodolibet, etiam per Ordinis sacri susceptionem,
vel Profeßionis Regularis in Religione per Sedem Apo-
stolicam approbatâ emißionem facto. Sic ille. Am-
plior autem concessio facta fuerat à Gregorio
XIII. quæ habetur in Compendio Indico verb.
Dispensatio §. 4. ad dispensandum scilicet in foro
conscientiæ cum Neophytis, & aliis ibidem commoran-<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
tibus super voto castitatis non solemni. Non ergo ad
Neophytos tantùm, sed omnes Indiarum inco-
las talis facultas protenditur, neque vlla est Or-
dinariorum distantia requisita. Additur autem
hic in Adnotatione: Hac facultate vti poterunt<marginalia>Adnotatio|Compendij.</marginalia>
Prouinciales, & ij, quibus eam ipsi commiserint. Qui-
bus videtur innui facultatem hujusmodi etiam
nunc vigere, cùm tamen temporalis fuerit, &
vsque ad Ann. 1589. tantùm extendi ibidem as-
seratur. Constat autem Compendium post an-
nos plures editum à fine dictæ concessionis. Ex
quo erunt qui firmare contendant Positionem<marginalia>Aliqualia|indicia|perpetuita-|tis.</marginalia>
illam de duratione priuilegiorum etiam tempo-
ralium, de qua Cap. 3. Nam si priuilegium tale,
sicut & alia similiter concessa, iam penitus ob
lapsum concessionis tempus virtute omni care-
bant, ad quid illa in Compendio proposita, aut
quomodo stat, quod illis vti Prouinciales per se,
& eos, quibus ipsi cōmiserint? Sed de hoc dictum
aliàs quod videtur certum: si quis autem secus
sentiat, in suo, quod non semel admonui, sensu
poterit abundare. Non omittam autem id ex
quo roborari sententia illa potest, & habetur in
eodem Compendio verb. Indulgentia §. 2. vbi
cùm quædam apponatur Indulgentia, sic ad mar-
ginem dicitur: Expirauit, ponitur tamen vt proro-
getur. Sic ibi. Cùm ergo nihil tale in priuilegio
dicto, sicut neque in aliis, dicatur, signum esse
videtur durationis.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>461</absatz-nummer> Ad certa veniendo, priuilegium Inno-<marginalia>Neophyti,|& reducti,|vt distincti.</marginalia>
centij circa Neophytos clarum est. Quinam au-
tem Neophytorum nomine veniant, satis est no-
tum: pro quo videnda quæ diximus num. 443.
Sed non ita quinam præter Neophytos dican-
tur ad fidem reducti: quicumque siquidem ad
fidem reducti in Indiis videntur esse Neophyti.
Ad quod dico Neophytorum nomine eos intel-
ligi, qui ex Gentilitate conuersi sunt: præter
quos cùm sint alij in Oceani Indiis, de quibus
Pontifex loquitur Schismatici, & sub Chri-
stiano nomine graues circa fidem errores ample-
xi, ad eos priuilegium extenditur, cùm ad fidem
reducuntur. Videtur autem sine priuilegio stare<marginalia>Sine priui-|legio videri|validam|esse dispen-|sationem,|ex commu-|ni doctrina|circa illā,|quia im-|perfectum|votum, &|ratione pe-|riculi.</marginalia>
posse hujusmodi dispensationem; eò quòd licet
prædictum votum videatur totale & absolutum,
semper tamen imperfectum manet ratione capa-
citatis eorum, qui ex Indis illud emiserunt. Sic
enim multi Doctores affirmant Episcopum pos-
se dispensare in voto castitatis ex animi perturba-
tione emisso, quando vouens est iuuenis, vel
suspectus: vt videri potest apud P. Thomam Sā-
cium Lib. 8. de Matrimonio Disputat. 9. num. 24.
Atqui Indi ob defectum capacitatis possunt dictis
exæquari. Quod autem ad suspicionem attinet
non seruandi votum, quod Doctores communi-
ter dicunt periculum incontinentiæ, id pro cer-
ta regula statuit P. Sancius in Opere morali Lib.
4. Cap. 40. num. 32. & 34. & respectu Indorum
est quàm verissimum, & pro aliis non inuerosi-
milia, juxta graues Scriptores asserentes Episco-
pum posse in votis reseruatis Pontifici dispensa-
re, cùm ille adiri non potest; vt in Indiis accidit,
vbi semper est periculum in mora. Sic illi, quos<marginalia>Et ratione|distantia.</marginalia>
adducit & sequitur Diana Parte 11. Tractatu 8.
Resolut. 5. & 6. circa finem: vbi tamen contra
Crousers & Pasqualigum affirmat id non licere
virtute Cruciatæ. Sed illi certè non videntur im-
probabiliter locuti. Potestatem autem talem in
Episcopis esse Ordinariam, tenent P. Suarez, P.
Sancius, Felinus, Couarrubias, & Basilius Pon-
cius, quos idem Auctor adducit Parte 8. Tract. 3.
Resolut. 12. quia competit ratione officij, & est
perpetua. Votum ergo castitatis imperfectum
non est Pontifici reseruatum. Ex quo colligunt<marginalia>Nec solum|ab Episco-|pis, sed à|Religiosis.</marginalia>
non contemnendi Doctores posse à Religiosis
in eo dispensari; cùm possint in omnibus, quæ
non sunt Pontifici reseruata. Et ita P. Sancius
numer. 34. citato. cum illis ait, iure optimo credi
posse non esse Pontificis mentem velle in tali ca-
su reseruare sibi hæc vota: neque esse verosimile,
velle illum vt animæ laqueis irretitæ versentur in
tanto periculo. Sic ille de castitatis voto locutus
cum aliis, quos allegat, referens se ad ea, quæ
cum pluribus docuerat Disput. 9. citatâ, num. 22.
Religiosos autem virtute priuilegiorum posse
dispensare in votis, quæ non sunt Sedi Aposto-
licæ reseruata, res est manifesta, vnde & circa
votum prædictum, quod imperfectum est, & ra-
tione distantiæ, poterunt cum Indis dictam fa-
cultatem exercere.</P>
<P>  <absatz-nummer>462</absatz-nummer> Sed occurrit P. Sancius Cap. 43. citati<marginalia>P. Sancis|id negans|sua doctri-|na efficaci-|ter redar-|guitur.</marginalia>
libri num. 7. dicens Religiosos quidem posse dis-
pensare quando votum castitatis, sicut & alia re-
seruata, ob aliquam circumstantiam deficiunt à
ratione veri voti reseruati, & materiâ eius, vt
sunt conditionalia, partialia, temporalia etsi se-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0146.jpg/>
@@1@<SE146>De Priuilegiis circa dispensationem in votis. 135
<duolan 2><-P>cus autem quando verè reseruata sunt, & materia
est capax reseruationis: ratione autem solius ne-
cessitatis ius est Episcopo dispensandi. Et tale
esse existimat votum castitatis, quando solùm ob
periculum incontinentiæ ab Episcopo in illo di-
spensatur. Sed quidem doctrina hæc, quæ & a-
liorum est, nullo modo videtur sibi cohærere:
in omnibus enim eadem ratio est, & ita vel in
omnibus dispensatio licet, vel in nullo. Quòd
eadem sit, constat ex iis, quæ habet citatus Pater<marginalia>In omnibus|votis, de|quibus a-|gitur, eam-|dem esse|rationem.</marginalia>
num. 7. vbi ex eo probat dispensationem licere in
illis prioribus, quia Pontifex generaliter conce-
dit facultatem dispensandi in votis Episcopo re-
seruatis; id est, in quibus iure ordinario id licet:
atqui in illis casibus possunt iure Ordinario Epi-
scopi, eo quòd reseruatio non intelligatur in ip-
sis: ergo & poterunt Religiosi. Prætereà, quia
ratione solius reseruationis hæc vota indigent
speciali mentione, vt concessa intelligantur, quod
probat ipse Cap. 40. num. 16. Cùm ergo in his
casibus non censeatur eorum dispensatio reser-
uata, non eâ indigebunt, sed claudentur in ge-
nerali concessione, & indefinitâ. Sic ille arguit.</P>
<P>  <absatz-nummer>463</absatz-nummer> Quis autem non videat fundamenta
dicta pro casu, de quo loquimur, pariter milita-<marginalia>Pergit pro-|batio.</marginalia>
re? Nam talia vota non esse reseruata affirmat
idem Pater num. 34. citato, verbis illis: Iure opti-
mo credi potest non esse Pontificis mentem velle in tali<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
casu reseruare sibi hæc vota. Sic ille. Si ergo non
sunt reseruata, & quæ talia sunt, dispensari à Re-
ligiosis possunt, sub generali veniunt concessio-
ne. Cùm ergo reseruata non sint, non video quo
pacto dici queat esse reseruata, vt asserit idem
Pater numer. 7. citato. & sic non iure Ordinario
dispensationem competere Episcopo, sed tan-
tùm per accidens ratione necessitatis. Quod vr-
geo ex eo quod addit numer. 34. & à nobis est<marginalia>Idem.</marginalia>
numer. 461. iam datum: Non esse verisimile velle
Pontificem vt animæ laqueis irretitæ versentur in tan-
to periculo. Tunc sic. Ex ea ratione talia vota re-
seruata non sunt: atqui Episcopo ex officio com-
petit animas irretitas laqueis, quibus in damna-
tionis versantur periculo, ab eisdem extricare, &
ea facultas perpetua est: ergo & Ordinaria; sic
enim facultas Ordinaria definiri solet. Quòd si
dicas Pontificem potuisse dispensationem talem
sibi reseruare, & ita non esse Episcoporum mu-
neri cohærentem. Contra est: nam ex eo sequi-
tur non licere absolutè, neque iure Ordinario,
neque per accidens, in eisdem dispensare. Qui-
bus addi potest beneficium Principis esse amplè
interpretandum, & præsertim illud, per quod fa-<marginalia>Pacultate&#x0303;|dispensan-|di latè in-|terpretan-|dam.</marginalia>
cultas dispensandi conceditur, vt aliàs diximus,
& probat post alios Diana Parte 8. Tract. 3. Resol.
42. cum P. Amico. Tomo 5. Disputat. 6. Sect. 2.
num. 21. & seqq. Stunica de Voto Quæst. 6. num.
57. & aliis. Neque vllus in eo fusior ipso P. San-
cio Lib. 8. de Matrimonio, Disputat. 2. Cùm ergo
priuilegium concessum Religiosis pro votis non
reseruatis sit, & vota, de quibus loquimur, reser-
uata non sint, etiamsi dicamus modum reserua-
tionis esse diuersum, ad illa est talis extendenda
facultas, quandoquidem hic nulla earum exce-
ptionum currit, quas Auctores apponunt, dum
dicunt facultatem dispensandi esse amplè inter-
pretandam, vt videri apud citatos potest, & a-
pud alios, qui in speciali de voto castitatis lo-<-P>@@

<-P>quuntur, vt Crousers in Regulam S. Francisci Cap.
7. Sect. 29. quem adducit Diana suis verbis lo-
quentem Parte 6. Tract. 6. Resolut. 50. licet sen-
tentiam contrariam vt communiorem præferat.
Eligius Bassæus verb. Votum 7. num. 29. vbi ait
sententiam P. Crousers satis sibi placere, quia
Ann. 1629. in Consistorio sacræ Congregatio-<marginalia>Peculiaris|pro senten-|tia aucto-|ritas.</marginalia>
nis Illustrissimorum Cardinalium visa & tolerata
est. Pro quo & faciunt quæ adducit P. Quinta-
nad Tomo 2. Tract. 6. Singul. 12. numer. 15. &
seqq. quidquid dixerit Tomo 1. Tract. 9. Singul. 1.
num. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>464</absatz-nummer> In casu prætereà nostro specialiter ob-<marginalia>Vis pecu-|liaris fit in|ratione|voti im-|perfecta, &|ex p&#x0153;nali|arguitur.</marginalia>
seruandum est votum non ideò tantùm debere
non reseruatum censeri, quia difficilis est aditus
Pontificis, & periculum in mora, manente integrâ
voti substantiâ, & perfectâ in suo genere, sed
quia reuera talis non est, sed imperfecta, ex spe-
ciali modo vouendi; ad eum modum, quo vo-
tum p&#x0153;nale non est reseruatum, quod de voto
castitatis loquentes tenent Doctores, quos addu-
cit & sequitur Bassæus suprà numer. 22. eo quòd
affectus non videatur directè ferri in castitatem,
& ita ex eo capite imperfectum sit. Quod am-
plius explicat & confirmat Pater Palaus Tomo 3.
Tract. 15. de voto, Disput. 2. Puncto 12. num. 13.
vbi de votis etiam conditionalibus loquitur, quā-
tumuis impletâ conditione, ex quo etiam argui
potest. Atqui vota Indorum imperfecta sunt
quoad substantiam ipsam, vt constat, quia eorum
discursus circa obligationem, quam subeunt,
valde superficialis est, & circa præsentia occupa-
ti, de futuris euentibus tenuiter philosophantur:
ergo non debent censeri reseruata. Pro quo est
id, quod habet P. Bauny Tomo 1. Tract. 8. Quæst.
13. §. His ex caussis, vbi ita scribit: Enimuero
habet votum ab inaduertentia, vt vim eius remittere<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
poßit Episcopus. At est animo insita leuitas, magnum
& efficax argumentum animi malè compositi, nec sa-
tis aduertentis ad ea, quæ molitur: ergo cùm de ea con-
stare poßit Episcopo, quin eum, qui sic imprudenter vo-
torum vincula sibi iniecit, libertate donare poßit, non
video. Sic ille. Quis autem non videat Indos le-
uitate huiusmodi laborare? Vnde in Religionem
non admittuntur nisi Oblati; quo in statu perse-
uerant pauci. Iam ergo cùm fateantur Auctores
in votis, quæ imperfecta sunt modis dictis, Epi-
scopos dispensare posse, & consequenter Reli-
giosos, quia verè reseruata non sunt, circa vota
Indorum idem præstari posse, non licet in dubi&#x0169;
reuocare. Immò quæ adducta sunt non solùm
de Indis probant, sed etiam de aliis, quando in
illis similes circumstantiæ concurrunt: Docto-
res enim, quos adduximus, non de Indis, sed
generaliter sunt locuti.</P>
<P>  <absatz-nummer>465</absatz-nummer> Ex quo fit non esse necessarium ad<marginalia>Episcopi|distantiam|non requi-|ri, etiam si|habeant|specialem|facultate&#x0303;.</marginalia>
prædictam dispensationem, vt Episcopus distet
vltra duas diætas, sicut in priuilegio præscribi-
tur: nam priuilegium generale talem limitatio-
nem non continet. Quod dicendum similiter
etiamsi Episcopis sit aliqua specialis dispensandi
facultas concessa, vt habetur in ijs, de quibus aliàs
mentionem fecimus, quæ Episcopis Indiarum eas
petentibus cum limitatione temporis concedun-
tur, ex quibus quarta sic habet: Dispensandi, &<marginalia>Qualis ea,|quæ refer-|tur.</marginalia>
commutandi vota simplicia in alia pia opera, & dispen-
sandi ex rationabili caußâ in votis simplicibus castitatis,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0147.jpg/>
@@1@<SE147>136 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XXI.
<duolan 2><-P>& Religionis. Circa quam, & alias facultates pa-
riter concessas dubitari potest, an Religiosis de-
beant etiam concessæ reputari, quando per illas
aliquid indulgetur, cuius dispensatio est Pontifici
reseruata. Et iuxta ea, quæ dicta sunt, num. 463.<marginalia>An sit Re-|ligiosis cō-|munis, sicut|aliæ pariter|concessæ.</marginalia>
videtur id verosimile: quia priuilegium Religio-
sorum pro non reseruatis Pontifici suffragatur:
atqui ea, quæ à Pontifice Episcopis conceduntur,
iam reseruata non sunt: ergo dispensatio virtute
priuilegiorum licet. Quòd si dicatur intelligi de
non reseruatis, quæ Episcopis iure Ordinario li-
cent, & ita ex vi officij, & perpetuò; in contra-
rium est priuilegium debere amplè interpretari,
cùm præsertim de salute animarum agatur, &
ij, qui ministerijs ad earum bonum spectantibus
ordinariè attendunt, valde indigent vsu talium
facultatum, nec semper facilis est ad Episcopum
recursus: est ergo verosimilis ampliatio. Quæ
quidem cum ea est restrictione intelligenda, vt
Religiosi, qui intra di&#x0153;cesim sunt Episcopi tales
facultates habentis, illis vti possint in foro con-
scientiæ, non ita alij: quia vt §. 29. earumdem
facultatum habetur, illarum vsus tantùm licet in
ciuitate, & di&#x0153;cesi, quibus Episcopus præsidet.
Si ergo Episcopis intra di&#x0153;cesim tantùm licet,
idem de Religiosis potiori est ratione dicendum,
quibus fit indirecta concessio.</P>
<Z><A+2>CAPVT XXI.</A+2>
<A+1>De Priuilegijs circa petitionem coniu-
galis debiti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>466</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>Xtat pro eo priuilegium in Com-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Pij V. circa|dispensatio-|nem in pe-|titione de-|bui.</marginalia>
pendio communi verb. Dispensatio,
§. 9. quod sic habet: Possunt nostri
Confessarij, si sint viri docti, & iuxta formam Concilij
Tridentini approbati, ex commißione Prouincialis di-
spensare ad petendum debitum cum his, qui post votum
simplex castitatis matrimonium contraxerunt. Conceßit
Pius V. Franciscanis 26. Octob. An. 1569. vt in Ma-
nuscriptis fol. 79. Adnotatio sic habet: Commu-<marginalia>Adnotatio|Compendij.</marginalia>
nicatur ijs, quibus & præcedens gratia fuit communi-
cata, admonito P&#x0153;nitente, vt si coniugi superuiuat,
votum seruet. Gratia autem præcedens §. inquam
8. idem concedit circa eos, qui consanguineum vel
consanguineam sui coniugis post matrimonium carnali-
ter cognouerunt. Et est eiusdem Pontificis eisdem
concessa die 27. Septembr. 1569. circa quam Ad-<marginalia>Adnotatio|alia.</marginalia>
notatio sequens: Facultas hæc conceditur Prouincia-
libus, & alijs Confessarijs, quibus ipse per se, vel per alios
eam commiserint, admonito P&#x0153;nitente, vt si coniugi sit
superstes, iterùm ne contrahat absque dispensatione im-
pedimenta incestus impedientis, si eo loco voluerit con-
trahere, vbi illud non fuerit consuetudine legitimè ab-
rogatum. Sic ibi. Omnes ergo à Prouincialibus<marginalia>Conditio|vt sint viri|docti, quo-|modo intel-|ligenda.</marginalia>
approbati, quibus ipsi vsum facultatis dictæ com-
miserint, viri docti reputandi sunt. Et certè non
maior doctrinæ suppellex necessaria videtur,
quàm ea, quæ sufficiens est vt quis possit Con-
fessarij munus competenter exercere, & ita qui-
dem in Confessarijs Societatis euenit generaliter
loquendo: quod quia alibi forsitan non ita eue-
nit, quia multi minùs ad hæc sufficientes, Chori
tamen ministerio apti, frequenter ordinantur,
conuenienter est à Pontifice requisitum. Vi-<-P>@@

<-P>deantur quæ ex Portel, Villalobos, Franciscanis
Auctoribus, & aliis adducit Diana Parte 2. Tract.
16. Resolut. 29. qui tamen Parte 3. Tractat. 12. Re-
solut. 14. §. Notandum, ait constare sibi quòd in
Societate Iesv hæc facultas committitur à
Prouincialibus particularibus personis, & non
omnibus Confessariis. Quod ita est.</P>
<P>  <absatz-nummer>467</absatz-nummer> Sed pro Indiis habetur priuilegium<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Indicum|amplius.</marginalia>
amplius in Compendio Indico. verb. Dispensatio,
§. 3. tenoris sequentis: Possunt Nostri in foro con-
scientiæ in Indiâ dispensare in petitione debiti, quando
ratione voti castitatis, vel alia ex caußâ prohibetur
alter coniugum de iure debitum petere. Pius V. die 4.
Ianuarij, Ann. Domini 1569. ad decennium. Deinde
verò Gregorius XIII. ad aliud decennium, vt patet ex
viuæ vocis Oraculis Pag. 60. & 86. Estque amplior fa-
cultas quàm quæ habetur in Compendio communi. Sic
ibi. In Adnotatione autem sic dicitur: Hæc con-
ceditur omnibus superioribus, & quibus eam ipsi commu-
nicauerint. Nemo tamen eâ vtetur nisi admonito P&#x0153;-
nitente, vt si coniugi superuiuat, votum seruet. Sic ibi.
Vbi de maiori amplitudine constat: quia in pri-<marginalia>Ampliatio|explicata.</marginalia>
mis non petitur vt dispensaturi sint viri docti;
sufficit ergo quod circa hoc est dictum numer.
præced. Deinde. Non est tantùm ad dispensan-
dum quando ratione voti castitatis prohibetur
alter coniugum debitum petere, sed quando pro-
hibitio superuenit quacumque ex caussâ. Præ-
tereà, non est ad dispensandum solùm quando
post votum castitatis matrimonium est contra-
ctum, sed etiam quando votum castitatis est emis-
sum ante contractum illud.</P>
<P>  <absatz-nummer>468</absatz-nummer> Videtur autem, non obstante amplitu-<marginalia>Quid am-|pliationi|videatur|obstare.</marginalia>
dine maiori, quæ in Adnotatione proponitur, in
priori priuilegio esse aliquid magis speciale: in
posteriori namque tantùm currit concessio,
quando alter coniugum est à petitione debiti ob
votum castitatis, vel aliàs, impeditus: in priori au-
tem non ita habetur, sed generaliter dicitur, cùm
his, qui post votum simplex castitatis matrimonium con-
traxerunt. In quo esse maior difficultas poterat:
si quidem quando vterque coniux votum casti-
tatis emittit ex communi consensu, votum illud
censetur absolutum & totale, & ita communiter<marginalia>Votum  ex|communi|consensu|coniugum|factum, esse|reseruat&#x0169;.</marginalia>
censent Doctores esse reseruatum, vt videri potest
apud P. Quintanam Tomo 1. Tractatu 9. Singulari
2. num. 3. Videtur autem eadem, aut similis esse
ratio quando ij, qui matrimonium contrahunt,
voto castitatis adstricti sunt, cùm debeant peni-
tus illam seruare, si mutui vinculi conscij sint. In
hoc ergo euentu locum videtur habere priuile-
gium. Neque id mirum; quandoquidem votum
ex communi consensu factum, non esse reserua-
tum Pontifici probabile est, vt affirmant de abso-
luta dispensatione Hieronymus Rodriguez, P.
Lessius, Basilius Poncius apud eumdem P. Quin-<marginalia>Oppositum|probabile.|Vbi quomo-|do íntelli-|gendi Au-|ctores circa|hoc loquen-|tes.</marginalia>
tanam suprà, de absolutâ inquam dispensatione,
benè explicando id, quod Auctor dictus eisdem
attribuit, scilicet quòd non sit totaliter reserua-
tum, ita vt non liceat dispensatio circa petitio-
nem & redditionem debiti: cùm tamen dicant
id, quod in Adnotationibus Compendij vtrius-
que extare iam vidimus; videlicet quòd si coniux
superuiuat, debeat votum seruare. De quo spe-
cialiter videri potest P. Lessius Lib. 2. Cap. 40. nu-
mer. 126. & non esse reseruatum modo dicto
non solùm probabile reputant Auctores dicti,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0148.jpg/>
@@1@<SE148>De Priuilegiis Indorum circa debitum coniugale. 137
<duolan 2><-P>sed & absolutè tenet sine vlla limitatione P.
Sà Verb. Debitum coniugale, numer. 2. Rosella,
Angelus, & Maior apud P. Lessium suprà. §.
Aduerte.</P>
<P>  <absatz-nummer>469</absatz-nummer> Posteriori autem adducto priuilegio<marginalia>Posterius|priuilegi&#x0169;|an duret,|vbi pro|parte affir-|matiua|quid faciat</marginalia>
obuia occurrit obiectio ex lapsu temporis, quo
iam vim omnem constat amisisse. Sed pro dura-
tione videntur Adnotationes vrgere, quando-
quidem post lapsum temporis in eis dicitur: Com-
municatur, Conceditur. Circa quod idem dicen-
dum, quod circa priuilegium aliud dictum num.
460. Quòd si probabile sit priuilegium ratione
concessionis Pij V. secundùm se consideratæ, vim
posse retinere, non illi obstabit Gregorij XIII.
concessio viuæ vocis Oraculo, quia vtile per inu-
tile non vitiatur, vt est receptissima Iuris Regula.
Et quod ex duplici titulo in solidum licet, eorum
vno deficiente, non deficit. Et in casu, de quo
loquimur, communiter tradunt Doctores: pro
quo est eruditus labor Cardinalis Lugo in Opus-
culo de viuæ vocis Oraculis circa Compendium
commune Societatis, ostendentis multa, quæ per
viuæ vocis Oracula fuerant concessa, in suo robo-
re post reuocationem permanere, quia aliàs per
Bullas concessa esse comprobantur. Quòd au-<marginalia>Quid ob|stet.</marginalia>
tem obstat illi idem quod concessioni Gregorij,
tenet P. Quintana Singulari 2. citato num. 6. dicens
fuisse etiam viuæ vocis Oraculum, & idem tenet
citatus Cardinalis. Verb. Dispensatio, §. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>470</absatz-nummer> Ad maiorem ergo certitudinem stabi-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|certum in-|quiritur.</marginalia>
liendam inquirendum restat an priuilegium aliud
suppetat, virtute cuius possit dispensatio talis cum
amplitudine dicta à Religiosis impendi. Et com-
muniter affirmant scriptores, vt videri potest
apud P. Quintanam Singulari 3. licèt plures ex il-
lis ante renouationem Oraculorum scripserint:
vnde opus est Bullam aliquam quærere, in quâ
concessio talis habeatur, & producitur priuile-
gium Iulij II. concessum PP. Benedictinis Valli-
soletanæ Congregationis, de quo testimonium<marginalia>Quoddam|Iulij II. pro-|ponitur.</marginalia>
perhibet Cardinalis Ludouicus Tituli S. Mar-
celli, summus P&#x0153;nitentiarius, vt Monachi prædicti
coniugatos, qui post contractum matrimonium consan-
guineas vxorum suarum cognouerunt; vel vxores, quæ
à consanguineis virorum suorum se carnaliter cognosci
permiserunt, à talibus exceßibus absoluere, & eis p&#x0153;ni-
tentiam salutarem iniungere, nec non eis, & eorum
quolibet, vt non obstante affinitate superueniente, debi-
tum coniugale reddere & exigere valeant, dispensare
liberè & licitè poßint & valeant, perpetuò declaramus.
Sic citatus Cardinalis. Qui tamen cùm in eadem
declaratione affirmet viuæ vocis Oraculo à Pon-
tifice accepto mandato se eam facere, videtur de-
fectu concessionum aliarum laborare. Nihilomi-
nùs ad firmandam illam facit in primis auctoritas
eorum, qui ita sentiunt, & videri possunt apud P.
Quintanam suprà. Singulari 2. pro quo & ipse<marginalia>Pro eo qui|stent Au-|ctores.</marginalia>
Singul. 3. & prætereà P. Pellizarius Tract. 8. num.
274. vbi ait ita sensisse Cardinalem Lugo de hoc
interrogatum, pro quo & videndus ille in Opus-
culo citaro verb. eodem circa. §. 6. vbi id doctè
probat. Diana Parte 3. Tractatu 2. Resolut. 13. &
Parte 6. Tractatu 8. Resolut. 32. Thomas Hurtadus
Tract. 12. num. 1197. & alij apud ipsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>471</absatz-nummer> Ratio autem quare ita existimari de-<marginalia>Quod eor&#x0169;|fundamen-|tum.</marginalia>
beat, ex eo desumitur, quia talis concessio non
est tantùm Oraculum, sed Breue summi P&#x0153;ni-<-P>@@

<-P>tentiarij de mandato Pontificis expeditum, vt ex
tenore ipsius constat, verbis illis: Nos igitur au-<marginalia>Illius tenor.</marginalia>
ctoritate D. N. Papæ, cuius P&#x0153;nitentiariæ curam ge-
rimus, ac de eius speciali ac expresso mandato, &c. Si
autem Vrbani Oracula reuocantis verborum for-
mam attendamus, non videntur ad concessiones
huiusmodi referenda, sic enim ille: Conceßiones
& gratias viuæ vocis Oraculo, etiam à S. R. E. Car-
dinalibus obtentas, & ipsorum manu firmatas, &c. Et<marginalia>Et Bullæ|reuocato-|riæ oracu-|lorum.</marginalia>
inferiùs: Omnia & singula priuilegia, facultates, &c.
Cardinalium quorumcumque manu firmata, &c. Est
enim valde diuersa ratio in Breuibus Apostolicâ
auctoritate, ac de illius mandato, à Cardinalibus
officium aliquod supremum exercentibus, expe-
ditis; quia in illis multum est insuper præter sub-
scriptionem & preces. Pro quo videndus cita-
tus Hurtadus num. 1177. Addo aliquid hoc loco
speciale: rationem scilicet, propter quam Pon-
tifex Oracula Cardinalium firmata manu censuit
reuocanda, quia scilicet sæpè ab ijs, in quorum fa-<marginalia>Item eiusde&#x0303;|ex quo ar-|guitur.</marginalia>
uorem emanarunt, minùs Canonicâ interpretatione
extendi, & perperam in disciplinæ Ecclesiasticæ detri-
mentum executioni demandari compertum est. Quod
quidem in casu præsenti non euenit, quia con-
cessio supra rem cadit notissimam, & pro quâ va-
riæ concessiones Pontificum præcesserunt, vt
testatur P. Lessius num. 126. citato. Est etiam pro
eodem potestas Episcoporum, & ita de minùs
Canonicâ interpretatione nulla debet esse suspi-
cio, sicut neque de disciplinæ Ecclesiasticæ detri-
mento.</P>
<P>  <absatz-nummer>472</absatz-nummer> Addit autem Cardinalis Lugo limita-<marginalia>Limitatio-|nes circa|vsum ab|aliquibus|additæ.</marginalia>
tiones quasdam, vt vsus priuilegij citati licitus esse
possit; scilicet debere à Superioribus localibus
Monasteriorum tres aut quatuor Religiosos in
qualibet domo deputari, qui ad nutum eorum-
dem Superiorum sint amobiles, & dictâ con-
cessione vtantur in propriâ Ecclesiâ aut domo.
Quod etiam obseruat Diana Resol. 32. citatâ, cum
Lezanâ, quam adducit sic concludens: Vnde ex his
Confessarij Regulares cautè procedant in dispensando
super petitione debiti inter vxoratos. &c. Censet au-
tem ille non sufficere generalem concessionem
audiendi Confessiones, sed requiri specialem de-
putationem: & mortuo Superiore vel amoto,
cessare designationem, quia est ad nutum conce-
dentis reuocabilis. Item, dispensationem debere<marginalia>Quas alij|omittunt.</marginalia>
fieri in Sacramento Confessionis, & non extra,
sicut in Ecclesiis, & domibus Religiosorum, &
non extra illas. Sed alij sine limitatione aliquâ
dispensandi facultatem admittunt, vt testatur Io-
annes Suarez in Enchiridio Casuum conscientiæ
Lib. 5. verb. Debitum coniugale. §. Incestuosus coniux.
Et videri etiam potest in multis ex obuiis Aucto-
ribus, ac iuxta eorum mentem in P. Quintanad.
suprà, Singul. 4. Sed cùm tenor priuilegij sic exi-<marginalia>Cum di-|stinctione|resoluitur.</marginalia>
gere videatur, cum distinctione loquendum, sci-
licet non sufficere solam approbationem & li-
centiam ad audiendas Confessiones: sed ne-
que necessariam esse specialem illam designatio-
nem aliquorum, satisque esse specialem conces-
sionem. Reliqua autem non videntur necessaria,
scilicet dispensationem fieri in Ecclesiâ aut domo
propriis Regularium, cùm multoties magis ne-
cessaria sit extra illas, vt in Missionibus. Neque
item vt fiat in Sacramento Confessionis, quod
generaliter loquendo de facultate Religiosorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0149.jpg/>
@@1@<SE149>138 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XXI.
<duolan 2><-P>ad dispensandum & commutandum tenent multi
apud Dianam Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 9. quam
sententiam ait ille esse probabilissimam, & tutam
in praxi. Pro quâ & P. Pellizarius Tractat. 9. Cap.
3. num. 113. & quidem licet in priuilegio dicto
de absolutione à peccato incestûs agatur, & p&#x0153;-
nitentia pro eo iniungenda, non est vrgentior
dispositio illa quàm alia Pauli III. cuius mentio-
nem ex Villalobos inducit Diana Resolut. 9. citatâ,
in quâ ait Pontifex Confeßionibus diligenter auditis:
& tamen eo non obstante affirmant Doctores
non esse conditionem præcisam ad effectum di-
spensationis, quia id ad absolutionem à peccatis
est solummodò referendum. Est autem priuile-
gium dictum Societati concessum à Præfato
Pontifice, & habetur in Compendio communi
verb. Absolutio, §. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>473</absatz-nummer> Adducitur prætereà à P. Quintana Sin-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|aliud Eu-|genij 4.</marginalia>
gular. 4. citato, priuilegium aliud Eugenij IV. in
Bullâ authenticâ, & non est Nona huius Ponti-
ficis apud Fr. Emmanuelem, & incipit Regularium
vitam An. 1536. in quo est mendum manifestum;
cùm dicendum sit Ann. 1436. cuius tenor num. 9.
sic est pro PP. Benedictinis de Obseruantia S.
Iustinæ: Ne prædictæ Congregationis Monachi ab eo-
rum quiete distracti, Romanam Curiam pro crebris obti-
nendis licentijs frequentare cogantur: quòd in omnibus
casibus, in quibus de iure communi Prælatis & Mona-
chis dictæ Congregationis auctoritas, siue licentia, seu
dispensatio Ordinarij, esset necessaria, si ab eisdem non
essent exempti Prælatis, Abbatibus, Prioribus, & Re-
ctoribus huiusmodi, qui pro tempore fuerint, vnà cum
eorum conuentibus, auctoritate Apostolicâ, absque eo
quòd ad Sedem Apostolicam habeant recursum, huius-
modi licentiam & auctoritatem tenore præsentium in-
dulgemus. Hæc Pontifex: quæ quidem ad inten-<marginalia>Ad inten-|tum non|conducere,|osienditur|contra Au-|ctores ali-|quos.</marginalia>
tum conducere non videntur: quandoquidem ea
solùm conceduntur, pro quibus ad Romanam
Curiam obtinendarum licentiarum caussâ fre-
quens posset esse recursus: talia autem non sunt,
quæ ad dispensandum in petitione debiti, & si-
milibus, occurrunt, vt videtur perspicuum, sed
illa quæ ad Monachos ipsos spectant, eò quòd
frequenter necessitas dispensationis inter ipsos
occurrat. Item, ea conceduntur, pro quibus, si
exempti non essent, ad Ordinarios recurrerent;
vtique vt beneficium dispensationis aut absolu-
tionis obtinerent. Ex eo autem videtur apertum
ea, de quibus agimus, non venire in consequen-
tiam, quia cùm ipsi non haberent facultatem ad
illa, quamuis essent exempti, rectè stare posset
recursus ad Ordinarios, vt modò stat, cùm aliquis
casus occurrit ad sæculares spectans, à quo Reli-
giosi absoluere nequeunt, vt casus hæresis, cuius
absolutio quando occulta est, Episcopis conce-
ditur à Concilio Tridentino, & non esse reuo-
catam concessionem talem plures Doctores cen-
sent, de quo aliàs; & in casibus etiam Episcopis
reseruatis, vbi ex recentiori prohibitione Ponti-
ficum non licet absolutio virtute priuilegiorum,
si ergo stante exemptione, & non stante facultate
dispensandi in petitione debiti, talis casus occur-
reret, sine difficultate aliqua possent Religiosi ad<marginalia>Vnde occa-|sio postula-|tionis.</marginalia>
Episcopum recurrere, neque esset necessitas Ro-
manam Curiam frequentandi, cùm posset faciliùs
& breuiùs periclitantibus subueniri. Licèt autem
valde probabile sit, stante exemptione, ea omnia<-P>@@

<-P>Prælatis competere erga subditos, quæ Episco-
pis circa suos, quia habent quasi Episcopalem
iurisdictionem, vt superiùs dictum; circa id tamen
potuerunt præfati Monachi dubitare, res enim
hæc tunc temporis non ita erat explorata, vnde
ad sedandas conscientias priuilegium dictum po-
tuit postulari. Non ergo videtur concessioni di-
ctæ posse conuenienter insisti.</P>
<P>  <absatz-nummer>474</absatz-nummer> Opportunior apparet alia eiusdem<marginalia>Priuilegi&#x0169;|aliud eius-|dem Ponti-|ficis.</marginalia>
Pontificis Patribus eisdem in Bullâ, quæ incipit,
etsi quaslibet, & affertur ab eodem Auctore Singul.
4. citato, numer. 4. tenoris sequentis: Insuper &
vota omnia permutare, ac in omnibus & singulis casi-
bus, etiam Ordinarijs, ac per Synodales, seu Prouinciales
Constitutiones reseruatis, cum eis dispensare. Sic Pon-
tifex. Dispensationem autem in petitione debiti
casum esse Episcopis reseruatum, ex consuetudi-
ne præscriptâ, aut aliter, communis est scripto-
rum sententia, pro quâ plurimos refert P. Thomas
Sancius Lib. 8. de Matrimonio Disput. 12. num. 13.
& videri specialiter possunt P. Lessius Lib. 2. Cap.
40. num. 126. & P. Quintanad. Singul. 2. num. 1.
& 2. alios adducens. Et idem Capitulo Sede va-
cante competere tenent alij, quos allegat & se-
quitur Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 47. & ita
iuxta priuilegium dictum videtur Regularibus
communicatione gaudentibus conuenire. Quod
ita esse existimat P. Quintanad. Singular. 4. citato
num. 7. priuilegij verbis per extensum adductis,
& Cardinalis Lugo in Opusculo citato circa §. 8.
ex eo quòd in eodem priuilegio sic concedi-
tur: Liceat dictæ Congregationis Prælatis, siue Mo-<marginalia>Concessio-|nis tenor.</marginalia>
nachis deputatis à suis Superioribus ad audiendas hu-
iusmodi personarum Confeßiones accedere, illasque audire,
& absoluere ab omnibus, & singulis peccatis, præter-
quàm Sedi Apostolicæ dumtaxat reseruatis, nec non à
quibuscumque excommunicationum, suspensionum,
& Interdicti sententijs, alijsque Ecclesiasticis Censu-
ris & p&#x0153;nis. Sic ibi. Cùm ergo absolutio ab<marginalia>Prohibitio-|nem peten-|di debities-|se p&#x0153;nam.</marginalia>
omnibus p&#x0153;nis Ecclesiasticis concedatur, p&#x0153;-
na prohibitionis petendi debiti sub ea generali-
tate comprehenditur: verè enim p&#x0153;na Eccle-
siastica est, siue ob incesti crimen, siue ob viola-
tam affinitatem, iuxta diuersos modos sentiendi
Doctorum, prohibitio principaliter inducatur.
Pro quo citatur P. Thomas Sancius loco nuper
adducto, vbi nihil de p&#x0153;nâ, de quâ meliùs Lib. 9.
Disput. 32. num. 43. qui vt videndus Disp. 30. n. 1.
vbi plures Auctores congerit ad probandum esse
p&#x0153;nam; & ex eo infert non incurri ab eo, qui per
illius ignorantiam crimen admisit.</P>
<P>  <absatz-nummer>475</absatz-nummer> Quæ quidem probabilia sunt, sed non<marginalia>Nil prorsus|certum ex|prædictis|haberi.</marginalia>
plenè conuincunt, neque ad absolutam conferunt
facultatem. Et quod de priuilegio Iulij II. est di-
ctum, fatetur P. Quintanad. Singul. 4. num. 6. scru-
pulo non carere, eò quòd non adeò perspicuè
constet concessionem illam viuæ vocis Oraculum
non fuisse. Vnde ait quærendum certius aliquod
fundamentum, quod in Bullis Eugenij IV. de
quibus nuper se deprehendere protestatur. Sed
priorem non suffragari iam vidimus: posterio-
ri autem opponi potest de petione debiti non
fieri mentionem, in quâ specialis videtur esse ra-
tio: vnde cùm in priuilegio Iulij II. de quo
num. 471. sic habeatur, vt deputandi poßint absol-
uere fideles confluentes ab omnibus peccatis, & casi-
bus etiam Episcopo reseruatis, & ab omnibus Censuris,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0150.jpg/>
@@1@<SE150>De Priuilegiis Indorum circa debitum coniugale. 139
<duolan 2><-P>p&#x0153;nis, & sententiis à iure, vel ab homine prolatis,<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Iulij 11. ni-|hil speciale|circa caus-|sam præ-|sentem con-|tinere.</marginalia>
ac eos habilitare in prædictis casibus: dubitatum fuit
ab illis Patribus an vigore postremorum verbo-
rum possent in petitione debiti dispensare: ac
proptereà à P&#x0153;nitentiario Pontificis declaratio,
quam vidimus, emanauit. Non ergo est ita com-
pertum sub generalitate dicta comprehendi.
Quod aliunde etiam probari potest: quia scilicet
cùm Pontifices facultatem dictam concedunt, ad
eius vsum viros doctos, & speciali deputatos as-
signatione requirunt, vt vidimus num. 466. li-
cet ob fauorem Indiarum ea sit limitatio subla-
ta: vel quia sufficiens doctrina supponitur, eo
quòd R. P. Generali, & ab eo designandis con-<marginalia>Ad proba|bilitatem|quæ confe-|rant.</marginalia>
cedatur. Quæ quidem absolutæ certitudini vi-
dentur obstare, non tamen probabilitati, quæ
ex alia etiam desumi concessione potest, Nicolai
inquam Francisci, Cardinalis, Nuntij, & Legati
Apostolici in Hispaniâ, de qua Cardinalis Lugo
circa §. 8. citatum, & nos suprà: quæ cum eadem
generalitate procedit, & vim Breuis Pontificij
videtur habere, sicut habent Declarationes Car-
dinalium, quæ facto verbo cum Pontifice pas-
sim eduntur. Et ad fundandam ampliùs proba-
bilitatem dictam vrgere possumus ex declaratio-
ne Ludouici Cardinalis S. Marcelli circa Iulij
Secundi concessionem adductâ, in quâ ait vigore
concessionis Apostolicæ, & verborum in ea ap-
positor&#x0169;, prædictā facultatem ad dispensandum
circa debiti petitionem haberi: ergo quoties cō-
cessio talis est, facultas est eadem; & talis in pri-
uilegijs citatis reperitur. Quod autem de p&#x0153;nis<marginalia>Prohibitio-|nem non|semper esse|p&#x0153;nam.</marginalia>
dicebatur, probat quide&#x0303; quando prohibitio p&#x0153;-
na est, vt post incestum accidit; non tamen quan-
do impedimentum est ratione voti castitatis, quia
tunc non est p&#x0153;na, sed obligatio ex vi voti pro-
ueniens, & non jure Ecclesiastico inducta. Ideò
certius non ex omnibus priuilegijs absolutam
posse facultatem colligi, nisi quatenus casus Epi-
scopis reseruatos contineat; cùm ex communi
Doctorum habeatur sententia, vt jam vidimus,<marginalia>Episcopi vt|queant in|votis casti-|tatis dispe&#x0303;-|sare.</marginalia>
Episcopos posse in votis etiam Castitatis dispen-
sare, cùm omnimodæ non sunt, vel non possunt
integrè seruari, vt in eo, qui post votum castitatis
matrimonium contraxit, qui tenetur reddere:
quo euentu neque dispensatio est absoluta, vt be-
nè explicat P. Lessius num. 126. citato: nam si
superuiuat, ad voti obseruantiam obligatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>476</absatz-nummer> Quidquid autem de aliis sit, circa In-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|pro Indis,|& Neophy-|tis alijs.</marginalia>
dos, & Neophytos alios concessio specialis ha-
betur in Bulla Innocentij X. in qua sic dicitur:
Nec non cum Indis in foro conscientiæ tantùm, & cum
Neophytis in vtroque foro super ieiuniis, gratis ta-
men dispensandi; nec non ab onere petitionis debiti
matrimonialis, quando non esset licitum illud ratione<marginalia>Innocen-|tius X.</marginalia>
voti castitatis, vel aliâ rationabili caussâ petere, in foro
conscientiæ tantùm, & gratis liberandi. Sic Ponti-
fex. Et quod ad discrimen Indorum ac Neophy-
torum attinet, dictum à nobis num. 443. Est au-<marginalia>Diuersitas|concessionis|notanda|respectu|jejunij.</marginalia>
tem alia in prædicta concessione notanda diuer-
sitas, quòd circa dispensationem in ieiuniis facul-
tas pro Neophytis in vtroque foro conceditur:
cùm tamen circa petitionem debiti solùm pro
foro conscientiæ tribuatur. Cuius ratio esse po-
tuit, quia dispensatio circa ieiunia effectum ma-
gis frequentem & visibilem habet, & ita opor-
tuit eam esse pro foro etiam externo in recens<-P>@@

<-P>conuersis; ne à Prælatis Ecclesiasticis puniantur,
vnde & minùs circa fidem afficiendos potest sus-
picari. Quod quidem circa dispensationem in
petitione debiti non accidere manifestè apparet,
res enim occulta est, & vt Tertullianus in Libro
ad vxorem loquitur Secreta maculosa: videtur au-<marginalia>Supposito|priuilegio|ad matri-|monium,|non est a-|liud ad ef-|fectum di-|ctum ne-|cessarium.</marginalia>
tem sine nouo priuilegio stare posse dispensatio-
nem, quando impedimentum oritur ex incestu,
quia cùm sit priuilegium dispensandi in gradibus
affinitatis ad contrahendum matrimonium, ex eo
habetur dispensari posse in petitione debiti ex
eodem impedimento prouenienti, quia multò
id minus est, & cui licet id, quod plus est, licet
etiam quod minus, vt est regula iuris notissima
in Cap. Cui licet, de regulis iuris in 6. & ita est
communis sententia, quam cum alijs, quos ci-
tat, sequitur P. Sancius suprà Disput. 27. num. 14.
ex copulâ habitâ cum consanguineis vltra secun-
dum gradum non oriri impedimentum petendi
debitum; quia cùm liceat matrimonium vltra il-
los, etiam licet talis petitio, quæ minus quid est,
vt liquet. Et idem dicendum de facultate ad dis-<marginalia>Neque pro|voto casti-|tatis.</marginalia>
pensandum in voto castitatis, de qua Cap. præced.
eâ enim suppositâ, non est necessarium priuile-
gium aliud ad debiti petitionem, quia minus est
partialis dispensatio illa, quàm absoluta & tota-
lis. Nihilominùs à Pontificibus expressè con-
cessa est ad omnem dubitationem submouen-
dam, sicut aliàs accidit, & dictum non semel.
Addendum tandem opinionem esse aliquorum,<marginalia>Opinio spe-|cialis circa|impedime&#x0303;-|tum pro|petitione|debiti, &|quantùm|Indis fa-|ueat.</marginalia>
quos adducit Fr. Ioan Baptista in Animaduer-
sionibus pro Confessarijs Indorum, & sequitur
fol. 88. & 89. ex incestu occulto non resultare
impedimentum petendi debitum: quod quidem,
si respectu aliquorum locum habere potest, ma-
ximè Indorum, propter omnia, quæ in hoc ge-
nere considerari possunt, & in ipsis deprehen-
duntur.</P>
<Z><A+2>CAPVT XXII.</A+2>
<A+1>De nonnullis aliis Indorum Priuilegiis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>477</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Rimum sit quod habetur in Cōpen-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|pro com-|municatio-|ne cum in-|fidelibus,|etiam ar-|mis ven-|ditis.</marginalia>
dio Indico verb. Bulla C&#x0153;næ, in quo
sic dicitur: Conceßit Pius V. 4. die Ianua-
rij, Ann. Domini 1569. in foro conscientiæ ad decen-
nium, ne Christiani in India incurrerent in excommu-
nicationem Bullæ C&#x0153;næ Domini propter commercium
cum infidelibus, tam de aliis mercibus, quàm de armis,
quando non esset in præiudicium Christianitatis, vt si
hostem non notabiliter armarent. Quam conceßonem
extendit Gregorius XIII. ad aliud decennium hac decla-
ratione, vt ij, qui mercatorum more exposita habent
huiusmodi prohibita, vt illa infidelibus vendant, præfa-
tam excommunicationem incurrant, etiamsi eos, quibus
illa vendunt, non arment notabiliter: non tamen il-
lam incurrant, qui priuatim, & sine probabili pericu-
lo aliquid parui momenti venderent, vt pugionem, aut
gladium. Sunt hæc in viuæ vocis oraculis pag. 59. &
86. Sic ibi. Quod quidem priuilegium ex du-<marginalia>Expirasse,|& quid si-|ne illo li-|ceat, juxta|Gregorij|XIII. de-|claratione&#x0303;.</marginalia>
plici capite videtur expirasse, & quia temporale,
& quia viuæ vocis oraculo concessum. Sed quia
materia circa quam versatur, frequenter potest
occurrere, videndum quid sine priuilegio liceat.
Et materiam quidem sufficientem ad incurren-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0151.jpg/>
@@1@<SE151>140 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XXII.
<duolan 2><-P>dam prædictam excommunicationem satis ex-
pressit Gregorius in suâ concessione; sunt enim
ea, quibus in præiudicium Christianitatis pos-
sunt infideles armari, etiamsi non armentur no-
tabiliter, sed mediocriter: duo enim extrema in
armatura tali designantur, ex quibus primum
absolutè est præjudiciale, aliud parui momenti:
& ita primò excommunicatio incurritur, non se-
cundò. Sed est medium aliud, quando scilicet
neque notabilis est obarmatio, neque parui
momenti. Siue ergo modicilla vendendo mo-
re mercatorum sit, siue alio modo, ad in-
currendam excommunicationem est sufficiens<marginalia>Difficultas|circa ven-|ditionem,|cùm leuis|materia|est.</marginalia>
judicanda, quia tantùm excipitur, quæ parui mo-
menti est. Quòd si ea, quæ parui est momenti,
ad incursionem excommunicationis non sufficit,
difficile apparet quomodo ex eo quòd more
mercatorum vendendo constet, ad illius incur-
sionem debeat sufficiens judicari. Licet enim
multorum sententia sit, quos adducit & sequitur
Diana Parte 5. Tract. 5. Resolut. 47. Superiorem
posse sub peccato mortali præcipere rem secun-
dùm se leuem, quia ratione circumstantiarum
potest censeri grauis: in casu tamen præsenti ea
doctrina non videtur locum habere quia circum-
stantiæ quoad intentum prohibitionis non ha-
bent considerabilem differentiam: prohibentur
enim ea, quæ in præjudicium possunt Christia-
nitatis redundare: hoc autem præjudicium idem
est, siue mercatorum more, siue aliter illa ven-
dantur. Et vt demus ratione alicujus circumstan-
tiæ posse graue præceptum imponi; adeò tamen
graue, vt excommunicatione Sedi Apostolicæ
reseruatâ feriatur, non apparet quomodo possit
pietati & æquitati eiusdem Sedis esse conforme.</P>
<P>  <absatz-nummer>478</absatz-nummer> Circa quod dicendum, non videri<marginalia>Expedita|illa.</marginalia>
mentem Pontificis, vt qui vendit aliquid parui
momenti, etiamsi mercator sit, excommunica-
tionem incurrat, id enim rationes adductæ con-
uincunt. Quod intelligitur factâ omnimodâ pa-
ritate, quòd videlicet semel tantùm aut iterùm
vendat, sicut alius, qui mercator non est semel aut
iterùm id præstare potest. Quod ergo Pontifex
ait, Qui mercatorum more exposita habent, in sensu
præfato non procedit, sed de expositione ad con-
tinuatam venditionem. Licet enim vna aut altera
venditio parui momenti in ordine ad præjudi-
cium Christianitatis non videatur tantâ distri-
ctione damnabilis; continuatio tamen non po-
test sine graui præjudicio constare. Et ita Aucto-
res de hac excommunicatione loquentes, cùm
res parui momenti excipiant, vt pugionem, ga-
leam, vel arcum, ea in singulari significant, vt
videri apud eos potest, quos adducit & sequitur
Bonacina de Censuris Bullæ C&#x0153;næ Disput. 1. Quæst.
8. Puncto 4. numer. 1. Vnde cùm multiplicentur
venditiones, alia ratio est, & ita etiam dicendum,
si res parui momenti non more mercatorum ve&#x0303;-
dantur, sed quouis alio contractus genere distra-
hantur, si in eis iteratio sit: pro quo faciunt ea,
quæ apud citatos habentur. Si dicas jam non esse
differentiam inter venditionem mercatoris & al-
terius, qui talis non est; quod tamen contra men-
tem videtur esse Pontificis. Responderi potest,
esse quidem, quia regulariter loquendo, & secun-
dùm ea, quæ frequenter accidunt, ij, qui more
mercatorum exposita habent prohibita, ad con-<-P>@@

<-P>tinuatam sunt dispositi venditionem: & cùm
quidlibet vendunt, expromptum in eo ad ven-
dendum omnia manifestant affectum. Rectissi-
mè ergo Pontifex, quando ita accidit, prædictos
sententia excommunicationis inuoluit, quia ani-
mum suum prauè erga rem Christianam affect&#x0169;,
satis eo reddunt vendendi genere manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>479</absatz-nummer> In Indijs autem idem potest accidere,<marginalia>In Indijs|qualiter|agendum.</marginalia>
si Chilenis, Christiani nominis inimicis, & non-
nullis alijs, quæ sunt Pontificiâ lege prohibita
transmittantur, vel quocumque modo tradantur;
alijs autem, à quibus timeri nihil potest, non ita.
In quo quidem erunt fortè, qui eâ se tueantur
sententiâ, quæ nonnullis placet Scriptoribus, as-
serentibus eos, qui in terris Christianorum præ-
dicta infidelibus vendunt aut permutant, in ex-<marginalia>Fauorabi-|lis senten-|tia circa|Bullæ C&#x0153;-|næ prohi-|bitionem,|vt non sit|circa ven-|ditionem.</marginalia>
communicationem Bullæ C&#x0153;næ non incidere,
quia in ea tantùm prohibetur delatio, vel trans-
missio, & cùm p&#x0153;nalis lex sit, ac proinde odiosa,
non debet extendi. Sic Cardinales Caietanus, &
& Toletus, Sayrus, PP. Azor, & Gambacurta
apud Bonacinam suprà Puncto 3. num. 31. qui
tamen cum aliis, quos ibidem allegat, contra-
rium sentit, sicut & P. Palaus Tomo 6. Disput. 3.
Puncto 8. num. 12. qui id vti probabilius ample-
ctitur. Vnde res hæc dubia videtur, ac proinde
in Indijs, vbi negotiationis spiritus dominatur,
non sunt nimiùm vrgendi sic agentes, vt reser-
uatæ culpæ rei; quamuis aliàs venditio talium
sub excommunicatione prohibita reperiatur in
Cap. Ad liberandam, de Iudæis, vt citati obser-<marginalia>Cap. Ad|liberan-|dam.|non vrge-|re.</marginalia>
uant. Sed certè Decretalis illa de ijs tantùm lo-
quitur, qui Saracenis præfata tradunt Ter-
ram sanctam possidentibus, vt ex tenore, & p&#x0153;-
nâ appositâ constat, quæ in illius dicitur futura
subsidium. Vnde Glossa sic habet: Totum ergo<marginalia>Glossa.</marginalia>
lucrum, quod ad eos peruenit ex hoc commercio, debent
dare insubsidium Terræ Sanctæ, in cuius detrimentum
hoc fecerunt. Sic illa. cùm ergo lex p&#x0153;nalis sit,
idem de illa dicendum volent illi, qui de lege in
Bulla C&#x0153;nę cōtentâ, quod vidimus, protulerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>480</absatz-nummer> Secundum priuilegium sit, quod habe-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|circa com-|positionem|in malè|acquisitis.</marginalia>
tur in Verb. Compositio, & sic ibi: Conceditur Pres-
byteris Societatis per Generalem Præpositum in India
Orientali deputandis, vt cum Neophytis, & aliis ad
Ecclesiæ vnionem reductis, super bonis malè acquisitis,
ad quæ restituenda in certis personis obligati existunt,
ad pia opera componere, vel quatenus ipsi sic obligati
indigeant, eis in toto vel in parte remittere & con-
donare poßint, idque in foro conscientiæ. Gregorius
XIII. ad decennium 4. die Nouembris. Ann. 1579.
vt patet in Litteris Apostolicis pro Indiis pag. 95. Ad-
monentur autem Nostri in eisdem Litteris, ne hac fa-
cultate vtantur, nisi vbi expedire existimauerint, su-
per quo eorum conscientiæ onerantur. Sic ibi. Ad-<marginalia>Adnotatio|Compendij.</marginalia>
notatio subjecta talis est: Hac vti possunt Prouin-
ciales, & ij, quibus ipsi eam commiserint. Nullus ta-
men eâ vtetur in iis locis, in quibus Episcopi resident,
nisi Prouincialis ipse in casu aliquo particulari eâ vten-
dum iudicaret. Eius tamen facultatis vsum eâ condi-
titione concedimus, dummodò Nostri nihil vnquam
eiusmodi bonorum in proprium, aut Societatis vsum
conuertere poßint. Sic Patres Generales. Et po-
strema quidem Adnotationis pars satis ostendit
quàm sit à Societate in ministeriorum suorum<marginalia>Societatis|quàm a-|lienus à</marginalia>
exercitio aliena cupiditas, quandoquidem id,
quod licitè fieri poterat, in vsum scilicet propri&#x0169;<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0152.jpg/>
@@1@<SE152>De Indorum Priuilegijs circa varia. 141
<duolan 2><-P>aliquid, factâ compositione, conuertere minime<marginalia>eupiditate|processus,|optimo o-|stenditur|argumen-|to.</marginalia>
in eadem admittitur: licet Summus Pontifex in
sua concessione, cùm aliàs, vt vidimus, con-
scientias Sociorum oneret, circa conuenientem
priuilegij applicationem, minimè eam conditio-
nem addiderit, quæ in Adnotatione proponitur.
Ex quo videtur inferri, cùm tale aliquid occur-
rerit, in quo ex vi priuilegij non sit necessarium
procedere, sed juxta regulas, quas Doctores
circa materiam præsentem exhibent, idem esse
faciendum, vt nihil in vsum proprium, aut So-<marginalia>Quæ illius|obligatio|etiam cum|ex vi pri|uilegij non|agitur.</marginalia>
cietatis conuertatur: eadem enim ratio est; quia
cùm priuilegium nihil speciale præscribat, per
quod Societas ad vsum talem adigatur; dum mo-
deratio in eo adijcitur, merum spiritum eiusdem
circa materiam istam PP. Generales expromunt:
quòd cùm in materia paupertatis sit, grauiter,
nisi excuset paruitas, obligabit. Quòd verò vbi<marginalia>Quid vbi|Episcopi|resident.</marginalia>
Episcopi resident, vsus limitetur, non videtur gra-
uem obligationem inducere, & inualidam red-
dere compositionem; quia si ita esset limitantium
mens, id clariùs diceretur, sicut statim vsus eâ con-
ditione conceditur, de qua diximus. Nihilomi-
nùs oppositum apparet verius, juxta dicta nu-
mer. 177.</P>
<P>  <absatz-nummer>481</absatz-nummer> Supponunt autem prædicta priuilegium<marginalia>Finitum|jam illud.</marginalia>
vigere, quod tamen vsque ad annum tantùm
1569. constat esse concessum. Quia verò post
lapsum temporis adhuc in Compendio proponi-
tur, & vsus conceditur, fundamentum videtur du-
rationis præberi, de quo dictum aliàs. Non vi-<marginalia>De proro-|gatione|non actum,|quia vix|illud ne-|cessarium|ob doctri-|nas rece-|ptas circa|applicatio-|nem incer-|torum.</marginalia>
detur autem Societas multùm de illius proroga-
tione curasse, quia non adeò necessarium judica-
uit. Indi enim aut pauperes sunt, & ita ad resti-
tutionem incertorum non debent obligari, quia
reuerà non restituent, nec debet illis peccandi
occasio ministrari. Et cùm pauperes sint, eisdem
applicari posse, quæ dominis debentur incertis,
communis sententia est, pro qua P. Lessius Lib.
2. Cap. 14. num. 41. cum alijs, quos adducit. Et
id quidem quando obligatio restitutionis ex de-
licto oritur: quòd si aliunde, non esse obligatio-
nem ea tribuendi pauperibus, aut operibus pijs,
probabilis sententia est, vt ait P. Lessius n. 38. &
eam cum alijs quos citat, tenet Eligius Bassæ us
verb. Restitutio 4. §. 4. Vel nō sunt ita pauperes, vt
restituere non valeant, & ita obligandi ad resti-
tutionem sunt: si præsertim debita ex delicto
proueniant: quod quidem etiam stante priuile-
gio faciendum, quia Pontifex in eo conscientias
Sociorum onerat: tunc autem manifestiùs tale
onus apparet, cùm restituendi facultas est, vnde
in eo casu minimè priuilegij fauor assistit. Quòd
si quis dicat euenire posse vt valeat restituere, sed
cum familiæ incommodo, & attentis quidem re-
stitutionis regulis ad eam penitus obligari, cùm
tamen virtute priuilegij compositio aliqua fieri
possit. Fateor id posse quidem accidere; sed cùm
indigentia latitudinem habeat, & Indi etiam, vt
dixi, ad restituendum difficulter adducantur, plus
aliquid eorum tenuitati & indoli, quàm alijs, in-
dulgendum est, & ita sine priuilegio fieri appli-
catio eisdem poterit, & sic peccandi occasiones
amputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>482</absatz-nummer> Tertium priuilegium, non tam con-<marginalia>Indi vnde|habeant,|vt non|possint ex-</marginalia>
cessione, quàm vsu receptum, capacitate Indo-
rum attentâ, est, vt illi non possint excommuni-<-P>@@

<-P>cari. Quod quidem & in Neophytis aliis simi-<marginalia>communi-|cari, cùm|absolutè|possint.</marginalia>
liter currit, in quibus consimilis indoles reperi-
tur. Et quod ad concessionem Pontificum atti-
net, nulla in speciali videtur extare; immò con-
trarium videntur illi supponere, dum facultatem
concedunt absoluendi omnes in Indiis commo-
rantes ab omnibus peccatis, & Censuris, vt vi-
deri specialiter potest in Compe&#x0303;dio Indico verb.
Absolutio. Et iuxta hæc procedit Adnotatio eiusde&#x0303;
§. vbi dicitur in locis vbi officium S. Inquisitionis resi-<marginalia>Ad nota-|tio Com-|pendij In-|dici, in|qua id|expressum.</marginalia>
det, hac facultate non vtendum, nisi cum Neophytis,
& ea moderatione vt Inquisitores nulla ratione offen-
dantur. Si autem Neophyti non essent Censuris
comprehensi, nullum ad hoc necessarium erat
priuilegium, quia peccata, quæ excommunicatio-
nem adiunctam habent, & ideo reseruantur, su-
blatâ Censurâ desinunt esse reseruata, & ab Or-
dinariis possunt Confessarijs sic delinquentes ab-
solui: vnde neque esset vllum vel leue fundamen-
tum, vt ex absolutione tali Inquisitores offende-<marginalia>Et in Bul-|lis Pontifi-|cum.</marginalia>
rentur. Idem est cernere in Bullis Pauli V. Vr-
bani VIII. & Innocentij X. in quibus similis fa-
cultas conceditur, quæ ad omnes in Indiis com-
morantes extenditur: possunt ergo omnes ex-
communicatione percelli. Idem expressius in
Concilio Limensi Act. 2. Cap. 17. vbi omnibus<marginalia>Et Conci-|lio Limensi|3.</marginalia>
Indorum Confessariis conceditur, vt ab omnibus
casibus, & Censuris annexis poßint absoluere Indos, cùm
id expedire in Christo iudicauerint, de quo suprà, n.
309. & aliis in Cap. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>483</absatz-nummer> Nihilominus vt Indi non excommu-<marginalia>Ab eodem|statutum|vt id non|fiat, sicut|& à se-|cundo.</marginalia>
nicentur à Concilio Limensi citato Decretis
Concilij Secundi etiam Limensis insistente, valde
prudenter statutum inuenitur Act. 4. Cap. 7. vbi
sic dicitur: Cùm Ecclesiæ spiritualis vindicta grauis-
sima$unclear sit, ad animarum intima penetrans; iis tamen vti-
lis esse potest, qui bona spiritualia, & damna possunt
satis cogitatione concipere, & prout oportet, expendere.
Quibus verò nihil vel pretiosum vel vile est, nisi quod
oculis cernitur, in eos certè spiritualis illa censura in-
tentata poterit proficere parum, onerare plurimùm.
Quam rem cùm prudenter Superiores huius noui Orbis
Antistites secum perpenderent, statuerunt, in hastam
faciles & minimè perspicaces Indorum gentes ab ex-
communicatione, ceterisque censuris esse abstinendum:
pro his verò ad conseruandam Ecclesiasticam disciplinam
& religionem, necessariò externâ & temporali aliquâ
p&#x0153;nâ vtendum: quod à priscis in simile genus hominum
etiam obseruatum esse compertum est. Hæc Conci-
lium. Ex quibus videtur colligi Indos non in-
currere in excommunicationem, aut Censuram
aliam statuto aliquo propositam pro iis, qui illud
fuerint transgressi, siue à iure Indico, siue ab ho-
mine: pro omnibus enim illis rationes dictas
constat militare. Licet autem quandoque ex eo
fiat vt multa delicta maneant impunita, quibus
p&#x0153;na tantùm est spiritualis imposita, vt etiam
occultè peccantes comprehendat: id tolerandum
est, sicut in multis criminibus occultè perpetratis
toleratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>484</absatz-nummer> In iis verò, quæ à Sede Apostolicâ, siue<marginalia>Neque à|Iure aut|ab homine|impositas|incurrere.</marginalia>
quia in Iure habentur, siue quia per Constitutio-
nes peculiares, vniuersali complexione descen-
dunt, maior videtur esse difficultas propter addu-
cta nuper, & quia Conc ilium Limense non po-
tuit potestatem supremam coarctare. Sed certè,
licèt non potuerit; explicare tamen potuit men-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0153.jpg/>
@@1@<SE153>142 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XXIII.
<duolan 2><-P>tem Sedis Apostolicæ per verosimiles coniectu-
ras; cumque Concilium à Sede Apostolica con-
firmatum fuerit, & quod ad punctum Censurar&#x0169;
spectat diligenter inspectum; satis ex eo verosi-
mile apparet non esse intentionem Sedis Apo-
stolicæ Indos in Censuris pro delictis peculiari
ratione prohibitis comprehendi. Quod ergo pri-
uilegium pro absolutione à Censuris conceditur,
non arguit veram incursionem in illas, sed con-
ditionalem, sicut in ordinariâ absolutione dici-
tur, si fortè incurristi, & quia labente tempore ac-
cidere potest vt Indi capaciores ad spiritualia red-
dantur, vt & nunc sunt plures, & sic obnoxij
Censuris: quo euentu plenum effectum habebit
priuilegium. Et ita accipiendum id, quod habet
Illustriss. D. Petrus de Reyna post hæc scripta
visus Tomo 2. de Perfecto Prælato, Lib. 6. Tractat. 4.
Cap. 7, Vbi formam absolutionis Indorum appo-<marginalia>Fauet com-|munis sen-|tentia de|ignor anti-|bus illas.</marginalia>
nit, qui à fide recesserunt. Fauet etiam illis com-
munis sententia, iuxta quam ignorantia Censuræ
obstat incursioni in illam. Pro quâ plures Au-
ctores adducit Diana Parte 3. Tractat. 5. Resolut.
13. & P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 4. Singulari
8. Quod & in hæresi contingere docet P. Tho-
mas Sancius in Opere morali Lib. 2. Cap. 8. num. 5.
& Recentiores plures amplectuntur. Et licet
communiter dicant ignorantiam crassam non ex-
cusare; ea certè in Indis non habet locum, iuxta
explicationem, quam iidem Doctores adhibent,<marginalia>Ignorantia|crassa quid|sit.</marginalia>
quòd scilicet sit ea, quæ adiunctum habeat nota-
bilem diligentiæ defectum ad inquirendam legis
prohibentis qualitatem, vel an sit talis lex. Quæ
quidem ab Indorum ingenio sunt valde peregri-
na. Et clariùs apparet ex eo quòd alij aiunt, sci-
licet ignorantiam crassam esse illam, quæ dolo
æquiparatur. In huiusmodi enim gente dolus<marginalia>Indis non|competit|circa ma-|teriam, de|quâ agitur.</marginalia>
omnis circa hæc abest, paratis audire, quæ Eu-
angelici ministri docuerint, sed sine dolo in eo-
rum accuratâ inquisitione animis feriatis. Minimè
perspicaces Indorum gentes; à Concilio iam auditum;
quod & satis iis, qui apud eos versati sunt, expe-
rientia persuasit. Quòd si in aliquibus malitia
vincit naturam, sicut & ætatem vincere solet; non
equidem id circa spiritualium cognitionem com-
muniter accidit, sed circa illa, in quæ naturæ in-
clinatio vitiosa raptatur, dum nonnullis aperiun-
tur oculi, vt ea faciant, quæ alios ad sublimiora
vocatos, & eisdem norma sunt vitæ Christia-
næ futuri, factitare conspiciunt. Vtinam & istis
aperiantur oculi, vt viam perditionis, quâ gra-
diuntur penitiùs conspicantes, ab imminenti
præcipitio maturè reuocentur. Nec de Priuile-
giis plura, vt iam de Indulgentiis appendiculum
adiiciamus, pro quibus sit</P>
<Z><A+2>CAPVT XXIII.</A+2>
<A+1>De Indulgentiis pro Indis, & Indiis ab
Apostolicâ Sede concessis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>485</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Edes Apostolica in priuilegiis libera-<marginalia>Indi an|Bulla indi-|geant ad|lucrandas|Indulgen-|tias. Et pro|parte nega-|tiua argui-|tur.</marginalia>
lis, circa indulgentias etiam liberalem
se studuit exhibere. Circa quas illud
in primis potest inquiri, an scilicet Indi eas va-
leant sine Bulla Cruciatæ lucrari, suppositâ reuo-
catione generali, quæ à Commissario fit durante<-P>@@

<-P>publicatione. Et in primis illud est certum, In-
dulgentias, quæ Bullam sumentibus concedun-
tur, sine illâ non posse ab Indis obtineri: con-
ceduntur enim sub conditione onerosâ, quâ de-
ficiente, nequit locum habere concessio. Pro aliis
est ratio dubitandi. Nam Indulgentiæ Indis pro
augendâ eorum fide, & vt illi in Christianâ pie-
tate fundentur, atque vt nouellæ Ecclesiæ plantæ
fructus redemptionis singulari ratione percipiant,
à Sede Apostolicâ conceduntur: atqui credibile
non apparet Sedem eamdem velle fructum hu-
iusmodi à receptione Bullæ, & elee&#x0308;mosynæ pau-
perculorum istorum largitione pendere. Item.
Cùm Concilium Tridentinum priuilegia reuo-
cat, quæ contra eius possunt esse Decreta, id non
esse intelligendum de priuilegiis pro Indiis con-
cessis, & in speciali loquendo de quodam priui-
legio PP. Augustinianis concesso circa primum
gradum affinitatis occultum, sunt qui censeant.<marginalia>Priuilegia|Indica non|reuocari|generalire-|uocatione.</marginalia>
Licèt enim videatur reuocatum, quia Concilium
Cap. 23. Seßion. 25. de Regularibus, omnia priuile-
gia reuocat concessa eisdem, si eius sint contraria
Decretis, quod & Pontifices cauent, cùm priui-
legia concedunt, eamdem limitationem haben-
tes. Nihilominùs P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 9.
Singulari 1. reuocatum non esse ait, quia, vt indi-
cat Veracruz in speculo coniugiorum, Artic. 27. Fol.
474. concessum fuit pro nouo Orbe. Habent
ergo priuilegia talia singularem prærogatiuam, vt
in generali reuocatione minimè reuocata cen-
seantur, quod & statuit Fr. Lud. Miranda in Ma-
nuali, Tomo 1. quæst. 43. artic. 5. §. Secundò dico, in
fine. Id quod vlteriùs potest comprobari ex eo<marginalia>A maiorì|efficax ar-|gument&#x0169;.</marginalia>
quòd in suspensione priuilegiorum à Commissa-
rio factâ excipiuntur concessa Regularibus, iuxta
dicta suprà: idque fauore Religionis: ergo &
fauore fidei priuilegia & Indulgentiæ Indis con-
cessæ non debent suspensæ censeri: istæ enim duę
caussæ seu tituli coniungi solent in ordine ad
eosdem effectus; quia in negotio fidei caussa a-
nimarum agitur singulari quadam ratione, vt vi-
deri potest apud Doctores, quos adducit P. Quin-
tanad. Tomo 1. Tractat. 8. Singul. 15. num. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>486</absatz-nummer> Et hæc quidem roborari ampliùs pos-<marginalia>Aliud item|plus vrge&#x0303;s.</marginalia>
sunt ex eo quòd suprà ostendimus num. 223. &
num. 224. Indos scilicet vt lucrentur Indulgen-
tias, non obligari ad ea, quæ pro aliis statuuntur,
& præsertim ad Communionem, quod & de
elee&#x0308;mosynâ specialiter dictum, quando pro Iubi-
læis lucrandis exigitur. Cùm ergo ea, quæ tanti
momenti sunt, ab illis non exigantur in magnis
ac singularibus Indulgentiis; ex eo videtur colligi
neque Bullâ Cruciatæ ad earum consecutionem
generaliter indigere. In dispensationibus enim
extensionem posse fieri de expresso ad non ex-
pressum, si eadem ratio sit, multi tenent apud P.<marginalia>In dispen-|sationibus|extensione&#x0303;|valere de|expresso ad|non expres-|sum.</marginalia>
Thomam Sancium Lib. 8. de Matrimonio, Disput. 1.
num. 31. & licet aliqui id negent; quando tamen
materia fauorabilis est, communiter admittitur.
Et videri pro eo potest Diana Parte 8. Tractat. 3.
Resolut. 32. vbi ex P. Amico accommodatam do-
ctrinam adducit, quam habet Tomo 5. Disput. 6.
Sect. 2. num. 16. & præfatæ quidem rationes vim
habere videntur non solùm respectu Indulgen-
tiarum, quæ in speciali Indis conceduntur, ac
Neophytis reliquis, sed etiam in aliis, communi-
bus etiam Europæis: & in Æthiopibus singu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0154.jpg/>
@@1@<SE154>De Indulgentijs Indijs conceßis. 143
<duolan 2><-P>larem etiam efficaciam continent: quia cùm illi<marginalia>Pro Æthio-|pibus spe-|cialis ratio.</marginalia>
sub seruitute vitam pauperrimam viuant, diffici-
liùs est elee&#x0308;mosynam pro Bullæ obtentione tri-
buere: quamuis multi domini piè erga eosdem
affecti, Bullas pro eisdem sumere soleant, quod
ex obligatione fieri debere à Ministris S. Crucia-
tæ tentatum, sed immeritò: gratia enim est Pon-
tificia, ad quam neque pro se, neque pro aliis
quisquam adigitur, alioquin gratia iam non erit
gratia, vt aliàs Apostolus: sed pauci illi, qui pie-
tate permoti id præstant eorum comparatione,
qui circa hoc curam omnem abiiciunt, ad quam
expediret vt à Confessariis inducerentur, iniun-
ctâ eis huiusmodi satisfactione, cùm eam, &
maiorem multoties soleant illi promereri.</P>
<P>  <absatz-nummer>487</absatz-nummer> Videtur ergo sententia ista non impro-<marginalia>Circa præ-|satam sen-|tentiā iu-|dicium, &|$unclearoua ratio|ex conces-|sionibus a-|liis, pro qui-|bus Bulla|non est ne-|cessaria.</marginalia>
babilis, dum Commissarij circa hoc Pontificiam
mentem non ampliùs manifestant. Et quæ esse
debet circa gentes istas propensa benignitas, è re
magis futurum apparet, si circa hoc nihil ipsis
onerosum imponatur. Et prædictis addo, quòd
licet Commissario facultas ad dispensandum in
matrimonio iam contracto concedatur, vt non
obstante affinitate ex copulâ fornicariâ ortâ, con-
trahere sic coniuncti de nouo possint, cùm con-
ditionibus ad talem dispensationem adiectis, et-
iamsi primus gradus sit in lineâ rectâ vel trans-
uersali, pro quo videri potest Diana, Parte 1.
Tractat. 11. Resolut. 116. & 117. Indi tamen ad
dispensationem dictam Bullâ non indigent, cùm
possint à Regularibus dispensari: neque potestas
talis generali facultatem & gratiarum suspensione
concluditur, sicut & similes, vt est communis
sententia Doctorum. Et quòd prætereà Indi vt
contrahant vltra secundum gradum, Bullâ non
indigeant, specialiter adnotat Mag. Veracruz, &
ex eo Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro
Confessarijs Indorum, Parte 1. Fol. 88. Cùm ergo
ad hæc, quæ iuri communi adeò contraria sunt,
Indi non habeant opus Bullâ, videtur ex eo fieri
pro lucrandis Indulgentiis, in quo nullum Iuris
vulnus interuenit, sed Pontificius fauor, eadem
non indigere: Neque ex eo fit illos, si ita esse si-
bi persuadeant, Bullam non esse sumpturos; su-
ment siquidem hortamentis, & frequenter etiam
compellentibus Parochis, quia magnum quid in
eâ esse, vt est reuerà, sua qualicumque mente
concipiunt: & Bullæ ipsius beneficio adeò in-
signes Indulgentiæ proueniunt, vt magnorum
deberent thesaurorum contributione à rerum
istarum dignis æstimatoribus comparari.</P>
<P>  <absatz-nummer>488</absatz-nummer> Quæri deinde potest quænam Indul-<marginalia>Cur Indis|peculiares|non sint In-|dulgentiæ|concessæ.</marginalia>
gentiæ Indis specialiter concessæ sint. Circa quod
dico aliquas esse pro Confratribus specialium
Confraternitatum, & Iubilæa in Festis peculiari-
bus eorum contemplatione concessa, quorum
formæ consulendæ. Aliæ autem communes sunt
omnibus regiones Indicas incolentibus, vt nulla
specialis pro Neophytis inueniatur. Quod equi-
dem mirum esse non debet: nam omnes illæ
ipsorum sunt contemplatione concessæ, & ipsis
ex primariâ intentione, vtpotè natiuis dictarum
regionum accolis, de quorum conuersione agi-
tur, & Christianâ pietate in eisdem propagandâ.
Et Inde factum vt prima omnium Indulgentia-
rum, quæ in Bullis nouioribus extant, hunc Pon-
tificum respectum statim manifestet & quidem<-P>@@

<-P>Pius IV. die 2. Februarij, Ann. 1563. sic concesse-<marginalia>Pij IV. quæ-|dam affe-|ctum con-|uersionis|insinuant.</marginalia>
rat: Vt quoties ij, qui verè p&#x0153;nitentes & confeßi, siue
firmum constitutis à Iure temporibus confitendi proposi-
tum habentes, aliquem ex infidelitate, & ab Idololatria
ad veri Dei cognitionem & cultum reduxerint, toties
plenariam Indulgentiam, plenariumque Iubilæum con-
sequantur, adiunctâ aliquâ arbitrariâ per Confessores
salutari p&#x0153;nitentiâ, pro quo eorum conscientiæ oneran-
tur. Sic in Compendio Indico. verb. Indulgentiæ
2. §. 2. Sed quia ad 20. tantùm annos fuit, iam<marginalia>Adnotatio|$unclearmpendij.</marginalia>
pridem expirauit. In margine autem notatur,
quòd licet expirauerit, eo loco apposita est, vt
progoretur, id est, vt prorogatio curetur impe-
trari. Quod quidem sic factum, nam à Paulo V.
Vrbano VIII. & Innocentio X. concessa, sed
cum aliqua limitatione, quæ an verè talis, inqui-
rendum, cùm aliàs etiam amplior habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>489</absatz-nummer> Sic ergo Innocentius post citatos:<marginalia>Innocent. X|consimilis.</marginalia>
Omnibus Christi fidelibus, in quibuscumque Oceani In-
dijs, aut Sinarum regione, vel Brasiliâ constitutis, præ-
sentibus & futuris, verè p&#x0153;nitentibus & confeßis, ac
sacra Communione refectis, quoties aliquem ex infideli-
tate & Idololatria ad veri Dei cognitionem reduxerint,
plenariam, &c. Vbi limitatio obuia est ex eo quòd<marginalia>Limitatio|quænam in|illa, circa|Confessio-|nem, &|Commu-|nionem.</marginalia>
Pius non exigat Communionem, neque Con-
fessionem reipsa factam, sed satis esse dicat propo-
situm statutis à Iure temporibus confitendi. In
eo autem videtur amplior, quòd p&#x0153;nitentiam à
Confessore imponendam non statuat, neque su-
per eo conscientia talium oneretur. Et videtur
quidem satis esse, vt quis statutis temporibus fue-
rit confessus, & sacrâ Communione refectus:
quod quidem tunc est intelligendum, quando
qui statutis temporibus confessus est, & commu-
nicauit, non est posteà in aliquod mortale pro-
lapsus; tunc enim status ille prior non perseue-
rat, qui perseuerare habitualiter videbatur; &
sic neque gratiæ Sacramentales, quæ per Sacra-
menta dicta conferuntur, & conducere maximè
possunt ad opus diuinorum omnium diuinissi-
mum aggrediendum, conuersionem inquam
infidelium, iuxta tritam Diui Dionysij do-
ctrinam. Et quod ad Confessionem attinet, cùm<marginalia>Contritio|quando|sufficiat ad|lucrand&#x0169;|Indulgen-|tiam.</marginalia>
illa petitur, sufficere contritionem, si ita dicatur,
Contritis, & Confeßis, graues Doctores tenent,
ex quibus P. Suarius Tomo 4. in 3. p. Disput. 52.
Sect. 3. num. 13. ex quo P. Filliucius Tractat. 8.
Cap. 8. numer. 148. Neque enim apparet verosi-
mile vt vera contritio simul cum Confessione pe-
tatur, quandoquidem attritio sufficit ad effectum
Sacramenti, & ita videtur esse sensus disiuncti-
uus. Est autem idem quando sic dicitur: Verè
p&#x0153;nitentibus, & confeßis, vt in nostro priuilegio;
quia vera p&#x0153;nitentia non nisi per contritionem
habetur, quæ est dolor perfectus, & ita extra Sa-
cramentum dispositio vltima ad iustificationem.
Quòd si cùm illa Communio pariter exigatur,
tunc quidem necessaria Confessio est, quia ita
Concilium Tridentinum declarauit. In casu au-
tem nostro vtraque simul exposcitur, sed, vt dixi,
non proxima, nisi mortale peccatum interuene-
rit; quia hîc non agitur directè negotium eius
qui est Indulgentiam lucraturus, sed infidelium,
quorum conuersio à Pontificibus exoptatur: ad
quod congruè peragendum non videtur speciali-
ter necessaria dispositio per proximam Sacra-
mentorum illorum receptionem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0155.jpg/>
@@1@<SE155>144 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XXIII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>490</absatz-nummer> Et certè licet absolutè loquendo con-<marginalia>Statum so-|lùm gratiæ|ad Indul|gentiam, de|quâ est ser-|mo, requirt.</marginalia>
uenientissimum sit gratia per receptionem di-
ctam aucta & roborata ad diuinum illud opus ac-
cedere; onus tamen huiusmodi ad obtinendam
Indulgentiam non ita conueniens apparet, &
magis Euangelici ministri ad illud erunt propen-
si, si ab eis solus status gratiæ, receptis suo tem-
pore duobus illis Sacramentis, exigatur. Cùm
ergo negotium, de quo agitur præcipuè, obtine-
ri sine illo possit, neque specialem in ordine ad
illud vtilitatem conferat, & Indulgentiæ lucrum
sit conuersionis peculiare præmium; quidquid
de Sacramentorum receptione additur, non est
necessarium vt ad proximam referatur. Quod
roborari ex eo potest, quia Pontifices in conces-
sione dictâ testantur se vestigiis prædecessorum
Pontificum inhærere: constat autem Pium IV.
cuius concessionis tenorem dedimus, Commu-
nionem minimè postulasse. Vt ergo concessiones
conformes sint, dici potest non postulasse quidem<marginalia>Concessio-|nes diuer-|sorum Pon-|tific&#x0169; conci-|liatæ.</marginalia>
proximam, benè tamen statutis temporibus rece-
ptam: atque ita intellexisse posteriores Pontifi-
ces, suisque tenoribus expressisse. Quòd autem
Pius IV. p&#x0153;nitentiam imponendam dixerit, &
super hoc Confessorum conscientias onerauerit,
à successoribus est sublatum, quia admonitio
talis non ita videbatur necessaria, quandoquidem
Sacramentum P&#x0153;nitentiæ id secum affert, cuius
pars est satisfactio, & Confessarios ad illam im-
ponendam teneri iuxta peccatorum numerum &
qualitatem, nimis notum dogma est. Videtur<marginalia>Circa P&#x0153;|nitentiam|iniungen-|dā notan-|da doctri-|na.</marginalia>
autem sufficiens & salutaris p&#x0153;nitentia, si conuer-
sionis ipsius cura præcipiatur, quæ si effectum ha-
beat, cùm Indulgentiæ tunc beneficium accedat,
nullum vlterioris satisfactionis onus relinquitur:
si verò non sequatur conuersio, labor ille satis
egregius & satisfactorius est. Posset autem vide-
ri alicui quòd etiamsi conuersio non sequatur, la-
bor strenuè impensus in ordine ad illam, & ex se
sufficiens, ad obtinendam valere possit Indulgen-
tiam; quia cùm obtinetur conuersione secutâ,
illa præmium laboris est, & non conuersionis, vt
se tenet ex parte conuersi, & in manu Euangelici
ministri non est: idem autem inquantum idem,
semper est natum facere idem. Nihilominùs hoc
non potest certò affirmari: quia Pontifices po-
tuerunt beneficium illud operi cum effectu con-
iuncto adligare, quamuis idem sit labor: quemad-
modum irregularitas adnexa est percussioni, ex
quâ mors sequitur, & non alteri, licèt fortè gra-
uiori, quia hæc medicum nacta est peritiorem,
vel quia miraculosè curata est. Et idem est in
p&#x0153;nis aliis Ecclesiasticis. Ex quo fit effectum
operis multoties attendi, quia ille esse solet index
operationis, cuius qualitas, deficiente effectu, non
potest facilè deprehendi.</P>
<Z><A+1>Indulgentiæ aliæ ex Bullâ Inno-
centij X.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>491</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Equitur sic in illâ: Nec non eisdem etiam<marginalia>Indulgen-|tia pro visi-|tantibus|Ecclesias|Societatis|certis die-|bus. Vbi an|communis|pro Indijs.</marginalia>
verè p&#x0153;nitentibus & confeßis, S. Thomæ A-
postoli in Indijs prædictis, vel aliquam ex certis dilecto-
rum filiorum Presbyterorum Societatis Iesv Ecclesias
illarum partium Deo, vel in honorem sanctorum erectis.
Nec non omnes & singulas huiusmodi Ecclesias Colle-<-P>@@

<-P>giorum, Domorum, & Residentiarum eiusdem Societa-
tis regionum præfatarum, saltem inter se per centum
milliaria distantes, vt suprà erectas, singulis annis, qua-
tuor diebus festis, Domini nostri, B. Mariæ Vir-
ginis, aut sanctorum, per dictæ Societatis Præpositum
Generalem designatas, visitantibus, & inibi Sanctis-
simum Eucharistiæ Sacramentum sumentibus, ac pro
Gentilium & hæreticorum conuersione pias ad Deum
preces fundentibus, etiam plenariam. Sic Pontifex;
in quâ concessione videri alicui potest nihil de
nouo concedi, quod anteà non liceret per Gre-
gorij XIII. priuilegium, de quo in Compendio
Indico. Verb. Indulgentiæ 2. §. 3. similis formæ:
& quidem perpetuum, cùm tamen illud tempo-
rale sit. Licèt enim illud de Indiâ tantùm Orien-
tali, & Brasiliâ procedat, ad omnes tamen Socie-
tatis Ecclesias extendi posse non distantes per
spatium dictum etiam in Indiis Occidentalibus
constat ex concessione eiusdem Gregorij, de quâ
verb. Gratiarum communicatio §. 1. in quo habetur
gratiarum communicationem inter Indiam v-
tramque esse, de quo in superioribus non semel
dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>492</absatz-nummer> Nihilominùs diuersa videtur esse con-<marginalia>Esse diuersa|ab alià à|Greg XIII.|concessa, &|amplioris|forma.</marginalia>
cessio, & sub ampliori ac certiore formâ procede-
re: nam in primis Indulgentia pro visitantibus
Ecclesiam S. Thomæ Apostoli in Indiâ Orienta-
li, non habetur in illâ priori concessione. Dein-
de. Quòd debeat illa ad Indias Occidentales ex-
tendi non videtur ita certum: tum quia ea gra-
tiarum communicatio totalis & omnimoda facta
est viuæ vocis Oraculo à Gregor. XIII. vt con-
stat ex Compendio Indico, §. citato. Et licet dici
possit extensionem dictam habuisse tantùm ra-
tionem declarationis, & tales non esse reuocatas,
vt superiùs positum: id equidem difficultate non
caret, quando declaratio vim noui priuilegij ha-
bet, vt in præsenti; vbi non priuilegium aliquod,
sed ingens eorum cumulus ad loca & personas
adeò plures & diuersas extenditur. Quod item
dici potest Pontifices suis illis Bullis non reuo-
casse Indulgentias, probabile quidem est, sed non
penitus exploratum. His ergo de caussis priuile-
gium posterius, etsi temporale, magni tamen æsti-
mandum est, & pro perpetuo habendum, cùm
Pontifices sine difficultate ante finitum conces-
sionis tempus illam soleant prorogare. Quod
aliunde etiam ostenditur: nam licet demus om-
nino esse certum priuilegia Societati concessa
pro Indiis cum eâ esse extensione accipienda: id
quidem de priuilegiis est intelligendum, quæ So-
cietatis eiusdem filijs conceduntur; idque om-
nino certum haberi debet, quia Gregorius non
tantùm viuæ vocis Oraculo, sed Litteris etiam
expeditis huiusmodi communicationem indulsit,
vt ex citato §. liquet: non est autem ita de con-
cessis pro determinatis locis, & ad Indulgentias
spectantibus, quia illa non concernunt ministe-
ria, & Indulgentiarum extensio specialem diffi-
cultatem continet. Verba priuilegij sunt: Vt<marginalia>Priuilegi&#x0169;|communi-|cationis,|pro vtra&#xE8BF;|India.</marginalia>
singuli earumdem Indiarum & Nouæ-Hispaniæ Socie-
tatis Religiosi, illis omnibus æquè principaliter & omni-
bus, & per omnia gaudeant, illisque vti poßint, perinde
ac si illa omnia vtriusque Indiæ, & Nouæ-Hispaniæ
Religiosis prædictis specialiter ac nominatim concessa
fuissent. Sic ibi. Quamuis ergo communicatio
in casu nostro probabilis sit ex vi prædictæ con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0156.jpg/>
@@1@<SE156>De Priuilegiis Indiis conceßionis. 145
<duolan 2><-P>cessionis; alia profectò magnâ debet æstimatio-
ne recipi, per quam dubium omne circa illius v-
sum remouetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>493</absatz-nummer> Esset autem maioris æstimationis illa,<marginalia>Concessio|circa idem|sed$unclear amplior.</marginalia>
quæ in citato verb. Indulgentiæ habetur §. 4. &
sic habet: Placuit posteà eidem Pontifici, vt eadem
plenaria Indulgentiæ obtineri poßit in omnibus Eccle-
siis Societatis in Indiâ Orientali non distantibus inter
se per centum milliaria, in diuersis tamen diebus à Su-
perioribus nominandis. Esset inquam, si adhuc du-
raret, & esset Indiæ vtrique communis: quibus
videtur obstare, quòd pro Orientali concessa sit,
& viuæ vocis Oraculo. Sed cùm probabile sit
nihil istorum obstare, quia in gratiarum commu-
nicatione non solùm priuilegia & facultates, sed
& gratiæ recensentur, vt ex § dicto constat, &
Indulgentias gratiarum nomine venire dubitari
nequeat, ex eâ parte nullum esse videtur obsta-
culum. Quòd verò Indulgentiæ reuocatæ non
sint: non contemnendi Doctores tradunt, de
quo suprà & vt de aliis minùs certum sit, de iis,
quæ pro Indiis sunt concessæ, peculiaris ratio ex-<marginalia>Quid circa|distantiam|Ecclesiar&#x0169;.</marginalia>
tat, de quo aliàs & superiùs num. 484. Non de-
bent ergo Ecclesiæ iuxta concessionem istam per
centum milliaria distare, sed quæcumque illæ
fint, etiamsi plures in eâdem vrbe, in eis potest
quater in anno Indulgentia plenaria diebus per
Prouinciales designandis comparari. Immò vide-
tur designatio fieri posse à Superioribus locali-
bus, quia Gregorius nullum specialem expressit.
Et licet in priori concessione designationem fa-
ciendam per Præpositum Generalem edixit, & in
Adnotatione ea Prouincialibus committatur: pro
§. autem 4. in quo ampliatio concessionis extat,
nihil est appositum, vt ex eo non leue argumen-
tum pro eo, quod diximus, habeatur. Vbi au-
tem juxta formam nouioris priuilegij agendum
videbitur, & spatium prædictum obseruandum,
facilis fieri per leucas computatio potest, cùm
leuca tria millia passuum habeat, vnde centum
milliaria 33. leucas cum tertiâ leucæ parte, vno
inquam milliari, conficiunt. Milliarium enim
non Germanicum, sed Italicum, & legale intel-
ligendum est: Germanicum enim quatuor Ita-
lica continet, vnde neque in Germania, cùm de
Milliaribus, aut Milliariis, in Pontificiis Decre-
tis agitur, Germanica, sed Italica, intelligenda
sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>494</absatz-nummer> In hac ergo Peruuianâ Prouinciâ po-<marginalia>In Peruuio|quomodo|Ecclesiæ|designandæ.</marginalia>
terunt quatuor illi dies pro plenariâ Indulgentiâ
à Prouincialibus designari Limæ, Truxillij, Pi-
sci, Huancauelicæ. Huamangæ, Cusci, Arequi-
pæ, Iulij aut Ciuquiabi, Oruri, Ciuquisacæ, aut
Potosij, & in Residentia S. Crucis. Sed dubitari
potest an possint Prouinciales concessionem ita
partiri, ne præcipuæ Ecclesiæ eo maneant bene-
ficio fraudatæ, vt Potosij duo designentur dies,
& duo alij Ciuquisacæ; & sic in nonnullis aliis.
Et videtur id sanè probabile, quia concessionis<marginalia>Concessio-|nem inter|Ecclesias|non distan-|tes posse|partiri.</marginalia>
forma seruatur, dum in eâ dicitur posse Indul-
gentiam plenariam obtineri in Ecclesiis distanti-
bus per centum milliaria: ergo dum Ecclesiæ
& dies pro Ecclesiis ab aliis eo interuallo distan-
tibus assignantur, nihil fit Pontificiæ dispositio-
ni contrarium; duæ enim illæ ob indistantiam
pro vnâ & eâdem reputantur. Et in hoc quidem
neque concessionis limites quoad substantiam<-P>@@

<-P>exceduntur, cùm dierum numerus teneatur: ne-
que in modo inconueniens est aliquod, sed po-
tiùs conuenientia esse specialis potest: & alio-
qui, cùm sit gratia, latè interpretanda est, vt gra-<marginalia>Gratiæ in-|terpretatio|ampla.</marginalia>
ues Auctores tenent videndi apud Dianam Parte
1. Tract. 11. numer. 98. & Bonacinam Tomo 1.
Disput. 6. Quæst. 1. Puncto 7. num. 3. & 4. Quod,
vt superiùs admonui, in illis, quæ pro Indiis con-
ceduntur, est specialiter asserendum, quia tituli
pro fauore respectu illarum multiplicantur, vnde
& fauor debet ampliari. vide num. 494.</P>
<P>  <absatz-nummer>495</absatz-nummer> In eadem Innoce&#x0303;tij Bullâ sequentes indul-<marginalia>Indulgen-|tia promo-|uentibus è|Societate|in itinere|pro negotijs|fidei.</marginalia>
gentiæ cōceduntur. Plenaria iis, qui de Societate
in itinere pro fidei negotio suscepto moriuntur.
Et illa non solis Sacerdotibus, sed omnibus aliis
est communis. Fidei autem negotium magnam
habet latitudinem: & tale est omne illud, quod ad
infidelium conuersionem spectat, vel ad promo-
uendos Neophytos in Christiana religione: siue
Sociorum adducendorum caussâ pro Euangeli-
cis ministeriis profectio instituatur, siue pro ob-
tinendis à Sede Apostolicâ ad promotionem di-
ctam facultatibus, vel a Rege Catholico pro eo-
dem litteris impetrandis, aut pro submouendis
Indorum oneribus: quia & hoc negotium fidei
est, quandoquidem eò tendit, vt sic Indi ad fi-
dem Christianam auidiùs & robustiùs affician-
tur. Et ad hunc modum possunt alia, quæ sunt
multa, cumulari.</P>
<P>  <absatz-nummer>496</absatz-nummer> Post Indulgentiam prædictam sic sub-<marginalia>Indulgen-|tiæ pro|Scholasti-|cis.</marginalia>
ditur: Scholaribus verò in vtrâque Indiâ existentibus,
ac Confraternitati Beatæ MARIÆ Virginis ibi cano-
nicè institutæ adscriptis, qui in Annuntiationis, & As-
sumptionis Beatæ MARIÆVirginís festis, dictum San-
ctißim&#x0169; Eucharistiæ Sacrament&#x0169; sumpserint, & Coro-
nam vel tertiam partem Rosarij recitauerint &c. ple-
nariam omnium peccatorum indulgentiam & remißio-
nem misericorditer in Domino concedimus. Vbi diffi-<marginalia>Confrater-|nitatem|nomine|Congrega-|tiones desi-|gnatæ.</marginalia>
cultas esse potest an Confraternitatis nomine ve-
niant Congregationes, quibus Scholares Socie-
tatis & alij canonicè adscribi solent, quatenus
id fit iuxta formam ab Apostolicâ Sede disposi-
tam, & videtur planè ita dicendum, quia in So-
cietate pro Scholasticis aliæ non sunt Confrater-
nitates: id quod benè notum Pontificibus, à
quibus institutæ, amplificatæ, vel gratiis sunt ac
Indulgentiis exornatæ: & prætereà ex suppli-
cantium narratione, qui pro illis Indulgentias
tales exorarunt. Id quod manifestiùs constat ex
concessione temporariâ, quæ habetur verb. In-
dulgentiæ §. Pro Scholaribus, in quâ idem concedi-
tur. Et in titulo §. sic habetur. Pro Scholasticis Con-
gregationis Beatæ MARIÆ. Pro quo etiam est
concessio Gregorij XIII. in Bullâ, quæ incipit,
Omnipotentis Dei. die 5. Decemb. Ann. 1584. quæ
de institutione Congregationis Annuntiatæ, &
aggregatione aliarum est tota.</P>
<P>  <absatz-nummer>497</absatz-nummer> Scholaribus alios etiam Pontifex sum-<marginalia>Pro alijs|item.</marginalia>
mus adiungit, ita dicens: Nec non vtriusque sexus
Christi fidelibus aliquam ex Confraternitatibus cano-
nicè erigendis ingreßis, qui in Festiuitate Sanctißimi
Corporis Christi, & illius Octauæ, p&#x0153;nitentes similiter
& confeßi idem Sanctißimum Eucharistiæ Sacramen-
tum sumpserint, & in cuiuslibet eorum vtriusque se-
xus Christi fidelium mortis articulo etiam p&#x0153;ni-
tentibus & confeßis, ac sacrâ Communione refe-
ctis, aut saltem contritis, si confiteri & commu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0157.jpg/>
@@1@<SE157>146 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XXIII.
<duolan 2><-P>nicare non potuerint: plenariam similiter omnium
peccatorum suorum Indulgentiam & remißionem mi-
sericorditer in Domino concedimus. Sic Concessio.
Vbi similiter quod de Confraternitate dicitur,
de Congregationibus accipiendum, in quibus
viri pariter & mulieres possunt adscribi. Etsi id
aliunde non haberetur, ex hujusmodi sanè con-
cessione, & similibus aliis Pontificum posset
abundè fundari. Sic enim Paulus V. sic Vrba-
nus VIII. sunt locuti. Extat autem amplissimum
Sixti V. circa hoc Indultum in Bulla speciali,
quæ virica pro Societate Pontificis hujus habe-
tur, in qua erigi Congregationes quorumcum-
que Christi fidelium in Ecclesiis, & Domibus
Societatis concedit, & facultatem Præposito Ge-
nerali Primariæ easdem aggregandi, vt omnibus,
quibus illa, priuilegiis & gratiis potientur.</P>
<P>  <absatz-nummer>498</absatz-nummer> Illud autem circa gratiam prædictam<marginalia>Indulgen-|tiam pro|mortis ar-|ticulo ad|Scholasti-|cos exten-|di.</marginalia>
inquirendum occurrit, an quod pro Indulgen-
tia in mortis articulo dicitur, sit etiam ad Scho-
lasticos referendum: cùm enim de illis nihil tale
dictum sit, & diuersus pro aliis dies ad lucrand&#x0169;
Indulgentiam extra mortis articulum assignatur,
diuersa esse penitus dispositio videtur. Nihilomi-
nùs fauor prædictus omnes præfatos amplecti-
tur, quia sub vnâ clausulâ continentur, & com-
modissimè ad illos potest referri: cùm prætereà
non sit vlla ratio Scholasticos excludendi. Om-
nes enim ad idem Congregationis Virginis gre-
mium pertinent; omnibus Confessionis, &
Communionis onus imponitur; licet diuersi sint
pro illis dies, quia eos, qui Scholastici non sunt,
optat Pontifex ad celebrationem Festi Corporis
Christi fructuosè concurrere, & tunc Commu-
nionem frequentare, sciens Scholasticos circa
hoc esse frequentiores, per menses singulos fru-
ctum arboris vitæ degustantes. Quod ergo tan-
dem additur de Indulgentia pro mortis articulo,
ad omnes est compertum pertinere. Et fauet
quidem non obscurè contextus postremis illis
verbis: Plenariam similiter omnium peccatorum
suorum Indulgentiam &c. Illud enim Similiter In-
dulgentiam eam indicat, de qua proximè dictum:
nulla autem alia proximè præcesserat, nisi quæ
pro Scholasticis fuerat concessa. Mens ergo Pō-
tificis est omnes illâ in articulo necessitatis extre-
mæ potiri. Quòd autem clausula in aliquâ Di-
spositione posita, ad omnia in illâ contenta refe-
ratur, quando omnium est eadem ratio, com-
munis doctrina est, pro qua Menochius de Præ-
sumptionibus Præsumpt. 181. num. 2. & licet hic
in rigore non sit communis clausula, iuuat ea
doctrina ad intelligendum rationem eamdem in
iis repertam, pro quibus fauorabilis dispositio
procedit, magnum esse paris effectus argumen-
tum. Et quamuis non sit clausula expressa, est
tamen tacita, & similitudinis nota efficacissima
pro eodem.</P>
<P>  <absatz-nummer>499</absatz-nummer> Et roboratur ampliùs ex eo quòd sta-<marginalia>Roborata|probatio|ex conces-|sione alia|pro Schola-|sticis sub-|secuta.</marginalia>
timde Scholasticis sermo succedit, vt ea quæ
dicta fuerunt, ad eos spectare non videatur posse
in dubium reuocari. Succedit autem, dum eis-
dem pro Festis Virginis, Natiuitatis, & Resur-
rectionis Domini, ac etiam Pentecostes, Con-
fessis & sacrâ Communione refectis decem an-
norum Indulgentia conceditur: sic enim intelli-
gendum illud quod dicitur, si confeßi & contriti<-P>@@

<-P>præmissa perceperint. Præmissa autem fuerant Cō-
munio, & recitatio Coronæ, aut tertiæ partis
Rosarij. Quamquàm alius esse sensus possit,
quòd scilicet non requiratur Communio, vt in<marginalia>Notandus|sensus con-|cessionis|iuxta da-|tam expli-|cationem.</marginalia>
prædictis Festis Indulgentia dicta obtineatur;
immò neque Confessio, si contritio adsit. Pro
quo obseruare iuuat id quod dicitur, Qui in sin-
gulis eiusdem Virginis festiuitatibus: ergo &
in Festiuitatibus Annuntiationis, & Assum-
ptionis: atqui pro illis Indulgentiam plena-
riam concesserat Pontifex: ergo dum hoc loco
limitatam concedit Communionem non exi-
git, immò neque Confessionem; dummodo con-
tritio suffragetur. Id quod vlteriùs potest effica-
citer comprobari ex Bulla Gregorij X. citatâ de
institutione Congregationum: in ea enim con-
gregatis, qui in diebus Natiuitatis, & Ascensio-
nis Domini, Annuntiationis, Assumptionis, &
Conceptionis, ac Natiuitatis Virginis, ritè con-
fessi communicauerint, plenariam Indulgentiam
elargitur. Quæ gratia ad omnes Congregatio-
nis Primariæ aggregatas virtute concessionis Six-
ti V. de qua num. 496. est pariformiter propaga-
ta. Et est talis concessio perpetua. Quî ergo fie-
ri possit vt Successores Pontifices hæc scientes,
pro eisdem diebus Indulgentiam limitatam tem-
pore & virtute concesserint eadem prorsus fa-
cientibus; immò & plus aliquid, dum ab eisdem
recitatio Coronæ, aut tertiæ partis Rosarij po-
stulatur? Minus ergo conceditur, quia minùs
petitur, sola scilicet contritio c&#x0169; recitatione dictâ.</P>
<P>  <absatz-nummer>500</absatz-nummer> Additur statim in hunc modum: Eos<marginalia>Indulgen-|tia pro in-|teressenti-|bus Pro-|cessionibus|Quadrage-|simæ.</marginalia>
quoque qui in singulis diebus Veneris cuiusuis quadrage-
simæ deuotè proceßionibus publicis, in partibus & locis
transmarinis ad orandum pro conuersione Gentilium
& hæreticorum prædictorum, iuxta ritum Ecclesiæ Ro-
manæ institutis interfuerint, trium annorum: reli-
quis verò omnibus eisdem proceßionibus præsentibus
contritis & confeßis vnius anni Indulgentiam elargi-
mur. Hæc ibi. Possunt ergo iuxta illa tales Pro-
cessiones institui, neque eas Prælati penitus in-
terdicere, nisi pro re natâ inconueniens aliquod
occurrerit, ratione cuius non videatur voluntati
Pontificis in concessione huiusmodi contrairi. Et
ita quidem aliqui præstiterunt, Processionibus
aliàs infensi, quæ fieri à Religiosis solent in Qua-
dragesimâ, Indis aut Æthiopibus conuocatis:
ostenso enim Societatis priuilegio, eidem mo-
rem gerendum censuerunt. Licet enim in eo non
exprimantur Processiones à Religiosis Societatis
specialiter faciendas; quia tamen priuilegium eis-
dem concessum, & ad eorum instantiam impe-
tratum, ipsis circa vsum specialis copia facta; li-
cet aliquando Prælatis mos gerendus circa hoc
fuerit, molestè ferentibus Processionum talium
frequentiam, ne iis inuitis occasio contentionum
esset, quod est ad fouendam concessum pieta-
tem. Fuerat autem simile priuilegium conces-<marginalia>Antiquior|alia, &|amplior.</marginalia>
sum à Gregorio XIII. & extat illud in Compen-
dio Indico. Verb. Indulgentiæ 2. §. 13. Sed tem-
porale illud, & Anno 1603. finitum. Erat au-
tem amplior Indulgentia, quia decem annorum,
& totidem Quadragenarum: debent tamen
cum Neophytis & Christianis aliis doctrinam
Christianam recitare, aut priuatim docere: vnde
qui priuatim eo misericordiæ vterentur officio,
etsi non recitarent doctrinam in Processionibus,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0158.jpg/>
@@1@<SE158>De Indulgentiis Indis conceßis. 147
<duolan 2><-P>Indulgentiam obtinerent. Docere autem priua-
tim non est semel aut iterùm instruere, sed ita
instructioni insistere, vt Neophyti mediocriter
saltem, nisi summa eorum obsistat ruditas, in-
structi euaserint. Videtur autem de instructione
Neophytorum concessio procedere, de quibus
mentio inducta, Indorum scilicet, Æthiopum,
aliorumque Indiæ vtriusque. Et ita non suffice-
ret eorum instructio, qui Neophytorum nomi-
ne non veniunt, vt sunt Hispanorum filij, & alij
forsitan grandiores. Et Indulgentiam huiusmo-
di vt perpetuam admittent, qui omnia priuile-
gia, facultates, & gratias talia esse contendunt,
vnde præfatam explicationem oportuit adhibe-
ri: & quia eadem inferiùs in Bulla Innocentij
continentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>501</absatz-nummer> Vt verò Indulgentiæ secundùm for-
mam nouioris concessionis obtineri possint, ea<marginalia>Orandum|in Proces-|sionibus, &|qualiter.</marginalia>
obseruanda, quæ à Pontificibus præscribuntur:
quòd scilicet Processiones fiant ad orandum pro
conuersione Gentilium & hæreticorum. Debent ergo
in ordine ad hunc finem orationes fieri, & ita
Litaniæ recitandæ de more Ecclesiæ, vnde non
est ita accommodata recitatio Psalmi 50. aut al-
terius ex P&#x0153;nitentialibus. Vel admonendi in
Processione futuri vt clamores dicti P&#x0153;nitenti&#x0169;
in eum finem dirigant, vt Deum sic placatum
reddant, & eo pacto supplicationis finem iuxta
mentem Pontificis consequantur. Debent præ-<marginalia>Ritus Ro-|manæ Ec-|clesiæ qua-|lis in eis-|dem futu-|rus.</marginalia>
terea Processiones iuxta Romanæ Ecclesiæ vsum
institui. Vsus autem Romanæ Ecclesiæ est, qui
habetur in Rituali Pauli V. licet non sit necessa-
rium ad vnguem seruari, neque seruari ea, quæ
ex Petro Gregorio habet Barbosa de Potestate
Episcopi. Allegat. 78. num. 1. vt scilicet præcedat
Clerus cum vexillis, Crucibus, & Cereis, sequente
populo: id enim in Processionibus fieri solitis in
Indijs de quibus loquuntur Pontifices, non ita est
in vsu: neq; enim ad illas Clerus cōcurrit, sed hinc
inde procedentibus per ordinem Neophytis, ge-
stantur vexilla cum Crucibus, & imagines Vir-
ginis, & Saluatoris Crucifixi cum cereis accensis,
& cantu. Deberet autem Crux præcedere, quia
hoc ad ritum Romanæ Ecclesiæ spectat: neque
enim Cruces, quæ in vexillis eminent, videntur
sufficientes, & aliquis in fine ire Sacerdos pluuia-
li ornatu, quod item de more est. Quod enim
aliqui aiunt has non esse proprias & formatas
Processiones, minimè videtur admittendum;
quia si tales non sunt, neque erunt pariter, quæ
à Pontificibus in suis concessionibus memoran-
tur, & ita neque aptæ, vt ratione illarum Indul-
gentiæ obtineantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>502</absatz-nummer> Pietas deinde Pontificia progreditur,<marginalia>Concessio|pro libe-|randis à|Purgatorio|anim abus|morienti&#x0169;|in itinere|pro negotijs|fidei.</marginalia>
de eorum felici requie solicita, qui pro caussis
fidei nauigationem aggressi, in eadem moriun-
tur, & sic indulget: Quodque pro animabus eorum
Christi fidelium, qui in prædictis vtriusque Indiæ naui-
gationibus pro negotio fidei instituendo ab humanis in
charitate Christi coniuncti decesserunt, confeßi ac sacra
Communione refecti, tertiam partem Rosarij aut v-
nam Coronam recitauerint; quoties id agent, toties per
modum suffragij vnam ex dictorum animabus à p&#x0153;-
nis Purgatorij liberare valeant. Sic in Bulla Inno-
centij citata: vbi quod ad negotium fidei attinet
sic exponendum, vt num. 494. à nobis dictum.
Licet autem pro morientibus in nauigationibus<-P>@@

<-P>gratia ista proueniat; idem dicendum de morien-
tibus, dum per terram iter faciunt, quia eadem
est ratio, & fortè maior. Est namque Indulgen-
tia ista illi affinis, de qua num. citato. Ibi autem
non est tantùm pro morientibus in nauigationi-
bus, sed, vt ibidem dicitur, In qualibet vtriusque
Indiæ regione, vel Oceani insula, aut nauigatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>503</absatz-nummer> Pro Scholasticis tempore Interdicti,<marginalia>Priuile-|gium pro|Scholasticis|tempore|Interdicti|& cessatio-|nis.</marginalia>
& Cessationis à diuinis priuilegium additur, si-
cut & pro Presbyteris Societatis. Id autem quod
ibi conceditur, aliàs licet, vt videri potest in Com-
pendio communi, verb. Interdictum. §. 1. vbi so-
lùm cauetur, vt interdicti excludantur, & aliis
possint Sacramenta ministrari. Quòd si Sacrame&#x0303;-
torum administratio licet, multò magis ad au-
diendum Sacrum licebit admissio. Licet autem
ibi non fiat mentio Cessationis à diuinis: ex con-
cessione tamen Leonis X. de qua §. 6. habetur
vt illius eadem ratio habeatur in foro conscien-
tiæ. Pro foro ergo externo poterit priuilegium
Indicum deseruire, si Ordinarij circa hoc moueāt
quæstionem: in eo enim absoluta concessio est.
Illud autem ante omnes alios concesserat Grego-
rius XIII. vt constat ex Compendio Indico verb.
Interdictum. vbi §. 3. sic dicitur: Postremò verò e-
iusdem Pontificis conceßione obtentum est, vt idem pos-
sint nostri Presbyteri, non præsentibus huiusmodi Scho-<marginalia>Aliud pro|Presbyteris|Societatis.</marginalia>
laribus, sed alijs Religiosis de Societate, vt habetur in
viuæ vocis Oraculis, pag. 99. Sic ibi. Quod equi-
dem mirum accidit, à Pontifice scilicet tale ali-
quid postulatum, quod per concessionem Pauli
Tertij expressum habebatur, vt constat ex Bulla,
quæ incipit, Licet debitum. Alicuius ergo scrupu-
lo concessione præfatâ à Pontifice satisfactum.
Quòd si illa effectum aliquem habere specialem
potest, perpetua est, quia vim declarationis ha-
bet, & ita non est cum Oraculis reuocata, sicut
priuilegium dictum eiusdem Pontificis Anno
1603. cum aliis terminatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>504</absatz-nummer> Aliæ deinceps Indulgentiæ visitanti-<marginalia>Indulgen-|tiæ aliæ, &|ingens con-|cessio pro|Indulgen-|tijs Statio-|num.</marginalia>
bus Ecclesias aut Capellas Societatis concedun-
tur, in quibus additur, & vt suprà orauerint; vi-
delicet pro Gentilium & hæreticorum conuersione,
iuxta concessionem, de qua num. 490. Est au-
tem insignis illa, iuxta quam non vna aut alia,
sed Indulgentiarum potest cumulus obtineri: sic
enim illius tenor: Eisdem, qui aliquam ex prædictis
Ecclesiis dictorum Presbyterorum Societatis IESV, Qua-
dragesimæ, & alijs temporibus Stationum Vrbis, Do-
minicis, & Feriâ sextâ diebus visitauerint, easdem
omnes & singulas Indulgentias concedimus, quas con-
sequerentur, si Ecclesias, & Basilicas Vrbis in diebus
Stationum huiusmodi deuotè visitarent. Sic ibi. Quan-
tum autem hoc sit ex eo potest intelligi, quod
Auctores dicunt, qui Bullam Cruciatam expo-
nunt, & de Indulgentiis Stationum Vrbis inqui-
runt, quæ illam accipientibus, & Ecclesias visi-
tantibus, secundum formam ibidem præscriptam,
conceduntur. Dum autem Eisdem dicitur, illi de-
signantur, de quibus immediata locutio præces-
serat in §. Insuper: nam hæc particula nouam
dispositionem indicat ab antiquis distinctam
Cap. Statutum §. Insuper, de Rescriptis, vbi Do-
ctores. Sunt autem ijdem omnes vtriusque sexus
Indiarum incolæ, & debent intelligi cum qua-
litatibus adiectis, quòd scilicet deuotè visitaue-
rint, & orauerint, sicut num. 490. dictum est.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0159.jpg/>
@@1@<SE159>148 Thesauri Indici Titulus XII. Cap. XXIII.
<duolan 2><-P>Nam referens continet quid, quale, & quantum
est in relato. L. Asse tota. D. de hæredib. instit. Pro
quo Cardinalis Tuschus. verb. Relatum, Conclus.
129. per totam: & hæc quidem concessio am-
plior est quoad dictos dies, quàm illa, quæ per
Bullam Cruciatam habetur, quia in eâ non plu-
rium Ecclesiarum aut altarium visitatio requiri-
tur, sed vnius Ecclesiæ: circa quod commu-
nis forma in huiusmodi visitationibus seruari
solita, est tenenda, de qua Auctores, & nos Ti-
tulo 5. num. 304. & 305.</P>
<P>  <absatz-nummer>505</absatz-nummer> Nec parui pendenda Indulgentia alia<marginalia>Pro Ferijs|sextis In-|dulgentia|specialis.</marginalia>
præfatis contermina, tenoris sequentis: Illisque,
qui singulis diebus Feriæ sextæ primæ hebdomadæ cuius-
que mensis easdem Ecclesias deuotè visitauerint, & ibi
quinquies Orationem Dominicam, & toties salutatio-
nem Angelicam, pro exaltatione Fidei Catholicæ recita-
uerint, septem annos; in Festis verò Domini Nostri
Iesv Christi, & Beatæ Virginis, Apostolorum, sub
cuius Titulo Ecclesia consistet, decem annos. Sic Pon-
tifices in Bullis tenoris eiusdem. Quia verò in
illis, vt communiter circumferuntur, aliquid vi-
detur deficere, cum præfatus tenor nequeat cum
Grammaticæ proprietate consistere; dum dici-
tur, sub cuius Titulo, vbi pluralis debebat esse locu-
tio, si ad præfatos referenda, & Ecclesiæ sub
aliorum Sanctorum Titulo possint consistere,
supplendum ex tenore Indulgentiæ eiusdem, vt
habetur in Compendio Indico. §. 10. vbi post
verba, & SS. Apostolorum, sic additur: Ac festi-
uitate sancti, sub cuius Titulo Ecclesiæ consistent, de-
cem annos. Quæ concessio est Gregorij XIII.<marginalia>Perpetua|ex Gregor.|XIII. con-|cessione.</marginalia>
& perpetua, Apostolicisque Litteris roborata,
vt §. 12. adnotatur. Quidquid ergo de tempo-
rariâ limitatione fuerit à tribus Pontificibus ad-
iectum, Gregoriana concessio manet, æternumque
manebit. Quomodo autem concessio illorum,<marginalia>Cur ab a-|lijs tempo-|ralis.</marginalia>
qui Gregorianæ inscij esse minimè potuerunt,
cùm eadem omnino sit, & cum circumstantijs
eisdem, temporaria facta sit, vel quare tempo-
rarijs alijs inserta, quæ nouo robore non egebat:
si quærat quispiam, vt iure optimo quærere po-
test? Respondendum est id proptereà factum,
quia stylus iam in concessionibus Indulgentia-
rum inualuit, vt quæ communes Religionibus
non sunt, aut earum singulis, cum limitatione
temporis tribuantur. Licet ergo Pontifices dicti
perpetuitatem Indulgentiæ prædictæ non ademe-
rint, sicut neque alteri concessioni, de quâ di-
ctum numer. 499. voluntatem tamen suam circa
prædictum stylum ostenderunt, confirmantes
quidem concessiones antiquas, sed cum limita-
tione: vt si quidquam confirmatio profutura
sit, vltra tempus concessionis nequeat proro-
gari. Sic etiam superiùs circa priuilegiorum con-
cessionem philosophati sumus. Et est prætereà
ratio alia, quia Gregorianæ concessioni ali-
quid est adiectum in hunc modum: His autem,<marginalia>Quid per|illos adie-|ctum.</marginalia>
qui aliquam ex dictis Ecclesijs postquàm confeßi, San-
ctißimum Eucharistiæ Sacramentum sumpserint, vi-
sitauerint, viginti annos. Quod quidem & à
Gregorio concessum, vt constat ex §. 11.
Sed cum speciali onere, sic enim ibi: Prætereà,<marginalia>Onus spe-|ciale à|Gregorio|additum.</marginalia>
qui in aliquâ ex dictis Ecclesiis peccata sua confeßi fue-
rint, vel Sanctißimum Eucharistiæ Sacramentum
sumpserint, quoties id fecerint, toties viginti annos.
Idem Gregorius, &c. Vt ergo iuxta huiusmodi<-P>@@

<-P>concessionem possit quis Indulgentiam consequi,
debet aut confiteri aut communicare in Ec-
clesiâ Societatis. Quam tamen obligationem alij
sustulêre Pontifices, Ecclesiæ visitatione con-
tenti, etiamsi alibi confessi fuerint, & sacrâ Com-
munione refecti. Quoad hoc ergo temporalis
concessio est, & ideò potuit tota concessionis se-
ries vt temporalis proponi.</P>
<P>  <absatz-nummer>506</absatz-nummer> Non modicâ insuper æstimatione di-<marginalia>Pro inser-|uientibus|in Xenodo-|chijs Indul-|gentia pe-|culiaris.</marginalia>
gna est Indulgentia alia, quia quotidiano potest
misericordiæ officio immensus inde thesaurns
comparari. Sic ergo Pontificia liberalitas: In-
uisentibus autem infirmos, & præsertim Indorum Ho-
spitalia, & alia similia loca pia, ipsis etiam infirmis per
se, vel alium ministrando, singulis diebus, quibus id fece-
rint, viginti quinque; qui verò ad infirmos accedentes,
ibi pernoctauerint, quinquaginta dies de iniunctis eis,
seu aliàs quomodolibet debitis p&#x0153;nitentijs, in formâ Eccle-
siæ consuetâ relaxamus, ac respectiuè concedimus & in-
dulgemus. Sic in citatâ Bullâ, & in alijs duorum
Pontificum memoratis. Vbi Hospitale, Xeno-
dochium, & loca pia idem designant, diuersis li-
cet nominibus compellentur: domus enim sunt,
in quibus ad hospitium salutare infirmi pauperes
admittuntur. In illis ergo, siue latinè siue Græcè
nomen acceperint, eadem nominis vtriusque si-
gnificatione, siue quocumque alio, qui sic ad-
missos inuisunt, & eisdem inseruiunt, Indulgen-
tiâ prædictâ potiuntur. Possunt autem per se, vel
per alios inseruire, per filios inquam, aut famulos.
Neque id proptereà tantùm esse debet, quòd ipsi
impediti sint, quo minùs inseruire possint; nam
licet nullo laborent impedimento, lucrari Indul-
gentiam possunt, dummodò inuisant: accedant
inquam, alloquantur, solentur, & aliquod per se-
ipsos officium charitatis exerceant; id enim inui-
sendi verbum importat. Volunt autem Pontifi-
ces Indorum Hospitalibus specialis beneuolentiæ
affectum ostendere, dum aiunt, & præsertim Indo-
rum Hospitalia; cum aliàs nihil ea inuisentibus
peculiare concedant. Et potest obtineri Indul-<marginalia>Etiam ex-|tra Hospi-|talia posse|obtineri.</marginalia>
gentia cuiuscumque infirmi visitatione, etiamsi
in domo propria sit, aut alibi, dummodo illi ali-
quomodo per se, vel per alium seruiatur; quia
concessionis forma non ampliùs exigit, licèt cir-
ca Indos in Hospitalibus iacentes specialiùs velint
officia pietatis exerceri. Dictio enim Præsertim<marginalia>Vis parti-|culæ Præ-|sertim.</marginalia>
implicatiua est, vt Iurisperiti loquuntur: indi-
cant enim idem esse in casu alio, licèt in illo for-
tior militet ratio, iuxta ea, quæ adducit Euerar-
dus in loco Anatura dictionum implicatiuaris, num.
1. & Guttierez Libro 1. Quæst. Canon. Quæst. 20.
num. 5. Fuerat autem multò amplior concessio
Gregorij XIII. qui non dies, sed annos Indul-
gentiæ, viginti scilicet quinque, & quinquaginta
inuisentibus & seruientibus erogarat. Sed fuit illa
cum multis aliis Anno 1603. finita. Qui autem
perpetuam cum alijs volunt, eo poterunt suæ
conscientiæ solatio in opere adeò Deo grato, &
à Pontificibus expetito, ministrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>507</absatz-nummer> Indulgentiarum postrema in prædictis<marginalia>Pro Imagi-|ne Virginis|Roma Mis-|sâ Indul-|gentia sin-|gularis.</marginalia>
Bullis sic habet: Eis etiam, qui coràm Beatæ Ma-
riæ imagine ab alma Vrbe ad Collegium Ciuitatis Li-
mæ in Peru, vt asseritur, delata, tertiam Rosarij partem,
vel Coronam recitauerint, centum similiter dies, de in-
iunctis eis, seu aliàs quomodolibet debitis P&#x0153;nitentijs,
&c. Imago hæc parua quidem, sed veneratione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0160.jpg/>
@@1@<SE160>De Indulgentijs Indijs conceßis. 149
<duolan 2><-P>dignissima, à Beato Francisco Borgia, cùm Socie-
tatis esset Præpositus Generalis, dono est singu-
lari transmissa, quæ & singulari ornatu, ac pecu-
liari cultu, deuotoque multorum concursu cele-
bratur. Et in concessione pro illâ id specialiter<marginalia>Specialis|obseruatio|pro excel-|lentia Vir-|ginis com-|mendanda.</marginalia>
obseruandum occurrit, quòd cum Indulgentia
pro seruientibus infirmis, quando officium chari-
tatis adeò excellit, vt apud eos quis seruiturus
plenè pernoctet, quinquaginta dies non excedat:
recitantibus tamen tertiam Rosarij partem, vel
Coronam coràm dicta Imagine, duplo maior
Indulgentia, dierum scilicet centum, concedatur.
Minor ergo labor, in quo molestiæ nihil, tædij,
aut horroris interuenit, vt interuenire solet, dum
infirmis in Hospitalibus, pernoctatione præser-
tim apud eosdem, ministratur, maiori donatur
præmio: quia excellentia Virginis, cui tale præ-
statur obsequium, suo id iure videtur promereri.
Est autem Indulgentia alia prædictæ par, cuius
appositione viui isti pietatis Pontificiæ clauden-
di, qui nostra tractatione fluxerunt, & habetur
§. 12. vbi sic dicitur: Facientes insuper suæ conscien-<marginalia>Pro facien-|tibus con-|scientiæ ex-|amen In-|dulgentia|aqualis.</marginalia>
tiæ examen, & de peccatis per eos commißis verè p&#x0153;ni-
tentes, quoties fecerint, centum dies. Ex Litteris pro
Indijs Gregorij XIII. Magnum ergo aliquid in con-
scientiæ reperitur examine, cùm illud pietatis of-
ficijs erga infirmos præferatur, & obsequio Vir-
ginis duplò maioris præmij, prærogatiua Ponti-
ficum exæquetur. Tria hæc qui studiosè perege-
rit, ô quàm ille felix! dum felicitatis egregia pi-
gnora numero fausto connectit; quæ ne exci-
dant, duo versiculi beneficio memoriæ compre-
hendent. Sequentes excipe</P>
<negEZ>Saluus eris Mariæ obsequio, siseruis egenis;
Si dolor erratis quotidianus adest.</negEZ>
<Z><A+1>Circa Catechumenos doctrina vtilis, non-
nullis alijs adiectis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>508</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llud tandem adiiciendum Catechume-<marginalia>Catechu-|menos posse|lucrari In-|dulgentias.</marginalia>
nos posse lucrari Indulgentias, si in statu
gratiæ sint; iam enim voto Baptismum suscepe-
runt, & facti sunt Christi membra; immò & Ba-
ptismo fluminis baptizati, vnde & pro illis sumi
Bullæ defunctorum possunt. Sic Doctores, quos<-P>@@

<-P>adducit & sequitur P. Quintanadueñas Tomo 2.
Tractat. 6. Singulari 8. Vbi illud speciale addide-<marginalia>Etiamsi|ante Bapti-|smum pu-|blicentur.|Casus spe-|cialis.</marginalia>
rim, quòd si, dum Baptismi susceptio differtur,
etiamsi id culpabili Catechumeni contingat in-
curiâ, Indulgentia aliqua, vel Iubilæum publice-
tur; poterit ille suscepto posteà Baptismo, & ea
faciens, quæ pro obtinendis gratijs huiusmodi
præscribuntur, easdem obtinere. Licèt enim Ba-
ptismo remittantur peccata omnia, & illis debitæ
p&#x0153;næ; post illum tamen possunt alia committi,
& pro illis Indulgentiarum subsidium adhiberi.
Id probo ex concessione Gregorij XIII. de quâ
verb. Indulgentiâ, §. 18. in Compendio Indico,
vbi sic dicitur: P&#x0153;nitentes autem, qui culpabili in-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|peculiare|pro Indijs.</marginalia>
dispositione impediti erunt, eamdem Indulgentiam con-
sequi poterunt, vbi primùm abstulerint impedimentum,
& communicauerint, & etiamsi iam dies ad Indulgen-
tiam obtinendam constitutus præterierit; ita habetur in
viuæ vocis Oraculis, paginâ 100. Sic ibi. Et perpe-
petua quidem Indulgentia est, cui non obstare
per viuæ vocis Oraculum haberi, iam diximus:
neque pro Orientali Indiâ concessam; cùm adeò
probabile sit generales Indulgentias esse commu-
nes, Quod autem ibidem dicitur: Vt quando in
Indiâ Orientali conceditur plenaria Indulgentia ijs, qui
confeßi fuerint, & sacram Eucharistiam sumpserint; ob-
tineri poßit ea Indulgentia etiam ab ijs, quibus per æta-
tem, vel aliud legitimum impedimentum (sine eorum
tamen culpa) communicare non licet; si tamen cetera
omnia peregerint. Non ita est accipiendum, vt<marginalia>Concessio-|nem locum|habere etiā|pro Indul-|gentijs non|concessis|specialiter|pro Indijs.</marginalia>
tantùm debeat intelligi de Indulgentijs, quæ in
speciali pro Indijs conceduntur, sed pro quibus-
cumque alijs, etiam vniuerso Orbi Christiano
communibus: verè siquidem de illis dici potest
in Indijs concedi, & omnium eadem est ratio.
Immò pro generalibus maior esse ratio potest,
quia solent esse illæ rariores, vt Anni sancti, &
similes; quibus æquissimum est nullum fidelium
defraudari. Quod ad Catechumenos verò attinet,<marginalia>Ad Cate-|chumenos|applicatio.</marginalia>
cùm in illis eadem ratio sit, quæ in alijs, & cum
omni proprietate verificetur culpabili indisposi-
tione esse impeditos (si autem inculpabilis sit,
ratio est manifestior) poterit prædicta locum ha-
bere concessio: quæ cùm aliàs fauorabilis sit, &
in fauorem fidei specialiter, ex eo capite etiam
amplianda, iuxta sæpiùs dicta & specialiter Cap. 2.
Et hæc pro priuilegijs satis, vt iam ad alia.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0161.jpg/>
@@1@<SE161>150
<Z><A+3>TITVLVS XIII.</A+3>
<A+2>DE INDIARVM EPISCOPIS, PRO EXPLICATIONE
ONERVM, QVÆ CONSCIENTIIS
IPSORVM INCVMBVNT.</A+2></Z>
<P><A+1><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI8>S</INI8>Unt illa multa & magna, sola Episcopali celsitudine, quæ<marginalia>Episcopor&#x0169;|periculosa|onera.</marginalia>
illis est cum alijs communis, expensa; vt exclamare
idemtidem cum magno animi sensu B. Thomas de Villa-
Noua, Episcoporum illustrissimum exemplar, cogeretur.
Domine, ne excludar numero Beatorum, quia fui de numero
Prælatorum. Quo in timore confortatus à Christo, vt re-
fert P. Balinghem in Kalendario Virginis, die 28. Septem-
bris. Vtinam multi, vtinam omnes sic mereantur consor-
tari. Sed nescio an omnes capiant verbum istud. Multi non per ostium, sed aliun-
de in ouile ascendunt, qui neque ingredientes, neque egredientes pascua c&#x0153;lestia
reperient. Qui pro se rogat, jam judicatus est, ait D. Bernardus Lib. 2. de considera-<marginalia>Et pericu-|lum ab in-|gressu non|per ostium.</marginalia>
tione, cap. 5. & quotusquisque est, qui non roget, & rogari potiùs expectet, vt dicat
inuitator: Amice ascende superiùs: sunt sanè aliqui, non negabo, sed quod illi, qui
non rogantes rogentur: dum qui rogant, vix locum non rogantibus esse permit-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
tant. Non ergo vanus Beati illius timor Antistitis, qui apud Thomam Cantipra-
tensem legerat Lib. 1. Cap. 20. dixisse quemdam viuis exemptum, qui Episcopatui
pertinaciter fuerat reluctatus: Quod in vitâ semper timui, nunc scio: scilicet, quod si<marginalia>Damnatio-|nis quàm|fundatus|timor.</marginalia>
Episcopatus Cathedram ascendissem, in damnationis perpetuæ pericul&#x0169; incidissem. Quàm
autem sit talium horrenda damnatio ex narratione constare potest, quæ apud
P. Hieremiam D. exellium extat in Tribunali Christi Lib. 2. Cap. 8. Pagina mihi
485. vbi ita scribit: Non absimile quod bonæ fidei scriptor commemorans: vir nobilis,
inquit Gualterus de Mere, vnus aliquis è Caroli V. Cæsaris aulico famulitio, ad par-
tes Boreales Islandiam versus nauigans, ex aduerso nauim magno impetu ferri, &
in puppi tetrum monstrum, Æthiopem nigerrimum. pro nauarcho considere vidit, Gual-
teri nauta pro more acclamans, quid mercium vectarent, quoúe tenderent, quæsiuit.
Cui Nauarchus ater respondit; Archiepiscopum vehimus (nomini parcitur) & ad mon-<marginalia>Damnati|Archiepi-|scopi horre&#x0303;-|da narra-|tio.</marginalia>
tem Heclam tendimus. Mons est assiduis incendijs, perinde vt Æthna, terribilis. Hoc
vbi Gualterus audijt, totus contremuit, & vitæ rationes secum subducere orsus, quàm
primùm Leidam appulit, in Religiosam D. Francisci familiam se dicauit, vt rerum
humanarum curâ solutus, Deo liberius operaretur; magistrum sui tyrocinij habuit Gui-
lielmum Delphensem, qui hæc domi meæ, inquit scriptor, multis honestißimis viris præ-
sentibus exactè narrauit. Hæc ille, & quis ad ea cum Gualtero non etiam totus
contremiscat? Damnari Archiepiscopos non est metaphysicè tantùm, sed et-
iam moraliter possibile: quidquid de multis probatissimæ virtutis sit, qui
velut luminaria Ecclesiæ antiquiorum temporum memoranda exemplaria re-
præsentant.</A+1></P>
<P>  <A+1><absatz-nummer>2</absatz-nummer> Quod si tantum in eâ est dignitate periculum, Indicis profectò Præsulibus<marginalia>Maius In-|dicorum|periculum|ob maiores|eorum obli-|gationes.</marginalia>
maius imminet, ob multa, quæ in his regionibus conscientiæ offendicula repe-
riuntur. Debentur sanè conuersioni, de quâ agitur, & Christianorum morum sta-
bilimento, viri vndequaque Apostolici: quod arduum, ac sublime negotium ad
eos præsertim spectat, quos Apostolis præclaro in munere constat successisse: vt
declarat Concilium Tridentinum Sessione 23. Cap. 4. verbis illis. Episcopos, qui in
Apostolorum locum successerunt. Quales ergo sint oportet, qui talium loco sufficiun-
tur? Cui generali respectui specialis alter accedit: conuersionis inquam Genti-
lium, in quâ sumus, & nouæ Ecclesiæ, primitiuæ illius emulæ, fundationis, de quâ
dici possit non habere maculam, neque rugam, aut aliquid huiusmodi; juxta Chri-
sti scopum ab Apostolo declaratum. Ephes. 5. Quod quidem Limense Concilium<marginalia>Concilium|Limens. 3.</marginalia>
grauiter, & eleganter exequitur. Actione 3. Cap. 1. verbis illis: Quòd si vbique qui-
dem Apostolorum successores Episcopos, Apostolicam etiam doctrinam, & vitam referre</A+1><-P>

@@0@<filename:W0001-B-0162.jpg/>
@@1@<SE162>151
<-P><A+1>par est: tamen propriâ quadam, & peculiari ratione, vbi Gentes ad Euangelicam lu-<marginalia>Apostolici|sint oportet.</marginalia>
cem primùm vocantur: quod in hoc altero orbe nostrâ ætate, in quos fines sæculorum de-
uenerunt, Dei Consilio placuisse cernimus; ibi Apostolico verè muneri Episcoporum, Apo-
stolicam quoque sanctitatem, & lumen respondere debere, nemo est, qui non videat:
non enim in ouile Domini eum nouus Christi grex rectè adduci, adductus rectè pasci
potest, quandiu Pastores non quæ JESU Christi, sed quæ sua sunt quærunt. Hæc
Concilium, & alia, quæ non possunt non obuia esse, & satis trita gregis nouelli
Pastoribus; qui cùm populorum sint Magistri primarij constituti, non eâ egebunt
tenuitate doctrinæ, quæ ex istis potest lucubrationibus nostris hauriri.</A+1></P>
<P>  <A+1><absatz-nummer>3</absatz-nummer> Ad illius tamen complementum nonnihil adiiciendum breui quadam obli-<marginalia>De doctri-|napro ipsis.</marginalia>
gationum serie propositâ, quibus fas non fuerit dictis dominis contraisse. Sic enim
& Auctores communiter faciunt, qui dum in summis Moralibus, & eiusmodi do-
ctrinæ Tractatibus, generalia documenta conscribunt, minimè sibi prætereundos
Episcopos arbitrantur. Quod quia in illis peruium, non est opus eos specialiùs
compellasse. Accipiant ergo Illustriß. ac Reuerendiß. Præsules pupilla oculi Dei, co-
lumnæ Ecclesiæ, summi Sacerdotes, gerentes personam Christi eiusque Vicarij, Apostolorum<marginalia>Thomas|Zerola.</marginalia>
successores, munus hoc, quodcumque sit. Vt cum Minorensi loquar Episcopo in suâ
Praxi. Habent speculum meliùs, in quo se possint intueri, Diuo Bernardo teste,
vel quocumque alio sermonis illius Auctore ad Pastores in Synodo Congrega-
tos, sic scribente: Sæculares in speculis suis visu cognoscere solent pulchritudinem,
aut turpitudinem suam. Alterius generis est speculum vestrum, in quo magis audi-<marginalia>Eorum spe-|culum eu-|angelium.</marginalia>
tu, quàm visu potestis attendere; quid deceat, & quid non deceat: quid impediat,
quid expediat: quid ex debito vestri officij vobis incumbat. Speculum vestrum sanctum
Euangelium. Hæc ille, & alia. Iuxta quæ illud mihi certum, si hoc speculum<marginalia>D. Bern.</marginalia>
ante oculos semper sit, nihil in pupillis Ecclesiæ non decens, nitidumque futu-
rum. Quod ergo nos dabimus, inde venit, & ex limpidis Canonicæ doctrinæ
fontibus, vt non debeat contemptibile reputari. Sit ergo</A+1></P>
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT I.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ad Indicos Episcopatus damnabi-
lis per munerum largitionem
ingressus. Vbi casus aliquot pe-
culiares.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>4</absatz-nummer> <INI5>D</INI5>Iuus Bernardus Sermone ad cle-<marginalia>Quatuor|necessaria|pro Episco-|pis præser-|tim India-|rum, ex D.|Bernardo.</marginalia>
rum in Concilio Remensi, vel alius
quispiam illius Auctor, ita lo-
quitur: Quatuor tamen his, qui
præsunt in Ecclesia Dei, necessaria
esse præ omnibus reor: videlicet, vt per ostium intrent,
ut in humilitate se contineant, auaritiam declinent,
munditiam tam corde, quàm corpore seruare studeant.
Sed quid prodest si Canonicè eligantur. (quod est per
ostium intrare) & non Canonicè viuant? &c. Et
quatuor quidem prædicta ad Indiarum Episco-
pos speciali quadam ratione videntur pertinere,
vt scilicet peculiari curâ conquiri debeant, quia
apprime illis necessaria propter dicta n. 2. Et quia<marginalia>Per ostium|intrare est|Canonicè|eligi.</marginalia>
vt non adsint, occasiones esse constat validiores,
& de primo quidem loquendo, debent per o-
stium ingredi, Canonicè inquam; cuius obliga-
tionis violandæ periculum ingens ex facultatum
copiâ, dum ij, qui longius à Rege, & Regio Con-
silio absunt, nec merita possunt reddere oculis
eorum præsentia, auri & argenti adminiculis
abutuntur. Neque vllus est adeò proiectæ vere-
cundiæ, vt dicere audeat; do, vt des: daturi si-
quidem dignioris, & nobilioris genij sunt; vnde
adinuentæ sunt viæ, quas ignorauerunt Patres<-P>@@

<-P>nostri, vt dent, nec dare existimentur, Episcopa-
tuum ambitores. Vnde quæritur</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Primò. An liceat dare aliquid operi pio<marginalia>An liceat|dare ali-|quid operi|pio applicā-|dum.</marginalia>
applicandum, cuius intuitu præsentatio ad Epi-
scopatum habeatur, aut illius per tertium impe-
tratio. Circa quod P. Turrianus in selectis Parte
2. Disput. 16. Dub. 3. Affirmatiuè respondet, sic-
ut & Ioannes de Soria, & Rocafull, quos addu-
cit, nec improbat Diana Parte 11. Tractat. 6. Re-
solut. 31. Quia is, qui offert impetrationem, nihil<marginalia>Affirman-|tium sen-|tentia, &|eorum sun-|damenta.</marginalia>
accipit temporale pro Beneficio, aut intercessio-
ne, sed qui dat, mouet illum ad honestè operan-
dum, & infidelis moueri ad conuersionem potest
munerum collatione, & puer vt Religionem in-
grediatur; quia non datur per modum pretij.
Sed solùm ad mouendam voluntatem, vt erga
bonum afficiatur. Pro quo P. Thomas Sancius
Lib. 1. de Matrimonio, Disput. 39. num. 2. In præ-
senti autem casu non offertur pecunia impetra-
turo, sed promittit quis facturum se actum bo-
num, & gratum illi, vt moueat illum ad impe-
trandum Beneficium: sicut si filius promitteret
Patri se facturum aliqua virtutum opera grata
Patri, vt aliquid ipsi tribueret, non vt pretium rei
spiritualis, sed motus ex gratitudine, in quo non
esset simonia, sicut neque cum Pater aliquid of-
fert filio, vt ab eo opera virtutum eliciat. Vnde
& Beneficij collator posset illud promittere ali-
cui vt moueret illum ad elee&#x0308;mosynam facien-
dam, non vt pretium. sed vt actum honestum.
Et idem iudicium est, si offerretur elee&#x0308;mosyna
alicui loco pio, vt aliquis moueretur, ad impe-
trandum, vel conferendum habitum (sic legen-
dum & non actum) Religionis militaris, & licet
Bulla Pontificia sit, quâ prohibetur dari aliquid<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0163.jpg/>
@@1@<SE163>152 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. I.
<duolan 2><-P>pretio æstimabile pro impetratione Beneficij, illa
casum præsentem non comprehendit; quia reue-
rà non datur aliquid pro intercessione, sed vt a-
lius ad actum, impetrationem inquam Beneficij,
moueatur. Addere poterat, nec dari pro colla-
tione, sed vt alius ad illam, quæ & ipsa actus ho-
nestus est, etiam afficiatur. Quem dicendi mo-
dum adducit Diana Auctoris citati verbis: Parte
5. Tract. 14. num. 75. nihil de suo adijciens, vnde
nec probans: juxta ea, quæ ille circa hujusmodi
opinionum propositiones à se factas non semel
protestatur. Habet etiam citatus Auctor reso-
lutionem eamdem. Disput. 31. Dub. 74. Sed</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Dico oppositum cum communi sententia<marginalia>Contrari&#x0169;|statuitur.</marginalia>
Doctorum, qui videri possunt apud P. Vincen-
tium Tancredi. Tract. 2. Libr. 4. Disputat. 32.
num. 16. qui omnes constanter tenent esse simo-
niam deducere in pactum obligationem quamli-
bet antidotalem, cum promissione speciali im-
plendi illam; vnde & exemplum adhibent in o-
bligatione mutui, ad quod nequit, qui Benefi-
cium impetrare desiderat, obligari, & ex eo ar-
guo: quia non licet impetratio Beneficij, & mul-<marginalia>Pro eo irre-|fragabile|argumen-|tum ex|mutui mi-|nimè licita|promissio-|ne.</marginalia>
tò minùs collatio facta ex conuentione accipien-
di mutui: ergo neque ex conuentione cum obli-
gatione dandi tertio, vel operi alicui pio. Illatio
est clara, quia pro illa militat eadem ratio, quæ
pro priori, quod sic ostendo. Nam dare mutuum
est opus virtutis, & ita ad illud hortatur Christus,
Lucæ 6. vers. 35. Mutuum date. Ergo potest ali-
quis Beneficium promittere vt ad opus hujus-
modi moueat mutuaturum. Item Beneficium
impetrare & conferre, opus virtutis est, cùm
sit generaliter beneficium, & prætereà vt tale ad
Dei obsequium, & Beneficiarij bonum ordine-
tur: ergo potest quis mutuo promisso ad illud
mouere, non quasi pretio dato, sed illo alio ho-
nesto respectu. Quod autem pecunia detur Be-
neficium impetranti, vel conferenti, aut alteri ter-
tio, nihil obstat, quia id non tollit rationem ho-
nesti operis, nec facit, vt quod pretium ex se
non est, pretium reuera sit. Immò instari eui-
denter etiam potest, vt non solùm liceat con-
uentio mutui, sed etiam absolutæ donationis;<marginalia>Instantia|euidens.</marginalia>
quia donatio opus virtutis est, liberalitatis in-
quam, aut misericordiæ, siue etiam charitatis:
ergo potest impetratio, & collatio Beneficij eâ
sub conuentione fieri. Quod si dicatur obstare
liberalitati obligationem, id non vrget, vt absolu-
tè esse donatio nequeat; quia etiam sunt dona-
tiones remuneratoriæ; vt omnes Doctores ag-
noscunt: & prætereà ad opus liberalitatis potest<marginalia>Liberali-|tati quid|non obstet.</marginalia>
aliquis mouere, aliquid promittendo, aut con-
ferendo; quia liberalitati non quæuis obligatio
repugnat, sed quæ iustitiæ est, aut etiam grati-
tudinis. Et quemadmodum ad opus iustitiæ mo-
ueri aliquis potest doni alicuius collatione, nec
propterea actus ipse desinit esse iustitiæ, ita & ad
liberalitatis actum, non obstante respectu ad do-
ni accepti collationem; in vno enim actu multi
esse respectus honesti possunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Dices, Beneficium conferre, aut impe-<marginalia>Responsio|quædam|disiecta.</marginalia>
trare ex se bonum esse, sed id intuitu pecuniæ
fieri, ab honesta ratione alienum esse, quia iam
est respectus ad pretium. Verùm responsio ista
pro nobis est; ex ea enim fit non posse Benefici&#x0169;
impetrari, aut conferri, per respectum ad pecu-<-P>@@

<-P>niam dandam tertio, nam similiter respondeturi
& retorqueri etiam responsio potest; quia licet
Beneficium impetrare, aut conferre ex se bo-
num sit, per medium pecuniæ tertio conferendæ
illicitum redditur, vel si non redditur: ergo ne-
que per medium dati mutui. Et quidem ratio
sententiæ prædictæ id supponit, quod erat illi
probandum, & dum non probat, conclusione,
ipsam probat conclusionem: ait enim dare elee&#x0308;-
mosynam, aut Beneficium impetrando, aut
conferendo; benefacere, opus virtutis esse: atqui
in casu præsenti non agimus nisi de elee&#x0308;mosy-
na (si tamen elee&#x0308;mosyna dicenda est, quæ respe-
ctu adeò diuerso laborat) prout hic & nunc fit,
& de impetratione, & collatione Beneficij se-
cundùm præsentes circumstantias quam esse ho-
nestam negamus, cùm tamen sententia dicta id
supponat, in quo est quæstio, & probat esse ho-
nestam, quia honesta est.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Quod vlterius probo: quia ex prædictâ<marginalia>Vrgentis-|sima ratis,|quia aliàs|simoniaca|labes num.|quàm in-|teresset.</marginalia>
positione sequitur sine labe simoniaca stare pos-
se, quidquid vel naturæ iure, vel ecclesiastico
vt simoniacum prohibetur. Id ostendo: nam in
omni huiusmodi conuentione dici potest non
dari, aut promitti aliquid intuitu pecuniæ, aut
alterius æquiualentis, sed actum virtutis exerceri
ex motione muneris præstiti, quod sicut dari ex
sine prædicto potest, ita & recipi, ac consequen-
ter promitti, quod est illius intuitu faciendum.
Vbi si recurratur ad prohibitionem; certè pro-
hibitio ex iure naturæ non est; quia natura
non est exercitio virtutum aduersa. Si autem di-
catur esse Ecclesiasticum, neque id obstat, quia
neque Ecclesia virtutum vsum impedire conten-
dit, & cùm aliquid huiusmodi prohibet, ideò est,
quia labem simoniacam esse præsumit; quâ de-
ficiente, dum per respectum ad virtutem agitur,
prohibitio locum non habet. Quis tamen hæc
admittat? aut quis respectus illos puros, & niti-
dos in talibus pactionibus tutò possit polliceri?
Non ibi virtus, sed velamentum malitiæ. Vt aliàs
D. Bernardus; & Deus, vt clamat Apostolus,
non irridetur. Conscientias eorum, qui sic nego-
tiantur, appello. Hac arte quidam Archiepisco-
patum obtinuisse dicitur grandi pecuniæ summâ,
nescio cuinam Conuentui consignatâ. Sed non
felix exitus, neque exordium faustum fuisse de-
monstrauit. Atqui aliter non fuisset locus ille
sublimis obtentus: & quænam quæso in Dei
Ecclesiâ necessitas vt illa talibus Paranymphis
commendetur? nisi vt idem dulcissimus Doctor
lachrymis amarissimis clamet, & dicat, Infelix
sponsa talibus tradita Paranymphis. Videantur dicta
Titulo præcedenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Neque est ad rem id quod adducitur de<marginalia>Pro bonis|operibus|eliciendis|vt munera|dari queāt.</marginalia>
largitione munerum ad elicienda opera virtutis,
quia ibi non intercedit conuentio ex vtraque par-
te obligationem inducens, neque quod datur
rationem pretij habet; & licet aliquis promittat
se daturum talia opera facienti, id etiam licet, quia
neque ibi mutua obligatio est, nec pretij ratio-
nem habet, vt patet ex Cap. 2. de conditionibus appo-<marginalia>Cap. 2. de|Condit ap-|positis.</marginalia>
sitis vbi statuitur seruandam manumissionem fa-
ctam sub hac conditione, si Religiosus fiat. In
casu autem nostro conuentio interuenit, & pre-
tium datur pro commodo, quod danti ex Bene-
ficij collatione resultat. Et ridenda profectò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0164.jpg/>
@@1@<SE164>De damnabili ingressu in Episcopatum per munerum largit. 153
<duolan 2><-P>puritas illa intentionis, quam tales venditant,
quandoquidem, fi illa talis esset, ad benefacien-
dum promptior eorum voluntas tenderet, am-
bitione submersa, ex qua fit, vt ingentem co-
piam pro Beneficij adeptione fundentes, vnum,
vel alterum nummum ægrè pauperibus largian-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Potest autem vlteriùs inquiri, An liceat<marginalia>Donatiu&#x0169;|posse dari|cum spe|obtinendi|dignita-|tem</marginalia>
aliquando largitio pecuniæ obtinendæ dignita-
tis intuitu, eo modo scilicet, qui prætensoribus
ex Indiis ad Regiam Curiam euntibus solet esse
non infrequens. Ab eis enim donatiuum exigi
solet, & illi non grauantur tribuere; existiman-
tes Regem ea liberalitate permotum, id, quod in
votis habent, collaturum. Potest item accidere,
vt sine promissione aliquâ donatiuum tale peta-
tur Operi alicui pio per Regiam prouidentiam
applicandum, siue autem sibi, siue aliis donatiuum
ab Indianis petat, dari poterit sine simoniacæ la-
bis contractione: & ratio est, quia in eo non est
pactio, & donatione factâ potest Rex dare, aut
non dare quod desiderant Indiani. Licet autem
illi sub spe obtinendi dent, aliter non daturi, id
quidem non obstat, quia largitio ad solam ex-
citandam Regiam gratitudinem tendit, sine obli-
gatione aliquâ, quæ moraliter possit quasi ciuilis
judicari. Pro quo in specie casus videri potest
P. Vincentius Tancredi suprà Disput. 29. num. 3.
qui alios adducit. Et Eligius Bassæus Verb. simo-
nia 5. num. 1. apud quem plures, Diana Parte 2.
Tract. 16. Resolut. 37. & Parte 3. Tract. 2. Resolut.
64. apud quem etiam alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Sed vt labem omnem simoniacæ impie-<marginalia>De eo, qui|promisit,|sed non|soluit, ne|simoniam|committe-|ret.</marginalia>
tatis euitent, futuri forsitan sunt, sicut & fuêre
nonnulli; qui interuentores suos arte deludant.
Promittunt enim illis daturos se bonam pecuniæ
summam, si Beneficium impetrent, quâ spe illi
omnem solicitudinem adhibent, & voti compo-
tes facti, id, quod fuerat sibi promissum, expo-
scunt. Ad quos promissores respondent daturos
se, si probati Theologi se dare posse tutâ con-
scientiâ testentur. Cumque nullus talis inuenia-
tur, abeunt læti, & alij remanent desperati. Hoc-
ne licitum? Minime quidem. Fraudem, & do-
lum quis probare queat? Aut ergo qui impetra-
tionem promisit, in eo laborem pretio æstimabi-
lem posuit, & sic non debet illo fraudari, vt com-
muniter Theologi docent, aut pretium, de quo
præcessit conuentio, supra æstimationem labo-
ris est, & ita, qui illud exigit, grauiter peccat, &
peccato quidem simoniæ, quia pretium quærit,
non jam laboris, sed rei impetratæ, cum labor
illud minimè mereatur. Vnde & consequenter,
qui promisit, quia cooperatus est peccato alte-
rius, qui sub spe accipiendi iniusti pretij labora-
uit. Ex eo tamen quod non est redditum id,
quod prmissum fuerat, simoniæ vitatur p&#x0153;na, &
Beneficium sine vllo potest scrupulo retineri:
Pro quo sunt Auctores adducti à P. Tancredi
suprà Disp. 31. num. 5. & seqq. Addo tamen, licet
sine simoniæ labe possit labori impetrationis
compensatio reddi, non tamen esse obligatio-<marginalia>Promissio-|nem non|obligare|etiam pro|labore pre-|tio æstima-|bili.</marginalia>
nem omnino certam ad illam: quia sic laborans
non laborauit ex obligatione justitiæ, neque
vera conuentio fuit, & sibi imputare potest sui
laboris se fructu esse fraudatum. Præterquam
quod actio illa indiuisibiliter sumpta criminosa<-P>@@

<-P>fuit, & cui non debetur compensatio, vnde ne-
que parua, neque magna; cùm sit etiam aditus ad
Beneficium, qui aditum emit, Beneficium et-
iam emere videtur; quod cum non liceat, neque
obligatio soluendi erit, juxta doctrinam P. Azo-
rij Tom. 3. lib. 12. Cap. 16. in fine.</P><marginalia>Quorum-|dam sen-|tentia de|pacto circa|id, quod|re ipsa dari|sine simo-|nia potest.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Ad finem pro ampliori explicatione
præcipui casus, aduerto, opinionem esse Do-
ctorum quorumdam, quos Diana adducit suprà
asserentium pro obtinendis Beneficijs posse pa-
ctum fieri eodem modo, quo re ipsa aliquid po-
test accipi. Pro omni enim eo, quod dari potest,
non vt pretium rei spiritualis, sed vt stipendium,
vel remuneratio, pactum etiam potest iniri; si
enim dare cum effectu malum non est, neque
malum erit ad illud obligari. Quemadmodum
pactum fieri cum Sacerdote potest de dicendis
Missis stipendio designato, quod non Missæ sed
labori in ea dicendâ respondeat. Et hoc quidem,
quod Diana ut probabile proposuit Resolut. 37.
citata. sine limitatione aliqua ab eodem asseritur
Resolut. 64. cum PP. Valentia, & Tannero: li-
cet sub disiunctione loquatur de obligatione sol-
uendi, quæ esse potest, vel ex gratitudine,
vel ex justitia. Cum tamen Pater Valentia
vtramque videatur agnoscere: ex justitia in-
quam, quatenus secundùm communem æsti-
mationem opus ad officium tale stipendium, &
recompensationem meretur, vt opus, & officium
quoddam est: ex gratitudine vero quatenus con-
sideratum ut officium spirituale, meretur remu-
nerationem gratuitam; & sic de temporali, pro
spirituali potest in foro conscientiæ pacisci. Iux-
ta hæc ergo, sicut potest quis elee&#x0308;mosynam Mo-
nasterio alicui dare, quam scit Regi fore gratissi-
mam, sperans inde Beneficium consequi, ita &
videtur pactum posse fieri pro eodem: corruit
enim ratio nostra de obligatione ex pacto resul-
tante, quæ absque simoniâ esse non potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Verùm doctrina præfata non vrget, quæ<marginalia>Non bene|casui præ-|senti ac-|commo-|dari.</marginalia>
tantùm procedit de remuneratione laboris, circa
quem non negamus posse fieri pactionem; immò
& valde verosimile est obligationem esse Iusti-
tiæ. In casu autem dicto nihil tale occurrit; cui
enim Episcopatus promittitur, si copiosam sum-
mam tali Monasterio dederit, nihil tribuit, quod
esse compensatio laboris possit, vt constat. Li-
cet autem dare sub spe illâ possit, non tamen pa-
cisci, quia huic obstant rationes adductæ: ne-
que doctrina scriptor&#x0169; illorum ita generalis esse
potest: aliàs nullus erit contractus simoniacus,
quia quod facto contractu tribuitur, poterat tri-
bui sine illo, & de eo, quod tribui sine contra-
ctu licet, potest contractus iniri. Debet ergo
illa tunc intelligi, cum labor aliquis aliàs non de-
bitus circa impetrationem Beneficij miscetur, &
remuneratio iuxta qualitatem personæ mensura-<marginalia>Iuxta qua-|litatem|personæ in-|teruenien-|tis, com-|pensatione&#x0303;|laboris fa-|ciendam.</marginalia>
ri debet: plus enim Magnati interuenienti, quàm
alijs est debitum. In quo quidem licet simoniæ
crimen abfuerit, ambitionis tamen nota exitia-
lis hærebit, & vix sine graui conscientiæ vulnere
ista contingent; neque enim cùm deuenitur ad
illa, puritas ea intentionis assistit, quo possint
pactiones huiusmodi penitus honestari. Non
ergo per ostium ingrediuntur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0165.jpg/>
@@1@<SE165>154 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. II.
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT II.</A+2>
<A+1>Circa Religiosos Pronuntiata
nonnulla.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>14</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primo. Religiosis ad Regiam<marginalia>Assertio 1|Religiosis|ex Indijs|prætensori-|bus non|videri sine|graui pec-|cato con-|ferri Epi-|scopatus.</marginalia>
curiam ex Indiis pro obtinendis E-
piscopatibus profectis, non sine gra-
ui peccato videntur illi conferri. Probatur faci-
le: quia tales ad ambiendam hujusmodi dignita-
tem non mouentur ex zelo gloriæ Dei, neque
vt animarum saluti prouideant, pro quo quidem
in suo statu possunt securiùs laborare. Eos ergo
solus stimulus ambitionis agit, vt honore scili-
cet & diuitiis amplioribus perfruantur. Hoc au-
tem peccatum mortale esse communiter tenent
Doctores, quos adducunt Eligius Bassæus. verb.
Episcopus, num. 3. Diana Part. 4. Tract. 4. Resolut.<marginalia>Quale pec-|catum in|prætensione|generaliter|sit.</marginalia>
100. P. Fragosus Tom. 2. pag. 606. num. 8. & a-
lij qui solum casum necessitatis Ecclesiæ, aut bo-
ni communis excipiunt, & licet sint, qui non
esse peccatum mortale dicant, vt Homobonus
Emanueli Rodericio tribuit apud Dianam suprà,
& alij dicentes peccatum esse, non exprimant
esse mortale, vt P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 28.
Quæst. 2. Barbosa de potestate Episcopi, Part. 1. Ti-
tulo 2. Glossa 1. num. 6. & seqq. nonnullique a-
lij, vnde piè exponi de veniali possunt. Immò
& P. Azor plus concedere videtur dum ita §. A-
nimaduertendum est scribit: Animaduertendum est,
non esse idem Episcopatum ambire, quod optare, aut pe-<marginalia>P. Azor.</marginalia>
tere, is enim ambit, qui quibuslibet artibus etiam ma-
lis ad Episcopatum aspirat: at potest quis optare, &
petere, his modis, & artibus, quas ius naturale, di-
uinum, aut canonicum non prohibet. Sic ille. Li-<marginalia>Licet gra-|ue peccat&#x0169;|generaliter|non sit, in|casu nostro|specialem|esse ratio-|nem.</marginalia>
cet inquam ita sit generaliter loquendo; in casu,
de quo loquimur, circumstantiæ occurrunt, pro-
pter quas graue peccatum videatur tales præten-
siones admitti, & illis aditum non penitus obse-
rare. Potest enim id in grauissimum religiosæ di-
sciplinæ dispendium vergere, & Regiæ conscien-
tiæ onus formidandum imponi; dum Indias, qua-
rum conuersioni tenetur attendere, & pro ea
Ministros idoneos hinc inde conquirere ambi-
tionis esse fomenta, & instrumenta, permittit, vt
Ministri cōuersionis curam omnem ad sua tem-
poralia incrementa conuertant, & opus tan-
tum, aut nihil, aut parum, aut nimis lentè
progrediatur. Si ergo Rex Catholicus tutâ id
conscientiâ facere nequit, neque etiam poterunt
Religiosi pro eo in curiam contendere, & sæcu-
larium prætensorum se gregibus aggregare. Ne-
que adducti patrocinantur Auctores: Pater enim
Azorius post adducta verba sic subdit. Nimirum<marginalia>Duo casus|excepti.</marginalia>
in his duobus casibus, quos S. Thomas superiùs expres-
sit. Casus autem dicti à S. Thoma expressi 2. 2.
quæst. 185. Art. 1. sunt iam dicti: manifestæ ne-
cessitatis, & communis boni. Neque alia est
mens Barbosæ, qui D. Thomæ, & P. Azorij,
quos citat, doctrinam amplectitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Maiori tamen poterit esse præsidio Car-<marginalia>Doctrina|Caietani|circa lici-|tam appo-|sitionem.</marginalia>
dinalis Caietanus iis, qui ad sublimitates dictas
adspirant; dum circa articulum citatum ita scribit
postquam dixerat ex littera D. Thomæ non con-<-P>@@

<-P>stare, an ita illicitam appetentiam dixerit, vt
peccatum mortale sit, neque carere ambigui-
tate, vtra pars affirmanda sit: Mortalis autem
appetitus non videtur secundùm genus suum ex
eo, quòd talis appetitus compatitur secum rectitudi-
nem voluntatis respectu aliorum in Episcopatu inuen-
torum v. g. Ioannes mouetur ad appetitum Epi-
scopatus ratione bonorum circumstantium, vt scilicet
habeat sufficientiam temporalium, & honorem. Ve-
rumtamen cum hoc intendit facere debitum suum cir-
ca curam animarum, & distributionem bonorum tam
Ecclesiæ, quàm pauperibus terræ: nec intendit vti E-
piscopatu ad finem temporalium, sed quantùm sibi
conceditur frui portione suâ, & debito sibi honore,
& huiusmodi ad laudem Dei. In hoc appetitu ex hoc
Capite nullam ego video deformitatem mortalem pro-
pter dictam rationem. Et propterea puto Auctorem di-
xisse illicitum, & non dixisse mortale. Et confirmatur:
quia nec auaritia, nec ambitio, quæ duo vitia hîc in
littera dicuntur inueniri, sunt peccata mortalia, quan-
do deest materia iniusta, aut finis vltimus non poni-
tur in pecunia, seu honore, vt ex proprijs tractatibus
superiùs latiùs patet. In hoc autem casu non ponitur
finis vltimus in huiusmodi, nec iniustitia ex parte ma-
teriæ appetitæ. Sic ille. Hoc autem modo viden-
tur se gerere communiter Religiosi, in huiusmo-
di negotiatione bonum secuti Doctorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Sed eius non debet obstare Doctrina,<marginalia>Sed illam|non obsta-|re ostendi-|tur.</marginalia>
quia ille, sicut & D. Thomas, cuius mentem
Auctor inquirit, non de prætensione cum cir-
cumstantiis dictis, sed de appetitione procedit;
neque erit Auctor, quæ iis extantibus, aliud au-
deat affirmare. Et quidem de appetitione ipsa
loquendo posse ex circumstantiis esse mortalem
citatus scriptor affirmat; etiam quando quis E-
piscopatum appetit, vt prosit iis, quibus præfici
concupiscit: pro quo ita scribit §. Quarta con-
clusio post medium: & si hoc adiunxeris, quod actus<marginalia>Ex Aucto-|re eadem|sumpta|probatio|de requisi-|sitis ad ap-|petitionem|honestan-|dam agen-|tis.</marginalia>
ex suo genere non solùm non mortalis, sed nec illici-
tus, non facilè ex circumstantijs judicandus est, esse
mortalis, sed magnâ opus est diligentiâ, ac circumspe-
ctione rationis ad iudicium peccati mortalis ex solis
circumstantiis particularibus; videbis non tam malum
esse, quantùm putant, appetere Episcopatum, vt prosit
Ecclesiæ. Quod dico de appetente proportionato: hoc est
viro irreprehensibili, sobrio, ornato, prudente, pudico,
hospitali, Doctore, non vinolento, non percussore, mo-
desto, non litigioso, non cupido suæ, domui bene præpo-
sito, nec aliis impedito. Hæc enim sunt conditiones po-
sitæ ab Apostolo 1. ad Timoth. 3. si talis Episcopatum
appeteret, in veritate vt prodesset, crederim ego, quòd
attentâ tantâ neceßitate Ecclesiæ carentis talibus viris,
non peccaret; & si hujusmodi neceßitatis oculus defi-
ceret, non nisi veni aliter peccaret, ratione nonnullæ
præsumptionis, quâ se in animo suo alijs præfert,
qui fortè meliùs, quàm ipse locum illius Episcopa-
tus occuparent. Hæc ille, & alia, ex quibus
apparet, quot, & quanta debeant concurre-
re vt appetere quis Episcopatum possit sine
mortali peccato, etiam quando quis vt prosit
optat sublimari. Pro quibus, & dist. 35. & seqq.
vbi ab Apostolo propositus Episcopalium virtu-
tum catalogus illustratur. Quid ergo de illo exi-
stimaret, qui sinistris aliis finibus agitur, satis per
illa, & alia, quæ ibidem disserit, declarauit. Cui
præclaram sententiam D. Bonauenturæ conne-
xam super regulam D. Francisci Cap. 2. circa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0166.jpg/>
@@1@<SE166>De Litteris Apostolicis necessariò recipiendis. 155
<duolan 2><-P>medium sic scribentis: Si coacti ab Ecclesia huius-<marginalia>Ex D. Bo-|nauentura$unclear|vrgentior|auctoritas.</marginalia>
modi ineuitabili neceßitate suscipiant regimen anima-
rum, non sunt reputandi ab ordine egreßi: si quantùm
in ipsis est semper appetant in sinu Ordinis confoueri.
Quod si non vocati ad Episcopalem gradum, nec coacti
ad eumdem aspirant, vt fugiant ærumnas paupe-
rum, & Ordinis rigorem, credo eos in illius partem
cessuros, qui dixit: sedebo in monte Testamenti, in la-
teribus Aquilonis, Isaiæ 14. vers. 13. sic Seraphicus
Doctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Dico secundò. Religiosi Indiarum, qui<marginalia>Assertio 2.|Religiosos|linguam|Indorum|callentes|debere præ-|ferri.</marginalia>
linguam Indorum callent, debent eisdem præ-
fici in concursu aliorum, ceteris paribus; vnde &
deberent Regij Consiliarij circa hoc informatio-
nem exquirere; quia res est momenti magni in
ordine ad illorum conuersionem, & promotio-
nem in Christianis moribus, vt est sine aliâ pro-
batione compertum. Et Episcopum debere eo-
rum linguam scire, quibus est præficiendus, ex
ipsius sacri officij institutione redditur manife-
stum, quia ad prædicandum est præsertim insti-
tutum; vt docet Concilium Tridentinum Seßio-<marginalia>Prædicatio-|nem esse|præcipuum|Episcopor&#x0169;|munus. Pro|quo doctri-|næ requisi-|ta suppel-|lex.</marginalia>
ne 5. Cap. 2. de reformatione Verbis illis: Præ-
dicatio est præcipuum Episcoporum munus. Vnde D.
Paulus inter Episcopi dotes eam collocat, debere
inquam esse Doctorem 1. Timoth. 3. v. 2. Pro
quo sic S. Hormisda Pontifex Epistol. 4. Cap. 1.
Irreprehensibiles eos esse conuenit, nec quidquam illis
deesse, penes quos est religionis summa, & substantia
disciplinæ. D. Prosper lib. 1. de vitâ contemplatiuâ, cap.<marginalia>S. Hormis-|da.</marginalia>
25. eos vocat Deo vero in salute homin&#x0169; promouendâ
coadiutores (coadiuuas ille singulari voce) Ministros
verbi, Oraculum Spiritus sancti, & Cap. 2. Lib. 2.<marginalia>D. Prosper.</marginalia>
sic loquitur: Isti enimsunt vindices oppressorum, Pa-
tres in fide regeneratorum, Prædicatores cælestium, exem-
pla bonorum operum, documenta virtutum, & forma
fidelium, &c. Hinc in ordinatione Episcopi cal-<marginalia>Inde cal-|ceati eor&#x0169;|pedes in cō-|secratione</marginalia>
ceantur pedes, quia scilicet ad Euangelij prædi-
cationem debent esse promptissimi, iuxta doctri-
nam Apostoli. Ephes. 6. v. 15. Calceati pedes in
præparatione Euangelij pacis; vt in ritu consecratio-
nis habetur; pro quo & P. Fragosus Tomo 2.<marginalia>Ephes. 6.|v. 15.</marginalia>
Pag. 604. num. 20. Hoc autem munus in Episco-
pis Indiarum ad Indorum instructionem præ-
sertim dirigendum benè admonet Concilium Li-
mense tertium Actione 2. Cap. 31. sic dicens: Si<marginalia>In Episcopis|Indiarum|peculiare.</marginalia>
quidem ea totius Episcopalis officij in hac Prouinciâ po-
tißima cura est, vt qui ad Euangelij gratiam diuinitus
vocantur, Ministros habeant, quoad fieri poßit, & zelo
animarum præditos, & numero sufficientes. Sic Con-
cilium: ad Indos ergo Episcoporum potissima<marginalia>Concilium|Limens. 3.</marginalia>
cura dirigitur, vnde & instruendi, & prædicandi
munus ad eos constat pertinere. Quomodo au-
tem prædicabunt, linguam eorum, quibus præ-
dicare tenentur, ignorantes? Qui ergo sciunt
præferendi alijs, si cetera suppetant pro tanto
munere requisita. Dixi autem Religiosos præ-
ferendos, non quòd sæculares exclusos velim,
sed quia Religiosi prædicationis munus faciliùs
& promptiùs suscipient, neque indecorum, aut
auctoritati suæ minùs conforme ducent ministe-
rium illud, oculis insipientium humile, sed subli-
me Dei oculis adimplere. Videatur illustrissimus
Zapata in Disceptatione, de iustitiâ distributiuâ, Parte
2. Cap. 3. num. 15. & seqq. qui circa obligationem
istam, quam sub mortali esse probat, grauiter, ele-
ganter, & eruditè discurrit.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Dico tertiò. Si quid est, quod appeti-<marginalia>Assertio 3.|ex linguæ|peritia possa$unclear|appetitione&#x0303;|honestari.</marginalia>
tionem Episcopalis dignitatis in Indijs honestare
potest, illud est, quod modò diximus; linguæ
scilicet Indicæ peritia, & vtilis exercitatio illius,
ceteris non exclusis: sic enim illud maximè veri-
ficatur, quod ex doctrinâ Caietani circa prio-
rem est dictum Assertionem. Tales enim verè
volunt præesse, vt prosint; vnde vt admonui,
circa qualitatem prædictam Consiliarij Regij pe-
culiari debent attentione prospicere. Si Cathe-<marginalia>A Regijs|Concilia-|rijs circa|hoc solerter|prouiden-|dam.</marginalia>
dram ille tenuit, si munere aliquo est honorario
perfunctus, rem grandem fecisse putatur, vnde ad
Episcopalem curam regiâ designatione prouehi-
tur. Et erunt eiusmodi multi, qui nullam vm-
quam Indi alicuius confessionem exceperint, aut
semel illum Christianâ instruxerint Catechesi.
Quod ergo in eligendis non curatur, neque iis,
qui ad huiusmodi gradum adspirant, futurum est
curæ. Si tamen ministerium tale in pretio apud
electores esset, viri profectò magnis talentis in-
signes ad illud animum applicarent, & sic tandem
idonei reperirentur Episcopi, qui ministerium
prædicationis erga omnes sibi commissos adim-
plerent. De quo Apostolus Timotheo suo E-
phesiorum Episcopo. Prædica verbum, opus fac
Euangelistæ, ministerium tuum imple. 2. Timoth.
4. vers. 2. & 5.</P>
<Z><A+2>CAPVT III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Qualiter Apostolicæ litteræ ad conse-
crationem Indicorum Episcoporum
requirantur, sicut & ad officij admi-
nistrationem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>19</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Equiri illas indubitati iuris est: sic<marginalia>Litteras A-|postolicas|requirt.</marginalia>
enim habetur in Extrauag. Iniunctæ,
de electione, & alibi de quo apud
Doctores controuersia nulla generaliter loquen-
do, licèt pro casibus peculiaribus sint, qui exce-<marginalia>In Indijs|qualis cir-|ca hoc de-|fectus, non|obstante|Regia pro-|uidentia.</marginalia>
ptionem admittant, & illi maxime in Indiis ra-
tione distantiæ possunt euenire, & cum hæc scri-
bo, magno cum Ecclesiarum dispendio sic vidi-
mus accidisse: ob nauigationis namque interru-
pta commercia, infestationes hostium Anglico-
rum, originales litteræ per annos aliquot retar-
datæ sunt, pluribus electis Episcopis ad Ecclesias
suas ire renuentibus, licèt earum gubernationem
possent, Capitulis eam ad Regiam instantiam
concedentibus, sine conscientiæ remorsu susci-
pere, vt tandem facere compulsi sunt, Rege
piissimo ægrè ferente eos adeò remoratos; quan-
doquidem cùm litteris Præsentationis, executo-
riale aliud scriptum transmittit, vt statim ad suas
Ecclesias se conferant, earum gubernationem
accepturi, grauissimâ pro eo caussâ redditâ, ne
scilicet Indi tamdiu sint destituti Pastore. Et ex
præfatis quidam originalium Bullarum authen-
ticum ex Regiâ Curiâ transmissum habuêre tra-
sumptum: quo tamen noluerunt vti, verentes ne
quid minùs legitimum agerent, quo eorum con-
secratio, an rata esset, & firma in Dei oculis, pos-
set in dubium reuocari. Quorum timor laudan-
dus profectò est, sicut & præcipitatio damnan-
da, si quis esset, qui quouis nuntio & testi-
monij Apostolici tarditate, ad consecrationem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0167.jpg/>
@@1@<SE167>156 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. III.
<duolan 2><-P>vtcumque habendam prouolaret. Et de hoc qui-
dem pro casuum occurrentium varietate nonnul-
la sunt docta scripta vulgata à nonnullis Dominis
Episcopis, & viris aliis eruditis, circa quæ si con-
sona facienda esset excursio, nimis volumen ex-
cresceret, quod opto esse non ingens; neque o-
peræ pretium puto, aut quæ ab ipsis sunt di-
cta congerere, aut quæ fortè improbari pos-
sent, minùs probandis impugnationibus insir-
mare. Vnde</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Dico primò. Præsentati ad Episcopa-<marginalia>Assertio 1.|tenéri Præ-|sentatos ad|suas Eccle-|sias statim|se conferre.</marginalia>
tum, Regiis executorialibus acceptis, tenentur
graui conscientiæ obligatione ad suas se Ecclesias
conferre. Id probo; quia possunt vnde, & tan-
dem id faciunt etiam sine authentico Pontificiæ
confirmationis instrumento: ergo & debent.
Illationem probo: nam possunt, eò quòd Eccle-
siæ, ad quas præsentati sunt, iam ad illos perti-
nent, & Rex Apostolicæ Sedis auctoritate mo-
dum eas gubernandi ante confirmationem Sedis
eiusdem ostendit: atqui in Ecclesiâ, quæ ad ali-
quem pertinet, non potest non residere; ergo
vt resideant, ad eas se conferre debent. Maior est
comperta & Minor ostenditur ex iis, quæ Con-
cilium Tridentinum circa residentiam, & absen-
tiam statuit Seßione 6. cap. 1. & Seßione 23. capite
etiam 1. de Resormatione: quæ certè non tam Ca-<marginalia>Obligatio-|nem resi-|dendi esse|ex iure di-|uino & na-|turalis.</marginalia>
nonici, quàm diuini, & naturalis iuris sunt, ex
ipsâ officij naturâ obligatione subortâ, & Christi
institutione, vt tradunt Doctores communiter,
quorum plures adducit Batbosa de Potestate E-
piscopi. Allegat. 53. numer. 2. vbi quàm verissimè
illud: Qui non residet (cùm aliò non abducunt præ-
scriptæ à sacro Concilio caussæ) ostendit se sponsum non
esse, sed peregrinum: non Patrem, sed extraneum: non<marginalia>Illustriss.|Barbosa.</marginalia>
pascentem oues, sed se ipsum: non ædificantem, sed
ferè destruentem. Sic ille, qui statim numer. 3. gra-
uissima mala, quæ sequi manifestum est, ex Epis-
coporum absentiâ, recenset. Pro quo & ea vi-
deri possunt, quæ à nobis sunt dicta Titulo 2.
Cap. 5. & sic discursus videtur rem istam apertè
demonstrare. Videndus etiam P. Bauny de Be-
neficijs Disputat. 14. Quæst. 5. Assertione 3. & P.
Palaus Tomo 2. Tractat. 13. Disput. 5. Puncto 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Dico secundò. Si speretur ex aliquali<marginalia>Assertio 2.|quando ex-|pectari Bul-|læ Aposto-|licæ possint.</marginalia>
detentione habendum beneficium consecrationis
receptione Bullarum, quod quidem in propriâ
Ecclesiâ non ita obtineri possit, eò quòd longiùs
consecrator absit, sperari illæ possunt, quantùm
circumstantiæ occurrentes, adhibito prudentum
& sine affectu iudicantium Consilio, Dei, &
non carnis, ac sanguinis caussam agentibus, iudi-
cabunt. Circa quod in primis illa esse regula po-
test, vt tantumdem sperari queat, aut plus aliquid,
quantùm si in Ecclesiam suam se conferat, ab eâ
est absens futurus; quando acceptis Bullis ad
consecrationem se conferet; vbi manifestum est
tres caussas à Concilio positas pro absentiæ justi-<marginalia>Tres caussæ|absentiæ à|Tridentino|præpositæ|applican-|tur.</marginalia>
ficatione concurrere; Christianam scilicet chari-
tatem, vrgentem necessitatem, & debitam obe-
dientiam, de quibus Cap. 1. citato seßionis 23. vt
perpendenti constabit. Ex charitate siquidem
Christianâ erga oues suas, debet aptum se eis Pa-
storem reddere consecratione perceptâ, ad quam
vrgenti necessitate compellitur, & debitâ erga
Pontificem obedientiâ sic iubente: cùm enim
idem sit tempus absentiæ futurum, ex eâ parte<-P>@@

<-P>speciale Ecclesiæ detrimentum non sequitur, &
aliunde, illud sic sperans euitat, cum in longo, &
difficili itinere, qualia esse Indiarum solent, ac
sumptuum ingentium adiectione futurum illud
nequeat dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Deinde addi plus spatij potest ex con-<marginalia>Circatri-|mestre con-|cessum be-|nignas opi-|niones ju-|uare.</marginalia>
cessione Concilij Tridentini, qui breue spatium
reputat, quod tres menses non excedit, illud ergo
addi alteri potest, quia iuxta ea, quæ ex P. Pelli-
zario Tractat. 5. cap. 8. numer. 162. habet Diana
Parte 9. Tractat. 6. Resolut. 22. quibus, & ipse an-
nuit; trimestre dictum vnius anni potest cum tri-
mestri anni sequentis continuari. Pro quo etiam
facit id, quod tradit P. Bauny Disput. 14. de Bene-
ficijs, Quæst. 6. habentem scilicet licentiam vt absit
per sex menses, aut etiam per annum, posse etiam
per trimestre aliàs concessum abesse: quia tri-
mestre spatium legis beneficio conceditur, neque
pro eo venia requiritur eius, qui licentiam dare
potest, iam à lege concessam. Ergo similiter spa-
tium illud potest cum alio, de quo loquimur
continuari. Quia verò obligatio nondum con-
firmati adeò stricta non videtur, plus aliquid ei-
dem concedi poterit, arbitrio boni viri, & attentis,
vt dixi, circumstantiis.</P>
<P>  <absatz-nummer>23</absatz-nummer> Dico tertiò. In ordine ad suscipiendam<marginalia>Assertio 3.</marginalia>
in se nomine proprio Ecclesię administrationem,
sufficit testimonium authenticum confirmatio-
nis, de quo viri docti iudicent plenam facere fi-
dem. Sic probantea, quæ adducit Dom. Solor-
zanus in Politicâ Indianâ Lib. 4. Cap. 9. versus fi-
nem. Licèt in casu, de quo ibidem loquitur, plenè
non fuerit informatus: affirmat autem §. Alo qual.
communem esse opinionem, saltem pro foro
conscientiæ sufficere notitiam gratiæ factæ ad su-
scipiendam possessionem & faciendos fructus
suos, & etiam in exteriori, si motâ lite, ante sen-
tentiam diffinitiuam præsententur Bullæ. Vbi
quidem de notitiâ agit quacumque viâ acceptâ.
Quando autem testimonium authenticum est,
plus aliquid debet operari, vnde & pro foro ex-
terno sufficere poterit, si non sit, qui se opponat;
quo euentu iudices caussæ iuxta probabiles sen-
tentias, vt libuerit, iudicabunt. Auctores à D. So-
sorzano allegati sunt: Rota Romana, Alexander
Ludouisius, qui sanè doctissimus, & doctrinæ, ac
probitatis meritò ad summum Pontificatum eue-
ctus, Gregorius est dictus inter eos XV. Tam-
burinus, Salgadus, Ludouicus Gomez, & Na-
uarrus.</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Ratio est; quia Bullæ requiruntur ad<marginalia>Non obsta-|re Extra-|uagantem|Iniunctæ.</marginalia>
faciendam fidem de facta gratiâ, ergo cum possit
illa per testimonium authenticum haberi, suffi-
ciet illud ad prædictum effectum, quando Bullæ
competenti tempore haberi nequeunt. Antece-
dens est clarum, & consequentia ostenditur, ex
Regulâ Iuris in sexto 31. quæ sic habet: Eum qui
certus est, certiorari vlteriùs non oportet: id est, neces-
sarium non est ad effectum, pro quo est certior
ratio requisita. Obuia responsio est, id verum
habere, quando aliud non est iuris dispositione
petitum, ut in casu nostro, in quo Pontifex exhi-
bitionem exigit litterarum, verbis illis: Præsenti<marginalia>Illius ver-|ba ex Bo-|nisacio 8.</marginalia>
itaque perpetuò valiturâ constitutione sancimus, vt
Episcopi, & alij Prælati Superiores, nec non Abbates,
Priores, & ceteri Monasteriorum regimina exercen-
tes, quocumque nomine censeantur, qui apud dictam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0168.jpg/>
@@1@<SE168>De Litteris Apostolicis necessariò recipiendis. 157
<duolan 2><-P>sedem promouentur, aut confirmationis, consecratio-
nis, vel benedictionis munus recipiunt, ad commissas
eis Ecclesias, & Monasteria absque dictæ sedis litteris
huiusmodi, eorum promotionem, confirmationem,
consecrationem, seu Benedictionem continentibus acce-
dere, vel bonorum Ecclesiasticorum administrationem
accipere non præsumant: nullique eos absque dictarum
litterarum ostensione recipiant, aut eis pareant vel
intendant. Sic Bonifacius VIII. Atqui his non
obstantibus locum esse casui, de quo loquimur,
tenet Glossa ibidem, ita scribens circa verbum Lit-
teris, & est illa Ioannis Monachi Picardi Cardi-<marginalia>Glossa Ioā-|nis Mona-|chi Cardi-|nalis.</marginalia>
nalis: sed pono, consecratus, vel benedictus litteras Pa-
pales habere non potuit propter Papæ obitum: num-
quid tenebitur multo tempore in Curiâ remanere? Cre-
do quod non, qui hic Papa damnat præsumptionem te-
merariam recedere volentis absque litteris, propter quod
illum, & recipientes eumdem, vt infra sequitur, punit,
sed neceßitatem non excludit: & vbi non est culpa, nec
p&#x0153;na debet infligi. Extra. lib. 6. de reg. Iur. sine culpa,
vnde temeraria præsumptio, hic reprobata ad casum a-
lium non debet extendi, nec prohibitio generalis exclu-
dit casum aliàs licitum. Extra. de verbor. significat. su-
per quibusdam. Sic Glossa citati Cardinalis. Pro
quo etiam est Ioannes Franciscus de Pauinis cir-
ca eamdem constitutionem, vt ibidem Verb. Non
subsistat. Et Oldradus apud eumdem in speciali Con-
silio. 51. vbi & factum peculiare in confirmatio-
nem adducit. Videtur ergo hoc non posse peni-
tus improbari.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Et licet sint, qui contrarium censeant;<marginalia>Positionis|præfatæ|probabili-|tatem suf-|ficere.</marginalia>
negari tamen nequit, quin probabile sit; positâ
autem probabilitate, communis doctrina currit,
vt liceat sententiam eamdem sequi, quia in casu
præsenti nulla est specialis difficultas, & pro illa
prædictorum Doctorum firmanda sententia fa-
cit Episcopos à Rege Catholico præsentari, &
eo Auctore gubernationem solâ præsentatione
obtentà à Capitulis exhiberi. Vbi autem præsen-
tatio fit, summus Pontifex de eadem per legatos
Regis certioratur. Habitâ ergo de gratiæ con-
cessione authenticâ notitiâ, nullum potest esse
periculum vsurpati per fraudem officij. Neque
Capitulis præiudicium aliquod generatur; quan-
doquidem gubernatio tota in eosdem est trans-
fusa. Quod vrgeo ex eo, quod notitia authen-<marginalia>Ex muta-|tione habi-|$unclear vrge-|tur.</marginalia>
tica factæ gratiæ recepta, & Bullarum expedita-
rum potest electus habitum mutare, vt ex vsu
constat, iam enim coram Deo Episcopus est,
quoad omnia ea, quæ non indigent consecratio-
ne. Si ergo Episcopus, vt habitus indicat, qui
aliàs minimè liceret, vt non licet non Sacerdoti
corona Sacerdotis propria, & sic aliis, quæ alio-
rum Ordinum propria est: potest pariter, quæ
Episcopi sunt, & sic administrationem suscipe-
re, atque in possessionem mitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Dico quartò. Sine litteris Apostolicis<marginalia>Assertio 4.|Sine Litte-|ris dictis ne-|minem|posse conse-|crari. Et|consecra-|tionem du-|biam re-|manere|probabile|esse.</marginalia>
probabile est nullum posse consecrari dum Pon-
ti fex aliud non declaret. Ratio est, quia conse-
cratio redditur dubia, quidquid de valoris pro-
babilitate sit: atqui ex eo, quod dubia sit, ne-
quit tutâ conscientiâ recipi, quia sic etiam dubiæ
erunt ordinationes à sic consecrato factæ, vnde
& omnes effectus, qui in Sacerdote characterem
exigunt, vt sunt administrationes Sacramento-
rum. Dominus Solorzanus suprà §. Sin poner du-
da, ait circa valorem consecrationis dubium esse<-P>@@

<-P>non posse. Quod quidem si ita esset, non esset
cur deberet circa sic factum tantopere digladiari.
At dubium, & quidem non leue esse posse, facile
ostendam. Nam certum est ex iure Canonico ad
consecrationem Episcopi tres alios Episcopos
necessarios esse, id quod multi textus euincunt.
Diuus enim Anacletus in Epistola 2. ad Italiæ E-<marginalia>Tres ad il-|lam Episco-|pos necessa-|rios esse.</marginalia>
piscopos ita scribit: Ierosolymitanus primus Archie-
piscopus B. Iacobus, qui Iustus dicebatur, & secundùm
carnem frater Domini nuncupatus est, à Petro, Iaco-
bo, & Ioanne Apostolis est ordinatus: successori-
bus suis formam dantibus, videlicet vt minùs quàm<marginalia>D. Ana-|cletus.</marginalia>
è tribus Episcopis, reliquisque omnibus assensum præ-
bentibus, nullatenus Episcopus ordinetur. Sic ille, &
habetur In Cap. Porrò, dist. 66. Quod autem ita ne-
cessarij tres Episcopi sint, vt aliter facta ordinatio
sine valore sit; exposuit S. Anicetus Pontifex in
Epistola ad Galliæ Episcopos, & habetur in Cap. Ar-
chiepiscopus, eadem distinctione, determinans Archie-
piscopum ab omnibus, quibus præest, ordinan-
dum esse quod ille declarat verbis illis: debere
constitui: & ad ordinationem spectare, summa<marginalia>D. Anice-|tus.</marginalia>
Capitis illius exprimit. Non quidem quod om-
nes ordinare debeant; sed saltem illi, qui ex om-
nibus iuxta formam Apostolicam necessarij re-
putantur, iuxta id, quod paulò ante D. Ana-
cletus declararat. Sic autem concludit: Sin autem
aliter præsumptum fuerit, viribus carere non dubium
est; quia irrita erit secus acta ordinatio Archiepiscopi.
Sic ille: Archiepiscopi autem & Episcopi eam-
dem esse rationem manifestum est, & ita D. A-
nacletus, qui de Archiepiscopis visus in princi-
pio loqui, de Episcopis apertè conclusit. Id,
quod aliàs constat ex eo, quod Archiepiscopa-
lis dignitas de iure diuino non est, neque supra
Episcopalem quidquam addit in genere ordina-
tionis diuersum, vnde pro conferendâ eâ digni-
tate nulla est Sacramentalis cæremonia, præter
Pallij traditionem, quæ Sacramentalis non est,
vt ex eo euidenter apparet, quod ab eo confer-
tur ex Pontificis auctoritate, qui multoties Epi-
scopus non est.</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Prætereà idem tradit S. Damasus Papa<marginalia>S. Dama-|sus.</marginalia>
Epistola 4. ad omnes Episcopos, & habetur in Cap.
Cor Episcopi, dist. 69. vbi ita scribit. Quòd autem E-
piscopi non sint, qui minùs quàm à tribus sunt ordi-
dinati Episcopis, omnibus patet: prohibitum est enim à
Sanctis Patribus, vt qui ab vno, vel à duobus sunt or-
dinati Episcopis, non nominentur Episcopi. Si enim no-
men non habent, qualiter officium habebunt? Pro eo-
dem est Cap. si quis. Et Caput si fortè, Dist. 65. vbi
casus specialis deciditur de Episcoporum ordina-
tione; quando in Prouincia vnus est tantùm su-
perstes Episcopus. Ille enim (vt ibidem dicitur.)<marginalia>Cap. Si|fortè 65.|dist.</marginalia>
quia solus est, ordinare non potest Episcopum. Et deci-
sio est Concilij Sardicensis Cap. 6. quæ & in Con-
cilio Nicæno illis verbis habetur ex Cap. 4. Tres<marginalia>Concilium|Nicænum.</marginalia>
Episcopi debent in vnum Congregari. Sic ibi. Et ha-
betur in Cap. Episcopi, Dist. 64. Pro quo est & Ca-
put Comprouincialis, Dist. eadem ex S. Aniceto Pon-
tifice, in Epistola ad Episcopos Galliæ. Est etiam
pro illo Cap. si Archiepiscopus de temporibus ordi-<marginalia>Cap. Si|Archiepi-|scopus</marginalia>
nationum. Ex lucio Tertio Pontifice, vbi tam-
quam singulare concedit, vt à tribus possit Epi-
scopis ordinari, ratione necessitatis. Si necesse
fuerit. Ceteris consentientibus (scilicet Comprouin-
cialibus) à tribus iussu Archiepiscopi poterunt ordinari<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0169.jpg/>
@@1@<SE169>158 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. III.
<duolan 2><-P>& Cap. Nec Episcopi eodem Titulo ibi: nec Me-<marginalia>Cap. Nec|Episcopi.</marginalia>
tropolitanus sine tribus vel duobus Episcopis compro-
uincialibus præsumat Episcopum ordinare. Sic Cano-
nes sacri, vt alia omittam.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Propter quæ multorum sententia fuit,<marginalia>Papam nō|posse dispe&#x0303;-|sare in eo,|multorum|sententia,|Sed contra-|ria vsu|Ecclesiæ|recepta.</marginalia>
tres Episcopos ita esse ad consecrationem Epi-
scopi necessarios, vt aliter facta nullius valoris
sit, & ita circa hoc non posse Pontificem dispen-
sare. Sic apud Dianam citati ab ipso Parte 8. Tract.
1. Resolut. 31. apud quem alij ita temperant sen-
tentiam dictam de absoluta necessitate trium, vt
dicant aliter factam nullius esse valoris, nisi Pon-
tifex dispenset, circa quod non videtur dubitan-
dum, quia sic vsus Ecclesiæ habet, & Pontifi-
cium dispensationes iam inde à tempore D. Gre-
gorij Magni sine vllâ sunt tergiuersatione rece-
ptæ: ille enim pro Episcopis Anglicis concessit;
sicut Pius IV. pro Indis, & Gregorius XIII.
pro Æthiopiâ, & Bulla Pij V. in Tabulario hu-
jus Metropolitanæ Limensis Ecclesiæ asserua-
tur. Pro quo videri possunt præter citatos a Dia-
na, Cardinalis Bellarminus Lib. 4. De Notis Eccle-
siæ Cap. 8. ante medium P. Ægidius Coninck. de
Sacramentis Disp. 20. num. 80. & seqq. P. Mæra-
tius Disp. 7. de ordine, Sect. 3. in fine. Vbi indubi-
tatum dicit. P. Martinon Tomo 5. Disp. 67. num.
21. P. Bauny Tom. 1. Tract. 8. Quæst. 10. & Eli-
gius Bassæus Verbo Ordo 3. num. 1. §. Apud omnes;
ac tandem post hæc scripta visus Dominus Villa-
roel statim citando loco num. 40. licet sint, qui cir-
ca hos solùm ius humanum, & Ecclesiæ præce-
ptum agnoscant, vt P. Henriquez Lib. 10. Cap.
7. numer. 3. P. Escobar de Mendoza in Morali
Theologiâ pag. 814. §. Ministrum Ordinarium, præ-
ter alios apud Dianam suprà, & Recentiores de
Sacramentis scribentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo probatio Assertionis<marginalia>Inde dubia|consecratio|ostenditur.|Neque|suffragari|dispensa-|tionem à|Pio IV.|concessam.</marginalia>
procedit; stante enim varietate opinionum dictâ,
valde dubium est; an cōsecratio sine beneplacito
Pontificis facta, non concurrentibus ad eam tri-
bus, valida sit. Nec valet si dicatur iam constare
de Pontificis voluntate per dispensationem di-
ctam à Pio IV. concessam. Contra hoc enim
est non constare quòd Pontifex velit dispensa-
tionem dictam valere; quando alia iure requisita
non fuerint obseruata, vt Bulla in eadem non
obscurè significatur: ex quibus vnum est, vt o-
riginales litteræ Consecratori exhibeantur, & in
actu ipso Consecrationis legantur; quamuis sint,
qui illud probabiliter, suo quidem iudicio & a-
liorum, arbitrentur. Neque dispensatio adeò
accommodata est omnibus casibus vt eisdem
possit adaptari: vt ex illius tenore constat, & vi-
deri potest apud Dom. Villaroel Lib. 1. Guber-
nationis Pacificæ, Quæst. 1. Artic. 9. num. 31. qui
num. 41. nobiscum sentit. Et ita Pontifices sem-
per cum Indicis Episcopis dispensant, dispensa-
tionis prædictæ nullâ factâ mentione; cuius ca-
sum putant aliqui hucusque in Indiis non occur-
risse. Neque recurrendum ad benignam Pon-
tificis voluntatem, quem non est credibile tale
aliquid voliturum, ex quo inconuenientia multa,
& magna sequerentur. Totum namque illud
non tollit incertitudinem; & potest esse volun-
tatis contrariæ præsumptio, dum disposita à sa-
cris Canonibus non seruantur. Sic enim vidimus
num. 26. D. Anicetum consecrationem irritam<-P>@@

<-P>declarasse, & tamen ex eo quòd irrita ordinatio
esset, multa, & grauia possent incon enientia de-
prehendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Nec dici potest opinione probabili vti<marginalia>Ex doctri-|na de vsu|probabili|circa Sa-|cramenta|non bene|argui.</marginalia>
etiam in materiâ Sacramentorum licitum esse,
relictâ tutiori, in qua nullum esse periculum po-
test: quod circa Sacramentum P&#x0153;nitentiæ com-
muniter Auctores tenent, videndi apud Dianam
Parte 1. Tract. 13. Resolut. 29. & Tract. 15. Re-
solut. 29. & generalius alij. Nam licet ea doctrina
probabilis sit, limitationes tamen seruari debent
quæ ab eius Auctoribus apponuntur, ex qui-
bus præcipua est, circa essentialia, quæ sunt de
necessitate salutis, id non licere, quia ex eo fie-
ret periculum damnationis incurri. Pro quo ci-
tatus Auctor Resolut. 2. & alij ex quibus videri
potest P. Vazquez Tom. 1. in 1. 2. Disp. 63. Cap.
2. & 3. P. Thomas Sancius Lib. 1. Operis mo-
ralis Cap. 9. num. 33. & 34. P. Salas 1. 2. quæst. 21.
Tract. 8. Disp. vnica, Sect. 10. num. 96. P. Arriaga
Tom. 1. in 1. 2. Disp. 24. Sect. 4. P. Henriquez
Lib. 1. Cap. 9. num. 15. Bonacina Tom. 1. Disp. 1.
quæst. 2. puncto 1. numer. 32. & Eligius Bassæus
verb. Conscientia, num. 10. ex eo autem, quòd in<marginalia>Non licere|illum circa|substantia-|lia ex qui-|bus dam-|natio ani-|marum|imminet,|& alia|grauia in-|commoda.</marginalia>
casu de quo loquimur, opinio, quæ probabilis
dicitur, ad praxim adhiberetur, manifestum est,
vt diximus, posse multipliciter periculum dam
nationis incurri, & etiam quòd dubium reddere-
tur Sacramentum Eucharistiæ, & ita adoraretur
hostia & calix, in quibus re ipsa Christus non
adesset, eo quòd sic operans non esset verus
Sacerdos, vtpote à non vero Episcopo ordina-
tus.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Et ita in Sacramento Ordinis Commu-<marginalia>Sacramen-|tum Ordi-|nis iteran-|dum ex|dubio, etiā|stante pro-|babili opi-|nione.</marginalia>
nis est Doctorum sententia iterandum illud,
quando in eius administratione opinionem est
incertam amplexus Episcopus. Pro quo Magi-
ster Barnabas Gallegus Tract. de Conscientia, Dub.
20. de Conscientia probabili. Et vt de aliis Ordini-
bus sustineri contrarium possit, vt volunt aliqui;
de Sacerdotio, & Episcopatu rem esse sine du-
bio affirmat P. Granadus. Controuersia 9. de Sa-
cramentis Tract. 1. Disp. 4. & Tract. 5. Disput. 6.
numer. 2. cuius verba semel & iterùm exhibet
Diana Parte 5. Tract. 13. Resolut. 47. & Tract. 14.
Resolut. 64. eiusdem doctrinam amplexus, de quo
& ego Tomo de Trinitate circa Sacramentum Ordinis.
Iuuat autem pro eodem mandatum Clementis
VIII. qui præcepit ordinari iterùm quosdam, qui
ordinati fuerant sine contactu materiæ, additâ
conditione, cùm tamen probabile valde sit illum
non esse necessarium, pro quo plures Auctores
adduxi Tomo citato num. 1320. & pro citato Cle-
mentis mandato videri potest Diana Parte 10.
Tract. 16. Resolut. 88. quod quidem & in casu
de quo loquimur, necessarium esse, quæ addu-
ximus, euidenter videntur demonstrare, vt mi-
rum sit Dom. Solorzanum circa hoc dubitari:
non posse ita confidenter affirmasse; sicut &
Regium Indiarum Consilium; quod ego non
credo: ea enim, quæ ab eodem circa casum con-
tingentem sunt disposita, tale circa eum iudicium
fuisse, nequaquam ostendunt: & vt demus, sic
dictos dominos censuisse, id certè non conum-
cit oppositum non esse probabile, in quo stan-
dum potiùs iudicio Theolorum, quia res pro-
pria eorum est, cùm ad Sacramenti essentiam de-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0170.jpg/>
@@1@<SE170>De Litteris Apostolicis necessariò recipiendis. 159
<duolan 2><-P>clarandam spectet, & quid illi circa materiam
præsentem censeant, iam est à nobis declaratum.
Pro quo & hæc sint satis, circa quod alij consuli
poterunt, qui fusiori calamo rem sunt eamdem
prosecuti. Et specialiter post hæc scripta contra
Dom. Solorzanum militat Diana Parte 12. Tra-
ctat. 1. Resolut. 59. vbi alios adducit, & sic con-
secratum debere sub conditione iterùm conse-
crari. Resolut. 47. & Dom. Villaroel Part. 1. gu-
bernationis Pacificæ. Quæst. 1. Artic. 9. num. 54.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Vnum illud ad scrupulum omnem sub-<marginalia>Inconue-|niens non|vitari ex|eo quòd|sententia|de necessi-|tate trium|Episcopor&#x0169;|sit proba-|bilis.</marginalia>
mouendum præstat addidisse: videri inquam in
consecratione Indicorum Episcoporum ad pro-
babilem sententiam recurrendum, & ita ea, quæ
circa hoc diximus, infirmari. Quod enim tres
Episcopi ita ad consecrationem requirantur, vt
aliter facta valore careat; multi Doctores tenent,
vt vidimus num. 28. & Turrecremata in Cap. Por-
rò, Dist. 66. affirmat omnes ferè iurisperitos hu-
ius esse sententiæ. Pontifices autem, qui circa
hoc dispensarunt, rem suo facto non definierunt;
sed probabilem sunt secuti sententiam, quam ma-
ior pars Theologorum tenuit, vt testatur Farina-
cius ad Concil. Tridentini Seßionem 23. Cap. 1.
de Dispensatione Pij IV. quam allegant Dom.
Solorzanus, & ex eo Diana suprà; & ad litteram
proponit Dom. Villaroel Art. 9. citato num. 31.
vnde, & post prædictam dispensationem & aliàs,
sunt, qui probabile censeant oppositum, immò
& apertè illud defendant. P. Thomas Sancius To-
mo 2. Consiliorum Libr. 7. Cap. 17. num. 27. sen-
tentiam contrariam ait esse probabiliorem, vnde
aliam iudicat esse probabilem. P. Dicastillus To-
mo 1. de Sacramentis Tract. 6. numer. 262. valde
probabile esse ait: Pontificem posse circa nu-
merum trium Episcoporum dispensare, iuxta
quem dicendi modum opposita sententia est
probabilis, quam tenet P. Palaus Tomo 4. Tract.
27. Puncto 14. num. 13. ita scribens. Verius exi-
stimo consecrationem Episcopi, ita necessario à tribus E-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
piscopis faciendam esse, vt nequeat Pontifex in hac
parte dispensare & vni tantùm consecrationem com-
mittere; vti videntur docere Henriquez Lib. 10.
Cap. 24. §. 1. Paulus Comitolus in responsion. Mora-
lis Lib. 1. quæst. 48. num. 13. Marcus Antonius Ge-
nuensis in Praxi Curiæ Archiepiscopalis Neapolit. Cap.
70. num. 26. Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 2.
num. 45. sic ille, prosequens statim probatio-
nem in quâ nihil est, quod vrgeat. Sic sunt alij
generaliter loquentes de necessitate trium Epi-
scoporum: & Diana quidem post hæc scripta
visus Tomo 12. Tract. 1. Resolut. 30. licet senten-
tiam P. Palai non admittat, nihil contra illam
statuit, vnde improbabilem videatur reputare.<marginalia>Non esse|probabilem|ostenditur.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Sed hæc non obstant: quia licet ante di-
spensationes dictas, opinio negans probabilis
fuerit, illis autem frequentissimo vsu ad praxim
adhibitis, & ita interpositâ Pontificum auctori-
tate ad quotidianum vsum, nequit vllo modo
opinio dicta, vt probabilis sustineri. Quotquot
in Indiis consecrantur Episcopi ab vno tantùm
consecrantur cum duobus aliis Præbendariis in-
fulatis, quod in Concilio Africano sub Bonifacio I.
can. 16. Sic dispositum inuenitur. Vbi pro Epi-
scopis duos Abbates adhibendos statuitur, si illi
non suppetant. Neque hoc virtute tantùm di-
spensationis à Gregorio XIII. aut Pio IV. datæ,<-P>@@

<-P>sed ea toties multiplicata; quoties Bullæ confir-
mationis pro Episcopis singulis expediuntur.
Ab his ergo dispensationibus totum Christiani-
tatis negotium apud Indias pendet: quæ si certæ
omnino non sint, totum illud pariter habetur in-
certum neque enim veri Episcopi certi sunt, ne-
que Sacerdotes, neque Sacramenta, quæ Sacer-
dotali Indigent charactere. Hoc autem sine gra-
ui nequit affirmari notâ, & erit qui neget nullus,
etiam illorum, qui in præfatâ sententiâ perstite-
runt. Et quidem Reges nostri eorum Regium
Consilium, immò & Pontifices ipsi, grauissimè
peccarent eò quod Episcopos in Hispaniâ con-
secrari prohibeant, & in Indiis consecrationem
accipere compellant (vt videri potest apud Dom.
Solorzanum Tomo 2. Libr. 3. Cap. 7. numer. 86.
& in Politica citato Capite 7. §. Y lo proprio vbi &
Bullam Pauli V. circa hoc adducit) ob caussas
magnę considerationis; quia omnes illæ postha-
beri deberent, vt consecratione ritè acceptâ per
concursum trium Episcoporum, in Regia curia
perfacili, cum ea venirent Sacramenti sui certi-
tudine, quæ ad eorum munus, & animarum sa-
lutem adeò necessaria comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Quod quidem ex communi Theologo-<marginalia>Amplior|pro eodem|probatio.</marginalia>
rum sententiâ firmari potest, iuxta quam con-
stat Pontificem non solùm circa fidei dogmata
proponenda errare non posse, sed neque circa
ea, quæ ad mores spectant, & communem Ec-
clesiæ informationem, noxium pabulum pro sa-
lutari Christi ouibus tribuendo. Item neque in
Sanctorum cultu, approbatione Religionum, &
similibus: quia aliàs posset proponi vt dignus
supremâ veneratione, qui inter diaboli mancipia
fortè apud inferos æternâ infamiâ notaretur, &
vt via secura ad cælum panderetur, in quâ dam-
nationis periculum deliteret. Est autem in casu,
de quo loquimur, periculorum dictorum cumu-
lus, vt perpendenti constabit. Non enim in vna,
aut alia ciuitate, prouincia, regione, aut regno,
sed in amplissimis Indiarum tractibus, in quibus
tot regna & regiones occurrunt, incerti Christi
Ministri pro certis, incerta Sacramenta, in qui-
bus & Eucharistia adoranda passim incerta, &
ferè omnia salutis instrumenta proponuntur. Ne-
que enim iam in Confessionibus ad communem
errorem, & coloratum titulum, & Ecclesiæ proui-
dam voluntatem defectum supplentis potest esse
recursus, quandoquidem apud Theologos con-
stantissima sententia est; characteris defectum
non posse suppleri. Quàm autem difficilis con-
tritio Indis sit, satis norunt, qui eos norunt, vt
sine adminiculo Sacramenti maxima eorum pars
ferè nequeat iustificari, si in mortalia crimina
sunt prolapsi. Et generaliter quod sint perituri,
si Sacramenti P&#x0153;nitentiæ contingat deesse vir-
tutem, eò quòd verus Sacerdos non sit, qui illud
administrare conatur, certius est quàm vt id o-
porteat confirmari. Illud ex Concilio Tridenti-<marginalia>Sacramen-|tum P&#x0153;ni-|tentiæ|quàm ne-|cessarium.</marginalia>
no Seßione 14. Cap. 2. sit satis posuisse sic dicen-
te: Est aut hoc Sacramentum P&#x0153;nitentiæ lapsis post
Baptismum ad salutem necessarium, vt nondum re-
generatis ipse Baptismus. Sic Concilium. Gradus
ergo necessitatis sufficienter indicat, quale sit<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
damnum eo deficiente, non in vno, aut alte-
ro, sed in Orbe nouo, Ecclesiæ amplissimâ por-
tione.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0171.jpg/>
@@1@<SE171>160 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. III.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>35</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo nequit admitti sen-<marginalia>Improbabi-|lius stabili-|tur.</marginalia>
tentia illa de absolutâ necessitate trium Episco-
porum esse probabilem modò; quidquid de
temporibus aliis fuerit. Vnde qui eam nunc
probabilem existimant, non videntur rei istius
plenam habere notitiam, ac proptereà P. Gra-
nadus Tomo 2. in 3 p. Pag. 1370. num. 5. affirmat
circa hoc non esse dubitandum. Et Diana visus
post hæc scripta Parte 12. Resolut. 47. §. vltimo,
non dubitat eam improbabilem appellare. Et
quidem P. Palaus, qui eam, vt vidimus, asseruit,
& à Diana specialiter impugnatur, sine suffi-
ciente auctoritate locutus: illi enim, quos pro<marginalia>A P. Palao|non bene|inductos|Auctores.</marginalia>
se affert recentes Auctores, ei minimè suffra-
gantur. Adducit Barbosam Allegatione 2. quod
per errorem positum, cùm non sit nisi in primâ;
numer. illo 45. vbi hæc tantùm habet: Hæc ta-
men consecratio à minori numero, quàm trium Epis-
coporum fieri minimè debet. Sic ille; qui de obli-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
gatione præcepti potest intelligi aut de iure
ordinario; sic enim in aliis scriptoribus occur-
rit, qui cùm ita absolutè statuant; eo non ob-
stante aliud per Pontificis dispensationem ad-
mittunt. Videatur Pater Gaspar Hurtadus Di-
sputat. de Ordine, Difficultate 19. qui & ita loqui-
tur, atque alios similiter loquentes allegat; di-
spensationem tamen admittentes. Et Diana suprà
§. Sed quidquid. Deinde Auctor dictus ita acci-
piendus est, sicut illi sentiunt, quos pro se al-
legat, & citatus Pater vt apud eos reperit, ac
sine alia differentia transcripsit: illi autem con-
trarium sentiunt. Nam Pater Henriquez citato<marginalia>P. Henriq.</marginalia>
numer. 1. ita scribit. Consecrandus est Episcopus ex
præcepto ab Apostolorum tempore per tres simul Epis-
copos, nisi ex caußâ Papa dispenset. In Glossâ exem-
pla dispensationis adducit. P. Comitolus §. De-
inde, sic habet: Sanè D. Thomas apertè scribit in<marginalia>P. Comito-|lus.</marginalia>
4. sentent. dist. 24. quæst. 3. articul. 1. ad 3. Episco-
pum consecrare posse Episcopum, idem&#xE8BF;&#x0301; sentit Durandus
in eamdem dist. quæst. 6. Sed non addunt solum vnum
Episcopum id posse: quare crediderim sine Romani Pon-
tificis concessu hoc non posse. Hæc illi, & quid illis
manifestius? Neque aliter accipiendus Marcus
Antonius Genuensis, sicut & alij nouiores scri-
ptores, & ita res ista vti certissima est habenda.
Posse namque sententiam aliquam, quæ pro-
babilis aliquando fuit, determinatione Ecclesiæ
ad sublimiorem gradum certitudinis eleuari, ma-
nifestis exemplis constat, ex quibus plura con-
gessi Tomo 1. Theologicorum Problematum, pro
Conceptionis Virgineæ proximâ definibilitate
decertans. Vbi & ostendi quòd licet ad defi-
niendum aliquid possit Pontifex probabiliter
procedere; quia scilicet probabile est eum posse
definire; positâ tamen definitione illud iam non
esse probabile, sed eum certitudinis gradum
continens, quem Pontificia determinatio desi-
gnauit. Et gradu opinionis permanente posse
illam ad supremum illius statum ascendere, ita
vt oppositum sit improbabile, docti sentiunt.
Pro quo & videri potest P. Eusebius Nierem-
bergius in opusculo de sanctitate certâ Imma-
culatæ Conceptionis, P. Vega in Theologiâ Ma-
rianâ, numer. 410. & seqq. Et Mag. Ioannes à
Sancto Thoma 2. 2. Fol. 770. quem adducit Dia-
na Parte 11. Resolut. 20. in Tractatus octaui Ap-
pendice, & hoc est, quod in caussâ præsenti mi-<-P>@@

<-P>nimum esse potest; nam sententia Pontificum
maiori videtur certitudine præpollere. Vnde
& Libr. 28. Titul. 5. Parti. 1. id vt certum pro-
ponit, ibi: Por el Ordinamiento de la Eglesia,
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>36</absatz-nummer> Non ergo ex eo argui pro casu, de quo<marginalia>Circa tra-|sumpta|Bullarum|authenticà|quid diffi-|cultatis|oriatur.</marginalia>
disputatio nostra procedit, verosimiliter potest,
in quo docti, & conscientiæ suæ prouidi specu-
latores Episcopi, adeò exactè, cùm hæc ipsa
scribo, se gesserunt, vt neque cum Trasum-
ptis Bullarum authenticis è Regiâ curiâ trans-
missis, ausi fuerint consecrari: quidquid secus
sentiat Dom. Villaroel Quæst. 1. citatâ Articul. 10.
numer. 40. Quia & in his sua deesse dubitatio
poterat, eò quòd graues scriptores plumbatas
Bullas dicant esse necessarias iuxta Extrauagan-
tis Bonifacij VIII. tenorem: de quâ numer. 24.
verbis illis. Absque dictæ sedis litteris, litterarum
ostensionem recipiant. Quæ & in actu Consecra-
tionis iubentur ostendi & legi, & vocantur,
Mandatum Apostolicum. Immò & circa Trasum-
pta ex Romanâ Curiâ destinata dubitatum fuit,
eò quòd Bullæ in membranâ mitti non potue-
rint, grassante contagio, quod membranæ &
non papyro ita hærere dicitur, vt beneficio
ignis nequeat excludi; cùm tamen in papyro
beneficium tale, dum blandè fuerit admotus,
sentiatur: & de Trasumptorum fide indubitabi-<marginalia>Quibusdā|proculdu-|bio danda|fides, &|iuxta ea|operandi.</marginalia>
lis concurrit auctoritas Cardinalium sic firman-
tium, asserentiumque ad consecrationem suffi-
cere, & ita factum alibi contestantium. Quo
circumstantiarum concursu dubitatio omnis mi-
hi non sine talium, ac tantorum testium in-
iuriâ videtur posse consistere. Exhibitio Bul-
larum pro Consecratione obtinendâ Pontificij
juris est, & in eo Pontifex potest, omnium con-
sensu, dispensare. In præsenti autem casu ad
dispensationem talem vrgentissima caussa est,
cùm nequeant Bullæ plumbatæ transmitti, nec
debeat Episcoporum Consecratio tanto cum
Ecclesiarum dispendio prorogari. Sic factum
ex testificatione Cardinalium constat: neque
enim dispensatio in Bullâ debuit plumbatâ re-
mitti: si enim ita fieri posset, etiam originales
ipsæ Bullæ possent simili ratione transmitti.
Cùm ergo dispensatio eo veniet modo, quo
venire potest, plus aliud exigere, aut inconside-
rati & illiberalis timoris est, aut animi plus ni-
mio pertinacis.</P>
<P>  <absatz-nummer>37</absatz-nummer> Quod roborari vlteriùs potest ex eo,<marginalia>Ex Bullâ|Oraculor&#x0169;|reuocatoriâ|arguitur,|vbi de fide|præstanda|Cardinali&#x0169;|auctorita-|ti.</marginalia>
quod Gregorius XV. in suâ de reuocatione viuæ
vocis Oraculorum constitutione his verbis sta-
tuit; post reuocationem dictam generaliter de-
cretam: Firmis tamen, & in suo robore perma-
nentibus indultis, & alijs conceßionibus prædictis, vi-
uæ vocis Oraculo S. R. E. Cardinalibus, ad ipsorum vel
aliorum, quorumcumque fauorem propriâ S. R. E. Car-
dinalium manu firmatis, pro ipsis, vel alijs factis, &
de quibus ijdem S. R. E. Cardinales testimonium in scri-
ptis præbuerunt. Sic ille: manifestè ostendens quan-
ta debeat. S. R. E. Cardinalibus adhiberi fides,
quando ipsi suâ manu firmatis testimoniis aliquid
attestantur. Licèt autem Vrbanus VIII. etiam
viuæ vocis oracula, sic firmata, reuocauerit; id
quidem non ex defectu credulitatis accidit, sed
ob rationem ab ipso redditam, quia scilicet, sæpè
ab ijs, in quorum fauorem emanarunt, minùs Canoni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0172.jpg/>
@@1@<SE172>De Litteris Apostolicis necessario recipiendis. 161
<duolan 2><-P>câ interpretatione extendi, & perperam in disciplinæ
Ecclesiasticæ detrimentum executioni demandari, expe-
rientiâ compertum sit. Et hoc quidem, quando
vnius tantum Cardinalis testimonium habetur.
Quid ergo iam dicendum, vbi duorum attestatio
cum insolitis firmamentis, & Rubricarum mul-
tiplicatione in singulis foliis habetur, ac prætereà
Regij Consilij registrum in debitâ formâ ad fa-
ciendam fidem? His accedit, quod graues Do-<marginalia>Et vni tā-|tum etiam|cum præiu-|dicio tertij.|Sicut & in|alijs casi-|bus.</marginalia>
ctores dicunt apud Dianam Parte 5. Tractat. 2.
Resolut. 31. quòd scilicet de consuetudine (quid-
quid de iure sit) Romanæ Curiæ, Cardinali ali-
quid asserenti credendum est, etiam in præiudi-
cium tertij. Pro quo Farinacius Parte 2. Praxis
Criminalis, Quæst. 63. num. 69. multo plures adducit.
In casu autem nostro tale præiudicium non est,
vnde ea doctrina sine dubitatione procedit.
Quòd etiam sine iuramento aliquid testantibus
credendum sit, alij apud eumdem affirmant, &
præsertim quòd credendum sit quando testatur
de aliquo à Pontifice facto viuæ vocis Oraculo,
tenent alij citati ab ipso. In casu autem nostro
non de viuæ vocis oraculo testimonium est, sed
de expeditione Bullarum, quarum tenor expri-
mitur, & ita dubitationis omnis fundamentum
aboletur. Sacra etiam Rota die 15. Aprilis 1611.
credendum esse assertioni Cardinalis confirman-
ti statutum de mandato Sedis Apostolicæ, suâ
determinatione firmauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>38</absatz-nummer> Neque his obstat, quod Rota eadem die<marginalia>Rotæ deci-|sionem non|obstare cir-|ca fidem|dictam vni|Cardinali|præstandā.</marginalia>
26. Iunij Ann 1600. firmauit fidem simplicem, &
extraiudicialem factam per Cardinalem sine iu-
ramento non probare concludenter, licèt mul-
tùm illi tribuatur. Nam in primis decisio illa non
agit, nisi de testimonio vnius Cardinalis, cùm ta-
men in casu nostro duo sint. Deinde multùm
illi tribuendum esse ait, idque, quando vnius tan-
tùm testimonium est: ergo duorum testimonio
multò plus erit tribuendum: ergo quantùm
sufficiat, vt iuxta illud possit operari. Ad quid
enim aliud fauor ille, qui eisdem conceditur, con-
ducere possit, vt multùm scilicet illis tribuen-
dum sit, si iuxta illud operari non licet? Item plus
multò illud, quod testimonio illorum tribuen-
dum  est, ex circumstantiis accrescit, quas ex-
pressimus, & verisimilitudinis irrefragabilis:
licèt ergo indubitanter operatio; nec tantùm
licet, sed obligatio stricta vrget, vt electus &
confirmatus debeat intra trimestre consecra-
ri, juxta id, quod Pontificijs est legibus con-
stitutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>39</absatz-nummer> Pro ampliori autem confirmatione ad-<marginalia>Pro eadem|fide alior&#x0169;|Auctorum|testimonia.</marginalia>
dendum, quod habet Cardinalis Tuschus Con-
clus. 103. numer. 15. vbi ex Alexandro ait duo-
bus Cardinalibus Asserentibus, circa aliena-
tionem, & decretum circa illam interponentibus
perinde credendum, acsi à Pontifice ipso esset
interpositum decretum: quanta etiam fides te-
stimonio duorum Cardinalium adhibenda sit,
satis indicat id, quod ex Baldo adducit Mascar-
dus, de Probationibus Conclus. 270. num. 2. vbi ait
duobus Cardinalibus iuratis maiorem fidem ad-
hibendam, quàm septuaginta aliis. Hinc ergo
apparet, quanta eisdem, etiam cùm non iurati de-
ponunt, debeat credulitas respondere. Videndus
etiam Mascardus Conclus. 269. numer. 13. vbi ex
Bellamera testatur per tres definitiuas sententias<-P>@@

<-P>Romæ iudicatum Cardinali testanti de eo, quod
ordinariè iis committi solet, fidem penitus esse
præstandam. Quia verò circa fidem Cardinalibus
adhibendam variæ sententiæ sunt, illud certè ex
illis omnibus deduci potest, si qui sint fauentes,
eisdem annuendum: si qui verò videantur ob-
stare, minimè in casu præsenti loqui; quia cir-
cumstantiæ tales sunt, vt à nullo negari queat fi-
dem esse prorsus tribuendam. Videantur illi, &
præsertim citati, videlicet Cardinalis Tuschus
Conclus. 103. Mascardus Conclus. 269. & 270. &
Farinacius Quæst. illa 63. apud quos alij. Quod<marginalia>Notanda|exceptio.</marginalia>
si quis obiiciat esse, qui dubitent in casu nostro,
respondendum eorum dubitationem omni esse
fundamento destitutam. Si verò rumor spargen-
dus sit de minùs legitimâ consecratione, & apud
subditos scrupuli circa sui Pastoris Canonicam
promotionem excitandi, vnde & scandala conse-
quenter pertimescenda, à consecratione abstinen-
dum; vnde ego circa casum præsentem sic censui
vt litteræ dictæ tamquàm plenissimâ fide dignæ
& haberentur & publicarentur; neque earum
discussio iurisperitis committeretur; eo enim ipso
de earum videbatur fide dubitari, & dubitandi
etiam fundamentum non deesse: quandoquidem
& consecratoris & consecrandi, qui viri docti
erant, stante litterarum adeò compertâ & irre-
fragabili serie, ad effectum satis superque suffi-
ciebat: sicut & pro casu dicto ista sufficiant; vt
sit iam</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Episcopi Indiarum an solâ Regiâ præ-
sentatione possint Ecclesias, quibus
præsunt, deserere, & ad eas, pro quibus
sunt præsentati, conuolare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>40</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Pecialis pro Indiis difficultas est, quia<marginalia>Ratio du-|bitandi|circa pro-|positam|quæstione&#x0303;.</marginalia>
sic cum præsentatione ipsa Regium
solet monitorium mitti, vt Episcopi
ad Ecclesias, pro quibus præsentantur, se statim
conferant, ne Indi diu cogantur carere Pastore.
Quæ ratio optima esset, si in Ecclesiâ derelictâ
simile non immineret incommodum ex dereli-
ctione ita deproperatâ proueniens. Vbi si dica-
tur tali incommodo prouidè occurri ex eo quòd
Episcopo ad illam præsentato simile hortatorium
dirigatur; vt scilicet, quam primùm possit, ad eam
tendat, gubernationem eiusdem accepturus:
contra illud est in primis prouidentiam talem
multoties ad effectum dictum nullius esse mo-
menti, eò quòd venturus Episcopus longissimè
absit. Deinde necessitas Ecclesiæ ex quâ fit tran-
slatio, præponderare debet necessitati alterius,
pro quâ est præsentatio, quia est necessitas spon-
sæ, cum quâ spirituale est matrimonium consum-
matum, quod vinculum non dissoluitur nisi ele-
ctione ad aliam per Pontificem confirmatâ, vt
luculenter habetur in Cap. Inter corporalia de tran-<marginalia>Ex vincu-|lo spiritua-|lis coniugij|arguitur,|quod corpo-|rali maius.</marginalia>
slatione Episcoporum. Quod quidem vinculum adeò
strictum est, vt robustius carnali vinculo à Pon-
tifice pronuntietur, asserente non humanâ, Ca-
nonicâ inquam constitutione, sed institutione di-
uinâ, dissolutionem eius Romano esse Pontifici<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0173.jpg/>
@@1@<SE173>162 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. IV.
<duolan 2><-P>reseruatam. Qui ergo stare queat, vt solâ præ-
sentatione dissoluatur, vt dissolui videtur, quan-
doquidem prior sponsa deseritur, quæ si verè iam
talis esset, minimè deseri debuisset? Si verò di-
catur non dissolui, stante illo, id etiam stare de-
bet, quod coniugio constat esse propriissimum,
Indi viduæ scilicet vitæ consuetudo. Nequit ergo
eam deserere, numquam ad eamdem reuersurus,
donec Pontificis accedat auctoritas, cui hoc est,
vt diximus, diuinâ institutione penitus  reserua-
tum. Pro quo sunt, quæ in specie huius casûs
adducit Dom. Solorzanus Tomo 1. Lib. 3. numer.
102. & 103. de quo & disputat Dom. Villa-
roe&#x0308;l Parte 1. Pacificæ gubernationis, Quæst. 1. arti-
cul. 14.</P>
<P>  <absatz-nummer>41</absatz-nummer> Quæ quidem ratio manifesta est, vnde
Ecclesia ante Confirmationem deseri nequit au-
ctoritate Patroni, & vi solius præsentationis,
quia præsentatio se solâ non est efficax ad dis-
solutionem spiritualis vinculi, neque Ecclesia
priuilegium præsentandi concedens, illud aliud
videtur concedere, quod adeò exorbitans à iure
est, & talia in consequentiam non veniunt, vt
habetur per regulam iuris in sexto. Præterquàm
quòd neque id potest à Pontifice concedi: quia
est contra naturam ipsius præsentationis: qui
enim præsentat, ad hoc præsentationem dirigit,
vt sic præsentatus à Pontifice instituatur, & con-
formetur, per quod spirituale coniugium tan-
dem dissoluatur. Quærendum ergo vnde pra-
xis ista descendat, quæ procul dubio apparet
dispositioni iuris aduersa, cùm aliàs credi-
bile non sit, Reges Catholicos quidquam iu-
ri contrarium & rationi dissonum, attentare.
Pro quo</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Dico primò. Quod Reges nostri fa-<marginalia>Assertio 1.|Pontifici&#x0169;|ad hoc pri-|uilegium|intercede-|re.</marginalia>
ciunt: cùm eos, quos præsentant, vrgent Regiis
litteris, vt ad Ecclesias se conferant, ad quas
præsentantur, per priuilegium Apostolicæ Se-
dis habetur. Id constat: nam cùm aliter fieri ne-
queat, vt vidimus, & in rebus istis sapientium,
& timoratorum Consilio Religiosissimi Reges
vtantur, non potest de legitimo agendi modo
sine graui eorum iniuriâ dubitari. Quòd autem
Pontifices id concedere possint, ex eo ostendi-
tur, quia id potest esse conueniens: maius enim
bonum minori præferendum est: quando au-
tem translatio Episcoporum fit, de minoribus
ad maiores Ecclesias, quibus vtiliores putantur
futuri, transferuntur. Plures enim in maioribus
Ecclesijs sunt, ad quos possit vtilitas deriuari.
Sicut ergo ratione vtilitatis auferre sponsum vni
Ecclesiæ potest, ita & inchoationem oblationis
huius potest Patroni dispositioni committere,
quæ tunc contingit, cùm ad Ecclesiam, pro<marginalia>Maior vti-|litas in|translatio-|ne pensan-|da.</marginalia>
quâ est præsentatus, vt se  conferat gubernatu-
rus eamdem, ex commissione Capituli, desti-
natur. Quòd autem in translatione ad maiorem
Ecclesiam attendi debeat vtilitas, expressit In-
nocentius III. In Capite licet: citato Titulo
verbis illis: Cum in maiori dignitate propter maio-<marginalia>Cap. Licèt|de transl.|Episcop.</marginalia>
rem vtilitatem faciliùs soleat dispensari. Sic ille &
in translationibus Indicorum Episcoporum, sem-
per ita agitur, vt nullus, nisi ad maiorem Eccle-
siam transferatur, rarissimo aliquo excepto casu.
Licèt autem pro hoc expressum ac speciale
priuilegium non sit, poterit tacitum esse suffi-<-P>@@

<-P>ciens, ex eo quòd Pontifices praxim huiusmodi
scientes non aduersentur, sed benignè annuant,
videntes totum illud ad maius fidelium bonum,
& Ecclesiarum commodum destinari. Pro quo<marginalia>Concessio-|nem Ale-|xandri VI.|fauere.</marginalia>
etiam facit generalis illa Indiarum cura Catholi-
cis Regibus à Pontificibus, & præsertim ab
Alexandro VI. demandata circa Indorum con-
uersionem & omnia alia, quæ ad eamdem con-
ducere possunt; propter quod aliqui, vt supe-
riùs vidimus Titulo præcedenti, numer. 126. eos
legatos Pontificios esse dicunt: hæc enim pro-
uidentiæ pars, quæ circa Episcopos prædicta,
pro adeundis statim Ecclesijs, dispositione ver-
satur; in illâ vniuersali commissione meritò
potest comprehensa judicari. Habet enim il-
la momenti multùm in ordine ad effectus de-
claratos.</P>
<P>  <absatz-nummer>43</absatz-nummer> Et ita videtur conuenienter res ista com-<marginalia>Modus di-|cendi Dom,|Solorzani|ex renun-|tiatione|Præsentati|procedens,|variè ex-|plicata.</marginalia>
poni, cùm priuilegium nullum speciale circa
illam inueniatur, nec sine illo possit praxis hu-
iusmosdi sustineri: licet nonnullos alios expli-
candi modos proponat Dom. Solorzanus Tomo
2. Lib. 3. Cap. 13. numer. 93. & seqq. & in Po-
liticâ Lib. 4. Cap. 13. ait enim licitam esse deser-
tionem Ecclesiæ; quia ei Episcopus translatus
renuntiat; per renuntiationem autem solui spi-
rituale coniugium, expressè habetur in citato
Cap. Inter Corporalia. Pro quo est & totus
Titulus, de Renuntiatione, qui est 9. Lib. 1. Licet
autem renuntiatio nulla sit Papâ non præbente
consensum, ex diuersis juribus, & præsertim
ex Cap. Quantò, de translatione Episcopi, vbi gra-<marginalia>Cap. Quā-|do de|translat.</marginalia>
uissima illa Innocentij III. verba: Potestatem
transferendi Pontifices ita sibi retinuit Dominus &
Magister, quod soli B. Petro Vicario suo, & per
ipsum successoribus suis speciali priuilegio tribuit, &<marginalia>Translatio-|nem soli|Pontifici|reseruatā.</marginalia>
conceßit, sicut testatur Antiquitas; cui decreta Pa-
trum sanxerunt reuerentiam exhibendam, & eui-
denter asserunt Sacrorum Canonum sanctiones. Hæc
ille, & alia, licet inquam hoc ita sit, consensus
tamen Pontificis videtur renuntiationi assistere,
quia eam est ratam habiturus, & ratificatio
retrotrahitur, ex doctrinâ grauium scripto-
rum, quos adducit. Deinde dici potest juxta
alios, ex vi præsentationis matrimonium spiri-
tuale de futuro contrahi, quod per confirma-
tionem Pontificiam perficitur, & consumma-
tur. Item licet renuntiatio facta sine licentiâ<marginalia>Renuntia-|tionem non|valere in|præiudici&#x0169;|tertij sine|licentia fa-|ctam.</marginalia>
Pontificis vim non habeat, id intelligendum
est quoad superioris præiudicium, non verò
quoad renuntiantem, in cuius præiudicium va-
lida est, & ita generaliter loquendo, renuntians
sine superioris licentiâ nequit ad beneficium
reuerti; cùm tamen possit à superiore com-
pelli, cui non nocet sine licentiâ facta renun-
tiatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>44</absatz-nummer> Verùm hæc satis videntur infirma, quòd<marginalia>Renuntia-|tionem non|retrotrahi|in casu præ-|senti, cōtra|citatum|Auctorem,|cuius &|dicta alia|confutan-|tur.</marginalia>
& ea ostendunt, quæ Auctor idem §. & sicut, &
§. Quæ omnia eruditè, & prudenter accumulat.
Et in primis, quod de renuntiatione, per ratifi-
cationem retrotractam dicitur, nequit admitti:
in casibus enim, de quibus loquimur, illa non
habet locum, quandoquidem exhibitio littera-
rum Apostolicarum ad suscipiendam Ecclesiæ
administrationem exigitur, per quod ratificatio
omnis de futuro apertissimè excluditur, quidquid
de doctrinâ illâ fit in ordine ad alios effectus.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0174.jpg/>
@@1@<SE174>Cum sola præsentatione an liceat ad Ecclesiam se conferre. 163
<duolan 2><-P>Praxis ergo specialis Indiarum nequit in ratifica-
tione sic explicatâ fundari. Quod autem per
præsentationem matrimonium spirituale de fu-
turo contrahatur, Auctores illi non dicunt, qui
de electione Canonica, & non de præsentatione
loquuntur. Neque P. Azor Tomo 2. Lib. 6. Cap.
16. §. Tertiò quæritur. Contractum illud asseruit,<marginalia>Præsenta-|tione non|contrahi|Matrimo-|nium de|futuro.</marginalia>
sed electione inchoatum, & confirmatione per-
fectum, & consummatum; & eodem modo ac-
cipiendus Farinacius: & vt demus coniugium de
futuro contrahi, illud certè coniugium præsens
non dissoluit, & ita in suo robore persistit diffi-
cultas; propter sponsam enim de futuro, nequit
sponsa de præsenti derelinqui. Aliud autem de
præiudicio additum nullius momenti apparet,
quia si renuntians nequit suâ renuntiatione præ-
iudicium generare, ergo Matrimonium suo in
robore perseuerat, quod superioris est confirma-
tione firmatum: & res per easdem caussas dissol-
uitur, per quas est nata; vt est certissima iuris re-
gula. Quod ergo redire ad Beneficium nequeat,
qui renuntiauit illi, non ideò est, quia ille suâ dis-
soluere nexum enuntiatione queat, sed in p&#x0153;-<marginalia>Renuntia-|tione sine|licentia|vinculum|non dissol-|ui, sed in|p&#x0153;nam|statui pri-|uationem.</marginalia>
nam irreuerentiæ erga superiorem, & de Episco-
pis specialiter loquendo, pro eo est textus expres-
sus in citato Cap. Quanto, de translatione Episcopi.
Vbi sic dicitur. Ne ad ipsam redeat vlteriùs, distri-
ctiùs prohibemus, cùm secundùm traditiones Canoni-
cas, qui ad maiorem se plebem transtulerit, à cathedrâ
repelli debeat alienâ, & carere propriâ: vt nec illis præ-
sideat, quos per superbiam spreuit, nec illis, quos per a-<marginalia>Cap. Quā-|tò de|translat.</marginalia>
uaritiam concupiuit. Sic ibi Innocentius Tertius.
Quod ex eo etiam constat: nam cùm superior
possit dicto modo renuntiantem compellere, vt
ad Ecclesiam suam redeat, iuxta ea, quæ adducit
Glossa in Cap. Quod in dubiis de renuntiatione §. In<marginalia>Cap. Di-|lecti eod.|tit.</marginalia>
manum, & apertam decisionem. In Cap. Dilecti
filij, eodem Titulo. Manifestum est non fuisse con-
iugium dissolutum. Id quod in eodem Cap. di-
lecti habetur expressum, dum sic in eo Grego-
rius IX. Mandamus quatenus Abbatem ipsum loco
suo restitui faciatis, quo integrè restituto, voce nostrâ
recipiatis ceßionem ipsius. Sic ille. Sicut ergo renun-
tiatio fuerat nulla, ita & spirituale coniugium mi-
nimè dissolutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>45</absatz-nummer> Cùm ergo omnes citati dicendi modi,<marginalia>Auctoris|item citati|non penitus|probanda|responsio.</marginalia>
solido careant fundamento, ad priuilegium est, vt
dixi, Pontificium recurrendum, in quo tandem
Dom. Solorzanus aliquatenus conquiescit dum
sic ait num. 104. & sic melius est, quòd nitatur in li-
centiâ Pontificis saltem præsumptâ, ad quam præsup-
ponitur quod iam à primo Episcopatu erat absolutus.
Sic ille: cuius tamen sententia in eo, quod de
præsuppositâ absolutione à primo Episcopatu
addit; difficilis sanè est; quia donec confirmatio
pro Ecclesia, ad quam fit translatio, superueniat;
non videtur sic translatus à vinculo prioris abso-
lutus, vt ex iuribus citatis constat: aliud autem est
licentia administrandi & aliud confirmatio, per
quam ius ad eamdem acquiritur, & nouum ma-
trimonium celebratur. Deinde si licentia dese-
rendi Ecclesiam, & ad aliam se conferendi, ab-
solutionem vinculi præsupponit, rogo à quo-
nam talis absolutio facta sit? Nam translatus ip-
se eam perficere nequit suâ renuntiatione, vt vi-
dimus; pro quo videri specialiter potest Caput
Inter corporalia citatum. Pontifex autem nondum<-P>@@

<-P>quidquam agens circa translationem inducitur,
cuius operatio à Licentiâ incipit, quæ etiam di-
citur præsupponi. Pro quo & est aliud satis vr-
gens: nam si translatus iste omnino absolutus
est; ergo non indiget vt Capitulum suam illi po-
testatem ad gubernationem tribuat: cùm tamen
$unclearsitum per Regis praxim habeatur, & donec
confirmatio in spe & non in re habetur, Epi-
scopus non suo, sed Capituli nomine administrat,
quamquam in hoc singulare illud habetur, quod<marginalia>Episcopus|guberna-|tionem posi|solam præ-|sentatione&#x0303;|assumens,|quomodo|dici possit|non habere|delegatam|turisdictio-|nem.</marginalia>
dum adhuc abest, gubernatorem alium consti-
tuit: cùm neque electus, & confirmatus vicarium
mittere possit, vt tenent aliqui apud Dianam
Parte 8. Tract. 4. Resolut. 69. id quod non om-
nes, aliqui tamen facere solent. Quod ex eo su-
stineri potest, quia Capitulum circa hoc non
est inuitum, & ad hoc etiam facultatem datam
extendit. Tum etiam, quia potestas hæc non
confertur per delegationem, sed per translatio-
nem, dum Capitulum potestatem suam ita in E-
piscopum transfert, vt se illius vsu irreuocabili-
ter priuet; cùm tamen potestas delegata alio mo-
do se habeat, quando scilicet ita tribuitur vt of-
ficio non hæreat, nec sit ad vniuersalitatem caus-
sarum: vnde & dicitur delegatus non habere pro-
prium quoad iurisdictionem, sed solùm iurisdi-
ctionis vsum, leg. 1. §. Qui Mandata D. de officio<marginalia>Quid pro-|priè delega-|ta, & ordi-|naria sit.</marginalia>
eius, cui mandata est iurisdictio. Pro quo videri
possunt quæ adducit P. Fragosus Tom. 1. pag.
427. & 429. Episcopo quidem iurisdictio pro
plenâ gubernatione ex officio competit, & cum
à Capitulo, quod eâ etiam gaudet, in eum trans-
fertur; quædam anticipatio eius est, quod eidem
est statim cum officio tribuendum. Ex quo vi-
detur haberi, vt iurisdictio non debeat delegata
censeri, quandoquidem continuatur cum ordi-
nariâ, & ratione officij quodammodo conuenit:
iam enim ita generaliter hoc currit, vt cum præ-
sentatione pariter conferatur. Neque ex eo,
quòd à Capitulo attributa sit, debet delegata cen-
seri, cùm detur ratione officij: quemadmodum
iudices locales, qui Alcaldec. dicuntur, licet non à<marginalia>Alcadios|esse Ordi-|narios.</marginalia>
Principe, sed à Capitulis ciuitatum eligantur, iu-
dices delegati non sunt, vt cum aliis probat Co-
uarruuias Lib. 3. variar. Cap. 20. num. 4. & Vi-<marginalia>Vicarium|etiam Ca-|pituli.</marginalia>
carius etiam Capituli sede vacante delegatus
non est secundùm communem sententiam, de
quâ suprà, & pro quâ est Diana Tract. 4. citato
Resolut. 63. §. & nouißimè: vbi cùm vno verbo
id statuat, subdit de eo se dicturum dubio sequen-
ti: in quo tamen nec verbum, sicut neque in aliis.
Non item obstat Episcopum nomine Capituli
gubernationem obire; quia & Prorex Regis no-<marginalia>Et Prore-|gem.</marginalia>
mine etiam gubernationi præficitur; & tamen
illius iurisdictio delegata non est, vt tenent com-
muniter scribentes, & videri potest apud P. Fra-
gosum suprà pag. 429. num. 103. & seqq. Pro
casu autem Indiarum, de quo loquimur, viden-
dus Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 4. num. 43.
& seqq. & visus post hæc scripta Dom Villaroel
Part. 2. Quæst. 14. art. 1. num. 52. vbi ait absque
dubio esse ordinariam; sed non ita indubiam, vt
probari non debuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>46</absatz-nummer> Quidquid autem de hoc sit, vt ad id, de<marginalia>Vinculum|cum v-|na Eccle-|sia, & gu-|bernatione&#x0303;</marginalia>
quo erat sermo, reuertamur, licentia Episcopi
recedendi ab Ecclesiâ non supponit absolutio-
nem à vinculo sponsalitio, sed id, quod cum illo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0175.jpg/>
@@1@<SE175>164 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. V.
<duolan 2><-P>stare potest, ad eum modum, quo plures addu-<marginalia>alterius|stare posse;|ex quo pro|casu præ-|senti.</marginalia>
cti à Dom. Solorzano suprà Cap. 13. num. 77.
& Diana Tract. citato, Resol. 33. affirmant Episco-
pum post acceptas translationis Bullas, etiamsi à
vinculo prioris Ecclesiæ sit absolutus, posse admi-
nistrare in illâ, donec alterius accipiat possessio-
nem. Pro quo & in Politica Lib. 4. Cap. 13. pag.
609. Colu. 2. Stare ergo possunt vinculum cum
vnâ, & administratio alterius. Vnde è conuerso
quando quis ante Bullas translationis acceptas
recedit, vinculum quidem cum priori Ecclesia,
retinet, sed administrationem alterius pariter c&#x0169;
illo, donec Bullas translationis acceperit. Sicut
& contingit non semel, vt cura vacantis Ecclesiæ
Episcopo committatur, & in Indiis sic aliquando
factum testatur Dom. Solorzanus citato Cap. 13.
num. 113. & modò etiam tale aliquid circa Epi-
scopatum Paraquariensem agitur, vtinam fructu
iam diu votis communibus expetito.</P>
<P>  <absatz-nummer>47</absatz-nummer> Dico secundò. Episcopi ad aliam Eccle-<marginalia>Assertio 2.|Præsentat&#x0169;|teneri ad|Ecclesiam|se conferre,|idque sub|graui pec-|cato.</marginalia>
siam præsentati, & exhortatorio profectionis
per litteras Regis accepto, tenentur generaliter
loquendo ad illas, quamprimùm possint, se con-
ferre, in quo graue esse peccatum potest immo-
derantiâ dilationis. Quod probatur. Primò: quia
Rex præsentans id onus potest imponere ex pō-
tificiâ concessione, vt vidimus, & qui præsenta-
tionem admittit, illi se subiicit, aliàs fraudem in
acceptatione committet; neque enim Rex sic per-
tinaci gratiam eam faceret, iudicanti aut Regem
iniquè agere ad profectionem vrgendo, aut si iu-
stè, hortatorium eius, quod mandato æquiua-
let, contemnenti. Secundò; Quia translatio pro-
pter maius bonum tantùm fieri debet, vt diximus,
num. 42. pro nunc addenda alia Innocentij Ter-<marginalia>Cap. Inter|Corpora-|lia.</marginalia>
tij verba citato in Cap. inter corporalia. Vbi sic ait:
Non enim homo, sed Deus separat, quos Romanus
Pontifex, (qui non puri hominis, sed Dei veri gerit vi-
cem in terris) Ecclesiarum neceßitate, vel vtilitate pen-<marginalia>Transla-|tionem so-|lius neces-|sitatis aut|vtilitatis|intuitu fa-|ciendam.</marginalia>
satâ, non humanâ, sed diuinâ potius auctoritate dis-
soluit; sic ille: quo fundamento posito currit ra-
tio pro præsentatis generaliter inducta: citato
num. 42. Potest enim sic præsentatus ire; & a-
liàs maioris boni obligatio instat, eaque in re
grauissimâ; ergo dum ea non impletur, grauiter
delinquitur. Tertiò: quia vt modò peculiariter vi-
demus Prorex Peruuianus efficaciter instat vt
præsentati ad Episcopatus, ad destinatas sibi Ec-
clesias pergant, quia & ipse ad hoc Regiis man-
datis vrgetur, vnde & termini futuri discessûs
præfig&#x0169;tur. Et licet hæc circa præsentatos nos E-
piscopos præsertim fiant, ad Episcopos etiam
translatos extenduntur. Vbi quidem plusquàm
exhortatoria interueniunt, & zelo communis
boni, ac præsertim Indorum dubio procul pera-
guntur. Totum autem hoc omnino esset illici-
tum, si præsentati huiusmodi ad profectionem
minimè tenerentur. Dicere autem diligentiam
prædictam esse sacrilegam: intolerabilis assertio
est, cùm Regium Consilium quid circa hoc per
Pontificiam facultatem liceat, nequeat non ha-
bere perspectum.</P>
<P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> Dico tertiò. Vtilitas Ecclesiæ aliquando
adeò imperceptibilis est, vt ea nihil au$unclearcertè pa-<marginalia>Assertio 3.|Quando|vtilitas|aut nulla|est aut mo-</marginalia>
rum videatur vrgere; quia in translationibus istis
ad pinguiores redditus tantùm videtur attendi, vt
qui in Ecclesiis non ita locupletibus seruierunt,<-P>@@

<-P>administrationis solerter impensæ præmium ho-
noris & commodi temporalis accipiant. Sic<marginalia>dica, rem|aliter posse|disponi.</marginalia>
cùm accidit, rectè quidem facerent, qui suâ sorte
contenti, sponsæ alterius connubium recusarent.
Sed erunt qui sic hæc faciant, pauci: hoc enim
pacto ascensus eorum desperantur. Vel quia in-
decorum ducunt Regi gratiam adeò æstimabilem
in faciem reuocare. Et vt illud sit, profectionis
accelerandæ non vrget obligatio, & res coràm
Deo possunt iuxta conuenientem vtriusque Ec-
clesiæ statum, si Proregis non instent hortamen-
ta, disponi, quibus etiam potest vrbanum respon-
sum adhiberi, vt ipsi iuxta informationem cer-
tam, quæ ad Dei seruitium spectant, etiam stu-
deat confouere. Quòd autem Rex non sit circa
id prorsus inuitus, meritò præsumi potest, quia
cùm honorem translati in eius præsentatione vi-
deatur intendere, non debet credi onus honori
præponere, & fauorem in molestiam commuta-
re. Benignè ergo agi cum eo vult, de cuius ita
est honore solicitus, quando ex benignâ huius-
modi tractatione nullum animarum saluti dis-
pendium generatur.</P>
<Z><A+2>CAPVT V.</A+2>
<A+1>Circa Indicos Archiepiscopos vtilia
Pronuntiata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>49</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primo. Archiepiscopi Indiarum<marginalia>Assertio 1.|Archiepis-|copum non|accepto|Pallio, posse|aliquando|Chrisma|conficere|in propriæ|Ecclesia.</marginalia>
ob dilatam missionem Pallij, vt sæ-
piùs accidit, si consecrati sint, Chri-
sma conficere possunt, iuxta probabilem dicen-
di modum. Id probo; quia licet hoc illis prohi-
beatur In Cap. Quod sicut de Electione §. super eo:
ratio tamen ibi reddita exceptionem dictam vi-
detur comprobare: sic enim ibi: Cùm id, non tam-
quam simplex Episcopus, sed tamquàm Archiepisco-
pus facere videatur. Sic Innocentius Tertius: qui<marginalia>Ca. Quod|Sicut, de|Elect.</marginalia>
autem ob dilationes Pallij Chrisma conficit, sub
ea protestatione; manifestè ostendit se non vt
Archiepiscopum sed vt Episcopum, functionem
dictam exercere. Et quidem in Indiis ob distan-
tiam Cathedralium Ecclesiarum, non sine mole-
stiâ magnâ Chrisma, & Olea sacra aliunde afferri
possunt. Neque ita de illorum potest Consecra-
tione, constare ac de iis, quæ à presenti Episco-
po consecrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>50</absatz-nummer> Dico secundò. Si Archiepiscopus non-<marginalia>Assertio 2.|Posse & in-|uitatum|in aliena|& Ordines|ibidem|conferre.</marginalia>
dum accepto Pallio in aliena di&#x0153;cesi sit, & ad
consecrationem Chrismatis inuitetur, id potest
licitè præstare: constat ex adducta ratione: nam
in tali casu id non facit vt Archiepiscopus, sed vt
Episcopus; eo quòd proprius non adsit Episco-
pus, & ita ab iis, à quibus per ius licet, ad conse-
crationem inuitatur: licet autem Episcopo im-
pedito, & Capitulo sede vacante, aliisque priui-
legiatis. Immò etiamsi Episcopus proprius impe-
ditus non sit, velitque illud genus officij hospiti
venerando conferre, non videtur in eo graue a-
liquod piaculum reperiri. Sicut neque in ordi-
num collatione, fic aliqui à Panormitano addu-
cti In Cap. sicut de electione, licet ipse contrarium
teneat; quem sequitur P. Thomas Sancius Tom. 2.
Consilior. Lib. 7. Cap. 1. Dub. 16. num. 20.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0176.jpg/>
@@1@<SE176>Circa Indicos Archiepiscopos Pronuntiata. 165
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>51</absatz-nummer> Dico tertiò: Prohibitione Chrismatis<marginalia>Assertio 3.|Chrismatis|prohibitio-|ne non ve-|nire oleum|infirmor&#x0169;.</marginalia>
non videtur infirmorum oleum comprehendi.
Probatur: quia Chrisma & oleum infirmorum
solent vt distincta proponi tum aliàs, tum quando
de Indiis agitur. Sic Leo X. in Bulla pro Indiis
sæpiùs adductâ: verbis illis: Nec non vti oleo sancto,
& Chrismate antiquis. Gregorius XIII. similiter,<marginalia>Leo X.</marginalia>
vt est apud Emmanuelem Rodericum. Tom. 1.
qq. regular. quæst. 31. art. 5. Id, quod generaliter
habetur in Cap. Quoniam, de sententiâ exco mmu-
nicationis in sexto. Vbi de Chrismate sub eo no-
mine disponitur & tantùm est sermo de illo, quo
vertex Baptizati linitur, & ita P. Suarez Tom. 3.
in 3. partem Disp. 23. Sect. 1. dicto secundo, iuncto
§. Secundo principaliter; bene obseruat, quod li-
cet apud sanctos Patres mixtum ex oleo, & bal-
samo nomine olei designetur aliquando, ex eo-
rum tamen doctrinâ, & accommodatione vocis
habetur aliquid eo nomine ab aliis sanctificatis
oleis denotari. Cùm ergo dispositiones legum
secundùm eam significationem verborum acci-
pienda sint, quæ in vsu communis est, dum aliud
ex adminiculis aliis non constat; dicendum est
cùm de Chrismate agitur, ita esse vt diximus ac-
cipiendum. Præsertim quia dispositio p&#x0153;nalis
est, in quâ voces non sunt, nisi iuxta receptam
proprietatem accipiendæ: secus in fauorabilibus,<marginalia>Ratio di-|uersæ dispo|sitionis|circa præ-|dicta.</marginalia>
vt sępiùs dictum. Potuit autem vt non prohibe-
retur olei consecratio, sicut Chrismatis est con-
secratio prohibita, ea esse ratio, quòd necessitas
olei quotidiana sit pro infirmorum vnctione, non
ita Chrismatis, quia illud pro Sacramento Bap-
tismi necessarium absolutè non est, sed ad cere-
moniale aliquid pertinens: pro Sacramento au-
tem Confirmationis necessarium est quidem, sed
Sacramentum ipsum necessarium non est, & po-
test sine salutis periculo differri. Consecratio et-
iam Episcoporum non ita frequenter occurrit,
quæ & ipsa etiam prohibetur. Alia item pro
quibus deseruire potest, non ita necessaria sunt,
vt in dilatione periculum considerabile possit de-
prehendi. Fateor in Cap. Quoniam citato: ratione
necessitatis Baptismi concedi vt tempore Inter-
dicti Chrisma consecrari possit, vt scilicet solem-
niter possit ministrari; quia modus alius admi-
nistrationis non licet, nisi ratione necessitatis.
Sed in dispositionibus, quæ ex Pontificum vo-<marginalia>Obseruan-|da doctri-|na.</marginalia>
luntate procedunt, non est semper quærenda ra-
tio, cur vnum concedatur, negetur alterum, in
quibus sit identitas rationis, & aliquando pro a-
liquo maior videatur ratio ad similem concessio-
nem aut prohibitionem militare. Pro quo ali-
qua exempla videri possunt apud Dom. Solor-
zanum in Politica pag. 553. §. Y aßi aunque: non
enim tenetur legislator proportiones illas semper
obseruare, sed id quod conueniens occurrit ra-
tionabiliter stabilire.</P>
<P>  <absatz-nummer>52</absatz-nummer> Dico Quartò. Archiepiscopi Indiarum<marginalia>Assertio 4.|Posse item|Oraines|sacros con|ferre.</marginalia>
ante receptum Pallium, si dilatio notabilis sit,
possunt Ordines etiam sacros cōferre, sic aliquā-
do practicatum, cui & docti aliqui annuerunt,
& probatur fundamento prioris Assertionis, &
ad dilationis considerationem facit id, quod in
promotione Prælatorum Indicorum frequenter
euenit, vt sæpiùs diximus; eos scilicet, ad Ecclesias
suas post illarum prolixam vacationem perueni-
re: si ergo tunc ad functiones dictas Pallium diu<-P>@@

<-P>etiam expectandum sit, semi-vacatio Ecclesiarum
erit, dum Pastores quidem habent, sed ad multa,
& momenti maximi, penitus impeditos. Quod
quidem non videtur quomodo Pontificum vo-
luntati possit esse conforme. Est quidem id iure
dispositum, sed iuris dispositiones Indiarum de-
tectione priores, vnde non potuerunt, quæ ad
ipsas spectant, generaliter prouideri.</P>
<P>  <absatz-nummer>53</absatz-nummer> Dico quintò. Consecrationes Episco-<marginalia>Assertio 5.|Et Episco-|pes conse-|crare.</marginalia>
porum eodem modo fieri ab Archiepiscopis
possunt; quando cuilibet Indiarum Episcopo
cōmittuntur, vt fieri solet, habitâ consideratione
notabilis dilationis Pallij, & necessitatis conse-
crationis ob longam Ecclesiarum vacationem:
Cùm tamquam simplex Episcopus, & non tamquam
Archiepiscopus facere videatur. & sic Pontificiæ de-
terminationi minimè contraire. Et ex dictis circa
ordinationem inferiorum Ministrorum videtur
hoc apertè colligi; quia cùm Sacerdos Sacerdo-
tum sit, cuius est maior necessitas, ex minore ad
illam rectè instruitur argumentum. Pro quo &
aliis obseruatione dignum est prædictas fun-
ctiones ante suceptum Pallium obeuntibus, nul-
lam esse p&#x0153;nam impositam, vt aduertunt P. A-
zor Tom. 2. Lib. 3. Cap. 34. §. Quæres. & P. Fra-<marginalia>Non impo-|sitam p&#x0153;-|nam circa|præfata de-|linquenti-|bus.</marginalia>
gosus Tom. 2. pag. 594. num. 4. vbi alios addu-
cit. P&#x0153;na ergo arbitraria erit: vbi est manifestus
excessus; & mitis quidem iuxta P. Azor. Ex qui-
bus non leuis desumitur coniectura; vt intelli-
gamus canones prædicta prohibentes, non esse
cum eo rigore, quo alij, accipiendos; vnde qua-
cumque rationabili caussâ occurrente, nulla erit
culpa aliter effecisse. Pro quo & est vlteriùs non
leue aliud fundamentum ex doctrina grauium
scriptorum desumptum, vt videri potest apud
P. Azor suprà §. Obiicies id, quod P. Fragosum n. 6.<marginalia>Consecra-|tionem|suffraganei|posse com-|mitti ex|jure.</marginalia>
& alios asserentes Archiepiscopum ante rece-
ptum Pallium posse suffraganeis Episcopis com-
mittere consecrationem aliorum suffragorum:
id quod est conforme Cap. suffraganeis, de ele-
ctione, vbi id videtur expressè decisum. Et pro
auctoritate illius Decretalis videndus P. Sancius
adducendus num. sequenti. Communis autem ra-
tio illa est, quia ille est actus Iurisdictionis, & non
Ordinis: & quæ iurisdictionis sunt, ante Pallij re-
ceptionem Archiepiscopis conueniunt; vt lucu-
lenter Gossa in Cap. Cùm ex illo, de translatione E-<marginalia>Ratio Glos-|sæ non ad-|missa.</marginalia>
piscopi. Sed quidem cùm Pallium designet pleni-
tudinem potestatis, quæ Archiepiscopis confer-
tur, vt expressè habetur in Cap. Nisi, de vsu Pallij;
ibi: in quo Pontificalis officij plenitudo cum Archiepi-<marginalia>Cap. Nisi,|de vsu Pal-|lij.</marginalia>
scopalis nominis appellatione confertur. Cùm in-
quam plenitudinem talem designet, & actus
iste committendi consecrationem suffraganei ad-
eò supereminens sit, non videtur quomodo pos-
sit ante Pallium receptum conuenire ex vi solius
confirmationis. Et ita dicendum conuenienter<marginalia>Ex eo ar-|guitur.</marginalia>
apparet ratione necessitatis hanc factam conces-
sionem, ne scilicet consecratio Episcoporum
tamdiu differatur. Nec valet si dicatur sequi ex
eo consecrationem ab illo potiùs conferendam
ad quem de iure pertinet. Respondetur enim
hoc noluisse Pontificem, ne circa petitionem Pal-
lij negligenter se haberent confirmati, & quia
hoc modo voluit excellentiam commendare. A-
liquid ergo circa consecrationem operatur ne-
cessitas, vt meritò illud debeat Indicis Archipisco-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0177.jpg/>
@@1@<SE177>166 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. V.
<duolan 2><-P>pis applicari; vbi cùm non sit facultas commis-
sionis dictæ, vt ab aliis Episcopis consecrentur;
quia in hoc multùm est temporis insumendum,
& graues molestiæ deuorandæ; ab illis certè po-
test consecratio sine culpæ alicuius incursione
conferri.</P>
<P>  <absatz-nummer>54</absatz-nummer> Dico sextò. Conuocatio Concilij, &<marginalia>Assertio 6|non posse|conuocare|Concilium,|& Eccle-|sias confe-|crare.</marginalia>
Dedicatio basilicarum non possunt ante Pallij
receptionem fieri. Probatur: quia id expressè
prohibetur citato Cap. Quod sicut: & ratione di-
stantiæ in Indiis non videtur vrgere necessitas, &
quod ad dedicationem attinet, ea videtur intelli-
genda, quæ per consecrationem fit ritu celeber-
rimo, & vnctione sacrâ, in cuius dilatione nullum
est periculum, nec moræ momenti grauis incom-
modum. Alia autem, quæ sine vnctione Chris-
matis fit, à confirmatis tantum concedi potest,
vt videri potest apud Eligium Bassæum verb. Be-
nedictio, num. 5. & vt demus id non posse per se-
ipsum, poterit alij committere; quia committere
potest ea, quæ ordinem Episcopalem non requi-
runt, iuxta doctrinam Glossæ prædictam. Panor-
mitanum. Cap. Accedentibus, de exceßibus Prælator.
Angelum v. Episcopus, numer. 4. P. Sancium Tomo
2. Consiliorum, Lib. 7. Cap. 1. Dub. 16. num. 14. P.
Sà eodem verbo num. 38. Quæ & aliàs de iure di-
uino illis reseruata non sunt, sed tantùm Cano-
nico, vt benè P. Azor suprà, Cap. 30. §. Sexto quæ-
ritur, licèt in eo, de quo loquimur, contrarium vi-
deatur tenere Cap. Eodem §. sequenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>55</absatz-nummer> Dico septimò. Alia quæ ab Episcopis<marginalia>Assertio 7.|non posse|Abbates|benedicere.</marginalia>
præstanda sunt, vt benedictio Abbatum, Con-
secratio Virginum, & si qua alia, de quibus in
Cap. Quamuis, 68. distinct. in Indijs aut locum
non habent, aut sine recepto Pallio perficienda
non sunt. Abbates quidem solemniter benedicti
in illis non adsunt; neque virgines solent ritu<marginalia>Neque Vir-|gines ritu|folemni.</marginalia>
illo specialissimo consecrari; quod si tale aliquid
esset, non potest ratio ita vrgens occurrere, vt
nequeat Pallium expectari. Depositio autem
aut degradatio Clericorum, quæ etiam Episco-
palis muneris est, differri potest. Quod si ob sa-<marginalia>Neque de-|gradare re-|ali disposi-|tione.</marginalia>
tisfactionem publicam necessarium sit supplicium
accelerari, necessitas tunc caret lege, & quod ra-
tione distantiæ conceditur, potest ex simili ratio-
ne concedi. Quamuis neque id videatur necessa-
rium, quandoquidem verbalis depositio suffice-
re potest, iuxta id, quod decernit Concilium
Tridentinum Seßione 13. Cap. 4. de reformatione:<marginalia>Verbalem|sufficere.</marginalia>
ad quam Episcopus per se, vel per Vicarium pro-
cedere potest; vnde non requirit ordinem Epis-
copalem. Quod autem ea sufficiat, vt tradantur
curiæ sæculari; ibidem Concilium indicat verbis
illis: Cùm verò tam grauia nonnumquam sint deli-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
cta ab Ecclesiasticis commissa personis, vt ob eorum atro-
citatem è sacris Ordinibus deponendæ, & curiæ sint tra-
dendæ sæculari, in quo secundùm sacros Canones, &c.
Licèt communiter Doctores teneant per deposi-<marginalia>Quî id sta-|re possit,|cùm non|amittatur|priuilegi&#x0169;|fori & Ca-|nonisper|illam.</marginalia>
tionem verbalem priuilegium fori, & Canonis
non amitti, & ita depositum non posse à Curia
sæculari puniri, nisi sit incorrigibilis, & de eo
judex Ecclesiasticus attestetur, juridicâ factâ in-
formatione, vt videri potest apud Bassæum verbo
Degradatio num. 3. & alios, quos citat. Quod ita
est intelligendum, vt puniri non debeat, quando
id expressè aut tacitè à degradante non concedi-
tur; concedi autem posse ex Concilio deducitur,<-P>@@

<-P>quod post verba dicta statim depositionem ver-
balem fieri posse à prædictis declarat, vtique ad
effectum prædictum tradendi curiæ sæculari; aliàs
decisio illa satis esset confusa, cùm debeant ea di-
stingui, quæ in illâ sine distinctione aliquâ pro-
ponuntur: & quidem depositio realis vix vm-
quam adhibetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>56</absatz-nummer> Dico octauò. Si Pallij solemnis traditio<marginalia>Assertio 8.|quid facie&#x0303;-|dum, cùm|Episcopus|cui Palli&#x0169;|tradendum|commit-|titur, non|est propin-|quus, &c.</marginalia>
alicui Episcopo in Indiis committatur, & ille non
adsit, sed necessarium sit, aut Archiepiscopum
longiùs abire, aut Episcopum è longinquo veni-
re, vel alium iter facientem per Metropolitanam
di&#x0153;cesim expectare, poterit tunc Archiepiscopus
Pallium è manu dignitatis suæ Ecclesiæ recipere;
quia id ita fieri solet. Pro quo faciunt omnia illa,
quæ Dom. Solorzanus congerit citato Lib. 3. Cap.
6. numer. 25. & seqq. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 6.
pag. 536. & seqq. vt probet iuramentum fidelita-
tis, quod ab Episcopis præstari debet, & pro-
fessionem fidei, posse in manibus vicinioris E-
piscopi fieri, si is qui designatus ad tale ministe-
rium est, mortuus sit, aut longiùs absit. Quod
cùm ita factum esset, omnino fuisset licitum &
legitimum, neque in eo interfuisse defectum,
qui debuerit suppleri, Sedem Apostolicam de-
clarasse, testatur idem num. 44. Est autem omni-
no similis ratio in casu nostro: & in talibus ex si-
militudine de voluntate Pontificis judicandum
luculenter statuit, & probat Innocentius III. in<marginalia>Asimilibus|valere ar-|gument&#x0169;.</marginalia>
Cap. Inter corporalia ibi. Propter expressam tamen
similitudinem, vel identitatem potiùs, nemini poterat
videri dubium subtiliter intuenti: cùm de similibus idem
iudicium sit habendum. Sic ille, vt probet non so-<marginalia>Cap. Inter|corpora-|lia.</marginalia>
lùm Episcopum Consecratum, sed etiam electum
& confirmatum, spirituale matrimonium cum
Ecclesia contrahere, & ita neutrum posse sine
licentiâ Sedis Apostolicæ Episcopatui renuntia-
re. In illis ergo, quæ huius generis sunt, argu-
mentum à similitudine valdè robustum debet re-
putari.</P>
<P>  <absatz-nummer>57</absatz-nummer> Deinde arguo. Nam ea, pro quibus<marginalia>Vrgens pro-|batio ex|Concilij|Tridentini|Decreto|circa depo-|sitionem.|Vbi reside&#x0303;-|tia commo-|data.</marginalia>
Episcopi præsentia requiritur, sine illâ fieri pos-
sunt, quando propter illa inconueniens ex defe-
ctu residentiæ est incurrendum, vt probat textus
singularis Concilij Tridentini Seßione 13. Cap. 4.
de reformatione, vbi, vt paullò superiùs vidimus,
de Clericorum depositione agitur, ob enormia
crimina, & sic additur post adducta num. 55. In
quo secundùm Sacros Canones certus Episcoporum nu-
merus requiritur, quos si omnes adhibere difficile esset,
debita iuris executio differretur: si quando autem in-
teruenire possent, eorum residentia intermitteretur;
proptereà statuit, & decreuit; Episcopo per se, seu illius
vicarium in spiritualibus gener alem, &c. etiam absque
illis procedere liceat. Sic Concilium: Residentia er-
go iuxta mentem Ecclesiæ summi momenti est,
& vt illa non intermittatur, circa quoduis aliud,
quod valde accidentarium in rebus istis est, di-
spensandum fore eiusdem doctrina manifestat.
Quis autem non videat contra huiusmodi spiri-
tum eam dispositionem fuisse, quæ aliquot ante
annos apud nos visa; cùm Episcopus Panamen-<marginalia>Factum|nupertum|non proba-|tum.</marginalia>
sis quingentas leucas à Limanâ ciuitate distans, ad
tradendum eiusdem Archiepiscopo Pallium est
accitus, per mare, per terras facto itinere non exi-
guis facientis molestiis, & sumptibus accientis.
Magnus ille planè vir, & multarum virtutum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0178.jpg/>
@@1@<SE178>Circa Indicos Archiepiscopos Pronuntiata. 167
<duolan 2><-P>clarus insignibus, qui ad hoc se credidit durâ ne-<marginalia>De iura-|mento &|professione|fidei, idem.</marginalia>
cessitate compulsum, decem mille octi-regalibus
eâ in functione consumptis. Nihil equidem tale
in mentem potuit venire Pontificis, benigna sem-
per pro animarum salute meditantis, & ita de pro-
fessione fidei, & iuramento fidelitatis idem est
penitus asserendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>58</absatz-nummer> Dico nonò. Quamuis Pallium Romæ
ab Archiepiscopi fuerit Procuratore receptum,
peccabit grauiter ille, si nullâ aliâ traditione in-<marginalia>Assertio 9.|Pallium ab|alio acci-|piendum,|etsi procu-|ratori Ro-|mæ datum.</marginalia>
terueniente, illud assumat. Sic Dom. Solorzanus
suprà, num. 45. & in Politicâ Pag. 546. Col. 2. in
fine, affirmans, cùm id scriberet, in quæstionem
deductum, & à quodam grauissimo Prælato non
satis animaduersum. Pro quo citat P. Azor Tomo
2. Lib. 3. Cap 30. Sed cùm caput illud longissi-
mum sit, paragraphum oportuit adnotasse, sed
quod adnotaretur non fuit, quia nihil tale in illo
extat. Capite autem 34. §. secundo quæritur: for-
mula traditionis ab eodem apponitur ex Glossa
in Cap. Ad honorem de vsu Pallij. Procuratori qui-
dem Romæ tradi commune est. quia & per Pro-
curatorem petitur, vnde ex eo nequit Ecclesiasti-
cæ dispositionis stylus inuerti, & sine sacris cere-
monijs id, quod magnis est mysterijs plenum,
& in cuius traditione plenitudo est potestatis
constituta; & formulæ quidem tenor talis est, vt
nequeat receptioni per Procuratorem adaptari.
Quamuis negari nequeat Pontificem in eo di-<marginalia>Posse in eo|Pontificem|dispensare.</marginalia>
spensare posse, formulâ aliqualiter immutatâ, ita
vt Procuratori sine necessitate vlterioris ceremo-
niæ tradatur: quemadmodum confirmatio Pro-
curatori conceditur, & vt Episcopus talis habe-
ri possit in ordine ad omnia, quæ iurisdictionis
sunt, nulla est vlteriùs ceremonia necessaria ex
Cap. Transmissam de electione. Quòd si id consta-
ret, non esset cur deberet Prælatus sic recipiens
condemnari.</P>
<P>  <absatz-nummer>59</absatz-nummer> Dico decimò. Cùm Archiepiscopi In-<marginalia>Assertio 10.|Archiepis-|copos In-|diar&#x0169; spe-|ciali cura|debere erga|suffraga-|neos vigi-|lare.</marginalia>
dorum, attentâ Archiepiscopali dignitate, ali-
quam circa suffraganeorum di&#x0153;ceses exercere
prouidentiam debeant, siue Sede plenâ siue vacā-
te, & ita admonere negligenter se habentes, quo-
rum iurisdictio ad eos deuoluitur persistente de-
fectu, vt videri potest apud P. Fragosum qui Au-
ctores adducit Tomo 2. Pag. 596. num. 19. & 20.
& Dom. Solorzanum Tomo 2. Libr. 3. Cap. 7. num.
33. plures congerentem: ex eo tamen, quod
Archiepiscopi Indiarum sint, maior est obligatio,
quia & Episcopi maiori obligatione tenentur,
eò quòd de conuersione Indorum agatur, & sta-
biliendâ fide, ac Christianis moribus, vnde ma-
ior vigilantia debet adhiberi. Neque opus est ex-
pectare querelas, quæ quidem ad eos deferri
possunt, quando ob negligentiam suffraganeo-
rum, subditi detrimenta aliqua patiuntur: vt vi-
deri potest apud P. Thomam Sancium Tomo 2.
Consiliorum, Lib. 4. Cap. 1. Dub. 54. num. 23. qui
alios adducit. Sed ex officio id præstare potest,
quod ex Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 3.
colligit Felinus in Cap. Pastoralis, de officio Ordi-
narij; quia iuxta illud potest Archiepiscopus visi-
tare Prouinciam, & inquirere de criminibus,<marginalia>Non posse|visitare|Prouinciā,|contra ali-|quos osten-|ditur.</marginalia>
quamuis non appareat de negligentia suffraga-
neorum. Quod & tenent Cabedus & Barbosa
pariter adducti à P. Fragoso citato numer. 20. &
Barbosa quidem in Collectaneis ad Lib. 5. Decre-<-P>@@

<-P>talium Titulo 1. Cap. sicut 25. num. 4. ex nouiore
ait Concilij dispositione id Archiepiscopos posse
citato loco. Sed nescio quibus oculis Concilium<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
ab ipsis fuerit loco citato lustratum: sic enim habet
illud: A Metropolitanis verò etiam post plenè visita-
tam propriam di&#x0153;cesim, non visitentur Cathedrales
Ecclesię, neque di&#x0153;ceses suorum comprouinciali&#x0169;, nisi caußâ
cognitâ, & probatâ in Concilio Prouinciali. Sic Con-
cilium, ex quo opposi um potiùs colligi debuis-
set. Si ergo id licet, aliunde est illud deducen-
dum, & ex eo satis probatur intentum, quia si vi-
sitare licet, ordinaria etiam cura eisdem incum-
bet, quia & Pastores sunt, & non vnâ debent esse
visitatione contenti. Pro quo est textus insignis<marginalia>Quid spe-|cialiter cir-|ca curam|prædictam|à Iure di-|spositum.</marginalia>
citato in Cap. Sicut de accusationibus, in quo sic In-
nocentius III. in Concilio Generali, de Concilijs
Prouincialibus agens pro reformatione morum
in Clero præsertim, conuocandis: Vt autem id
valeat efficaciùs adimpleri per singulas di&#x0153;ceses statuant
personas idoneas, prouidas videlicet, & honestas, quæ
per totum annum simpliciter, & de plano, absque vlla<marginalia>Cap. Sicut|de accu-|sat.</marginalia>
iurisdictione solicitè inuestigent, quæ correctione, vel re-
formatione sunt digna, & ea fideliter perferant ad Me-
tropolitanum, & suffraganeos, &c. Quæ quidem
licet eò tendant, vt in Concilijs Prouincialibus sic
obseruatâ correctione digna corrigantur; vbi
tamen Concilia talia rara sunt; vt in Indijs, eo
vtendum correctionis modo, qui opportunus
esse possit, nec sola charitas, sed & officij præ-
stantia erga alios efficaciter persuadet. Videatur
Glossa. Quod quidem Sede suffraganeâ vacante
præcipuè agendum per Regiam schedulam habe-
tur, de quâ Dom. Solorzanus suprà num. 34.</P>
<P>  <absatz-nummer>60</absatz-nummer> Dico vndecimò. Archiepiscopi India-<marginalia>Assertio 11.|teneri ad|conuocāda|Concilia.</marginalia>
rum graui conscientiæ obligatione constringun-
tur, ne curam conuocandi Prouincialia Con-
cilia penitus abiiciant. Id constat; nam Conci-
lium Tridentinum Seßione 24. Cap. 2. de refor-
matione quolibet triennio id fieri præcipit. Licèt
autem in Indiis id fieri commodè nequeat, tum
ob vacantes diu sedes, tum ob distantiam loco-
rum, ex qua habetur, vt Episcopi per longa tem-
poris spatia nequeant residere. Tum etiam quia<marginalia>Quæ in In-|dijs sunt|impedime&#x0303;-|ta non pe-|nitus obsta-|re.</marginalia>
eorum confirmatio ab Apostolicâ Sede diu pro-
trahitur, sicut & registratio in Regio Indiarum
Concilio, ne quidpiam Patronatui contrarium
inueniatur, aut ex quo turbatio aliqua possit in
regionibus adeò distantibus exoriri. Hæc tamen
non videntur obstare quo minùs id, quod sacri
Canones adeò necessarium iudicant, debeat
penitus intermitti. Nisi credamus in Indiis
adeò Christianè viui, vt nihil reformatione di-
gnum generaliter videatur. Quod vtinam sic es-
set Sed res non ita feliciter currere norunt qui
Indias norunt, nec possunt ij, quibuscum agi-
mus, ignorare.</P>
<P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Dico duodecimò. Obligatio visitandi<marginalia>Assertio 12.|à visitatio-|ne Prouin-|ciæ genera-|liter excu-|sari.</marginalia>
Prouinciam videtur in Archiepiscopis Indiarum
penitus cessare. Id probo: nam cùm id fieri de-
beret post di&#x0153;cesim propriam visitatam, vt Con-
cilium Tridentinum citato Capite 3. indicat verbis
illis: Etiam post plenè visitatam propriam di&#x0153;cesim.
Hoc certè nequit cum visitatione Prouinciæ
componi, quia ad eam visitandam, post visitatam
biennio quolibet propriam di&#x0153;cesim, vt ibidem
disponitur, tempus non suppetit ob earum lati-
tudinem. Quod quidem generaliter dictum sit:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0179.jpg/>
@@1@<SE179>168 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>nam casus occurrere potest, in quo propriæ di&#x0153;-<marginalia>Quid pro|casu spe-|ciali.</marginalia>
cesis visitatio possit vicario, aut alteri fideli, &
prudenti Christi Ministro committi, vt alteri vi-
sitatione indigenti prouideatur: præsertim quan-
do non tota Prouincia obeunda est, quod mul-
torum esset annorum negotium, sed di&#x0153;cesis ali-
qua aut illius pars. In quo quidem etiamsi Con-
cilium Prouinciale ita iudicauerit, non debet sine
Patroni consensu procedi: quia cùm res insolita
sit, & turbellis exposita, debet Regia auctoritas
interponi: præsertim quia Patroni officium po-
test à visitatis implorari, eò quòd in exercitio Be-
neficiorum, quæ per eius præsentationem acce-
pêre, turbentur. Vnde in hoc grauiter peccari
potest, dum turbulenta ista non cauentur reme-
dio dicto, sed inconsideratè contenditur, vt scan-
dala scandalis expungantur; vel potiùs vt nouis
additis scandalis res in deteriùs ruant, & vulnera
augeat, quod esse debuerat medicina.</P>
<P>  <absatz-nummer>62</absatz-nummer> Dico decimo-tertiò. Archiepiscopi In-<marginalia>Assertio 13.|de obliga-|tione pecu-|liari circa|caussas ap-|pellatione|delatas.</marginalia>
diarum grauiter peccare possunt, dum appella-
tione ad eos delatas caussas non student delin-
gentissimè pertractari. Cùm enim in Indiis di-
spensatum circa id sit, quod Iura præscribunt, vt
tres esse conformes sententiæ debeant ad caussa-
rum conclusionem, sed duæ sufficiant, id quod à
Gregorio XIII. oportunè dispositum ob loco-
rum distantiam, cuius Bullam adducit, & explicat
Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 9. valde inuigilan-
dum est, cùm in secundâ instantiâ res versatur,
quia si conformis sententia in eâ sit, non est vlte-
rius remedium, quo possit litigans respirare.
Quod quidem cum per vicarios communiter agi
soleat, in eis constituendis lapsus esse grauissimi
possunt, de quo inferiùs, qui in Metropolitanis
deteriores erunt ob rationem dictam. Sicut ergo
si tertia locum haberet instantia, exactior esset
& maturior caussæ discussio, multorum oculis
circa eam intentis: ita in secundâ sic agendum,
vt vna illa duarum diligentiam complectatur.
Admonitio salutaris habetur in Cap. Consuluit de
appellationibus, vbi cùm decidatur in notoriis non<marginalia>Cap. Con-|suluit de|appellat.</marginalia>
esse deferendum appellationi; sic subditur: sed
cùm multa dicantur notoria, quæ non sunt, prouidere
debet, ne, quod dubium est, pro notorio videatur habere.<marginalia>Quanta di-|ligentia et-|iam circa|notoria re-|quiratur.</marginalia>
Sic Alexander III. & quidem Archiepiscopo scri-
bens, Toletano inquam. Si ergo in notorijs per-
spicacia prouidentiæ requiritur; quantò illa debet
esse auctior, vbi de notorijs non agitur, sed opus
est occulti iuris rationes per caliginem vestigare?
& in hoc quidem duplici solet extremo peccari,
aut acceleratione scilicet nimiâ, aut nimiâ etiam
protractione; & vbi acceleratio talis est, quan-
tum illa rectæ decisioni obstet, quæ maturam
requirit indaginem, satis perspicuum est. Quòd
autem sit etiam perniciosa protractio, est item
compertum, quia testes vel moriuntur, vel rece-
dunt, quorum ratificatio necessaria est, & ipsa
protractionis molestia litigantis cura torpescit,
dum augentur expensæ, & quidem desperationis
torpor obrepit. Videant ergo hæc Archiepisco-
pi Indiarum, Archiepiscopi inquam, qui suo in
nomine videndi, præseferunt principatum. De
quibus dicta satis.</P>@@

<Z><A+2>CAPVT VI.</A+2>
<A+1>Peculiares obligationes Indicorum
Episcoporum.
§. I.
De obligationibus circa Indorum salutem
procurandam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>63</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Indici Episcopi grauis-<marginalia>Assertio 1.|grauissimè|peccare In-|diarum E-|piscopos cu-|ram Indo-|rum negli-|gentes.</marginalia>
simè tenentur ad Indorum salutem
procurandam, vnde & grauissimè
peccant, dum ea, quæ ad illam spectant, omit-
tunt, aut ea præstant, quibus illam constar impe-
diri. Constat ex dictis, num. 17. ex Concilio
Limensi: nam ea totius Episcopalis officij in
his Prouincijs potissima cura est. Hinc est vt gra-
uiter peccent</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Qui non visitant Indorum populos: negli-
gunt enim oues, quæ ad potissimam eorum cu-
ram spectant. Dum scilicet visitare possunt, quia
aliàs obligatio cessat, vt ex Concilio Tridentino
constat Seßione 24. Cap. 3. de Reformatione: verbis
illis: Si legitimè impediti fuerint. Videatur Dom.
Reyna visus post hæc scripta Tomo 1. de Perfecto
Prælato, Lib. 2. Tractat. 5. Cap. 5. Quando autem
legitimè impediti censeri debeant, eorum est con-
scientiæ relinquendum, qui rem coràm Deo ęquâ
trutinatione perpendunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Qui cùm impediti sunt, visitatores mittunt,<marginalia>Non visi-|tantes, an$unclear|visitatores$unclear|non idoneos|destinantes.</marginalia>
vt proprijs ipsorum commendis, non Indorum
spirituali, & temporali; illud enim ex hoc ordi-
nariè pendet, inseruiant. Ab his enim non Chri-
sti, sed auaritiæ ministris, nihil quod bono Indo-
rum cōgruat, promouetur, sed omnia in deterius
adducuntur. Hæc adeò sunt perspicua, vt dilu-
cidius nihil, sicut & teneri eos ad restitutionem
ratione dispendiorum, quæ Indi ab his, & eo-
rum comitibus, ministris, & seruitoribus sunt
perpessi.</P>
<P>  <absatz-nummer>64 3.</absatz-nummer> Qui cùm intelligant in populis Indo-<marginalia>Et Indor&#x0169;|expensis, c&#x0169;|de Idolola-|tria agitur,|sustentan-|dos.</marginalia>
rum idololatriæ aliquas reliquias hærere, visitato-
res mittunt Indor&#x0169; expensis sustentandos. Quor-
sum enim hæc, vbi certi delinquentes non sunt?
& vt esse illos constet, eorum sunt tenuissimæ
facultates, nec confiscandæ illæ, quandoquidem
cum istis de rigore iuris non agitur. Vnde pau-
cos ante dies circa hoc Regis nostri pietas, &
zelus enituit, dum ad Prælatum quemdam, quem
tale aliquid disposuisse, & peregisse cognouit,
grauissimis verbis scripsit, ne tale aliquid vlteriùs
moliretur, sed persuasum sibi haberet omnes suos
redditus, qui erant sanè pinguissimi, eo in opere
justissimè ab eodem insumendos.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Qui Parochias Indorum familiaribus con-<marginalia>Parochias|familiari-|bus lingua|Indicæ ig-|naris con-|ferentes.</marginalia>
ferunt, Indicarum linguarum ignaris, quadam
superficiali earum notitiâ contenti. Quo malo
vix esse aliud maius potest, & circa hoc quidem
satis est Regiâ prouidentiâ consultum, si illi de-
bita executio responderet. Nec iuuat commune
illud effatum, notitiam dictam vsu facilè com-
parandam. Quòd certè tolerabile esset, si non
suppeterent alij eo in genere peritiores. Sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0180.jpg/>
@@1@<SE180>Indicorum Episcoporum peculiares obligationes. 169
<duolan 2><-P>quod vsu comparandum dicitur, vsu constat mi-
nimè, ita per ignorantiæ portas introeuntibus,
euenire. Cùm enim eos animarum zelus ad of-
ficia prædicta non trahat, sed emolumentorum
temporalium imperiosa cupiditas, postquàm a-
depta illa non est, quod ignem illum c&#x0153;lestem
accendat, vt sic ea superari difficultas possit, quæ
in addiscendis barbaris linguis semper inuenitur.
Vbi præter ingens præiudicium, quod misellis<marginalia>Obligatio|inde resti-|tutionis</marginalia>
indigenis inde contingit, obligatio etiam restitu-
tionis oboritur. Sic enim officia accipientes, cùm
officio non faciant satis, nequeunt Beneficio in-
tegrè potiri, vt est certissimum in Iure & eo pe-
ritis axioma. Si ergo illi non restituant, vt fre-
quenter euenit, ad eos obligatio restitutionis
spectat, qui caussam damno suâ electione dede-
runt, de quo dictum suprà semel, & iterùm, &
est omnium inconcussa doctrina.</P>
<P>  <absatz-nummer>65 5.</absatz-nummer> Qui per aliud extremum, ob peritiam<marginalia>Aut solius|linguæ ti-|tulo aliàs|ineptis.</marginalia>
linguarum cum aliis requisitis ad officium Paro-
chiale dispensant vitiosos homines, illiteratos, &
prauè genitos, gregibus nouellis, futuros magis
lupos quàm pastores, inhumaniter obtrudentes.
Vix credi potest futuros aliquos sic facientes in
gremio illo sacratiore; sed quia esse possunt, non
est documentum hoc, non meum, sed magistri
sublimioris, omittendum. Nisi, qui scientiâ, &<marginalia>Quales|sacri Ca-|nones re-|quirant.</marginalia>
moribus commendatus existat. Talis debet esse cu-
ratum Beneficium accepturus, vt exponit Ale-
xander tertius in Consilio Lateranensi, & ha-
betur in Cap. In cunctis, de electione. Linguæ no-<marginalia>Cap. In|cunctis,|de elect.</marginalia>
titia, scientiæ aliqua portio est, & adeò exigua,
vt qui eâ solâ est præditus, non ideò scientiam
habere dicatur. Addendum ergo vlteriùs id,
quod necessarium est, vt quis sciens, & sapiens
possit compellari: per quod vnum tantùm habe-
tur futuri Parochi ornamentum. Moribus ergo
commendatus existat. Cuius scilicet probata sit vir-
tus, & communibus testimoniis confirmata. Ne-
que, quia Indorum Parochia est, circa prædicta
non instandum, quia & pro illorum instructio-
ne, administratione Sacramentorum, & multis,
quæ in ipsorum gubernatione contingunt, præ-
sidium est non leue doctrinæ requisitum, ex cu-
ius defectu errores satis perniciabiles commit-
tuntur. Quod verò ad mores attinet, iam ex di-
ctis superiùs liquet quàm debeant esse maturi, ne
penitus prauis exemplis destruant, quod docen-
tes ædificare contendunt. De quo & inferiùs cir-
ca Parochos Indorum, pro quibus etiam supe-
riores dotes Concilium Limense tertium requi-
siuit Actione 2. Cap. 31.</P>
<P>  <absatz-nummer>66 6.</absatz-nummer> Qui Indos de suis Parochis querelas<marginalia>Indorum|querelas|non admit-|tentes,|cum op-|portunis|animad-|sionibus.</marginalia>
coràm ipsis proponentes austerè repellunt, & ad
allegata & probata semper prouocant, menda-
ces eos, & criminosos compellantes: hac enim
ratione irremediabiles fiunt eorum miseriæ, cir-
ca ea, quæ à prædictis patiuntur. Fateor equi-
dem aliquando mentiri Indos, & falsa quædam
suis Parochis imponere; sed illud non nisi indu-
cti ab aliis faciunt, qui inimicitias cum eis ge-
runt; bonos namque Parochos, quos Indi erga
se beneuolos, & officij sui memores experiuntur,
diligunt, & veneratione eximiâ prosequuntur.
Aliud ergo est de punitione, aliud de remedio
tractare, quod equidem extraiudiciali potest ani-
maduersione disponi. Quamquàm & in hoc ti-<-P>@@

<-P>meri aliud damnum potest, ne scilicet Parochi
Indorum querelis irritati, erga illos se exhibeant
duriores. Vnde & hoc debet Prælatorum soler-
tia prouidere. Quod si inter Parochos, & Indos
sibi commissos controuersiæ frequentes sint, de
permutatione agendum. Neque enim sperari
potest vt Indi Parochos pro remedio animarum
consulant, & eis sincerè per Confessionem con-
scientias aperiant, & siquid superstitionum est
reliquum, eisdem manifestent, quos non Patres,
sed aduersarios implacabiles agnoscunt. Quòd
si permutatione factâ in eodem agendigenere in-
emendabiles deprehendantur, remouendi procul
dubio, & vt sibi tantùm vacent, auocandi. Vt
quid enim terram occupet infructuosa ficulnea,
quæ diu expectata vt faciat fructum, neque red-
dit, neque reddendi spem vllam præsefert? & v-
tinam infructuosa tantùm illa, & non etiam pes-
simis germinibus iniuriosa. Neque hærendum
ex eo, quòd ad titulum Indorum ordinatus, si
ab officio cadat, ægre sit, quæ ad sustentationem
necessaria fuerint, habiturus; sibi enim hoc im-
putare debet, neque enim ob vnius temporale
commodum, tot sunt temporalia, & spiritualia
detrimenta in teneris Ecclesiæ filiis toleranda.
Neque in Indiis Sacerdotes ita egere contingit,
vt illis necessaria ad vitæ sustentationem desint,
& ita cum iniuriâ sui statûs cogantur mendi-
care.</P>
<P>  <absatz-nummer>67 7.</absatz-nummer> Circa hoc ipsum, qui ad titulum Indo-<marginalia>Ad titu-|lum Indo-|rum ordi-|nantes eo-|rum lin-|guam non|callentes.</marginalia>
rum eos ordinant, qui eorum linguam ignorant
contra sacrorum Canonum dispositionem, &
præsertim contra Concilium Tridentinum Ses-
sione 21. Cap. 2. Neque spes addiscendi sufficit,
sicut neque spes obtinendi Beneficium, aut cer-
tus redditus ad sustentatione&#x0303; sufficeret, sic com-
muni Doctorum sententiâ comprobante. Ne-
que circa hoc credendum simplici alicuius de se
ipso attestationi, vt aliquando accidit, immò nec
multorum: sed debet Prælatus per se ipsum exa-
men instruere peritorum ministerio, atque et-
iam Indorum, qui an examinatum intelligant
interrogandi sunt. Quidquid aliter agitur, fal-
laciis obnoxium nisi Vicarius generalis talis
sit, vt possit hoc ipsi confidenter committi.
Vnde & consequenter peccant, qui ordina-
tos cum prædicto titulo, cùm opus est, mi-<marginalia>Aut seruire|in paruis|Parochijs|nolentes ad|pingues|nominan-|tes.</marginalia>
nisterio prædicto non addicunt, eos p&#x0153;nis pro-
positis constringendo, & pessimi profectò exem-
pli res est, vt statuit Concilium Limense tertium
Actione 2. Cap. 40. quòd Prælatus eum, qui te-
nui alicui Parochiæ inseruire renuit, & propter-
ea censuris impositis plures per menses inuol-
uit, statim absolutum ob preces petentium, aut
negotiationem aliquam ad pinguem Parochiam
eligat, licet aliàs sufficientem. Purgari illa ino-
bedientia debuit, & exemplo alij ad debitum hu-
iusmodi obsequium excitandi. Dignum est enim, vt<marginalia>Cap. In-|cunctis de|elect.</marginalia>
quos Dei timor à malo non reuocat, Ecclesiasticæ saltem
coe&#x0308;rceat seueritas disciplinæ. Cap. Cùm in Cunctis, de
electione, §. Clerici.</P>
<P>  <absatz-nummer>68 8.</absatz-nummer> Qui pro administratione Sacramen-<marginalia>Iura sta-|tuentes ab|Ind$unclears Paro-|chis soluen-|da ob sa-|crorum|admini-|strationem</marginalia>
torum iura ab Indis Parocho soluenda præscri-
bunt, quod in caussa esse potest, vt illi ab eorum
receptione retrahantur. Quod quidem à Conci-
lio Limensi Tertio pro viridissima constitutione
sancitum. Actione 2. Cap. 38. vbi inter alia sic ha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0181.jpg/>
@@1@<SE181>170 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>betur: Ceterùm de Indis iam pridem Concilium Limen-
se constituit ac declarauit, neque pro Sacramentorum,
neque pro Sacramentalium administratione, neque verò<marginalia>Concilium|Lim. 3.|circa id|grauiter|prouidisse.</marginalia>
pro sepulturæ cuiusque apertione, quidquam exigi aut
recipi posse, sacerdote quidlibet ab Indis recipiente, qua-
drupli p&#x0153;nâ mulctato. Quod salutare documentum
Neophytorum ædificationi, & fidei magnopere neces-
sarium, & à plerisque cum non mediocri scandalo il-
lorum contemptum: hæc sancta Synodus denuò inno-
nat, & quantùm potest seriò commendat, declarans
nullas in hac parte consuetudines tamquàm laudabiles
esse allegandas, quæ potiùs abusus sunt nuncupandæ.
Hæc Concilium Sedis Apostolicæ approbatione
firmatum. Quî ergo stare possit, vt quod adeò æ-
dificationi Neophytorum necessarium est, & ad
fidem tantopere necessarium, Episcoporum sta-
tuta conuellant, & soluenda à prædictis iura in
Sacramentorum administratione constituant?
Sed in Di&#x0153;cesana Synodo factum illud. Quid
inde? In ea solus cum Parochis Episcopus suam
caussam agentibus, & vix alius, cuius non possit
præualere suffragium. Acta in Limensi Congre-<marginalia>Cui non|bene à Sy-|nodo Di&#x0153;-|cesana|contrait&#x0169;.</marginalia>
gatione, quæ & Concilij nomen obtinuit, &
primum omnium fuit Anno 1552. In Concilio
tertio Act. 1. Cap. 1. nullius sunt roboris decla-
rata, quia & legitima eorum desideratur auctori-
tas, & pleraque eorum in meliùs sunt posteà
commutata. Quæ quidem commutatio in duo-
bus est Conciliis sequentibus, ac præsertim in
tertio peracta. Si ergo Prouincialis Congrega-
tio minùs bene multa disposuit, quia paucorum,
& non adeò expertorum, quantùm res exigebant
fuit: quid iam mirum si dicamus di&#x0153;cesanum
conuentum minùs benè, quod diximus censuis-
se? In quo quidem Indici Parochi ferè soli, de
quorum sapientiâ & experientiâ alij iudicabunt.
Contra Limense profectò Concilium decerni
non potuit ob firmamenta dicta: quod si secus
factum, debet omnino infectum æstimari. Con-
sultiùs profectò di&#x0153;cesana Synodus Limensis,
præsidente Illustrissimo R. D. Bartholomæo Lo-
bo Guerero Lib. 3. Tit. 8. Cap. 9. & Lib. 4. Tit. 1.<marginalia>Quid Li-|mensis, &|Pacensis.</marginalia>
Cap. 7. & Pacensis sub Doctissimo Feliciano de
Vega Lib. 1. Tit. 5. Cap. 19. cum prædicta Pro-
uinciali dispositione concordant, Regias pro eo-
dem schedulas allegando. P&#x0153;nam autem dupli
solum di&#x0153;cesana Limensis assignat, ideò forte
quia p&#x0153;na quadrupli non fuit vsu recepta.</P>
<P>  <absatz-nummer>69 9</absatz-nummer> Et vltimo. Qui Parochos Indorum<marginalia>Permitten-|tes absen-|tias Paro-|chorum.</marginalia>
diu à suis Parochiis abesse permittunt, licet per
substitutos seruiant; quod quidem quàm sit iu-
stitiæ contrarium satis constat. Et licet generali-
ter ita fieri debeat ob residentiæ obligationem,
de quo dictum numer. 20. in Parochis Indorum
speciale est, eò quòd Indi magis indigeant, mi-
nus enim se ob defectum capacitatis ad negotia
animæ iuuare possunt. Neque substitutorum
suffectio eos releuare potest: non enim proprij
Pastores, sed mercenarij sunt, Christi sententiâ
castigati. Ioan. 10. Teneriores autem partus ma-
iori curâ Pastoris egere quis nescit? vnde &
Pastorum Pastor eos debet in officio continere.
Sed de hoc etiam inferius; vbi de Parochis. Quæ
autem diximus licet videantur esse notissima, nec
posse ab aliorum & meis pariter Magistris igno-
rari, non tacenda fuerant, quia & doctrinæ hoc
requirit integritas, & quod doctrinæ non pro-<-P>@@

<-P>derit, prodesse potuit hortamento. Liceat ætati
aliquid, liceat experientiæ, liceat zelo bonum
pusillorum istorum promouendi; ideò pergens.</P>
<Z><A+1>§. II.
De obligationibus circa obseruantiam
Regij Patronatus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>70</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico secundò. Episcopi Indiarum pec-<marginalia>Assertio 2.|Peccare|grauiter|Regis pa-|tronatui|contrarios.</marginalia>
care grauiter possunt Regio se patro-
natui contrarios exhibendo. Id constat. Quia
Patronatus Regibus nostris, non ex vsurpatione
aliqua, sed Pontificia est largitione concessum,
vt constat ex Bulla Iulij secundi, quam adducit
Dom Solorzanus Tom. 2. Lib. 3. Cap. 2. num. 10.
In quâ licet censuram aliquam, aut specialem p&#x0153;-
nam aduersantibus non imponat, satis tamen
explicat in eo graue committi peccatum, dum
ait, eum, qui contraire ausu temerario præsum-
pserit, indignationem omnipotentis Dei, ac Bea-
torum Petri & Pauli Apostolorum incursu-
rum. Iurant prætereà Indiarum Episcopi Re-
gium se Patronatum seruaturos. Quia verò Iu-<marginalia>Et qualiter|iuramenti|violatores.</marginalia>
ramentum iuxta id cadit, quod in Bullâ prædictâ
continetur, non extenditur ad alia, sed obligatio-
nem obseruantiæ reddit strictiorem, vt aliàs di-
ctum. Cum etiam in ea illi tantum damnentur
aduersi, qui ausu temerario contraiuerint, & at-
tentare præsumpserint, non sunt eo fulmine cō-
prehensi, qui bonâ ducti ratione & auctoritate
non leui, in aliquid sibi non bene visum consen-
tiunt, seruatâ semper declarationi Regiæ subie-<marginalia>Non ita,|qui neque|ausu teme-|rario, ne&#xE8BF;&#x0301;|ex præsum-|ptione pro-|cedunt.</marginalia>
ctione, quæ tamen non est cuilibet Regio nomi-
ne Patronatum exercenti debita, vt videtur ma-
nifestum. Videatur Dom. Solorzanus locutus
in simili circa Extragauantem Iniunctæ, quâ sola
damnari videtur præsumptio, seu dolus, cui æ-
quiualet. pag. 554. §. Pero aun llegando; In Politi-
ca. Circa quod videnda etiam, quæ Doctores
habent scribentes In Cap. Decernimus, de Iudiciis in
verbo, Non præsumant. Et in Bullam C&#x0153;næ, vbi
verbum dictum aliquoties occurrit, & postremò<marginalia>Circa Bul-|lam C&#x0153;næ|sola dam-|nata præ-|sumptio.</marginalia>
circa absoluentes à casibus in illâ contentis, vbi
præsumere ausum temerarium, & dolum dicere
Docti Scriptores obseruant. Videatur P. Fra-
gosus Tom. 2. Pag. 259. num. 346. P. Palaus Parte
6. Disput. 3. Puncto 21. num. 11. P. Sa verbo de ex-
communicationibus Bullæ C&#x0153;næ num. 19. Bonacina
Part. 3. Disputat. 1. Quæst. 21. Puncto 1. num. 25.
Post P. Suarium Tom. 5. in 3. partem Disp. 21. Sect.
2. num. 105. vbi probabili titulo iuxta docto-
rum hominum iudicium facta, omnem ait exclu-
dere præsumptionem, & ita culpam ac p&#x0153;nam.
Quod ergo circa Pontificia mandata omnium
grauissima licet, in casu, de quo loquimur, licitum
fore demonstrat. Vnde illi potiùs de temerario
ausu, ac præsumptione damnandi, qui sic proce-
dentes Episcopos statim temporalitatum priua-
tione, & naturalitatis ablatione perterrent. Quod
quidem à Religiosissiorum Regum nostrorum
mente ita alienum est, vt nihil magis illi contra-
rium possit cogitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>71</absatz-nummer> Dico tertiò si Episcopi in electione ad<marginalia>Assertio 3.|Non ser-|uantes for-|mam in</marginalia>
Beneficia non seruent formam à Patrono præ-
scriptam, non videntur facere contra iuramen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0182.jpg/>
@@1@<SE182>Circa congruam Episcoporum sustentationem. 171
<duolan 2><-P>tum, dummodo ius præsentationis illæsum ser-<marginalia>electione|vt peccent,|vel à pec-|cato excu-|sentur.</marginalia>
uent: peccant tamen contra receptam consuetu-
dinem, quæ à Pontificibus videtur approbata, &
peccatum esse graue potest, si ex eo grauis Regis
offe&#x0303;sio subsequatur, & turbationes illæ ac scāda-
la, quæ inter illos & Proreges, ac Pręsides, Guber-
natoresque alios Patronatum loco Regis exer-
centes, solent suscitari. Primum ex eo videtur
constare, quia forma electionis non est in Bullâ
Patronatûs apposita, & ita circa illam solent
esse varietates: iuramentum autem ad substan-
tiam tantùm videtur extendi iuxta id, quod est<marginalia>Iurament&#x0169;|vt obliget.</marginalia>
à Pontifice constitutum. Alia enim acciden-
taria sunt, & ad modum spectant; iuramenti
autem forma non continet accidentia, & modos,
& ita ad huiusmodi se illius obligatio non exten-
dit. Secundum autem ex eo patet: quia Rex ita
constitutus est Patronus, vt cum amplissimâ a-
liunde sibi facultate concessâ in ordine ad ea, quæ
pro Indorum conuersione, & Christianæ reli-
gionis in his partibus fundatione conducunt, ea
possit constituere, quæ magis opportuna fuerit
arbitratus Atqui ita factum ab eo circa proui-
siones Beneficiorum, sic etiam probante Ponti-
fice: ergo ab eâ formâ discedere, cùm in re gra-<marginalia>Consuetu|do pro lege|habenda,|& illius|vis.</marginalia>
uissimâ sit, graue esse peccatum potest. Accedit
consuetudo, quæ etiam decreto deficiente suffi-
ceret, quia quando antiqua est, vim decreti habet,
consensus, & iustitiæ, & operatur vt illud, quod
est consuetum, debeat fieri. Cap. Licet ex suscepto,
de foro competenti. Pro quo Cardinalis Tuschus.
lit. C. Conclus. 959. & alij communiter: quod au-
tem ad turbationes attinet, satis apparet; quan-
tum afferat detrimentum. Certissima illa D. Au-
gustini sententia est Epist. 118. Ipsa mutatio con-
suetudinis etiam, quæ adiuuat vtilitate, nouitate per-
turbat. Sic ille. Quòd si consuetudo, quæ vtilita-<marginalia>D. Augu-|stini præ-|clara sen-|tentia cir|ca illam.</marginalia>
te adiuuat, talis est, vt nouitate perturbet, quid
illa faciet, quæ vtilitatis nihil affert, & solùm ad
perturbandos animos gubernantium vim noxia-
lem exercet, vnde & aliorum perturbationes non
sine grauibus Dei offensis multoties suscitantur.
Debent ergo Episcopi circa ista esse cautissimi,<marginalia>Hortame&#x0303;-|tum salu-|tare.</marginalia>
tum in eo rerum genere, de quo loquimur, tum
in aliis, gubernantium beneuolentiam affectan-
tes; hæc enim Christiana concordia multùm ad
omnia illa confert, quæ Dei & Regis seruitio
possunt opportuna & congrua passim accidere;
& illius defectu in diaboli triumphos commu-
tantur.</P>
<Z><A+1>§. III.
Quæ congruæ sustentationi supersunt,
qualiter distribuere teneantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>72</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico quartò. Episcopi Indiarum graue
conscientiæ grauamen incurrent, si<marginalia>Assertio 4.|Vt peccent|pecunias in|Hispaniam|destinan-|tes.</marginalia>
quod sustentationi congruæ superest, in Hispa-
niam mittant, nec studeant pauperum necessita-
tibus subuenire. Res est clara, sacrorum Cano-
num & Doctorum communi sensu firmata. In
assignandâ autem congruâ portione non potest
alia deseruire regula, nisi quam ordinata Chari-
tas vnicuique, & lex temperantiæ præscribit.
Pro quo est grauissima Antiocheni Concilij Cō-<-P>@@

<-P>stitutio Cap. 35. quæ habetur in Cap. Episcopus 12.
quæst. 1. & sic illa: Episcopus Ecclesiasticarum rerum<marginalia>Regula pro|congrua|sustentatio-|ne.</marginalia>
habeat potestatem ad dispensandum erga omnes, qui in-
digent, cum summâ reuerentiâ, & timore Dei. par-
ticipet autem & ipse, quibus indiget; si tamen indi-
get, tam in suis, quàm in fratrum, qui ab eo reci-<marginalia>Cap. Epi-|scopus 12.|quæst. 1.</marginalia>
piuntur, necessariis vsibus profuturis: ita vt nullâ
qualibet occasione fraudentur: iuxta Sanctum Aposto-
lum sic dicentem 1. Timo 6. Habentes victum, & ve-
stitum, his contenti sumus. Hæc ibi, & alia: iuxta
quæ non alia, quàm necessitatis regula debet ob-
seruari. Quod autem ea necessitas non debeat li-
mites nimis strictos habere, ex Cap. Ex his, quod
immediate antecedit, euincitur: sic enim ibi: Ex<marginalia>Cap. Ex|his Ibid.</marginalia>
his autem quibus Episcopus indiget, si tamen indiget,
in suas neceßitates, & peregrinorum fratrum vsus
& ipse percipiat, vt nihil ei omnino poßit deesse. Hæc
Gratianus ex Canonibus Apostolorum. Can. 41.
circa quæ notabiliter Glossa sic infert: Quia de<marginalia>Glossæ du-|plex expli-|catio. vt|præ ceptum|non vrgeat|absolutè,|circa Cleri|portionem.</marginalia>
rebus Ecclesiæ non debet quis pasci, si habet propria.
Pro quo adducit. Cap. Clericus & Cap. Pastor 1.
quæst. 2. in quibus id manifestè decisum occurrit.
Sed Glossa ibi diuersas adhibet expositiones.
Primò enim ait exhortationem esse, non præce-
ceptum: sed explicatio talis textibus manifestè
contradicit. In Cap. enim Clericus sic habetur: Qui
autem bonis parentum, & opibus suis sustentari<marginalia>Cap. Cle-|ricus.</marginalia>
possunt, si quod pauperum est accipiunt, sacrilegium
profectò committunt, & per abusionem talium, iudi-
cium sibi manducant, & bibunt. Sic ex D. Hiero-
nymo ad S. Damascum. In Cap. Pastor, id expres-<marginalia>Cap. Pa-|stor.</marginalia>
sius verbis illis: Nec illi: qui sua poßidentes, dari
sibi aliquid volunt, sine grandi peccato suo, vnde pau-
per victurus erat, accipiunt. Sic ex D. Prospero,
Lib. 2. de vita contemplatiua Cap. 9. Cùm ergo ex-
positio dicta sustineri nequeat; sic pergens di-
cit: vel de his loquitur, qui occasione patrimonij am-
pliandi quod habent, se à diuinis substrahunt obsequiis:
quibus se absentantibus dandum non est. Sic Glossa.
Et potest eius explicatio firmari ex iis, quæ ha-
bentur in fine Cap. Pastor. dum suscipi ab Eccle-
sia prohibentur illi, qui in domibus parentum resi-
dentes, vel sua relinquere nolentes, Ecclesiasticis fa-
cultatibus pasci desiderant. Poterant enim Clerica-
tûs allegare titulum, vt bonis Ecclesiæ pasceren-
tur: quem tamen Doctores sancti volunt mini-
me in rebus Ecclesiæ laborantibus suffragari.</P><marginalia>Tertia alia|eiusdem.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>73</absatz-nummer> Addit & tertiam explicationem in hunc
modum: vel dic de quartâ pauperibus debitâ, quæ
dari prohibetur abundantibus. Panis enim egentium
&c. vt infra 14. q. 5. Cap. 2. In quo sic dicitur. Pa-
nis egentium vita pauperis est, qui defraudat illum, ho-
mo sanguinis est: qui effundis sanguinem, & qui frau-<marginalia>Eccli 34.|v. 25. &|27.</marginalia>
dem facit, necessariò fratres sunt. Sic ibi: Est au-
tem sententia ex Scriptura desumpta. Eccli 34. v.
25. & 27. sed extrema illius pars ex vulgata est
corrigenda in hunc modum: Et qui fraudem fa-
cit mercenario, fratres sunt. Sic autem non est ad
rem, de qua agitur, nec benè eam intulit Gra-<marginalia>Minimè|textibus|adaptabi-|lis.</marginalia>
tianus. Est autem explicatio minimè textibus
adaptabilis, vt legenti constabit, & incredibile
voluisse Clericos, vt portio pauperibus assigna-
ta, quæ nullo modo ad eos pertinebat, illis ad-
iudicaretur; quamuis aliàs, si, quod volebant,
daretur ipsis, pauperibus tolleretur; quod qui-
dem ipsi aliter interpretabantur, dicentes, in com-
munibus bonis Ecclesiæ Clericos, eo ipso quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0183.jpg/>
@@1@<SE183>172 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>sortis domini essent; sicut quondam leuitæ, suam
etiam habere portione&#x0303;. Præterquam quòd sancti
Simplicius, Gelasius, & Gregorius Auctores Ca-
nonum de quartâ pauperibus erogandâ post D.
Hieronymum, non exiguo annorum interstitio
in Sede Apostolica præsederunt, quibus etiam
antiquior D. Prosper, vt apud Ecclesiasticos
historiographos videri potest, & pro eodem P.
Molina Disputat. 142. §. Tempore Simplicij. Et P.
Thomas Sancius. Tom. 1. Consiliorum, Lib. 2. Cap.
2. dub. 37. num. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>74</absatz-nummer> Concludit sic tandem Glossa, & in<marginalia>Vt tandem|concludat,|negans pos-|se accipi|portionem|ab iis, qui|habent|vnde aliàs|queant|sustentari.</marginalia>
Summa: si abundantes de bonis Ecclesiæ suscipiant,
siue absentes, siue præsentes sint; licet non debet eis
denegari portio, quia nemo cogitur suis stipendiis mi-
litare: mortaliter tamen peccant, præsertim si ex cu-
piditate sua reseruant. Sic ibi citans Caput sequens,
& Scripturæ auctoritatem inductam. num. Præce-
denti. In quo difficile satis apparet, quomodo de-
negari portio nequeat, eò quòd nullus suis sti-
pendiis cogatur militare, & alioqui mortaliter<marginalia>Euidens in|illa contra-|dictio.</marginalia>
peccet, qui debitum stipendium recipit; etiamsi
aliàs habeat vnde possit sustentari. Si enim ne-
gari stipendium nequit, sequitur neque iniustè
peti, cùm sit spiritualis militiæ stipendium. Et
ita tenent Troilus Maluicius Tractatu de oblationi-
bus, in fine. Dominicus Sotus de iustitia, & iure.
Lib. 10. quæst. 4. art. 3. Cardinalis Lugo Disput.
4. de Iustitia, num. 36. P. Thomas Sancius Tom. 1.<marginalia>Cui &|Doctores|communi-|ter contra-|dicant.</marginalia>
Consiliorum, Lib. 2. Cap. 2. Dub. 44. & alij Docto-
res communiter, vt ex Gabriele testatur Alfon-
sus Valdes, in Tract. de Elee&#x0308;mosyna, fol. 42. Col 4.
& quod, etiamsi ex cupiditate reseruet, non sit
peccatum mortale, communis sententia est, quia
neque contra iustitiam quidquam committitur,
vt est planum; neque contra charitatem, quia
ratione stipendij accepti non magis obligatus
manet Clericus, quàm quiuis alius, qui stipen-
dium labore quolibet meruisset. Affectio autem
erga bona temporalia numquàm est mortalis,
nisi quando contra iustitiam, aut Charitatem mi-<marginalia>Affectio ad|diuitias|quando|mortalis.</marginalia>
litat, vt luculenter tradit D. Thomas 2. 2. quæst.
118. art. 4. in Corpore: vbi sic concludit. Si inor-
dinatio amoris intra hoc sistat, vt scilicet homo quam-
uis superfluè diuitias amet, non tamen præfert earum
amorem amori diuino; vt si propter diuitias non velit<marginalia>D. Tho-|mas.</marginalia>
aliquid facere contra Deum, & proximum, sic auari-
tia est peccatum veniale. Sic Doctor Sanctus. Non
videtur ergo quomodo prædicta possit constare
doctrina. Ex eâ tamen id deduci potest, Benefi-
ciarios, & Episcopos præsertim, de quibus mo-
dò agimus, circa hoc debere esse vehementer at-
tentos. Nam si ij, qui stipendium sui laboris ac-
cipiunt, cùm non egeant, mortaliter in eo pec-
cant, iuxta Glossam: quid de illis censeri opor-
tet, qui Ecclesiasticos redditus accipiunt, in qui-
bus pauperes suam habent portionem?</P>
<P>  <absatz-nummer>75</absatz-nummer> Sed ad id, à quo paululùm sumus di-<marginalia>Congruæ|Episcopalis|vlterior|declaratio.</marginalia>
gressi, reuertendum. Episcoporum congrua talis
esse debet iuxta Apostolicos Canones, vt nihil
eis desit. Quod quidem ita accipiendum, vt non
solùm naturæ, sed decentiæ, ac honorifici sta-
tus in oculis hominum, ad quem est dignitas E-
piscopalis prouecta, ratio habeatur. Pro quo est
Glossa celebris in Cap. Clericus 21. quæst. 1. Verb.
Neceßitatem. Vbi cùm adducat Cap. Episcopus, ci-
tatum; necessaria tantum ad victum, & vestitum,<-P>@@

<-P>iuxta doctrinam Apostoli limitans, & Cap. Vi-<marginalia>Cap. Vi-|lem 41.|dist.</marginalia>
lem 41. dist. In quo sic dicitur: Episcopis Vilem sup-
pellectilem, & mensam, ac victum pauperem habeat;
& dignitatis suæ auctoritatem, fidei, & vitæ meri-
tis quærat: hospitiolum quoque non longè ab Ecclesia
habeat. Sic ibi ex Concilio Charthagin. 4. Cap. 17.
Cum inquam hæc adducat, sic subdit: sed hoc ob-
tinuit secundùm illa tempora: hodie verò creuit decus<marginalia>Glossa cele-|bris.</marginalia>
Ecclesiæ, creuitque Deus Ecclesias. Sic Glossa in con-
firmationem positionis suæ allegans Cap. Vasa, de
Consecrat. Dist. 1. Vbi sic dicitur. In hoc enim sicut,<marginalia>Cap. Vasa|de Cons.|dist. 1.</marginalia>
& in reliquis cultibus (in vasis inquam pro conse-
cratione Corporis, & Sanguinis Christi) magis,
& magis per incrementa temporum decus succreuit
Ecclesiarum: nostris enim diebus, qui serui Patris Fa-
milias sumus, ne decus Matris Ecclesiæ minuatur, sed
magis cumuletur, & amplificetur. &c. Debet ergo
iuxta hæc aliquid decentissimo Episcoporum
statui tribui, quod nequit Arithmeticè designa-
ri, vt bene admonet D. Solorzanus Lib. 3. Cap.
10. num. 72. vbi textus aliquos adducit minimè
ad propositum conducentes, & meritò celebrem
Glossam laudans in Cap. Clericus 21. quæst. 1.
§. Neceßitatem, de quâ dictum; alia enim ibidem
sunt obuia, quæ non est opus adiecisse. Videatur
P. Molina Disput. 145.</P>
<P>  <absatz-nummer>76</absatz-nummer> Siue autem Canones, qui de portione<marginalia>Elee&#x0308;mosy-|nas non|posse in ex-|teras pro-|uincias|destinari.</marginalia>
pauperibus assignatâ loquuntur, & habentur di-
uersis Capitibus 12. quæst. 2. alibique; siue qui de
perceptione decimarum disponunt, super quibus
sunt Beneficia Ecclesiastica constituta, & in or-
dine præsertim ad Episcopos, inspiciamus; nulli-
bi certè inueniemus posse eos id, quod deductâ
congruâ superest, in alienas terras, etiam bono-
rum operum intuitu transmutare. Licèt enim
domini efficiantur reddituum, vt satis probabilis
sententia firmat, de quo suprà; obligatio tamen<marginalia>Obligatio|Episcopor&#x0169;|circa su-|perflua sub|mortali.</marginalia>
sub mort li obstringens cum redditibus venit.
Pro quo videri potest P. Molina Disputat. 144.
§. His ita constitutis. Cardinalis Lugo Disputat. 4.
citatâ Sect. 2. P. Sancius suprà, dub. 38. vbi innume-
ros congerit. P. Lessius Lib. 2. Cap. 4. num. 47. &
seqq. & alij passim. Ex quo infert Gregorius Lo-
pez in L. 40. Titul. 5. Part. 1. in Gloßâ magnâ in<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
fine, iure actionis posse cogi Ecclesiasticos con-
ferre superfluos fructus Beneficij pauperibus; &
cum eo Alfonsus de Valdes Tractat. de Elee&#x0308;mosyna
3. parte Fol. 39. Col. 1. & pro eo recolendum, quod
diximus num. 72. & obligatio quidem talis erga
pauperes populares, aut regionarios vrget, vt
textus adducti significant, & docent D. Thomas:
Quodlib. 197. Gregorius Lopez suprà, verb. Li-
mosnas. Valdes fol. 36. Col. 3. num. 3. & alij, & ita
nequeunt ea, quæ ex decimali contributione pro-
ueniunt, aliò deportari.</P>
<P>  <absatz-nummer>77</absatz-nummer> Pro quo est etiam ratio penitus irrefra-<marginalia>Ex assigna-|tione quar-|tæ propau-|peribus vr-|gens ratio.</marginalia>
gabilis: nam eo tempore, quo quarta pars bo-
norum dictorum erat assignata pauperibus non
alijs, quàm popularibus, aut prouincialibus do
nari poterat: atqui post erecta Beneficia, certos-
que prouentus singulis Titulis ex decimis aut
aliter assignatos, eadem remansit obligatio: ergo
nequeunt illa extraneis destinari. Maior proba-
tur ex Canonibus allegatis. Cap. Vobis. Cap. Con-
ceßio. Cap. Quatuor. Cap. De redditibus. Cap. Co-
gnouimus. Cap. Mos est 12. quæst. 2. & alijs; vbi
eodem modo assignatur quarta pauperibus, sicut<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0184.jpg/>
@@1@<SE184>Pia opera intra Di&#x0153;cesim facienda. 173
<duolan 2><-P>alia Episcopis, Clericis, & fabricis; atqui Episco-
pi, Clerici, & Fabricæ, pro ijs, qui in regione
sunt, & non in terris extraneis interpretationem
accipere possunt: ergo & pauperes. Prætereà
Episcopis quarta assignatur pars, quæ est sanè ma-
gna, & ratio illius superabundantiæ redditur no-
spitalitas, vt videri specialiter potest in Cap. Mos<marginalia>Cap. Mos|est.</marginalia>
est. ibi: vna videlicet Episcopo, & familiæ eius propter
hospitalitatem: Hospitalitas autem extraneorum
non est, sed in domibus Episcopalibus exercetur.
Item in Cap. Vobis, sic habetur: Tertiam pauperi-<marginalia>Ca. Vobis.</marginalia>
bus sub omni conscientia faciat erogari. Quòd est
idem, ac omnibus scientibus; eò quòd publicè
distributio fiat, vt disponitur etiam in Cap. Qua-<marginalia>Cap. Qua-|tuor.</marginalia>
tuor, vbi sic Gelasius: Ipsam nihilominùs adscriptam
pauperibus portionem, quamquàm diuinis rationibus se
dispensasse monstraturus esse videatur: tamen iuxta
hoc, quod scriptum est: vt videant opera vestra bona, &
glorificent Patrem vestrum, qui in c&#x0153;lis est. Matth. 5.
Oportet etiam præsenti testificatione prædicari, & bonæ
famæ præconijs non taceri. Sic ille quàm quòd cla-
rissimè. Quibus addo Cap. Sancimus, ibidem ex<marginalia>Cap San-|cimus.</marginalia>
Concilio Toletano vbi sic dicitur: Prima pars se-
cundùm Apostolorum præcepta Titulorum nec non cæ-
miteriorum restaurationibus diligenter attribuatur:
secunda Clericis: tertia cunctis pauperibus: quarta
verò aduenis. Sic ibi: cùm verò cunctis pauperi-
bus attribuenda sit pars illa tertia, manifestum est
prouinciales pauperes non esse eo subsidio de-
fraudandos. Quod si ita fiat, nihil certè supere-
rit pro extraneis, nisi fortè hospites sint; immò
neque istis ex portione illa subuenire voluerunt
Apostoli, sed ex alia, quæ secundum alios Cano-
nes Episcopis assignatur. Et hæc quidem Maio-
rem illam propositionem satis apertè demon-
strant. Minor autem est manifesta; quia ex no-
uâ illâ dispositione nihil est sublatum pauperi-
bus, quia neque Apostolica est consuetudo in
mores inducta vllatenus abrogata: neque Eccle-
siæ pietas imminuta: id quod sacri Canones
nouiores exponunt; sic enim in Cap. Tua nobis<marginalia>Cap. Tua|nobis, de|decimis.</marginalia>
de decimis. Innocentius III. Nec decimas (quæ tri-
buta sunt egentium animarum) præsumerent detinere.
Sic ille: ex quo illatio manifesta deducitur, te-
neri inquam Episcopos, sicut & Ecclesiasticos
alios, ad subuentionem pauperum, qui sunt ipsis
comprouinciales, nec posse, quod eis debitum est,
alijs applicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>78</absatz-nummer> Quod quidem limitandum est nisi in<marginalia>Limitatio|circa con-|sanguineos|alibi existe&#x0303;-|tes & egen-|tes.</marginalia>
Hispaniâ sint Episcoporum consanguinei, ijs
enim succurri ab eisdem potest, vtpotè indigen-
tibus, iuxta id, quod Concilium Tridentinum
his verbis exponit Seßione 25. Cap. 1. de reforma-
tione. Omnino verò eis interdicit, ne ex redditibus Ec-
clesiæ consanguineos, familiæresúe suos augere studeant:
cùm & Apostolorum Canones prohibeant, ne res Eccle-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
siasticas, quæ Dei sunt, consanguineis donent: sed si pau-
peres sint, ijs, vt pauperibus distribuant. Sic Conci-
lium. Cùm ergo frequentissimè accidat, vt con-
sanguinei Episcoporum extra illorum territo-
rium sint, dum ijs Concilium subueniri permittit,
non debet ad præsentes tantùm subuentio coar-
ctari. Canones Apostolorum, ad quos alluditur,
sunt 39. & 75. & de his mentio in Cap. Quisquis
12. quæst. 2. vbi eadem extat Concilij doctrina
circa consanguineos. Pro quo & est Cap. Est
probanda 86. dist. in quo sic dicitur: Est probanda<-P>@@

<-P>& alia liberælitas, vt proximos seminis tui non despicias,<marginalia>Cap. Est|probanda|86. dist.</marginalia>
si egere cognoscas: meliùs est enim, vt ipse subuenias tuis,
quibus pudor est ab alijs sumptum deposcere, aut alicui
postulare subsidium neceßitatis: non tamen vt illi diui-
tes fieri velint, ex eo, quod tu potes conferre in apibus;
caussam enim natura præstat, non gratia. Hæc ibi;
& alia ex D. Ambrosio 1. Officiorum, Cap. 30. Vi-
de Portel Tomo 2. Casu 94. Licèt autem ibi non
loquatur de Episcopis, quia tamen illa naturæ
ratio communis est, meritò ad illos in casibus si-
milibus deriuatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>79</absatz-nummer> Quia verò Concilium de redditibus tan-<marginalia>Limitatio|alia, & de|fructibus|tantùm de|amalibus|sit sermo.</marginalia>
tùm Ecclesiasticis loquitur, non est illud ad emo-
lumenta alia præter decimas ampliandum, quia
in illis est portio pauperum inclusa, non ita in a-
lijs, vt elee&#x0308;mosynis, pro Missis in funeribus,
oblationibus, procurationibus, visitationibus, cō-
firmationibus, firmis, & alijs p&#x0153;nis pecuniarijs, si
quæ à iure Cameræ Episcopali applicantur, vt
benè cum multis docet Dom. Solorzanus Lib. 3.
Cap. 10. numer. 75. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 10.
Pag. 576. Col. 1. Quibus addendum etiam ma-
gnum emolumentum ex quartis funeralibus, &
oblationum, de quâ Concilium Limense tertium
Actione 4. Cap. 20. vbi citatur Cap. Conquerente de
officio iudicis ordinarij. In eo autem quartæ obla-
tionum mentio nulla; in quâ tamen obtinuit
consuetudo; sicut etiam inuasuit, vt Cathedrati-
cum, aut Synodaticum, de quo ibidem Honorius
III. non soluatur. Cùm tamen Auctores dicant
non posse præscribi, vt videri potest apud Bar-
bosam de Potestate Episcopi, Allegat. 86. §. 3. Di-
cendum & de hoc inferiùs, vbi de Parochis, &
Assertione 5. de quartâ verò decimationum alia est
in Indiis dispositio. Pro libertate autem Episco-
porum circa prædicta facit Cap. Episcopi 12. q. 1.<marginalia>Cap. Epis-|copi 12.|q. 1.</marginalia>
in quo sic dicitur. Episcopi de rebus proprijs, vel ac-
quisitis vel quidquid de proprio habent, hæredibus suis
(si voluerint) deresinquant; quidquid vero de proui-
sione suæ Ecclesiæ fuerit, siue de agris siue de fructibus
siue de oblationibus, omnia in iure Ecclesiæ reseruare
censuimus. Sic ibi ex Concilio Agathensi: vbi
quod de oblationibus dicitur, vel iure nouo im-<marginalia>Quid de|oblationi-|bus.</marginalia>
mutatum est, vel de illis intelligendum, quæ in-
tuitu Ecclesiæ fiunt, & est commodior explica-
tio & consona Cap. Clerici 13. quæst. 2. Vbi sic
dicitur: Clerici vel sæculares, qui oblationes paren-
tum, aut donatas aut testamento relictas, retinere
perstiterint, aut ipsi, quod donauerant Ecclesijs vel Mo-
nasterijs, crediderint auferendum; sicut sancta Synodus
constituit, velut necatores pauperum, quousque reddant,
ab Ecclesijs excludantur. Sic ibi ex Concilio eodem
Cap. 4. videatur P. Molina Disputat. 142. §. Dixi
hodie: vbi quid oblationum nomine prioribus
illis Ecclesiæ temporibus præcipuè intelligere-
tur, benè exponit, & P. Fagundez circa 5. Ec-
clesiæ præceptum Lib. 4. Cap. 1. numer. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>80</absatz-nummer> Sunt autem, qui Episcopis hac in parte<marginalia>Sententia|fauens, vt|opera vbi-|que fieri|queant.</marginalia>
plus faueant asserentes, posse illos opera pia in
alijs locis ab eo diuersis, in quo Beneficium est
situm, efficere; sicut & Beneficiarios quoslibet.
Sic enim tenet Nauarrus in Apologiâ circa hanc
materiam Monito 77. cuius sententiam laudat P.
Molina Disput. 145. §. Illud verò, & sequitur Car-
dinalis Lugo Disput. 4. num. 39. quando necessi-
tates non sunt extremæ, aut graues, ob rationem
quandam plus subtilitatis, quàm soliditatis ha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0185.jpg/>
@@1@<SE185>174 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>bentem, attentâ Iuris Canonici dispositione, ad
quam est præcipuus recursus habendus. Pro quo
& Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 10. num. 65. &
in Politicâ Pag. 575. Col. 2. Qui tamen plura ad-
ducit ita oppositum probantia, vt id potiùs sen-
tire videatur, conuenientiam apertè protestatur.
Videatur in locis, pro quibus seipsum citat: sic
etiam tenet P. Bauny in praxi Beneficiorum, Disput.
15. Quæst. 23. Dub. 6. Quod & videtur probare
multorum Prælatorum munificentia, qui extra
prouincias suas Monasteria, & collegia celeberri-
ma construxerunt, vt Salmanticæ, Vallisoleti,
Hispali, Compluti, & alibi videre licet. Verùm<marginalia>Limitatio|ab eadem|addita vix|locum ha-|bens.</marginalia>
limitatio, quæ additur, talis est, vt vix locum ha-
bere ea doctrina possit: dicitur enim id tunc fieri
posse, quando ita postulat commune di&#x0153;cesis,
Regionum, aut totius Ecclesiæ bonum: vt si
collegium in vniuersitate à loco Beneficij distan-
re ad ministros Ecclesiæ educandos, aut aliud si-
mile fiat, vel certè occurrit peculiaris alia ratio,
quæ id persuadeat. Quæ si desint, tunc opera pia
potiùs fieri debent in populi vtilitatem, qui red-
ditus contribuit. Id, quod non de populo, in
quo sita est Cathedralis, sed de aliis, ad quos di&#x0153;-
cesis extenditur; est accipiendum, iuxta eorum
indigentiam & qualitatem. Hæc inquam limita-
tio vix locum, vt dixi, generali doctrinæ relin-
quit: cùm enim subsidium Episcopi ad totam se
debeat di&#x0153;cesim extendere, incredibile est in eâ
multas, & graues necessitates non occurrere, qui-
bus illud debeat impendi. Communis autem bo-
ni respectus adeò in longum protenditur, vt pro-
pter illud non debeant pauperes gementes &
flentes in miseriarum valle relinqui; quod enim
Collegium fundetur ad educandos Ministros,
bonum quidem est, sed multùm profectò ex-
pectandum quousque operis huius vtilitas sen-
tiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Quòd autem id non habeat vim, ex eo<marginalia>Respectum|boni com-|munis non|suffragari.</marginalia>
liquet, quia si respectus dictus contra subuentio-
nem præsentium necessitatum præualeret, fieret
ex eo, quidquid Episcopus per multos annos ex
redditibus Ecclesiasticis, detractâ congruâ, com-
portat, posse in huiusmodi operibus extra di&#x0153;-
cesim factis insumere, nullo totius suæ vitæ tem-
pore subsidio pauperibus impertito. Quod qui-
dem ex illa sequitur positione, quia commune
bonum priuatis alijs debet anteferri. Id autem
nisi temerè, nequit admitti, est enim contra sacro-
rum Canonum dispositionem, de quâ dictum
num. 77. Quòd si magnos Prælatos talia quædam<marginalia>Quid de|exemplis|magnor&#x0169;|Prælator&#x0169;.</marginalia>
cum fructu & laude patrarunt, dici potest, vel à
Pontifice specialem facultatem habuisse; vel ea
bona in id genus operum contulisse, quæ ex red-
ditibus Ecclesiasticis non obuenerant, sed aliunde
iuxta dicta num. præced. Pro quo & videri potest
Diana Parte 4. Tractat. 4. Resol. 171. vel si ex red-
ditibus fuêre prædictis, ea tamen de congruâ sub-
traxerunt: talia enim donari liberaliùs posse, aut<marginalia>Quæ con-|gruè sub-|trahuntur,|pro libitu|posse expen-|di.</marginalia>
de illis pro libito disponi, communis sententia est,
quam cum alijs tenent P. Molina Disput. 145. &
146. Cardinalis Lugo Disput. 4. citat. num. 35. P.
Thomas Sancius Disput. 4. citat. dubio 43. num. 3.
P. Petrus Hurtadus de Charitate Disput. 160. §.
113. & alij apud Dianam parte 4. Tractat. 4. Resol.
171. & Parte 5. Tractat. 8. Resol. 27. §. Nota etiam
idem tenentem. Et Dom. Solorzanus Libr. 3.<-P>@@

<-P>Cap. 10. num. 70. & seqq. plures congerens, & in
Politicâ Pag. 576. Col. 1. Cùm autem redditus
sunt pingues, per annos aliquos summa sic sub-
tractorum ad cumulum magnum potest excre-
scere.</P>
<P>  <absatz-nummer>82</absatz-nummer> Et circa hoc docti & exemplares Prælati<marginalia>Notandum|exempl&#x0169;.</marginalia>
solent esse diligenter attenti, & hoc ipso, quo
hæc scribo, tempore, cùm illustrissimus DD.
Gaspar de Villaroel Episcopus Arequipensis,
mille octi-regales in hanc Regum ciuitatem ad<marginalia>Etiam post|hæc scripta|Archiepis-|copus Pla-|tensis.</marginalia>
impressionem libri cuiusdam à se constructi mi-
sisset, admonuit curatores operis, ne scandaliza-
rentur ex tali sumptu, nam illud victui subtraxe-
rat suo; quod quidem, & aliàs ab eodem fieri so-
litum, vt opera pietatis promoueat, pro quibus,
ne ipsi quidem Bibliothecæ parcit, quâ nihil viro
esse litterato quidquam pretiosius potest, & qui-
dem ad effectum prædictum posse ex redditibus
id desumi, quod necessarium occurrit, satis vero-
simile est: nam in Prælato sic docto, vt opera<marginalia>Pro impres-|sione libri|expensas|fieri posse,|nihil con-|gruæ detra-|hendo.</marginalia>
possit in publicum dare, quod pro editione ne-
cessarium est, debet ad congruam sustentationem
etiam necessarium iudicari. Docti enim Prælati,
qui operibus huiusmodi, Ecclesias, quibus præ-
sunt, illustrant, maiori stipendio digni sunt, vt
tenet Nauarrus in Apologiâ citatâ, Monito 82. num.
7. P. Molina Disputat. 145. §. Dubium est, & alij.
Prætereà librorum editio cùm in bonum com-
mune redundet, opus pium est, & intra di&#x0153;cesim
conceptum; vnde cùm pro editione adhibetur
aliquid, nihil fit à communi regula peregrinum,
etiamsi editio alibi facienda sit; vt si Episcopus
pro aliquo solueret, quod in exterum erat mit-
tendum creditorem. Item ex Tridentino, vt vi-
dimus, potest Episcopus competentes Consan-<marginalia>Sicut &|pro filior&#x0169;|etiam supe-|riorum su-|stentatione.</marginalia>
guineis facere donationes; quod quidem erga
filios præsertim locum habet, vt omnes admit-
tunt, & ad filios illegitimos, etiamsi spurij, id
extendunt: pro quo citati, Prior agens de spolijs
Clericorum, §. vltimo, num. 9. & seqq. & alius Disp.
146. in fine. & prætereà P. Thomas Sancius suprà
dubio 38. n 6. & seqq. Sunt autem libri nobilium<marginalia>Libros esse|Ingenij fi-|lios.</marginalia>
ingeniorum filij, vt ex Platone, & Aristotele no-
tum, pro quo & Martialis Lib. 1. Epigram. 34 illud:
Custodit ipse Virginis pater chartæ: vt ergo illi vi-
uere possint, & honorem apud homines, quan-
tus illis est debitus, comparare, id potest ab Epis-
copis, & alijs conferri, quod ad eorum necessa-
rium visum fuerit editionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>83</absatz-nummer> Iam quod peculiaris alia ratio occurrere<marginalia>Peculiares|aliæ ratio-|nes vt iu-|uare pos-|sint.</marginalia>
potest præter illam communis boni, iuxta Au-
ctores, de quibus num. 80. vt opera pia possint
extra di&#x0153;cesim fieri, faciliùs admitti potest, sed
nihil tunc diuersum à communi doctrinà con-
tingit: nam si opera illa in bonum commune
non tendunt, bonum equidem erit priuatorum,
quorum indigentiæ subuenitur. Potest enim ea
talis esse, vt subsidium extra di&#x0153;cesim transmitti
oporteat, sicut in casu de quo num. præced. cui si-
miles alij excogitari possunt. Et quidem non est<marginalia>Notanda|pro resolu-|tione do-|ctrina in|fauorem|Prælator&#x0169;.</marginalia>
opus vt sit illa nimis vrgens; cùm enim iuxta re-
ceptissimam sententiam (cuius oppositam iudicat
improbabilem P. Turrianus in Selectis Cent. 2.
Dub. 27. & 28. vbi ait multos ita hac ætate senti-
re) Episcopi dominium reddituum habeant, qui
ad eorum pertinent portionem; liberam etiam
habent eorum distributionem. Vnde vt dilapi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0186.jpg/>
@@1@<SE186>Pia opera intra Di&#x0153;cesim facienda. 175
<duolan 2><-P>datores non dicantur, quæuis rationabilis caussa
erit satis: non enim rationi consentaneam disper-
sionem Concilia, & Sacri Canones damnant, cùm
illi pauperibus videntur substrahi, sed à & ratione
alienam distractionem. Pro quo sunt verba Con-
cilij Tridentini pòst allata num. 78. quibus con-
sanguineis, vt pauperibus tantùm iubet ab Epis-
copis sacra emolumenta distribui; sic enim sub-
dit: Eas autem (res scilicet Ecclesiasticas, quales
redditus secundùm datam ibidem explicationem)<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
non distrahant, nec dißipent, illorum caußâ. Sic Con-
cilium, statim ad Ecclesiasticos omnes etiam Car-
dinales, vrgens documentum extendens. Quod
autem de consanguineis dictum, omnem alium
humanum respectum comprehendit: non ergo
distributio quæuis, sed distractio, & dissipatio
prohibetur. Nequit autem talis dici distributio,
quàm pietas, & ratio non penitus humana per-
suadet: & in fauorem huius resolutionis sentit. D.
Villaroel post eam elucubratam visus, dum Parte
2. Quæst. 14. art. 4. n. 84. ait di&#x0153;cesanos paupe-
res præferendos, licèt alijs possit succurri, si opes
ad omnia suppetant, & Diana Part. 10. tract. 14.
Resol. 36. vbi alios adducit.</P>
<Z><A+1>§. IV.
In quartæ exactione quomodo peccare
possint.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>84</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico quintò: Episcopi Indiarum pec-<marginalia>Assertio 5.|circa quar-|tæ exactio-|nem vt cō-|tingat gra-|uiter pec-|cari.</marginalia>
cabunt grauiter, & c&#x0169; obligatione re-
stitutionis, si in exigendâ quartâ funerali, & obla-
tionum, ita Beneficiarios vrgeant, vt illi plusquàm
debent, inuiti contribuant. Res est plana: sed
praxis non ita plana esse solet, ministrorum for-
sitan immoderantiâ, arbitrantium obsequium se
dominis eâ ratione præstare. Testatur Beneficia-
rius se non posse soluere summam eam, quæ ei
soluenda proponitur: compositione enim circa
hoc vti frequentiùs iuuat; eò quòd molestum
Beneficiarijs accidat obuentiones quotidianas
adnotare. Plus tamen paullò, aut minùs non æ-
grè deprehenditur, quantùm possit ex illis Præ-
lato deberi. Dum verò timent ex negatione po-
stulatæ summæ offensionem eius incurrere, eam
redimunt solutione. Solet autem in istis pro re-
gulâ assumi id, quod semel solutum est; minùs
enim eo alij Prælato tributo admitti renuitur.
Quia verò Beneficij grandis esse opinio soleat;
quandoque quod anteà fuit solutum, augetur:
cùm tamen opinio talis non inde ortum habeat,
quòd obuentiones pingues sint; sed quia maior
eo loco pro contractibus commoditas adsit, vnde
fiunt Parochi locupletes, vt ergo hæc aspera fiant
in vias planas, totum id est Parochorum con-
scientiæ relinquendum, dum aliud non constat
manifestè, vt Prælati docti & timoratæ conscien-
tiæ faciunt; quod autem ijs abundantiùs est, à
malo est. Experimentis non raris compertum,
complures Parochos plus titulo quartæ soluere,
quàm sit tota obuentionum summa, dimidium
stipendij à Rege assignati, aut etiam plus aliquid
in solutionem dictam destinantes. Quàm autem
inuitè hoc faciant, ipsi clamant, nisi aliqui fortè
sint, qui non grauantur contribuere, eò quòd sic
beneuolos sibi Prælatos curent, ne & ipsi curent<-P>@@

<-P>circa eorum vitam inquirere, sed illos sinant suis
cupiditatibus inseruire, vel certè vt mitiùs cum eis
agant, si quid fortè ad eos fuerit de eorumdem
agendi ratione delatum. Aut quodam munifi-
centiæ spiritu ducantur, qui in quibusdam do-
minari solet, ne pusilli & vilis animi erga perso-
nas adeò sublimes videantur. Verùm quando<marginalia>Quando|obligatio|restitutio-|nis etiam|in ijs, quæ$unclear|sponte tri-|bui viden-|tur.</marginalia>
de indebitâ quantitate constat per moraliter cer-
tas coniecturas, neque moralis habetur certitudo
de sic soluentis animo, id, quod est incertum,
non debet contra certum præualere. Vnde ne-
quit tutâ conscientiâ sic oblatum recipi, aut rece-
ptum retineri, in quo sicut in alijs, communis est
scriptorum doctrina, de quâ nos sæpiùs, secun-
dùm communiter contingentia debet iudicari;
cùm rarus profectò sit, qui vltroneus tribuat Epi-
scopis id, quod se meminè debere cognoscit:
cùm soleant, & ista per visitatores exigi, à quibus
meritò sibi timeri possunt, qui in solutione tali
inuenti fuerint parciores; & quidem non solùm
excessus dictus grauis solet esse soluentibus, sed
quartæ solutio vniuersim grauissimum onus cen-
setur. Vnde & seriò & instanter actum est in
Regio Concilio pro parte Parochorum, vt illud
ipsis tolleretur, sed etiam Apostolica Sedes pro
eodem interpellata; multis enim Indiarum in
partibus quartæ vsus non inualuit, & Episcopo-
rum redditus nimiumquantùm increuerunt.
Quòd si aliquorum tenues sint, id Regiâ libera-
litate suppletur; ibi namque etiam Parochi te-
nuissimas habent obuentiones, vnde & non fa-
cilè inueniuntur, qui velint exiguis adeò stipen-
dijs ministrare. Nihilominùs nihil obtentum; &
Episcopi suo se dicunt iure tueri, vti ab Aposto-
licâ Sede in Concilio Limensi tertio, vt num. 79.
vidimus, confirmato. Quando ergo onus ex se
tale est, non debet nouo addito onere ab Episco-<marginalia>Monitum|salutare.</marginalia>
pis intolerabile reddi, vt portantes obruantur. Et
hinc eorum aliqui excusationem pro frequen-
tandis mercimonijs sumunt, dum aiunt se aliter
non posse procuratoribus visitatorum, & quar-
tarum solutionibus satisfacere. Quod an verum
coràm Deo sit, ad me non attinet iudicare. De
quo vt admonui iam, etiam dicendum inferiùs Ti-
tul. 16. num. 24.</P>
<Z><A+1>§. V.
Non posse officia vendere quibus in sui mu-
neris executione iuuantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>85</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico sextò: Episcopi nequeunt ven-<marginalia>Assertio 6.|negans li-|cere vendi-|tionem offi-|ciorum mi-|nisteriali&#x0169;.</marginalia>
dere officia, quæ ad illorum prouisio-
nem spectant, & ministerium spirituale non con-
cernunt, de quibus, sicut & de Beneficijs, nulla
esse dubitatio potest. Sic tenet Illustrissimus Za-
pata de iustitiâ distributiuâ, Parte 2. Cap. 18. num. 15.
P. Thomas Sancius Lib. 2. Conciliorum, Cap. 39. n. 3.
& apud eum Salon, Aragon, Garcia, & Ludoui-
cus Lopez. Et habetur expressè in Concilio Li-
mensi tertio Actor. 3. Cap. 8. vbi sic dicitur. Officia
Notariatus aut Fiscalatus, quemadmodum est in Con-
cilijs Prouincialibus sæpè dispositum, neque vendantur,
neque locentur, sed hominibus probis, atque industrijs
gratis ab Episcopo conferantur: si secùs fuerit factum,
contractus omnis ipso iure sit nullus. Sic ibi. Conci-
lia autem Prouincialia, de quibus fit mentio,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0187.jpg/>
@@1@<SE187>176 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>sunt Toletanum Act. 2. Cap. 15. Compostellanum
Act. 3. Cap. 24. & Limense secundum Seßione 2.
Cap. 101. Cùm autem Toletana fuerint plura,
oportuit peculiarius aliquid adnotari. Est autem
vltimum Act. 2. decreto 15. Rationes pro eo sunt
manifestę. Prima; ex notabile indecentiâ in eo,
qui esse debet Christianæ liberalitatis exemplar.
Secunda; ex respectu quodam spirituali officijs
præfatis adhærente. Tertia; quia aut officialis
integrum meretur salarium, aut non. Si pri-
mum; iniustè illi detrahitur: si secundum, in-
iustitia manifesta committitur. Dum plus exigi-
tur, vt ex eo supersit, quod Episcopo tribua-
tur. Quo argumentandi genere vsi sumus su-
prà, Titul. 4. numer. 168. in simili contrahendi
modo. Nec dici potest salarium quidem esse iu-
stum, & Officiali debitum attentâ proportione;
eum tamen velle gratis Episcopo portionem eius
elargiri: gratis quidem, non quia pretium of-
ficij non sit, sed quia voluntariè, & nulla sibi ab
aliquo impositâ necessitate vult sic cum Episco-
po contractare. Non inquam dici potest; quia
verè talis Officialis ex necessitate id facit, quia
non inuenit alium vitæ modum, quo sibi possit
de necessarijs prouidere. Ad eum modum, quo is,
qui vsuras petit, etiāsi voluntariè ad eas petendas
accedat, necessitate tamen id cogente facit, quia
remedium aliunde suis incommodis nō occurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>86</absatz-nummer> Prædictum autem argumentum, etsi<marginalia>Modus a-|lius contra-|ctandi cum|medietate|emolumen-|torum ex-|plosus.</marginalia>
non videatur contra venditionem procedere,
quæ pro certa summa pecuniæ fit, sed contra
modum alium contrahendi, vt scilicet emolumen-
ta diuidantur inter Episcopum, & Officialem, verè
tamen contra vtrumque constat militare. Si enim
certa summa tradatur, ex eo fit, quod dicebamus.
Ex salario siquidem detrahendum est id, quod
labori respondet, & prætereà id quod dandum est
Episcopo: quod si post ipsum contractum est illi
traditum, id per accidens est; siquidem ei, quod
esset detrahendum, respondet id, quo fit com-
pensatio pro illo; vt is, qui officio fungitur, & id ex
eo eliciat, quod pro eodem dedit, & prætereà
quod labori est proportionatum: vrget ergo pari-
ter adducta ratio. Cui addendum: stipendia Offi-<marginalia>Stipendia|Ecclesiasti-|ca debere|esse mode-|rata.</marginalia>
cialium Episcopalium, sicut & Ecclesiasticorum
omnium tribunalium, debere esse valde modera-
ta, vt constat ex Concilio Tridentino Seßione 21.
Cap. 1. de Reformatione, vbi illa ratio præmittitur.
Quoniam ab Ecclesiastico Ordine omnis auaritiæ suspicio<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
abesse debet. Vnde notarios, vbi salarium non est
illis constitutum, & non viget laudabilis consue-
tudo nihil accipiendi, pro singulis litteris dimisso-
rijs, aut testimonialibus, decimam tantùm vnius
aurei partem accipere posse decernitur. Decima
autem vnius aurei pars vnius regalis est, aut paullò
plus. Et quod ad hæc dicerent sacri Concilij Pa-
tres, si scirent pro testimonialibus singulorum
maiorum Ordinum duodecim octi-regales solitos
postulari? Addit autem Concilium in rem præ-
sentem opportunè: Nec Episcopo ex Notarij commo-
dis aliquod emolumentum ex eisdem ordinum collationi-
bus directè, vel indirectè prouenire poßit; tunc enim gra-
tis operam suam eos præstare omnino teneri decernit.
Sic ibi: vbi statim consuetudines damnantur ad-<marginalia>Responsio|quædā re-|sutata.</marginalia>
uersæ, & alia in execrationem turpitudinis huius
adiiciuntur. Nec responderi potest sermonem
tantùm esse de testimonialibus Ordinum, & non<-P>@@

<-P>de alijs: nam omnium eadem omnino ratio est;
neque lex est p&#x0153;nalis, sed quæ criminis qualitatem
ostendat, & pariter p&#x0153;nam, non tam ab homini-
bus quàm à Deo infligendā, vltra diuinam ultione&#x0303;.
Pręterquàm quòd, qui officium emit, ex omnibus
detrahit vnde possit soluere, vnde & emolumenta
dicta in Episcopi commodis numerantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>87</absatz-nummer> Ex quibus fit: neque illud Concilij menti<marginalia>Prælati cu-|iusdā pra-|xis nonpro-|banda.</marginalia>
fuisse conforme, quod à quodam Prælato factum;
qui officium Notarij cuidam contulit sub eâ pa-
ctione, vt medietatem emolumentorum ipsi daret,
quam dicebat ad alium pertinere in Hispaniâ de-
gentem, cui officium dictum fuerat impartitum.
Quod quidem credibile est ita fuisse, nec Episco-
pum sub eo honesto colore sibi emolumenta illa
reseruasse. Sed tamen id fieri non potuisse ab illo,
adducta conuincunt; tum ob speciem auaritiæ,
dum non constabat cuinam ea commoda cede-
rent; & an ita erat, quod de alio, ad quem specta-
bant commoda, dicebatur, vnde qui pactionem
sciebant, scandalum patiebantur: tum etiam ob
discurssum factum, quia si labor Notarij stipen-
dium merebatur illud, non poterat eo priuari; si
autem erat superabundans, iniustitia in eo com-
perta cernebatur. Quod autem quis sponte in eam
pactionem consensisset, non relenabat medietate&#x0303;
exigentem, quia sic reddens necessitate cogente in
eas se angustias redigebat, & certè si Episcopus si-
bi medietatem illam vellet, contractus fuisset iniu-
stus; ergo & dum vult alteri, quia id de iniustitiâ
contractûs nihil tollit, & differentia illa per acci-
dens se habet; cùm aliàs per manus Episcopi com-
moditates illæ ad eum veniant, qui in Hispaniâ
eisdem fruitur. Prætereà in Hispaniâ existens nul-
l&#x0169; habet ius ratione officij ad emolumenta dicta,
cùm seruire nequeat; ergo si jus aliquod in eo est,
ilud certè non aliud, nisi quod ex donatione Epi-
scopi oritur: ergo si ille medietatem donat, ideò
erit, quia eam ad se pertinere existimat, & sic in a-
lium posse transferre: ex quo fit nullam esse re-
uerà distinctionem adductam, sed tantùm appa-
rentem prætextum ad id honestandum, quod est
tot titulis reprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>88</absatz-nummer> Dices Regem vendere officia Tabellionum,<marginalia>Obiectioni|ex Vendi-|tione offi-|ciorum à|Rege fieri|solita fact&#x0169;|satis.</marginalia>
in quibus idem potest argumentum fieri; nam si
stipe&#x0303;dium, quod labori respondet, iustum est, ne-
quit ex eo aliquid demi, quod Regi tribuatur: si
autem proportionem laboris excedit, erit iniust&#x0169;:
& tamen illud non conuincit, vt venditio talis in-
iusta censeatur: ergo neque erit efficax pro casu,
de quo loquimur. Sed hoc non obstat; nam Rex
propter supremum dominium potest ita taxare
stipendia, vt & labori seruientium proportionata
sint, & sibi etiam aliquid ex eisdem tribuatur. Epi-
scopi autem nequeunt tale aliquid facere, quia eo-
rum officium omnino spirituale est, etsi quid ad-
iacet, quod te&#x0303;poralia concernat, spirituali est mo-
do tractandum, & quæstus ex eo, ac nundinatio
minimè constituenda. Ex quo prouenit stipendia
debere esse valde moderata; vt dicebamus, & præ-
cisè labori seruienti&#x0169; proportionata. Neque enim
officia tributaria illis esse debent; sicut Regi: qui
cùm possit in iuribus, quæ Tabellionibus soluun-
tur, partem sibi assignare tributi nomine, ita &
summam illis respondente&#x0303; partibus exigere, cùm
vendit officia. Quòd si eo titulo res ista nō dispo-
neretur; non posset ab iniustitiæ labe penitus ex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0188.jpg/>
@@1@<SE188>De Notarijs Episcoporum. 177
<duolan 2><-P>cusari; semper enim stipendium ministri publici
proportionatum debet esse labori, aliàs in bonum
commune peccatur, dum id exigitur, quod trans-
greditur æquitatem. Labor autem non ex corpo-<marginalia>Labor vn-|de æstimā-|dus in ordi-|ne ad stipe&#x0303;-|dium.</marginalia>
rali defatigatione æstimandus est, sed ex circum-
stantijs, & rei, circa quam versatur, pretiositate; sic
enim & Medicis & Aduocatis maius stipendium
redditur; quàm corporalis exercitatio secundum
se spectata mereatur. Et sic Doctores communi-
ter obseruant, & à nobis est superiùs adnotatum In
casibus aute&#x0303; dictis obligationem restitutionis in-
duci consequenter dicendum est; quia contra iu-
stitiam excessus committitur, vt adductæ rationes
probant. Nec dici potest officium Notariatus, sic-<marginalia>Obligatio|restitutionis|ex vendi-|tione, &|contractu|dictis.</marginalia>
ut & Fiscalis, esse dominij Episcopalis, & ita abso-
lutè posse onus imponere ei, cui ab Episcopo tra-
duntur, quidquid de prohibitione Conciliari sit,
quę actum non reddit inualidum, licèt reddat illi-
cit&#x0169;: nam licet ita sit, quod de dominio dicitur, &
etiam prohibitio ne&#x0303; ex se actum non reddere nul-
lum; ipse tamen ex se talis est ob rationem dictam:
nequit enim officium tributarium esse, sicut alia
quæ Rex vendit, quia ex conditione sua diuersam
habet rationem, & non tantùm ab extrinseco; est
enim Ecclesiasticum, & ita eius naturæ, vt ratione
illius nequeant grauari fideles; dum plus iusto ab<marginalia>Episcopos|non esse do-|minos offi|ciorum.</marginalia>
illis postulatur. Dixi autem, licèt ita sit, quod ad do-
minium attinet; cùm tamen illud reuerà possit ne-
gari; vt negat P. Th. Sancius cit. dub. 39. n. 3. dicens
Episcopos tantùm esse officiorum dictorum di-
spensatores, & verosimile satis est, Pontifice&#x0303; nolle
dominium eorum tribuere sed meram dispensa-
tionem, quia dominium tale ad nihil esse potest
vtile, & posset aliàs esse nociuum.</P>
<P>  <absatz-nummer>89</absatz-nummer> Addendum neque honestari traditionem<marginalia>Onus elee&#x0308;-|mosynæ nō|posse imponi|nisi ex gra-|titudine.</marginalia>
dictorum officiorum, si Episcopus sub ea condi-
tione tribuat, vt certa Elee&#x0308;mosyna Religiosæ ali-
cui, aut alteri honestę personæ tradatur, si obliga-
tio sit iustitiæ futura, sic enim ex dictis sequitur: si
aute&#x0303; tantùm sit gratitudinis, id potest tolerari iu-
xta ea, quæ Doctores aliqui dicunt, loquendo etiā
de Beneficijs Ecclesiasticis, & rebus alijs spirituali-
bus, & vt probabile cum illis tuetur Diana Part. 2.
tract. 2. Miscellan. resol. 37. de quo & Nos suprà. In
his namque officijs minùs est periculi, quia spiri-
tualia non sunt; sed sæcularia, licèt vt P. Th. San-
cius suprà, n. 1. effigiem quandā habeāt sacrorum,
& Ecclesiasticorum inquantùm sunt ad Ecclesiæ
regimen instituta. Sic ergo ei possunt dari, à quo
speratur pietatis officium designato pauperi con-
ferendum, & negari alteri, à quo id non speratur:
modo tamen conuentionis expresso, ne, qui pro-
mitt&#x0169;t, maiori se vinculo credentes adstrictos, gra-
uiter peccare contingat, dum non stant promissis,
& restitutionis oneri se obnoxios arbitrantur, &
tunc etiam poterunt Episcopi eis officia substra-
here, & dare alijs fructiferis arboribus, quę reddāt
fruct&#x0169; in tempore suo, nisi constaret emolumen-
ta adeo fuisse tenuia vt vtriq; necessitati non suffi-
cerent subleuandæ. Pro quo etiam facere potest
doctrina multorum apud D. Solorz. lib. 2. c. 11. n.<marginalia>Ex duplici|probabili|sententia|roboratur|quod ad|gratitudine&#x0303;|spectat.</marginalia>
30. & in Politicâ l. 3. c. 12. pag. 329. §. Especialmente
dicentium, quòd Episcopus potest ex iustâ causâ
Benefici&#x0169;, quod confert, aliquâ pensione grauare:
ergo & officia, de quibus agimus, grauamine gra-
titudinis. Facit etiam pro eode&#x0303; doctrina alia mul-
torum apud eumdem n. 31. asserentium eum, qui<-P>@@

<-P>eligit aliquem de pluribus, quos testator, vel alius
suę electioni commisit, posse electum grauare, sal-
tem in fauorem aliquor&#x0169;, quos eligere potuit; qui
loquendi modus casum certiorem exprimit, vnde
& licet grauare in fauorem alior&#x0169;, respectu quo-
rum pietatis officium exercetur, ex quo in casu
nostro idem fieri posse efficaciter comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>90</absatz-nummer> An autem Notarij (vt hoc interim dicamus)<marginalia>Notarij an|laici esse|debeant.</marginalia>
merè laici esse debeant; vsus declarauit non videri
talem obligationem extare: de quo agens D. So-
lorzan. lib. 3. c. 8. n. 70. & in Politicâ Pag. 563. col. 2.
ait in Regiâ Cancellariâ Limensi actum fuisse vt
contra Prælatos prouisio expeditur: ne Notarios
nisi merè laicos habere possent, id tamen non ob-
tinuisse, & ita contentos fuisse Auditores Regios
cautione illâ, vt Notarij non laici ad faciendas re-
lationes, cùm opus est, in Regium Prætorium nō
admitterentur, eâ ductos ratione, quia semper ma-
ximè absurdum, & iniquum reputatum est admit-
ti ad officia sæcularia eos, qui si in officio delin-
quant, nō possint puniri: per tradita à Couarruuia,
Vincentio de Trarchis, Petro Caballo, & alijs.
Quæ quidem cùm nō videatur leuis, videtur ex eâ<marginalia>Ratio vt|tales sint|non leuis.</marginalia>
fieri, vt Prælati Ecclesiastici nequeant Notarios
habere, nisi omni Ordine Ecclesiastico destitutos;
secus enim à nullo videtur posse conuenienti ani-
maduersione puniri: non enim à iudicibus laicis,
quia fori illorum non sunt, neq; ab Ecclesiasticis,
quia in eorum tribunali non est commissum deli-
ct&#x0169;. Immò generaliter Episcopum non posse co-
gnoscere de delicto admisso à laico Officiali suo
affirmat Paponius de iure Franc. lib. 1. tit. 4. arresto 8.
Cùm autem hoc maximè absurdum & iniquum
fuerit semper reputatum, videtur ex eo fieri graui-
ter Prælatos delinquere, qui tali absurditati, & ini-
quitati materiā exhibent, per eorumde&#x0303; electione&#x0303;.
Videtur autem prædicta ratio supponere Nota-<marginalia>An laici|puniri à|judicibus|laicis que-|ant.</marginalia>
rios merè laicos in officio delinquentes, vel quia
falsarij, vel quia stipendiorum taxas excedentes,
posse à iudicibus laicis castigari: cùm tame&#x0303; plures
Doctores sint id negantes, eò quòd Notarij dicti
ad forum Ecclesiasticum spectet: pro quo plures
adducit idem D. Solorz. n. 68 cum quibus & vi-
detur sentire. Iuxta quem dicendi modum perstat
difficultas eadem, quæ in Notariis nō merè laicis,
c&#x0169; puniri nequeant p&#x0153;nâ proportionatâ. Vt ergo
stare illa doctrina possit, videtur necessariò dicen-
dum Notarios merè laicos posse à Iudicibus laicis
puniri, si in officio delinquant, quod tenent citati
ab eode&#x0303; n 66. & 67. & prætereà Gabriel Pereira
in tract de manu Regiâ, part. 1. c. 19. n. 13. Paponius
de iure Franc. lib. 1. tit. 4. arresto 8. Ceballos tract. de
cognitione per viā violentiæ, p. 2. q. 58. n. 10. licèt eor&#x0169;
sententiam impugnet Diana part. 1. tr. 2. res 98. &
part. 3. tr. 1. res. 12. & part. 4. tr. 1. res. 30. vbi ait cum
pace doctorum viror&#x0169; non esse dignam respon-
sione, quia sic Congreg. Cardinalium semel, & i-
terùm declarauit. Et ex mandato Pauli V. Cardin.
Gallus: eò quòd sit manifestè contraria sacris Canoni-
bus, communi rationi, & præiudicialis iurisdictioni Eccle-
fiasticæ: quæ sunt Pontificis verba ex Italico versa.</P>
<P>  <absatz-nummer>91</absatz-nummer> Sed certè id quod Diana responsione non<marginalia>Praxis id|Prætorior&#x0169;|amplecti-|tur.</marginalia>
dignum judicat; vsu Regiorum Prætoriorum est
receptissim&#x0169;, & hoc ipso tempore, quo hæc scribo
tres Notarij in carcerem missi sunt, d&#x0169; vnus post
alium mittuntur notificaturi judicibus, vt reum
quemdam Ecclesiæ restituant ab eade&#x0303; extractum;<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0189.jpg/>
@@1@<SE189>178 Thesauri Indici Titulus XIII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>in quâ atrocissimum facinus perpetrarat; eatenus
excusabile, iuxta for&#x0169; diaboli, quòd in eo honori
suo grauiter lęso consultum judicauit. Et difficilè
profectò erit praxim istā radicitus extirpare. Vn-
de & ipsi Auctores, qui aliter iudicāt, & pro fauo-
re Ecclesiæ militant, cùm ad subsellia accedunt,
viâ penitus contrariâ gradiuntur. Vt videri potest
in D. Solorzano, qui cùm sententiam multis, &
grauibus citatis Auctoribus fuerit amplexatus, cit.
tamen n. 70. & in Politicâ loco item adducto, ait,
quod ex eodem dedimus n. præced. In Cancellaria
videlicet Limana à se cum alijs Collegis actum,
vt contra Archiepiscopum, & eius Vicarium pro-
uisio expediretur, vt illi Notarios merè laicos de-
signarent; eâ additâ ratione, quòd scilicet sic pos-
sunt in officio peccantes p&#x0153;nis debitis coerceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>92</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, Episcopi ex adductâ<marginalia>Episcopi|vnde gra-|uiter pec-|care possint|laicos No-|tarios non|habentes.</marginalia>
ratione non peccant, quod scilicet absurditati ma-
ximæ, & iniquæ agendi rationi patrocinium præ-
stent, quia eo pacto delicta Notarior&#x0169; remanent
impunita. Cùm enim illorum delicta ad ipsorum
forum spectent, punire ipsos possunt, vt cum alijs
probat Diana part. 3. tr. 1. res. 12. eo punitionis ge-
nere, quod eorum est cōsentaneum tribunali, nec
sanè leue illud est, licet non sit sanguinis, aut quid
simile. Ex alia aute&#x0303; ratione grauiter peccare pos-
sunt; si videlicet sciant, ex eo quòd merè laicos nō
eligant, grauia futura scandala & impediend&#x0169; ne-
gotiorum progressum; quandoquidem Notarij;
qui laici non sint, ad informandum in tribunalia
Regia non admittuntur vel quid simile. Quod vr-
getur ex eo quod, vt id nō faciant nihil obstat; sed
praxis, quam Regia tribunalia expetunt, iuri, & ra-
tioni conformis sit, & ita eam docti Episcopi te-
nuer&#x0169;t, Couar. Riccius, & Acuña apud D. Solorz.
n. 69. & loco Politicæ citat. aliique. Vbi autem pro<marginalia>D. Pauli|attendenda|doctrina.</marginalia>
Regijs tribunalibus probabilis est sente&#x0303;tia vsu re-
cepta seruum domini non oportet litigare (iuxta Apo-
stoli monitum) 2. Tim. 2. v. 14. sed mansuetum esse ad
omnes, docibilem, patientem, cum modestia corripientem<marginalia>2. Tim. 2.|v. 24.</marginalia>
eos, qui resistunt veritati, ne quando Deus det illis p&#x0153;ni-
tentiam ad cognoscendā veritatem. Si ergo etiam cum
resistentibus veritati lites vitandę sunt, & mansue-
tè cum eis agendum: cùm iis, qui veritati resistere
dici non possunt, dum probabili ratione ducun-
tur, potiùs debent omnes, sciendis tantummodò
turbis vtiles, controuersiæ deuitari.</P>
<Z><A+1>§. VI.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Peccare grauiter, si subditorum non susci-
piant protectionem, & quomodò in eo
se gerere debeant.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>93</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico septimò. Episcopi Indiarum peccare<marginalia>Assertio 7.|titulo 7. re-|spondens,|& modum|patrocinij|ostendens.</marginalia>
grauiter possunt, si patrocinium subdito-
rum nō suscipiant, quando illi, Indi præsertim, hu-
manis sunt auxilijs destituti, eò quòd Magistratus
sæculares, aut circa remedium necessitatum negli-
genter se habeant, aut ab eisdem opprimantur. Pro
hoc & Auctores, & textus adducit D. Solorz. lib. 3
c. 7. n. 55. & seqq. & in Politicâ lib. 3. c. 7 pag. 547. §.
Pertenece, & seqq. vbi cùm afferat specialem casum
Episcopi, qui è carcere extraxit quendam, que&#x0303; vr-
bis Gubernator inauditum, & indefensum, & abs-
que Sacramentor&#x0169; receptione morti tradere vole-
bat, subdit ijs circumstantijs verificatis, non dubi-
taturum se eam excusationem admittere (quod &<-P>@@

<-P>tenet D. Villaroel part. 2. q. 14. art. 2. sed non circa
eos, qui ab Audientijs sunt Regiis cōdemnati, pro
quibus stat præsumptio. Artic. autem 3. n. 72. circa
miserabiles personas, licèt probabile censeat, ne-
gatiuè tamen resoluit, nolens Episcopos se eorum
caussis immiscere.) Verùm facultatem à iure con-<marginalia>Quale il-|lud futur&#x0169;.</marginalia>
cessam Episcopis ad huiusmodi patrocinium, non
esse per attributione&#x0303; iurisdictionis, sed quoad pro-
tectione&#x0303;, instando, vrgendo, & armis nō materiali-
bus, sed spiritualibus vtendo; vt Magistratus com-
pellant ad ea, quę officij sui sunt, quando neglige&#x0303;-
tia, aut præcipitatio in graue cernitur Reipub aut
priuatorum etiam detrimentum redundare. Vnde
in Hispaniâ recursum ad Episcopos nō practicari
boni Auctores docent; licèt pro Indiis ill&#x0169; conce-
dat Bobadilla in Politicâ lib. 2. c. 17. n. 110. & casu<marginalia>Quid pro|Indijs spe-|ciale,</marginalia>
84. vbi ait in casu ei simili, de quo dictum, posse
Episcopum ordinare Prætori, vt vinctum soluat.
Non ergo permittit in carcerem violenter irrum-
pere, & vinct&#x0169; extrahere cum periculo conflictûs
Regalium Ministrorum, & eorum, qui Episcopi
monitis, aut præceptibus obsequentur. Si ergo a-
liquid tum faciendum, industriâ potiùs, quàm ar-
matâ manu libertas est iniustè oppressi procuran-
da. Sicut ergo peccare Episcopus potest patroci-
nium negligens, & oppressis subuenite desistens;<marginalia>Prou 24.|v. 11. & 12.</marginalia>
pro quo apud Salomone&#x0303; Prou. 24. v. 11. & 12. ad-
monitio illa generalis habetur: Erue eos, qui duc&#x0169;tur
ad mortem, & qui trahuntur ad interitum, liberare non
cesses; si dixeris, vires nō suppetunt, qui inspector est cordis
ipse intelligit, & seruatore&#x0303; animæ tuæ nihilfallit, reddet&#xE8BF;&#x0301;
homini iuxta opera sua. Sicut inquam in eo peccare<marginalia>Vt peccarè|in eo queat.</marginalia>
potest, ita & plusquàm sibi est conueniens vsur-
pando. Medio ergo tutissimus ibit, medium quide&#x0303;
prudentia, non zelus immoderatus, ostendet. Pro
quo est elegans sententia apud non veterem, sa-
piente&#x0303; tame&#x0303;, & Religiosum Auctore&#x0303;, ex præclaro
Moderatore haustum; sic magni operis molitores
admonente: Memores tame&#x0303; vbique prudentiæ, ac modi
essent; quia vt languor ac mollitia num suam c&#x0153;pta per-
coquunt; ita calor aczelus præferuidus sæpè opprimunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>94</absatz-nummer> Iuuat autem ardentis quidem zeli sed<marginalia>Illustre in|D. Ambrcij|sio Episcopi|patrocinā-|tis exem-|plum.</marginalia>
moderatione conditi, illustre exemplum ad ecisse
Sozomeni verbis Lib. 7. Historię Ecclesiasticæ Cap. 24.
in quo sic scribit: Paganus quidam ordine illustris
vir Gratianum conuitijs prosciderat, & patre indignum
appellauerat; eiusque rei habito iudicio, capitis damna-
tus erat. Cumque iam ad supplicium duceretur; venit
in palatium Ambrosius pro illo supplicæturus. Ceterùm<marginalia>Sozomenus$unclear</marginalia>
cúm Gratianus, eorum instinctu, qui illi damnato infi-
diabantur, destineretur spectaculis venationum (quales
priuatæ delectationis, non publici commodi gratia Prin-
cipes exhibere consueuerunt) nec atriensium quisquam
illi rem indicaret, quasi opportunum non esset; receßit:
Progressus autem ad illam portam, per quam feras in-
troducebant; clanculùm se habuit: ac simul cum vena-
toribus ingressus, non ante caussam rei agere omisit;
neque priùs Gratiani, & Aulicorum eius oblectationibus
ceßit, quàm salutiferum suffragium Grationo extorfisset,
quo morti destinatum liberaret. Hæc Sozomenus
& hæc præclara agendi forma, vt grauibus, ac
prudentibus verbis, non castrensitumultu, Præ-
lati reorum caussas, cùm pietas exigit, apud sæcu-
lares transigant Magistratus Clericos ergo suos,
non armis, sed præceptis salutiferis instruant; sic
enim & ipsi & illi, ad omnia charitati propria
molimina redduntur procul dubio validiores.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0190.jpg/>
@@1@<SE190>De Patriarcha Indiarum. 179
<duolan 2><-P>Vnde citatus Scriptor post narrationem præfa-<marginalia>Vnde in il-|lo cum Im-|peratoribus|agendi li-|bertas.</marginalia>
tam ita subdit: Quin etiam circa legum Ecclesiastica-
rum obseruantiam, & institutionem Clericorum sibi
commissorum admodùm sedulus erat. Sic ille. Inde
ergo libertas loquendi apud Imperatores, de qua
idem verbis illis: Vt intelligatur quantâ apud Impe-<marginalia>Idem.</marginalia>
ratores propter Deum loquendi libertate polluerit. Ne-
que nobis loquendi cum Dominis Episcopis, et-
iamsi propter Deum, vtendum ampliùs libertate.
Alia per opus sparsa Index dabit.</P>
<Z><A+1>APPENDIX
De Patriarcha Indiarum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>95</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Atriarcha, qui idem est ac Pater Pa-<marginalia>Patriar-|cha idem|qui Pri-|mas, iuxta|sententiam|commune&#x0303;.</marginalia>
trum, seu cognationum vel familiarum,
vsu Ecclesiastico peculiarem in Ordine Episco-
porum designat dignitatem, qui quadri-pertitus
est, vt habetur in Cap. Cleros 21. dist. Esse autem
eumdem, qui Latinè dicitur Primas, & supra Ar-
chiepiscopos est, qui tres saltem esse debent, vt
obseruat Laurentius Beyerlinck in Theatro vitæ
humanæ, Tomo 6. Libr. 14. Litterâ P. communis
est Canonici Iuris interpretum: sic enim habe-
tur in Cap. 1. 99. dist. in quo Gratianus ita scri-
bit: Primates & Patriarchæ diuersorum sunt nomi-<marginalia>Gratia-|nus.</marginalia>
num, sed eiusdem officij. Sic ille. Pro quo videri
possunt citatus Beyerlinck, Syluester V. Patriar-
cha, vbi pro eo Raynundum adducit, & v. Pri-
mas, in quo nihil de illo, referens se ad v. Patriar-
cha. Lessius Zechius de Republica Ecclesiastica, Tit. de
Patriarchis num. 1. P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 35.
Quæst. 2. & alij ex Recentioribus.</P>
<P>  <absatz-nummer>96</absatz-nummer> Pro eodem videtur stare Cap. Nulli,<marginalia>Ex Cap.|Nulli an|rectè pro-|bari que-|at.</marginalia>
citat. 99. dist. in qua sic P. Anicetus Pontifex:
Nulli Archiepiscopi Primates vocentur, ni illi, qui pri-
mas Sedes tenent, quarum Episcopos Apostoli, eorum&#xE8BF;&#x0301;
successores regulariter, Patriarchas vel Primates esse
constituerunt: nisi gens deinceps ad fidem conuer-
tatur, cui neceßè sit præ multitudine Primatem con-
stitui: reliqui Metropolitani nominentur, qui reliquas
Metropoles tenent. Sic ille. Ex quo P. Fragosus
Tomo 2. Disput. 16. §. 1. num. 5. patere ait idem
esse Patriarcham & Primatem. Sed certè non ita
videtur patens; immò oppositum insinuari. Cùm
enim Diuus Pontifex in Ecclesiis ab Apostolis
& successoribus Patriarchas & Primates consti-
tutos dixerit, de futuris loquens Primates tan-
tùm constituendos esse decernit, Patriarcharum
nomine prætermisso. Illud ergo Seu, disiunctio-
nis nota est. Quod post hæc scripta inuenio sic
tenere Ioan. Filesacum de sacra Episcoporum aucto-
ritate, Cap. 9. §. 8. Vnde Patriarchæ & Primates
vt distincti etiam proponuntur in cit. Cap. Cleros.
Ex Diuo enim Isidoro Lib. 7. Etymol. Cap. 12.<marginalia>Cap. Cle-|ros, ex quo|oppositum.</marginalia>
sic ibi: Archiepiscopus Græeo interpretatur vocabu-
lo, quòd sit Summus Episcoporum, id est, Primas: te-
net enim vicem Apostolicam, & præsidet tam Metro-
politanis, quàm ceteris Episcopis. Sic ibi: & ita tenet
Illustriss. Barbosa de Potestate Episcopi Tit. 1.
Cap. 6. num. 7. & 8. & de Iure Ecclesiastico Lib.
1. Cap. 6. num. 10. & 12. Sed ex alio fundamento,
quia scilicet existimat nomen Patriarchæ tantùm
quatuor propriè adaptari posse, qui post Roma-
num celebres in Conciliis, Epistolis Decretali-
bus, & Iure habentur; Constantinopolitanus sci-<-P>@@

<-P>licet, Alexandrinus, Antiochenus, & Ierosoly-
mitanus, cùm alij, qui Primates sunt, quodammo-
do tantùm dici tales possint. Quod & tenet P.
Fragosus suprà num. 6. dicens lato modo tantùm
esse Patriarchas, cùm alij tales per antonoma-
siam sint.</P>
<P>  <absatz-nummer>97</absatz-nummer> Vbi quidem quæstio videtur esse de vo-<marginalia>Verosimi-|lior resolu-|tio.</marginalia>
ce, si Primates quoad iurisdictionem, & insignia,
ac priuilegia totum id habeant, quod quatuor
dicti, pro quo vsus Ecclesiæ consulendus. In quo
mihi videtur certum, eum, cui à Pontifice Pri-
matus conceditur, cum nomine Patriarchali ve-
rum Patriarcham esse censendum, cùm totum
hoc ad Pontificiam dispositionem spectet, & ab
Apostolicæ Sedis pendeat voluntate. Sic veri
Æthiopiæ Patriarchæ fuerunt Reuerendiss. DD.
Ioannes Nonnius Barretus, Andreas Ouiedus,
Alfonsus Mendezius, Societatis nostræ; & ideo
priuilegiis omnibus frui possunt, qui tales fuerint,
Patriarchis in Iure concessis: quod de Minori-
bus negant P. Azor suprà Cap. 26. Quæst. 7. cum
Geminiano, & Barbosa Tit. 6. Cap. 1. num. 37.
quia impropriè tales sunt; non negatiui in casu
nostro, vbi à Pontifice & nomen & substantia
tribuitur dignitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>98</absatz-nummer> Iuxta quæ concludendum pariter Pa-<marginalia>Patriar-|cha India-|rum cur &|qualiter|constitutus.</marginalia>
triarcham Indiarum verè esse talem, cuius crean-
di à Paulo Tertio (vt ex Gongalez in Reg. 8. Can-
cel. Glossa. 41. num. 14. refert Barbosa citat. Cap. 6.
de Iure Eccles. num. 43. & Dom. Machadus Tomo
2. pag. 343. col. 2. in principio) rationem reddit
Gregorius Lopez in l. 12. Tit. 5. Part. 1. Glossa 2.
sic scribens: & quando aliqua gens de nouo ad fi-
dem conuertitur, si neceßè sit propter multitudi-
nem, debet Primas ibi constitui, vt in Cap. Nulli 99.
dist. & sic videmus temporibus nostris constitui à Papa<marginalia>Greg. Lo-|pez.</marginalia>
Patriarcham Indiarum maris Oceani. Sic ille. Vbi
illud videtur negotium facessere non videri Pa-
triarcham huiusmodi propriè talem, cùm illi so-
lus videatur titulus attributus: nullam enim circa
Indicos Præsules, aut eorum subditos, iurisdi-
ctionem exercet. De quo testatur D. Villaroel
Parte 1. Quæst. 4. Art. 5. num. 37. oculatus testis;
qui num. seq. nobiscum quoad discrimen inter Pa-
triarcham & Primatem sentit. Tantùm ergo Ti-
tularis apparet, quod non videtur D. Aniceti
dispositioni conforme: nouos enim Primates,
aut Patriarchas, iuxta communem intelligen-
tiam, constituendos ait, quando id exiget con-
uersarum gentium multitudo: Cui neceßè sit præ
multitudine Primatem constitui. Atqui si Patriarcha
nihil circa conuersos operatur, eorum non est
necessitati consultum, & ita neque Pontificis
sancti menti satisfactum,</P>
<P>  <absatz-nummer>99</absatz-nummer> Sed certè, cùm id, quod agitur, Pontifi-<marginalia>Quomodo|eius digni-|tas sine iu-|risdictione.</marginalia>
ciâ dispositione procul dubio peragatur, non est
circa illud difficultas concitanda. Patriarcha qui-
dem radicalem erga Indias retinet potestatem:
sed quia hucusque non est inuentus modus con-
ueniens, vt exercere illam queat, honor ille circa
exercitium vacat, quemadmodum Patriarcha Ie-
rosolymitanus per annos ferè quingentos talem
honorem sine vsu habuit potestatis, vt ostendit
Cardinalis Bellarminus Lib. 1. de Pontifice Cap. 24.
§. Porrò.</P><marginalia>Et pro In-|diis tan-|tùm Occi-|dent alibus.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>100</absatz-nummer> Quòd autem pro Indiis maris Oceani
constitutus dicitur, indicat pro Occidentalibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0191.jpg/>
@@1@<SE191>180 Thesauri Indici Titulus XIV. Cap. I.
<duolan 2><-P>tantùm eam concessam dignitatem: Occidenta-
lis enim India non ad Oceanum, sed ad mare In-
dicum specialiter dictum spectat. Vnde Regibus
Castellæ sic curantibus ea est creata dignitas,
quando regnum Portugalliæ minimè eorum po-
testati subiacebat. Scribit autem Barbosa in Ca-
talogo Episcopatuum Tit. 1. in fine Archiepisco-
pum Goanum esse totius Indiæ Primatem. Et<marginalia>Beyerlinck.</marginalia>
Beyerlinck ita scribit: In eadem Hispania Valenti-<-P>@@

<-P>nus Archiepiscopus Hispaniarum, vt Goanus, India-
rum Patriarcha, gaudet nuncupari. Sic ille. Tam
autem est vnum à vero alienum, quàm aliud. Di-
ctus quidem Patriarcha D. P. Ioannes à Riuera;
sed quia Antiochenus: vnde forsan erroris oc-
casio. Nec de his plura. Qualis Patriarchalis di-
gnitatis vsus possit conuenienter Indiarum Pa-
triarchæ concedi, dictum à nobis Tit. 1. num. 40.
& Tit. 2. num. 113. Vtinam vtiliter.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+3>TITVLVS XIV.</A+3>
<A+2>DE INDICORVM EPISCOPORVM VICA-
RIIS GENERALIBVS</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Dicendum hoc loco de illis quia vnum cum Episcopis Tribunal con-
stituunt: circa quos longißima posset institui tractatio, si ea, quæ
ad Indicos tantùm spectant, non esset instituti nostri lucidare.
Per breuia ergo capita, quæ ad eorum conscientias pertinent,
proponemus; pro quo sit</A+1></negEZ>
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT I.</A+2>
<A+1>Quales esse Indicorum Episcopo-
rum generales Vicarij debeant.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI5>D</INI5>Ico primò. Generales Vicarij<marginalia>Littera-|tos esse de-|bere. Et|graue in|electione|non talium|fore pecca-|tum.</marginalia>
debent esse homines litterati.
In hoc ergo graue esse pecca-
tum potest, & eorum, qui of-
ficium affectant, aut oblatum
recipiunt, & pariter eligentium. Quod esse non
rarum Indiarum malum pudor est attestari: dum
homines merè Grammatici, & neque boni eo
in genere, ad curam huiusmodi, omnium post
Episcopalem maximam, assumuntur. Et solent
Episcopi electionis talis excusationèm eam ad-
ducere, quòd ipsi circa eorum actiones attentissi-
mi sint futuri, à quibus pariter dirigendi. Qui
autem officium affectant, ex eo securas conscien-
tias reputant, quòd litteratorum sint consilio re-
bus in omnibus imbuendi. Sed nihil horum eos
re leuat: quia neque Episcopi dum visitant erga
Vicariorum actiones aduigilare possunt, neque
populi scandalum eâ ratione depellitur: & im-
possibile moraliter est vt in omnibus, si expedi-
tio negotiorum opportuna futura est, ad Episco-
pum recurratur. Quòd autem per Assessores do-
ctos non fiat satis, ex eo constat, quia ita illi de
Assessorum consilio debent sententiam pronun-
tiare, vt quod iudicant intelligant, & non sint
emortuæ fistulæ aquæ aliunde profluentis. Vnde
Concilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 2. sic<marginalia>Concilium|Limense.</marginalia>
decernit: Vicarios verò & iudices, ac Visitatores, ex ijs,
qui sapientiâ & moribus præstant, eligant. Sic Con-
cilium. Prætereà ostenditur: quia Vicarius ge-<-P>@@

<-P>neralis est iudex ordinariam habens potestatem,<marginalia>Ex ratione|iudicis va-|lidum ar-|gument&#x0169;.</marginalia>
& iurisdictionem, vt suprà diximus cum commu-
ni Doctorum sententiâ: pro quâ & complures
congerit Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 54.
num. 37. & seqq. & in Remißionibus ad Concilium
Tridentinum Seßione 24. Cap. 16. lit. Z. Nec qualis-
cumque iudex, sed amplissimi territorij, & diuer-
sorum valde generum passim occurrentium caus-
sarum in materiis spiritualibus, sacris, & momenti
maximi. Immò & iudex iudicum, cùm ad eum
omnis di&#x0153;ceseos gubernatio deuoluatur: ergo
debet esse rei iudiciariæ, in quâ versatur, peritus.
Illatio est euidens, quam & iura humana præscri-
bunt L. penult. de iudicibus. Vbi scribentes vi-
deantur, si lubet, P. Azor Parte 2. Lib. 3. Cap. 43.
Quæsito 10. P. Bauny Tomo 1. Tract. 9. Quæst. 2.
Barbosa suprà num. 54. & alij passim. Videtur
autem Zerola contrarium sentire in Praxi Episco-
pali Parte 1. verb. Vicarius, Assert. 21. vbi sic ait: E-<marginalia>Zerola.</marginalia>
piscopus potest tenere Vicarium non Doctorem. Ratio
est: quia cùm ipse Episcopus sit Doctor, vt patet vul-
gatis iuribus, sufficit quidquid sit Vicarius. Sic ille.
Sed certè venit commodè explicandus: sufficere
inquam quidquid Vicarius sit; videlicet siue Do-
ctor aut non Doctor, dummodò aliàs sufficiens,
quia multi sunt Bacchalauri Doctoribus doctio-
res, aut sine gradu etiam, doctrinâ studio, & ex-
perientiâ non mediocri comparatâ; sicut à Con-
cilio Tridentino dictum de Vicario electo à Ca-
pitulo; vel aliàs, quantùm fieri poterit, idoneus.</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Dicò secundò. Vicarius Episcopi proba-<marginalia>Assertio 2.|probatis|moribus|pariter fu-|turum sub|mortalis|peccati|reatu.</marginalia>
tis moribus esse debet, & aliter electio facta non
sine mortalis culpæ reatu constat & eligentis &
electi. Id quod in Indiis peculiari ratione verum
habet, ob caussam sæpiùs inculcatam de probi-
tate Ministrorum, quia de noui Orbis conuer-
sione agitur, & stabiliendâ fide, ac moribus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0192.jpg/>
@@1@<SE192>De Vicariis generalibus Indicorum Episcoporum. 181
<duolan 2><-P>Christianis. Probant hoc adducti Doctores,
& est ornamentum istud cum præcedenti conne-
xum in formulâ, quâ creari Vicarius solet, & ex
Iacobo Sbrozio adducitur à Barbosa suprà n. 56.
in qua sic dicitur: Nos Dei, & Sanctæ Sedis Apo-<marginalia>Formula|creationis.</marginalia>
stolicæ gratiâ Episcopus. N. Salutem in Domino &c.
Considerantes igitur probitatem, legalitatem, scien-
tiam, discretionem, & industriam discreti viri. N. iuris
vtriusque Doctoris &c. Pertinet etiam ad morum<marginalia>Qua ætate|esse debeat.</marginalia>
maturitatem competentia ætatis: & debere esse
saltem viginti quinque annorum, adducti docent:
licet Homobonus de statibus Cap. 7. vers. Ætas
dicat debere esse viginti octo, & in hoc non pos-
se Episcopum dispensare, ex Cardinali, quem ci-
tat, non tamen communiter recepto. Et quidem
cùm ad Episcopatum triginta sufficiant: non est
mirum si minùs aliquid ad Vicariatum necessa-
rium videatur, cùm aliàs ætas. 25. annorum ad
Presbyteratum sufficiat, in quo tantùm constat
dignitatis residere. Id colligunt ex Cap. In cun-<marginalia>Cap. In|cunctis,|de electio.|$unclear</marginalia>
ctis §. Inferiora, de electione, vbi sic dicitur: Infe-
riora etiam ministeria vt puta Decanatum, Archidia-
conatum, & alia, quæ curam animarum habent anne-
xam, nullus omnino suscipiat, sed nec Parochialis Ec-
clesiæ regimen, nisi qui iam 25. annum ætatis suæ at-
tigerit. Sic ibi. Cùm ergo Vicariatus curam ani-
marum annexam habeat, immò & eorum, qui cu-
ram animarum habent, in prædicto Decreto vi-
detur comprehensus: sicut & ad eum spectant
quæ sequuntur: & scientia, & moribus commen-
dandus existat. Nihilominus quia expressè id non
habetur, fundamentum relinquitur ad contra-
rium asserendum: cùm prætereà addatur, vt ij, de
quibus ibi est sermo, debeant præfixo à Canonibus
tempore in Presbyteros ordinari. Quod tamen de Vi-
cariis non est ita receptum, & quidem docto-
rum, & probitatis eximiæ Prælatorum vsu: vn-<marginalia>Ordines|sacros an|habere de-|beant.</marginalia>
de & scimus aliquos post Vicariam functionem
matrimoniis innodatos. Sed certè hoc ipsum
inconueniens in caussa esse deberet, vt non nisi
Sacris initiati ad officium istud adscirentur. Vnde
& refert P. Bauny Quæst. 2. citata §. Tertiò debet,
declaratum esse in Tolosana Curiâ Vicarium de-
bere esse Sacerdotem, & ita non toleratum in of-
ficio quemdam, qui per abusum à sententia con-
tra se latâ ad dictam Curiam appellarat. Neque
id mirum, quandoquidem & Breue Clementis
octaui extat, quo Vicarij Sacris initiati esse iuben-
tur. Non tamen in Hispania receptum, vt ex a-
liis testatur Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap.
8. num. 39. Licet ergo contrarium videatur pro-
babile, quod ad ætatem scilicet attinet, & etiam
quod ad Sacerdotium; dummodo cetera suffra-
gentur; in facti tamen contingentia poterunt E-
piscopi grauiter peccare huiusmodi electionibus,
si attentis circumstantiis dispiciant defectus illos
executioni officij posse incommodare.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Dico tertiò. Vicarij dicti debent circa In-<marginalia>Assertio 3.|ad Indor&#x0169;|euram|grauiter|obligatos.</marginalia>
dos peculiarem gerere solicitudinem, cuius de-
fectu grauiter peccare continget. Id constat, quia
Episcopis obligatio talis incumbit; Vicarij autem
ad munus idem circa animarum salutem procu-
randam assumuntur: vnde quæ de Episcopis di-
cta sunt Cap. 1. Tituli præced. de Vicariis sunt et-
iam accipienda. Debent ergo esse solicitudine non
pigri, (vt Apostolus loquitur Rom. 12. v. 11.)<marginalia>Rom. 12.|v. 11.</marginalia>
Spiritu feruentes, Domino seruientes. Indorum caus-<-P>@@

<-P>sæ multâ egent solicitudine, quia multi sunt pro
eorum vexatione soliciti, vnde & diabolus oc-
casionem eos perdendi desumit. Parochorum
multi erga eorum pigritantur salutem, dum ad
sua commoda indesinentur inuigilant: quorum
pigritia Vicariorum est solicitudine propulsan-
da. Vnde & feruentes spiritu sint oportet: spi-
ritu inquam, non carne, carnis & sanguinis ne-
gotia pertractantes; eos sibi beneuolos cupien-
tes, à quibus impleri promptuaria possunt, & ex
hoc in illud eructare, Domino, non mammomæ,
& genio seruientes, quæ esse Indiarum crinita
constellatio solet, dum tot sunt qui sua quærunt,
non quæ Iesu Christi, pro quo se ipsos impen-
dere, & superimpendere, Apostoli exemplo, de-
buissent. Et Vicarij in primis, quibus sunt gre-
ges isti primariis Pastoribus ab ipso Pastorum
Principe pariter & Pastore commissi. Videatur
Dom. Reyna post hæc scripta visus Tomo 1. de
Perfecto Prælato Lib. 5. Tract. 5. per plura Capita.</P>
<Z><A+2>CAPVT II.</A+2>
<A+1>An Parochi Indiarum possint esse
Vicarij generales.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>4</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Si nulla sit specialis neces-<marginalia>Assertio 1.|negans, si|absentia|futura.</marginalia>
sitas, sed sola Episcopi in eo depre-
hendatur affectio, aut aliqualis com-
moditas, non potest Parochus in Indiis esse Vica-
rius generalis, cum necessitate absentiæ à sua Pa-
rochia, etiamsi illa per Vicarium suppleatur. Pro-
batur ex generali Doctorum consensu circa o-
bligationem residendi, de quo Titulo præced. num.
20. vbi illam non humani tantùm iuris, sed na-
turalis & diuini esse monstrauimus. Eo autem sic
stante in Parochis, manifestum est abesse non
posse, nisi maius Ecclesiæ bonum id postulet, vt
communiter Doctores affirmant, & habetur ex-
pressè in Concilio Tridentino Seßione 23. Cap.<marginalia>Sola Eccle-|siæ, ac Rei-|publicæ v-|tilitas ab-|sentiam li-|citam red-|dit, non a-|lia minoris|momenti.</marginalia>
1. ibi; Euidens Ecclesiæ, vel Reipublicæ vtilitas. Vbi
licet de Episcopis sermo sit: eadem tamen est ra-
tio de Pastoribus aliis, quia Concilium eo loco
diuinum præceptum erga omnes agnoscit, ex quo
deducit non posse non residere, nisi ex caussis
ibidem assignatis: quibus occurentibus ratio na-
turalis dictat obligationem talis præcepti cessare.
Et in casu nostro id liquet: nam cùm residere te-
neatur Parochus ob bonum Ecclesiæ suæ, ratio-
nabile omnino est, vt Ecclesiæ amplioris bo-
num illi præferendum si: quod perinde est ac di-
cere spiritualem multorum salutem paucorum
esse saluti præferendam. Atqui in casu proposito
non interponitur maius Ecclesiæ bonum, vt est
compertum, quia nulla est specialis necessitas, &
affectio Episcopi circa hoc non est rationi con-
formis, cuius & aliqualis commoditas non po-
test incommodis maximis ex absentia Parochi
præponderare, vt Concilium clamat, & ratio cla-
rissima persuadet. Et ita generaliter non posse
Episcopum vti operâ Parochi in quocumque ser-
uitio suæ di&#x0153;cesis, nisi pro tempore duorum me&#x0303;-
sium, quod Consilium ibidem concedit Parochis
ad non refidendum iuxta Congregationis Car-
dinalium Declarationem, tradit Barbosa circa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0193.jpg/>
@@1@<SE193>182 Thesauri Indici Titulus XIV. Cap. II.
<duolan 2><-P>Caput. 1. citatum Seßionis 23. numer. 7. & §. Epi-
scopus non potest. Et de Potestate Episcopi Alle-
gat. 53. numer. 85. & 86. vbi alios pro eodem
adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Quod ergo Nauarrus ait Consilio 15. de<marginalia>Doctrina|Nauarri|quomodo|accipienda,|sicut &|aliorum.</marginalia>
Clericis non residentib. posse scilicet Parochum ab-
esse, si Vicarius generalis eligatur, quod & alij
affirmant; iuxta explicationem datam est admit-
tendum, quando scilicet in eo euidens Ecclesiæ
vtilitas deprehenditur. Apostilla autem illius Cō-
silij resolutioni Auctoris obsistit, dum in ea dici-
tur Sacram Congregationem censuisse Ordina-
rium hanc licentiam non posse dare, & quòd il-
lius Auctor viderit Curatum licentiam à Papâ
circa hoc negotium postulare. Quod ex aliorum
etiam facto comprobat Zerola in Praxi Episcopali
Parte 1. verb. Parochus §. Sextò. verum est;<marginalia>Resolutio|procedit|etiam in|di&#x0153;cesi in|qua est Pa-|rochia.</marginalia>
tamen Auctorem hunc non de Vicariatu loqui
in diæcesi, in qua est Parochialis, sed in alia, &
sic procedere ea, quæ ibidem adducit. Et est qui-
dem in eo discrimen non leue, quia Parochus
Vicarius effectus à proprio Episcopo, curam suæ
Ecclesiæ non relinquit: cùm enim omnium in
diæcesi existentium eam habeat, in illis, quæ ip-
sius est propria, ante eius oculos obuersatur. Ni-
hilominùs doctrina tradita generaliter est acci-
pienda, quia & ratio generaliter vrget, cùm sit
verissimum, quidquid de cura illa generali sit, Pa-
rochum non residere. Et inconuenientia illa fo-
re certissima, quæ ex Pastorum absentia subse-
quuntur: vnde & Declarationes Cardinalium ita
exprimunt, cùm de seruitio circa propriā diæce-<marginalia>In Paro-|chis Indo-|rum id|speciale.</marginalia>
sim loquuntur. Dixi autem in Parochis Indiarum
hoc esse peculiare, quia Indi maiore curâ indi-
gent, vti plantæ nouæ, & substituti propriis so-
lent commodis inhiare, nec sperari facilè reme-
dium possit, quandoquidem Vicarios propitios
habent, vtpotè eorum facturæ, & quos student
emolumentorum opportunâ contributione de-
mereri.</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Dico secundò. Etiamsi Parochi vrbani<marginalia>Asserio 2.|& etiamsi|in Paro-|chia pro-|pria resi-|deant, si|officio ne-|queunt sa-|tissacere.</marginalia>
sint, & in sua possint residere Parochia; si tamen
ratione Vicariatûs ita abesse necessarium sit, vt
nequeant commodè suo muneri satisfacere, eligi
ad illud nequeunt, neque tutâ conscientiâ admit-
tere, stantibus tantùm rationibus, de quibus As-
sert. præced. Ratio est clara, & ex communi Do-
ctorum sententia desumpta, iuxta quam residen-
tia non requiritur pro materiali tantùm assisten-
tia Parochi, sed pro cura & solicitudine opportu-
nè Parochianis exhibendâ: vnde etsi Vicarium
quis habeat, de quo possit non minorem, quàm
de se ipso, satisfactionem habere, per se ipsum te-
netur in multis ministrare, vt aliàs diximus; pro
quo & videri possunt Ioannes Sancius in Selectis<marginalia>Residentiā|materiale&#x0303;|non suffi-|cere.</marginalia>
Disput. 47. Mosconius Parte 1. Cap. 2. Diana Par-
te 3. Tract. 4. Resolut. 156. alios adducens. P. Bau-
ny Tomo 1. Tract. 10. Quæst. 34. præsertim Dicto 5.
& quod maius omnibus habet pondus Innocen-
tius Tertius in Cap. Extirpandæ, de Præbendis, v-<marginalia>Cap. Ex-|tirpandæ,|de Præben-|dis.</marginalia>
bi sic ait: Qui verò Paræcialem habet Ecclesiam, non
per Vicarium, sed per se ipsum illi deseruiat in ordine,
quem ipsius Ecclesiæ cura requirit. Sic ille. Tum sic.
Qui ratione Vicariatus ministrare nequit in or-
dine suo, formaliter non residet, quidquid de ma-
teriali residentia sit: Atqui non residere absolutè
non licet Parocho ratione Vicariatûs: ergo ne-<-P>@@

<-P>que stante residentiâ materiali, quæ perinde est ac
si non esset.</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Ait tamen P. Bauny Dicto 1. quosdam sic<marginalia>Sententia|eorum, quà|Parochos|seruire per|alios posse|affirmant,|non esse ad-|mittendā.</marginalia>
opinari, vt existiment eos, qui per alios munus
Parochiale obeunt, quando illi viri docti sunt, ita
vt æquè benè omnia ad illud spectantia præstare
possint, obligationi suæ satisfacere: quod cùm
generaliter asserant, ad casum nostrum poterit
specialiùs adaptari. Sed certè talis opinio non vi-
detur admittenda: vt enim citatus Pater ait, eo-
rum est, qui Concilij Tridentini auctoritatem,
verbaque quibus Seßione 23. Cap. 1. residentiam
ex vi præcepti diuini obligare determinat, præ
suis facientes nihili, ad libidinem opiniones sibi
fingunt. Neque eorum ratio quidquam euincit,<marginalia>Præsentiā|Parochor&#x0169;|non esse|supplebile&#x0303;,|clarè oste&#x0303;-|ditur.</marginalia>
quòd scilicet per alios æquè benè omnia Paro-
chialia munia obiri possint: id enim est omnino
falsum: nam præsentia Pastoris secundùm om-
nes illius effectus insupplebilis est, quia mercena-
rius numquàm potest agere vt proprius potest
Pastor: & hoc ipsum quod est oues præsentem
proprium habere Parochum, magni momenti
est, & specialem secum affert confidentiam &
consolationem: est enim ad manum recursus, si
substitutus excedat, & ad omnia potentius adiu-
mentum. Quodquidem clarè ostendit non posse
Parochum se penitus absentare, vt videntur vo-
luisse illi, quibuscum prædictus Auctor disputa-
bat. Non autem id sufficere ex eo etiam proba-
tur, quia non pascens, absolutè pastor non est,
etiamsi per alium pascere conetur: sicut medicus
non est, qui curam Egrotis medicum non deesse,
neque Aduocatus, qui Aduocatorum patroci-
nium egentibus prouidet, & sic de aliis: Atqui
officium Pastoris est, vt ex Concilio Tridentino
constat citato Cap. 1. Seß. 23. de Reformat. verbis il-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
lis: Cùm præcepto diuino mandatum sit omnibus, qui-
bus animarum cura commissa est, oues suas agnoscere,
pro iis sacrificium offerre verbique diuini prædicatione,
Sacramentorum administratione, ac bonorum om-
nium exemplo pascere. &c. Ergo dum nihil
eorum per se agit, pastoris officium non ex-
ercet, vnde nec nomine tali dignus habetur. Iu-
uant etiam quæ in Concilio post adducta sequun-
tur, dum sic dicitur: Pauperum, aliarumque misera-
bilium personarum curam paternam gerere, & in ce-
tera munia Pastoralia incumbere: quæ omnia nequa-
quam abiis præstari & impleri possunt, qui gregi suo
non inuigilant, neque aßistunt, sed mercenariorum
more deserunt. Hæc Concilium: quæ quidem non
solùm de materiali assistentia, sed formali sunt
etiam accipienda: & ex illis planum redditur per
Vicarium non posse præstari, qui mercenarij ritu
seruit, & in Indiis specialibus & frequentibus ex-
perimentis, satis & plusquàm satis habetur explo-
ratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Dico tertiò. Licet quod dictum est de<marginalia>Assertio 3.|Rationem|maioris|boni rarò|occurrere.</marginalia>
communi bono, & maiori vtilitate Ecclesiæ, satis
verosimile sit, vt vidimus, & ita in Indiis vniuer-
sim loquendo possit practicari: rarò tamen talis
occurrit casus, in quo iustificari huiusmodi ele-
ctio possit. In Capitulis enim Cathedralibus viri
esse sufficientes solent, & etiam extra illa. Quia
verò iudicium de hoc videtur Episcopis reserua-
tum, ipsi conscientiam suam consulant, & videant
num ad electionem talem ratio inducat, vel im-
pellet affectio. Illi certè qui dispositiones istas so-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0194.jpg/>
@@1@<SE194>Præbendarij an esse poßint Vicarij generales. 183
<duolan 2><-P>lent sine passionum turbatione dispicere, non se-
mel illud vsurpare consueuerunt: Vt quid perditio
hæc? habentes quidem personarum cognitionem,
& iudicantes caussam posse communem proce-
dere, nihil suâ sede mouendo: quin & meliùs,
quia & melioribus offensionibus, quæ in istis
solent non leues occurrere, deuitatis. Sed ipsi<marginalia>Cap. Ab-|sit 11. q 3.</marginalia>
fortè plus vident, & ita absit vt quidquam sinistrum
de his arbitremur, qui Apostolico gradui succedentes.
&c. 11. quæst. 3. & ita ad alia.</P>
<Z><A+2>CAPVT III.</A+2>
<A+1>An Præbendarij Cathedralium possint
esse Vicarij Episcoporum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>9</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Præbendarij dicti pos-<marginalia>Assertio 1.|affirmans.</marginalia>
sunt esse Vicarij generales Episco-
rum absolutè loquendo, quia id
nullibi inuenitur prohibitum. Immò in Concilio
Tridentino Seßione 24. Cap. 16. de Reformatione
id supponitur verbis illis: Etiamsi fuerint ex eodem<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Capitulo. Quamuis ibi de Vicario Capituli sermo
sit: sed quoad hoc nullum est discrimen, & ita
Doctores id communiter supponunt, dum de
loco agunt, in quo is sedere debet, & quos ex
Præbendariis debeat præcedere. Ad quod cum
satis tritâ doctrinâ respondent, de Vicario, qui de
Capitulo sit, vel qui non sit de illo: pro quo vi-
deri potest Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap.
8. num. 43. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 8. pag.
558. Col. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Dico secundò. In Cathedralibus India-<marginalia>Assertio 2.|negans in|penuria|Præbenda-|riorum.</marginalia>
rum potest aliquando tanta esse Præbendario-
rum penuria, vt Episcopo non liceat Vicarium
ex illis eligere, si propter officium diuino sit cul-
tui detrimentum inferendum: in hoc enim esse
peccatum mortale potest, vt cum aliis tenet P.
Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 12.
num. 4. Tunc ergo aut Episcopus sine Vicario
se gerat, si id non impediat di&#x0153;cesis amplitudo,
iuxta ea quæ adducit idem Dom. Solorzanus
suprà num. 11. vel alium eligat, qui de Capitulo
non sit, idoneum tamen: ceteris enim paribus il-
le eligendus est, aut si magnus excessus non sit.
In casu autem necessitatis, illa legem facit. Quòd si<marginalia>Quid de|casu neces-|sitatis, Præ-|bendari&#x0169;,|& Cura-|tum inter|se compa-|rando. Vbi|pro Curato|potiorem|esse ratio-|nem.</marginalia>
ex Curatis quisquam idoneus appareat, dubitari
potest in quo maius inconueniens sit, in eo scili-
cet eligendo, an in Præbendario? Circa quod
dicendum minus inconueniens esse in Præben-
darij electione, quia in illo non ita apparet præ-
sens periculum animarum, & Deus id, quod ad
earum salutem spectat, cultui suo patitur antefer-
ri, quando in eo aliqua tantùm diminutio sine
scandalo adspicientium intervenit: quia miseri-
cordiam magis, quàm sacrificium amat. Vnde &
Doctores circa cultum Eucharistiæ aliqua omit-
ti posse communiter asserunt, ne infirmus sine
Viatico moriatur. Pro quo est & Decretum<marginalia>Quomodo|diuino cul-|tui præfe-|renda a-|nimarum|cura.</marginalia>
Concilij Limensis secundi, quod à Tertio con-
firmatum & renouatum Act. 4. Cap. 18. vbi sic
dicitur: Cùm solemnes feriæ aguntur in vrbibus,
earum celebritatis caussa Parochi populos sibi Indorum
commissos nequaquàm deserant, etiamsi Sacratißimum
Corporis Christi Festum, aut etiam dies Parasceues in<-P>@@<marginalia>Concilium|Limense.</marginalia>

<-P>magna hebdomada celebretur: neque verò ob id vocen-
tur & inuitentur à Vicariis vrbium: cùm Deo sit lon-
gè gratius obsequium oues proprias eo tempore instrue-
re & curare, quàm cum earum periculo vrbanas so-
lemnitates frequentare. Hæc ibi. Quæ quidem sic
intelligenda, vt eo modo faciendum sit, etiamsi
Vicarius relinquatur: de alio enim vix esse po-
terat dubitatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Dico tertiò. Præbendarij qui ratione<marginalia>Assertio 3.|Vltra tem-|pus, quod|officium|exigit, ab-|sentes non|lucrari|emolumen-|ta assisten-|tium.</marginalia>
officij à Choro plus absunt, quàm officij admi-
nistratio exigat, nequeunt assistentium emolu-
menta lucrari. Id constat: quia in eo, in quo
Præbendarius non habet impedimentum assiste&#x0303;-
di, perinde se habet acsi officium non haberet.
Deinde arguere possumus ex iis, quæ circa Præ-
bendarios, quibus ex officio lecturæ onus incum
bit, vel in Vniuersitatibus Facultatum ingenua-
rum Professores sunt, adducit Dom. Solorzanus
Lib. 3. Cap. 14. numer. 31. & seqq. & in Politica
Lib. 4. Cap. 14. pag. 616. & seqq. illis enim certæ
tantùm sunt horę concedendę, & non, vt conten-
debant aliqui, dies integra functionis. Et eā gra-
tiam eisdem factam à Gregorio XIII. habetur in
Declarationibus Cardinalium circa Cap. 7. Ses-
sion. 5 num. 12. §. Non debent. Et ita id tenet P.
Thomas Sancius Libr. 2. Consiliorum Cap. 2. Dub.
95. num. 5. de quo & inferius Titulo 18. Quòd
autem in quauis alia iustâ non assistendi caussâ,
quæ publicum bonum concernat, idem dicen-
dum sit, apud eumdem Dom. Solorzanum habe-
tur num. 37. & talis debet Vicariatus officium
reputari. Esset autem maius ad prætensionem<marginalia>Si publicus|Professor|sit qualis|illi sit ab-|sentia con-|cedenda.</marginalia>
dictam fundamentum, si quis esset simul Vica-
rius, & publicus Theologiæ, aut sacrorum Ca-
nonum Professor, vt hic Limæ nonnullos vidi-
mus: occupationes enim illæ integrum hominem
exigunt, ex quibus si quidquam temporis relin-
quitur, aliquali est quieti necessarium, vnde non
videntur tales ad assistentiam in Choro diebus
omnibus obligandi. Et quidem vt non assistant
horis, in quibus exercitio munerum prædictorum
vacant, ratio congrua persuadeat; vnde & sic est
per dispositionem aut declarationem iuridicam
constitutum: Atqui geminata occupatione ma-
jus est otium pro studio & requie necessarium:
ergo ratio quæ pro vno militat, debet etiam pro
alio militare. Id quod roborati potest ex dispo-
sitione Concilij Tridentini Seßione 24. Cap. 8. de
Reformat. vbi de Cononico P&#x0153;nitentiario sic di-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
citur: Qui dum Confeßiones in Ecclesia audiet, inte-
rim præsens in Choro censeatur. Hæc ibi. Si ergo in<marginalia>Ex conces-|sionibus|pro alijs|arguitur.</marginalia>
Confessionibus audiendis toto eo tempore di-
stineatur, quo Chorus non vacat, toto eo est pro
pręsenti reputandus. Cuius ea est ratio, quia to-
tum illud officij conditio requirit: ergo similiter
est in casu nostro dicendum. Idem autem esse de
Archidiacono, & quolibet alio, dum auocatur à
Choro, vt officio fungatur suo, communis reso-
lutio est, pro qua Lælius Zechius de Repub Ec-
cles. Cap. 24. num. 6. & de Canonico pariter, qui
Paræciam habet annexam vt videri potest apud
P. Bauny Tomo 1. Tract. 11 Quæst. 7. §. Secundus
est. Et de ægrotantibus, per adducta à P. Tho-
ma Sancio suprà Dub. 90. ac de aliis legitimè im-
peditis ex eodem Dub. 92. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Et ita quidem videtur dicendum, si quòd<marginalia>Si tamen|ex necessi-</marginalia>
Vicarius quis scit, ex necessitate Ecclesiæ proue-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0195.jpg/>
@@1@<SE195>184 Thesauri Indici Titulus XIV. Cap. IV.
<duolan 2><-P>niat: si autem officium tale ab alio potest æquè<marginalia>tate offici&#x0169;|sit accept&#x0169;</marginalia>
benè administrari, non debet talis absentia susti-
neri. Vnde si velit talis retinere vtrumque, plus
certè laborandum illi est, vt & eisdem satisfaciat,
& Choro intersit horis feriatis. Quòd si Capitu-
lares non assistenti nihil opponant, nec litem in-
tentent, securâ conscientiâ poterit distributionum
commoda reportare. Prohibitio enim non ita
explorata est, & qui nihil opponunt, liberalem
videntur facere remissionem, quam posse facere
multorum sententia est apud P. Thomam San-
cium suprà Dub. 108. Dixi debere Vicariatum di-
mittere, non cathedram, quia Cathedraticis spe-<marginalia>Professor&#x0169;|labor me-|ritò mune-|ratus.</marginalia>
ciale est circa hoc priuilegium à Gregorio XIII.
concessum, vt vidimus, ob magnum Ecclesiæ bo-
num in litteraria professione: quod tamen non
ita videtur pro Vicariatu concessum, cui multi
possunt idonei reperiri: cùm tamen non ita sit
de litterariis Professoribus: arcta enim est via,
quæ ducit ad Cathedram, & pauci sunt, qui inue-
niunt illam. Vnde Præbendarij non debent pri-
uilegium dictum vti iniuriosum sibi calumniari,
qui portare se pondus diei, & æstus inclamant,
Chori sedibus inhærentes: maior namque est in
publicis Professoribus defatigatio, noctes ducen-
tibus insomnes, cùm alij Chori labore contenti
sine solicitudine requiescant. Certissima illa Sa-
lomonis, vtpotè & Spiritus sancti sententia est.
Eccles. 1. v. 18. Quòd in multa scientia, multa sit<marginalia>Eccles. 1.|v. 18.</marginalia>
indignatio: & qui addit scientiam, addit & laborem.
Vbi Ioannis Campensis Paraphrasis sic habet:<marginalia>Paraphra-|sis Cam-|pensis.</marginalia>
Qui enim conatur supra modum sapiens fieri, plurima
experietur valde ingrata: & qui ad priorem eruditio-
nem aliquid addere volet, id sine magna molestia non
perficiet. Sic ille, post Paraphrasim in Psalmos.</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum Vicarij generales esse possint,
quos Episcopi ex Hispania secum
afferunt, aut inde ad tale munus ac-
cersunt.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>13</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Atio dubitandi est, quia sic aduen-<marginalia>Ratio du|bitandi.</marginalia>
titij sunt rerum Indicarum prorsus
inexperti, cùm tamen ad munus tale
experientia requiratur: id quod præsertim vide-
tur vrgere quando Episcopus & Vicarius simul
veniunt, vt vnus alteri esse adminiculo nequeat,
cùm c&#x0153;cus nequeat c&#x0153;co præstare ducatum.
Quòd verò liceat, multorum Episcoporum vi-
detur praxis non facilè damnanda persuadere.
Vnde</P>
<P>  Dico primò. Nullo modo videtur conue-<marginalia>Assertio 1|Conuenie&#x0303;-|tiam ne-|gans.</marginalia>
niens vt Episcopus ex Hispaniâ veniens Vicari&#x0169;
secum afferat, officium cum eo pariter susceptu-
rum. Ratio est clara ex dictis nuper: pro qua
facit id, quod habet Barbosa Allegat. 54. num. eo-
dem, de Potestate Episcopi, vbi sic ait: Episcopus<marginalia>Barbosa.</marginalia>
suum Vicarium generalem debet curare peritum in iis,
quæ ad suum munus exercendum pertinent, peritum
in Iure Canonico, & Ciuili versatum, ac Moralis Theo-
logiæ non ignarum, & forensium caussarum peritum.
Sic ille ex aliis, & cum aliis. Quæ quidem orna-
menta planum est in eo esse non posse, qui re-
rum earum inexpertus prorsus est, quæ ad Pro-<-P>@@

<-P>uinciam spectant, cuius est gubernationem subi-
turus. Et vt id desit, quod de peritia Iuris dici-
tur; quod tamen ad peritiam eorum, quę ad suum
munus attinent, asseritur, indispensabile penitus
debet æstimari, vt Cap. 1. dicebamus. Quæ do-
ctrina casui nostro pressiùs adaptatur: res enim
Indicæ alterius indaginis sunt, municipalia iura
diuersa, vnde experientiam exigunt propiorem.
Facit etiam pro eodem id, quod habet P. Bauny
Tomo 1. Tract. 9. Quæst. 2. §. Quartò, vbi ait, quòd<marginalia>P. Bauny|notanda|doctrina.</marginalia>
cùm Episcopus est alienigena; Belga. V. C. aut
Italus, eius Officiales ac Vicariosè regno oriun-
dos esse oportet, ex Choppino Libr. 1. de sa-
cra politia tit. 6. numer. 10. & priori eius ratione
omissâ, secunda ex eo procedit quòd caussa erit
turbarum in populo, qui cùm rebus suis tutelam
atque præsidium nullum esse in eorum sinu cer-
nant, qui linguam suam non norunt, iusta eis
haud dubiè daretur querendi caussa se ab Epi-
scopo neglectos. Quæ quidem licet non omni-
no quadret; habet tamen momenti non parum,
non solùm ob neglectos indigenas ad curam hu-
jusmodi, sed ex confidentiæ defectu in eo, quem
penitus ignotum habent, licet eadem linguâ lo-
quentem. Omittunt autem Auctores illi quod
ad experientiam pertinet, & est sanè potissimum.
In eo ergo juxta circumstantiarum qualitatem
poterit graue esse peccatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>14</absatz-nummer> Dico secundò. Id quod est Assert. præ-<marginalia>Assertio 2.|idem sta-|tuens de|accersitis|ex Hispa-|nia.</marginalia>
ced. dictum, currit etiam quando aliquis ex His-
pania accersitur constituendus statim Vicarius,
curâ Episcopatus ipsi generaliter demandatâ.
Ratio est similis: quia idem est experientiæ defe-
ctus: quantus autem ille sit, diximus Titulo 1.
num. 40. vbi experientiæ ornamentum commen-
datum.</P>
<P>  Dico tertiò. In viro aliàs idoneo experientiæ<marginalia>Assertio 3.|experientiæ|defectum|suppleria-|liquam-|diu ab E-|piscopo|posse.</marginalia>
defectus suppleri interim ab Episcopo potest, si
ita vices suas tribuat, vt quæ mome&#x0303;ti magni sunt,
ad se deferenda præcipiat, donec Vicarius suffi-
cientem hauriat rerum notitiam Indicar&#x0169;. Quòd
si propter di&#x0153;cesis amplitudinem & multitudi-
nem negotiorum, nequeat ab Episcopo satisfieri
cum nouitio Vicario, graue in eo esse peccatum
potest: quia tenetur omnino suo muneri satisfa-
cere, & cùm per se non possit, debet competen-
tem sibi adiutorem adscire, juxta ea, quæ cum
multis affert Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 8. num.
11. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 8. pag. 555.<marginalia>Consiliatus|Barbosa.</marginalia>
Col. 1. & per hæc conciliari possunt, quæ Barbo-
sa adducit Allegat. 1. vsque ad 4. Ex Sbrozio enim
de Vicario Episcopi Lib. 1. quæst. 34. Cucho, Læ-
lio, Zechio, Menochio, & aliis statuit Vicarium
non futurum exterum, sed qui notos habeat mo-
res hominum ejus loci, pro quo constituitur: &
quia jure præsumitur originarium majori fide &
diligentiâ administraturum. Sed opponit deinde
S. Carolum aliter censuisse, de quo sic Carolus
vitæ Scriptor: Vicarium verò generalem in primis<marginalia>S. Carolus|exteros|adscissebat.|Et quomo-|do id acci-|piendum.</marginalia>
grauem, pietate, religioneque præstantem, doctrina spe-
ctatum, Iurisconsultum, tum prætereà disciplinæ sa-
cræ studio incensum, Sacerdotemque eligebat. Hos verò,
nempe Vicarium generalem, & duos alios, qui tum ad
ciuilia, tum ad criminalia deputabantur, adhibere exte-
ros solebat; ne fortè amicitiâ, propinquitate, gratiâ,
aut verò metu adducti, ius aliquomodo quandoque vio-
larent, minusue liberè dicerent. Sic ille. Conciliari<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0196.jpg/>
@@1@<SE196>Vicarij generales in quibus grauiter delinquant. 185
<duolan 2><-P>inquam possunt, vt exteri eligantur, sed non pe-
nitus inexperti: accedente autem experientiâ
inconueniens illud videtur cessare de minore fi-
de ac diligentiâ, quàm sit eâ, quæ originarijs esse
propria solet: multa enim aliunde non suppe-
tentia, per illam possunt opportunè suppleri.
Videantur dicta citato illo, num. 40.</P>
<Z><A+2>CAPVT V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ratione officij in quibus grauiter pec-
care contingat Vicarios Indicorum
Prælatorum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>15</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Peccant illi grauiter Pa-<marginalia>Assertio 1.|Inhonestos|Parochos|tolerantes|peccare|grauiter.</marginalia>
rochorum notam libidinem tole-
rantes. Pro quo Decretum Con-
cilij Limensis secundi à Concilio tertio confir-
matum & innouatum habemus verbis grauissimis
Actio. 3. Cap. 19. vbi sic post alia multa: Porrò
Parochijs Indorum nullo modo Clericos incontinentiâ
notatos aut suspectos præficiant: quin potiùs, cùm tales
resciuerint, sine cunctatione remoueant, neque aliunde<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
remotos aliò transferant: ne propter eos (quod crebrò
cernimus) nomen Dei blasphematur inter Gentes. Sed
neque inuenales Indas ad seruitia domestica, siue perpe-
tuò, siue etiam per vices alternantes, tenere vlla ratione
permittantur: sed aut famulatu virorum, aut si opus
erit, mulierum satis ætate prouectarum seruitio vtan-
tur. Hæc Concilium. Vbi cum Episcopis &
Visitatoribus loquitur; spectat autem etiam ad
Vicarios, quorum eadem est cum Episcopis soli-
citudo, sicut & idem est tribunal. Quàm autem
lethalis hæc dissimulatio sit, & res ipsa & Con-
cilij verba declarant, quæ præcesserant, illa scili-
cet: Scientes sibi in æterno Dei iudicio grauißimè im-
putandum, si eiusmodi Concubinarios monere aut puni-
re dißimulauerint. Sic ibi. Quales autem moni-
tiones esse debeant, & qualiter ac quando ad
p&#x0153;narum inflictionem veniendum, ibidem de-
cernitur. Concinit autem Di&#x0153;cesana Synodus
Limensis Lib. 3. Cap. 3. Titul. 1. Nec quia de Con-<marginalia>Nec solum|de Concu-|binarijs|propriè di-|ctis proce-|dere Decre-|tum.</marginalia>
cubinarijs sermo est, ad eos solùm, qui in rigore
tales sunt, eò quòd pellices domi retineant, vxo-
rum more, vt videri potest apud Bonacinam
Tomo 3. Disputat. 3. Quæst. 7. Puncto 4. num. 1. per-
tinere putandum est. Concilium enim in Decre-
to prædicto ad Concilij Tridentini dispositio-
nem alludit, cuius & meminit, quæ pro eodem
habetur Seßione 25. Cap. 14. de Reformat. Vbi non
solùm concubinatus traducitur, sed impudicitiæ
sordes; vnde sic habet: Prohibet S. Synodus quibus-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
cumque Clericis, ne Concubinas, aut alias mulieres, de
quibus poßit haberi suspicio, in domo, vel extra detinere,
aut cum ijs vllam consuetudinem habere audeant: alio-
quin p&#x0153;nis à sacris Canonibus, &c. Vnde declara-
tionem, quam adducit Barbosa ibi, quòd scilicet,<marginalia>Barbosæ|explicatio|vt possit|sustineri.</marginalia>
hoc Decretum de concubinatu, & alijs impudicitiæ sor-
dibus Clericorum non procedit in simplici incontinentia
absque qualitate concubinatus, cùm contraria verbis
Concilij sit, nullus probare potest. Nisi dicamus
impudicitiam non quamlibet, p&#x0153;nis ibi contentis
affici, sed quæ Concubinatus habeat qualitates,
hoc est, illi similes, dum extra domum habetur
femina, vel consuetudo cum illâ interuenit, acsi
domi haberetur: & hoc sibi velle Auctorem il-<-P>@@

<-P>lum dictâ explicatione. Quidquid autem de illa
sit, Concilium Limense omnem publicam in-
continentiam suo Decreto comprehendit, dum
Clericos incontinentiâ notatos remouendos sta-
tuit, circa quod Vicarios sub reatu lethalis culpæ,
& grauissimæ profectò, oportet vigilare.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Vbi coommunem illam excusationem<marginalia>Notorietas|criminis vt|necessaria|ad proce-|dend&#x0169; con-|tra Cleri-|cos.</marginalia>
de notorietatis defectu oportet expungere. Est
quidem omninò tenenda doctrina, quam sacri
Canones circa hoc exhibent, & præsertim Iu-
lius III. in Cap. Vestra, de cohabitat. Clericor. &
Innocentius III. in Cap. Tua nos, & Gregorius
IX. in Cap. Quæsitum, eodem Titulo, dum sta-
tuunt non esse contra Clericos ob crimen huius-
modi procedendum, nisi notorium fuerit, neque
ab eorum consortio in diuinis abstinendum: &
sine accusatore, deficiente notorietate, forman-
dum non esse iudicium, ac etiam credendum non
esse testimonio bonorum virorum, inter quos
viuere dignoscuntur. Nihilominùs in citato Cap.
Tua nos, id decernitur, quod sine accusatore &
notorietate potest ad remedium mali huiusmodi
deseruire, dum sic dicitur: Sed si de Clericis ipsis<marginalia>Cap. Tua|nos.</marginalia>
talis habeatur suspicio, vt ex eâ scandalum generetur in
populo, licèt contrà ipsos non appareat accusator, eis
tamen est Canonica purgatio indicenda: quam si præ-
stare noluerint, vel defecerint in præstanda, eos Canoni-
câ debebit animaduersione punire. Sic ibi. Licèt ergo
bonorum virorum testimonia non sint ad puni-
tionis effectum sufficientia, possunt ad suspicio-
nem sufficere, & ad scandalum credendum; ne-
que enim ad hoc iudicij formam Pontifex neces-
sariam esse definit. Indicenda ergo est purgatio
Canonica taliter criminosis. Sed certè in populis<marginalia>Purgatio-|nem Cano-|nicā in vsu|non esse.</marginalia>
Indorum illa impossibilis est, communiter lo-
quendo, quia nequit ibi esse sufficiens purgatio-
ni testium numerus, de quo Cap. Insinuatum, de
simoniâ. Præterquàm quòd purgatio Canonica
vix iam in vsu habetur: immò ab vsu penitus
abiisse, nisi in caussâ hæresis, testantur Iulius Cla-
rus, Salcadus, & Penna, apud Barbosam in
Collectaneis ad Decretales, Lib. 5. Titul. 34. Cap. 1.
numer. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Quid ergo faciendum suspicione incon-<marginalia>Sed supple&#x0303;-|da illa ali-|quid profe-|cturum fa-|cie&#x0303;do. qualit|non erat|monitio.</marginalia>
tinentiæ constante? Quia remedium illud in
vsu non est, omni est alio prorsus abstinendum?
Quis hoc dixerit? Aliquid ergo ad mali adeò
pestiferi depulsionem agendum, quod non in so-
lâ monitione consistat, cui parum fidendum est.
Et ideò talibus non esse indicendum iuramen-
tum, quo iurent se ad Concubinas non reuer-
suros, statuit Alexander III. in Cap. Clericos, de
cohabitat. sic dicens: Clericos in sacris Ordinibus<marginalia>Cap. Cle-|ricos.</marginalia>
constitutos, qui publicè tenent Concubinas, adeas abiu-
randas nolumus à tua Fraternitate compelli, ne in eam-
dem fornicationem instinctu diabolicæ fraudis redeun-
tes, periurij reatum incurrant. Sic ille. Quibus ergo
iurantibus fauorabilis nequit esse præsumptio,
quod non iurantibus est credendum, sed admo-
nitionem Prælatorum emendationis propositum
magnum se concepisse testatis? Præmittenda
quidem monitio, & iterata quidem, iuxta sacros
Canones, vt videri potest in Cap. Si quisquam, eo-
dem Titulo: de quâ & Tridentinum, & vtrum-
que Limense Concilium suprà. Sed si non prosi-
ciant, quid vltra faciendum? Aliquid certè, ne
prauo exemplo nouella fidei germina detrimen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0197.jpg/>
@@1@<SE197>186 Thesauri Indici Titulus XIV. Cap. V.
<duolan 2><-P>tum lamentabile patiantur. Vel radantur, can-
cellentur, aut rumpantur penitus, quæ circa hoc
scripta sunt, quandoquidem adeò inutilia com-
probantur. Circa monitiones ita ex Declaratio-<marginalia>Futuræ|tamen &|quales.</marginalia>
nibus Barbosa ad citatum Cap. 14. scribit: Specia-
liter monendi sunt, non autem solùm generaliter, puta
per edictum. Et hæ monitiones ex hoc Decreto non sunt<marginalia>Declara-|tiones Car-|dinalium.</marginalia>
faciendæ tantùm in visitatione, sed & in alijs quoque
temporibus fieri debent. At tempus quod inter vnam &
aliam monitionem intercedere debet, arbitrio Episcopi
relinquitur. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Sed pergunt hi, de quibus agimus, & sa-<marginalia>Bono sacer-|dotis nomi-|ni quomodo|consulend&#x0169;.</marginalia>
cerdotis famæ consulendum esse identidem cla-
mant, quod & ego meritò clamandum existimo,
quia fama sacerdotis pretiosa est, vt iure debeat
diuitijs multis anteferri. Sed certè dum de reme-
dio agimus eorum sordibus adhibendo, nihil con-
tra eorum famam attentamus, sed eam talem cu-
pimus, qualis eorum statui debet conueniens iu-
dicari. Famam illi bonam non castè agendo mi-
serè perdiderunt, nec aliter recuperanda illa
nisi splendore castitatis reparato. Qui er-
go de&#x0303; reparandâ castitate agit, de zelo boni
nominis benemeritus haberi debet, non il-
li iniurius conclamari: adhoc enim Ecclesiasti-
ca censura tendit, vt infamia conuertatur in bo-<marginalia>Cap. Inter|solicitu-|dines.</marginalia>
nam famam & omne scandalum & suspicio delea-
tur. Cap. Inter solicitudines, de purgatione Ca-
nonica. Quòd si contingat famæ aliquod detri-<marginalia>Famæ bon&#x0169;|animæ præ-|ferendum.</marginalia>
mentum, ob salutem multorum non debet illud
à Prælatis attendi; immò nec pro bono illius tan-
tùm, qui tale patitur detrimentum; cùm præser-
tim ille caussam dederit, qui immeritò vult alios
famæ suæ scrupulosè prospicere, cuius ille adeò
prodigus inuenitur. Id quod in præcepto frater-
næ correctionis est manifestum, dum Matth. 18.<marginalia>Expræcepto|correctionis|arguitur.</marginalia>
iubet Christus peccantem secretò esse corripien-
dum: quòd si non audierit corripientem, id est,
obaudierit, à peccato resipiscens, adhibendos
testes: posse autem illos pluries aduocari, nunc
hos, nunc alios, si spes emendationis affulgeat,
graues scriptores dicunt, vt videri potest apud Bo-
nacinam Tomo 2. Disp. 3. circa primum Decalogi Præ-
ceptum, Quæst. 4. Puncto 7. num. 15. Post illos au-
tem, si emendatio adhuc desideretur, ad Prælatum
tale est delictum deferendum. In quibus perspi-
cuè apparet famam peccantis obscurari. Quod ta-
men Christus non esse curandum docuit, debitâ
moderatione seruatâ; quia de bono animæ illius
agitur, quod est famæ præferendum, vt Doctores
communiter asserunt, tum scribentes in Euange-
lia, tum de Charitate agentes in speciali de illâ
tractatione. Quòd autem propter vitandum alio-<marginalia>Et propter|vitand&#x0169; a-|lior&#x0169; dam-|num non|curanda.</marginalia>
rum damnum, præsertim spirituale, idem dicen-
dum sit, communis est Doctorum Canon in ea-
dem materiâ, sicut & in materiâ de iustitiâ, vbi
quæstio illa incidit: an licitum sit manifestare de-
lictum occultum, aut defectum alicuius, ad vitan-
dum damnum proximi: ad quam affirmatiuè re-
spondent, vt videri potest apud Auctorem cita-
tum Disputat. 2. de Restitutione, Quæst. 4. Puncto
8. Patrem Gasparem Hurtadum Disputat. 12.
de eadem Difficult. 11. P. Lessium Lib. 2. Cap. 11.
Dub. 9. qui alios adducunt. Quòd autem ex
nota impuritate Parochi Indorum, grauissi-
mum illis damnum immineat, satis liquet ex
dictis numer. 17. Vbi Limensis Concilij verba<-P>@@

<-P>dedimus, testimonio experientiæ irrefragabili
prolocuti.</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Dico secundò. Peccant item Vicarij,<marginalia>Assertio 2.|excusatio-|num ex eo|quòd non|adsint re-|quisita lu-|ris ad pro-|cedend&#x0169; nō|possit gene-|raliter ap-|plicari.</marginalia>
qui post publicatum edictum ad morum reforma-
tionem, venientibus vt grauia scandala denun-
tient respondent non audiendos, si probare non
possint. Quod quidem in eâ videtur posse do-
ctrinâ fundari, quam multi tenent scriptores, iu-
dicem scilicet Ecclesiasticum non posse suo edi-
cto obligare vt sibi occulta crimina detegantur,
sed tantùm publica, sic enim colligitur ex Cap.
Inquisitionis. §. Tertiæ, de accusationibus. Et Cap.
Qualiter, & quando, eodem Titulo: in quibus
deciditur ex denuntiatione non posse procedi ad
inquisitionem pro puniendo delicto, nisi præce-
dat infamia, aut clamorosa insinuatio: Quinim-<marginalia>Cap In-|quisitio-|nis.</marginalia>
mò depositiones contra eum recipi non debere; cùm in-
quisitio fieri debeat solummodo super illis, de quibus cla-
mores aliqui præcesserunt. Sic in priori. In alio ve-
rò sicut sequitur: Sicut accusationem legitima debet<marginalia>Cap. Qua-|liter &|quando.</marginalia>
præcedere inscriptio, sic & denuntiationem charitatiua
monitio, & inquisitionem clamosa insinuatio præuenire.
Sic ibi. Qui ergo delicta in edicto iussa deferri
sine præfatis qualitatibus denuntiat, non debet
audiri; quidquid de iure ciuili sit cum maiori ri-
gore procedente. Atque ita tenet P. Gaspar Hur-
tadus Tractatu de judicio forensi. Disput. 2. Difficult. 7.
Sed certè fundamentum hoc non applicatur ac-
commodè: & ex eo fit multa crimina manere
non solùm impunita, sed impunitatis securitate<marginalia>De solâ de-|nuntiatio-|ne in ordi-|ne ad puni-|tionem pro-|cedere sa-|cras disposi-|tiones.</marginalia>
sine remedio perennare. Quidquid sacri Cano-
nes de infamiâ ad denuntiationem præcessurâ de-
finiunt, tunc tantùm habet locum, quando de-
nuntiatio solam spectat punitionem, quæ quidem
loco accusationis successit, quia hæc rarò iam so-
let adhiberi cum requisitis illis, quæ in Iure pro
eadem apponuntur. Pro quo P. Lessius suprà,
Cap. 29. num. 139. ita scribit: Neque prædictis ob-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
stat communis doctrinâ Theologorum & Canonistarum
(à qua in re tanti momenti non facilè recedendum) qui
docent non esse procedendum ad inquisitionem specialem
nisi præuia infamia: quia id intelligendum est quando
solùm intenditur punitio criminis, neque inquisitio pu-
tatur necessaria ad bonum Reipublicæ, & mali com-
preßionem: hoc autem prædicta sententia non negat:
& hoc modo istæ sententiæ videntur posse conciliari.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Quia verò dicere Vicarij possunt se ma-<marginalia>Certā esse|obligatione&#x0303;|remedium|adhibendi.</marginalia>
gis Iuri conformem sententiam in fauorem fide-
lium, ac præsertim Clericorum, amplecti; aduer-
tant ex declaratione excessuum, ac præsertim
Clericorum, qui magis præiudiciales sunt, certam
obligationem procurandi remedium resultare:
non enim tantùm iudices sunt, sed etiam Patres,
& Pastores, sicut sunt Episcopi ipsi, iuxta dicta
num. 7. Et pro quo etiam Auctores, quos addu-
cit & sequitur P. Thomas Sancius Lib. 6. Consilio-
rum, Cap. 2. Dub. 14. Conclus. 3. Tales autem non<marginalia>Etiā infli-|ctâ p&#x0153;nâ.</marginalia>
solùm monendo procedunt, sed etiam p&#x0153;nam
aliquam infligendo: vnde & Prælati Ecclesia-
stici illam imponere possunt: non quidem or-
dinariam, sed quæ medicinalis esse possit, & ita
cum effectu ad remedium conducere: pro quo
Auctor idem suprà, in Pro&#x0153;mio, num. 3. & Dub. 5.
num. 8. & Dub. 10. num. 5. & ratio videtur aperta,
tum ex ratione officij dictâ: tum etiam quia aliàs
multa crimina impunita manebunt, & Reipubli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0198.jpg/>
@@1@<SE198>Vicarij generales in quibus grauiter delinquant. 187
<duolan 2><-P>cæ status in peius quotidiè ruet. Videatur Lau-
rentius à Franchis, & ipse etiam Vicarius Gene-
ralis in Controuersiis, Pag. 248. & 249. vbi ostendit
vni facti bonæ famæ esse credendum, etiam in
materia maioris momenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Quod autem ad correctionem fraternam<marginalia>Correctio-|nem frater-|nam non|esse necessa-|riò in casu|præmitten-|dam.</marginalia>
priùs adhibendam spectat, nequit prædictis ob-
stare, si ea fuerit prætermissa: nam obligationem
non esse præmittendi illam, quando crimina sunt
publica, communis est sententia Doctorum, qui
videri apud eumdem P. Sancium possunt citato
Dub. 5. numer. 2. & post alios explicat P. Arriaga
Tomo 1. in 2. 2. Disput. 46. num. 6. Si ergo Vicarij
denuntiationem recipere renuant, quia edicta de
solis publicis delictis procedunt, & aliàs corre-
ctionis fraternæ defectum opponant, sibi in tali
procedendi modo apertè contradicunt. Item:
cùm tot sint caussæ, propter quas omitti corre-
ctio potest, & ordinaria sit emendationis despe-
ratio ex illâ, atque ordinarius timor, dum quis,
si admoneat, & posteà ad iudicem delictum de-
feratur, timere satis probabiliter potest delati in-
dignationem, qui delationem ab eo factam, qui
admonuit, facilè sibi poterit persuadere. Licèt
enim Christus Dominus ordinem seruari iusserit
(si tamen proprium præceptum est, quod docti
aliqui negant) ex quo talis timor oriri in dela-<marginalia>Quomodo|præceptum|cum timore|denuntian-|tis compo-|nendum.</marginalia>
tore possit, dum post monitionem secretò, &
coràm alijs factam, ad Ecclesiam deferri præcipit:
id quidem probat multoties aliter posse contin-
gere, aliàs præceptum esset inutile, si videlicet ti-
mor semper posset executionem impedire. Potest
ergo denuntiatio fieri sine timore damni, &
tunc erit obligatoria post correctionem. Quan-
do autem timor non leue habet fundamentum,
neque leuis illa est, obligatio cessat; & sic videmus
passim accidere: sicut & propter rationes alias
obligationem correctionis absolutè cessare, vt
videri apud scriptores potest, qui sunt sanè quam-
plurimi, materiam dictam pertractantes, & ex
nouioribus P. Arriaga suprà, & numeris seqq. vbi<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
sex rationes adducit, propter quas non præmissâ
correctione potest delictum statim Prælato de-
nuntiari. Cùm ergo hoc ita sit, in casu nostro, si
Vicarius roget an sit præmissa correctio, respon-
dere quis potest à se id factum, ad quod scit se
obligatum; neque informationem de hoc exhibe-
re debet, vt est perspicuum. Non ergo Vicarius
poterit ex correctionis defectu circa remedium
delati criminis prouidentiam debitam subtra-
xisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Dico tertiò. Vicarios in eo etiam gra-<marginalia>Assertio 3.|de obliga-|tione circa|curam de-|centiæ ha-|bitus Cle-|ricorum.</marginalia>
uiter peccare continget, & est illud in Indijs non
rarum absurdum, si circa decentiam Clericalis
habitus non inuigilent. Qualis ille esse debeat
habetur in Cap. Clerici 2. de vita & honest. Cleric.
In Clement. Quoniam, eodem Titul. Cap. Non li-
ceat. 23. dist. 21. quæst. 4. per totam. In Concilio
Lateranensi sub Innocentio III. Can. 16. & in 10.
Seßione 9. In Constantiensi Seßione 14. In Tri-
dentino Seßione 14. Cap. 6. de Reformat. Post septi-
mam Synodum. Can. 16. & Romanam Canone
31. Et quod ad Indias attinet, in Concilijs Li-
mensibus, ex quibus tertium ad magis singularia
descendit Actio. 3. Cap. 16. Vestes neque diuersi co-<marginalia>Qualis in|Indijs ex|Concilio|Limensi.</marginalia>
loris, neque sericæ sint, neque aut breuiores & strictio-
res: neque contrà prolixiores & splendidiores quàm<-P>@@

<-P>deceat, sed pro Ecclesiasticâ grauitate, talares: remo-
ueantur verò à Clericali vsu noua quædam inuenta
indumentorum aut ornatus, quæ milites, non Clericos
decent, qualia sunt, quæ patrio nomine vocare solent,
lochuguillas, polaynas, puñetes, guarniciones de
seda, faxas in los nanteos, alamares, monteras,
pentuflos, ô Zapatos de seda, follages en las cal-
zas, ô muslos, aunque sean de paño. Hæc Conci-
lium. Vbi quod attinet ad talarem vestem, obliga-
tionem esse specialem deducitur ex varijs Conci-
lijs, quæ adducit Ambrosius de Immunitate Ec-<marginalia>De obliga-|tione tala-|ris vestis.</marginalia>
cles. Cap. 23. num. 11. & 12. Gauantus in Commen-
tarijs circa Rubricas Missalis, Parte 2. §. 1. numer. 2.
L. Y. Hieronymus Garzia de Sacerdotio, Tractat. 1.
Difficult. 2. Dub. 1. Puncto 1. P. Bauny Tomo 1.
Tractat. 11. Quæst. 11. Assert. 1. Et secundùm Aaron
talarem vestem induere, vt sint in habitu ornato.
Verba sunt S. Martini Pontificis in citato Cap.
Non liceat. Vbi satis vrgens ratio talis consuetu-<marginalia>Cap. Non|liceat.</marginalia>
dinis indicatur; quòd scilicet Euangelici Mini-
stri non debent minori decentiâ procedere, quàm<marginalia>Illius ratio.</marginalia>
antiqui Sacerdotes, quibus talaris habitus diuino
erat imperio destinatus. Maiorem enim in illis
decentiam maior dignitas exigit, cùm non aliter
illi differant quàm vmbra & veritas, substantia &
mortua effigies. Non autem ita est talaris vestis<marginalia>Exceptio|quædam.</marginalia>
in obligatione, vt cum rigore mensura talis tenen-
da sit, nam & itinerantibus, ac peregrinis breuio-
res vestes permittuntur, & rusticanis Parochis,
etiam in Missæ sacrificio, vt docti Recentiores
tradunt, ex quibus videri possunt Homobonus
Tractat. 4. Quæst. 145. & Gauantus suprà, circa
verba illa Rubricæ: Quarum exterior saltem talum
pedis attingat. Debere autem medium crus saltem
attingere, citati dicunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>23</absatz-nummer> Et vestem talem dum in publico quis<marginalia>Esse sub|mortali cō-|munis sen-|tentia.</marginalia>
versatur, non habere, aliquale peccatum esse ne-
quit dubitari; sine illa enim dignosci nequit an
quis sit in sacro Ordine constitutus, vnde & re-
uerentia illi debita exhiberi nequit, ac prætereà
statum suum dedecorat, dum more profanorum
se gerit. Quòd verò mortale sit in habentibus sa-
crum Ordinem, atque etiam in Beneficiarijs, te-
nent communiter Doctores, ex quibus Angelus
verb. Clericus 4. numer. 1. Panormitanus in Cap.
Si quis, de vitâ & honest. Cleric. Nauarrus in
Manuali, Cap. 25. num. 109. Syluest. verb. Clericus
§. 2. Remigius in Praxi Curatorum, Tractat. 5. §. 4.
P. Reginaldus Tomo 2. Tractat. 3. Cap. 2. num. 10.
P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 13. Quæst. 3. P. Bauny
suprà, Assert. 4. & alij, quos adducit Hieronymus<marginalia>Fundame&#x0303;-|tum pro|illa.</marginalia>
Garcia Pag. 28. num. 33. Fundamentum est com-
pertum ex grauissimis, & iteratis Conciliorum, &
sacrorum Canonum Decretis, ac p&#x0153;narum ma-
gnitudine, quæ transgressoribus imponuntur,
nec non ex rei ipsius conditione: nihil enim
magis indecentius excogitari potest, quàm Cle-
ricos, personas adeò sacras, nihil in se, quod tan-
tæ sublimitatis sit indicium circumferre. Quâ
ratione Religiosos peccare grauiter habitûs di-
missione certissimum est, cui leuitati grauis est
etiam adnexa censura. Excusant autem aliqui<marginalia>Qui excu-|sari possint,|qui secus.</marginalia>
eos, qui vt pilâ ludant, aut venationi, vel Comi-
cæ actioni incumbant, tale aliquid faciunt: ad-
dunt tamen debere esse aliquomodo occultè, &
sine scandalo. Non ergo videntur excusandi,
qui vestitu merè sæculari præ foribus domorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0199.jpg/>
@@1@<SE199>188 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. V.
<duolan 2><-P>suarum adstant recreationis caussa, aut ibidem
in mensa lusoriâ propter auram captandam se-
dent, non semel aut iterùm, quod tolerabile esset,
sed frequenter.</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Quod autem ad alia attinet à Consilio
Limensi recensita, multa iam ex illis curæ esse<marginalia>Circa re-|censita à|Concilio|Limensi|excursio.</marginalia>
non debent, quia eorum vsus etiam apud laicos
penitus exoleuit, vt lechuguislas, polaynas, follages,
puñetes. Sericæ autem veris nimiumquantum vsus
inoleuit, vt nullus illis non inueniatur vtens, nisi
qui cas assequi nequit, & sunt sanè non multi:<marginalia>Vestes se-|ricæ.</marginalia>
non videtur ergo graue peccatum in eo esse, & ita
in Hispaniâ hujusmodi etiam vsus toleratur. Vn-
de Eminentissimus Dom. D. Balthassar Mosco-
sus & Sandouel, eximium sæculi nostri ornamen-
tum, Cardinalis, & Archiepiscopus Toletanus,
Edicto suo speciali circa hoc die 28. Octobris Ann.
1652. cùm ad multa singularia descendat, serica
non prohibet, sed telam vniformi texturâ,
vulgò lisam, & sine scissuris, futuram decernit,
cum eiusdem coloris interiori assumento, & eius-
dem telæ manicis, vel alterius, pretij inferioris.
Circa hoc ergo non videtur maior in Indiis rigor
affectandus; quamuis expediret, vt vbi propagan-
dæ fidei, & stabiliendæ religionis Christianæ ne-
gotium agitur, peculiaris modestiæ ratio in eius
Ministris haberetur. Quamuis, quod ad Indos
spectat, illos vilioris habitûs gestatio ob tempe-
rantiæ significationem nihil moueat, sed ad reue-
rentiam, & credulitatem magis soleat vestium de-
centia, & aliqualis splendor permouere. Alia ve-
rò à Concilio vetita omnino obseruanda sunt,
quamuis in pileolis, qui à monte nomen nacti<marginalia>Montera-|rum vsus.</marginalia>
sunt, eo quod per montes gradientibus accom-
modati sint, & ita dicuntur Monteras, cum distin-
ctione loquendum sit: sunt enim Monteræ ho-
norificæ, quibus domi honesti ciues vtuntur; &
istæ non videntur Clericos dedecere, vnde & in
vsu apud illos iam pridem fuerunt: aliæ autem
sunt, quibus honestæ personæ non vtuntur intra
vrbem, & ex se minimè decentes apparent, vnde
& vulgus promiscuum eas sibi tamquam vsui
proprio conuenientes assumit: & in Clericis in
sacris, ac Beneficiariis non debent vlla ratione
permitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Obligationem autem esse, generaliter<marginalia>Sub mor-|tali obli-|gare.</marginalia>
loquendo, sub mortali citati affirmant, dum de
vestibus prohibitis generaliter etiam loquuntur.
Et potest deinde efficaciter ostendi ex eo quòd
Concilia & sacri Canones, dum vestes indecen-
tes prohibent, non potuerunt omnes singularum
prouinciarum profanos vsus suâ prohibitione,
eos designando, complecti: vnde cùm generaliter
statuunt, & statim aliqua specialia designant, si-
cut magis specialiter in Cap. Clerici citato; minimè
existimandum est ea so la fuisse prohibita, sed om-
nia quæ in diuersis regionibus similia occurrunt,
& pro vsu Clericorum indecentia reputantur.
Item Episcopis præcipitur vt circa hoc inuigi-
lent, & quæ indecora viderint, p&#x0153;narum infli-
ctione remoueant; quod præsertim videre licet
in Concilio Tridentino citato Cap. 6. Atqui Con-
cilia Limensia in his prouinciis ea penitus inde-
centia iudicarunt, de quibus agimus, & omnino
exterminanda decreuerunt: ergo obligatio ex
Conciliis, & sacris Canonibus descendens, hic
venit penitus asserenda. Et quidem esset illa, et-<-P>@@

<-P>iamsi à Conciliis Limensibus non fuisset ita sta-<marginalia>Etiam Cō-|cilijs De-|creto non|obstante.</marginalia>
bilitum, quia Concilia suâ determinatione non
fecerunt vt essent illicita Clericis, quæ illicita
priùs habebantur, sed quòd essent illis illicita
ampliùs declararunt, vt ex tenore Decreti con-
stat, dum in eo remouenda dicuntur quædam
vestimentorum inuenta, quæ milites, non Clericos de-
cent, vt vidimus num. 22. Quæ autem talia sunt,
planum est per Sacros Canones esse prohibita.
Indica ergo Concilia id, quod iam erat pro-
hibitum Clericis, intimarunt, nouorum inuen-
torum enumeratione propositâ. Quòd autem
materia sit leuis, dici profectò nequit, quia simi-
lia sacris Canonibus prohibita reperiuntur, quo-
rum prohibitio sub mortali vrget, iuxta citatos
Auctores. Et Eminentissimus Cardinalis Tole-
tanus in citato edicto similia, & aliqua multò mi-
nora prohibet sub p&#x0153;nâ excōmunicationis ma-
ioris latæ sententiæ ipso facto incurrendæ, in to-
to, & in parte transgredientibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Solet autem pro iis, qui ex vrbibus exe-<marginalia>Itineran-|tium ab-|usus.</marginalia>
unt, siue longum siue etiam diarium iter con-
fecturi, plus aliquid circa hoc in Indiis vsurpari:
Clericalem enim habitum aliqui penitus dimit-
tunt. Quod quidem in vtroque Limensi Con-
cilio apertè damnatum. In secundo; Seßione 3.
Cap. 21. & in tertio Act. 3. Cap. 16. in quo sic<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
dicitur: Porrò cùm iter faciunt decorum Sacerdotale
ipso etiam apparatu conseruent. Etenim, quod quidam
faciunt, lanceas, sclopetos, aliaque id genus arma
gestare, milites Christi magnopere dedecet. Sic ibi. Nec
obstat de vestibus nullam fieri mentionem, iam
enim de illis præcesserat, cùm immediatis verbis
de noctu exeuntibus ageretur, vestitu militari ac
profano compositos, sic addendo. Nulla ratione feren-
dum est. Præterquam quòd cùm decorum Sacer-
dotale conseruandum in itinere dicatur, ad illud
in primis decentiam vestium conducere est peni-
tus manifestum. Quamuis autem de solis Sacer-
dotibus videatur dispositio dicta procedere, ad
omnes spectare constat, de quibus illa procedit:
sunt autem generaliter Clerici, quamuis ad eos,<marginalia>Ad quos|specialiter|pertineat|obligatio.</marginalia>
qui Ordinis sacri sunt, & alios, de quibus Con-
cilium Tridentinum loquitur, obligatio sub
mortali spectet, quia in illis maior est indecen-
tia, & de ipsis in speciali dicta Decreta
procedunt, vt ex verborum tenore per-
spicuum habetur. Est autem pro illis expressa
decisio Zachariæ Pontificis in Synodo Romana<marginalia>Synodus|Romana.</marginalia>
Cap. 31. vbi sic dicitur: Episcopi, Presbyteri, Dia-
coni, sæcularibus vestibus non vtantur, nisi vt conde-
cet, tunicâ Sacerdotali talari; sed neque dum ambula-
uerint in ciuitate, aut in via, aut in plateis,
sine operimento præsumant ambulare, præterquàm si in
itinere longo ambulauerint. Sic ille. Vbi quod de
itinere longo dicitur, non est exceptio totalis, vt
in illo possit dimitti habitus Clericalis; sed vt
non debeat cōmune operimentum afferri, quod
propter longitudinem sit impedimento futurum:
de talari autem tunicâ nihil dicitur, quia illa ita
accommodari potest extremitatum eleuatione, vt
non impediat: quod tamen in operimento, pallio
inquam, aut mantello, non ita fieri potest, vt
passim experimur. Quòd autem sine talari tuni-
câ in villis, aut prædiis, vel in itinere, aut sine bre-
uiore aliqua, sed cum vestibus, quæ sunt prorsus
laicis communes, Clerici incedant, intolerabilis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0200.jpg/>
@@1@<SE200>Vicarij generales in quibus grauiter delinquant. 189
<duolan 2><-P>indecentia est, sed non infrequens, vnde circa
illam oportet Prælatorum diligentiam efficaciùs
militare.</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Neque verò tueri se illi possunt senten-<marginalia>Sententiam|Caietani|non posse|in patroci-|nium ad-|uocari.</marginalia>
tiâ Caietani in Summa, Verb. Clerici peccata, vbi
ait in dimissione habitûs Clericalis tunc tantùm
esse peccatum mortale, quando in eo est teme-
ritas, contumacia, aut contemptus: quod tam-
quam valde probabile approbat Villalobos Tomo
1. Tract. 11. Difficult. 16. num. 5. & Diana Parte
3. Tract. 4. Resolut. 183. Nam in primis Caieta-
nus ante Concilium Tridentinum scripsit, in quo
res hæc quoad obligationem non solùm est in-
nouata, sed etiam ampliata, vt ex tenore Decre-
ti constat, graues namque in eodem p&#x0153;næ pro-
positæ, culpæ arguunt grauitatem. Deinde te-
meritas, contumacia, & contemptus iuxta id æ-
stimanda sunt, quæ idem Concilium ad incurren-
das p&#x0153;nas sufficere suo Decreto determinat: at-
qui illud sic habet: Tanta autem hodie aliquorum<marginalia>Concilij|Tridentini|Decretum.</marginalia>
in oleuit temeritas, religionisque contemptus, vt pro-
priam dignitatem, & honorem Clericalem parui pen-
dentes, vestes etiam deferant publicè laicales, pedes in
diuersis ponentes, vnum in diuinis, alterum in carna-
libus: proptereà omnes Ecclesiasticæ personæ, quantum-
cumque exemptæ, quæ aut in sacris, aut dignitates, per-
sonatus, officia aut Beneficia qualiacumque Ecclesiasti-
ca obtinuerint: si postquàm ab Episcopo suo, etiam per
edictum publicum moniti fuerint, honestum habitum
Clericalem illorum Ordini & dignitati congruente&#x0303;, &
iuxta ipsius Episcopi ordinationem & mandatum non
detulerint, per suspensionem ab Ordinibus &c. Iuxta<marginalia>Quæ teme-|ritas &|contemptus|sufficiant|ad p&#x0153;nas|incurren-|das.</marginalia>
quæ post monitionem Episcopi temeritas, con-
temptus, & contumacia est ad p&#x0153;nam sufficiens
incurrendam; ante monitionem autem temeri-
ritas & contemptus sunt, quia supra illa cadit mo-
nitio, vt apertè verborum tenor ostendit: teme-
ritas autem & contemptus in eo apparent quòd
laicales vestes deferantur, Clericalibus dimissis:
eo enim ipso Clericalis videtur dignitas parui pe&#x0303;-
di: ergo iam interuenit quod à Caietano requi-
ritur vt in dimissione possit mortale peccatum in-
ueniri: neque enim temeritatem, contemptum,
& pertinaciam, aut contumaciam collectiuè exi-
git, sed quodcumque illorum: quamuis iuxta
Concilij doctrinam neque temeritas sine con-
temptu, neque contemptus sine temeritate repe-
riatur. Temeritas enim in præsenti materiâ pro
actione sumitur sine caussa rationabili ab homi-
ne sui status æstimatore iniquo prodeunte. Duo
ergo Auctores citati eodem modo sunt accipien-
di: præterquam quòd expressè affirmant pecca-
tum mortale tunc esle, quando Clericus ita ve-
stitus incedit, vt nequeat dignosci Clericatus:
multò ergo magis quando ea, quæ specialem in-
decentiam habent, & specialiter sunt prohibita,
ab eisdem vsurpantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Dico quartò. Vicarij generales Indiarum<marginalia>Assertio 4.|circa curā|Moniali&#x0169;,|& grauis-|simum in|eo peccat&#x0169;.</marginalia>
grauissimè peccare possunt, si circa Moniales cu-
ram non exerceant singularem. Circa illas non-
nulla Concilij tertij Limensis Decreta extant
Act. 2. Cap. 33. & tribus sequentib. Sed illud Ca-
pitis 35. summi inter alia momenti, vbi sic dici-
tur: Abbatissæ, siue Præpositæ, sæcularibus facilem
cum Sanctimonialibus colloquendi licentiam non conce-<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
dent, nisi parentes aut fratres fuerint. Atque ijs ip-
sis, non ita crebrò: sine teste verò loqui non permittant.<-P>@@

<-P>Porrò Clerici illarum Collocutoria ne frequentent: quod
si absque Prælati permissu eas visitare pro nihilo duxe-
rint, excommunicentur. Sic ibi. Summi inquam
momenti hoc est, vt ab eo videatur tota Monia-
lium spiritualis cultura pendere. Monialis qui-<marginalia>Summa|cura à col-|loquiis sæ-|cularium|ercendæ.</marginalia>
dem à solicitudine dicta, & cùm ad colloquia se-
cularium frequenter accurrit, esse desinit Monia-
lis, & Manualis effecta, valde incipit cælestis
Sponsi oculis displicere. Tunc illi amica, tunc
speciosa, tunc dulcis voce, & decora facies cùm<marginalia>Cant. 2.</marginalia>
in foraminibus petræ, & cauerna maceriæ: cùm
scilicet non Manualis, sed Monialis intra Mona-
sterij septa, velut columba in petræ foraminibus,
& maceriæ cauernâ deprehensa. Proptereà Pon-
tifices circa hoc fuêre cautissimi, licentias huius-
modi volentes esse rarissimas: vnde frequentiam
videntes, neque impedientes, contra eorum fa-
ciunt voluntatem; & contra diuinam, maximè in
hoc negotio perspectam, cùm ex frequentiâ tali
religiosa obseruantia, multis interuenientibus
scandalis, detrimenta quamplurima patiatur. Et
hoc quidem non solùm in Monasteriis Ordina-<marginalia>Etiam Or-|dinariis|non subie-|ctos quoad|hoc subuci.</marginalia>
rio subiectis, sed in exemptis etiam ab Ordinariis
eisdem obseruandum, ad quos etiam quæ ad clau-
suram spectant constat pertinere ex dispositione
Concilij Tridentini Seßione 25. Cap. 5. de Regula-
ribus. Ad custodiam autem clausuræ spectare ac-
cessum ad Moniales impedire, & ita etiam Epi-
scopalis curæ & auctoritatis id esse, benè aduer-
tit Barbosa de Potest. Episcopi Allegat. 102. num. 11.
Quod quidem in Indiis magis necessarium, in
quibus distantia Pontificis maior in caussa esse
solet maioris in istis licentiæ vendicari: sicut &<marginalia>In concen-|tu musico|eliminan-|dus abusus.</marginalia>
in musico concentu, pro quo videnda quæ dixi
in Epithalamio num. 954. & seqq. Et nunc addo
Extrauagante&#x0303; Ioannis XXII. quæ est vnica inter
communes Lib. 2. de vita & honest. Clericor. om-
nino legendam, in eâ enim id expressum, quod
nostris temporibus deprehendimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Dico quintò. Vicarij dicti peccare item<marginalia>Assertio 5.|circa ludos|Clericoru|auertendos.</marginalia>
lethaliter possunt, dum serio & exactè non stu-
dent ludos Clericorum auertere, & ne domos
eisdem publicè deputatas cum dignitatis suæ de-
decore manifesto frequentent. Quod quidem,
nullo id specialiter etiam docente, arguit pecca-
tum in eo esse lethale, ex dicto capite, & quia
plurium est occasio peccatorum. Quibus incom-
modis Concilium Secundum Limense remedi&#x0169;
est conatum adhibere Seßione 3. Cap. 22. sicut &
Tertium Act. 3. Cap. 17. vbi sic dicitur: Ita mul-
torum Clericorum in ludendo creuit excessus, vt coga-<marginalia>Concilium|Limen. 3.</marginalia>
mur remedia austeriora tentare, quo & Ecclesiastici Or-
dinis infamia aliqua ex parte aboleatur, & perditi mo-
res illorum, qui in huiusmodi insaniunt, quoad fieri po-
terit corrigantur. Hæc pro exordio: ex quibus
affatim liquet quàm grauiter in hoc Clerici de-
linquant & quàm sit strenuè eliminando huic cō-
tagio à Prælatis Ecclesiasticis adnitendum. Per-
git iam, & sic ait: Quicumque ergo aleæ, chartisue<marginalia>Summa,|quæ ludi in|Peruuio|potest.</marginalia>
pictis, aut alteri Iure prohibito ludo vacauerit & sum-
mam excedentem quinquaginta aureos luserit, excom-
municationis sententiam ipso facto incurrat. Sic Con-
cilium. Quod quidem malum hoc adeò extir-
pare tentauerat, vt circa summam, propter quam
excommunicationis esset incurrenda sententia, si
ludo exponeretur, nimis rigidum iudicium pro-
nuntiarit. Statuerat enim, vt si Clericus ludo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0201.jpg/>
@@1@<SE201>190 Thesauri Indici Titulus XIV. Cap. V.
<duolan 2><-P>prohibito pretium duorum aureorum excede-
ret, excommunicationem ipso facto inductam
pateretur. Id tamen à Sacra Congregatione tem-
peratum est, & summa est ad effectum p&#x0153;næ,
quam diximus, assignata, vt in Animaduersioni-
bus ad Concilium dictum, testatum reliquit P.
Iosephus Acosta, Concilij eiusdem Luminare cla-
rissimum. Et vtinam moderatione dictâ sanctum
Concilij obtinuisset intentum: Verùm perditi mo-
res illorum, qui in huiusmodi insaniunt, vt Conci-
lium loquitur, neque prædictis possunt repagulis
contineri. Cùm enim absolutio ab excommuni-
catione tam sit facilis, quàm & peccati, quia non
reseruatur, juxta ea, quæ Doctores tradunt apud
Dianam Parte 5. Tractat. 9. Resolut. 5. parum aut
nihil huiusmodi curatur obstaculum. Debet ergo
mortua lex viuâ Vicariorum solicitudine robo-
rari: quod dum non agitur, tuta esse conscientia
nequit, rem momenti tanti negligendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Circa summam autem dictam dubitari po-<marginalia>Dubium|circa sum-|mam dictā.</marginalia>
test, an si sola illa ludo exponatur, & sorte lucrum
accedat, ita vt quinquaginta aureos, vel plus ali-
quid, qui ludit, acquirat; possit vni sorti maiorem
quàm sitquinquaginta, summam exponere, ex
propriâ summâ, & ex lucro, maiori summâ con-
fectâ, absque eo quòd excommunicationis ful-
mine feriatur? Et supponitur eum, qui lucratus
est, & id posteà simul cum quinquaginta aureis
perdit, in p&#x0153;nam dictam non incidere, quod ex
dicendis constabit. At videtur res dubia, quia
sic ludens verè summam excedentem quinqua-
ginta aureos lusit; quod tamen sub p&#x0153;na dicta
à Concilio prohibetur. Præterquàm quòd in-
tolerandus apparet excessus in personâ sacrâ, cui
talis ludus absolutè vt indecens prohibetur, sum-
mam adeò ingentem vni sorti exponere, quam
neque Reges ipsi exponere consuerunt. Pro quo
est sententia Nauarri, & aliorum apud P. Tho-
mam Sancium infrà, Dub. 28. num. 5. Ad hoc er-
go etiam Concilij prohibitionem extendi valde
verosimile apparet, attentâ præsertim sacræ Con-
gregationis moderatione, quæ valde impropor-
tionata est summæ à Concilio duorum aureorum
appositæ, etiamsi cum limitatione dicta veniat ac-
cipienda, quā verba Concilij pręseferunt: ergo nō
est extensio alia supra exte&#x0303;sionem dictā facienda,
vt iam non solùm quinquaginta, sed etiam cent&#x0169;,
& maiores etiam summæ, crescente lucro, liceat
exponere iactui vni, aut chartę pictę responsioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Aliunde autem contrarium potest Con-
cilij intentum ostendi, ex eo quòd non successus<marginalia>Cum ea|posse simul|maiorem|lucro acce-|ptum sorti|exponi quæ|videantur|ostendere.</marginalia>
ludi fortunatus atte&#x0303;ditur, sed ne Clerici facultates
suas, quas in pia opera oportet expendi, ludo di-
lapident, summas ingentes sordibus exponendo:
id autem quod lucro accrescit, durante ipso non
videtur plenè ad illum pertinere, qui lucratus est,
ob contingentiam amittendi: nec enim licet sem-
per ludum dimittere, quia id non sine offensione
colludentium esse solet, & hæc potest noua ratio
reputari. Deinde. Iuxta receptum loquendi mo-
rem, qui enim in ludo ingentem summam lucra-
tus, eam statim perdidit, & simul eam, quam at-
tulit ludo exponendam, hanc se lusisse dicit, quia
perdidit, non ita aliam: vnde & Clericus, qui
multa lucratus, ea statim cum allata quinquagin-
ta aureorum summâ perdidit, dicere verissimè po-
terit se tantùm aureos quinquaginta lusisse; quia<-P>@@

<-P>modus ille loquendi id tantùm indicat, quod est
inter ludend&#x0169; amissum. Sic Sarcerdote&#x0303; quemdam
grandevę ætatis, qui diu Parochus Indor&#x0169; fuerat,
dicentem audiui: Mentiuntur Indorum Parochi,
qui dicunt seipsos alere non posse emolumentis
Paræciarum, & opus ideò esse se ad commercia
conuertere. Ego namque septuaginta mille octi-
regales in meam sustentationem (& erat illa satis
lauta & abundans) insumpsi: & totidem alios
lusi, nullis vnquam commerciis, & mercimonijs
inplicatus. Quod ita dictum, quia perdiderat,
non reputans quod lucratus aliquando, & deper-
ditum posteà: sic enim summam poterat protu-
lisse maiorem. Quod probari vlteriùs potest ex
sententiâ multorum, quos adducit & sequitur P.
Thomas Sancius Lib. 1. Consiliorum, Cap. 8. Dub. 8.
num. 1. dicentes filium familias, qui tantùm potest
ludere determinatam quantitatem, quando est in<marginalia>Ex proba-|bili senten-|tia circa|filium fa-|miliàs ro-|boratur.</marginalia>
eodem ludo posse sorti exponere quidquid ludo
acquisiuit. Quorum ratio est: quia lucrum di-
citur, quod in fine ludi reportatur: & ita qui
cum eo lusit, tantùm dicitur lucrari id, quod ad
ludum adduxit, & non id, quòd cùm perdidisset,
recuparauit. Lucri ergo accrescentis, dum conti-
nuatur ludus, nulla ratio habetur, quando ea, quæ
ludo exponi potest, quantitas limitatur. Quòd
verò illa excessiua pro vna sorte videatur, non
vrget in ordine ad prohibitionem dictam: tum
quia in Indijs animi magnificentiores sunt, &
pecunia minoris æstimationis: tum etiam quia
in ludo genus quoddam contractus exercetur, in
quo iam plus, iam minùs potest fortunæ commit-
ti; vnde dilapidare non est, cùm sit lucrari con-
tingens. Est ergo hæc pars etiam verosimilis,
& cùm in terminis adeò p&#x0153;nalibus simus, & lu-
bricâ materiâ, non debent occasiones grauiter
lædendi conscientias & vincula spiritualia indu-
cendi, nimium rigidè ampliari.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Dicta verò eatenus accipienda, quatenus<marginalia>In ludo esse|graue pec-|catum ex|circumstā-|tijs posse.</marginalia>
iuxta illa euitari p&#x0153;na excommunicationis po-
test; ex circumstantijs enim alijs potest in ludo
graue esse peccatum ex illius frequentatione, si
ex prohibitis sit, vt sunt qui in aleâ consistunt;
tum ratione scandali ob frequentiam eamdem in
domibus ludo generaliter expositis: sicut etiam
ex eo quòd Parochi non rarò ad Sacramenta ad-
ministranda vocati, moram faciunt, magnis cum
periculis ægrotantium. Et in hoc vltimo dubium
esse nullum potest, sicut neque in scandalo quo-
ad frequentiam verò, cùm ludi prohibiti sunt, vi-
deatur P. Th. Sancius suprà, Dub. 28. qui alios ad-
ducit: & Recentiores alij de contractibus scriben-
tes, qui sunt sanè complures. Est autem in Con-<marginalia>Concilij|Limensis|Decretum|circa hone-|stum lud&#x0169;.</marginalia>
cilio Limensi citato Capite sic statutum: Exce-
ptum tamen esse volumus honestum aliquem, ac recrea-
tionis tantùm caussa susceptum ludum: in quo comesti-
bile quidpiam pretium sit; & tale vt duorum aureo-
rum valorem non excedat: quod etiam ipsum frequens
esse non debet. Sic illud. Iuxta quod frequentia in
ludis prohibitis præcipuè condemnata supponi-
tur, quæ & in ijs, qui honesti habentur, prohibe-
tur. Et circa priora peccatum mortale agnoscit
Thomas Hurtadus Tractat. 2. num. 701. Haben-
tur autem honesti aliqui, in quibus taxillorum
vsus est, sed præcipuè valet industria; sicut & in
chartis pictis, qui ad recreationem tantùm, &
non ad desperationem ludentium & dissipatio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0202.jpg/>
@@1@<SE202>Vicarij generales in quibus grauiter delinquant. 191
<duolan 2><-P>nem fortunarum ac conscientiarum sunt inuenti.
In his ergo moderationem dictam Concilium
exoptat: sed certè in eo non videtur per se lo-
quendo graue esse peccatum posse, etiamsi fre-
quentia sit, & pecunia pretium, nec tantùm come-
stibile aliquid, iuxta ea, quæ cum alijs docet P.
Thomas Sancius Dub. 28. citato, Ecclesiasticos<marginalia>Ludi prohi-|biti quali-|ter Eccle-|siasticis li-|ceant.</marginalia>
inquam non peccare mortaliter ludentes ludis
prohibitis, dummodo id frequenter non faciant,
& in consuetudinem conuertatur. Sic numer. 7.
Ludi ergo alij honesti, etiamsi frequentes sint,
sine peccato mortali stare poterunt, quia inter
eos magnum est discrimen, & absolutè prohibiti
non sunt, qui à Concilio etiam in casu nostro
non debent censeri prohibiti taliter, vt graue in
illis debeamus peccatum agnoscere, etiamsi quan-
titas duorum aureorum excedatur: nisi quatenus
frequentia ex circumstantijs potest meritò dam-
nabilis reputari. Id quod etiam Episcopis in ludo<marginalia>Quid de|Episcopis.</marginalia>
chartarum pictarum & talorum concedit Illu-
strissimus Villaroel Parte 1. Pacificæ gubernat. quæst.
3. Art. 3. num. 59. dummodò officio non desint,
nec notabilem ludo quantitatem exponant, de
quâ Art. 4. num. 94. & Art. 5. num. 8. De illis
certè non videtur Concilium loqui, licèt eorum
aliās sit vrgentior obligatio, sine Censurâ tamen.
Videri etiam potest Synodus Di&#x0153;cesana Limen-
sis Lib. 3. Titul. 1. Cap 2. in quâ p&#x0153;næ graues im-
ponuntur Clericis habentibus tablagia, & in-
gredientibus domos, in quibus illa sunt, vt lu-
sores videant, aut aliquid à lucrantibus acci-
piant.</P>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Dico sextò. Vicarij Generales grauiter<marginalia>Assertio 6.|circa mu-|nerum ac-|ceptionem.|Cap. Sta|tutum, de|rescriptis|in 6.</marginalia>
peccant munera accipientes, si modus in ijs à Iure
præscriptus non seruetur, & cum onere restitu-
tionis. Sic P. Thomas Sancius Lib. 3. Consiliorum,
Cap. 1. Conclus. 2. Modus ille est, vt esculenta tan-
tùm & poculenta in quantitate moderatâ reci-
piantur, liberaliter attributa: sic enim de iudice
delegato statuitur in Cap. Statutum, §. Insuper, &
§. Si quid autem de Rescriptis in Sexto. vbi sic dici-
tur: Insuper, vt gratis, & cum omni puritate iudicium
coràm ipso procedat, nullum munus, vel quidquid aliud,
nisi forsan esculentum, vel poculentum, mera liber ali-
tate oblatum, quod paucis consumi poßit diebus: vel
nisi cùm ipsum propter caussam sibi commissam conti-
gerit extra suum domicilium proficisci, moderatas ex-
pensas recipere ab eisdem partibus qualitercumque præ-
sumat. Si quid autem contra Constitutionem præsen-
tem receperit, ad ipsius restitutionem integram tenea-
tur, nullâ eorum, quibus restitutio facienda fuerit, re-
mißione vllatenuus profuturâ eidem. Sic Bonifacius
VIII. Ex cuius verbis id tantùm videtur deduci,
non posse scilicet à partibus coràm Delegato
Pontificis caussam habentibus quidquam accipi,
nisi iuxta moderationem assignatam, & ita ob-
seruat Glossa. Poterit ergo aliquis Constitutio-
nem dictam minimè ad iudices alios esse exten-
dendam arbitrari. Nihilominùs quod ad fauo-<marginalia>Eseulenta|& poculen-|ta accipi|posse ab om-|nibus iudi-|cibus Ec-|clesiasticis.</marginalia>
rem attinet valde vrgens est, vt videlicet esculen-
ta & poculenta à quibuslibet alijs iudicibus accipi
possint, paucis consumenda diebus, iuxta arbi-
trium boni viri, vt cum Glossa ibi Doctores affir-
mant. Cùm enim iudices à Sede Apostolicâ De-
legati omnium eximij sint, in quibus maxima
debet esse circa iudicandum puritas, eò quòd
non propriâ, sed Apostolicâ auctoritate iudicent,<-P>@@

<-P>& ita omnibus sunt ordinariis iudicibus superio-
res, vt constat ex Cap. Sanè, de officio & potest.
iudi. deleg. & Cap. Cùm olim Magister, eodem
Titulo. Vnde & in illis Apostolica est auctoritas
honoranda. Cap. vlt. 93. dist. & Cap. 5. 94. Cùm
inquam tales sint, & nihilominùs accipere prædi-
cta possint: quia non est verosimile quòd pro-
pter illa ad iniustam sententiam moueantur, vt
expressit Pontifex in Cap. Etsi quæstiones, de si-
monia, ad finem: In alijs etiam iudicibus i-
dem potest verosimiliter iudicari; & ita om-
nibus licet acceptio prædictorum. Aut ergo<marginalia>Et ita Vi-|carijs, pro|quibus|ratio.</marginalia>
Vicarij generales Delegati sunt, vt volunt mul-
ti, & ita Delegatorum priuilegio per quam-
dam consequentiam perfruuntur: aut Ordinarij;
& ita in illis valet dicta coniectura. Cùm enim
pro Ordinarijs iudicibus nihil inueniatur in Iure
Canonico circa acceptionem munerum genera-
liter constitutum ex ijs, quæ circa Delegatos di-
sposita comperiuntur, iudicandi forma conue-
nienter vsurpatur: præsertim quia id naturali
iuri maximè conforme deprehenditur, ex quo
decisionis ratio desumitur; quòd scilicet muneri-
bus talibus non soleat iudicis animus promoueri:
quod in Ecclesiasticis maximè verum habet, qui
Deo propinquiores cùm sint, ad eum maiorem
debent habere respectum, magis à terrenis quæ-
stibus alieni.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Circa id verò quod p&#x0153;nale, & ita odio-<marginalia>Circa obli-|gationem|restituendi.</marginalia>
sum, in prædictâ extat Constitutione, obligatio-
nem scilicet restituendi, videri potest non vrgere,
quia iuxta vulgatam regulam, odia sunt restrin-
genda, & ita neque esculenta aut poculenta maio-
ris pretij, neque alia diuersi generis, restitutioni
obnoxia remanebunt. Nihilominùs contrarium
est asserendum, quia licet Constitutio prædicta id
expressè non statuat, neque alius Canonicus te-
xtus; pro eo est generalis doctrina de iudicibus,
qui ea, quæ ipsis à partibus dantur, restituere te-
nentur, quia inuitè & coactè traduntur, num-
quam aliàs danda, si caussa apud ipsos non versa-
retur. De quo diximus Titulo 3. numer. 27. Qui
verò ibidem num. seqq. oppositum probabile esse
diximus de iudicibus laicis loquendo, in Ecclesia-
sticis idem potest affirmari. Quod quidem vero-
similius tunc erit, cùm munera ab illis dantur,
qui partes in negotio non sunt, nec sanè futuræ
ita proximè: cùm constat Pontificiam decisio-
nem de iis solùm procedere, qui partes in negotio
sunt coràm Delegato iudice litigantes. Et ita
Synodus Di&#x0153;cesana Limensis Lib. 1. Titul. 8. Cap.
1. num. 4. similem prohibitionem proponens re-
spectu Vicarij, & Officialium, sub p&#x0153;na dupli,
etiam esculentorum, prædictam limitationem ad-
iecit, de litigantibus, aut qui litigaturi credantur.
Circa p&#x0153;nam autem dupli dicendum Titulo se-
quenti, numer. 14. Vbi pro regulâ esse potest id,<marginalia>Quando|liberalitas|mera exi-|stimanda|sit ex do-|ctrinâ Glos-|sæ.</marginalia>
quod circa præfatam Constitutionem habet
Glossa Verb. Mera liberalitate. sic dicens: Vt exa-
ctum, vel petitum, directè vel indirectè non fuerit. Sic
illa, citans Cap. Dilectus. de simoniâ. 2. in eo au-
tem sic Innocentius III. Illud tamen gratanter
recipi poterit, quod fuerit sine taxatione gratis oblatum.<marginalia>Cap Dile-|ctus, de|simoniâ.</marginalia>
Sic ibi. Vbi tamen de iudicibus sermo non est,
sed de Prælatis admittentibus aliquos ad Religio-
nem: eadem tamen est ratio, quia omnes recipe-
re aliquid prohibentur. Si ergo neque directè,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0203.jpg/>
@@1@<SE203>192 Thesauri Indici Titulus XV. Cap. I.
<duolan 2><-P>neque indirectè fuerit quidquam exactum aut
petitum, liberalis videtur esse largitio. Videant
ergo Vicarijan esculenta & poculenta sint argen-
teæ pinnæ, aureæ glebæ, si à litigantibus ingeran-
tur. An paucis duratura diebus, quæ prioris ge-
neris sunt, & eorum replent apothecas. An libe-
raliter donata, quæ occasione conuiuiorum ex-
petuntur, licèt oblato nonnumquam pretio, sed<-P>@@

<-P>non admisso, aut certè modico, quia vel vlterio-
ris remissionem faciunt Indorum Parochi, vel ab
Indis talia funt exiguo dato pretio extorquenda
potiùs quàm emenda. Et re coràm Deo expen-
sâ dispiciant quid sint ei, qui non irridetur, re-
sponsuri, &c. Nos illos in consideratione ad alia
facturi gradum relinquamus.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+3>TITVLVS XV.</A+3>
<A+2>DE VISITATORIBVS EPISCOPORVM.</A+2></Z>
<P><A+1><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI8>D</INI8>E illis inquam, qui ab Episcopis mittendi sunt, dum per<marginalia>Visitation&#x0169;|scopus ex|Concilio|Trident.</marginalia>
seipsos nequeunt illi annis singulis suam di&#x0153;cesim vi-
sitare, aut saltem biennio, si aliud non patiatur eius
amplitudo, vt decernitur in Concilio Tridentino Sessio-
ne 24. Cap. 3. de Reformat. Quod quidem & in Indiis
ita faciendum, quia in Regulâ generali non inueniuntur
exceptæ; neque sine grauibus stare inconuenientibus
potest, vt Parochorum, præsertim Indicorum, visitatio
vltra biennium protrahatur. Si tamen Visitatores futuri tales, de quibus confidi
meritò possit, Episcoporum non solùm præsentiam, sed & zelum & diligentiam
suppleturos, de quo dictum Titulo 13. num. 63. & de quo etiam luculenter Con-
cilium Tridentinum vbi suprà, vbi cùm sic dicatur: Visitationum autem omnium
istarum præcipuus sit scopus sanam orthodoxamque doctrinam, expulsis hæresibus, indu-
cere, bonos mores tueri, prauos corrigere, populum cohortationibus & admonitionibus ad
religionem, pacem, innocentiamq&#x0301;ue accendere: cetera prout locus, tempus, & occasio fe-
ret, ex visitantium prudentia ad fidelium fructum constituere. Sic Concilium, visita-
tionum scopum sanctè & sapienter executum. Cùm inquam sic dicatur, ab eo
quàm longissimè absunt, qui nullo ad illas alio mouentur intuitu, quàm turpis quæ-
stûs, ex quo st vt nihil ex prædictis sperari possit, sed vt, quæ remedio indigent, ad
deteriorem statum, ijs conniuentibus, redigantur. Satiùs ergo fuerit visitationem
omitti, quàm huiusmodi futuram destinare.</A+1></P>
<P>  <A+1><absatz-nummer>2</absatz-nummer> Obscuros & tenebrosos reddit homines cupiditas: vnde & Iudas eiusdem<marginalia>Auaritia|illi maxi-|mè aduer-|satur, quæ|mentes ob-|nubilat.</marginalia>
impulsu ad sacrilegum contractum explendum egrediens, & sic Magistrum, Lumen
de Lumine, traditurus, talis ab Euangelista proponitur, dum ait: Cùm ergo acce-
pisset ille buccellam, exiuit continuò: erat autem nox. Ioan. 13. v. 30. Vbi quidem
non sine mysterio additum noctem tunc fuisse, cùm Iudas auaritiæ stimulis actus
exiuit. Patres & Interpretes multi considerant, ex quictus D. Ambrosius Lib. 2. de<marginalia>Ioan. 13.|v. 30.</marginalia>
Cain & Abel Cap. 4. sic scribit: Non solùm exiuit, sed continuò, & nocte exijt. Nec
mirum si noctis tenebras habebat, qui Christum deserebat. D. Cyrillus Alexandrinus<marginalia>D. Ambr.</marginalia>
Lib. 9. in Ioan. Cap 19. sic etiam ait: Hac de caußâ sestinat, & impellit etiam Iudam,
cum post panem omnino separauerit, tum moram tum benedictionis virtutem timens, ne<marginalia>D. Cyrill,|Alexand.</marginalia>
scintillam in animo eius accenderit, ac inde illuminauerit. Sic ille. Vbi & audiendus
D. Augustinus Tractat 62. in Ioannem, ita scribens: Erat autem nox. & ipse, qui<marginalia>D. August.</marginalia>
exiuit, erat nox. Cùm ergo exisset nox, ait IESVS: nunc clarificatus est Filius ho-
minis v. 14. Dies ergo diei eructauit verbum, id est, Christus discipulis fidelibus, vt
audirent eum, & amarent sequendo: & nox nocti annuntiauit scientiam; adest Iudas<marginalia>Psalm. 18.|v. 2.</marginalia>
Iudæis infidelibus, vt venirent ad eum, & apprehenderent persequendo. Hæc diei illius
clarissimum lumen, cuius & illud paullò ante præmissum: Cogitauit pecuniæ lucrum
& inuenit animæ detrimentum. Inde ergo nox, & inde etiam nebulones, qui ad
visitationes egressi, nihil nisi lucrum pecuniæ cogitant, ex quo suarum, & multa-
rum etiam aliarum animarum inueniunt detrimentum. Et quorsum hæc, cùm vi-
sitationes lumen ad illuminationem gentium afferre debeant, de quo Zacharias
Baptistæ parens suo in Eucharistico Cantico sic locutus: Visitauit nos Oriens ex alto.</A+1><-P>

@@0@<filename:W0001-B-0204.jpg/>
@@1@<SE204>De visitatoribus Episcoporum. 193
<-P><A+1>Illuminare his, qui in tenebris, & in vmbra mortis sedent: ad dirigendos pedes nostros<marginalia>Lucæ 1.|v. 78. &|79.</marginalia>
in viam pacis. Lucæ 1. v. 78. & 79. Ecce visitationum Ecclesiasticarum normam,
Pro quo Illustrissimus Barbosa de Potestate Episcopi, Titulo 2. Glossa 10. num. 22.
qui audiatur dignissimus, sic locutus: Verus quidem Episcopus, dum exit ad discur-<marginalia>Illustriss.|Barbosa.</marginalia>
rendum per omnes Parochias est quasi sol egrediens ad illustrandas  terras, vt videlicet
tres actus illos hierarchicos exerceat, qui sunt purgare, illuminare, & perficere. Nam
quemadmodum matutinus lucis splendor nocturnas tenebras fugat, ita sancti Pontificis<marginalia>Visitatores|futuros so-|les.</marginalia>
præsentia, veluti spiritualis quidam sol, tenebras flagitiorum, & perditorum hominum
virtutis suæ fulgore depellit. Hæc ille & alia, verus & ipse jam Episcopus, qui nouit
facere & docere. Quando ergo Episcopi, quia visitare per se ipsos nequeunt, alios
sunt missuri, soles profectò oportet inquirant, vnde & à caligine auaritiæ pere-
grinos. Quòd si non soles inueniant, curent certe per alios, qui videlicet
illustrati ab ipsis, soles alij videantur: quales Concilium Limense tertium
describit Actio. 4. Cap. 1. De quibus vt dicamus aliquid, quod  ad Indicos spe-
cialim attinet, sit iam</A+1></P>
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT I.</A+2>
<A+1>De Procuratione Visitatoribus
tribuenda.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>3</absatz-nummer> <INI5>C</INI5>Irca illam Concilium Limense<marginalia>Concilij|Limensis 3.|decretum|circa Pro-|curatione&#x0303;.</marginalia>
tertium Act. 4. Cap. 2. ita loqui-
tur; id quod Concilium se-
cundum Seßione 2. Cap. 110.
circa idem statuerat prorsus
amplexus, Procurationis nomine ita vnicuique Visita-
tori competens salarium aßignetur ab Episcopo, vt neque
de p&#x0153;nis Cameræ Episcopalis, neque de condemnationi-
bus, visitatori ipsi aut Officialibus eius aliquid proueniat.
Sic Concilium: cuius statuti transgressio cùm<marginalia>Visitatori-|bus ab E-|piscopis sa-|larium as-|signand&#x0169;.</marginalia>
grauem materiam concernat, & ad iustitiam com-
mutatiuam spectet, non stabit sine lethalis culpæ
reatu. Debent ergo Episcopi Peruuiani, ex vi
statuti prædicti ita facere (aut illi saltem, ad quos
Concilij se extendit auctoritas) Debent etiam
& ij, & alij, ex obligatione iustitiæ salarium com-
petens Visitatoribus assignare, quia nemo suis
militare stipendijs debet: nisi fortè aliquis tanti
inueniatur zeli, & non quæ sua sunt, sed quæ
Iesv Christi quærens, vt velit  Deo seruire
gratis, solâ pro necessariis procuratione conten-
tus. Sed quis erit hîc, & laudabimus eum? fecit
enim mirabilia in vitâ suâ. Erunt qui sic spon-
deant, sed non tandem ex illis, qui iuxta Scriptu-
ram excutiunt manus suas ab omni munere.
Quòd si salarium soluendum ex dictis p&#x0153;nis assi-<marginalia>Quid si ex|p&#x0153;nis Ca-|meræ.</marginalia>
gnauerint, in eo grauiter Episcopi peccabunt,
quia occasionem præbent eas aggrauandi; quod
inconueniens voluit Concilium remouere. Si
autem reuerà iustæ illæ fuerint, & stipendium ex
iis deductum etiam labori respondeat, non erit
obligatio restituendi, quia prohibitio Concilij
non reddit actum nullum, vt ex eius tenore con-
stat, iuxta communem doctrinam in hac materiâ,
de quâ & nos suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Si verò salarium nullum assignetur, an de-<marginalia>Quid si sa-|larium nō|assignetur.</marginalia>
beat stipendium labori reddi, quæstio est, circa
quam videndus Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 8.
num. 59. & seqq. & vt aliquid circa illam dicamus,
qui visitationes huiusmodi ambiunt, & magni
faciunt dum assequuntur, neque de salario quid-
quam in pactum deducunt, eò quòd emolu-<-P>@@

<-P>mentis sint ministerij huiusce contenti, & ex
eo spes promoueant suas pro Præbendis ho-
norabilibus obtinendis, dum inter merita ad il-
las functiones dictæ numerantur. Mortaliter
peccant, si mortuo Episcopo salarium ex spo-
liis petant, & si consecuti fuerint, ad restitutio-
nem obligantur. Ratio est clara, quia ipsi de sa-
lario nihil cogitarunt, nec sub pactione illius ser-
uierunt: ergo non debetur. Neque ex famulis
argui potest, qui admitti petunt, nullâ constitutâ
mercede, sed alimentis contenti; quibus tamen
salarium deberi tenent plures, de quo diximus
Titulo 8. num. 31. Quia in illis est ratio diuersa,
eò quòd necessitate coacti id faciant, quia aliter
nequeunt vitæ suæ instituere rationem: licèt mi-
noris pretij futurum stipendium sit, eo quòd mer-
ces vltroneæ vilescant. Hi verò, de quibus agi-
mus, inuiti non seruiunt, sed maximè spontanei,
vnde nihil prætereà illis debetur. Pro quo est<marginalia>Pragmati-|ca circa|hoc specia-|lis.</marginalia>
Pragmatica Matritensis An. 1616. in quâ decer-
nitur vt salaria non conuenta peti nequeant ab
iis, qui Magistratibus, Prælatis, aut aliis dominis
famulantur, à quibus alias commoditates, vel
fauores in temporalibus, vel spiritualibus sperare
possunt. Tales enim ij sunt, qui visitationes ob
caussas prædictas, non solùm precibus, sed etiam
intercessionibus primariorum virorum, aut etiam
nobilium feminarum aucupantur. Si autem ro-
gati munus prædictum obeant, & de salario non
agant, pudore ingenuo præpediti; certum est de-
beri illud ab Episcopis, & posse peti post eorum
mortem, aut etiam viventibus eisdem, si necessi-
tas aut quiduis aliud cogat pudoris obstacula
superare.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Sed quid si emolumenta tanti pretij fue-<marginalia>Quid quā-|do emolu-|menta sti-|pendium|aquant.</marginalia>
rint, vt stipendium superent, aut saltem æquent,
ab Episcopis conferendum. Respondeo, si emo-
lumenta ex eo accesserint, quod sine obligatione
restitutionis obtineri potuit, & est quasi fructus
genuinus officij, non deberi salarium aliud, quia
meritò salarij nomine id censeri potest: & cùm
illud ex donatione Episcopi proueniat, sed ipsum
in officij collatione procedere, dum aliud non
assignat: cùm enim emolumenta huiusmodi sa-
larium æquent, iis compensare laborem intendit,
in quo nihil contra iustitiam agit, quandoquidem
labor satis est fructu dicto compensatus, vnde
superabundans aliud nequit postulari. Aut emo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0205.jpg/>
@@1@<SE205>194 Thesauri Indici Titulus XV. Cap. II.
<duolan 2><-P>lumenta talia fructus tantùm industriæ sunt. Et
tunc salarium est prætereà debitum, quia fructus
industriæ non est laboris pretium: & ita videmus
in officiis aliis salarium deberi, quamuis multoties
maiora ex industriâ emolumenta proueniant. Si
verò emolumenta inde habeantur, vnde haberi
nequeunt, quia vel auctione iurium, vel ex mu-
neribus, subdistinguendum est vlteriùs. Aut e-
nim, iniustitiâ prædictâ non obstante, Visitator
in aliis suo officio satisfecit: & tunc ei stipendium
debetur, sicut & debet ipse, quæ iniustè accepit
restituere. Aut non satisfecit: & tunc stipen-
dium non debetur. Si autem ex parte satisfecit,
debebitur aliquid, sicut & ipse Procurationis par-
tem, quæ non debetur nisi Visitatori formaliter
tali, & non aliud sub vmbra speciosi nominis a-
gitanti: vnde si ex toto satisfactio defuit, tota e-
rit restituenda Procuratio ob eamdem, de quo
& inferiùs. Quòd si illicitè accepta aliqua sint,<marginalia>Specialior|difficultas,|in qua du-|plex dicen-|di modus.</marginalia>
sed quæ non sit restituendi obligatio, de illis sicut
de fructibus industriæ philosophandum esse po-
test alicui videri: est enim industria, sed non bo-
na, qualis in laicis Magistratibus, qui contra le-
ges & iuramentum negotiantur. Et hoc videtur
probabile. Contrarium tamen est verosimile,
quia sub ea conditione videtur ab Episcopo sa-
larium constitui, si Visitatores illud aliunde non
eliciant grauando visitatos: ea enim industria
dici nequit, quæ tunc accidit, cùm aliquid quæ-
ritur per media aliàs licita, & solùm mala est ali-
quando, quia hic & nunc prohibita: in casu au-
tem nostro etiamsi prohibitio non extaret per
Conciliorum leges, grauamen esset iniustum, vel
modus procedendi; vnde malitiæ potiùs, quàm
industriæ debet fructus reputari, & acceptio sa-
larij per media illicita, non tamen contra iusti-
tiam. Neque credibile est Episcopos aliter cir-
ca hoc velle se gerere, & malitiæ ita conniuere,
vt ex illâ in ministerio adeò sacro duplicatum
commodum reportetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Circa Officiales autem idem est cum pro-<marginalia>Circa Offi-|ciales iux-|ta eamdem|doctrinam|proceden-|dum.</marginalia>
portione dicendum, in quibus genuini officij
fructus, & industriæ, ac malitiæ distinguendi
sunt; quibus etiam salarium deberi manifestius
est, quia in illis non sunt respectus illi cumulandi
merita ad prætensiones alias, sed suo ex labore
viuendi, vnde fauet illis apertè Pragmatica, de
qua num. 4.</P>
<P>  Sequitur in Concilio sic: Tempus autem non<marginalia>Circa tem-|pus quid à|Concilio|statutum,|& quando|obligatio|restitutio-|nis ex mo-|ra.</marginalia>
longius in visitatione consumant Visitatores, quàm ne-
cessarium esse perspexerint; si secus egerint, ita vt pro-
pter sua commoda, aut quouis alio respectu, diutiùs im-
morentur, excomunicatione feriantur. Sic Conci-
lium. Vbi id prætermissum, quod maximè aduer-
tendum videbatur, teneri scilicet visitationem
protendentes ad restitutionem expensarum à Pa-
rochis, & Indis propter demorationem auctarum:
quod equidem, quia videbatur compertum, for-
tè prætermissum. Et restitutio à Visitatoribus ex
integro facienda, quia Officiales caussa detentio-
nis non sunt, & si quid consumunt, id Visitato-
rum caussâ faciunt, cuius si imperiis obsisterent,
graues inde possent moleftias sibi superuenturas
suspicari: neque iuxta eorum arbitrium, sed Vi-
sitatorum, tempus est visitationi necessarium re-
gulandum. Si verò de iniustâ demoratione con-
stet, & Visitatores non restituant, Officiales ad<-P>@@

<-P>restitutionem tenentur portionum ad se perti-
nentium, si mala quidem fides fuit, absolutè; si
autem bona, in quantum facti sunt locupletes:
iuxta communem doctrinam. Et pro prædictis
facit Glossa in Cap. Exigit, de Censibus &c. verb.
Teneantur. Sic dicens: & tenetur etiam familia de
eo, quod percepit, & ipse Episcopus tenetur de facto ip-<marginalia>Glossa.</marginalia>
sorum 86. dist. Cap. An putatis. Sic illa. Quòd ve-
rò ad excommunicationem attinet, non est illa<marginalia>Difficultas|circa ex-|communt|cationem.</marginalia>
lata, sed ferenda. Et videtur difficile quomodo
habere locum possit, quia propter peccatum præ-
teritum imponi nequit, vt est Doctorum rece-
ptissima sententia. Tantùm ergo habere locum
prædicta dispositio potest, si moras faciente Visi-
tatore, id resciat Episcopus: tunc enim p&#x0153;na ta-
lis infligi poterit, nisi à Visitationis loco recedat.</P><marginalia>De obliga-|tione ser-|uandi In-|structione&#x0303;.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Additur tandem illo in Capite sic: Instru-
ctionem verò ab hac sanctâ Synodo factam pro Visita-
toribus, sub mortalis peccati reatu, & secum deferre,
& fideliter obseruare teneantur. Sic ibi. Id autem
quod pro Peruuianis Prouinciis à Conciliis sta-
tutum est, ad omnes est Indicas alias prouincias
extendendum, si per Prouincialia Concilia, vel
aliàs, confectæ instructiones sint: formæ enim
sunt in modo procedendi seruandæ, & in re gra-
uissima, & ita omissio non potest non esse, ge-
neraliter loquendo, grauiter criminosa. Et ita
Synodus Di&#x0153;cesana Pacensis sub mortali decla-
rat obligare Lib. 1. Tit. 7. Cap. 1. Quia verò esse
aliqua in talibus Instructionibus possunt, quæ
meram rationem instructionis habeant, in iis de-
ficere non erit mortale; quæ autem talia sint,
nequit in speciali decerni, vnde ad iudicium est
virorum prudentium prouocandum. Vbi certè
res magni momenti apparet, præceptum est:
neque ex eo quòd instructionis nomine affectæ
sint, ideò sola est in eorum obseruatione conue-
nientia, & non obligatio recognoscenda: Instru-
ctiones siquidem tales vera præcepta sunt, vt de
iis, quæ Magistratibus dantur, tradit Dom. So-
lorzanus Lib. 4. Cap. 9. num. 57. addens ab illis
securâ conscientiâ non posse recedi. Instructio,
de qua Concilium habetur integra in Synodo
Di&#x0153;cesana Limensi Ann. 1614. Libr. 1. Tit. 7.
Cap. 1.</P>
<Z><A+2>CAPVT II.</A+2>
<A+1>De obligatione restitutionis eorum, quæ
à Visitatoribus illicitè recipiuntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>8.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N Concilio Tridentino Seßione 24. Cap.<marginalia>Concilij|Tridentini|decisio circa|restitutio-|nem.</marginalia>
3. de Reformat. Sic circa ista deciditur:
Quòd si quisquam, quod absit, aliquid amplius
in supradictis omnibus casibus accipere præsumpserit, is
præter dupli restitutionem intra mensem faciendam,
alijs etiam p&#x0153;nis iuxta Constitutionem Concilij genera-
lis Lugdunensis, quæ incipit, Exigit, nec non & alijs p&#x0153;-
nis in Synodo Prouinciali arbitrio Synodi, absque vlla
spe veniæ, mulctetur. Sic Concilium: quod ea so-
lùm accipienda decreuerat, quæ ad victum spe-
ctant, vbi non est consuetudo, quòd neque illa
tribuantur. Quibus Concilium Limense tertium
insistens Act. 4. Cap. 4. sic statuit: Munera quæ-<marginalia>Consilium|Limen. 3.</marginalia>
cumque, aut commodi aliquid præter ea, quæ sunt à iu-
re permissa, neque Visitator ipse recipiat, neque suos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0206.jpg/>
@@1@<SE206>De obligatione restitutionis in Visitatoribus. 195
<duolan 2><-P>recipere permittat: sed neque emat, neque permutet cum
his, qui visitantur, equitatum, aut aliquid aliud: si
quid huiusmodi acceperit, sciat se ad dupli restitutio-
nem intra mensem faciendam iuxta Constitutionem
Concilij Tridentini in conscientiâ teneri: quòd si non
restituerit intra prædictum tempus, ab omni & bene-
ficio, & officio esse suspensum, secundùm Gregorij X.
in Concilio generali editam sanctionem. Hæc
Concilium. Vbi maior quædam declaratio ex-<marginalia>Illius De-|cretum ni-|hil addit|Tridentino.</marginalia>
tat, cùm reuera quidquid additum, in Conci-
lij Tridentini Constitutione comprehensum vi-
deatur. Quod enim non solùm munera, sed com-
modum etiam omne recipi prohibeatur, satis illa
Concilij Tridentini verba declarant: Quòd si quis-
quam aliquid aliud &c. Non solùm autem Visita-
torem non posse accipere, sed neque permittere
vt sui, eo sciente, accipiant, satis perspectum est,
quia quod sui ita accipiunt, etiam ipse videtur ac-
cipere: quod enim mei caussa fit, meum quo-
dammodo fit. L. Prætor ait. D. de edendo. cùm a-
liàs debeat suorum præiudicialem cupidinem co-
hibere. Præterquam quòd & id expressè à Tri-
dentino prouisum verbis illis: Ne re ipse, aut quis-
quam suorum &c. & in Lugdunensi Cap. Exigit,
de Censibus &c. in Sexto à Tridentino citato.
Quod item ad emptionem, & permutationem
equitatus cum iis, qui visitantur, in generali est
prohibitione contentum, quia numquam ista e-
muntur iusto pretio, neque permutatio nisi
pro melioribus fit, & ita iam aliquid vltra debi-
tum accipitur. Quòd si omnis abesset dolus, &
necessitas vrgeret, idque fieret post absolutam vi-
sitationem, non est credibile id Consilium ve-
tuisse. Immò Innocentius, Hostiensis, & alij a-<marginalia>Quid reci-|pi iuxta|nonnullos|possit.</marginalia>
pud Glossam in citato Cap. Exigit, asserunt pro
vecturis, & ferraturis equorum pecuniam posse
Visitatores exigere, si indigeant.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Circa restitutionem autem dupli intra<marginalia>Obligatio-|nem dupli|videri in|conscientia|vrgere.</marginalia>
mensem id adiectum, vt in conscientiâ ad illam
teneantur, p&#x0153;nis, nisi ita fecerint, Generalis Con-
cilij designatis. Vbi non obscurè videtur innui,
quod à Concilio generali Lugdunensi, & à Tri-
dentino de restitutione dupli constitutum inue-
nitur, in conscientia obligare. Concilium siqui-
dem Lugdunense, cuius determinationi Triden-
tinum inhæret, verbis vtitur obligationem talem
indicantibus, dum ait: Duplum eius, quod recepe-
rint, intra mensem reddere teneantur. Vbi cùm te-
neri dicantur, & de compulsione addatur nihil,
conscientia sic accipientium conuenitur. Et qui-
dem cùm obligatio dicta Patriarchis, Archie-
piscopis, & Episcopis imponatur, vt ex iis, quæ
statim subiiciuntur, apparet, dum dicitur: Alio-<marginalia>Cap. Exi-|git, de|Censibus|&c.</marginalia>
quin ex tunc Patriarchæ, Archiepiscopi, Episcopi, du-
plum ipsum vltra prædictum tempus restituere diffe-
rentes, ingressum sibi Ecclesiæ censeant interdictum.
Sic ibi. Fit ex eo obligationem talem ad forum
conscientiæ spectare: nam si ita non esset, Con-
stitutio talis respectu dictorum esset inutilis.
Quis enim Episcopum compellet vt duplum red-
dat? Recursum enim ad Archiepiscopum circa
hoc nullus audebit. Quòd si ad Archiepiscopum
detur recursus, vbi tamen Archiepiscopus est de-
linquens, ad quem est, vt compellat reddere, re-
currendum? & vt recursus etiam ibi admittatur,
qui moraliter loquendo videtur impossibilis, Pa-
triarchæ excessus à quo veniet corrigendus? A<-P>@@

<-P>Pontifice? At quis non videat hoc ineptè dici,
quod licet possibile de iure sit, non tamen de fa-
cto? Si ergo p&#x0153;na ante sententiam in foro con-
scientiæ non obligat, inutilis quoad prædictos
est. Circa alios autem idem faciendum, quia eo-
dem modo de omnibus Constitutio Lugdunen-
sis Concilij procedit, sic enim sequitur post ad-
ducta: Inferiores verò ab officio & beneficio nouerint<marginalia>Cap. idem.</marginalia>
se suspensos, quousque de duplo huiusmodi grauatis
Ecclesiis plenariam satisfactionem impenderint: nullâ
eis in hoc dantium remißione, liberalitate, seu gratiâ
valitura. Sic Concilium, & Greg. X. in illo. In
quibus nihil de iudiciali cognitione habetur, &
suspensio ipso facto apertè videtur indicata ver-
bis illis, Nouerint se suspensos. Si enim sententia<marginalia>Suspensio|ipso facto.</marginalia>
condemnatoria, aut saltem declaratoria criminis
expectanda esset, non possent noscere se suspen-
sos, sed suspendendos. Et quidem cùm de Præ-
latis Superioribus ita decisum præcessisset, & in
aliis nihil occurrat, quod diuerfum decisionis
modum aut rationem variandæ decisionis osten-
dat, de omnibus est pariter sentiendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Quòd autem remissio circa hoc non ad-<marginalia>Remissio|non admit-|titur, quia|Ecclesia|facienda|restitutio.</marginalia>
mittatur, etiamsi circa illud exerceri liberalitas
videatur, ex eo prouenit, quia restitutio Ecclesiæ
facienda est, & ita Ecclesia ius habet creditoris,
(qualecumque illud sit) in cuius præiudicium
nequit remissio aut renuntiatio fieri. L. 3. finali.
D. quæ in fraudem Credit. ibi: Omnis prorsus aliena-
tio in fraudem creditorum facta, reuocetur. De obli-
gatione autem restituendi Ecclesiæ manifestè
pronuntiat Textus in cit. Cap. Exigit, dum dici-
tur in illo: Duplum eius, quod receperint, Ecclesiæ, à<marginalia>Cap. Exi-|git.</marginalia>
quâ id receptum fuerit, intra mensem reddere tenean-
tur. Non quidem ex eo quòd ab Ecclesia ipsa
semper receptum sit, cùm apertissimè procedat
Constitutio dicta de acceptis à quocumque ex vi-
sitatis, vt ex vltimis eius verbis constat, ibi: Nulla<marginalia>Nomine|Ecclesiæ|qui veni&#x0169;t.</marginalia>
eis in hoc dantium remißione &c. Et ex aliis antece-
dentibus, dum dicitur: Debitam exigere pecuniam,
vel etiam à volente recipere, vel aliàs Constitutionem
ipsam recipiendo munera &c. Vbi Glossa sic habet:
& posito quòd dantes munera vellent eis remittere,
nihilominùs accipientes tenentur ea restituere in du-<marginalia>Glossa.</marginalia>
plum. Sic illa. Non ergo dantes Ecclesiæ tantùm
sunt. Cùm autem dicitur, Duplum eius, quod acce-
perunt, Ecclesiæ, à qua id receptum fuerit, intra men-
sem reddere teneantur: ex quo videtur sequi solum
id, quod est ab Ecclesia receptum, eidem esse re-
stituendum: nomine Ecclesiæ ij veniunt, qui ad
Ecclesiam visitatam pertinent: nam & Ecclesia
in primis visitanda est, & ex eius bonis solui pro-
curatio solet, & ij, qui ad eam pertinent, eius no-
mine designantur, etiam quando non ab Eccle-
sia, sed à Communitate solet procuratio solui:
tunc enim Ecclesia non materialiter, sed forma-
liter sumitur pro speciali fidelium congregatio-
ne. Et ita Indorum populis facienda restitutio,
vbi illi ad procurationem contribuunt: quam
consuetudinem sustinendam decernit Synodus
Di&#x0153;cesana Limens$unclearis Lib. 1. Cap. 10. Tit. 7. Quòd
autem Constitutio accipientes à quibuslibet ex
visitatis complectatur, præter dicta probat etiam
Decretum Concilij Tridentini citatum, dum ad
eam se refert; nec tamen nomine Ecclesiæ vtitur;
sed dantes & recipientes quoslibet comprehen-
dit: vnde vtriusque mens est eadem, & ita idem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0207.jpg/>
@@1@<SE207>196 Thesauri Indici Titulus XV. Cap. III.
<duolan 2><-P>esse debet etiam intellectus. Licet autem in Cō-
stitutione eadem, audacia, temeritas, & præsum-<marginalia>Audacia,|temeritas,|& præsum-|ptio quales|puntantur.</marginalia>
ptio in receptione damnetur, ex eo solùm dedu-
ci potest non esse p&#x0153;nis dictis obnoxios, qui ex
ignorantia, aut prætextu aliquo non irrationa-
bili contra eamdem deliquerint, iuxta dicta Tit.
12. num. 286. Qui autem scientes & volentes
(vt omnes præsumendi sunt facere, qui trans-
gressores fuerint deprehensi eò quòd primum
hoc quasi principium in suo officio nequeant ig-
norare) tale aliquid fecerint, excusari à directa
transgressione nequeunt, vnde neque à p&#x0153;nis in
Constitutione signatis, quia verè audax, temera-
rius, & præsumptuosus est, qui contra legem adeò
grauem & momenti tanti, sciens volensque de-
linquit: vnde Concilium Tridentinum, cùm
prohibitionem cauendi verbo propuisset, dicens:
Interimque caueant: posteà verbo præsumendi est
vsum verbis illis; Accipere præsumpserint: vt præ-
sumptio tunc intelligatur adesse, quando incau-
tè à scientibus & volentibus quidquam ex pro-
hibitis fuerit attentatum. Propter hæc ergo Con-
cilium Limense meritò potuit obligationem re-
stituendi duplum ad forum conscientiæ spectan-
tem affirmare. Quomodo autem pro victuali-
bus accipi pecunia possit, & ita circa dictam Cō-
stitutionem moderatio quoad hoc fuerit adhibi-
ta à Bonifacio Octauo, videndum in Cap. Felicis
eodem Titulo.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Et obligationem dictam in foro animæ<marginalia>Obligatio|in Conscie&#x0303;-|tia ex Glos-|sa ostendi-|tur, & ex|alijs.</marginalia>
videtur apertè fateri Glossa in citatum Cap. Exi-
git, dum sic ait: Tenentur restituere duplum illius,
quod receperunt, sub p&#x0153;na maledictionis æternæ: à
qua absoluendi non sunt, nisi priùs restituerint duplum
&c. Pro quo etiam est P. Lessius Lib. 2. Cap. 16.
num 38. vbi postquàm Constitutionem dictam
præmisisset, ita scribit: Not andum hic est legem p&#x0153;-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
nalem de duplo, obligare ante sententiam, quod perrar&#x0169;
est, nec vnquam præsumitur, nisi ex modo loquendi sit
euidens. Sic ille, euidentiam circa huiusmodi o-
bligationem in foro conscientiæ recognoscens
ex Constitutionis tenore collectam, licet nihil
pro illius ponderatione subiungat. Idem tenet
P. Thesaurus Parte secunda suæ Praxis. verb. Mu-<marginalia>P. Thesau-|rus.</marginalia>
nera, Cap. 8. Bonacina Tomo 3. Disput. 2. Quæst.
7. Puncto 8. num. 8. in simili loquens de p&#x0153;na
dupli à Paulo secundo, & Sixto quarto impo-<marginalia>Bonacina.</marginalia>
sitâ gubernatoribus Status Ecclesiastici munera
recipientibus, eâ redditâ ratione, quæ similiter
in casum præsente&#x0303; quadrat, quia videlicet in Bul-
la dicitur, Reddere teneantur, quod iam in Con-
stitutione citatâ vidimus reperiri. Pro quo & vi-
dendus Tomo 2. Tract. de legibus, Disput. 1. Quæst. 1.
Puncto 7. §. 2. n. 15. & 19. & Tomo. 1. Tract. de
Horis Canonicis Disput. 1. Quæst. 5. Puncto 2. num. 7.
quibus in locis plures affert similiter sentientes,
dum regulam dictam ad obligationem in con-
scientia dignoscendam adducunt. Vnde Diana
Parte 9. Tract. 8. Resolut. 42. §. Sed difficultas. addu-<marginalia>Diana.</marginalia>
cit P. Thesaurum suprà sic scribentem: Nota
quòd hæc p&#x0153;na dupli obligat in Conscientia, etiam ante
declaratoriam, propter particulam illam, Reddere te-
neantur, vt de eadem particula dicunt communiter Do-
ctores in Cap. 2. de Censibus in 6. Sic ille, commu-
nem sensum Doctorum circa intelligentiam prę-
fatæ Constitutionis attestans; illa enim est, quam
citat, in quâ, vt vidimus, verba prædicta reperi&#x0169;-<-P>@@

<-P>tur. Citat autem Auctor idem Patrem Sa verb.
Suspensio ipso iure num. 13. vbi nihil habet. Nume-
ro autem 15. Constitutionis dictæ p&#x0153;nam pro-<marginalia>P. Sa.</marginalia>
ponit, sed de puncto difficultatis, in quo sumus,
nihil addit: Si autem ex eo quòd de sententia
nihil addat, pro ea, quam prosequimur, adduci
potest, similiter etiam & P. Bauny Tomo 1. Tract.<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
8. Quæst. 11. Dub. 2. eodem modo loquitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Quibus non obstantibus, Nauarrus Lib.<marginalia>Sententia|opposita ab|alijs desen-|ditur.</marginalia>
3. Consiliorum Titulo 39. Consilio 11. tradit Primò
Caput dictum quatenus punit p&#x0153;nâ dupli, po-
tiùs diminuere, quàm inducere p&#x0153;nam iuris, quia
est quadrupli in eos, qui ratione officij publici
aliquid malè accipiunt. Cap. Concußionis 1. quæst.<marginalia>Nauarri|Asserta.</marginalia>
1. & Cap. sequenti & Cap. Quoniam 18. dist. L.
Sancimus C. Ad legem iuliam repetund. à Gratiano
transcripta in Cap. Sancimus 1. quæst. 7. Secundò
præfatum Caput inducere p&#x0153;nam ipso iure in-
currendam, quatenus suspendit ipso iure Visita-
torem concussorem. Tertiò, talem posse absolui à
peccato, restituto tantùm simplo, per Clement. 2.
de hæreticis §. 1. in illis verbis: A quâ scilicet ex-<marginalia>Clement.|II. de ha-|ret.</marginalia>
communicatione non poßint absolui, donec plenè satis-
fecerint de pecuniâ sic extortâ. Per quæ clarè signifi-
catur sufficere simpli restitutionem. Quartò, à
fortiori eum, qui intra mensem restitueret sim-
plum, non incursum iri suspensionem; quia cùm
posset absolui à suspensione incursâ si solueret
simplum: ergo à fortiori tolleret incurrendam:
quia difficilius tollitur quæsitum, quàm impe-
diatur quærendum. L. seruus C. de pactis. Quinto, à
suspensione incursa posse absolui restituto sim-
plo, iuxta Glossam Clement. citatæ, in verb.
Officij, quatenus habet Officialem Inquisitionis
aliquid per concussionem quærentem, incurrere
quidem p&#x0153;nam quadrupli præter excommuni-
cationem, sed absolui posse ab eâ, restituto sim-
plo, & ita p&#x0153;nâ non solutâ, pro quo adducit A-
retinum. Nauarrum sequitur Zerola in Praxi<marginalia>Zerola.</marginalia>
Parte 2. verb. Visitatio, dub. 1. vbi ait etiam incursa
p&#x0153;na, quod non accidit, nisi dilatâ solutione vl-
tra mensem, non teneri nisi ad simplum. Tenet
item P. Palaus Parte 6. Disput. 3. Puncto 28. num.<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
10. locutus in simili de p&#x0153;nâ impositâ à Paulo
secundo, & Sixto quarto in Bulla citata: quod
& Diana amplectitur vt probabile Resolut. citata.</P><marginalia>Diana.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Fundamentum prædictæ sententiæ com-
munis est doctrina, de qua nos supra Tit. 4. num.<marginalia>Illius fun-|dament&#x0169;.</marginalia>
69. & 75. iuxta quam p&#x0153;na, quæ actionem exi-
git eius, cui imponitur, non obligat ante senten-
tiam, saltem criminis declaratoriam, pro qua vi-
deri potest Diana Parte 1. Tr. 10. Res. 23. & P. Pa-
laus tom. 1. tr. 3. disp. 2. punct. 2. Sed in hoc prędicta
sententia videtur claudicare: admittunt enim illius<marginalia>Circa illud|Auctores|eiusdem|claudicare.</marginalia>
Auctores ante omnem sententiā teneri accipien-
tem reddere quod accepit: in quo tamen eade&#x0303; ra-
tio est, quando id quod est accept&#x0169;, à volentibus
datum est, vel illius remissio facta; in hoc enim
Constitutio dicta p&#x0153;nalis est, vt docet Nauar-
rus suprà num. 4. remissio enim debiti, & solutio
æquiparantur in Iure L. Si rem. §. Omnis D. de
pignor. action: & L. 1. D. Qui satis d. cogant. Et vbi
à volente aliquid donatur, concussio non est, vt
nomen ipsum concussionis indicat. Aut enim
per voluntariam largitionem dominium trans-
fertur, aut non. Si Primum: Iam est quis p&#x0153;næ
suæ executor, priuans se dominio. Si secundum:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0208.jpg/>
@@1@<SE208>De obligatione restitutionis in Visitatoribus. 197
<duolan 2><-P>Id non videtur dici posse iuxta illorum Docto-
rum sententiam, de qua num. 11. dum asserunt
ex eo quòd in Constitutione dicatur, Reddere te-
neantur, colligi obligationem in conscientia:
quod & ij, de quibus nunc agimus, non negant,
vnde & obligationem talem agnoscunt. Atqui
verba dicta de duplo reddendo procedunt, & de
distinctione simpli & dupli nihil additur: ergo
sicut circa duplum sententia declaratoria requiri-
tur, ita & circa simplum: ex quo fit translatum
esse dominium; si enim non esset translatum, an-
te omnem sententiam vrgeret obligatio. Dicant
illi quibusnam verbis dominij translatio vetita
inueniatur. Nullis equidem: atqui non illis, vt
probatum est: ergo nullis, iuxta eorum philo-
sophandi rationem. Ex quo fiet soluentem sim-
plum, suæ p&#x0153;næ esse executorem, quod admit-
tere nequeunt præfati Scriptores. His præiactis,
sit iam</P>
<Z><A+1>Resolutio Assertionibus proposita,
& roborata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>14</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Ante omnem sententiam<marginalia>Assertio 1.|obligatio-|nem esse|soluendi|duplum.</marginalia>
est obligatio reddendi duplum. Sic
citati num. 11. & probatur ex dictis num. 9. quod
& tenent num. 11. adducti.</P>
<P>  Dico secundò. Assertio præcedens præcipuè
locum habet in Indiis, quoad Prouincias illas, in<marginalia>Assertio 2.|Id præci-|puè in In-|dijs.</marginalia>
quibus obligat Limense Consilium. Id constat
ex eius declaratione, de qua num. 8. sic enim sta-
tuere potuit, etiamsi non esset à iure Canonico
constitutum: & declaratio dicta roborata est A-
postolicâ confirmatione.</P>
<P>  Dico tertiò. Probabile est ob Scriptorum au-<marginalia>Assertio 3.|oppositum|probabile.</marginalia>
ctoritatem non esse in foro conscientiæ obliga-
tionem soluendi duplum. Sic ostendunt adducta
num. 12. & 13.</P>
<P>  Dico quartò. Etiam vbi Concilium Limense<marginalia>Assertio 4.|etiam in|Indijs.</marginalia>
obligat, aliquatenus sustineri potest vt non im-
probabile, non esse prædictam obligationem.
Probari id potest, quia Concilium in illo suo
Decreto non videtur aliter obligare velle, quàm
Concilia duo generalia, quorum citat Sanctio-
nes. Atqui illa explicationem prædictam proba-
biliter admittunt: ergo & illud: quod quidem
dem dum addit in Conscientia teneri; ita exponen-
dum est, ut id sit probabilissimum, & sic meritò
amplectendum, non verò vt debeat quasi omni-
no certum amplecti.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Dico quintò. Non est improbabile o-<marginalia>Assertio 5.|nec sim-|pli gratis|acceptio-|bligatione&#x0303;|esse, vt pro-|babile fun-|datur.</marginalia>
bligatio reddendi simplum non vrgere in foro
conscientiæ, quando id, quod est acceptum,
omnino gratis datum est, & ita translatum illius
dominium. Hoc probat ratio adducta num. 13.
& idem est quando fit remissio; quia totus ille
rigor ad forum exterius spectare dicendus est.
Et quia vix vllus est futurus, qui de restitutione
agat, hac viâ poterunt conscientiæ circa hoc gra-
uatæ subleuari: licet in hoc maximè obseruari de-
beat vix esse vll&#x0169;, qui gratis omnino donet caussâ
pendente: post absolutam autem visitationem se-<marginalia>Quid circa|Indias no-|tandum.</marginalia>
cus contingere potest: quamquam in Indiis non
ideò visitatio quoad omnem suum effectuum fi-
nita censeri debet, quòd processus sit à Visitatore<-P>@@

<-P>confectus quoad ea omnia, quæ ad officium eius
spectant, iuxta id, quod Act. 4. Cap. 3. decerni-
tur pro Peruuianis Prouinciis, ad quas se Lime&#x0303;-
sis Concilij Sanctiones extendunt, quòd scilicet<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
processus circa crimina grauiora Parochorum à Visita-
toribus fulminentur vsque ad diffinitiuam exclusiuè.
Cùm enim diffinitiua restet, circa illam infor-
matio Visitatorum multùm potest habere mo-
menti, propter id quod additur verbis illis: At-
que ita obsignati ad Ordinarium transmittantur, ad-
hibito ipsius Visitatoris de vnaquaque caussâ iudicio, vt
tandem Episcopus vltimam sententiam ferat. Sic ibi.
Cùm ergo iudici&#x0169; Visitator&#x0169; in ordine ad diffini-
tiuā tantopere conferre possit, multùm etiam va-
lere, vt fauorabile illud sit, munera poterunt:
vnde ex finitione processuum, non debet visita-
tio ita finita censeri, vt illa accipere penitus liceat:
nisi adeò verosimilis iustificatio ex parte donan-
tis sit, vel quia ex gratitudine, aut alio honesto
respectu, vt accipiendi scrupulus possit rationa-<marginalia>Noua pro-|batio, &|vrgens.</marginalia>
biliter consopiri. Et ad hoc probandum fuit
quod ex Nauarro adduximus num. 12. qui sim-
plum tantùm reddendum esse ait, quia Clemen-
tina illa, de qua ibi, eo videtur esse contenta. At-
qui Clementina solùm id reddi iubet, quod ini-
què extortum est, ibi: Donec planè satisfecerit de
pecunia sic extortâ. Ergo de ea, quæ sic extorta
non est, alia debet esse ratio. Et vrgeri potest ex
eo quòd Clementinæ post Sextum Decretalium
librum editæ sunt, quia & eorum Auctores pari-
ter vnus ante alium floruerunt. Cùm ergo in
posteriori Constitutione sic dicatur vt vidimus,
illius decisio ad prioris declarationem potest de-
seruire: cùm aliàs in materiâ vrgentiore proce-
dat, in Officialibus inquam S. Inquisitio nis. Hoc
ergo non est penitus improbandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Dico sexto. Restitutio iuxta probabilio-<marginalia>Assertio 6.|Ecclesiæ|faciendam|restitutio-|nem supra|simplum|accepti.</marginalia>
rem sententiam facienda, ita disponenda est, vt
quod vltra acceptum est reddendum, Ecclesiæ
tribuatur. Sic in citata Constitutione habetur,
vt vidimus numer. 10. quod intelligitur, quando
Procuratio ab ipsa Ecclesia data est, seu eius no-
mine, vt fieri aliquando solet, & illis temporibus,
quibus Constitutio est edita, videtur fieri con-
sueuisse; eò quòd Ecclesia communia bona ha-
beat ad hoc & alia huiusmodi deputata. Verba
Concilij: Duplum eius quòd acceperunt, Ecclesiæ, à qua
id receptum suerit, iuxta mensem reddere teneantur.
Quod ergo ab  Ecclesia receptum non est, non est
eidem ex obligatione reddendum. Si autem Ec-<marginalia>Quomodo|Ecclesiæ|formaliter|sumptæ.</marginalia>
clesia formaliter sumatur, pro Congregatione
scilicet illâ fidelium speciali, quia à Communita-
te contributio facta est, vt fieri posse declarat
Congregatio Cardinalium apud Barbosam circa
citatum Caput 3. Seßion. 24. tunc Ecclesiæ etiam
reddendum est: quod conuenienter impletur,
si pauperibus tribuatur, aut in aliis piis operibus
expendatur. Quod communiter tenent Scripto-
res, vt videri potest apud Dianam Parte 9. Tracta-
tu 8. Resolut. 42. qui alios adducit: & circa hoc
esse dubitatio nequit. Id verò quod acceptum<marginalia>Circa resti-|tutionem|accepti|diuersæ|sententiæ.</marginalia>
est, cui sit reddendum, inter Doctores non con-
uenit: Alij enim dicunt reddendum Ecclesiæ,
iuxta decisionem Concilij: alij distinguunt de
licitè datis, ad redimendam scilicet vexationem,
aut aliter; & de datis illicitè: & priora asserunt
illis esse restituenda, qui dederunt; secus alia, quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0209.jpg/>
@@1@<SE209>198 Thesauri Indici Titulus XV. Cap. II.
<duolan 2><-P>sunt pauperibus eroganda. Sed occurrunt non-
nulli, & etiam illicitè data, iis, qui dederunt, re-
stituenda contendunt, quia non est eorum tran-
slatum dominium, & vt eo priuentur debet con-
demnatoria, aut saltem declaratoria sententia prę-
cedere. Et hoc vltimum tenent P. Palaus suprà
num. 10. & Diana §. Videndum.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Et prædicti quidem dicendi modi pro-<marginalia>Verosimi-|lius red-|dendum|etiam Ec-|clesiæ.</marginalia>
babiles sunt: id autem verosimilius apparet, quod
ex Constitutione ipsâ videtur non obscurè de-
duci, dum in ea dicitur reddendum Ecclesiæ, à
qua receptum est: pro quo & est illud in eadem:
Nouerint se suspensos quousque de duplo huiusmodi gra-
uatis Ecclesiis plenariam satisfactionem impenderint.<marginalia>Cap. Exi-|git.</marginalia>
Quomodocumque ergo sumatur Ecclesia, iuxta
num. 10. & præced. illi restitutio facienda est, quia
in eo est grauata. Si autem Parochus, neque Ec-
clesiæ nomine neque Communitatis, ad quam<marginalia>Quid de|datis à Pa-|rocho suo|nomine.|vbi cum|distinctione|responsio.</marginalia>
spectet Procuratio, sed suo dederit, & id licitè,
valde verosimilis est sententia Alfonsi à Leone de
Censuris, Recollect. 4. lit. M. verb. Munera, eidem
esse reddendum: quia vbi delictum non interue-
nit, neque p&#x0153;na esse debet; immò hoc videtur
penitus exploratum. Si autem illicitè, restitutio
est Ecclesiæ facienda, quia sic Constitutio deter-
minat, complectens casus omnes eidem adapta-
biles, vbi sine innocentis præiudicio id stare po-
test. Et licet de Ecclesiâ tantùm videatur loqui,
inde ad alios argumentum deriuatur: & ita red-
dendum Communitati quatenus grauata est. Ei
ergo, qui est grauatus, restitutio facienda. Atqui
Parochus grauatus non est, quia ipse sponte de-
dit: ergo iuxta Constitutionis mentem non est
illi facienda restitutio. Cùm ergo illi facienda non
sit, debet equidem Ecclesiæ fieri aut pauperum
subuentione, aut piorum aliorum operum effe-
ctione. Si dicas, Ecclesiam non esse grauatam,
& solùm erga grauatos restitutionem indici. Re-
spondeo, licet grauata Ecclesia non sit, ei tamen<marginalia>Ecclesiæ,|etsi non|grauatæ,|cur fieri|debeat re-|stitutio.</marginalia>
restitutione&#x0303; faciendam, quatenus pro grauatis &
nō grauatis idem restitutionis modus assignatur.
Quod ex eo vlteriùs oste&#x0303;ditur: Nam, vt n. 10. pro-
bauimus in Constitutione prędicta non solùm a-
gitur de acceptis ab Ecclesiis, sed à quocumq; alio
ex visitatis: ergo cùm pro illis nullus alius assigne-
tur, cui debeat restitutio fieri, nisi Ecclesia, fit ei-
dem faciendam esse: aliàs neque per sententiam
eidem facienda erit, quia grauata non est: & ta-
men faciendam esse per sententiam Auctores illi
fatentur, & tantùm declaratoriam criminis exi-
gunt: declaratoria enim criminis ad crimen ac-
cipientis refertur, non ad dantem, cui nulla assi-
gnatur p&#x0153;na: ergo non debet dominio rei pro-
priæ priuari. Quod autem dicitur de necessitate
sententiæ, sine qua nullus priuari rei suæ domi-
nio potest, ex dictis circa primam Assertionem
refellendum est, cùm sit adeò verosimile Consti-
tutionem in conscientiâ obligare, quod præter
Citatos tenet etiam Nauarrus Consilio citato num.<marginalia>Notanda|doctrina|ex defectu|rationis in|præsenti,|quæ aliàs|vrget.</marginalia>
5. Et in hoc quidem, præterquam quod mens vi-
detur expressa Pontificum, deficit ratio illa, pro-
pter quam dicitur p&#x0153;nas huiusmodi non obliga-
re in conscientiâ; quòd scilicet iam esset quis p&#x0153;-
næ executor circa se ipsum: id enim non accidit
in præsenti, quandoquidem is, qui dedit, solùm
habet ratione p&#x0153;næ vt non recuperet, quod iam
ipse à se abalienauerat, in quo negatiuè se gerit:<-P>@@

<-P>non ergo ex eo capite quidquam est quod ob-
stet, iuxta veriorem sententiam loquendo, de qua
in prima Assertione.</P><marginalia>Assertio 7.|Quod resti-|tuitur,|posse redo-|nari.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Dico Septimò. Si quis id, quod ab ali-
quo accepit, eidem restituat, & ille ipsi redonet
omnino sponte finito officio, talis redonatio nul-
lius est momenti, quia restitutio est Ecclesiæ fa-
cienda. Contrarium sentit Diana suprà in fine.
sed id procedit ex eo quòd teneat restitutionem
faciendam ei, qui dedit: finito autem officio nul-
lum est obstaculum receptioni. Sed cùm con-
trarium vt probabilissimum sit propositum, iuxta
illud philosophandum est, licet Dianæ sententia
non careat probabili aliquo fundamento.</P>
<Z><A+1>Assertiones aliæ circa absolutionem à p&#x0153;nis
ob illicitam receptionem incursis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>19</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico octauò. Habens facultatem ab-<marginalia>Assertio 8.|Quidquid|p&#x0153;nale, in|restitutione|posse tolli|ab haben-|te faculta-|tem absol-|uendi à|suspensione.</marginalia>
soluendi à suspensione dictâ, quan-
do restitutio vltra mensem differtur, probabi-
liter loquendo, potest tollere p&#x0153;nam restitutio-
nis, quoad omne id, quod p&#x0153;nale in illâ est. Est
autem p&#x0153;nalis redditio dupli, & etiam simpli,
quādo omnino gratis datum est, iuxta dicta. Ne-
gat hoc Nauarrus Consilio citato num. 4. & 5. de
facultate sacræ P&#x0153;nitentiariæ loquens, quia illius
facultas, & similes, non sunt nisi pro foro con-
scientiæ tantùm, p&#x0153;na autem dicta non pertinet
ad illud: & prætereà tantùm est ad absoluendum
à p&#x0153;nis Ecclesiasticis, non autem ad tollenda
grauamina in præiudicium tertij, quia id necessa-
rium non est ad Sacramenti P&#x0153;nitentiæ admi-
nistrationem. Sed affirmant alij, ex quibus P. Sa
verbo Suspensio ipso iure, num. 15. sic ait: Quòd si<marginalia>P. Sa.</marginalia>
absoluatur à potente absoluere, non tenetur ad duplum.
Quòd autem non obstet, in eo iuri tertij aliquo-<marginalia>Probatio|ex recepta|doctrina de|commu-|tatione|votorum|p&#x0153;nalium.</marginalia>
modo derogari, ex communi aliâ doctrinâ robo-
rari potest, quam tradunt scribentes in Bullam
Cruciatæ, dum aiunt, Confessarium virtute illius
posse commutare votum p&#x0153;nale quoad p&#x0153;nam
pecuniariam ex eius fractione incursam. Sic plu-
res, quos adducit Diana Parte 1. Tract. 11. Reso-
lut. 46. & idem dicendum de aliis similem facul-
tatem habentibus, qualem habent communiter
Regulares. Ratio illorum est; quia talis p&#x0153;na o-
bligauit ex vi voti à principio; quod cùm com-
mutari possit, etiam & p&#x0153;na. Neque in hoc ius
tertij violatur, quia ex pura promissione non ac-
quiritur, quod propriè ad iustitiam spectet, vt
communiter Doctores tenent: estque illud in
promissionibus p&#x0153;nalibus certius, quia minùs
voluntariæ sunt, propter quod etiam in votis p&#x0153;-
nalibus facilior est dispensatio: & quæ reseruata
aliàs sunt, cùm p&#x0153;nalia deprehenduntur, dispen-
sationem more non reseruatorum accipiunt, sic
asserentibus plurimis, de quo dictum. Tit. 12.
num. 464.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Hoc autem non videtur præsenti casui<marginalia>Non bent|casuipræ-|senti|accom-|modari|ostenditur.</marginalia>
accommodari posse, qua in ordine ad ea, quæ
restituenda sunt, est ius in illis, quibus facienda
est restitutio: per Constitutionem enim Pontifi-
ciam ipsis applicantur, iuxta dicta num. 10. vn-
de cùm integrè redduntur, dicitur plenaria fieri
satisfactio, vt vidimus num. 17. Satisfactio autem
proprium iustitiæ dicit ius in eo, cui facienda est.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0210.jpg/>
@@1@<SE210>Episcopi an secum Visitatores adducere queant. 199
<duolan 2><-P>Præterquàm quòd id, quod de commutatione
voti dicitur, locum non videtur habere posse;
quia ibi obligatio soluendi p&#x0153;nam oritur à voto:
in casu autem nostro obligatio similis non oritur
à suspensione, sed suspensio cadit supra obligatio-
nem ipsam in conscientiâ vrgentem, iuxta dicta
Assert. 1. eo quòd vltra mensem fuerit dilata red-
ditio, & plenaria satisfactio esse debeat. Et idem
est de p&#x0153;nâ Interdicti, quæ Prælatis superiori-
bus imponitur. Et quidem ante elapsum men-
sem, & incursum Ecclesiasticum vinculum te-
nentur omnes dicti p&#x0153;nam soluere, à qua obli-
gatione nullus absoluere potest. Si ergo elapso
mense incurratur, & ita p&#x0153;na prædicta possit il-
lis simul cum absolutione ab Ecclesiasticâ Cen-
surâ remitti, iam ex dilatione solutionis, & incur-
sione p&#x0153;næ, commodum reportatur, quod non
videtur vllatenus admittendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Et prædicta quidem satis vrgentia sunt,<marginalia>Nihilomi-|nus proba-|bilitas su|stinetur, &|fundatur|amplius.</marginalia>
vt non possit cum absolutione p&#x0153;na prædicta re-
mitti: nihilominùs ad fundandam probabilita-
tem ita sentientium, illud suffragari potest, quòd
licet p&#x0153;na à lege Ecclesiasticâ applicetur, non est
tamen penitus exploratum in Ecclesiâ, verum ex
tali applicatione ius iustitiæ resultare, etiamsi in
conscientiâ debeatur: tantùm enim imponitur
obligatio eam soluendi; quod stare sine rigore
iustitiæ potest, sicut stat obligatio soluendi p&#x0153;-
nam ex voti violatione incursam in casu dicto.
Quando autem obligatio non est certa ex titulo
iustitiæ, sine iniuriâ stat priuatio, vnde & absolu-
tio, quam comitari potest, non tollit propriè
ius tertij, quia ius propriè dictum illud tantùm
est, quod à iustitia vt proprium obiectum respi-
citur. Licèt autem ex incursione Censuræ com-
modum huiusmodi reportetur, id videtur esse per
accidens, eò quòd qui absoluit, cuius potestas ad
oblationem Ecclesiastici vinculi directè tendit,
p&#x0153;nam nondum solutam inuenerit. Cùm enim
beneficium Principis sit, latè interpretandum est,
iuxta regulam Iuris notissimam: vnde non so-
lùm ad Censuram, sed ad p&#x0153;nam etiam exten-
dendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Dico nonò & vltimò. A p&#x0153;nâ Interdi-<marginalia>Assertio 9.|circa abso-|lutione&#x0303; ab|Interdicto.|per Bullā,|& priuile-|gia.</marginalia>
cti, de quâ num. 9. absolui possunt, qui in eam in-
currerunt, virtute Bullæ Cruciatæ, & virtute pri-
uilegiorum Regularium. Primum constat ex te-
nore ipsius Bullæ, & secundum item ex peculia-
ribus concessionibus, in quibus ferè omnes com-
municant: neque enim illi peioris debent esse
conditionis quàm alij. Et ita quod ad Bullam
attinet, communiter tradunt scriptores, ex qui-
bus videri possunt Trullench Lib. 1. §. 7. Cap. 2.
Dub. 16. Villalobos Tractat. 27. Clausulâ, 9. §. 2.
num. 26. P. Mendus Disput. 25. num. 112. P. Es-
cobar de Mendoza Tomo 1. Problematicarum dis-
quisit. Lib. 7. num. 102. & alij, quoscitant. Quod
verò ad priuilegia spectat videndum apud P.
Suarium Tomo 4. de Religione, Tractat. 10. Lib. 9.
Cap. 2. num. 23. Et hoc procedit, si opinione pro-
babili, de quâ Assert. 8. se velint prædicti tueri;
aliàs namque non est refugium illud necessarium.
Cùm enim reddere, quòd lege præscribitur, tene-
antur, absolui nequeunt, nisi post satisfactionem;
eâ autem factâ non videtur absolutio necessaria:
quia Interdictum impositum, dum aliquid ab Ec-
clesiâ præceptum non fit, eo facto cessat sine alia<-P>@@

<-P>absolutione, vt aduertit Glossa circa citatum<marginalia>Specialis|doctrina|circa abso-|lutionem|ab Interdi-|cto.</marginalia>
Caput. Exigit, verb. Quousque. Et in Cap. Si qui
sunt. 81. dist. verb. Emendent. Pro quo & videri
possunt Auctores, quos adducit Diana Parte 5.
Tractat. 10. Resolut. 74. Quia verò Censura sine
absolutione non tollitur, dicendum in prædicto
casu à Iure absolui eum, qui tandem præceptum
impleuit, vt loquuntur citati: si enim Ius inter-
dicere potest, cur non & absoluere?</P>
<Z><A+2>CAPVT III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An vsus quorumdam Indicorum Epis-
coporum probari debeat, qui Visi-
tatores secum ducunt, dum ipsi per
di&#x0153;cesim discurrunt.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>23</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Doctis, & piis sic factum vidi; nescio<marginalia>Vsus quo-|rumdam,|& difficul-|tas circa|illum.</marginalia>
autem an semper pietas hæc, iuxta
Apostolum, sit ad omnia vtilis, quæ
vtilitati præcipuè temporali Visitatorum videtur
militare. Vnde aliquos ex iis satis nummatos ex
hoc euasisse ministerio certa experimenta de-<marginalia>1. Tim. 4.|v. 8.</marginalia>
monstrarunt. Non video autem vnde hæc pos-
sint emolumenta procedere. Procuratio enim
geminari nequit (si tamen & illa esse lucrosa
potest) vt & sua Episcopo, & Visitatori sua et-
iam tribuatur: cùm vnam tantùm esse redden-
dam, expressum habeatur in Cap. Felicis, de Cen-
sibus, &c. In Sexto. Quòd si Episcopus Confir-<marginalia>Vnatant&#x0169;|debetur|procuratio,|& hæc vi-|sitanti, &|nō tantùm|Confirmā-|ti.</marginalia>
mationis tantum Sacramentum administraturus
di&#x0153;cesim obeat, suis id sumptibus debere facere
Concilium Tridentinum videtur statuisse Seßione
24. Cap. 3. de Reformat. dum Procurationem
tantummodò ex titulo Visitationis concedit: &
ita declaratum à sacrâ Congregatione Cardina-
lium videri potest apud Barbosam ibi, & Allegat.
73. num. 53. de Potestate Episcopi. Vbi alios addu-
cit: quod & notauit ante illos P. Sà. Verb. Episco-
pus, num. 14. Neque videtur fieri satis, si dicatur
Episcopo & Visitatori eadem victualia ministra-
ri, neque inde sumptus eorum, qui visitantur, au-
geri, quandoquidem Visitatori seorsim visitanti
deberentur: cùm certum sit splendidiorem pro-
curationem Episcopis exhiberi. Præterquam
quòd ex victualium exhibitione nullus ditescere
potest; cùm tamen, vt diximus, Visitatores præ-
dicti non modica ex visitatione pecuniarium e-
molumenta consequantur. Videtur ergo res ista
grauandis conscientiis opportuna.</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Dico primò. Vsus prædictus iustificari<marginalia>Assertio 1.|vnde iusti-|ficari pos-|sit.</marginalia>
potest, si Visitatores timoratæ conscientiæ sint,
& vt tales cogniti, & qui ad expediendam bre-
uiùs Visitationem, & minùs grauandum visita-
tos, sedulam operam conferre possint. Et splen-
didior quidem Procuratio tunc Episcopis attri-
bui potest, & ab eisdem tutâ conscientiâ admitti:
quia & visitare dicuntur, cùm ad ipsos grauiora
negotia referantur, & Visitatoribus assistant, vt
suo illi muneri meliùs satisfaciant. Circa quod,
cùm ex zelo boni communis agitur, & Episcopi
non suam, nec suorum, sed Dei caussam specta-
re penitus comprobantur, non est scrupulus inii-
ciendus, cùm aliquid hac in parte eorum sit re-
inquend um arbitrio, nec temporis ita limitanda<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0211.jpg/>
@@1@<SE211>200 Thesauri Indici Titulus XV. Cap. IV.
<duolan 2><-P>momenta, quæ & Pater pro bono communi Ec-
clesiæ in eorum posuit potestate. In quo & ipsis
cùm docti sint, & doctorum regantur consilio,
facilè poterunt scrupulis aditum occludere, vel,
si subintrauerint, propulsare. Si autem, quod<marginalia>Vtilis ad-|monitio.</marginalia>
absit, caro & sanguis, quibus regni Dei possessio
edictis c&#x0153;lestibus denegatur, in visitatione se
immisceant, iterum iterumque monebo, vt vi-
deant ij, qui pro munere oculi esse in Ecclesiâ
debent, quomodo ea lucra Visitatoribus obue-
niant, quæ Episcopis visitantibus neutiquam, ser-
uatis iustitiæ legibus, obuenirent. Leuamen enim
laboris in illis non debet in eorum grauamen,
qui visitantur, redundare.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Dico secundò. Emolumenta prædicta<marginalia>Assertio 2.|vnde emo-|lumenta|prouenire|possint.</marginalia>
possunt ex eo prouenire quòd visitatoribus finitâ
visitatione dona aliqua tribuantur. Circa quod
id recolendum, quod dictum num. 15. & pretio-
siora illa esse possunt eò quòd Visitatores Epis-
coporum nepotes sint; ille enim respectus non
parum confert, vt eo pacto Episcoporum gratia
foueatur. Vbi dubitari potest an Episcopi ex eo<marginalia>Peculiaris|difficultas.</marginalia>
capite absurdè procedant, scientes eos, qui visi-
tandi sunt, donationibus huiusmodi grauandos,
quas quidem non facerent, si alij essent Visitato-
res, aut Episcopi ipsi per se visitarent. In quo
quidem suus apparet vexationis modus, quia
non dantes, vt miseri & illiberales, habentur
nihili, & de illis minùs decora opinio propagatur:
quod incommodum vt vitent, opportunum re-
medium donationum assumunt. Nihilominùs
cùm vexatio dicta nihil contra iustitiam impor-
tet, non est dicendum ex eâ parte illam violari;
nisi & Episcopi ægrè se ferre significent donatio-
nes tales suis Visitatoribus, consanguineis præ-
sertim, non fieri. Et qui ab illis abstinent, mise-
riæ & parcitatis possunt à se notam depellere,
honesto titulo non donandi ex scrupulo prohi-
bitionis ostenso. Ex quo fit eos, qui donant, non
penitus inuitos donare, sed quia haberi volunt
liberales, vnde liberalitatis titulus ex necessitate
prædicta non tollitur, sicut neque omnis ratio
debiti contra illam est, vt docet D. Thomas 2. 2.<marginalia>Liberalita-|ti quæ ratio|debiti non|repugnat.</marginalia>
quæst. 117. artic. 5. vbi in responsione ad primum
ait, quòd licet liberalitas non respiciat debitum
legale, attendit tamen debitum quoddam mora-
le ex quadam ipsius decentia, non ex eo quòd
sit quis alteri obligatus, vnde & ad iustitiam ali-
quomodo pertinet.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Dico tertiò. Licèt contra iustitiam non<marginalia>Assertio 3.|contra cha-|ritatem in|prædictis|peccari.</marginalia>
agant Episcopi, ob rationes dictas, possunt ta-
men contra charitatem delinquere, dum occasio-
nes non tollunt grauandi visitatos, etiamsi graua-
men ab eorum præcipuè voluntate originem tra-
hat. Cùm enim possint Episcopi illud vitare, &
vt Patres etiam commodis subditorum attende-
re, ac damna in omni genere, quantùm est in
ipsis, amoliri: contra huiusmodi debitum præ-
dicta occasionum intrasione committunt; sicut
generaliter illi, qui occasiones præbent vt alij li-
beralibus donationibus patrimonium extenuent,
quando illæ non ita piæ sunt, vt earum respectus
omni alteri humano respectui debeat anteferri.
Non videtur autem graue peccatum, quia ne-
que immodicæ donationes ex se graue peccatum<marginalia>Non videri|graue pec-|catum ex|titulo do-</marginalia>
sunt, vt communiter tradunt Doctores, & videri
potest apud P. Molinam Disput. 271. §. Quidam<-P>@@

<-P>exemplum. Et P. Lessium Lib. 2. Cap. 47. num.<marginalia>nationum,|etiamsi im-|modicæ sine|sed ex com-|muni dam-|no.</marginalia>
61. Quamuis in casu nostro non ex eo solùm
capite philosophandum sit quòd in donationibus
peccatum admisceatur, potest enim non admi-
sceri, iuxta dicta; sed ex eo quòd damnum visi-
tatis generaliter inferatur; quemadmodum iu-
xta probabilem sententiam, de quâ Titulo 1.
numer. 157. monopolia exercentes non peccant
contra iustitiam, sed contra charitatem: & qui-
dem grauiter ob commune detrimentum Reipu-
blicæ; quod tamen ex iustitiâ non tenentur vita-
re. Et similiter qui sine vi & fraude Nouitium<marginalia>Exemplo|Monopolio-|rum & No-|uitium a-|vocantis.</marginalia>
à Religione extrahit, vt docet Cardinalis Tole-
tus Lib. 5. Cap. 19. num. 4. Vbi tamen peccatum
graue sponte exeuntis non interuenit. Sic ergo
graui scrupulo non caret modus procedendi E-
piscoporum, de quo agimus; cùm constet visita-
tos grauari donationibus, etiamsi absolutè sint
spontaneæ, dum illis occasiones, quæ vitari faci-
lè ab Episcopis poterant, obtruduntur. Vnde
illud Dauidis ad Absolonem conuiuium valde
spontaneum: vt bonus arbitrabatur parens,
offerentem: Noli fili mi, noli rogare, vt veniamus
omnes, & grauemus te. 2. Reg. 13. v. 26. Nisi<marginalia>2. Reg. 13.|v. 25.</marginalia>
fortè dicatur ex eo respectu condemnationes esse
leuiores: quod & ipsum scrupulo non vacat:<marginalia>P&#x0153;nas in|id absurde|conuerti.</marginalia>
vt scilicet Parochorum culpis leues imponantur
p&#x0153;næ, cùm mereantur grauiores: sic enim per
leuia remedia morbi ampliùs ingrauescunt. Et
à ratione prorsus alienum est, vt Ecclesiastica
censura in nepotum ac familiarium emolumenta
conuertatur. De quo hæc satis.</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2>
<A+1>De nonnullis alijs circa Visitatores.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>27</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Oncilium Limense tertium Act. 4.<marginalia>Visitationis|tempore|Parochum|præsentem|non futu-|rum.</marginalia>
Cap. 3. præcipit, vt dum informa-
tiones secretæ fiunt, is, qui visitatur,
abesse cogatur, vt Indi liberè valeant de suis Pa-
rochis querelas proferre, & sibi factas læsiones
iniustas denuntiare. In quo quidem manifestum
est grauiter Visitatores delinquere, si secus fe-
cerint; aliàs siquidem Visitationis fructus vix
erit vllus, & miselli isti suis sub grauaminibus
contabescent. Additur à Concilio sic: Interim<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
dum Parochus absens est, alius, si commodè fieri queat,
Pastoris officio fungatur. Sic ibi. Quid ergo si
commodè fieri nequeat? Non equidem pro-
ptereà Parochus sustinendus; sic enim, vt dixi,
non valebunt Indi liberè conqueri, & frustra-<marginalia>Quis eius|loco futu-|rus.</marginalia>
nea reddetur visitatio. Visitator ergo ipse munus
Pastoris obibit, vt in Di&#x0153;cesanâ Synodo Limen-
si Lib. 1. Titulo 7. Cap. 10. decernitur: quod qui-
dem non sine inconuenientibus fortè constabit.
Licèt enim paternum erga Indos, quos defen-
surus pergit, debeat affectum præseferre, vnde
& ipsi pro remedio animæ ad eum non verebun-
tur accurrere; strepitus tamen ille iudicialis minùs
opportunus est, & rerum occurrentium instan-
tia, in caussâ erunt, vt Indi ad eos pro remedio di-
cto, dum occupatos vident, accedere reformident.
Præterquàm quòd periculum est ne, vt obuen-
tionum emolumenta reportent, visitationis tem-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0212.jpg/>
@@1@<SE212>Circa Visitatores doctrina multiplex. 201
<duolan 2><-P>tempus protrahant. Vbi dubitari potest an om-<marginalia>Obuentio-|nes an in-|tegrè habi-|turus &|beneficij|fructus.</marginalia>
ni fraude doloque cessante obuentiones integrè
reportare possint, si præsertim Parochi fideles
tandem suo in officio deprehensi fuerint, neque
aliquâ fuerint condemnatione mulctati. Et affir-
matiuè videtur respondendum, quia altari ex in-
tegro deseruiunt, vnde & integrum debent serui-
tij sui fructum obtinere. Quod autem Parochi in-
culpati inueniantur, nihil obstat, quia absentia ta-
lis, in quâ altari non seruiunt, est quid consequens
eorum officium. Quòd si ratio innocentiæ valeret,
fieret ex eâ neque partem emolumentorum illis
esse detrahendam. Et id est Di&#x0153;cesanæ Synodo
Limensi conforme Lib. 3. Tit. 2. Cap. 1. Vbi dici-
tur doctrinarium in diebus absentiæ non lucrari<marginalia>Synodus|Limensis.</marginalia>
stipendium, etiamsi absit cum licentiâ: quod de
obuentionibus saltem accipiendum. Et Pacensi
etiam Lib. 3. Titul. 4. Cap. 1. statuenti substitutum<marginalia>Synodus|Pacensis.</marginalia>
omnes habiturum obuentiones, neque circa hoc
conuentionem admittendam. Ex Synodo autem,
seu annuo salario, nihil videtur detrahendum,
quando visitatio breui concluditur: si autem diu
protrahatur iustis de caussis, secus dicendum est,
in quo arbitrium Episcopi requirendum. Sicut
enim vacante Parochiali Ecclesiâ ad Episcopum
spectat Vicarium designare, congruâ eius ar-
bitrio fructuum portione assignatâ, vt decerni-
tur à Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 18.
de Reformat. Ita etiam in casu præsenti, & simi-
libus dicendum: quia omnium eadem ratio est,
vnde & eadem debet esse dispositio. Neque
contra hoc facit id, quod habet Dom. Solorza-
nus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 15. num. 52. & in Politicâ
Pag. 629. §. Cerca de. Vbi adductis Regiis schedu-
lis affirmat talibus esse integrum stipendium red-
dendum per quatuor menses: id enim tantùm
intelligendum quando Parochus est ab officio
suspensus; aliàs enim alimentis priuari nequit.
Integrum stipendium intelligitur congruum, &
labori respondens, attentâ proprietarij necessi-
tate.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Sequitur post prædicta in Concilio con-<marginalia>P&#x0153;næ Visi-|tatoris cau-|sas iniquè|transigen-|tis.</marginalia>
sultissima cautio verbis illis: Visitatores omnes mo-
net hæc sancta Synodus: quòd si timore Dei postposito
processus aliquos occultauerint, aut iniquâ collusione
cum visitatis, eorum vitia dißimulauerint, ad Or-
dinarium prædictas caussas integrè non transmiserint,
Visitatores ipso facto excommunicatos esse decernimus.
Sic ibi. Vbi satis aperta decisio est. Pro conue-
nientia autem p&#x0153;næ propositæ, quæ reclaman-
te per appellationem Parte, nihilominùs à Sa-
crâ Congregatione Cardinalium ex auctoritate
summi Pontificis, rata habita & confirmata est,
sic in Pro&#x0153;mio eiusdem Concilij dicitur. §. In
Actio. 4. Cap. 3. Fol. 8. Pag. 2. Et sunt verba do-
ctissimi Patris Iosephi Acostæ: Sciunt ex parte illa-<marginalia>Illius con-|uenientia|ex P. Iose|pho Acosta.</marginalia>
rum regionum, visitatorum sæpè cupiditate & fraudibus
visitationes non parum fuisse corruptas, vnde remedij
nihil rebus Ecclesiasticis allatum sit; quin potiùs dam-
ni plurimum datum. Quam visitationis Canonicæ
perniciem amouere cupiens Synodus, statuit à Visitato-
ribus caussas criminales Parochorum cognosci quidem,
sed definitiuam sententiam reseruari. Ne verò aut
processus occultarentur, aut corruptè transigerentur,
excommunicationis latæ sententiam intentandam cen-
suit, idque Sacræ Congregationi etiam placuit. Hæc
ille. Vbi cùm excommunicatio supra iniquam<-P>@@

<-P>collusionem cadat, & Visitatorum, ac eorum,
qui visitantur, commune crimen importet, ab<marginalia>Si collusio|desit, vnius|malitia ad|illam non|sufficiet.</marginalia>
eâ liber erit, qui suâ tantum peruersitate eo in
negotio vtitur, & ob fines prauos iudicium
corrumpit, visitatis nihil cooperantibus, et-
iamsi post confectos processus aliquid ab illis
accipiat, de quo pactio nulla præcessit. Id
quod verba ipsa Concilij satis insinuant, dum
dicitur: Aut iniquâ collusione cum visitatis, eorum
vitia dißimulauerint. Non ergo dissimulatio
quæuis p&#x0153;nâ dictâ feritur, sed ea, quæ ex
iniqua collusione procedit. Quod quidem iu-
xta communem doctrinam est, & vulgaria iu-
ra de restringendis odiis, & p&#x0153;nalibus statu-
tis. Vnde multò potiùs idem asserendum,<marginalia>Contra a-|liquorum|indiscret&#x0169;|zelum cir-|ca honore&#x0303;|Ecclesiasti-|corum.</marginalia>
quando quis ex indiscreto zelo occultari curat
Parochorum vitia: aliqui enim tales sunt, qui
in eo arbitrantur obsequium se præstare Deo,
reipsa Iuris Canonicas dispositiones, & Conci-
liorum Decreta damnantes, eorumque zelo
suum præferentes, vti qui Ecclesiasticorum ho-
nori plus sibi consulere videantur. Sed certè in-
tolerabilis est ista præsumptio, & quantùm o-
porteat vt Ecclesiastici p&#x0153;narum fræno in offi-
cio contineantur, res ipsa clamat, & notant Do-
ctores in Cap. Ad reprimendam, de officio iudicis
Ordinarij. In prædictis ergo graue peccatum est,
sed Excommunicationis p&#x0153;na solùm iuxta pro-
positam Concilij formam limitanda. Et quia re-
seruata non est, à quolibet poterit Confess$unclear io
legitimè exposito, submoueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Quia verò processus per testificationes<marginalia>Testifica-|tionibus|Indorum|qualiter|deferend&#x0169;.</marginalia>
Indorum confici potest; immò multoties per
solas illas: quid tunc præstandum sit, prouidè
& sapienter cautum ab eodem Concilio Actio. 4.
Cap. 6. in quo sic concluditur: Denique vbi ne-
ceßitas exigendi testimonij vrgens fuerit, & ex
solo Indorum testimonio respondeat, perpendat quan-<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
tum fidei talibus debeat adhibere, quos facilè ad
peierandum induci notum est. Sic illud. Quod
dum facilitatem ad peierandum in his gentibus
notam affirmat, satis declarat non esse eumdem
numerum testium sufficientem ad concluden-
dum contra aliquem, qui iuxta receptas Iuris
regulas aliàs sufficiens haberetur. Circa quod
pro Peruuianis extat Ordinatio DD. Francisci à
Toleto Peruuiani Proregis, quam & alibi obser-<marginalia>Ordinatio|pro Peru-|uianis, &|an illi se|conformare|debeant|Ecclesiasti-|ci. Vbi pro|parte affir-|matiua ar-|guitur.</marginalia>
uari affirmat Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 1. Cap.
27. n. 57. iuxta quam sex Indi vnum integrum te-
stem conficiunt. Vnde dubitari potest an Visita-
tores huic se debeant stylo conformare, vel tutâ
conscientiâ possint aliter procedere, ac minori te-
stium numero esse contenti. Et videtur equidem
asserendum prius: non quidem ex eo quòd Or-
dinatio dicta Ecclesiasticos iudices liget ex vi di-
rectâ, & iurisdictionis alicuius titulo, quod meri-
tò negabunt omnes rectè sentientes: sed ex illius
ratione, quæ pro omnibus tribunalibus idem vi-
detur habere momentum. Viri enim experti &
docti sic censent, vt non maiorem fidem sex me-
reantur Indi, quàm vnus testis integer: in iudi-
cio autem Ecclesiastico, cùm non mutentur res,
& de fide adhibendâ agatur, eodem est modo sen-
tiendum. Quemadmod&#x0169; rerum pretium idem est
respectu illorum & laicorum: quia attentâ rerum
vendibilium conditione, viri eo in genere experti
& sani iudicij, tale pretium iustum arbitrantur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0213.jpg/>
@@1@<SE213>202 Thesauri Indici Titulus XV. Cap. IV.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Nihilominùs oppositum magis videtur<marginalia>Negatiua|prafertur.</marginalia>
similius vero: nam Concilium probè nouerat
Ordinationem talem non multò antè editam; &
tamen illius non meminit, vt iuxta ipsam Eccle-
siasticum iudicium formaretur. Pręterquàm quòd
à tempore Ordinationis dictæ anni fluxerunt
iam plures, & maior in Indis capacitas depre-
henditur, vt meritò plus fidei debeat eorum
dictis adhiberi. Et quidem respectu laicalis iu-
dicij semper videtur discrimen aliquod obser-
uari debuisse. Sex enim Indi vnum integrum
testem constituunt, attentâ eorum incapacitate
& facilitate ad peierandum: ergo si capacitas
supra communem sit, aliter est procul dubio
sentiendum, quia dissimilium simile non debet
esse iudicium, & à disparatis non fit eadem
illatio. L. Papinianus. D. de Minoribus. Et Cap.
Ad audientiam, de decimis. Sic cùm matrimo-
nium generaliter loquendo contrahi ante pu-
bertatem nequeat, ea regula fallit, vbi ma-
litia supplet ætatem, iuxta dispositionem Cap.
De illis, de dispensatione impuberum. Maior er-
go capacitas diuersum ius statuit. Sapienter er-
go Concilium Visitatorum arbitriorum istam
committendam censuit, vt perpendat quantùm
fidei talibus debeat adhibere. Solerti enim inue-
stigatione falsitas testium detegi poterit, sicut
& dictorum sinceritas coniectari. Etenim cir-<marginalia>Cap. Præ-|tereà, de|testibus.</marginalia>
cumspectus iudex atque discretus motum animi sui
ex argumentis & testimonijs, quæ rei aptiora esse
compererit, confirmabit, vt ait Cælestinus Ter-
tius in Cap. Prætereà, de testibus, &c. Pro quo
est & Cap. Cùm autem, eodem Titul. in quo<marginalia>Cap. Cùm|autem|eod. tit.</marginalia>
Innocentius Tertius sic loquitur: Ac eos dili-
genter examinare procures: & de singulis circum-
stantijs prudenter inquirens, de caußis videlicet,
personis, loco, tempore, visu, auditu, scientiâ,
credulitate, fama, & certitudine, cuncta plenè
conscribas. Hæc ille. Quæ si à Visitatoribus
strenuè perficiantur, testificantium Indorum
poterit depositiones quoad earum qualitatem
explorare.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Et hoc modo conuenienter stare po-<marginalia>Concilij|dispositio vt|stare com-|modè que-|at, cùm In-|dorum te-|stimonium|non videa-|tur admit-|tendum.</marginalia>
test Concilij dispositio, dum præfatis verbis,
vt perpendat quantum fidei talibus debeat adhibere,
additur: Quos facilè ad peierandum induci notum
est. Talibus namque nulla adhibenda fides, vt
colligitur ex Cap. Testimonium, de testibus, &c.
vbi periurus à testificando repellitur, etiamsi vi-
deatur emendatus; cùm tamen emendatis in a-
liorum criminum genere plus Canonicę Sanctio-
nes indulgeant. Hi namque, quos facilè ad peie-
randum induci notum est, non plus merentur
fidei quàm illi, qui aliquando peierarunt. Et
videntur emendati: habitus enim, seu natura-
lis inclinatio, maius motiuum suspicionis ge-
nerat, quàm vnus actus eius, qui habitualiter
affectus non est: cùm vna hirundo non faciat
ver, neque vnus actus vitiosum, iuxta doctrinam
Philosophi. Si ergo fides non adhibenda talibus,<marginalia>Ratio ne-|cessitatis à|Concilio|reddita,|quæ in|caussis alijs|solet ad-|mitti.</marginalia>
vt quid ad testificandum admittantur? Ratio-
nem reddit Concilium ex necessitate desum-
ptam, verbis illis: Vbi neceßitas exigendi testimo-
nij vrgens fuerit. Ratione enim necessitatis ad-
mittuntur testes, aliàs non admittendi, vt con-
stat ex pluribus Canonici iuris decisionibus, &<-P>@@

<-P>præsertim ex Cap. Tam Litteris, de testibus, &c.
vbi sic dicitur: Nos, vt tantæ irregularitatis obiectio
non remaneat indiscußa, mandamus quatenus testes, si-<marginalia>Cap. Tam|Litteris de|testib. &c.</marginalia>
ue laicos siue f&#x0153;minas, &c. Verùm si attendamus
quod statim sequitur, ex eo videtur ratio prædi-
cta penitus informari; sic enim ibidem: Dum-<marginalia>Ex decisu-|ne illius|obiectio.</marginalia>
taxat idoneos, qui ad hoc fuerint probandum inducti,
recipiatis legaliter, & examinatis prudenter. Atqui
Indi idonei non sunt, ipsius attestatione Conci-
lij, cùm asserat eos facilè ad peierandum induci,
& esse id notum. Vnde Dom. Solorzanus suprà,
numer. 55. & in Politicâ Lib. 2. Cap. 28. Pag. 233.<marginalia>D. Solorz.</marginalia>
Col. 1. ait quòd meliùs agi cum Indis videtur, si eis
non credatur, quàm si peierandi occasio præ-
beatur, propter iudicij infirmitatem, falsitatis-
que suspicionem, prout in simili disposuit Con-
cilium Matisconense Cap. 21. Pro quo & ad-
ducit Decretum Limensis Concilij, de quo agi-
mus. Sed cùm Decretum dictum eos à testifi-
cando non repellat, id tantùm dicens, quod
vidimus, immeritò ad intenti probationem addu-
citur. Dicendum ergo Concilium ob vrgentem
necessitatem Indos ad testificandum esse admit-
tendos decernere, quia ex solerti examinatione
verosimile Visitator potest formare iudicium.
Licèt autem idonei non sint, si in indiuiduo sin-
guli inspiciantur, eorum tamen numerus idonei-
tatem supplere potest. Quòd autem eis occasio
peierandi præbeatur, malum est, quod propter
bonum commune permittitur, ne grauissimæ
caussæ maneant indiscussæ, vt sacri Cano-
nes loquuntur. Et quidem f&#x0153;minas idoneos
testes non esse habetur in Cap. Forus, de verb.<marginalia>Cap. Fo-|rus, de|verb. Si-|gnific.</marginalia>
Significat. Vbi sic dicitur: Natura si vir, non
f&#x0153;mina: nam varium & mutabile testimonium
semper f&#x0153;mina producit. Sic ibi. Cùm ergo ad
testificandum accersuntur, occasio illis pec-
candi ministratur: & tamen admittendas Sa-
cri Canones determinant, eâ quam vidimus,
redditâ ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Eadem Act. 4. Cap. 5. agit Concilium de<marginalia>De visita-|tione fabri-|cæ & orna-|mentorum.</marginalia>
visitatione fabricæ & ornamentorum. Et quod
ad ibi contenta spectat, nullam exigit discussio-
nem. Potuisset autem conuenienter addi, vt cir-
ca illa peculiaris ratio haberetur, & Parochorum
mulctæ in ornatum cederent Ecclesiarum. Sunt
enim plures Indorum Paręciæ satis pingues, vnde
& ear&#x0169; opulenti Pastores, quorum mensæ, & alia
suppellex, sublime&#x0303; redolent dignitatem. Cùm ta-
men Ecclesię nihil splendidum, nihil decens, nihil
quod sine fastidio spectantium possit conspici,
præseferant. Et certè vbi Ecclesiæ paupertas &<marginalia>Parochos|ad ornat&#x0169;|Ecclesiæ te-|neri.</marginalia>
indecentia talis est, debere Rectorem de suo tri-
buere, quando superfluum habet, res ipsa vide-
tur clarissimè persuadere. Si enim debet paupe-
ribus, quomodo non Ecclesiæ quæ & pauper est,
& in quâ præter paupertatem tot alij tituli con-
currunt, ad religionem, charitatem, pietatem
pertinentes? Prætereà id tradunt communiter
Scriptores, iuxta id, quod sacri Canones indi-
cant, vt videri potest apud P. Azor Tomo 2. Lib. 9.
Cap. 3. §. Nonò quæritur. Dom. Solorzanum To-
mo 2. Lib. 3. Cap. 23. num. 10. iunctis iis, quæ ex
Doctoribus aliis, quos citat, habet P. Thomas
Sancius Lib. 4. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 14. quod
scilicet nomine fabricæ veniant etiam ornamen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0214.jpg/>
@@1@<SE214>Circa Visitatores doctrina multiplex. 203
<duolan 2><-P>ta. Concilium etiam Tridentinum Seßione 21.
Cap. 8. de Reformat. iubet vt ab Episcopis, singu-
lis annis, quæ ad Dei cultum spectant, visitentur,<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
curentque congruentibus remediis, etiam per sequestra-
tionem fructuum, vt quæ renouatione indigent aut re-
stauratione, refricantur. Est autem satis opportu-
num iuris remedium, vt Parochi circa diuinum
cultum, aut aliàs delinquentes, suis sumptibus,
quæ ad illum spectant, cogantur instaurare. Pro
quo & extat Decretum Concilij Limensis Ter-
tij Act. 3. Cap. 14. vbi statuitur vt defectus do-
ctrinæ Ecclesiis Indorum debeat cedere: quan-<marginalia>Concil.|Limense 3.</marginalia>
do scilicet propter absentiam aliqua de legitimis
stipendiis subtrahuntur: quamquàm & ibidem
dicatur pauperibus oppidi posse distribui. Sed
certè si Ecclesia pauper est, ita vt decenter in eâ
nequeant diuina peragi, omnium est prima inter
pauperes computanda, quando necessitates tan-
tùm communes sunt. Quòd autem Ecclesiis In-<-P>@@

<-P>dorum sua sit assignata portio, nouena inquam
cum dimidiâ, vt videri potest apud Consilium
idem Cap. 13. Actionis citatæ, ea, quæ diximus, non
debet infirmare. Hic enim & nunc Ecclesia in
statu paupertatis est, qualitercumque id obti-
gerit & ita hic & nunc subueniendum est ipsi,
quę sibi nequit ex legitimè debitis subuenire. Prę-
sertim quia cùm portio dicta assignata sit, incu-
riæ Parochi adscribendum est, quòd ea non ap-
plicetur cum effectu, vnde ex hac parte non de-
bet impunitus remanere. Et quidem cùm videa-
mus Parochorum plures Ecclesiarum suarum &
fabricam & ornatum promouere in eisdem Pro-
uinciis, in quibus Ecclesiæ aliæ squalidæ &
indecoræ cernuntur, socordiæ profectò Recto-
rum incommodum tale venit adscribendum,
quibus viles sponsæ sunt, vnde ab illis deberent
meritissimò remoueri. Nec plura de Visitatori-
bus, vt ad visitatos, Parochos inquam, trāseamus.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+3>TITVLVS XVI.</A+3>
<A+2>DE INDICIS PAROCHIS, AC PRÆSER-
TIM INDORVM.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Eorum tractationem aliis præmittimus, quia vbi res Indica præ-
sertim agitur, quæ per illos præcipuè administratur, non debent
locum postremum occupare. Et de Hispanorum Parochis non
multa sunt, quæ peculiarem postulent discußionem, vnde illis
præmißis, ad alios gradum faciemus. Sit ergo</A+1></negEZ>
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT I.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>De Parochis Indicis Hispanorum
peculiaria nonnulla propo-
nuntur.</A+2></negEZ>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa notitiam linguæ Indicæ, vbi notan-
da nonnulla de obligatione prædicatio-
nis in Parochis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI5>D</INI5>Ico Primò. In Parochiis Indo-<marginalia>Assertio 1.|Parochos|Hispanor&#x0169;|& Indor&#x0169;,|horum lin-|guam scire|debere.</marginalia>
rum, in quibus Indi etiam sunt,
Hispanicum idioma non benè
callentes, Parochi illorum
linguam ita callere debent, vt
circa illos possint quidquid Parochi officium exi-
git, exercere. Pro hoc facit apertè Cap. Quoniam,
de officio Ordinarij, de ciuitatibus loquens, in
quibus ciues diuersarum linguarum sunt. Sic
etiam est Regiis schedulis cautum. Et iure qui-
dem optimo: quia aliàs inepti penitus erunt re-<-P>@@

<-P>spectus illorum. Et quemadmodum si linguam
Hispanicam ignorarent, neutiquam possent pro
Hispanis Parochi constitui, sic etiam de Indicâ
linguâ dicendum. Videantur ea, quæ adducit
Dom Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 15. num. 76.
& seqq. & in Politica Libr. 4. Cap. 15. pag. 632.
Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Con-
fessariis Indorum, fol. 213. num. 33. Illustriss. Za-
patu in Disceptatione de Iustitia distributiua, pag. 125.
& 126. & res ipsa sine nouâ probatione indicat
in hoc esse peccatum mortale absolutè loquendo,
vt citati cum aliis affirmant. Nec valet, si dicatur
Parochiam præcipuè esse Hispanorum, & id,
quod est præcipuum, attendi debere. Nam in
primis negari id potest, quia in Indiis conuersio
Indorum præsertim agitur, & ideò Parochorum
cura ad eos debet præsertim extendi. Deinde
etsi portio minùs præcipua sit, ita ad eorum cu-
ram est obligatus Parochus, vt illis plenè proui-
deat, non secus acsi soli illi in Parochia versa-
rentur.</P><marginalia>Euasio ex|eo quòd per$unclear|alios possit|prouidere,|præclusæ.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Dices, posse per alios prouidere. Sed con-
tra, quia ei, qui absolutè non est idoneus in eo
genere, de quo agimus, non agimus, non suffra-
gatur similis excusatio, quòd scilicet per idoneos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0215.jpg/>
@@1@<SE215>204 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. I.
<duolan 2><-P>potest defectus talis suppleri. Sic in defectu
scientiæ præcipuè tradunt Doctores, pro quo
videri potest Illustriss. Barbosa de Potestate Episco-
pi Allegat. 63. Et quidem quæ Concilia, & sacri
Canones determinant circa collationes Benefi-
ciorum vt dignioribus dentur, nullius essent
roboris, quia quod dignitatis defuerit, poterit
per alios suppleri: ex quo fieret etiam indignos
eligi posse, quia & illis tale suppeteret supple-
mentum. Est ergo electio dicta ignorantis lin-
guam aut irrita, vt volunt multi apud Dom.
Solorzanum; aut irritanda, si electus non spere-
tur conuenienti tempore illius notitiam & vsum
adepturus, vt videri potest apud Fr. Ioannem
Baptistam num. 34. vbi generaliter id statuit de
indignis, & præsertim loquitur de ignorantia
linguæ; addit tamen sic: Nota hoc pro Parochis po-
pulorum Indorum, nescientibus Indorum linguam: pos-<marginalia>Fr. Ioannes|Baptista.</marginalia>
sunt tamen per alium prouidere, scientiam & peritiam
linguarum Indorum habentem. Sic ille. Cuius do-
ctrinæ aliquis insistens poterit arbitrari sine pe-
ritiâ linguæ Indicæ posse Parochum quempiam
constitui, quando defectus ille per alium suppleri
potest. Sed certè Auctoris illius alia est mens: lo-
quitur enim in casu, quo idoneus non inuenia-
tur ex ea parte; cùm tamen aliàs talis sit. Neque
obiici potest casum non habere locum, quando-
quidem sunt alij, per quos suppleri talis defectus
potest. Nam vel illi superueniunt post factam
Beneficij collationem: vel si iam aderant, fortè
non apti vt illis posset Parochialis cura deman-
dari, quia præter linguæ peritiam multa alia ad id
muneris exiguntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Cùm ergo habiturus Parochialem curam<marginalia>Quæ peritia|linguæ in|Parocho|requiratur.|Et in pri-|mis neces-|sariam pro|Confessio-|nis Sacra-|mento &|alij.</marginalia>
linguam Indorum debeat scire; dubitari potest
qualis illius peritia requiratur. Circa quod in
primis dicendum eam requiri, quæ sufficiat ad
Sacramentum P&#x0153;nitentiæ administrandum: quæ
si habeatur, circa administrationem aliorum nul-
la erit difficultas: pauciora enim ad illa necessa-
ria sunt, & breuiori possunt instructione confer-
ri, stante necessariâ pro illis dispositione. Ratio
est clara: quia hoc est, quod maximè spectat ad
officium Parochi: vnde & defectus in illis valde
substantialis est, vt communiter dicunt Docto-<marginalia>Ex Ferdi-|nando Zu-|rita notan-|da doctri-|na.</marginalia>
res, & res ipsa clamat. Addit autem Ferdinan-
dus Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 5. Pro-
posit. 2. ad ordinarium Confessarij munus suffice-
re mediocrem linguæ Indicæ cognitionem, licet
ignoret alicuius vocis significationem, dummo-
dò omnia ferè percipiat. Quod est equidem no-
tandum ad scrupulos remouendos, & ne Indi sæ-
piùs cogantur peccata eadem confiteri. Deinde,
talis peritia necessaria est, quæ ad instructionem<marginalia>Necessaria|quæ ad|prædicatio-|nem suffi-|ciat.</marginalia>
generalem sit sufficiens in iis, quæ ad mores for-
mandos pertinent, vnde & quæ ad prædicatio-
nem sit necessaria. Sic statuit Concilium Tri-
dentinum Seßione 23. Cap. 1. de Reformat. omnia
prædicta amplectens his verbis: cum præcepto diui-
no mandatum omnibus, quibus animarum cura com-<marginalia>Concilium|Triā.</marginalia>
missa est, oues suas agnoscere, pro his sacrificium offerre,
verbique diuini prædicatione, Sacramentorum admini-
stratione, ac bonorum omnium operum exemplo pascere
&c. Et quidem stante obligatione circa alia di-
cta, circa prædicationem non videtur locus excu-
sationi superesse: notitia enim linguæ Indicæ ad
illa sufficiens est vt è superiori loco possit Paro-<-P>@@

<-P>chus suos Parochianos instruere, si diligentiam
aliquam præmeditationis adhibeat. Vnde expe-
rimento constat faciliùs prædicare eos, qui addi-
scendis Indicis linguis operam nauant, quàm in
audiendis Confessionibus expediti reperiantur.
Pro qua obligatione clamat Synodus Di&#x0153;cesana
Limensis Ann. 1614. Libr. 1. Tit. 1. Cap. 4. vbi
singulare præceptum scribendi conciones ad red-
dendam rationem habetur. Et pro eadem est ce-
lebris Schedula Philippi Tertij Regis nostri die
4. Aprilis Ann. 1609. formam statuens in Bene-
ficiorum prouisione tenendam, de qua Dom.
Solorzanus suprà num. 14. ibi: Y de los asi exa-
minados escojan los Arzobispos y Obispos tres los mas
dignos, teniendo consideracion à la suficiencia de la len-
gua para dotrinar, y predicar &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Possunt autem quandoque id per alios<marginalia>Per alios|id fieri ali-|quando|posse, non|semper.|Nicolaus I.|Pont.</marginalia>
idoneos præstare: quod iam olim Nicolaus Pri-
mus respondit ad Consulta Bulgarorum Cap.
106. sic dicens: nec enim curamus, quantùm ad fi-
dem nostram pertinet, qui prædicent, sed quem præ-
dicent. Sic ille. Quod quidem ita intelligendum
est, vt quandoque id fieri possit, non semper:
sic enim Concilium Tridentinum intellexit Ses-
sione 5. Cap. 2. de Reformat. ita loquens: Archi-
presbyteri quoque, Plebani, & quicumque Parochiales,<marginalia>Concilium|Trid. solos|eximit im-|peditos.</marginalia>
vel aliàs curam animarum habentes Ecclesias quocum-
que modo obtinent, per se, vel alios idoneos, si legiti-
mè impediti fuerint, diebus saltem Dominicis & Fe-
stis solemnibus, plebes sibi commissas pro suâ & ea-
rum capacitate pascant salutaribus verbis, docendo quæ
scire omnibus necessarium est ad salutem: annuntian-
doque eis cum breuitate & facilitate sermonis vitia,
quæ eos declinare, & virtutes, quas sectari oporteat,
vt p&#x0153;nam æternam euadere, & c&#x0153;lestem gloriam con-
sequi valeant. Hæc Concilium, solùm excusatio-
nem eorum admittens, qui legitimè fuerint im-
pediti, vnde constat alios generaliter teneri. Vi-
dendi Bonacina Tomo 2. Disput. 5. Quæst. vnica.
Puncto 2. num. 19. & Disput. 6. Quæst. vnica. Puncto
8. & Diana Parte 6. Tract. 7. Resolut. 13. & qui-
dem cùm Concilium dicat id faciendum pro suo,
& audientium capacitate, omnis videtur excusa-
tioni locus interclusus, nihil enim supra vires pe-
titur, nisi velint officij obligationes supra vires
esse, vnde illas, admittendo ipsum, subire mini-
mè debuissent. Probat autem Ferdinandus Zu-
rita suprà Quæst. 26. prædicari posse etiam cum<marginalia>Pro medis-|critate lin-|guæ Indicæ|animad-|uersio.</marginalia>
periculo falsum aliquid proferendi, per quod
Indi in errorem aliquem inducantur. Quod qui-
dem ad capacitatem referri potest, de quâ Con-
cilium loquitur. Nihilominùs cautè accipiendum
est, scribi enim concio potest, iuxta citatam Sy-
nodum, & Indi consuli circa id, in quo dubium
erga significationem vocabulorum occurrit. Ne-
que ex Episcopis argui potest, quorum plures<marginalia>Ex Episco-|pis non præ-|dicantibus|argui ne-|quit.</marginalia>
numquàm suggesta conscendunt; cùm tamen
docti sint, & timoratæ conscientiæ, quique om-
nes officij sui partes studeant adimplere: cùm ni-
hilominùs iure diuino teneantur ad pascendas
oues, etiam prædicatione, vt ex Concilio Tri-
dentino vidimus num. præced. Ad hoc enim di-
cendum in Episcopis ita vsu rceptum, quamuis
non desint, qui rem hanc minimè scrupulo va-
cuam arbitrentur. Habent prætereà graues oc-
cupationes, propter quas illis conceditur, vt per
alios id facere possint, vt constat ex Cap. Inter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0216.jpg/>
@@1@<SE216>De obligationibus Parochorum circa prædicationem &c. 205
<duolan 2><-P>cetera, de officio Ordinarij. Quod tamen in Paro-
chis secus habet, vt est manifestum, & præsertim
Indorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Ex doctrina tamen quorumdam videtur<marginalia>Qui eos ex-|cusent.</marginalia>
ea obligatio cessare, si in Parochia sint Concio-
natores. Sic Diana suprà sibi contrarius, cum
Trullench, quem allegat. Alij, quia in oppidis,<marginalia>Diana.</marginalia>
in quibus Parochi sunt, adsunt Concionatores,
qui frequenter ad populum verba faciunt dignè,
& vtiliter, ac multò meliùs quam Parochi ipsi:
tunc enim, cùm facile sit Parochianis ad Con-
ciones ire, si quæ sunt necessaria ignorent, illis
est & non Parochis adscribendum. Sic Posseui-
nus de Officio Curati Quæst. 3. Cap. 3. cuius doctri-<marginalia>Posserinus.</marginalia>
nam proponit, & videtur amplecti P. Bauny To-
mo 1. Lib. 10. Quæst. 32. § §. penult. & vlt. licet ex<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
ipsius doctrina contrarium sequi videatur, cùm
ait Concionatores dictos ab Episcopis Substitu-<marginalia>Sibi non|consonus.</marginalia>
tos, vt quod Parochi per se nequeunt, per ipsos
faciant. Iuxta quæ Parochi, qui per se possunt,
non videntur excusandi. Excusat autem à mor-
tali idem Pater eos, qui inopiâ doctrinæ labo-
rant; aut commeatum non habent ad alendum
Concionatorem. Sic §. Primò, inopia. Sed certè<marginalia>Qui & re-|fellitur|circa alia.</marginalia>
non video quomodo id stare possit, cùm Paro-
chus sufficienti debeat instructus doctrinâ con-
stitui: & vt num. præced. ex Concilio Tridentino
diximus, non ad elegantem & politum dicendi
modum, aut eruditione conspicuum, teneatur,
sed pro sua & audientium capacitate. Audient
autem oues Pastoris sui verbum sanum, & irrepre-
hensibile, iuxta Apostoli monitum proponentis, si
illi grauitas morum, & vitæ exemplum auctori-
tatem præterea concilient. Et humano timore
depulso vsus facilitatem conferet, vt multiplici
experientiâ passim comprobatur.</P>
<Z><A+1>§. II.
Obligationes aliæ eorumdem Parochorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>6</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Secundò. Hispanorum Parochi in<marginalia>Assertio 2.|Hispanor&#x0169;|Parochos|in Indijs ad|omnia te-|neri, quæ|generaliter|Parochis|incumb&#x0169;t.</marginalia>
Indijs sub graui reatu conscientiæ tenen-
tur ad omnia illa, quæ de Parochis generaliter
tradunt Doctores, pro quibus videri possunt
Posseuinus, Piasecius, Zerola Summistæ verb.
Parochus P. Bauny Tomo 1. Tract. 10. P. Frago-
sus Tomo 2. Libr. 10. Disput. 21. P. Cressolius in
Mystagogo Libr. 3. Cap. 44. & seqq. P. Reginal-
dus, P. Filliucius, Lelius Zechius, Diana, Bar-
bosa de Potestate Episcopi, locis, quos dabunt
Indices, Hieronymus Garcia integro opere de
Sacerdotio, Bonacina diuersis in locis, sed præ-
sertim Tomo 2. Disputat. 6. Quæst. Vnica, Puncto 8.
num. 4. & alij passim. Quod quidem expressisse
oportuit, quia sunt aliqui res Indicas alijs oculis
adspicientes, vt scilicet ea, quæ alibi obseruantur,
in illis debeant pariter obseruari. Cùm sit profe-<marginalia>Et specia-|li quodam|titulo. Et|ita debent.</marginalia>
ctò certissimum Indicos Parochos maiori debere
virtutum exemplo fulgere, ob rationem superiùs
inculcatam: quòd scilicet in teris sint, in quibus
de conuersione infideli&#x0169; agitur, & de promouen-
dâ Christianâ religione, vnde ipsi prælucere eis-
dem debent vitæ probitate, & obligationum sua-
rum obseruatione constanti, atque Hispanis in-
super, vt & illi pusillos non scandalizent: quod
quidem ægrè obtinebitur, si Parochos non ha-<-P>@@

<-P>beant, quorum monitis & exemplis ad modera-
tionem vitæ formentur. Debent ergo, vt aliquid
in speciali dicamus,</P>
<P>  Primò, Residere in Parochia, aut valde pro-<marginalia>1. Residere|in Paro-|chia.</marginalia>
pe. Ex Declaratione sacræ Cardinalium Con-
gregationis. Pro quo Riccius Parte 4. Decisione
41. & Diana Parte 3. Tract. 4. Resolut. 156.</P>
<P>  Secundò. Non abesse præter spatio temporis<marginalia>2. Non ab-|esse nisi &c.</marginalia>
iure, aut speciali licentiâ, iuri eidem conformi,
permissa. De quo Tit. 14. num. 4.</P>
<P>  Tertio, Prædicare, iuxta dicta §. præced. Pro<marginalia>3. Prædi-|care,</marginalia>
quo & Limensis Synodus Cap 4. citato.</P>
<P>  Quartò, Per seipsos Sacramenta administra-<marginalia>4. Per se|ipsos mini-|strare.</marginalia>
re: licet quandoque per alios possint. Videndus
Diana Resolut. citatâ, apud quem alij, & dicta
Tit. 14. num. 6. & 7.</P>
<P>  Quintò, Infirmis præsertim succurrere, ne-<marginalia>5. Infirmis|adesse.</marginalia>
que post administrata Sacramenta eos penitus
deserere. Pro quo Paulus V. in suo Rituali, &
Concilium Limense Tertium Act. 2. Cap. 29. vbi
de extremè laborantibus, & Dom. Machadus
Tomo 2. pag. 129. Docum. 23.</P>
<P>  Sextò, Ad dicendas Missas, Confessiones<marginalia>6. Non ad-|mittere in-|cognitos.|Concilium|Trid. Ses.|23. c. 16.</marginalia>
audiendas, & concionandum, eos non admitte-
re, de quibus sufficienter non constat idoneos
esse & approbatos.</P>
<P>  Septimò, Eos, qui pagos incolunt, & tamen
Paræciani eorum sunt, suæ curæ commendatos<marginalia>7. Docere|rudimenta|fidei etiam|rusticanis.</marginalia>
habere, vt & illi, quæ necessaria sunt ad salutem
sciant, & quæ ad Christianam agendi rationem
spectant, instruantur, atque ad eorum obseruan-
tiam excitentur. Et hoc supponit generalem o-
bligationem docendi omnes rudimenta fidei, de
quâ P Fragosus suprà §. 1. num. 2. vbi circa mo-
dum docendi puellas specialis instituenda
ratio; in illis enim defectus iste magis solet erro-
rum germina pullulare, cùm factæ fuerint gran-
diores.</P>
<P>  Octauò. Non exigere quidquam pro officij<marginalia>8. Gratis|officium|exercere,|exceptis|&c.</marginalia>
sui functionibus, præter id, quod lege aut con-
suetudine legitimè præscriptâ est constitutum.
Vbi horum nihil licebit pacisci: sed cum pater-
na moderatione, vt rigidi non videantur exa-<marginalia>Declaratio|Card.|1. Feb. 1593.</marginalia>
ctores.</P>
<P>  Nonò, Pauperum Paræcialium specialem so-
licitudinem gerere, quod specialiter in Conci-<marginalia>9. Paupe-|rum cura.</marginalia>
lio Tridentino iniungitur, cùm de obligatione
residendi agitur: Seßione 23. Cap. 1.</P>
<P>  Decimò, Libros Baptismi, Matrimonio-<marginalia>10 Libres|habere Ba-|ptismi &c.</marginalia>
rum, & alios habere, ex quibus id omne constet,
quod ad commune bonum conducere potest.
Idem Concilium Seßione 24. Cap. 1. & 2. de Re-
format. Matrimonij. P. Thomas Sancius Lib. 7. de
Matrim. Disput. 10. num. 13.</P>
<P>  Vndecimò. Celebrare Missam, quoties id ad<marginalia>11. Missam|celebrare.</marginalia>
officij rectam administrationem ita spectat, vt
defectus in eo non leuis populo videatur. Varie-
tatem opinionum videre licet apud P. Bauny
suprà Quæst. 12. Ad solos dies festos obligatio-
nem redigere est plurimos ex Paræcianis conso-
latione maximâ & fructu ingenti priuare, præ-
sertim in sacratioribus temporibus, vt Aduentus,
Quadragesimæ, Octauæ Corporis Christi, & si
qua alia occurrant.</P><marginalia>12. Nec|stipendium|pro ea ac-|cipere,|quando est|obligatoria.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Duodecimò, Non recipere stipendium
pro Missis, quas celebrare tenentur, vt declara-
uit sacra Cardinalium Congregatio, & ita Diana<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0217.jpg/>
@@1@<SE217>206 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. I.
<duolan 2><-P>Parte 4. Tract. 4. Resolut. 232. mutauit sententiam,
quam tradiderat Parte 2. Tractat. 14. Resolut.
26. Videndus etiam Parte 11. Tract. 8. Reso-
lut. 67. Vbi etiam contra nonnullos nouitatum
architectos, qui pro applicatione fructûs Sacer-
doti correspondentis duplicari posse stipendium
asserunt, de quo & Tract. 7. Resolut. 27. Digna sa-
nè sententia, quam Ecclesia inter absurdas alias,
reprobatas iam ab ipsâ, aut reprobationi proxi-
mas, comprehendat; quantumuis pro ea militet
Thomas Hurtadus Tractatu 2. Resolut. 17. non-
nullos adducens: qui & num. 187. & 188. do-
ctrinam aliam minimè admittendam proponit,
iuxta quam duplicatum stipendium potest re-
cipi à diuersis. Sed Decreto standum, iuxta<marginalia>Efficax|procuratio.</marginalia>
quod est optima pro Assertione ratio, quia pro
applicatione Sacrificij nihil accipi potest, esset
enim simonia: si ergo stipendium licet, id tan-
tùm est ob laborem in sacrificando: atqui labor
est debitus: ergo ex tali titulo nihil accipi potest.
In quo sunt qui censeant, etiam cùm labor est in-
debitus, non posse accipi stipendium, si Paro-
chia suppeditet tantos redditus, quantis Parocho
opus est ad vitæ onera. Sic P. Bauny suprà Quæst.
14. & ante eum Vega verb. Missas, Casu 33. & 34.<marginalia>Etiam c&#x0169;|obligatoria|non est,|iuxta ali-|quos, pro|quæ argui-|tur.</marginalia>
Quod fundari potest ex eo quòd Parochi tunc
accipiunt stipendium in sustentationem: atqui
illam iam à Paræcianis habent: ergo accipere vl-
teriorem nequeunt. Si dicatur argumentum
multùm probare, quia ex eo sequeretur genera-
liter eum, qui sufficientem sustentationem habet,
non posse stipendium accipere; cùm tamen con-
trarium sit communi doctrinâ receptum. Pro
quo videri potest P. Oñate Disput. 84. num. 149.
& seqq. Occurri potest, quia in casu, de quo lo-
quimur, Parochus sustentationem habet à Paro-
chianis tribuentibus temporalia, quia accipiunt
spiritualia: ergo spiritualia huius diei nequeunt
aliis conferri. Et licet possint Parochiani obliga-
tionem dicendi Missam remittere, non tame&#x0303; cen-
sendi sunt sic remissionem facere, vt bonum,
quod ex Missa illis prouenire potest, aliis tribua-
tur. Qui discursus, licet à præfato non propona-
tur Auctore, est tamen consideratione dignus, vt
Parochi in hoc non sint ex pecuniarum cupidita-
te præcipites, vbi docti, neque scrupulosi aliàs
Scriptores periculum deprehendunt. Iuxta quæ<marginalia>Synodales|Pacenses|circa Mis-|sam pro|Sponsis, non|admittun-|tur.</marginalia>
non videtur admittendum, quod habetur in Sy-
nodo Diæcesana Pacensi Lib. 1. Tit. 5. Cap. 19.
scilicet pro Missa benedictionum nuptialium
posse accipi stipendium, quia non est obligatio
illam pro sponsis dicendi. Quidquid de impro-
babilitate & ignorantia indignè dicat P. Turria-
nus in Selectis Parte 2. Disputat. 31. Dub. 16. Iubet
etiam Concilium secundum Limense pag. 19.
Summarij, num. 67. Missas Cathedralium, & Pa-<marginalia>Quidquid|circa Mis-|sus in Fe-|stis à Con-|cilio Li-|mensi sta-|tutum.</marginalia>
rochialium Conuentuales, etiam Indorum, dici
pro populo in Dominicis & Festis, quas ex tunc
applicauit. Censet autem Dom. Villaroe&#x0308;l non
esse pro eo obligationem, quia Concilium non
est vsum verbis præceptiuis. Sic Quæst. 9. Art. 5.
parùm consentaneè ad ea, quæ dixerat Quæst. 2.
Art. 1. num. 12. quòd scilicet ex grauitate mate-<marginalia>Dom. Vil-|laroe&#x0308;l mi|nùs conse-|quenter|locutus.</marginalia>
riæ colligitur obligatio, etiamsi verba præcepti
non sint. Deinde, Si applicatio Concilij valuit,
non potest alia non esse culpabilis. Debuit ergo
probare Concilium non potuisse applicare, licet<-P>@@

<-P>præcipere potuerit. Sed certè Concilium opi-<marginalia>Vbi notan-|da alia.</marginalia>
nione est vsum probabili; & cùm res dubia re-
maneat, non poterit Parochus alteri applicare,
cui se quomodolibet obligarit. Quod autem ad
obligationem applicationis attinet, iuxta citatum
Concilij Decretum, statuunt etiam Synodus
Di&#x0153;cesana Limensis Libr. 1. Tit. 5. Cap. 15. &
Pacensis Libr. 1. Tit. 5. Cap. 11. addens, quod si
non possit dici in die festo, dicatur sequenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Decimotertiò, Audire Parochianorum<marginalia>13. Paro-|chianorum|Confessio-|nes audire.|Pro quo|vrgetur.</marginalia>
Confessiones, quoties illi conuenienti ex caussa
petierint. Video circa hoc extare opiniones, de
quibus Diana Parte 2. Tract. 16. Resolut. 2. &
Parte 11. Tract. 8. Resolut. 29. vbi semel aut bis
audire detrectantem non peccare mortaliter, ex
P. Dicastillo statuit contra Bonacinam. Pro quo
& videndus P. Escobar de Mendoza Tomo 2.
Theologiæ moralis Lib. 16. à num. 607. vsque ad 615.
Et quidem Auctores aliqui, dum fauere conan-
tur Parochis, & eorum reipsa, licet alia sit ipso-
rum mens, fouere socordiam, fidelibus incom-
modare grauiter comperiuntur. Quis ferat diem
esse solemnem, ac Iubilæum in Parochia, & con-
fiteri volentes Parochianos à Pastore repelli, es-
seque coràm Deo illum à reatu immunem, qui
sic coràm hominibus damnabilis inuenitur? Cer-<marginalia>Ex obliga-|tione circa|Euchari-|stiam ro-|bur addi-|tur.</marginalia>
tè si Eucharistiam peterent, & negaret, nullo
pacto excusabilis haberetur: ergo & negans P&#x0153;-
nitentiæ Sacramentum. Illatio est vrgens: quia
respectu vtriusque eadem ratio est in officio fun-
data Pastoris. Video Patrem Bauny. Quæst. 20.
de Eucharistia idem quod de Cōfessione sentire,<marginalia>B. Bauny.</marginalia>
& veniale in eo tantùm peccatum agnoscere; ma-
gnum tamen: quod quidem tale existimat ob
auctoritatem P. Suarij, P. Vazquez, P. Valentiæ,
Cardinalis Toleti, Victoriæ & Viualdi, quibus
addere & alios posset. Atqui illi mortale esse af-
firmant: ergo parum eorum auctoritati defert,
dum tantùm veniale esse contendit. Meliùs P.
Lessius circa Additiones S. Thomæ quæst. 8. num. 29.
nostram vt omnino tenendam statuens Positio-
nem: sicut & Pharaonius Tract. 1. Seßione 20. Ca-
su 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Decimoquartò, Turpes cantilenas, sonos,<marginalia>14 Turpia|in sonis, &|actionibus|ab Ecclesia|propulsare.</marginalia>
salutationes, repræsentationes, & comessationes,
arcere ab Ecclesia. Pro quo videri potest P. Fra-
gosus suprà num. 23. & 24. & circa cantilenas
& sonos, quæ à me dicta in Epithalamio Tit.
num. 954. & seqq. & circa conuiuia, admittit ille
cum Raphaele de la Torre vt in angulo Eccle-<marginalia>Quid circa|conuiuia.</marginalia>
siæ aliquid sine tumultu sumatur: non equidem
probamus, quod videtur in Indijs, vt non longè
ab altari maiore, in quo sanctissimum est Eucha-
ristiæ Sacramentum solemni pompâ proposi-
tum, lautiores epulæ pariter proponantur. Abu-
sus est penitus extirpandus: si tamen sit qui fęmi-
nas nobiles audeat contristare.</P>
<P>  Tandem, Lectioni vacare, vt ea quæ ad sui<marginalia>15. Lectio-|ni & stu-|dio insiste-|re.</marginalia>
officij administrationem spectant, dignè exequi
possint. Neque enim satisfaciunt, dum dicunt,
si quid difficultatis oriatur, posse tunc aut libros,
aut doctos consultare. Multa siquidem occur-
runt in ipsa administratione, in quibus consulta-
tioni non est locus, & vel committendus error,
vel erroris periculum incurrendum. Videatur
Concilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 22.
Et P. Cressolius Lib. 3. Cap. 49.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0218.jpg/>
@@1@<SE218>De varijs obligationibus Parochorum. 207
<duolan 2><Z><A+1>§. III.
Difficultates nonnullæ circæ eosdem
expeditæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>10</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima sit, an eiusdem Parochiæ plures esse<marginalia>An plures|Parochi esse|eiusde&#x0303; Pa-|rochiæ pos-|sint. Vbi pro|parte nega-|tiua argui-|tur.</marginalia>
Parochi poßint.</P>
<P>  Id quidem in Indiis vsu receptum videmus, sed
sunt qui id minimè probent, ex quibus Oldradus
Staphylæus, & Lælius Zecchius, quos adducit,
& sequitur P. Bauny Quæst. 3. alijque adducti à
Trullench Tractatu de Iure Parochi, Tomo 3. Dub.
vltimo, num. 1. quibuscum & sentit: qui id pro-
bant Primò, ex Cap. Dilecto. de Præbendis, vbi<marginalia>Cap. Dile-|cto, de|Præbendis.</marginalia>
sic habetur: Ad vnicum ius spirituale, quod vacabat
ibidem, in simul duos Canonicos instituere prædicto Le-
gato non licuit: nam si duo vnicam Præbendam habe-
rent, id esset contra Turonense Concilium, quod Præ-
bendarum sectionem inhibet: si verò duobus receptis,
vni tantùm Præbenda daretur sub expectatione, alius
contra Lateranense Concilium remaneret. Hæc Inno-
centius III. ex quibus ad Parochiale beneficium
sit efficax argumentum. Secundò, quia inter Be-
neficiarium & Ecclesiam, cui præest, matrimo-
nium quoddam spirituale contrahitur, ex Docto-
ribus apud P. Comitolum Lib. 1. Quæst. 72. num. 8.
Atqui maritalis coniunctio vnius cum pluribus
turpis, & omni iure nulla est atque inanis. Ridi-
culè ergo vni eidemque Parochiæ vt mulieri vi-
ros plures tribuunt aduersarij. Tertiò, vnius eius-
demque corporis non est nisi vnum caput: &
Parochia corpus est, cùm instar membrorum
habeat differentiam, in quæ à Parocho vita spiri-
tualis vt à capite per gratiam manat: ergo eam
regere non est plurium, sed vnius tantùm, &
iuxta hæc ita statuitur L. 2. Titul. 16. Part. 1. Qui-
bus non obstantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Dico tertiò, vnius & eiusdem Parochiæ<marginalia>Assertio 3.|affirmans.</marginalia>
plures possunt esse Rectores. Sic Bellamera, &
Cardinalis Tuschus apud citatum Auctorem, qui
pro eodem adducit Galliæ vsum, quamuis in fine
conetur respondere ad illum, dicens illos non esse
Parochos, sed viros industrios, qui nomine Epis-
coporum, non quidem curam animarum exer-
ceant, sed curæ tantùm exercitium. Quod est<marginalia>Vsus Galliæ|defenditur.</marginalia>
creditu profectò difficile, Ecclesiis scilicet illis
non esse de Parochis prouisum, qui vt veri Pa-
stores fidelium curam peculiarem gerant, & per
solos mercenarios negotium tantum transigatur.
Curam quidem animarum non habent. Quis
ergo illam habebit? Episcopi? Atqui illos non
posse commodè Ecclesiis particularibus curâ im-
mediata prouidere, generalis Ecclesiæ vsus iam
olim ab ipsis Ecclesiæ exordiis demonstrauit.
Aliàs cur Parochi in Ecclesiis creantur, cùm
sufficiant Episcopi, curâ apud ipsos residente?
Et quidem viri illi industrij, qui nomine Episco-
porum curæ exercitium habent, Ecclesiis nume-
rosis adhibentur. Tales autem Ecclesias Paro-
chorum curâ destitui, quæ minoribus impe&#x0303;ditur,
non videtur iuxta æquitatis regulas admitten-
dum. Et ita in Indiis sic est diuersis in locis con-
stitutum. Vbi distinctio illa nequit admitti:
dantur enim administrationes istæ vt vera Bene-
ficia per oppositionem, & Canonicam institu-<-P>@@

<-P>tionem. Id quod est iuxta communem Docto-
rum sensum, iuxta quem, si plures sint eiusdem
Parochiæ Parochi, cuiuslibet ex illis licentia suf-
ficit, vt alius possit Matrimonio assistere. Pro
quo P. Busenbaum Lib. 6. Tractat. 6. Cap. 3. Dub. 2.
§. 3. duo sint & Pharaonius in Appendice, Tractat.
1. Seßione 13. Casu 2. Quòd autem nihil obstat,
constabit vlteriùs obiectorum solutione.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Ad primum dico ex Capite illo consta-<marginalia>Solutio ob-|iectionis 1.|de Præben-|darum in-|distinctione.</marginalia>
re Præbendam diuidi non posse regulariter lo-
quendo, quia duobus commodè seruire nequit.
Quòd autem si pinguis sit, & pro duobus suffi-
ciens, diuidi possit, manifestè habetur in Cap.
Vacante, eodem Titulo. Vbi sic dicitur post pro-<marginalia>Cap. Va-|cante, de|Præbendis.</marginalia>
hibitam diuisionem: Nisi rationabili caußa de va-
cante Præbendâ supra dicta duæ fuerint constitutæ, ac
tot sint vtriusque prouentus, quòd per vtramque sit
vtrique prouisum in Beneficio competenti. Sic ibi
Pontifex idem. In citato etiam Cap. Dilecto, sic<marginalia>Cap. Di-|lecto cit,</marginalia>
habetur: Quamquam interdum hi, ad quos spectat
electio, de communi assensu augmentare valeant nume-
rum Præbendarum, quoddam ius spirituale de nouo
creando, &c. Idem ergo dici de Beneficio Paro-
chiali potest, iuxta plenam facultatem pro Indiis
concessam Regibus nostris à Sede Apostolicâ,
interueniente iudicio Episcoporum, vt omnis cir-
ca hoc dubitatio debeat consopiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Ad secundum, si ita est, quod Parochi<marginalia>Solutio 2.|de vnico|sponso.</marginalia>
sponsi sunt, communis omnibus remanet diffi-
cultas, quomodo scilicet, cùm Episcopus sponsus
sit, duo esse Ecclesiæ sponsi queant: immò & tres
videntur concedendi: nam Christus etiā sponsus
est: vnde in officio Consecrationis & dedicationis
Ecclesiæ dicitur: Sponsum eius Christum adoremus in
eâ. Dici ergo potest quod in his metaphoricis
& mysticis locutionibus non sunt omnia, quæ
in iis, ex quibus similitudo trahitur, requirenda.
Sic sapiens de sapientiâ loquens, hæc habet: &
quæsiui sponsam mihi eam assumere. Sapient. 8. v. 2.
Quomodò ergo sapientia tot habet sponsos,
quot sapientes sunt? Et certum est sapientem de
illâ vt de vnâ loqui, sicut constat ex Cap. 10. &
11. vbi magnalia Patrum veteris Testamenti ei-
dem adscribit. Deinde dici potest Parochos non
esse sponsos, sed Rectores, vt eos Sacri Canones
vocant. Neque P. Comitolus Doctorem ali-
quem in speciali allegat aliter sentientem: quòd
si aliqui sint, minùs propriè locuti, & per quam-
dam similitudinem Episcoporum, in quo non est
multùm insistendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>14</absatz-nummer> Ad tertium facilis est responsio iuxta nu-<marginalia>Solutio 3.|de vno ca-|pite.</marginalia>
per dicta de mysticâ locutione, addendo quòd
sicut Paræciani vniuntur nexu aliquo vt efficiant
vnum corpus, ita dici potest quòd Parochi vnian-
tur & vnum caput efficiant, sicut Capitulum
Sede vacante vnum caput est: quo pacto dici
etiam posset esse vnum sponsum, qui ex multis
conflari potest: sic enim Alexander III. Reipu-
blicæ Venetæ concessit vt Adriatico mari in si-
gnum pleni dominij desponsaretur: cuius despon-
sationis ceræmonia celebris annuatim repetitur
die Ascensionis Domini, de quo multi agunt
Auctores. Neque lex adducta vrget, quando
praxis, de quâ loquimur, Regiâ auctoritate fulci-
tur, quæ suis potest in legibus dispensare. De
Episcopis alia ratio est, quia sunt præcipua Ca-
pita, & ita ex eo benè arguit Innocentius III.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0219.jpg/>
@@1@<SE219>208 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. I.
<duolan 2><-P>in Cap. Quoniam, de Officio Ordinarij. Illud præ-
fatis addendum: quòd cùm ratio multiplicandi
Parochos numerositas Paræcianorum sit, non
debent per hebdomadas alternatim seruire: &
ita decernitur in Synodo Di&#x0153;cesanâ Limensi
Libr. 1. Titul. 5. Cap. 14. Quod vtinam obser-
uetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Secunda difficultas, An tales Parochi, si<marginalia>An tenean-|tur ad re-|stitutionem|Horas non|recitantes|Parochi.</marginalia>
Horas Canonicas non recitent, teneantur ad aliquam
restitutionem.</P>
<P>  Ratio dubitandi, quia obligatio restitutionis
oritur ex eo quòd Beneficiati recipiant redditus
Ecclesiasticos cum eo onere, scilicet propter offi-
cium, vt constat ex Cap. Cùm secundùm Apostolum,
de Præbendis. Cap. Finali, de Rescriptis in Sexto.
Et ex Concilio Lateranensi sub Leone X. Seß.
9. §. Statuimus. Et aliàs debent esse sufficientes<marginalia>Pronegati-|ua funda-|mentum.</marginalia>
ad congruam sustentationem ex citat. Cap. Cùm
secundùm, vbi sic dicitur: Dignum est vt Ecclesiæ sti-
pendijs sustententur, in quâ, & per quam diuinis obse-<marginalia>Cap. Cùm|se c&#x0169;dùm,|de Præben-|dis.</marginalia>
quijs adscribuntur. Sic ibi. Vnde graues scriptores
tenent, Beneficium tenue, quòd scilicet tenues
redditus Ecclesiasticos habet, non inducere obli-
gationem restitutionis, vt videri potest apud P.
Thomam Sancium Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub.
66. qui hanc sententiam ait esse probabiliorem<marginalia>Ex Benefi-|cio tenui|arguitur, ex|quo non o-|ritur obli-|gatio.</marginalia>
in praxi: pro quâ & Diana multis adductis Parte
2. Tractat. 12. Resol. 9. & P. Escobar de Mendo-
za Tom. 1. Lib. 3. n. 160. In Indijs autem Parochi
Hispanorum tenues redditus Ecclesiasticos, ex
decimis inquam, recipiunt, & quod ad congruam
sustentationem necessarium est, ex stipendiis pe-
culiaribus habetur, quæ pro singulis ministeriis
assignata sunt, in quibus id fieri sine indecentia,
& simoniæ apparentiâ potest. Quod tamen ne-
scio an plenè sic agentes consequantur. Ea au-<marginalia>Attenden-|da ministe-|ria alia|præter reci-|tationem.</marginalia>
tem quæ ministeriis respondent, non esse cum
aliis computanda, sed attendendum tantùm id,
quod ex decimis Beneficiarij obtinent, ex multo-
rum sententiâ deducitur, quos P. Sancius addu-
cit suprà, Dub. 68. & Diana Resolut. 8. eosdem se-
cuti: dicentes in Capellaniâ tenuitatem atten-
dendam respectu fructuum, qui supersunt, dem-
pto stipendio, quod Missis debetur, & Dub. 83.
tamquam probabiliorem idem Pater amplectitur
sententiam quamplurium, quos ibidem profert,
tenentes in ordine ad restitutionem attendendos
fructus, qui respondent ministeriis, vbi in specia-
li de Curatis id asseritur, & de illis nihil restituen-
dum. Pro eodem videndus P. Bauny in Praxi
Beneficiorum, Disputat. 13. Quæst. 36. Assertione 3.
vbi pro eadem alios adducit. Et Tomo 1. Tractat.
10. Quæst. 36. qui Assertione 4. cum aliis ibidem
citatis concludit Parochum, sicut & Episcopum
quintâ receptorum fructuum parte restitutâ satis-
facere, quod & tradit Trullench Tomo 1. in De-
calogum, Lib. 1. Cap. 7. Dub. 16. num. 3. addens Ca-
nonicum quartâ, & alios tertiâ. Vbi ergo illi
perpauci, nihil videtur obligatio restitutionis
vrgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Dico quartò. Si id quod Parochis Hi-<marginalia>Assertio 4|negās obli-|gationem,|quando ex|decimis bo|na pars su|stentationis|non habe-|tur.</marginalia>
spanorum in Indiis decimalium fructuum tribui-
tur, adeò tenue sit, vt non præstet bonam partem
sustentationis, non tenentur quidquam ex eisdem
restituere. Sic Auctores, quos adducit P. San-
cius suprà, Dub. 67. vbi propositis variis dicendi
modis circa designationem bonæ huius partis<-P>@@

<-P>sustentationis, benè concludit relinquendum id
esse prudentis arbitrio, quia pro diuersitate pro-
uinciarum, locorum, & temporum, diuersimodè
possunt alimenta constare. Quod quidem in In-
diis maximè verum habet, & passim experimur:
turbatio enim Europæ in multa Indiarum detri-
menta protrahitur, in quibus aliàs magna esse
circa prædicta diuersitas consueuit, vt non de-
beant Ecclesiastici nimium circa id, de quo agi-
mus, degrauari. Faciunt pro eodem Auctores,
quos adducit Diana Parte 1. Tractat. 12. Resolut. 8.
eorum sententiam vt probabilem proponens,
quatenus dicunt eum, qui habet Beneficium
Curatum, non teneri restituere, nisi partem re-
spondentem obligationi recitandi Horas. In no-
stro ergo casu id, quod Horis respondet, tenue
est, vt supponimus, & ita restituendi obligatio
nulla.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Dico quintò. Etiamsi id, quod ex deci-<marginalia>Assertio 5.|non esse in-|tegrè resti-|tuendum,|etiamsi ad|sustentatio-|nem suffi-|ciant.</marginalia>
mis aut primitiis accipitur, ad bonam partem
sustentationis sufficiat, non est integrè restituen-
dum iuxta defectum recitationis Horarum, vt
per dies, quibus omissa est recitatio, nullum lu-
crum habeatur. Id probo. Quia licet specialibus
ministeriis sua specialia iura respondeant, ex qui-
bus sustentatio potest integrari; non adeò exi-
stimandum est decimalem portionem pro solâ
Horarum recitatione concedi; id enim funda-
mento caret: datur ergo vt stipendium Pastori,
qui diuersimodè pascere potest, licèt eorum labori
non sit adæquata, vnde pro defectu recitationis
non est integrè redhibenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Dico sextò. Id quod iuxta computatio-<marginalia>Assertio 6.|in Indicis|Parochis|null am sub|peccato ex-|tare.</marginalia>
nem dictam potest recitationi Horarum respon-
dere, non est ex obligatione iustitiæ restituen-
dum, aut ex aliâ, quæ sub peccato sit. Probabi-
litatem huius Assertionis ostendunt dicta n. 15.
& 16. quia id, quod respondere potest, est adeò
tenue, vt non inducat ex se obligationem reci-
tationis; licèt aliàs ratione Ordinis sacri illa vr-
geat. Contrarium tamen satis probabile est, &
cui meliùs faciant, si se Parochi conformarint. Et<marginalia>Potest pro|P&#x0153;nitentia|imponi, &|mutari ab|alijs Con-|fessarijs.</marginalia>
oportebit aliquando vt Confessarij pro satisfa-
ctione talem restitutionem iniungant, & vt P&#x0153;-
nitentes circa hoc minimè se opinione probabili
tueantur. Quia verò circa P&#x0153;nitentiam à Con-
fessario impositam fauorabiles sunt opiniones,
iuxta quas illa mutari ab aliis Confessariis po-
test, non erit erga casum præsentem maior quàm
circa alios difficultas, vnde & mutari ab aliis Con-
fessariis poterit, congruâ interueniente ratione,
aut Indulgentiarum obtentione suppleri, secun-
dum diuersas concessiones pro iniunctis P&#x0153;ni-
tentiis, & non impletis Iubilæorum, & similium,
de quibus passim Doctores. De obligatione
Parochorum Indorum circa prædicta dicendum
inferiùs, num. 49.</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Tertia difficultas, Quo Rituali vti debeant<marginalia>Quo Ritu-|ali vti de-|beant.</marginalia>
in sacrorum administratione.</P>
<P>  Circa hoc sic habet Concilium Limense ter-
tium. Act. 2. Cap. 37. Cùm nuptiæ benedicuntur.<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
Missa iuxta præscriptum noui Romani Missalis dicatur,
nihil penitus mutato: cæremoniæ verò consuetæ fiant
ad Ecclesiæ ianuam prout moris est donec Sanctißimi
Romani Pontificis auctoritate Manuale commune pu-
blicetur, quod oportebit per omnia sequi. Sic Conci-
lium. Circa quod.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0220.jpg/>
@@1@<SE220>De Variis obligationibus Parochorum. 209
<duolan 2><P>  Dico septimò. Cùm Manuale prodierit au-
ctoritate Pauli V. Decretum Concilij præfatum<marginalia>Assertio 7.|Romano|vtendum,|pro cuius|auctoritate|certatur.</marginalia>
pariter obseruandum. Et quidem Manuale præ-
dictum auctoritatem Pontificiam habere mihi est
indubitabile ex Bullâ eiusdem Pontificis, vt o-
stendit P. Ægidius Coninck in responsione con-
tra Coqueti&#x0169; circa hanc materiam n. 38. P. Mar-
tinon Tomo 5. Disputat. 50. num. 21. Pro quo &
Diana Parte 3. Tract. 3. Resolut. 4. §. Ad tertium.
Quidquid nonnulli apud eumdem dixerint, asse-
rentes illud ab vno Doctore confectum, & illius
auctoritatem non excedere. Neque consensum
Pontificis, aut iussionem obstare, quâ confectum
fuit & evulgatum, quia totum id nullum pondus
rebus confert, quæ in eo præscribuntur, cùm non
præcesserit serium & exactum Theologorum
examen. Quæ quidem satis liberè pronuntiata<marginalia>Libera &|temeraria|aliquorum|pronuntia-|ta.</marginalia>
sunt, & sine temeritatis notâ dici nequit res tan-
ta, vbi res maximè Theologicæ continentur;
sine serio ac sufficienti Theologorum examine à
Pontifice promulgata. Et verò si auctoritas Pō-
tificia in eo non est, non satis consultum ab eo
damnis, quæ ex arbitrariâ sacrorum administra-
tione, ac præcipuè Sacramentorum, quibus oc-
currere voluit, poterant pullulare. Immò ne-
que hucusque à Romana Sede prouisum; quod
incredibile est. Cùm ergo obliget iuxta subje-
ctam materiam, licet Limensis Concilij non ex-
taret auctoritas, quæ specialem obligationem in-
duceret, eidem esset obsequendum. Iam verò, li-<marginalia>Ex vi De-|creti Con-|cilij specia-|lis obliga-|tio.</marginalia>
cet dicamus Manuale dictum obligationem sub
mortali non importare, ex vi Decreti prædicti
aliter asserendum, in partibus, ad quas Concilij
auctoritas propagatur. Neque obstat loquendi
modus. Quod oportebit per omnia sequi. Verbum
enim Oportet obligationem etiam grauem solet<marginalia>Verbum|Oportet|aliquando|illam in-|dicat.</marginalia>
designare, iunctâ materiæ grauitate, & magno in
obseruatione momento, vt aliter non videatur
communi bono consultum. Pro quo Nauarrus
in Manuali Cap. 23. num. 34. Medina Tractatu de
Ieiunio, Cap. 7. & alij. Nec dissentit P. Suarez
Lib. 3. de legibus Cap. 15. num. 10. vbi tantùm ait
ex vi verbi non deduci obligationem; quod non
negamus: vnde & ipse, quòd aliunde colligi o-
bligatio possit, ex dictis scilicet, non negabit:
qui & idem ipso loquendi modo videtur indicas-
se, juxta doctrinam Diui Thomæ 2. 2. quæst. 104.
artic. 2. quam ibidem adducit, quatenus ait quòd
quacumque ratione constet subdito de volunta-
te Superioris, habetur præceptum saltem tacitum.
Vbi & videndum quid de circumstantiis ait, iux-
ta quas vis præcepti dispicienda.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Aliqua insuper circa Prædictos notatu
digna.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>20</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico octauò. Præfati Parochi grauiter<marginalia>Assertio 8.|Peccare|grauiter|altercan-|tes cum|Religiosis|circa fu-|neralia.</marginalia>
peccare possunt (quod & vtinam non
sæpè contingat) cum Religiosis circa iura funera-
lium altercantes, quando aliqui in eorum Eccle-
sijs sepeliuntur. Priuilegia ipsorum circa hoc no-
tissima sunt, de quibus Dom. Solorzanus Tomo
2. Lib. 3. Cap. 22. num. 25. & seqq. & in Politica
Lib. 4. Cap. 22. pag. 686. in fine, vbi & Aucto-<-P>@@

<-P>res congerit de illis agentes, & schedulas Regias
allegat, vt illa à Prælatis & Curatis obseruentur.
Vt autem iura ampliora sint cum Religiosorum
jacturâ, informationes confici à vero alienas, quis
non videat ab eorum statu penitus abhorrere?
Contra Conuentum Patrum Minorum Limanæ
hujus Ciuitatis informationem instructam audi-
ui, ex qua habebatur eum octiginta Octirega-
lium, seu Pataconum millia in annuis redditibus,
ex Capellaniis, funeralibus, & emolumentis alijs
numerare. Quod equidem aduersum est penitus
veritati. Nec duplicia ergo iura, neque Quartam
funeralem, neque oblationes se posse requirere
pro certo habentes, prorsus conquiescant. Qui-
bus illud dicere conuenienter possumus, quod
militibus D. Ioannes Baptista: Neminem concutia-<marginalia>Lucæ 3.|v. 14.</marginalia>
tis, neque calumniam faciatis; & contenti estote sti-
pendiis vestris. Lucæ 3. vers. 14. vbi verbum Concu-
tere iuridicum esse potest, quatenus Concußio in
Iure est iniqua acceptio alicujus ratione Officij
publici, de quo Tit. præced. num. 12. Alia autem
satis aperta sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Dico Nonò. Quia Parochi Hispano-<marginalia>Grauiter|peccare in-|curiâ erga|Æthiopes,|circa quos|quæ sint|præstanda|proponun-|tur.</marginalia>
rum solent etiam Æthiopes curæ suæ habere
commissos, peccant grauiter si circa eos omnia
non præstent, quæ circa Hispanos præstanda ab
ipsis officij sui iura compellunt. Immò plus ali-
quid circa eos præstare debent, quia eorum ma-
jor est necessitas. Instruendi ergo illi, quod die-
bus saltem Dominicis & Festis faciendum præci-
pit Limense Concilium tertium Act. 2. Cap. 5.
& de Baptismo solerter inquirendum: ad prædi-
cationem vocandi eorum captui accommodan-
dam: curandum vt annuæ Confessionis & Com-
munionis præcepta expleant, & volentes matri-
monium contrahere non repellendi, quando ea,
quæ ad ipsum spectant, ritè peracta sunt, eo
solùm quòd sibi iura exactè non soluant, nescio
quomodo, nullo eorum caussam apud judices
agente, constituta: volentes vt quod ipsi non
habent, à dominis soluatur, contra quorum
multoties voluntatem contrahunt, id si resciue-
rint, qui protinus vetituri: & si non vetare con-
ringat, nolentium tamen circa illud plenum præ-
stare consensum, cùm sint solâ permissione con-
tenti: vnde nec sunt ad jurium solutionem in<marginalia>Ad licen-|tiam pro|matrimo-|nio præ-|bendam|non tenen-|tur eorum|domini.</marginalia>
conscientiæ foro etiam adigendi. Nam vetare
quidem, iniquissimè sit; cùm tamen fiat sæpè, con-
tra Concilij Tridentini Decreta Seßione 24. Cap.
9. de Reformat. matrimonij. Et Limensis 2.
Seßione 2. Cap. 19. ac Tertij Act. 2. Cap. 36. Li-
centiam autem præbere, & beneplacitum osten-
dere, non est obligationis sub reatu culpæ le-
thalis; ad id enim nullum est vrgens caput, &
cùm valde iniuc&#x0169;da dominis esse soleat, non sunt
in eo ipsorum conscientiæ à Confessarijs aggra-
uandæ: & pro hoc stat P. Sancius Lib. 7. de Ma-<marginalia>Cui & re-|niti pos-|sunt.</marginalia>
trimonio Disput. 21. num. 7. vbi & ait dominum
posse tutâ conscientiâ reniti, nullum tamen ob-
staculum inducendo. Cùm ergo domini non
teneantur ea tribuere, quæ Parochi sibi deberi
contendunt, neque aliunde seruis suppetant,
quid restat faciendum? Furtóne quærant? Ita
fortè eueniet: sed indignum est vt Christiani
Pastoris ouicula ob illius auaritiam ad talia sit
animæ præcipitia compellenda. Et Concilium
quidem Limense Tertium suprà Cap 38. sic ha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0221.jpg/>
@@1@<SE221>210 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. I.
<duolan 2><-P>bet: Pactiones quascumque tacitas vel expressas pro<marginalia>Concilium|Lim. 3.|pactionem|omnem|excludit.</marginalia>
Sacramentis administrandis, aut sepulturâ conferendâ
sacri Canones tamquàm simoniacæ labis commercia f&#x0153;-
dißima detestantur: laudabiles tamen consuetudines in
populo Christiano receptas amplectuntur, & probant.
Sic ibi Concilium: quod tamen statim circa In-
dos ita obseruandum præcipit, vt nihil ab ipsis
pro talibus, aut etiam pro Sacramentalibus exi-
gatur aut recipiatur, sub p&#x0153;na quadrupli: reddi-
tâ ratione, quia ad Neophytorum fidem stabi-
liendam magnopere id necessarium est, & sine
scandalo nequit contrarium admitti. Quod qui-
dem in Æthiopibus vim habet eamdem, qui &
Neophyti sunt, & magis quàm Indi humanis
præsidiis destituti.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Non prætereunda tamen Sanctionis il-<marginalia>Consuetu-|dines quæ|tolerari|queant|circa di-|cta.</marginalia>
lius conclusio, quæ sic habet: Quicumque tamen
Indorum in Hispanorum vrbibus domicilium habent,
quia & in fide instructiores sunt & nostrorum homi-
num vsum crebrò affectant, cum ijs poterunt consuetu-
dines in sepulturis, & ceteris, si quæ sint laudabiles,<marginalia>Concilium|idem.</marginalia>
obseruari. Hæc Concilium. Quæ quidem & er-
ga Æthiopes obseruare licet, sed moderatione
dictâ circa consuetudines, Si quæ sint laudabiles:
quæ desumpta est ex Cap. Ad Apostolicam, de si-
monia, in quo de benedictionibus nuptiarum in-
ter alia agitur, sicut & in Cap. Cùm in Ecclesiæ,
vbi consuetudines generaliter remouentur, qui-
bus potiùs peccata cumulantur. Putant autem<marginalia>Cap. Cùm|in Eccle-|siæ, de Si-|monia.</marginalia>
plures ex hoc licere (verba illius sunt) quia legem
mortis de longa inualuisse consuetudine arbitrantur:
non attendentes, quòd tantò grauiora sunt crimina,
quantò diutiùs infelicem animam tenuerunt alligatam.
Sic ex Concilio Lateranensi. Talis aute&#x0303; est con-
suetudo, vt à seruis iura nuptiarum sic exigan-
tur, vt non valentibus reddere, nuptialis assisten-
tia & benedictio denegetur. Et in legibus qui-
dem humanis ob paupertate&#x0303; rigor illarum tem-
peratur, vt in Cautione Mutiana: de quo P. Mo-
lina Disput. 206. §. Quando aliquis. Quomodo er-
go rigor non sit in casu, de quo loquimur, vbi
negotium animæ agitur, temperandus?</P>
<P>  <absatz-nummer>23</absatz-nummer> Dico Decimò. Cùm Missæ ab aliqui-<marginalia>Assertio 10.|Circa|Missas à|Testatori-|bus reli-|ctas, notā-|da doctri-|na.</marginalia>
bus dicendæ post mortem relinquuntur iuxta
Executorum placitum, aut magis speciali deter-
minatione, nequeunt Parochi superiori circa
hoc etiam disponente potestate, quartam eorum
partem assumere, iuxta ea, quæ habet Dom. So-
lorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 22. num. 31. & in
Politica pag. 687. §. Tambien & multò minùs sti-
pendium maius exquirere, quod nescio quomo-
do alicubi inualuit sine iuridico fundamento. Et
quidem Testator, si viueret, elee&#x0308;mosynam pro
Missis ad libitum posset impertiri: ergo & dum
circa mortem disponit, idem facere potest, quia
nullo iure illi absoluta dispositio prohibetur.
Cumque Executores liberam etiam circa hoc di-
spositionem habeant, non debent ab eadem im-
pediri, quia voluntas eadem Testatoris reputatur.
Et verò si Executor quidquam circa dispositio-
nem Testatoris immutet, recusari potest ab iis,
quorum interest, & ab officio remoueri, per
Textus & Doctores, quos adducit Dom. So-
lorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 6. num. 4. & P. San-
cius Libr. 4. Consiliorum, Cap. 1. Dub. 61. Ex
quo fit extraneum non posse agere vt talis vo-
luntas immutetur, cui nullo modo Testator vo-<-P>@@

<-P>luntatem suam voluit commendatam. Stipendij<marginalia>Stipendi&#x0169;|non posse|augeri</marginalia>
etiam augmentum minimè etiam tolerandum est,
quod & contra Testatoris est voluntatem, & cum
legatorum aliorum detrimento, aut etiam Testa-
toris ipsius, si Missæ ea de caussa ad minorem
numerum redigantur. Nec valet si dicatur, sti-
pendij designationem arbitrio Prælatorum reser-
uari: licet enim id verùm sit: positâ tamen sti-
pendij taxâ pro virorum elee&#x0308;mosynis, cam pro
defunctis augere, contra omnem videtur æqui-
tatem; cum illis enim magis piè & liberaliter est
agendum: neque in dicentibus Missas labor ali-
quis peculiaris accrescit, vt inde stipendium de-
beat accrescere, & ita injustitia in eo manifestè
videtur deprehendi, sicut esset si pro Missis vi-
uorum ea inæqualitas statueretur. Et quemad-<marginalia>Sicut net|pretium,|nisi fortè|pro exte-|ris.</marginalia>
modum in assignatione pretij contingeret, si v-
num pro quibusdam, aliud pro aliis esset. Nisi
fortè pro exteris esset maius, quàm pro indige-
nis, quod aliquando licitum esse tenet P. Lessius
Lib. 2. Cap. 21. num. 30. cum P. Molina Disputat.
246. & aliis. Quod quidem in casu nostro lo-
cum non habet, quia Testatores pro extraneis
habendi non sunt, neque animæ, pro quibus di-
cendæ Missæ, vti extraneæ tractandæ, quas ad
corpus Ecclesiæ Christi pertinere constat, &
Ecclesia pia mater singulari affectu complexa-
tur. Neque dici vlteriùs potest aliquid addend&#x0169;<marginalia>Neque ob|laborem|Collectoris.</marginalia>
stipendio, quod labori Collectoris respondeat:
quia & hoc contra voluntatem Testatoris est, qui
non per Collectorem, sed per Executorem vult
negotium dictum expediri, ad quod, si negligens
fuerit, poterit Ordinarij officio compelli: vel
certè si Collectori quidquam conferendum, id
communi stipendio detrahatur, sicut pro vino,
cerâ, & alijs detrahi solet.</P>
<Z><A+1>§. V.
De Quarta funerali ac Canonica portio-
ne ab Indicis Parochis exoluendâ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>24</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc Titulo 13. numer. 79. &<marginalia>Dicendor&#x0169;|ratio.</marginalia>
84. sed ampliorem declarationem in
locum præsentem reseruauimus, vbi non vacat
rem ex professo persequi, de qua multa Dom.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 22. & in Politica
Lib. 4. Cap. 22. sed specialia quædam adscribere,
& Parochorum conscientias satis in hoc graua-
tas delinire: non quidem placendi studio, sed sa-
crarum legum moderatione sanis oculis præsen-
tatâ. Pro quo suppono circa hoc standum esse
consuetudini, vt habetur in Cap. Requisisti, de Te-<marginalia>Standum|esse consue-|tudini cir-|ca illud.</marginalia>
stamentis. Et in Cap. Certificari, de sepulturis, in
quo sic loquitur Clemens Tertius inductâ Diui
Hieronymi auctoritate: Vnaquæque Prouincia in
suo sensu abundet secundùm rationabilem consuetudi-<marginalia>Cap. Cer-|tificari, de|sepulturis.</marginalia>
nem regionis, illa iustitia circa medietatem, vel tertiam,
aut quartam partem, pro locorum diuersitatibus at-
tendatur. Sic Pontifex. Circa quod Zerola in
Praxi Parte 1. verb. Legatum, §. 3. Conclus. 5. Et
quod de quantitate dicitur, ad alia est pariter re-
ferendum propter eamdem rationem, ad ea sci-
licet, ex quibus Quarta solui debeat: in hoc enim
magna varietas esse potest, vnde & variæ etiam
sunt circa hoc iuris Canonici decisiones, vt videri<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0222.jpg/>
@@1@<SE222>De quarta funerali, & Canonica portione. 211
<duolan 2><-P>specialiter potest in Cap. De ijs, quod est finale de
Testamentis. Cap. Cùm inter. & Cap. Ex parte 3.
de verborum significat. Neque consuetudo quæ-<marginalia>Rationabi-|lis illa fu-|tura, &|quæ talis|dicatur.</marginalia>
nis, sed rationabilis attendenda, vt ex tenore de-
cisionis constat, & sic intelligendum, quamuis id
non exprimeretur, quia, vt ait Panormitanus in
Cap. Cùm venerabilis, de consuetudine, irrationabilis
non meretur nomen consuetudinis. Quæ autem
consuetudo rationabilis dicatur, diuersimodè Do-
ctores conantur exponere, sed non omnes id
assequuntur, vt videri potest apud Dianam Parte
6. Tractat. 5. Resolut. 1. Omnes enim dicunt ratio-
nabilem esse, quæ est iuxta rationis æquitatem.
Sed hoc opus, hic labor est, in declarando in-
quam quando contra rationis æquitatem sit, quia
potest esse consuetudo contraria legi, lex autem
valdè est rationis æquitati conformis; & nihilomi-
nùs non esse irrationabilis, cùm constet legem<marginalia>Peculiaris,|sed genuina|explicatio.</marginalia>
posse per consuetudinem abrogari. Sed his non
obstantibus iuxta prædictum dicendi modum ex-
plicari potest, vt tunc consuetudo rationabilis di-
catur, quando attentè considerata nihil dissonum
ex se importat, neque oculos prudentium offen-
dit: si secus autem accidat, irrationabilis censen-
da est, quia videlicet sine intuentium offensione
stare nequit, & ita rationi contraria est, hoc est,
benè formato discursui, cui lumen rationis assistit.
Sicut enim contra rationem agit quis, dum ab eo
recedit, quod ipsi vt conueniens proponitur, ita
erga aliorum actiones eius debet iudicium regu-
lari; vt scilicet contra rationem in aliis esse iudi-
cet, quod ipse in se tale reputat, vnde nec faceret,
si iuxta rationis operaturus esset æquitatem. Qui
explicandi modus iuxta eorum mentem æstimari
potest, quos adducit Diana pro suâ sententiâ,
quam sic possumus aliquatenus illustrare. Pro
quo & videndus P. Becanus de Legibus, Cap. 8.
quæst. 6. num. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Iuxta quæ in materiâ præsenti dicere<marginalia>Materiæ|præsenti ac-|commoda-|tur.</marginalia>
possumus consuetudinem rationabilem eam esse,
ex quâ nihil offensionis habetur: quod equidem
contingit siue parum, siue nihil Parochi Episco-
pis soluant, Canonicæ nomine portionis. Et
alicubi nihil solui, ex Vincentio & Hostiensi af-
firmat Ioannes Andreas in Cap. Requisisti, citato.
& alios pro eodem adducit Dom. Solorzanus
suprà, num. 19. & in Politicâ Pag. 684. in fine. Id<marginalia>In Lusita-|niâ nihil|olim dat&#x0169;.</marginalia>
quod iam olim pro Lusitaniâ constitutum est ab
illius Prouinciæ Concilijs, vt constat ex Cap.
Placuit, & Cap. Priscis, 10. quæst. 3. pro quo &
videndus P. Azor Tomo 2. Lib. 9. Cap. 12. Quæst. 3.
Alibi aliter, & quidem parum. Ex quo nullus
offenditur, quia sciunt Episcopis abundè alimen-
ta suppetere, & aliundè æquitati consonum est,
vt quæ donantur Ecclesiæ Rectori, plenè habeat,
cùm ex eis Ecclesiæ ipsius fabricæ & ornatui de-
beat viuens & moriens prouidere. Non ita verò
accidet, si ea, quæ Rectoribus donantur, sic E-
piscopi participare velint, vt & illi parcè viuant,
abundantibus Episcopis, & Ecclesiæ sine ornatu
& decore vilescant, aut excessus quartæ sit, cùm
tamen esse non debeat: licèt enim Canones de
tertiâ etiam, immò & aliquando de medietate
disponant: cùm tamen obseruandam consuetu-
dinem dicant, & hæc generaliter sit recepta, vt
plus quàm quarta non soluatur, excessus debet
irrationabilis reputari. Siue quod nulli Episcopi<-P>@@

<-P>respondeat officio, vel allegetur sic exegisse ante-
cessorem; cùm tamen legitimè præscripta esse
debeat. Pro quo Zerola, & ipse Episcopus su-
prà, ita scribic Conclus. 10. Cauere debent locorum
Ordinarij, per prætextum quod ipsi inceperint exigere<marginalia>Zerola.</marginalia>
hanc quartam, intendant introducere consuetudinem,
&c. addens sufficere decem annorum spatium,
quia consuetudo hæc est iuxta ius commune, &
non contra illud. Vt tamen nec tempus sufficiat,
etiamsi longum sit, id facit, quod habetur in
Cap. 1. de Consuetudine in Sexto, vbi consuetudo
reprobatur, quæ de ambitionis radice processerit. Et<marginalia>Cap. 1. de|Consuet.|in 6.</marginalia>
potest caussæ præsenti adaptari, vbi periculum est
ne consuetudo ex radice tali, aut certè consimili,
radice inquam amaritudinis sursum germinante,
iuxta Apostoli doctrinam, oriatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Est insuper aliud circa consuetudinem<marginalia>Consuetu-|dinem vi|introductā|non valere.</marginalia>
dictam obseruandum, quòd scilicet non vi aut
metu introducta sit; si tamen reuerà aliud est hoc;
nam dici potest eo ipso quòd rationabilis esse de-
beat, id satis indicatum: irrationabile enim vide-
tur, vt per id, quod vi & metu extortum est, &
semper inuitè & coactè tributum, ius legitimum
legi æquiualens acquiratur. Hac enim de caussà
in citato Capite de Consuetudine reprobatur illa
tamquàm corruptela, quæ de ambitionis radice pro-
cesserit, quia valde dissonum est, vt ambitio in
legem transeat, & super iniustitiam regula iustitiæ
fundetur. Quando autem vi & metu consuetudo
inducitur, idem accidit, quia de auaritiæ radice
procedit, armis, quibus resisti nequit, roboratæ.
Hinc est vt si per vim aut metum grauem populus
aliquid faciat, etiam per longum tempus, talis con-
suetudo non debeat legitimè introducta reputari.
Quod declarauit sacra Rota in vnâ Giennensi, Por-
tionis. die 13. Nouemb. 1613. Pro quo & Docto-
res alios adducit Diana suprà, Resolut. 9. Vbi alia<marginalia>Noua pro|eo & vrge&#x0303;s|ratio.</marginalia>
ratio occurrit, propter quam talis consuetudo
non debeat censeri legitima: nam qui reluctan-
tes faciunt, nolunt suo facto consuetudinem fir-
mare, & arma contra se tribuere: cùm tamen ad
legitimam consuetudinem necessarium sit, vt
qui actus frequentant, eo faciant fine, introdu-
cendi scilicet consuetudinem, & consequenter
obligationem, vt tenent Doctores, quos adducit
citatus Auctor Resol. 10. & alij quos citat & sequi-
tur Sayrus in Claui regiâ, Lib. 3. Cap. 11. numer. 9.
Pro quo non prætermittenda verba Dominici<marginalia>Dominicus|Sotus.</marginalia>
Soti Lib. 1. de Iustitiâ, Quæst. 7. Art. 2. vbi sic ait:
Periculum existit inter viros potentes, vt si semel vasalli
vrbanitatis ac beneuolentiæ gratiâ domino ac patrono
suo munuscula obtulerint, statim vrbanitas in consuetu-
dinem rapitur, & gratia in ius debitum conuer-
titur. Sic ille. Quod quidem periculum in E-
piscopis Indiarum est etiam præsentissimum, dum
de quarta agitur: quorumdam enim liberalitas
in consuetudinem aduocatur, & ius ex gratiâ con-
ficitur, quadam minimè probandâ conuersione.
In quibus etiam quod de vi & metu est dictum,
pariter locum habet; timent enim Parochi eo-
rum indignationem, quæ carò illis constare po-
test, dum non leuiter aggrauantur ob criminatio-
nes obiectas, mittuntur iudices, suspenduntur ab
officio, & spes illis meliora ad Beneficia resecatur.
An hæc leuia sunt? Nec mirandum si accidant
vbi auaritia c&#x0153;perit imperare. Et præfata positio
verbis Gregorij VII. coronanda, qui Cap. 5. de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0223.jpg/>
@@1@<SE223>212 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. I.
<duolan 2><-P>regulis iuris ita loquitur: Quod latenter, aut per<marginalia>Cap. 5. de|Regulis Iu-|ris.</marginalia>
vim, vel aliàs illicitè introductum est, nullâ debet stabi-
litate subsistere.</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Quia verò circa prædicta possunt dubita-<marginalia>Consuetu-|do in praxi|quando le-|gitima iu-|dicanda.</marginalia>
tiones frequentes suboriri, vidend&#x0169; quo pacto se
gerere debeāt, quibus onus solutionis imponitur.
Potest ergo dubitatio esse circa consuetudinis ra-
tionabilitatem, & circa illius præscriptionem. In
quo quidem proborum & peritorum consilio res
erit transigenda. Et quod ad tempus attinet sic
sentiunt Dominicus Sotus, Medina, P. Granadus,
& alij apud Dianam suprà, Resol. 2. Circa quod &
Sayrus suprà, n. 8. §. Sin verò, cum alijs, & præsertim
cum P. Valentia Tomo 2. disp. 7. quæst. 5. Punct. 8. qui
dicunt pro temporis & rei grauitate requiri com-
munem existimationem bonorum ac pruden-
tium, vt illud sufficiat, vel non sufficiat, prout ipsi
æquum & iustum iudicauerint. Idem autem de
rationabilitate dicendum ratio eadem persuadet.
Quòd si circa vnum aut aliud diuersa prædicto-
rum sententia sit, probabile negoti&#x0169; relinquetur,
vnde & sequi is, cui id constiterit, securè poterit
quam maluerit opinionem. Quod quidem cùm
generale sit, in caussâ, de quâ agimus, specialem
non habet difficultatem: id tamen addendum,<marginalia>In Indijs|quid spe-|ciale.</marginalia>
ad iudicandum in Indiis consuetudinem contra-
riam populo, quod & suo modo in Ecclesiasticis
procedit, rationabilem esse, & legitimè præscri-
ptam, maiora quàm alibi fundamenta requiri, ob
acriores auaritiæ stimulos, quibus aliquando in-
ducta consuetudo, quæ non solùm corruptela di-
ce&#x0303;da est, sed tyrannis manifesta, iam pridem dam-
nata à Concilio Cabilonensi, vt habetur in Cap.
Quiæ cognouimus, 10. quæst. 3. Pro quo & Dom.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 22. num. 29. qui
& num. 22. bonis testibus affirmat Prælatorum
aliquos hac in parte valdè Iuris dispositiones ex-
tendere: quam damnabilem extensionem Reges
nostri abolendam prouiderunt, datis super eo
rescriptis, de quibus numer. 21. 25. & 26. & in
Politicâ Pag. 687. §. Y que es. Quibus positis, vt
ad resolutionem veniamus, & quod est veritati
conforme pronuntiemus, pro eo deseruient se-
quentes</P>
<Z><A+1>Assertiones circa Quartæ obligationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>28</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Episcopi Indiarum pos-<marginalia>Assertio 1.|Episcopos|Indiarum|illam exi-|gere posse.</marginalia>
sunt Quartam iuxta Iuris dispositionem
exigere. Sic Regio est rescripto dispositum, cuius
tenorem adducit Dom. Solorzanus suprà, numer.
21. & Concilium Limense tertium approbatum
à Sixto V. Act. 4. Cap. 20.</P>
<P>  Dico secundò. Plus quàm quartæ exigi ne-<marginalia>Assertio 2.|non posse|plus quàm|illam.</marginalia>
quit, etiamsi Canones medietatem, aut tertiam
partem soluendam esse deciderint. Probatur ex
nuper allatis, quia quartæ solùm exactio per-
mittitur, & illa sola iam est in vsu, vt diximus
num. 25.</P>
<P>  Dico tertiò. Cùm Ius disponat vt circa hoc<marginalia>Assertio 3.|& solùm|laudabile&#x0303;|consuetudi-|nem obser-|uandam,|de quâ du-|bi&#x0169; non sit.</marginalia>
laudabiles consuetudines obseruentur, illæ pro-
fectò obseruari debebunt, & iuxta eas exactio
fieri. Constat ex dictis num. præcedentib. Quòd si
tales non appareant, aut de illis opiniones sint, ex
dictis etiam constat quid agendum sit.</P>
<P>  Dico quartò. Non est laudabilis consuetudo
ad certam summam quotannis Parochos obliga-<-P>@@

<-P>re. Id liquet: nam consuetudo talis damnata est<marginalia>Assertio 4.|talem non|esse, si eade&#x0303;|summa|quotannis|exigatur.</marginalia>
in Regio Indiarum Senatu, & pro eo extat sche-
dula citata Assert. 1. Non ergo laudabilis reputan-
da est, quæ à tot sapientibus, grauibus præmissis
querelis, reprobata est, & magnis inconuenienti-
bus, ac præsertim ex multiplici Indorum grauami-
ne emergentibus, est obnoxia iudicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Dico quintò. Assertio præfata intelli-<marginalia>Assertio 5.|posse aliquā|tolerari.</marginalia>
genda est de summâ determinatâ, quæ debitam
portionem excedat: si enim ea talis sit, vt plus
aliquantulum minusúe contineat, non videtur
improbanda, vt dixi Titulo 13. num. 84. Quod
quidem ex citatâ schedulâ constat, quâ ratio deci-
sionis his verbis proponitur: Porque los Clerigos<marginalia>Regiasche-|dula.</marginalia>
por tener grato al Prelado, y à sus Visitadores, se estien-
den à dar mas de lo que les pertenece por esta porcion, y
todo viene à salir y cargor sobre los Indios. Quando
ergo nihil tale accidit, non est cur determinatio
dicta debeat improbari. Tunc equidem repro-
banda quando is, qui alteri in Beneficio succe-
dit, summam eamdem exhibere compellitur; quia
cùm ipse nescius qualia sint emolumenta, pro
quo peculiaris experientia requiritur, in Benefi-
cium veniat, non potest ad determinatam contri-
butionem obligari. Sicut agricola ad certam ad-
igi nequit decimæ portionem: in quo tamen
compositio admittitur, iuxta diuersa Capita in
Titulo de Decimis, & receptam consuetudinem.</P>
<P>  Dico sextò. Qui ad certam summam obliga-<marginalia>Assertio 6.|tenere Pa-|rochos ad|habendos|libros circa|quartam.</marginalia>
ri nollet, deberet librum ad scribendas obuentio-
nes habere, quia aliàs non posset id exequi, ad
quod eius se extendit obligatio. Vnde & Episco-
pi poterunt Parochos ad eos habendos per Cen-
suras obligare. Sic Dom. Solorzanus suprà, num.
35. quod & in Di&#x0153;cesanâ Synodo Limensi An.
1624. statutum est Lib. 1. Titulo 5. Cap. 10. Et
quòd circa hoc non admittantur conuentiones,
in Synodo etiam Pacensi libri obligatio propo-
nitur Lib. 1. Titulo 2. Cap. 23. & ratio est clara ex
dictis quoad Parochos: Episcopi autem suo
iure vtuntur, estq&#x0301;ue id expediens ad vitandas con-
trouersias, & deonerandas conscientias Parocho-
rum. Quo pacto vitari & medium aliud potest,
iuramenti scilicet, quod Dom. Solorzanus, etsi<marginalia>Quid de|iuramento.</marginalia>
absolutè licere dicat num. 34. non tamen oppor-
tunum reputat; & meritò, quia neque in solutio-
ne vectigalium, & Regiorum aliorum iurium,
tale medium frequenter adhibetur. Vnde nec
illud in Ecclesiasticis Prælatis conueniens appa-
ret, in quibus minor erga res temporarias affectio
debet residere. Libri ergo habendi præceptum,
cum præcepto pariter, vt omnia, ex quibus quarta
sit debita, conscribantur, ad negotium istud debet
sufficiens medium iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Dico septimò. Ex iis, quæ à Testatore,<marginalia>Assertio 7.|non deberi|ex ijs, quæ|Parocho ve|tali non tri-|buuntur.</marginalia>
vel Executoribus, Parocho tribuuntur, non
vt Parocho, sed ex amicabili alio respectu, non
debetur quarta. Sic Doctores, quos adducit,
Dom. Solorzanus suprà, num. 31. & in Politicâ
Pag. 688. Col. 1. eosdem secutus. Ratio est, quia
pro obligatione tali non est in Iure fundamen-
tum: si enim Parochus non esset, & illi relin-
querentur, ad nihil esset obligatus, vt habetur ex-
pressè in Cap. Requisisti, de Testamentis, in quo<marginalia>Cap. Re-|quisisti, de|Testamen-|tis.</marginalia>
sic dicitur: Illud autem est generaliter obseruandum
circa eum, qui potest proprium poßidere, prælationem
vel administrationem Ecclesiæ non habentem; quod si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0224.jpg/>
@@1@<SE224>De Quarta funerali, & Canonica portione. 213
<duolan 2><-P>aliquid ei relinquatur specialiter, non solùm à propin-
quo, verùm etiam ab extraneo, intelligitur esse reli-
ctum non intuitu Ecclesiæ, sed personæ, nisi probatio
in contrarium appareret: & idcircò de illo nec Episco-
pus, nec Ecclesia potest in vita eius sibi aliquid vendi-
care. Et hoc intelligitur esse verum, cùm fraus mini-
mè procuratur, quæ, si detecta fuerit, patrocinari
non debet. Sic Innocentius Tertius. Cùm ergo
Parochus in casu de quo loquimur, perinde se
habeat acsi talis non esset, neque intuitu Eccle-
siæ à Testatore relicta, aut ab Executoribus o-
blata tribuantur; nihil ex illis ad Ecclesiam aut
Episcopum constat pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Et ex huius Textus decisione resoluen-<marginalia>Ex emolu-|mentis ob|associatio-|nem fune-|ris an|quarta|Episcopis|debeatur.</marginalia>
dum venit dubium inter Capitulares, & Episco-
pos Indiarum exortum, dum isti contendunt
Quartam sibi deberi ex mercede, quæ illis tribui-
tur ob associationem funerum. Quod quidem
cùm ad Regium Indiarum Consilium delatum
esset, nihil ab eo decisum, iubente tantùm vt Re-
gia Limana Cancellaria super eo informaret,
quibusque Archiepiscopus rationibus niteretur,
& in quantam summam emolumentum istud
quotannis euaderet. Sic refert Dom. Solorza-
nus suprà num. 32. & in Politica. §. Y el Dean,<marginalia>Quid pro|parte affir-|matiua.</marginalia>
& seqq. addens non difficilè potuisse Consilium
quæstionem istam absoluere. Nam cùm Quarta
debeatur ex iis omnibus, quæ occasione funerum
ad Ecclesiam perueniunt, & ex elee&#x0308;mosynis, quæ
pro dicendis Missis Curatis tribuuntur, vt Au-
ctores citati resoluunt: non videtur quo iure dis-
crimen constitui possit in hac oblatione, seu satis-
factione, quæ Capitularibus pro funere sociando
præstatur, etiamsi ipsi prætendant id totum velu-
ti pretium laboris sui esse censendum. Nam hæc
ratio æquè in Missis & aliis prętexi potuisset. Sed<marginalia>Quid pro|opposita.</marginalia>
certè non pauci viri docti oppositum censuerunt,
quod & Concilium Regium videtur indicasse,
dum reddi sibi rationes iubet, quibus Archiepi-
scopus niteretur, quasi nouam & insolitam ta-
lem exactionem reputans, quæ videlicet in iure
communi satis obuia, & tantis viris perspecta,
fundamentum sufficiens non haberet. Et, vt dixi,
ex allati Capitis tenore decidend&#x0169; venit, dum ex<marginalia>Quæ præ-|fertur. Vbi|vtilis do-|ctrina.</marginalia>
iis, quæ intuitu Ecclesiæ non conferuntur, quid-
quam Ecclesiæ, aut Episcopo debitum inficia-
tur: atqui in associatione dicta nullus est Eccle-
siæ intuitus, sed tantùm peculiaris pompæ quæ-
stuosus apparatus, cum Capitulari, vt dicitur,
Companarum sono, qui vt talis ad peculiarem
etiam honorem spectat; rarissimè proptereà à
Testatoribus disposito, sed ab hęredibus, aut a-
liis, sui potiùs quàm defunctorum respectu habi-
to, ne parci & ingrati in his supremis functioni-
bus habeantur. Est enim stipendium ingens,
quod à Capitulis est pro associatione huiusmodi
constitutum. Et quidem intuitus specialem affe-
ctionem dicit, iuxta communem intellectum,
pro quo Glossa in citatum Cap. verb. Præsumitur. &
verb. Nec est. In casu autem nostro illa desidera-
tur. Debet etiam quarta ex iis tantùm solui, quæ
quis relinquit pro anima sua in morte, iuxta
Glossam in Cap. Conquerente, de officio iudicis
Ordinarij, verb. Mortuariorum. Præterquam quod
merces laboris est, quæ minimè fraudenda, iuxta
generalem doctrinam, nisi vbi specialis iuris di-
spositio est, vt in Missis, & ita, vti odium, restrin-<-P>@@

<-P>genda, iuxta notam regulam: si tamen & in Mis-
sis res adeò certa sit, pro quo iam</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Dico octauò. Non est omnino certum<marginalia>Assertio 8.|Pro legato|Missarum|non esse|deberi cer-|tum.</marginalia>
quartam deberi ex legato relicto Parocho Eccle-
siæ, in qua quis eligit sepulturam, pro Missis per
illum faciendis, licet Doctores aliqui ita sentiant
apud Dom. Solorzanum suprà num. 31. quibus
addendus P. Azor suprà Cap. 13. Quæst. 7. vbi
post propositam quæstionem circa Quartam Pa-
rochialem, ita scribit: Debetur, quia Episcopalis<marginalia>P. Azor.</marginalia>
etiam quarta ex illo soluitur. Cap. Cùm inter vos, de
verbor. significat. Sic ille. Vbi cùm vnicum Asser-
tionis fundamentum sit citati Capitis auctoritas, vi-
dendum restat an tale sit, vt ex eo certa deduci re-
solutio queat. Et videtur quidem non certa, li-
cet probabilis sit: quia licet in eo sic dicatur: At<marginalia>Cap. Cùm|inter vos,|de verb.|significat.</marginalia>
Capellani prædictæ Capellæ dicentes primitias & deci-
mas, vel ea, quæ offeruntur pro Mißis mortuorum Sa-
cerdotibus, & quæ pro Septimis, & tricesimis, & Anni-
uersariis, panes & alia, quæ intra hebdomadam offerun-
tur, & mortuor&#x0169; iudicia oblationum nomine minimè
contineri: de his omnibus tertiam partem soluere vo-
bis nolunt. Licet inquam sic dicatur, & statim
Honorij sententia sequatur, in hunc modum:
Volumus igitur & mandamus, vt per vestrum Cleri-
cum à vobis in eadem Ecclesia constitutum, de om-
nibus supradictis, & aliis oblationibus quocumque ti-
tulo ad Ecclesiam peruenerint, sine diminutione ali-
qua, integrè tertia vobis portio persoluatur. Sic Pon-<marginalia>Illud non|vrgere o-|stenditur.</marginalia>
tifex. Licet inquam sic eius decisio habeat, non
tamen generaliter procedit, quia Abbas S. Petri
Spoletani probauerat plusquam quadragenariam
præscriptionem. Vnde & Pontifex iubet non
deduci id, quod ad necessarias expensas in dictâ
Capellâ faciendas pertinebat. Quod esse con-
trarium iuris vtriusque dispositioni ostendens
Glossa. verb. Necessarias, vt videri specialiter po-
test in Clementina Statutum, de Electione; &
ratione aliquorum præmissa, cur nihilominus
Honorius sic censuerit faciendum, ita subdit:
Illa est ratio potior, quia Tertia ista integraliter præ-<marginalia>Glossa Cap.|citati.</marginalia>
scripta est, vnde integraliter debet solui, & onus fa-
bricæ incumbit Capellano de aliis partibus. Sic suprà
de Præscriptionibus Cap. De Quarta. Hæc Glossa
Bernardi Parmensis, Canonici Bononiensis, &
Pontificij Capellani. Sicut ergo in eo, quod ad
necessarias expensas pertinet, allegari prædictum
Caput nequit, nisi vbi Quadragenaria præscri-
ptio præcessit, & legitimè probata est, ita neque
in aliis: cùm aliàs Pontifex non declaret quæ sint
oblationum nomine generaliter intelligenda: sed
narrationi insistens omnium enumeratorum so-
lutionem iniungat.</P>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Et in Missis quidem peculiaris difficul-<marginalia>Vrgetur ex|stipendio|Missarum|eas facien-|ti debito.</marginalia>
tas est, quia cùm id, quod pro ipsis dicendis re-
linquitur, stipendium laboris sit; non videtur
rationi consonum, si eas dicens iustâ mercede
fraudetur, vt paulò superiùs dicebamus. Vt er-
go resolutio prædictorum scriptorum irrefraga-
bilis sit, aliud debet firmius præsidium aduocari.
Tunc certè probabilius, cùm stipendium maius
est, quàm communiter dari solitum; eo enim fi-
ne sic videtur auctum, vt iustâ Rectori manente
mercede, habeat vnde possit suam Episcopo &
Ecclesiæ reddere portionem. Quamuis quod ad
Ecclesiam attinet in Indiis non inueniatur vsita-
tum: vnde veteri tantùm de more id fuisse testa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0225.jpg/>
@@1@<SE225>214 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. I.
<duolan 2><-P>tur Dom. Solorzanus suprà num. 8. verbis illis:
Quæ Parochiæ solebat reseruari. Et expediret qui-
dem, quia pro illarum fabricâ, quæ Hispanorum
sunt, nihil apparet specialiter deputatum, licet
pro Ecclesiis Indorum sit, de quo Limense Con-
cilium Tertium Act. 3. Cap. 13. & quod dixi-
mus, eatenus accipiendum est, quatenus ad Iuris
dispositionem reducitur, quæ non ita videtur
comperta, vt nonnulli existimant: de consue-
tudine autem alia est ratio, circa quam philoso-
phandum est iuxta dicta in præmissis ad Assertio-
nes, & iuxta proborum ac peritorum consilium
procedendum. Et erunt fortè eorum aliqui, ra-
tionabile non existimaturi, seclusâ Pontificiâ de-
cisione, vt quis Missarum stipendio fraudetur,
cùm dignus sit operarius mercede sua, iuxta Christi<marginalia>Quid si|Missæ Epi-|scoporum|arbitrio|distribuan-|tur.</marginalia>
notissimum pronuntiatum Lucæ 10. vers. 7. ad-
ductum in Cap. 1. de sepulturis, & alibi. Si di-
catur non fraudari stipendio, sed quartam Mis-
sarum partem Episcopo dandam vt ipse eas di-
cendas pro suâ voluntate distribuat: id quod vsu
videtur roboratum. Si vsus quidem legitimè prę-
scriptus, non est penitus im probandus: sin mi-
nus, iuxta dicta temperandum arbitrium, quia
neque pro eo Iuris decisio suffragatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Dico Nonò. Quædam sunt, ex quibus<marginalia>Assertio 9.|Aliqua ex|quibus non|debeatur,|recensen-|tur.</marginalia>
Canonica portio indubitanter quia pro illis sunt
manifestæ decisiones in Iure. Cap. finali de Testa-
mentis sic habetur: De ijs, quæ in ornamentis, vel
pro Cereis, seu fabricâ, luminaribus, anniuersario,
septimo, vicesimo die, siue aliis, ad perpetuum cultum
diuinum legantur Ecclesiis, vel reliquis piis locis, Ca-<marginalia>Cap. finale|de Testam.</marginalia>
nonica portio, dummodo in fraudem non fiat, vt ea
Episcopus, seu Parochialis Ecclesia, debeat defraudari,
deduci non debet. Hæc ibi. Quibus consonant quæ
habentur in Cap. Ex parte 31. de verbor. signifi-
cat. Quia verò nonnihil varietatis est, hic etiam
proponenda. Sic ergò ibi Honorius Tertius:<marginalia>Cap. Ex|parte. de|verb. sig-|nificatione.</marginalia>
Cùm igitur ipsi (sicut ex eorum interpositione accepimus)
non intellexerint quòd de his, quæ in ornamentis Eccle-
siasticis, vel ad fabricam Ecclesiæ reparatione indigentis,
aut ad Ecclesiæ luminaria, nec non de his, quæ pro an-
niuersario, septimo, tricesimo, ac vicesimo faciendis, vel
de his, quæ personis specialiter, nisi fortè id fiat Eccle-
siæ ratione, à quocumque legantur, aliqua debet solui
portio &c. Diuersitas quidem in eo apparet, quòd
in priori loco absolutè statuitur, vt de ijs, quæ
pro fabrica Ecclesiæ legata fuerint, nihil pro Ca-<marginalia>Circa reli-|cta pro Ec-|clesiæ repa-|ratione, di-|uersitas in|modo lo-|quendi|non obstat.</marginalia>
nonica portione detrahatur: in posteriori autem
non ita absolutè id afferitur, sed cùm Ecclesia in-
diget reparatione: vnde si reparatione non indi-
geat, videtur deberi. Sed hoc non obstat, quo-
minùs generalis decisio debeat sustineri, quia iux-
ta Glossas vtriusque Capitis eadem est, & cùm sit
fauorabilis, amplè interpretanda. Illud ergo, Re-
paratione indigentis, sic accipiendum est, vt ad tem-
pus etiam futurum extendatur: id est, pro repa-
ratione, quando illa indigere contingat, juxta
vulgarem quòd fauores conuenit ampliari. Atque
ita tenent graues Scriptores apud Barbosam de
Potestate Episcopi, Allegat. 86. num. 24. quidquid
alij sentiant ibidem adducti. Et vt diuersum ali-
quid continere fateamur, standum equidem de-
cisioni Gregorij, quæ posterior est, licet in De-
cretalium libris prior habeatur. Gregorius enim
Honorio successit, vnde nulla restat difficultas.
Quod autem de relictis personis specialiter dici-<-P>@@

<-P>tur, non ratione Ecclesiæ, juxta id est quod di-
ximus. num. 31.</P>
<P>  <absatz-nummer>35</absatz-nummer> Id verò quod de luminaribus traditur,<marginalia>In relictis|pro lumi-|naribus|ceremonia|explicata.</marginalia>
non videtur consonum decisioni Cap. Cùm inter,
de verbor. significat. Vbi portio Canonica sol-
uenda disponitur ex lampadibus cum oleo, ibi:
& lampades cum oleo, quæ prædictæ Capellæ ab ali-<marginalia>Cap. Cùm|inter, de|verb. sig-|nificat.</marginalia>
quibus offeruntur. Sic præfatus Honorius. Sed hoc
debet negotium facessere, dici enim potest Primò
ibi ratione præscriptionis id concessum, ex quo
ea confirmantur, quæ diximus Assert. 9. decisio-
nem scilicet illius Capitis non esse generalem. Se-
cundò posteriorem esse decisionem Gregorij, &
ita illi potiùs standum. Tertiò decisionem vtrius-
que in prioribus Capitibus procedere de lumina-
ribus, pro quorum perpetuo vsu aliquid relinqui-
tur; cùm tamen Cap. Cùm inter vos, de luminari-
bus procedat, pro quorum temporario vsu ali-
quid offertur. Sed illud non videtur admitten-<marginalia>Pro relictis|ad vsum|temporari&#x0169;|similiter|philosopha-|dum.</marginalia>
dum: pro quo & faciunt ea, quæ adducit Bernar-
dus Parmensis in citatum Cap. finale de Testam.
fauore enim religionis, & ob reuerentiam diuini
cultus, prædicta disponuntur, & summa est ra-
tio, quæ pro religione facit. L. Sunt personæ D. de
Relig. & sump. funer. & sicut de legatis piis non
deducitur falcidia, quod & leges humanæ dispo-
nunt C. ad l. Falcidiam authent. Similiter. Et alibi:
ita neque ex legatis pro diuino cultu, ne sacri
Canones minùs in hac parte fauere pietati vide-
antur. Et hoc specialiter procedit in oblationi-
bus, quæ caussa mortis fiunt, vnde dispositio Iu-
ris pro illis in Titulo de Testamentis apposita, &
legati nomine significata. In alijs autem idem di-
cendum ob eamdem rationem, nisi ex legitima
consuetudinis præscriptione aliud habeatur.</P>
<Z><A+1>Circa Quartam, Sede vacante.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>36</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico decimò. Sede vacante an debeat<marginalia>Assertio 10.|Circa id|dubiam|esse quæstio-|nem. Et|deberi quæ|probant.</marginalia>
solui Quarta, ita vt futuro Episcopo
reseruetur, dubiæ quæstionis est, præsertim in
Indiis. Et vt debeatur, adducitur Cap. Quoniam
quidam 75. dist. in quo statuitur sic: Redditus verò
eiusdem viduatæ Ecclesiæ integros reseruari apud Oeco-
nomum eiusdem Ecclesiæ censemus. Hæc ibi ex Con-<marginalia>Cap. Quo-|niam 75.|dist.</marginalia>
cilio Chalcedonesi Can. 25. Item Cap. Quia sæpè,
de Electione in Sexto, in quo Bonifacius Octauus
graues p&#x0153;nas statuit in eos, qui bona à Prælatis Ec-
clesiarum dimissa, vel vacationis tempore obuenientia,<marginalia>Cap. Quia|sæpè, de|Elect. in 6.</marginalia>
quæ in vtilitatem ipsarum Ecclesiarum expendi, vel fu-
turis deberent successoribus fideliter reseruari, occupant,
inter se diuidunt, surripiunt, dilapidant, dißipant, &
consumunt, in earum graue dispendium & iacturam.
Prætereà Clement. Statutum, de Electione, in
qua sic Clemens V. in Concilio Viennensi: Sta-
tutum super bonis à Prælatis Cathedralium, Regula-<marginalia>Clement.|Statutum.|de Elect.</marginalia>
rium, & Collegiatarum Ecclesiarum dimißis, aut ob-
uenientibus tempore vacationis earum, futuris successo-
ribus fideliter reseruandis, editum, locum declaramus
habere in omni emolumento, quod prouenit ex iurisdi-
ctione & sigillo Curiæ Ecclesiasticæ, vel sæcularis, aut
aliàs vndecumque quod ad Prælatos (Ecclesiis non va-
cantibus) pertineret; consuetudine qualibet contrariâ
non obstante. Hæc ibi: propter quæ ita tenet
Dom. Solorzanus suprà numer. 37. sed simplici
assertione, verbis illis: Sed nihilominùs contrarium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0226.jpg/>
@@1@<SE226>De Quarta funerali, & Canonica portione. 215
<duolan 2><-P>dicendum existimo: pro quo & aliquos adducit,
quibus addi potest Barbosa Allegat. 114. num. 8.
vbi generaliter loquitur de obuenientibus tem-
pore vacationis. Et assertionis prædictæ hoc so-
lùm fundamentum est, Iuris inquam dispositio,
quam in Indijs etiam locum habere non videtur
posse dubitari, quia Episcopi iuxta Iuris disposi-
tionem exigere Quartam possunt, & id Regia re-
scripta concedunt, vt vidimus num. 28. vbi & De-
cretum Concilij Limensis adduximus.</P>
<P>  <absatz-nummer>37</absatz-nummer> Sed contrarium potest probari Primò.<marginalia>Oppositum|fundatur.|Primò ex|defectu fun-|damenti;|seu tituli,|qui triplex.</marginalia>
Quia vt debeatur, obstat defectus fundamenti,
propter quod est sacris Canonibus constituta:
pro quo audiendus Illustrissimus Barbosa Allegat.
86. citatâ, num. 7. vbi sic ait: Episcopo debetur Ca-
nonica hæc portio, potißimùm tribus ex caußis. Prima
in recognitionem superioritatis, sicut cetera iura Episco-
palia, de quibus in Cap. Conquerente, de Officio Ordi-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
narij, & in Cap. De quarta. Et in Cap. Auditis,
de Rescriptis. Secunda ob communicationem, quæ in-
ter Episcopum, & Ecclesias sibi (commißas, &) sub-
iectas reperitur. Cap. Requisisti. vers. Secus, de
Testamentis. Tertia ob curam, & cæleste pabulum,
quod impartitur Ecclesiis inferioribus, vt satis deprehen-
ditur, ex Cap. 1. ibi, C&#x0153;lesti pabulo, de sepulturis
Constant omnes ex Abbate. Cap. Officij 14. numer. 6.
de Testamentis. Et ex Lapo de Canonicâ portione,
Parte 2. numer. 1. Sic ille. Atqui manifestum est
prædictas caussas vacante Ecclesia locum penitus
non habere: ergo tali stante defectu illa non de-
betur.</P>
<P>  <absatz-nummer>38</absatz-nummer> Secundò. Quia Iuris dispositiones ad-<marginalia>Secundò,|quia ex Iu-|re nihil vr-|get.</marginalia>
ductæ non videntur vrgere. In primis enim de
Canonicâ portione ibi sermo nullus, cuius nec
Glossę meminerunt, aut antiqui Iuris interpretes.
Deinde Cap. Quoniam quidam, de bonis tantùm
viduatæ Ecclesiæ loquitur. Cap. verò, Quia sæpè
conditionatè loquitur. Si videlicet talia bona
fuerint, quæ debuerint Episcopis reseruari: quæ
autem talia bona sint, non declarat: quæcumque
autem fuerint, si occupentur, pro eo p&#x0153;næ ibi-
dem iniunctæ procedunt. Clementina prædi-
ctum statutum confirmat, vnde similiter intelli-
genda, cum declarationibus subiunctis de emo-
lumentis ex iurisdictione & sigillo Curiæ, cuius
optimam rationem reddit Ioannes Andreas in il-
lius expositione verb. Declaramus: qui emolu-
menta omnia ad fructus iurisdictionis & sigilli
reuocat, vt ab ipso statim explicantur, & licet
Barbosa Allegat. 86. citatâ, num. 9. cum Innocen-
tio, & Petro Vbaldo Perusino dicat Canonicam
portionem esse de lege iurisdictionis, cuius emo-
lumenta reseruanda Episcopo asserit Clementi-
na: ad illud dici potest, esse quidem, sed non
solum, cùm in rationibus aliis fundetur, de qui-
bus num. præcedent. Et ex quibus vna integra &
adæquata conflatur. Quod autem additur, &
maius in hoc negotio pondus videtur habere,
scilicet: Aut aliàs vndecumque, quod ad Prælatos
(Ecclesijs non vacantibus) pertineret: sic exponen-
dum est, vt aliquam necessariò Iuri & rationi
conformem limitationem admittat. Et quidem
distributiones, quæ præsentibus tantùm dantur,
& obuentiones, quæ interessentiam requirunt,
successoribus non debent Episcopis reseruari,
cùm tamen ad ipsos, Ecclesijs non vacantibus,
pertinerent: quia id est Iuri & rationi conforme<-P>@@

<-P>& conditionem importat, ex quâ ius oritur, vnde
ea sublata nequit consistere. Cap. Licèt, de Præ-
bendis. & Cap. Vnico de Clericis non residentibus
in Sexto. Pro quo & Dom. Machadus Tomo 2
Pag. 148. Col. 1. Cùm ergo quarta funeralis &
oblationum exercitium peculiare requirat in Epi-
scopis, quod vacantibus Ecclesiis stare nequit,
ius in ipsis ad illam non est admittendum, sicut
neque Clementinam de illis loqui, cùm Iuri &
rationi debeat conformis iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>39</absatz-nummer> Tertiò. Quia Parochi onus hoc semper<marginalia>Tertiò, quia|non est ge-|neralis pro|eo, neque|rationabi-|lis consue-|tudo.</marginalia>
grauissimum reputarunt (de Indiis loquor) &
valde conati sunt illud sibi impositum amoliri:
pro quo neque est generalis in illis consuetudo,
ad quam Iuris expressâ decisione deficiente, non
videtur à Prælatis recurrendum. Quòd enim
consuetudo rationabilis non sit, multi docti &
probi iudicant, & vt talis esset, modus introdu-
ctionis eius obstaret; quia reluctantibus Paro-
chis, & metu adactis, nec volentibus iteratâ solu-
tione illam firmare taliter, vt se adsoluendum
obligarent. Quæ quidem consuetudinis firmita-<marginalia>Ex ingenti|summa in|vacationi-|bus argui-|tur, & Re-|gia circa|decimas di-|spositione.</marginalia>
ti obstare ostendimus num. 24. & seqq. Accedit
ob ingentia vacationum spatia in Indiis summam
quartarum ad notabilem excrescere quantitatem;
vnde non videtur credibile iuxta mentem esse
Pontificum, vt nullo laboris merito, sed suis lo-
tis, vt vulgò dicitur, manibus, se dominos nume-
rosæ pecuniæ deprehendant. Et quia in decima-
rum summâ ex eodem vacationum capite accre-
scente, hoc est inconueuiens deprehensum, neque
visum opportun&#x0169;, vt Episcopi sic repente diuites
Euangelicum munus auspicerentur, habituri aliàs
redditus ampliores; Reges nostri quibus decimæ
ab Apostolicâ sunt Sede concessę, tertiam tantùm
partem pro expeditione Bullarum, Pontificalium
ornamentorum comparatione, & itineris sumpti-
bus, eisdem congruentem iudicarunt, vt diximus
Titul. 5. num. 113. Quia verò quartæ emolumen-
ta alterius considerationis sunt, neque de iis quid-
quam eisdem attributum, nihil de illis ab ipsis di-
spositum inuenitur, nisi vt iuxta Iuris dispositio-
nem ea exigant, vt vidimus num. 28. & 29. Reges
ergo nostri non arbitrantur ex emolumentis
quartæ summam ingentem extare; sic enim con-
sequenter arbitrari possent habere illos vnde
sumptus facere pro præfatis possint: & ita viri
sapientes ex Regio Indiarum Consilio, ex quo-
rum sententiâ talia disponuntur, non videntur ex-
actionem quartæ vacationis tempore generaliter
approbare. De Pontificis autem voluntate aliun-
de non constat, & vt non sit dissimilis, faciunt ad-
ductæ coniecturæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>40</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo habent Indiarum Epi-<marginalia>Quid ex|prædictis|possint de-|ducere Epi-|scopi.</marginalia>
scopi vnde retundere impetum exactionis huius-
modi possint, cùm ius ad illam non sit ita, vt iu-
dicant, expeditum. Probant illam viri docti, vnde
quis erit, & laudabimus eum, qui pro illa non
militet, sua decimali portione, & emolumentis
alijs, de quibus nulla est controuersia, contentus?
Sed certè cum Episcopis agimus, viris in Ecclesiâ
primarijs, & à quibus perfectio exacta ex muneris
obligatione requiritur. Si ergo inter perfectionis
huius partes eam reponit Apostolus, vt litigiosus
non sit. 1. Timoth. 3. v. 3. Non litigiosum: tunc
maximè indecorum credat esse litigium, cùm
circa pecuniam versatur, vnde Apostolus id c&#x0153;-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0227.jpg/>
@@1@<SE227>216 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. II.
<duolan 2><-P>lesti lumine perfusus admonuit, dum sic iunxit:
Non litigiosum, non cupidum. satis indicans illud se<marginalia>1. Tim. 3.|v. 3.</marginalia>
præcipuè damnare litigium, quod solet cupiditas
excitare. Vnde Concilij tertij Toletani Cap. 20.
feruida illa monitio: Ne videamus in Ecclesiâ Dei
exactores potiùs quàm Pontifices nominari. Sic Con-<marginalia>Concil.|Tol. 3.</marginalia>
cilium, & habetur Cap. Quia agnouimus 10. q. 3.
Quibus addendum, etiamsi Prælatis, quidquid hac
in parte expetunt, concedatur; quia sic Ius ipsis
videtur indulgere; iuxta ipsius tamen Iuris dispo-
sitionem, si diuites sint, vel aliàs habeant ex fructi-
bus dignitatis congruam sustentationem, id quod<marginalia>Quartam|in Ecclesiæ|beneficium|debent ex-|pendere.</marginalia>
ex quartâ accipiunt, debere in Ecclesiæ benefi-
cium expendere. Sic habetur in Cap. Placuit,
citatâ quæst. 3. in quo ex Concilio Bracharensi se-
cundo Cap. 2. ita scribitur: Placuit vt nullus Epi-
scoporum per suam di&#x0153;cefim præter honorem Cathedræ<marginalia>Cap. Pla-|cuit 10.|q. 3.</marginalia>
suæ, id est, duos solidos, aliud aliquid per Ecclesias tollat:
neque tertiam partem ex quacumque oblatione populi
Ecclesijs Parochialibus factâ sibi vsurpet; sed Ecclesię repa-
rationi seruetur, & singulis annis Episcoporatio fiat: nā
si tertiam parte&#x0303; illā Episcopus tollat, lumen & sartatecta
abstulerit Ecclesiæ. Hæc ibi. Quibus similia extant in
Cap. Priscis, & in Cap. Vnio, sic ex Conc. Toletano<marginalia>Cap. Vnio|Ibid.</marginalia>
subditur: Vnio nostrę Congregationis decreuit atque in-
stituit, vt tertias, quas antiqui Canones de Parochijs suis
habere Episcopos censuerunt; si eas exigendas crediderint,
ab ipsis Episcopis dirutæ Ecclesiæ reparentur, &c.</P>
<Z><A+1>Circa oblationes Resolutio postrema.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>41</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico vndecimò & vltimò. Id quod di-<marginalia>Assertio 11.|circa obla-|times. Vbi|deijs, quæ|causa mor-|tis fiunt,|tantùm de-|beri Quar-|tam.</marginalia>
ctum est de quarta funerali, non est
ab oblationes, quæ caussâ mortis non fiunt, ex-
tendendum. Id probo ex Cap. Conquerente, de
Officio Ordinarij, vbi Honorius III. iura Episco-
palia determinans, & ea, quæ in contributioni-
bus consistunt, definiens, sic ait: Synodatici, seu
Cathedratici nomine duos solidos Quartam decimatio-
num, & mortuariorum, visitationem quoque annuam.<marginalia>Cap. Con-|querente,|de Officio|Ordin.</marginalia>
Sic ibi. Quibus Pontifex obligationem illam su-
stulit, quæ à Gelasio Papa erat imposita circa
oblationes, de quo in Cap. Nec numerus 10. q. 3.
& in Cap. Eleutherius 18. quæst. 2. dum statuit vt
circa hoc seruetur pactio & consuetudo, quoad<marginalia>Specialis|Gelasij|Constitutio|circa illas.</marginalia>
quotam scilicet, & vt illa designetur ex conuen-
tione aut consuetudine, nihil certum haberi po-
test: & vt sublatam non velimus, sed in suo robo-
re persistentem, illa certè moderationem habet
singularem, dum sic ibi Pontifex: Nec illa pars
oblationum omnium generaliter intelligenda est, sed
vel anniuersariæ Dedicationis, vel quorumdam etiam
solemnium dierum: prout inter Episcopum & sacerdo-
tem tempore Dedicationis conuenerit. Hæc ille. Iuxta
quæ, vbi nihil est in Dedicatione conuentum, ei
visus Episcopus renuntiasse. Quòd si successores
sibi non potuisse incommodare contenderint,
constituant dies, sed cum moderatione prædictâ,
inde, quod obuenerit, habituri.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Neque obstat quod habetur in Cap.<marginalia>Recensen-|tur non-|nulla, ex|quibus sol-|ui debet, ex|Cap. Cùm|inter vos.</marginalia>
Cùm inter vos, de verb. Significat. Vbi multa re-
censentur oblationum genera, ex quibus Hono-
rius, qui & auctor Cap. Conquerente, solui iubet
Canonicam portionem, videlicet ex ijs, quæ in
eiminili ponuntur; quod de altari suscipit (Sacerdos)
& facit per Ecclesiam deportari, & quæ ante Crucem,
& in Mißâ Trinitatis, & ea, quæ pro desponsatis dan-<-P>@@

<-P>tur, & lampades cum oleo, quæ prædicta Capellæ (S.
Hilarij) ab aliquibus offeruntur, vel quæ dantur nun-
tio, qui ad recipienda talia per præfatæ Capellæ Paro-
chiam destinatur. Non inquam obstat, quia ibi<marginalia>Sed non esse|generalem|decisionem|ostenditur.</marginalia>
plus quàm quadragenaria consuetudo inualuerat,
ad quam Pontifex respectum habuit, vt ostendi-
mus numer. 32. & 33. Neque nos vim negamus
consuetudinis rationabilis, & legitimè præscriptę,
si conditiones eas habeat, de quibus numer. 24.<marginalia>Concil.|Lim. 3.</marginalia>
& seqq. Concilium etiam Limense tertium Act. 4.
Cap. 20. Quartam Oblationum soluendam sta-
tuit: sed non vrget contra dicta, cùm id velit tan-
tummodò solui, quod iuxta Iuris dispositionem
debetur, & modo, quem sacri Canones statuunt, quæ
sunt illius verba. Facit pro Assertione Mino-
rensis Episcopus Zerola in Praxi, verb. Legatum
num. 3. vbi sic concludit: Quarta Parochialis non
debetur nisi de his, quæ obueniunt ratione funeris, &<marginalia>Zerola.</marginalia>
de legatis omnibus factis Ecclesiæ apud quam defunctus
elegit sepulturam. Hæc ille. Sicut ergo Ecclesiæ
non debetur, cui magis est Parochus obstrictus,
ita neque Episcopo. Vnde iuxta Iuris Canonici
dispositionem, Parocho intestato decedenti non
succedit Episcopus, sed Ecclesia, cuius habuerat
administrationem. Cap. Dilectus, de Sucess. ab in-
testato. Concilium etiam Tridentinum, vbi
Quartæ meminit, solius funeralis fecit mentio-
nem, vt videri specialiter potest Seßione 25. Cap.
13. de Reformat. Quomodo autem oblationes de-
beantur Episcopo celebranti in quacumque Pa-
rochiâ, non autem in loco exempto, nisi ex vrba-
nitate, videri potest apud Barbosam Allegat. 80.
numer. 11. & seqq. & hæc pro quarta à Parochis
debita sit satis attigisse, non Hispanorum tantùm,
sed Indorum etiam applicanda, ad quos operæ
pretium est vt iam tandem transeamus.</P>
<Z><A+2>CAPVT II.</A+2>
<A+1>Circa Indorum Parochos nonnulla
percurruntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>43</absatz-nummer> <INI3>L</INI3>Ongiorem pro illis non atteximus
discussionem, quia in superioribus
est præmissa, vnde satis erit, quæ
sunt dicta, nonnullis additis, refricare. Pro il-
lis ergo</P>
<P>  Dico primò. Futuri Indorum Parochi Indicę<marginalia>Assertio 1.|circa lin-|guæ Indicæ|peritiam in|Parochis|necessariā.</marginalia>
linguæ debent habere peritiam, & eâ destituti
grauiter peccant, dum tale munus assumunt,
sicut qui illos approbant, præsentant, aut Cano-
nicè instituunt. Videantur circa hoc dicta Cap.
præced. §. 1. & Titulo 13. numer. 67. Circa quod
his diebus grauis concertatio extitit. Cùm enim<marginalia>Casus spe-|cialis circa|illā nō an-|nuente Pro-|rege judicio|Capituli,|& ad exa-|men nomi-|natos com-|pellente.</marginalia>
Capitulum Ecclesiæ Truxilliensis, Sede vacante,
tres à se probatos ad Proregem, Patronatum Re-
gium exercentem, vt iuxta morem eorum vnum
eligeret pro Indicâ Parochiâ remisisset; & non
contemnendis relationibus illos peritiam linguæ
sufficientem non habere renuntiatum Proregi
fuisset; vti minùs legitima nominatio ad prædi-
ctum est Capitulum reuoluta, vt rem attentiùs &
legaliùs expediret. Pro quo cùm competens
temporis spatium suo arbitrio designasset, nouo
facto examine, iidem sunt nominati, & ad Pro-
regem nominatio destinata. Sed frustrà: nam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0228.jpg/>
@@1@<SE228>Circa Indorum Parochos doctrina multiplex. 217
<duolan 2><-P>relatione aliquorum de insufficientiâ præfatâ,
non est ad præsentationem progressus factus, sed
notificatum illis vt comparerent coram Prorege
ipso examen subituri. Sic sactum, & iudicium
Capituli præsentationeipsâ comprobatum. Quod
cùm in oppositione aliâ similiter factum esset,
iudicium Capituli minùs est legitimum depre-
hensum, & nominatus ante alios inuentus est mi-
nùs habens, sicut & secundum locum tenens, &
solus postremus præter communem expectatio-
nem, Benefici&#x0169; est ob peritiā linguæ, & alia con-
grua morum & doctrinæ ornamenta consecutus.
Quod cùm sic factum sit, & zelus debuerit sic a-
gentis commendari, an tamen secundùm scientiā
fuerit, dubitarunt multi, alij apertiùs inficiati. Vn-<marginalia>Non appro-|batur fa-|ctum.</marginalia>
de enim Patrono potestas talis, cuius solæ partes
in præsentatione sunt positæ, cùm examen, & alia
consequentia, ad ius Prælati spectent, & negoti&#x0169;
merè spirituale sit, cui nequit nisi violatis legibus
laica se potestas immiscere? Cùm ex vi iuris patro-<marginalia>Cap. Trā-|smissæ, de|iure patr.|Glossa.|Patroni|potestas cir-|ca solam|præsenta-|tionem.</marginalia>
natus, non conceßio, sed præsentatio pertineat ad Pa-
tronum: quæ sunt verba Gregorij Noni in Cap.
Transmissæ, de iure patronatus, vbi Glossa sic ait:
nota ergo vim & potestatem, quam habet Patronus So-
lam præsentationem; vnde nil aliud sibi vendicare debet.
Sic illa. Et est hæc communissima doctrina Iu-
ris auctoritate firmata, de quâ nequit dubitari. Si
præterea addamus quæ Concilium Tridentinum
Seßione 24. Cap. 18. de Reformat. circa examen
eorum qui ad Parochiales Ecclesias sunt assume&#x0303;-
di, disponit: debent enim esse in eo examinato-
res Synodales, qui cum Episcopo, aut eo impe-
dito, cum ipsius Vicario concurrant. Quæ &<marginalia>Minimè ad|Examina-|tores.</marginalia>
obseruanda exactissimè in prouisionibus India-
rum Regio edicto cauetur, cuius tenorem ad-
ducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 15.
numer. 14. & in Politica pag. 624. Videnda et-
iam Cardinalium declaratio infrà numer. 8. per
quam omne aliud examen remouetur, etiamsi
ius ad illud cumulatiuè dicatur haberi ex imme-
moriali consuetudine. Et quid ad hæc Patro-
nus, & ab eodem Examinatores designati, nec
pro linguæ peritia tantùm, sed etiam pro doctri-
nâ?</P>
<P>  <absatz-nummer>44</absatz-nummer> Sicommunis equidem præsentandi mo-<marginalia>Ex ordina-|rio præsen-|tandi mo-|do robora-|tur.</marginalia>
dus esset, & Prorex nullâ præcedente Episcopi,
aut Capituli nominatione, aliquem aut aliquos
deberet præsentare, non liceret ipsi ad examen
vocare, sed informatione de idoneitate præmissâ,
præsentatio ab ipso fieri debuisset. Cùm enim
Regi in præsentatione nihil tale in vsu sit, & id
Ecclesiæ consuetudo non ferat, non debet Pro-
rex plus sibi eius generis adrogare. Ex eo autem
quod nominatio in Indiis Ordinarij pręcedat, non
plus potestatis substituto Patroni confertur, quia
nullum amplioris huius licentiæ extat fundamen-
tum. Cùm Parochialis collatio ex priuilegio ad
aliquem Abbate&#x0303;, vel quempiam alium inferiore&#x0303;
pertinet, declarauit sacra Congregatio Cardina-
lium, vt videri potest in ear&#x0169; vltima Recognitio-
ne circa citatum Caput Tridentini. §. Quoties ali-
quis, Collatores tales nihil quoad examen posse
illis verbis: neque Abbas eam ob caussam vllum exa-<marginalia>Congrega-|tio Cardi-|nalium.</marginalia>
minis edictum proponere potest, neque illius officij par-
tem vllam attingere: sed id totum pertinet ad Ordi-
narium &c. Idque eâ ratione; quia cùm sola col-<-P>@@

<-P>latio sit illis concessa, non debent circa examen
partem vllam sibi vendicare: cùm tamen Prælati
Ecclesiastici sint, & videatur Iuri & rationi con-
sentaneum vt collaturus Beneficium, per exa-
men agnoscat illo esse dignum eum, cui est ab
ipso conferendum. Quid ergo de Patrono laico
est æquum censeamus, qui & ob statum, &
Pontificiam indulgentiam, minori est præditus
facultate?</P>
<P>  <absatz-nummer>45</absatz-nummer> Præterquam quod iudicio Ordinarij circa<marginalia>Vrgetur ex|eo quòd|Ordinarij|iudicio|standum|sit.</marginalia>
sufficientiam eorum, qui præmisso examine eli-
guntur, omnino standum est, quando nullus est,
qui de tali iudicio appellet ob prætermissionem
suam, cùm notoriè dignior sit: tunc enim appel-
lationis recursus cōceditur à Pio V. in Bullâ pu-
blicatâ Kalendis Aprilis 1567. Pro quo extant De-
clarationes Cardinalium plures, quæ videri in
recollectione & recognitione citatâ possunt. Vn-
de vnius aut alterius dicto standum non est, sed
actis iuridicis vbi præsertim doctrina, & timo-
rata conscientia Ordinariis suffragantur. Cap.
Lugdunensis 9. quæst. 2. & Cap. Nisi essent, de Præ-
bendis, ibi: nisi essent viri prouidi & honesti. &c.<marginalia>Cap. Nisi|essent de|Præbendis.</marginalia>
Vbi Doctores. Et hoc quidem in casu nostro
effectus comprobauit: nominatus enim primo
loco à Capitulo est à Prorege præsentatus, ex
quo apparuit transuersales delationes veritatis
fuisse præsidio destitutas. Quòd si in secundo
casu secus euenit, ad id quidem responderi po-
test ex doctrina sacræ Rotæ, quam amplectitur
Barbosa Allegat. 60. num. 91. §. In prouisionibus,
vbi statuit cùm in prouisione Curati Beneficij
per Sedem Apostolicam additur; Si per diligentem<marginalia>Notanda|doctrina|pro repe-|tione exa-|minis eui-|tandâ.</marginalia>
examinationem per te adhibitis Examinatoribus in
Synodo Di&#x0153;cesana deputatis, ad hoc idoneum esse repe-
reris, super quo conscientiam tuam oneramus: eâ
clausula non obstante, non esse nouum exa-
men necessarium, si prouisus iam priùs esset
examinatus: satis enim per illud dispositio Pon-
tificis adimpletur. Pro quo bonos textus & Au-
ctores adducit. Nec enim debet prouisus ca-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
suali conditioni cum periculo amissionis expo-
ni, aut nouum iudicium, quod mutabile est,
sæpè subire. Idoneus enim casu (verba illius sunt)
vt puta memoriâ labente, vel Præsulis, & Exami-
natorum aspectu perterritus, deficere potest in exa-
mine; siue tamquàm dependens etiam ab arbitrio &
iudicio Ordinarij; vel Examinatorum &c. Iuxta
quæ sic etiam accidere potuit in casu nostro.
Et vt reuerà ita sit, quod minùs sufficiens extite-
rit, id non est tantæ considerationis, vt pro-
pter vnum aut alterum contingens, modus de-
beat receptus, & Superiorum Ordinationibus
constitutus, dum nihil euidens in contrarium
occurrerit, variari. Neque Patroni conscientia
ex eo grauatur, dum iuri se Indiarum, satis pro-
uidè disposito, cum euitatione turbarum, quas
nouitas excitare solet, accommodat: cùm time-
re potiùs debeat, ne, dum sacris se plus iusto in-
trudit, lepram aliquam non facilè medicabilem
patiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>46</absatz-nummer> Pro resolutione autem prædictâ mouere<marginalia>Exemplar|circa idem|non benè|allegari.</marginalia>
potuit nescio quod Proregis alterius exemplar.
Sed exemplaria huiusmodi non talia esse solent,
qualia illa, de quibus Apostolus Hebræor. 9. v. 24.
scilicet: Exemplaria verorum: in quibus scilicet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0229.jpg/>
@@1@<SE229>218 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. II.
<duolan 2><-P>veritatis, iustitiæ, & æquitatis respectus reperia-
tur. Et quæ talia non sunt, trahi non debent in
exemplum. L. Quod contra rationem D. de regulis
iuris. Pro quo & regula Iuris 64. in Sexto, quæ
sic habet: Quæ con tra ius fiunt, debent vtique pro
infectis haberi. Non ergo vt exemplaria propo-
nenda, de quo & dictum Titulo 3. num. 92. Po-<marginalia>Neque pe-|culiarem|in Indijs|potestatem|ex conces-|sione Pon-|tificum.</marginalia>
tuit etiam Vicaria potestas allegari eius, quæ in
Regibus nostris est, pro iis disponendis, quæ ad
Indorum conuersionem, & stabiliendam in In-
diis Christianam religionem spectant. Quâ qui-
dem videtur vsus gloriosæ memoriæ Philippus
Tertius, dum modum obseruandum in Proui-
sionibus Indicorum Beneficiorum præscripsit
die 4. Aprilis 1609. de quo num. 43. nullam spe-
cialis alicuius Pontificij Indulti faciens mentio-
nem. Sed hoc quidem non solidum firmamen-
tum est. Quid quid enim de Regibus nostris sit,
de quo dictum aliàs, Proregibus certè sunt fi-
nes præscripti, quos vltra citraque nequit consistere
recti cura ministerij. Et cùm negotium adeò peri-<marginalia>Proregum|potestas|quos ha-|beat limi-|tes.</marginalia>
culosum sit, non est hæc amplianda, sed cum om-
ni moderatione tractanda potestas. Quod qui-
dem generaliter de Proregibus loquendo verum
habet, vt ostendit Dom. Solorzanus suprà Lib. 2.
Cap. 11. num. 15. & 16. Vbi quod clausula Cum
libera in mandatis à Rege, Proregibus datis, limi-
tationem habet ex formâ præsciptâ.</P>
<P>  <absatz-nummer>47</absatz-nummer> Quòd autem in caussis, de quibus agi-<marginalia>Illustratur|& vrgetur|præclara|Dom. So-|lorzani|doctrina.</marginalia>
mus, id maximè verum sit, eiusdem est verbis ex-
ornandum, dum citato Cap. 15. num. 46. & seqq.
ita scribit: Si caussæ, & caussarum cognitio desideratur,
iam apparet quàm sit à Iuris Canonici principiis alie-
num, quòd Prorex, & alij Gubernatores, quantum-
uis Regium Patronatum exerceant, se (etiam simul
cum Prælatis) his caußis immisceant, à quibus laici
omnino abstinere debent. Cap. Decernimus, cum vul-
gat, de Iudiciis & quidem sub Censuris Bullæ C&#x0153;næ Do-
mini. §. 9. & 10. & Concilium Tridentinum Seßio-
ne 24. de Reformat. Cap. 18. quod solùm Patronis lai-
cis personam Beneficiarij præsentare permittit: ceterùm
eius examen visitationem, & correctionem, Prælato
dumtaxat relinquit, vtpotè soli, & vero iudici Cle-
rici. Hæc ille: cuius postrema verba vim specia-
lem pro casu nostro præseferunt. Nam exami-
natio actûs veri iudicis est, vti præambula ad
sententiam iuridicam de sufficientiâ, quam Exa-
minatores non ferunt, licet iudicium suum circa
eamdem interponant. Ex quo fit Patrono non<marginalia>Dilemma|fortissim&#x0169;.</marginalia>
posse vllatenus conuenire. Pro quo tandem ro-
go, cùm auditis Examinatoribus à se designatis
Prorex ad præsentationem procedit, virtute cu-
jus examinis id præstat? Si prioris illius coràm
Ordinario: ergo illud sufficiens fuit: si posterio-
ris, non est seruata in illo forma Concilij Tri-
dentini citato Cap. 18. Non ergo legitimè prius
illud est reiectum, & ad aliud prouocatum. Et
certè non videtur dici posse vi prioris præsenta-
tionem fieri, de cuius legitimitate fuerit Prorex
certioratus: nam hæc mera verba sunt, cùm con-
stet examen ad habendam certitudinem sufficien-
tiæ prorsus ordinari: atqui Prorex ratione secun-
di examinis tantùm est certioratus de sufficientiâ,
de quâ se penitus incertum fatebatur: ergo vi il-
lius fit præsentatio. Et Examinatores quidem in
secundo examine iudicium suum proferentes,
non aiunt legitimè prius examen fuisse peractum,<-P>@@

<-P>sed sufficientem esse examinatum. Illis enim con-
stare nequit de prioris examinis legitimitate, quia
accidere potuit vt iam examinati, & minùs suffi-
cientes, non legitimè approbati, scientes posteà
se iterum ab Examinatoribus per Proregem de-
signandis, fore examinandos, studium auxerint,
& sufficientiam fuerint consecuti. Quod neque
suffragari in caussâ præsenti potest, quia habili-
tas debet inspici de tempore primi examinis, ex
Rotâ & aliis ab eâdem citatis in Decisione qua-
dam ex nouioribus 15. Nouemb. 1649. §. Non
vrget, apud Dianam Parte 10.</P>
<P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> In casibus ergo similibus poterit Prorex<marginalia>Quid in|casibus si-|milibus|faciendum.</marginalia>
præsentationem differre, & Ordinarium mone-
re vt videat si quidquam fuerit in nominatione
commissum, vnde offensio aliquorum, de quâ
ipsi constat, fuerit excitata. Illo autem legitimè
omnia peracta rescribente, & in priori persisten-
te iudicio, annuendum quidem, quidquid vnus
aut alter contradicat. Nam & Examinatores a-
liqui possunt esse contrarij, & Capitulares item:
quorum tamen iudicio non statur, si maior pars
oppositori suffragetur. Immò plus aliquid sacra
Congregatio censuit, vt refert Garcia de Benefi-
ciis Parte 9. Cap. 2. num. 109. Cùm enim roga-<marginalia>Congrega-|tionis Car-|dinalium|notanda|responsio.</marginalia>
tum esset, An si pluribus examinatis, aliqui vltra
dimidiam vocum partem fuerint consecuti, & sic ap-
probati, vnus autem omnia suffragia prospera repor-
tarit: Episcopus factâ per Examinatores relatione pos-
sit, postposito alio, in quem omnia suffragia confluxe-
runt, vnum ex eis eligere, qui vltra dimidiam partem
vocum habuerunt, cum omnes approbati dicantur?
Congregatio respondit posse. Hinc constat Capitu-
lari, qui in contrariâ sententiâ fuit, non esse cre-
dendum, neque Examinatori, & multò minùs
iis, qui extra conclaue examinis fuerunt, qui pas-
sione multoties, non zeli puritate, ducuntur, aut
rem nō habent penitus exploratam. Quia verò a-<marginalia>Posse ali-|quando|Proregem|iudicio|Ordinarij|non stare.</marginalia>
liquando contingere potest, vt de indignitate a-
licuius Proregi constet, circa quam Ordinarius
ignorantiâ laborauerit, reijcere eum poterit, &
in loco secundo aut tertio nominatum præferre:
immò & tenebitur sic facere, etiamsi Ordinarius
judicet expedire, vt talis ex vno Beneficio, in
quo periculosè versatur, debeat transferri ad a-
liud. Præsentatio enim indigni iniqua est abso-
lutè loquendo: quòd si aliàs remotio expediat,
remoueatur vtique, sed non promoueatur, qui
culpâ suâ Paræcianorum odium prouocarit. Et
ita nuper accidit Excellentissimo D. Comiti de
Alba de Aliste post doctorum virorum consul-
tationem quemdam primo loco nominatum ab
Illustrissimo Limano Archiepiscopo semel ite-
rùm repellente. Pro quo hæc satis</P>
<P>  <absatz-nummer>49</absatz-nummer> Dico secundò. Parochi Indorum debent<marginalia>Assertio 2.|Prædican-|dum Indis</marginalia>
illis prædicare, juxta dicta. n. 3. & 4.</P>
<P>  Dico tertiò. Parochi Indorum peccant graui-
ter, dum illos in diebus festiuis ad oblationes<marginalia>Assertio 3.|Non ex-|torquendas|oblationes.</marginalia>
compellunt. De hoc dictum Titulo 12. num. 468.
& 469. Vbi etiam de obligatione restitutionis
videatur etiam Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3.
Cap. 15. num. 92. & in Politica pag. 633. Col. 1.</P>
<P>  Dico quartò. Parochi Indorum, dum deci-<marginalia>Assertio 4.|Parochos|non teneri$unclear|ad restitu-|tionem ex|officij omis-</marginalia>
marum partem non accipiunt, non tenentur ad
restitutione&#x0303; ex Officij diuini omissâ recitatione.
Constat ex dictis num. 15. & seqq. Quia verò iam
est pro Indis à Regio Concilio sententia pronun-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0230.jpg/>
@@1@<SE230>Circa Indorum Parochos doctrina multiplex. 219
<duolan 2><-P>tiata, vt non debeant speciale tributum pro su-<marginalia>sione cum|decimas|non acci-|piunt.</marginalia>
stentatione Parochorum soluere, & decimas pa-
riter, sed vnum aut alterum: quòd si obligentur
ad decimas, inde eorum Parochos suam debere
accipere portionem: rebus sic stantibus obliga-
tio restitutionis erit, juxta eam proportionem,
quæ loco est citat. demonstrata. Vide Tit. seqq.
num. 18.</P>
<P>  Dico quintò. Parochi Indorum nequeunt<marginalia>Assertio 5.|Non posse|contracta-|re.</marginalia>
cum illis, aut per illos, contractationem lucro-
sam exercere. Pro hoc videnda, quæ ex professo
diximus Titulo 9. n. 151. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>50</absatz-nummer> Dico sextò. Parochi Indorum ad illa<marginalia>Assertio 6.|Teneri ad|omnia Pa-|rochis cō-|munia.</marginalia>
omnia tenentur, quæ Parochis communia sunt,
de quibus Cap. præced. §. 2. Cùm enim veri Pa-
rochi sint, & ipsi hoc frequenter inculcent ad
iura Parochialia exigenda, non debent se in o-
diosis, si tamen verè odiosa sunt, ad obligatio-
nes scilicet, eo quòd Indorum sint, semiparo-
chos tantùm æstimare. Alia pro eisdem videnda
Titulo 13. n. 4. & seqq.</P>
<P>  Dico septimò. Parochi Indorum tenentur<marginalia>Assertio 7.|Et ad v-|tendum|Rituali|Pauli V.</marginalia>
Rituali vti Pauli V. vbi eius esse copia potest.
Videantur dicta num. 19. Dixi Vbi eius haberi co-
pia potest. quia hæc quandoque non extat, immò
neque aliorum, ex quibus Mexicanum quoddam
solet esse frequentius, quo vti licebit, quia sic
est multorum vsu receptum. Et ita statuit Syno-
dus Di&#x0153;cesana Limensis Libr. 1. Titulo 5. Cap.
17. vbi vsum Toletani præscribit, & in eius de-
fectu, Mexicani, quia tunc temporis Romanum
nondum fuerat euulgatum. In forma quidem
Extremę Vnctionis aliqualis solet esse diuersi-
tas, sed quæ ad substantiam non spectat. Vt ve-
rò in hoc & in alijs, quæ ad Sacramentorum ad-
ministrationem pertinent, omnimoda confor-
mitas esse possit, facile erit Parocho ad aliquem
in ciuitate residentem scribere, vt ex Rituali Ro-
mano ea fideliter depromat, quæ majoris mo-
menti sunt: quod & Parochus ipse facere pote-
rit in Ciuitatem veniens, vt sæpè accidit. Et cùm
hoc facilè fieri possit, & res non exigui momenti
sit, non videtur vacare culpâ id facere prætermit-
tens, quia modus administrandi Sacramenta ab
Ecclesia præscriptus, non est alligatus litteris Ty-
pographiâ expressis, quandoquidem res ipsa, non
modus litterarum imperatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>51</absatz-nummer> Dico octauò. Parochi Indorum graui-<marginalia>Assertio 8.|Et vt aspe-|rè Indos|non tra-|ctent.</marginalia>
ter peccare possunt, si se erga illos asperos & se-
ueros exhibeant. Pro quo militant, quæ Titulo 7.
num. 6. diximus de Commendatarijs Indorum
loquentes, id enim in Parochis locum habet po-
tiorem. Et ratio est manifesta, timiditate eorum<marginalia>Vide etiam|Tit. 11.|n. 2.</marginalia>
ac pusillanimitate perspectâ. Quomodo enim ad
illos confidenter accedent confessuri peccata, &
animarum remedium inter diaboli frequentia
tentamenta quæsituri? Quâ de caussa, vt diximus
Titulo 12. num. 442. casus omnes ad forum P&#x0153;-
nitentiæ spectantes concessi sunt cunctis Indor&#x0169;
Confessarijs à Concilio Limensi Tertio eam-
dem reddente rationem, imbecillitatis inquam<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
eorum, & spiritualis sensus inopiæ. Sed extat
magis speciale circa hoc eiusdem Concilij Decre-
tum Act. 3. Cap. 3. vbi si habetur: Porrò Parochis,
ceterisque Ecclesiasticis ministris seriò præcipit, vt Pa-
stores se meminerint, non percussores, & tamquàm
filios Christianæ charitatis sinu Indos foueant & por-<-P>@@

<-P>tent. Quòd si quispiam percutiendo, maledicendo, aut
aliàs quoquo modo Indum aliquem læserint, Episcopi ac
Visitatores seuerè admodum & inquirant & vindicent.
Profectò enim turpißimum est Dei Ministros in sæculi
satellites verti. Sic Concilium: cuius & circa idem
Decretum habetur aliud Act. 4. Cap. 8. vt Paro-
chi per se ipsos non cædant aut puniant illos. Vi-
dendum illud, est enim quod legatur dignissi-
mum.</P>
<P>  Dico nonò. Parochi Indorum circa vestium,<marginalia>Assertio 9.|Circa ve-|stitus de-|centiam.</marginalia>
decentiam debent suo statui congruentem ob-
seruare: iuxta dicta Titulo 14. n. 21. & seqq.</P>
<P>  Dico decimò. Parochi Indorum exemplo
vitæ debent illis singulariter prælucere, quia cùm<marginalia>Assertio 10|De vitæ|exemplo.</marginalia>
de conuersione eorum agatur, & firmamento
fidei in illis statuendo, cum Christianæ perfe-
ctionis auctario, quidquid scandalizare eos po-
test, generalem ruinam loco ædificationis indu-
cit. De hoc dictum Titulo 13. num. 65. Et con-
sulenda præcipuè quæ dicta sunt Titulo 1. Cap. 3.
vbi de qualitatibus Ministrorum Indicorum.</P>
<P>  Dico vndecimò. Parochi Indorum sub rea-<marginalia>Assertio 11.|De graui|obligatione|disponendi|Indos ad|Euchari-|stiam.</marginalia>
tu lethalis culpæ tenentur illos ad Eucharistiæ
susceptionem disponere, & eam ipsis suo tempo-
re ministrare. Pro quo sunt Auctores, quos ad-
ducit Dom. Solorzanus Cap. 15. citato, num. 95.
& in Politica suprà Col. 2. Et illis addendus Fer-
dinandus Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 3.
Et videri possunt quæ diximus Titulo 12. n. 443.
& seqq. vbi de hoc actum ex professo. Sunt etiam
pro eodem grauissima Concilij Limensis tertij
Decreta Act. 2. Cap. 19. & 20. quorum prius al-
legat Dom. Solorzanus, in quo de tradendo Via-
tico agitur, qui & secundum de Paschali Com-
munione poterat etiam allegare. Circa vtrum-
que autem, quæ ibidem diximus consulenda, vbi
Parochorum obligatio satis demonstrata. Vide
etiam inferiùs num. 78. Iam ergo ad alia, pro qui-
bus sit</P>
<Z><A+2>CAPVT III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Parochis Indorum vt sit prohibita co-
habitatio f&#x0153;minarum, & obseruanda
circa illam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>52</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc Titulo 14. num. 15. &<marginalia>Concilij|Lim. 3.|Decretum|circa coha-|bitationem|fæ mina-|rum.</marginalia>
seqq. vbi Concilij Limensis tertij
grauissimum Decretum adductum,
cuius tamen hoc loco circa cohabitationem hu-
iusmodi peculiaris prohibitio discutienda. Sic er-
go Act. 3. Cap. 19. in fine habetur: Sed neque iu-
uenculas Indas adseruitia domestica, siue perpetuò siue
etiam per vices alternantes, tenere vllâ ratione permit-
tantur: sed aut famulatu virorum, aut, si opus erit,
mulierum satis ætate prouectarum seruitio vtantur.
Sic ibi. In quo quidem Concilium Sacrorum
Canonum est instituta secutum. Nam Cap. In-<marginalia>Alia Sa-|crorum|Canonum.</marginalia>
hibendum, quod est primum de Cohabitat. Clericor.
ita dicitur: Inhibendum est vt nullus sacerdos f&#x0153;mi-
nas, de quibus suspicio potest esse, retineat. Sed neque<marginalia>Cap. Inhi-|bendum,|de cohabi-|tat.</marginalia>
illas quas Canones concedunt, matrem, amitam, &
sororem: quia instigante diabolo & in illis scelus per-
petratum reperitur, aut etiam in pedisequis earumdem.
Sic ibi. Et Cap. A nobis, eodem Titulo, ita dici-
tur: Cum Clericis quoque non permittas mulierculas<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0231.jpg/>
@@1@<SE231>220 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. III.
<duolan 2><-P>habitare, nisi fortè de illis personis existant, in quibus<marginalia>Cap. Ano-|bis, eodem|Titul.</marginalia>
naturale f&#x0153;dus nihil permittit sæui criminis suspicari.
Sic Innocentius III. cùm prius Caput deductum
fuerit ex Concilio Moguntino. Personas autem
magis in speciali designat Lib. 37. Titul. 6. Part. 1.
Nec videtur dubitari posse de graui circa hoc
obligatione, grauitate rei ipsius, & Canonum
verbis inspectis, quamuis vsus notabilem indux-<marginalia>Ea graui-|ter obliga-|re. Sed vsu|temperata,|& quali-|ter.</marginalia>
erit laxitatem, vt sententia illa, quam adducit
Glossa in citat. Cap. Inhibendum, videatur ad-
mittenda, illud scilicet procedere de Clericis su-
spectis & iuuenibus, ac de mulieribus etiam su-
spectis: pro quibus etiam Lib. 38. Titul. eodem:
cessante ergo suspicione, stare cum illis habitatio
poterit. Videatur inquam admittenda, ne pluri-
mos grauis huius præcepti reos, qui bonâ aliàs
fide procedunt, & æternæ damnationi addictos
fateamur. In casu autem nostro minimè est tale<marginalia>Non tamen|circa Paro-|chos Indo-|rum.</marginalia>
aliquid admittendum, cùm Concilium permissio-
nem circa hoc omnem abscindat, dum ait: Neque
vllâ ratione permittantur, & circumstantiæ tales
sint, vt oporteat iis attentis cautelam specialissi-
mam adhibere. Inter Indos enim viuitur, de
quorum conuersione agitur, & à quorum per-
suasione longissimè omnis debet esse suspicio,
quæ suos possit maculare Pastores.</P>
<P>  <absatz-nummer>53</absatz-nummer> Sed circa hoc casus non prætereundus<marginalia>Casus spe-|cialis de|Parocho æ-|grotante.</marginalia>
occurrit. Ægrotat Parochus languore prolixo,
qui grauet medicum, & multò magis patientem:
f&#x0153;minarum seruitio illi est opus, quia vbi non est
mulier, ingemiscit egens. Eccli. 36. v. 27. nec prouectæ
satis ætatis, vt Concilium loquitur, ad id idoneæ.
Quid ergo faciat miser inter angustias deprehen-
sus? Quid insuper, si contingat infirmum corpo-
re, animo etiam periculosius infirmari, & cum
seruitricibus non solùm cogitatione & verbo, sed
& opere, semel & iterùm, immò & sæpè peccare?
Circa quæ</P>
<P>  Dico primò. Si necessitas manifesta sit, sine<marginalia>Assertio 1.|necessitate&#x0303;|manifestā|excusare.</marginalia>
graui peccato potest iuuencularum seruitium as-
sumi. Sic habetur in Cap. 4. de Regulis Iuris, Lib.
5. vbi sic dicitur: Quod non est licitum in lege, ne-
ceßitas facit licitum. Sic hodiè si quis ieiunium fregerit
ægrotus, reus voti non habetur. Sic ibi. In casu autem<marginalia>Cap. 4. de|Regul. Iur.</marginalia>
nostro manifesta est necessitas, vnde & licita fra-
ctio, si tamen fractio legis, vbi illam constat non
obligare. Sic citandi Assert. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>54</absatz-nummer> Dico secundò. Ad assumptionem præ-<marginalia>Assertio 2.|probabilem|timorem|notabilis|grauami-|nis suffice-|re.</marginalia>
fati famulatus non est necessarium quod dam-
num seu grauamen subsecutum sit notabile, sed
sufficit probabilis existimatio de illius grauitate
cum manifesta experientiâ alicuius non euidenter
leuis nocumenti. Quod probari potest ex rece-
ptissimâ doctrinâ circa opinionem probabilem,
quòd scilicet illam possit tutò quis amplexari.
Nam ex probabili fundamento nocumenti nasci-
tur probabile etiam iudicium, quòd lex tunc non
vrgeat: nam vbi euidens est, euidenter sequitur
posse à verbis legis recedi: ergo vbi probabile,
sufficiens est ad probabile iudicium, quod securè
in praxi sic iudicans possit amplecti. Neque enim
credibile est prudentem legislatorem, Ecclesiasti-
cum præsertim, iuxta pietatis regulas proceden-
tem, eo cum rigore obligare velle, vt non nisi
cùm euidens est nocumenti periculum, à verbis
legis possit recedi: quia sicut homines vt vitæ suæ
aut saluti consulant, non solùm euidentia pericu-<-P>@@

<-P>la, sed probabilia etiam vitare debent: ita & le-
gislator communi circa hoc bono debet attende-
re, & naturali inclinationi conseruandæ vitæ con-
descendere. Quod quidem in exemplo ieiunij<marginalia>Ex ieiunij|cessante ob-|ligatione|firmatur.</marginalia>
nuper allato euidenter apparet: non vult enim
Ecclesia infirmos obligare lege de ipso latâ, quam
sic receptissimus vsus interpretatus est, vt tunc
cessare illius censeatur obligatio, quando nota-
bilis alicuius imminet probabile nocumenti peri-
culum, iuxta medicorum iudicium, aut propriam
experientiam. Si enim euidens tantùm pericu-
lum ad deobligandum esset necessarium, rarò
vsus carnis liceret, cùm illius necessitas solùm ex
probabilibus haberi soleat coniecturis, & à medi-
cis præscribi. Et ita communiter philosophantur
de Ieiunio agentes quoad substantiam assertionis,
quorum sententia conuenienter potest breui hoc
nostro discursu comprobari.</P>
<P>  <absatz-nummer>55</absatz-nummer> Dico tertiò. Si lapsus iterati sint, ita<marginalia>Assertio 3.|probabile|esse no obli-|gari ad di-|mittendam|occasionem|etiamsi la-|psus iterati.</marginalia>
vt proxima occasio censeri possit, probabile vi-
detur non obligari Parochum ad prædictum fa-
mulatum dimittendum, & absolui posse, stante
firmo proposito inposterùm abstinendi etiamsi
expertus sit se post Confessiones aliàs recidisse.
Sic colligitur ex multorum Doctorum sententiis,
circa filios familias, famulos, medicos, chirurgos,
mercatores, & circa eos generaliter, qui si dimit-
tant peccandi occasiones, commodam pariter vi-
tæ sustentationem amittent, ægrè, si dimiserint
victuri, & sic potiùs morituri. Quod quidem &
ad Parochos accommodari posse, qui occasione
Confessionum, aut Extremæ vnctionis, dum f&#x0153;-
minis Sacramenta ministrant, grauiter labi con-
tingit, graues Auctores affirmant, qui videri pos-
sunt apud Dianam Parte 3. Tractat. 5. Resolut. 3.<marginalia>Diana.</marginalia>
iunctis ijs, quæ habet, Tractat. 3. Resol. 269. & Parte
5. Tractat. 14. Resolut. 107. & 108. Auctoribus
autem ab eodem adductis addendi Bassæus in<marginalia>Bassæus.</marginalia>
Floribus Theologicis. verb. Absolutio, num. 7. vbi ait
absolui posse Concubinarium, qui non dimittit
Concubinam ob aliquod graue incommodum.
P. Martinon Tomo 5. Disputat. 53. num. 287. vbi
idem affirmat quando occasio non potest relinqui sine<marginalia>P. Marti-|non.</marginalia>
graui scandalo, vel infamia vel magno detrimento spi-
rituali, aut temporali, & P&#x0153;nitens proponit firmiter vti
auxilio diuino. P. Bauny Tomo 1. Tractat. 4. Quæst.<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
14. Dicto. 3. vbi adductis alijs, in quibus sunt P.
Laymam, & Mag. Candidus, Assertionem pro-
bat Primò, quia cùm est iusta caussa exponendi
se periculo peccandi, p&#x0153;nitens nec occasionem
vult expressè & actu, nec peccatum ex eâ conse-
quens, sed commodum suum, nempè priuatione&#x0303;
damni, in famâ, honore, pecunijs; quo bono non
frueretur, si occasionem prædictam amitteret, aut
vitaret. Secundò, quia iusta & rationabilis caussa
efficit, vt eam nolenti deserere, non sit plenè vo-
luntaria, nec illi in culpam imputetur; cùm natu-
rali iure liceat cuique honorem suum defendere,
vitæ, & statui necessaria non omittere, secundum
Nauarrum in Manuali Cap. 3. num. 21. Cap. 14.
num. 35. Ergo talis occasio defectu voluntarij
vitiosa non erit. Sic ille. Remigius in Praxi Pa-
rochorum editionis 4. Tractat. 2. Cap. 6. §. 14.
& in terminis magis specialibus loquens Ioannes
Sancius in Selectis Editionis Lugdunensis Disput.
10. num. 20. quem tamen impugnat validè P. Ar-
riaga Tomo 8. Disputat. 38. num. 35. & seqq. tam-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0232.jpg/>
@@1@<SE232>De cohabitatione cum f&#x0153;minis Parochorum Indicorum. 221
<duolan 2><-P>quàm improbabiliter locutum; vnde neque à
Diana admissus Resolut. 108. citatâ. Sed casus no-
ster vrgentior est, vt constat. Pro quo & viden-
dus Thomas Hurtadus Tractat. 1. Cap. 4. vbi cum
P. Laymam Tomo 1. Tractat. 6. Cap. 4. numer. 7.
§. Excipe, graue incommodum corporis excusare
asserit.</P>
<P>  <absatz-nummer>56</absatz-nummer> Dico quartò. Vt Assertio præcedens<marginalia>Assertio 4.|adiiciun-|tur quædā|vt sustineri|possit pro-|babiliter.</marginalia>
possit probabiliter sustineri, aliqua adiicienda
sunt, sine quibus minimè sustineri potest.</P>
<P>  Primum, vt seruitrices dictæ non cogantur ad
præfatum ministerium, non solùm quia liberæ
sunt, sed etiam quia ad persistendum in statu
peccati cogerentur. Inuitari autem possunt, quia<marginalia>1. Non co-|gendas ser-|uitrices.</marginalia>
necessitas facit, vt periculum, cui exponuntur,
voluntarium inuitanti non sit, iuxta nuper dicta.
De coactione autem alia est ratio, quia non est
illis liber exitus à peccati statu, in quod etiam in-
uitæ pert ahuntur.</P>
<P>  Secundum, vt Parochus illis tempus ad Con-<marginalia>2. Vt tem-|pus tribua-|tur ad Cō-|fessionem.</marginalia>
fessionem peccatorum tribuat, illasque exhorte-
tur, vt de peccatis p&#x0153;niteant, & propositum e-
mendationis concipiant, nec sibi deinceps, si ad
peccandum prouocauerit, vlla ratione conni-
ueant. Hoc namque non solùm herilis cura, sed
multò magis Parochi requirit officium.</P>
<P>  Tertium, vt non solùm instante Confessionis<marginalia>3. Fraternè|corrigere,|& modus,|quo id fa-|ciendum.</marginalia>
tempore, sed ante illud etiam præceptum fraternę
correctionis adimpleat, exhortando prædictas, vt
à peccato abstineant, nec prauo suo moueantur
exemplo, qui, si vt fragilis labitur, cum proposito
tamen emendationis subinde confitetur.</P>
<P>  Quartum, vt easdem instruat non peccare se<marginalia>4. Instrue-|re, sine pec-|cato sibi as-|sistere possi.</marginalia>
mortaliter, eò quòd eas assistentes habeat, etiamsi
aliquando libidinosæ persuasioni consentiant,
quia extra domum maioribus sunt periculis ob-
noxiæ, neque habent ita commodam vitæ susten-
tationem. Supponerem ita se habere, vt fre-
quenter contingit, & in casus contingentiâ mihi
assertum. Sed quid si tale aliquid non extet, & ta-
les honestiùs, & cum decenti ad vitam subsidio
agere extra domum Parochi possint? Contra-<marginalia>Sed casus|excipitur.</marginalia>
rium prorsus dicendum, teneri inquam recede-
re; immò & non accedere, si quod est futu-
rum præsentiant, ex communibus regulis cir-
ca hanc materiam, de quo citati pro Assert. præ-
cedentib.</P>
<P>  <absatz-nummer>57</absatz-nummer> Quintum, si cum his modò seruienti-<marginalia>5. Dimit-|tendas, quæ|specialiter|prouocant,|si aliæ non|tales inue-|niri possint.</marginalia>
bus occasio peccandi vrgeat ob specialem affe-
ctionem, quod tamen speratur non ita fore cum
alijs, dimittendæ illæ, etiamsi incommodum ali-
quod, non tamen notabile, ex mutatione sequa-
tur. Si autem idem cum alijs futurum, retineri
priores possunt, sic enim non multiplicantur pec-
cata, & minùs est scandali. Vt autem illud cesset,
quod ex Confessione prædictarum, & infamiâ
item apud Confessarium oriri potest, neque enim
illæ nisi explicatâ complicis qualitate confiteri
scient, debebit Parochus eas monere, vt eidem
Confessario, cui Confessus ipse fuerit, confite-
antur, si id commodè fieri possit. Sed numquid<marginalia>An possint|eidem con-|fiteri.</marginalia>
poterunt confiteri ipsi? Affirmant plures, quos
adducit, & sequitur Bassæus verb. Concubinatus,
numer. 6. & in specie casus nostri Portel Tomo 2.
Casu 50. num. 1. secluso periculo noui consensus
carnalis, aut defectu doloris, & inter caussas, quę
hoc licitum reddere possunt, vitationem infamiæ<-P>@@

<-P>adducunt; si videlicet expediret f&#x0153;minam apud
alium Confessarium non infamari. Est autem<marginalia>Admittitur|vt probabi-|le.</marginalia>
idem de Parocho in casu nostro, & similibus, &
cùm sit probabile, non est cur illud penitus debea-
mus improbare, licèt improbet P. Fagundez in
Præceptum 2. Ecclesiæ, Lib. 4. Cap. 3. num. 35. ob
auctoritatem C&#x0153;lestini Pontificis in Cap. Non<marginalia>Cap. Non|debet 30.|q. 1. non|obstare.</marginalia>
debet 30. quæst. 1. vbi grauissima p&#x0153;nitentia im-
ponitur ei, qui cum eâ carnaliter commiscetur,
cuius audierat in Confessione peccata, eò quòd,
vt ibidem dicitur, filia spiritualis sit. Sic p&#x0153;niteat
quomodo de filia spirituali. Ad quod tamen citati
respondent casum Textûs esse diuersum, quia
hîc non agimus nisi de audiente peccatum eius,
cui carnaliter commixtus est, cùm Textus pro-
cedat de eo, qui cùm audierit, posteà spirituali fi-
liæ commiscetur. Iuxta quæ casui nostro parum
videtur dicta sententia fauere, cùm de eo agamus,
qui non solùm earum peccata audit, quibuscum
peccauit, sed quarum iam etiam peccata excepe-
rat; ex quo si non diuersæ speciei peccatum ha-
betur, esse tamen circumstantiam aggrauantem
multi Doctores tenent, quos adducit & sequitur
Ioannes Sancius in Selectis, Disputat. 11. num. 5. &
6. Sed nihilominùs stat Doctorum, quos citaui-
mus, non improbanda sententia; quidquid enim
de qualitate circumstantiæ illius peccati sit, qui
cum filiâ Confessionis peccat, etiamsi demus spe-
ciem mutare, totum illud potest audire is ipse, qui
peccauit, Sacerdos, rationabili caussâ subsistente,
& auditum absolutione delere, cùm in citato Ca-
none, aut alio, prohibitio nulla extet; nec ratio<marginalia>Nec ratio-|nem filia-|tionis spiri-|tualis.</marginalia>
filiationis (si tamen verè talis est, quod negant
multi apud Auctorem citatum, & ille etiam am-
plectitur, sicut & Pharaonius Tractat. 1. Seßione
11. Casu 5.) obsistere nequeat: nam & veram
naturalem filiam baptizare quis potest, & filiam
etiam spiritualem à se baptizatam à peccatis ab-
soluere, quod in Parochis est obuium.</P>
<P>  <absatz-nummer>58</absatz-nummer> Dico quintò. Quæ dicta sunt, vt hoc<marginalia>Resolutio-|nem dictā|non esse ge-|neraliter|vsurpandā,|& quid pro|animæ se-|curitate|proponen-|dum.</marginalia>
auctoritati scriptorum demus, & fragilitati ali-
quorum, quibus desperationis periculum immi-
net, aliquantulùm deferamus, raris debent casibus
adaptari, & tam ijs, quàm alijs Christi propo-
nenda sententia Matth. 18. v. 8. & 9. dicentis:
Si autem manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscin-
de eum, & proiice abs te: bonum tibi est ad vitam in-
gredi debilem vel claudum, quàm duas manus, vel duos
pedes habentem, mitti in ignem æternum. Et si oculus<marginalia>Matt. 18.|v. 8. & 9.</marginalia>
tuus scandalizat te; erue eum, & proiice abs te: bo-
num est tibi, &c. cum D. Hieronymi nota expo-
sitione in Officio S. Michae&#x0308;lis. Cui sententiæ alia
consonat apud eumdem Euangelistam Cap. 5. v.
29. & 30. vbi ita Dominus: Quòd si oculus tuus<marginalia>Et cap. 5.|v. 29. &|30.</marginalia>
dexter scandalizat te, erue eum, & proiice abs te: expe-
dit enim tibi vt pereat vnum membror&#x0169; tuorum, quàm
totum corpus tuum mittatur in gehennam. Et si dextra
manus tua scandalizat te, abscinde eam, & proiice abs
te: expedit enim tibi, &c. Vbi non contentus ocu-
lum aut manum dixisse, dexterum & dexteram
expressit, vt quæ non solùm vtilia, sed vtilissima
sunt, si occasionem proximam peccato præbeant,
amputanda demonstraret. Et Diuus quidam Io-<marginalia>D. Ioannes|Chrystom.</marginalia>
annes Chrysostomus Homiliâ 17. in Matthæum,
ita pro casu nostro exponit, vt per dexterum ocu-
lum & manum, mulierem amicam accipiat, de
quâ iam sermo præcesserat: illa enim abiicienda<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0233.jpg/>
@@1@<SE233>222 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. IV.
<duolan 2><-P>est, si suo aspectu, voce, aut gestu ad libidine&#x0303; pro-
vocarit. Ingemiscet quidem ad hæc infirmus:
quomodo enim quis eruto oculo, abscissâ dex-
trâ, & præciso pede non ingemiscat? Circa quod
sic P. Cornelius in citatum locum Matth. 5. scri-
bit: Concupiscentiæ resecandæ adeò viuaciter & tena-
citer oculis, & corpori, immò & ipsi animæ inhærent,<marginalia>P. Corne-|lius.</marginalia>
insiteque sunt, vt sine ingenti vi & doloris sensu auelli
nequeant: quare qui eas resecant, ita dolent, acsi a$unclearp-
sum oculum, vel dentem sibi eruerent. Norunt hoc ex-
perti: inde dicitur mortificatio quòd mortis sensum, do-
loremque pariat. Sic ille. Ingemiscet profectò,
& mortis quidem sensu, vbi mulier non est; sed
ingemiscat;  & mortis sensu: nam meliùs est sic
ingemiscentem in vitam intrare, quàm lenimen-
tis mulierum temporalis peccati, vt Apostolus
loquitur, habentem iucunditatem, ad tenebras
exteriores, vbi æternus erit gemitus, & stridor
dentium, irreuocabili iustissimi iudicis sententiâ
condemnari. Quàm erit terribile vocem eius, &
aliorum insultantium audire, dicentium. Vlulate
Pastores. Videatur Dom. Villaroe&#x0308;l visus à me
post hæc scripta Parte 1. Pacificæ gubernationis
Quæst. 2. Art. 6. Vbi circa materiam præsen-
tem latè & eruditè discurrit.</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Parochi Indorum quam habeant spe-
cialem obligationem circa Sacra-
mentum Baptismi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>59</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Parochi Indorum te-<marginalia>Assertio 1.|Circa Ba-|ptismum|infantium|obligari|sub morta|li Indorum|Parochos.</marginalia>
nentur sub reatu lethalis peccati
curare vt infantes quamprimùm
possint baptizentur. Cuius ratio est, quia pericu-
lum speciale circa illos imminet, ne sine Bapti-
smo decedant: incuriosè enim illi tractari so-
lent & cùm parentes ebrietati sint dediti, aut op-
primi à dormientibus possunt, aut eorum vitæ
periculum minimè deprehendi. Non tamen pro-
ptereà statim à natiuitate baptizandi sunt, quia id
cum solemnitate fieri commodè nequit, & eam
semper omitti non est conueniens. Illud tamen
obseruandum semper, vt quoties parentes infan-
tem baptizandum ad Parochum deferunt eò
quòd eorum iudicio periclitari videatur, Bapti-
smum non differat, eò quòd ipse non periclitari
censeat, etiamsi illius sit solemnitas omittenda.
Ratio est clara tum ob periculum generale, de
quo dictum; tum quia repulsi solent filios secum
in remotiores stationes adducere, vbi vel mori
cōtingat vel vitam sine Baptismo ducere longio-
rem. Vnde & Sacerdotes, quibus in ipso itinere
paruuli baptizandi offeruntur, eos baptizare de-
bent, & si non longè absit Parochus, dum mor-
tis periculum repræsentant: neque enim reiecti
ad Parochum ibunt, & id accidet, quod dudum
de repulsis à Parochis dicebamus. Religiosi au-
tem id faciliùs præstare possunt ob priuilegium
ipsorum. Admonenditamen Parochi, vt benè ob-
seruat Dom. Reyna Tomo 2. de Prælato perfecto Lib.
3. Tract. 2. Cap. 6. de quo, & nonnullis aliis ma-
teriam præsentem concernentibus, videnda quæ
diximus Titulo 12. Cap. 8.<marginalia>Assertio 2.|de obser-</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>60</absatz-nummer> Dico secundò. Circa Patrinos id obser-<-P>@@

<-P>uandum quod Concilium Limense Tertium de-<marginalia>uandis|circa Pa-|trinos.</marginalia>
cernit Act. 2. Cap. 9. in Prouinciis quidem, vbi
illius viget auctoritas ex obligatione inde ortâ;
alibi ex ratione congruitatis, quia Decretum
magnam præsefert conuenientiam. Sic ergo ibi:
Conuenit impedimenta, quæ ex cognatione spirituali<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
oriuntur, Indis quoad sieri potest detrahere; ne igno-
rantes (quod sæpè accidit) in gradibus illicitis coniun-
gantur. Eam ob caussam, & in superiori Synodo, & in
hac commodum visum est, vt in quouis populo, aut Pa-
rochia Indorum, certus sit designatus Patrinus vel
Susceptor, qui baptizandos de fonte leuet: sed hunc de-
signare pertinebit ad Ordinarium, qui etiam plures, vt
iudicauerit expedire, pro numerositate populi poterit con-
stituere: ita tamen vt certi sint & quorum fidei pos-
sit institutio spiritualium filiorum committi. Sic Con-<marginalia>Videri ces-|sare obli-|gationem|Decreti,|cessante ra-|tione.</marginalia>
cilium. Quod quidem cùm vnicam tantùm affe-
rat sic statuendi rationem, eâ sublatâ, videtur o-
bligatio obseruationis cessare, iuxta communem
doctrinam, de qua sæpiùs est à nobis dictum. Est
autem ratio, Ne ignorantes (quòd sæpè accidit) in
gradibus illicitis coniungantur. Atqui ignorantia
ista potest facilè præcaueri, debent namque Pa-
rochi Baptismi librum habere, in quo scribendi
sunt Patrini, vt dictum num. 7. Cùm ergo ex il-
lis cognatio spiritualis constet, non apparet pro-
babile coniunctionis incestuosæ periculum. Præ-
terquam quòd Patrinis, suo cùm funguntur offi-
cio, à Parochis cognatio, quam contrahunt, de-
claranda est. Si ergo contra prohibitionem fece-
rint, non ignorantes iam, vt Concilium loqui-
tur, sed scientes & volentes in iura Ecclesiæ de-
linquunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Nihilominùs stare potest determinatio<marginalia>Defenditur|tamen.</marginalia>
dicta, quia vel Parochi instructionem præfatam
minùs exactè perficiunt, vel Indi illius obliuis-
cuntur: succedentibusque Parochis, quæ ab aliis
acta sunt, in promptu non habentur, neque li-
bri pro casuum occursu consistuntur. Quibus
addi etiam potest à Concilio ratione&#x0303; aliam sub-
jungi spiritualis institutionis, pro qua non multi
capaces inueniuntur. Et licet, vt ait P. Suarez To-
mo 3. in 3. p. quæst. 67. in Commentario, Art. 8. §. 1.<marginalia>Obligatio|Patrinor&#x0169;|communi-|ter cessat.</marginalia>
inter Catholicos rarò vrget obligatio dictæ in-
stitutionis, quia ab ijs apud quos baptizati edu-
cantur, illius cura suscipitur; & in populis etiam
Indorum, in quibus Parochi resident, peculiaris
circa hoc cura sit: quia tamen non semper illa
exacta est, & plures etiam sunt populi ad vnam
Parochiam pertinentes, in quibus Parochus re-
sidere nequit; conuenientissimum fuit vt erga Pa-
trinos id, quod est propositum à Concilio sta-
tueretur. Id autem quàm sit generaliter conue-
niens statim apparet, vt & generaliter debeat tale
aliquid obseruari. Non videtur autem omnino
necessarium vt Patrini ab Ordinariis assignentur,
quandoquidem Parochis sufficiens circa hoc no-
titia est, & cùm Episcopi non ita frequenter, vt
opus erat, Parochias visitent, nequit ab ipsis pe-
culiaris ista prouisio, quæ inter minutiora com-
putatur, expectari. Addo non videri prohibi-
tum à Concilio, quominùs assumi interdum alij
Patrini possint, sic parentibus rogantibus, si illi
benè instructi sint, & præsertim si parentes ex
nobilioribus sint, quibus & nobiles etiam Patrini
pro filijs consentanei sunt, & quos ipsi non eru-
bescant Compatres appellare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0234.jpg/>
@@1@<SE234>De obligationibus Indicorum Parochorum circa Baptismum. 223
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>62</absatz-nummer> Dico tertiò. Parochi Indorum solicitè
prouidere debent, & sub lethalis culpæ grauami-<marginalia>Assertio 3.|Cura sub|lethali po-|pulis, in|quibus Pa-|rochi non|resident.</marginalia>
ne, ne in populis, in quibus non resident, aliquis
sine Baptismo decedat. Ratio est clara: quia
damnum est maximum & irreparabile, & ad Re-
ctoris officium in primis spectans. Id vt cauea-
tur, solent Indorum Parochi aliquos bene in-
structos formam Baptismi docere, & alia ad ip-
sius substantiam necessaria, vt si casus necessita-
tis incidat, se non expectatis baptizent. Formam
autem non latinè, sed proprio Indorum idioma-
te proferendam tradunt, & scripto etiam in portâ
Baptisterij affixam, quia Sacristæ legere & scri-
bere non rarò sciunt. Vnde non probandum
quod ait Fr. Ioannes Baptista in Animaduersioni-
bus pro Confessariis Indorum fol. 225. pag. 1. quòd<marginalia>Baptizatu|ri in absen-|tia Paro-|chorum|quâ id lin-|guâ sactu-|ri.</marginalia>
si sint in populo aliqui Indi callentes linguam
Latinam, eis tradant Parochi tale officium, & fa-
ciant eos in scriptis seruare modum, quem de-
bent inter baptizandum habere Vbi quidem
non videtur loqui de callentibus quoad intelli-
gentiam. Vbi enim tales? Cùm præsertim de il-
lis agamus, qui in iis populis resident, vbi Paro-
chorum præsentia deficit. De callentibus ergo
quoad modum pronuntiationis loquitur, Mo-
nialium instar, quæ Latinè legunt & cantant: &
tunc non videtur conueniens, quia picarum, aut
psittacorum more pronuntiant. Vnde melius est
vt suo id faciant idiomate; sic enim dicunt, quod
mente percipiunt, & ita digniùs Sacramentum
administrant. Quod vtilissimum monitum tra-
dunt D. Antoninus, Cardinalis Toletus, P. Sua-
rez, & P. Sa, quos adducit & sequitur P. Quinta-
nad. Tomo 1. Tract. 1. Singul. 7. in fine, & alij. Non
dubito tamen Sacristam benè instructum, & qui
non solùm benè Latina verba pronuntiat (&
sunt qui pronuntient multi, Europæis plurimis
cultiores) sed etiam intelligat, licet aliàs Latinæ
linguæ ignarus, magisterio Parochi, aut alterius,
posse Latinè baptizare: quod & videtur magis
expediens, quia sic etiam magis ad Ecclesiæ ri-
tum accedit, digniorque de re, quam agit, conce-
ptus ab eodem efformatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>63</absatz-nummer> Addit autem præfatus P. Baptista alia,<marginalia>Asserta|quæ Fr.|Ioan Ba-|ptistæ circa|Baptism&#x0169;.</marginalia>
circa quæ oportet aliquantulum immorari, sic
enim num. 48. scribit: Indorum Parochus in populis,
quos vocant de Visita, designet aliquos Indos, & eos
instruat vt poßint baptizare tempore neceßitatis, ne for-
tè paruuli abortiui, vel infirmi sine Sacramento Bapti-
smi discedant. Et illi sint acriores ingenio, & qui num-
quam inebriantur, quos sæpè requirat de modo, quo
baptizant, etsi defectum nullum inueniant in Baptismo
commisisse, non curent eos denuò baptizare. Faciant et-
iam vt eliciant actum coràm ipsis volendi semper fa-
cere, quod facit Ecclesia, quoties eos baptizare contige-
rit, quia hæc intentio sufficit, vt dicunt Doctores. Sic
ille. Vbi circa id, quod ait de requirendis iis, qui
numquàm inebriantur, absque dubio talis est di-
ligentia laudanda: sed nescio an facilè inuenien-
dus, qui numqum hoc natiuo defectu laboret.
Sunt quidem multi tales in oppidis Hispano-
rum, & in oppidis etiam, in quibus Parochi resi-
dent, studio singulari in huius vitij extirpatio-
nem intenti: & in aliis tamen res satis dubia est:
sed fortè qui inuenientur tales, minùs apti ad il-
lud erunt ministerium, quia non ita acres inge-
nio. Quid ergo tunc faciend&#x0169;? Optimus ille erit,<-P>@@

<-P>qui minimisvrgetur, iuxta P&#x0153;tæ sententiam. Quia<marginalia>Baptismus|ab Indis|collatus|sub condi-|tione repe-|tendus.</marginalia>
verò dubium aliquod de fideli administratione
tunc punget, etiamsi rogatus omnia ritè se pere-
gisse testetur non penitus ei credendum, sed sub
conditione Baptismus conferendus. Quod qui-
dem iuxta complurium Doctorum sententiam
procedit, qui affirmant vnum testem non suffi-
cere ad faciendam plenam fidem de Baptismo,
si talis sit conditionis vt non sufficiat ad moralem
certitudinem, qui videri possunt apud P. Quin-
tanam suprà Singul. 1. num. 5. & fingul. 3. n. 6.
Pro quo & facit id, quod docet P. Bauny Tomo
1. Tract. 2. Quæst. 18. §. Quod autem vbi concludit<marginalia>P. Bauny|notanda|doctrina.</marginalia>
tunc tantùm non iterandum sub conditione Ba-
ptismum, cùm de illius certitudine leues tantùm
scrupuli sunt. Quis autem non videat in casu no-
stro non leues tantùm scrupulos inueniri, & §.
sequenti id magis explicans, addit tunc leues scru-
pulos non esse, cùm iustam dubitandi caussam
conditio baptizantis suppeditat, vt quia ratio-
nem rarò  ad consilium adhibet, sed temerè ac in-
consultè agit multa, cùm sit præcoci ingenio:
ob quam caussam non est improbabile temerè
etiam & inconsultè, ac proinde sine intentione
debitâ, aut in formæ applicatione peccasse; &
generaliter quia rationes sunt vtrimque verosimi-
les. Quæ quidem casui præsenti possunt penitus
adptari.</P>
<P>  <absatz-nummer>64</absatz-nummer> Si verò res ita se habeat, vt Indus Ba-<marginalia>Etiamsi|rationem|reddant|rectæ ad-|ministra-|tionis, con-|tra ali-|quos.</marginalia>
ptismi minister, non solum ebrietati deditus non
sit, sed neque vnquam ebrietati succumbat, &
rogatus de modo traditi Baptismi, nullum in eo
Parochus defectum inueniat; tunc quidem mini-
mè iterandum Baptismum citatus Auctor affir-
mans, videtur rem extra quæstionem positam ar-
bitrari. Quod quidem iuxta eorum conscientiam
procedit, qui id de obstetricibus sufficienter in-
structis, & aliis, tum viris, tum fęminis, asserunt,
dum requisiti à Parocho rationem sui facti red-
dunt, in quo nihil ad substantiam pertinens pos-
sit desiderari. Pro quo cùm Auctores adducat
P. Quintanad. Singul. 5. num. 1. ac 2. & seqq. pro-
bet omnes ferè baptizatos domi, aut generaliter
extra Ecclesiam à personis laicis, baptizandos
iterùm sub conditione: addit. num. 9. obstetri-
cem posse adeò bene instructam esse, & diu ex-
pertam in administratione Baptismi, vt nulla præ-<marginalia>Qu id e|obstetrici-|bus.</marginalia>
sumptio vel suspicio haberi possit de illo: secus
de parentibus & cognatis. Iuxta hæc ergo vide-
tur idem de Indo dicendum, cùm & benè instru-
ctum & expertum in talibus supponamus. Sed
est certè quod obstet: nam gens ista valde est ad
mendacia procliuis, vnde Indorum testimonia,
etiamsi iurati deponant, exiguam merentur fi-
dem, vt vidimus Titulo præced. n. 29. In re ergo
momenti tanti non est illis ita credendum, vt ba-
ptizati salus periclitetur. Pro quo est Canon 84.
sextæ Synodi in Trullo sic determinans: Quoties<marginalia>Sexta Sy-|nodus.</marginalia>
non inueniuntur firmi testes, qui eos absque vlla dubi-
tatione baptizatos esse dicant, nec ipsi propter ætatem de
sibi tradito mysterio aptè respondere possunt debere abs-
que vlla offensione baptizari, ne fortè eiusmodi dubita-
tio eos purificationis sanctificatione priuet. Sic ibi. At-
qui Indi non sunt testes firmi; non ergo est illis
plena adhibenda fides.</P>
<P>  <absatz-nummer>65</absatz-nummer> Pergit citatus Auctor, & sic addit: Dato<marginalia>Sine Ba-|ptismo rite$unclear</marginalia>
etiam quòd Indus sic instructus non benè baptizasset,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0235.jpg/>
@@1@<SE235>224 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. IV.
<duolan 2><-P>si paruulus ad annos posteà deueniret discretionis, opti-<marginalia>suscepto pos-|se Indum|saluari, vt|asserat ci-|tatus P.|Baptista.</marginalia>
mè posset saluari, quia pro baptizato se haberet, vt pa-
tet. Cap. Apostolicam, de Presbytero non baptizato.
Si etiam decederet ante annos discretionis, non damna-
retur, secundùm Alexandrum Hallensem, & S. Tho-
mam, vt piè creditur. Namque si sic baptizati deberent
iterum baptizari sub conditione, sequeretur quòd bapti-
zati ab obstetricibus, essent sub conditione baptizandi,
cùm sint illitteratæ, & faciliùs possunt errare in forma,
quàm isti Indi: quod tamen fieri non arbitror. Sic ille.
qui in eo quod de obstetricibus ait, qualiter sit
admittendus, iam diximus, sicut & Indos minori
esse dignos fide. Id autem, quod de eo ait, qui<marginalia>Quis non,|tuta do-|ctrina.</marginalia>
Baptismum non verè suscepit, neutiquam admit-
tendum, nisi quatenus, dum pro baptizato se ge-
rit, votum Baptismi conceperit per verum actum
fidei, & contritionis, aut amoris Dei super omnia
sufficientis ad iustificationem, siue illius forma, si-
ue tantùm dispositio sit. Baptismus enim in re,
vel in voto est omnino necessarius ad salutem, vt
definit Concilium Tridentinum Seßione 7. Canone<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
5. de Baptismo verbis illis: Si quis dixerit Baptis-
mum liberum esse, hoc est, non necessarium ad salutem,
anathema sit. Et hæc est receptissima sententia
Theologorum, neque oppositum tutò defendi
potest; tum ob præfatam Concilij definitionem,
tum ob multa alia, quæ adducit P. Suarez Tomo
3. in 3. p. Disput. 27. Sect. 1. & 2. & alij, quibus
ex nouioribus addendi P. Bauny Tomo 1. Tra-
ctat. 1. Quæst. 20. P. Martinon Tomo 4. Disputat.
24. Sect. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>66</absatz-nummer> Caput autem Apostolicam, ita exponen-<marginalia>Cap. Apo-|stolicam,|declarat&#x0169;.</marginalia>
dum est: id quod ex eo constat: nam Innocen-
tius II. in prædictâ responsione asserit Presbyte-
rum per fidem Christi saluatum, non accepto
Baptismo. Verba illius sunt: Quia in sanctæ ma-
tris Ecclesiæ fide, & Christi nominis confeßione perseue-
rauit; ab originali peccato solutum, & c&#x0153;lestis patriæ
gaudium esse adeptum, asserimus incunctanter. Sic
ille. Atqui fides ad iustificationem non sufficit,
vt est dogma fidei: ergo alia ad iustificationem
necessaria in dicto Presbytero concurrere debue-
runt: hæc sunt contritio, aut amor in quibus
votum Baptismi continetur, cùm contineatur
propositum seruandi Dei legem sub mortali obli-
gantem, vt Baptismi legem constat obligare,
quam erat Presbyter paratus implere, si se non
baptizatum recognosceret: quemadmodum qui
conteritur habet votum restituendi, licèt nihil se
debere credat, si tamen acciderit, vt reuerà ab ipso
aliquid alienum teneatur. Et eodem modo ex-
ponendum Cap. Debitum de Baptismo, vbi Alexan-
der III. de Iudæo, qui se ipsum baptizauit, sic ait:<marginalia>Et Cap.|Debitum.</marginalia>
Si talis continuò deceßisset, ad c&#x0153;lestem patriam proti-
nus euolasset propter Sacramenti fidem, & non propter
fidei Sacramentum. Sic ille negans recepisse reipsa
Baptismum, quia nullus baptizare seipsum potest,
& illius votum admittens.</P>
<P>  <absatz-nummer>67</absatz-nummer> Negari tamen nequit quo minùs in vtroq;<marginalia>Attritione&#x0303;|cum voto|sufficere, in|vtroque|Capite in-|dicatum.</marginalia>
Capite magnum fundament&#x0169; appareat, vt assera-
mus nō esse necessariam contritionem perfectam
cum Baptismi voto, sed attritionem eam suffice-
re, quæ ad peccata grauia generaliter extendatur.
Neque enim potuit Pontificibus constare Pres-
byterum & Iudæum contritionem perfectam ha-
buisse, vt ratione illius iustificati in c&#x0153;lum proti-
nus euolarent. De attritione autem alia est ratio,<-P>@@

<-P>quia cùm Presbyter acceptis suo ipsius iudicio
Sacramentis decesserit, congruam fuit credendum
dispositionem adhibitam ab ipso, sicut & Iudæum
eam, quæ ad Baptismum necessaria est, cùm iusti-
ficationis efficaci desiderio teneretur, vnde actio
illa inconsulta resultauit. Verba illa notentur:
Asserimus incunctanter, protinus euolasset: quæ om-
nem dubitationem excludunt; cùm tamen de
contritione perfectâ non fuerit obuium iudi-
care. Negat id P. Suarez Disputat. 8. Sect. 1. §. Ad<marginalia>Neque esse|improbabi-|le, licèt|communis|sententia|sit contra-|ria.</marginalia>
rationem, probans non sufficere attritionem cum
expresso voto, quod & alij communiter tenent.
Sed, vt dixi, prædicti Canones non parùm vrgent
pro contraria positione, vnde illa non est vt peni-
tus improbabilis refutanda. Et Concilium Tri-
dentinum Seßione 14. Cap. 4. definiens quod licet,
sine Sacramento P&#x0153;nitentiæ per se ad iustificationem
perducere peccatorem nequeat, tamen eum ad Dei gra-
tiam in Sacramento P&#x0153;nitentiæ impetrandam disponit:<marginalia>Baptismi,|P&#x0153;nitentiæ|Sacramen-|ti diuersa|pro eoratio.</marginalia>
non videtur esse contrarium: nam de Sacramen-
to tantùm P&#x0153;nitentiæ ibi est sermo; cùm tamen
in Sacramento Baptismi alia esse ratio possit, eò
quòd illud est ianua aliorum, & minorem cogni-
tionem rerum diuinarum petit; cùm tamen in iis,
qui iam baptizati sunt, maior supponatur, & ita
maior etiam dispositio ad iustificationem sine Sa-
cramento P&#x0153;nitentiæ requiratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>68</absatz-nummer> Iam quod de paruulis à citato Auctore<marginalia>Paruulos|sine Baptis-|mo saluari|nullo modo|admitten-|dum.</marginalia>
dicitur, minimè probandum est, & pia illa credu-
litas reiicienda, quæ iuxta fidei regulas nullâ ra-
tione procedit. Errat sæpè pietas talis, quæ di-
spositiones diuinæ prouidentiæ, iuxta desiderij
sui vana commenta metitur. Vnde D. Augusti-
nus Lib. 1. de peccatorum meritis & remiß. Cap. 23.
ita circa præsentem caussam scribit: Nulla ex ar-
bitrio nostro salus æterna præter Baptismum Christi pro-<marginalia>D. August.</marginalia>
mittitatur infantibus, quam non promittit Scriptura di-
uina humanis omnibus ingenijs præferenda. Stat ge-
neralis Christi sententia Ioan. 3. v. 5. Nisi quis re-<marginalia>Ioan. 3.|v. 5.</marginalia>
natus fuerit ex aquâ & Spiritu sancto, non potest in-
troire in regnum Dei. Cui innixa Concilia, sacri
Canones, & Patres ita pronuntiant, vt Baptismus
re, aut voto, necessarius sit ad salutem: Atqui in-
fantes, qui sine Baptismo decedunt, nec re, nec
voto, illum suscipiunt; ergo in Dei nequeunt re-
gnum introire. Si dicas votum quidem posse
dari, sed non in illis, benè tamen in parentibus,
aut alijs eorum curam habentibus, idque videri
sufficiens; quia sicut paruuli alienâ in alijs regun-
tur voluntate, quæ vt propria reputatur, ita & in
hoc sufficere debet, in quo maximum illorum
bonum situm est; quæ fuit sententia Caietani 3.<marginalia>Votum pa-|rent&#x0169; suffi-|cere, sen-|tentia Ca-|ietani, quæ|refellitur.</marginalia>
p. quæst. 68. circa artic. 2. addentis votum hoc ali-
quo exteriori religioso signo manifestandum,
quando nequit reipsa Sacramentum applicari. Si
inquam dicas, in primis citatus Auctor, cum quo
est controuersia, minimè se opinione Caietani
tuetur, sed Alexandri, quam non benè attribuit
D. Thomæ, cùm S. Doctoris diuersa valde sen-
tentia sit, vt videri potest apud P. Suarium Disput.
27. Sect. 3. §. Dico primò. Quòd si cum Caietano
sentire libeat, illius quidem sententia iam pridem
ab scholis relegata est, nec securè defendi potest,
quia sine solido fundamento, in lege vniuersali
Christi, vti ab Ecclesiâ intellecta est, exceptio-
nem valde generalem & regularem ac indeficien-
te&#x0303; affirmat, scilicet: Nisi quis renatus fuerit, &c. præ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0236.jpg/>
@@1@<SE236>De obligationibus Indicorum Parochorum circa Baptismum. 225
<duolan 2><-P>ter eos, qui voto susceperint proprio, aut alieno, cùm per
se non possunt. Cùm tamen votum vnius pro alio
apud Concilia, Patres, & communem Ecclesiæ
sensum minimè reperiatur. Quod doctè prose-
quitur P. Suarez suprà, dicto secundo, affirmans sen-
tentiam Caietani ad minùs esse temerariam  &<marginalia>Illius Cen-|suræ.</marginalia>
errori proximam, & ita meritò à Pio V. ex Com-
mentarijs in D. Thomam expungi iussam: quam-
quàm, vt ait P. Martinon Disput. 24. citat. num. 49
in quibusdam adhuc exemplaribus Romæ non
cusis inueniatur. P. Lessius de Baptismo quæst. 68.
num. 19. fidei proximam Caietano contrariam
iudicat assertionem, vnde & illam censere videtur
erroneam, & P. Arriaga Tomo 7. Disput. 24. num.
34. ait esse erroneam, si non omnino hæreticam,
vt Sotus asseruit in 4. distinct. 5. quæst. vnicâ, art. 2.
pro quo & videndus P. Dicastillus Tomo 1. de Sa-
cramentis, Tractat. 2. Disput. 1. num. 297. Licet P.
Mæratius Tractatu de Baptismo, Disput. 7. Sect. 2.
num. 4. nullam notam peculiarem inurat, præter
mandatum Pij V. & P. Becanus infrà, numer. 1.
solam temeritatis. Et quidem ille fidelem D.
Thomæ non egit interpretem, in eo enim Articulo
S. Doctor nullum aliud Baptismi votum agno-
scit, nisi illud, quod propriâ concipitur volunta-
te, per desiderium, in quo fides per charitatem
operatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>69</absatz-nummer> Quod verò ad sententiam Alexandri at-<marginalia>Deum in-|scitiam &|malitiam|supplere|Ministri|quorumdā|sententia.</marginalia>
tinet, ita reuerà est eum in illâ fuisse, quam &
Altisiodorensis tenuit, & Syluester apud P. Sua-
rium suprà, §. 1. Tabiena, Armilla, Gabrie&#x0308;l, Du-
randus, apud P. Filliucium Tomo 1. Tractat. 1.
Cap. 5. numer. 80. Bartholomæus ab Angelis in
Exam. Confessor. de Sacramentis, Dialogo 1. §. 31.
qui asserunt, cùm Sacramentum administrari in-
cipit, & aliquis in tali administratione defectus
committitur, à Deo illum suppleri. Quod & D.
Bonauentura, Gabrie&#x0308;l, & Garson apud P. Sua-<marginalia>Quam mo-|derantur|quidam.</marginalia>
rium ita tenent, vt dicant legem vniuersalem pro
eo non esse, sed quod generalis lex à Christo lata
locum priuilegio relinquat: cui autem illo frui
contingat, eum scire solùm, qui gratiam facit, &
cui voluerit ipse reuelare: circa quod negare<marginalia>Omnes re-|iecti.</marginalia>
non possumus Deum hac in lege, sicut in alijs,
posse dispensare, & priuilegium pro suâ volunta-
te bonâ, beneplacente, ac perfectâ concedere,
sicut in alijs accidit, pro quibus generales leges
sunt: quòd autem aliquoties ita contingat, im-
mò & sæpiùs, vt citati Auctores exstimant, sine
fundamento dicitur. Quemadmodùm circa im-
munitatem à peccato originali in conceptione
philosophandum est: licèt enim Deus priuile-
gium alijs concedere possit, quod Virgini con-
cessit, illud tamen reipsa concessum aut conce-
dendum, temerè quisquam affirmauerit. Sicut ali-
quos ex infantibus, qui sine Baptismo decesse-
runt, & locum p&#x0153;nalem habent, educendos inde,
& in gloriam subuehendos. Aut quosdam, qui pro
peccatis nō satisfecerunt in vitâ, morientes ad c&#x0153;-
lum statim euehi, Deo p&#x0153;nam plenariè remitten-
te. Videndus P. Suarez suprà, dicto 2. vbi temera-
rium esse ait si quisquam, seclusâ speciali reuela-<marginalia>Sententiæ|præfatæ|Censura.</marginalia>
tione, infantem aliquem sine Baptismo saluari sit
ausus affirmare: & similiter loquitur P. Becanus
quæst. 5. de Baptismo, num. 3. P. Dicastillus numer.
298. & alij. Quam notam non effugiet, qui om-<-P>@@

<-P>nes Indorum infantes non ritè ob ministrorum
inscitiam aut malitiam baptizatos, in regnum di-<marginalia>Et efficax|impugna-|tio.</marginalia>
xerit c&#x0153;lorum intrare. In quo quidem dicendi
modo mera hallucinatio est: cùm enim non re-
cipientibus re aut voto Baptismum ianua c&#x0153;lestis
claudatur, & qui ex inscitiâ aut malitiâ ministri
irritè baptizatur, neque re, neque voto Baptis-
mum recipiat: vnde potest colligi aperiendam
illam tali substantiali defectu non obstante? Si
dicatur inde colligi; quia non debet inscitia aut
malitia ministri, Dei sapientiâ & bonitate in hoc
potior esse negotio. Tunc sic. Ergo si minister
nihil erga administrationem faciat, sed ab ea pror-
sus abstineat, sciens aut nesciens, incuriosè aut
malitiosè, nihilominùs saluabitur infans, quia in<marginalia>Probabile&#x0303;|immeritò|P. Valentiā|censuisse.</marginalia>
eo casu eadem præualet ratio. Hoc autem quis
audeat pronuntiare? Nihil ergo circa hoc pro-
babiliter dici potest, quidquid dicat P. Valentia
Tomo 4. Disput. 3. Puncto 3. vbi ita scribit: Pro-
babiliter arbitrantur Theologi, Deum in infantibus
supplere defectum ministri, quando hic malitiosè subtra-
hit intentionem; & in adultis eumdem defectum mi-
nistri suppleri per deuotionem & fidem ipsius suscipientis.
Sic ille, contra receptissimum iam Theologorum
sensum, vt notauit P. Escobar de Mendoza Tom. 2.<marginalia>P. Mæra-|tius suprà,|n. 5. à cen-|sura absti-|net. Et P.|Lessius tā-|tùm ait esse|improbabi-|lem.</marginalia>
Theologiæ Moralis, Lib. 11. n. 423. & hoc quidem
quoad paruulos: quoad adultos verò id stare
potest iuxta dicta num. 67. & de his satis, vt Pa-
rochi circa rectam Baptismi administrationem
valde soliciti sint, scientes nullum esse priuilegium
Indorum vt sine Baptismo in c&#x0153;lorum re-
gnum admittantur; neque Parochorum, qui
ad hæc & similia somniculosè procedunt, pro
ijs, qui pereunt, rationem iudici seuerissimo
reddituri.</P>
<P>  <absatz-nummer>70</absatz-nummer> Dico quartò. Parochi Indorum letha-
lem culpam admittunt, qui in diebus Baptismi<marginalia>Assertio 4.|die Baptis-|mi curan-|dum ne In-|di inebrie&#x0303;-|tur. Et|quale circa|hoc in Pa-|rochis pec-|catum.</marginalia>
eos ebrietati vacare permittunt, dum Festum vo-
lunt sibi lætissimum celebrare. Hoc aliquando
contingere exploratissimum habetur. Ingressus
noctu Indorum populum, dum iter facerem, po-
pulares in domo quadam congregatos inueni, &
in ijs quosdam penitus ebrios, alios eò properan-
tes. Cumq&#x0301;ue ab vno aliquo, qui fortè egressus,
quid hoc esset interrogassem, respondit: hodie
Angelulos baptizauimus. Et erat quidem Paro-
chus in populo tunc, sed qui ad hæc nihil pror-
sus mouebatur. Vtinam Dei sit misericordiam
consecutus: nam mors eius non diu pòst super-
ueniens funestis est perditionis ominibus celebra-
ta. Quid ergo? Siccanè est futura celebritas?
Cùm Salomonis matre respondeo. Prouerb. 31.
v. 6. & 7. vbi sic ille ex illâ: Date siceram m&#x0153;ren-
tibus, & vinum his, qui amaro sunt animo: bibant, &
obliuiscantur egestatis suæ, & doloris sui non recorden-<marginalia>Prou. 31.|v. 6. & 7.</marginalia>
tur ampliùs. Quæ quidem Indis mirificè con-
gruunt, qui dum bibunt, m&#x0153;roris, amaritudinis
animi, egestatis, & doloris minimè recordantur.
Bibant ergo; sed ita bibant, vt bibentes miseria-
rum lenimen accipiant, non verò illas maiori
alio pergant cumulare. Christiani sunt. Hoc lu-
crum subiectionis suæ. Sed Christiani non erunt,
dum ebrietatis vitium, aut funditus, aut magnâ
ex parte non aboletur. De quo aliàs. Cùm ergo
Christianitatis initium in baptizatis est infantibus
celebrandum, absit, absit, quod Christianitati val-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0237.jpg/>
@@1@<SE237>226 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. IV.
<duolan 2><-P>de aduersum miserandis experimentis compro-
batur. Quàm autem hoc ad Parochorum spectet
curam satis perspicuum est, vt non sit opus cir-
ca illud ampliùs distineri. Vide infrà num. 85.</P>
<Z><A+2>CAPVT V.</A+2>
<A+1>Circa Sacramentum P&#x0153;nitentiæ Paro-
chi Indorum qualiter obligentur.</A+1></Z>
<P><INI3>C</INI3>Irca Sacramentum P&#x0153;nitentiæ videan-
tur dicta num. 8. & Titulo 12. Cap. 11.
pro quo &</P>
<P>  <absatz-nummer>71</absatz-nummer> Dico Primò. Etsi aliquorum sententia<marginalia>Assertio 1.|Parochos|debere In-|dos audire,|confiteri|ex deuotio-|ne volen-|tes.</marginalia>
sit Parochos non teneri sub reatu mortalis culpæ
ad audiendas Paræcianorum Confessiones, nisi
quando illi ad Confessionem similiter obligan-
tur, vt num. 8. vidimus: in Parochis Indorum id
nullatenus videtur admittendum: si enim repul-
sam patiantur confiteri ex deuotione volentes,
graue scandalum patientur, & horrore similis ac-
cessus ad illos ex repulsa concepto, etiam cùm
obligatio Confessionis instabit, accedere vere-
buntur. Præterquam quòd cùm stabiliendæ a-
pud Indos fidei negotium agatur, & de Christia-
nis moribus inducendis, debeantque Parochi ad
Confessionis frequentiam exhortari, cooperari
re ipsa debent ad ea, quibus talis obtinetur finis;
aliàs ridiculi exhortatores habendi sunt, & eius,
quod ædificare contendunt, destructores. Viden-
di Doctores, quos adducit P. Escobar Tomo 2.
Theol. moral. Lib. 16. num. 608. & 609.</P>
<P>  <absatz-nummer>72</absatz-nummer> Dicò secundò. Parochi Indorum, cùm<marginalia>Assertio 2.|Et ad æ-|grotos ac-|currere,|eos simili-|ter audi-|turi.</marginalia>
ad Confessiones ægrotantium vocantur, accur-
rere citiùs debent, & tantò celeriùs, quantò illi
longiùs distant, in aliis scilicet Paræciæ populis,
etiamsi incommodum non leue sit in itinere ra-
tione temporis, distantiæ, aut viæ arduæ susti-
nendum. Circa Parochos generalis illa doctrina
est, teneri inquam Sacramenta ad salutem neces-
saria ministrare cum graui incommodo: an au-
tem si vitæ sit aut fortunarum, sunt qui negant,
alij & numero & auctoritate maiores affirmant,
qui videri possunt apud P. Bauny Tomo 1. Tract.
10. Quæst. 35. P. Baldellum Tomo 2. Lib. 2. Disput.
19. numer. 16. Trullench. Tomo 1. in Decalogum.
Cap. 5. Dub. 6. num. 13. P. Petrum Hurtadum Di-
sputat. 144. de Charitate §. 35. Dianam Parte 5.
Tract. 3. Resolut. 53. & Bassæum. verb. Parochus.
§. 3. Omnes autem videntur supponere graue in-
commodum non obstare, quando circa grauissi-
ma tantùm altercantur. Videatur P. Palaus Tomo
1. Tract. 6. Disputat. 1. Puncto 9. Iuxta hæc er-
go nullum Parochis restat effugium, si au-
dire Confessionem renuant periculoso morbo la-
borantis. Sed erunt fortè qui dicant sententiam<marginalia>Ex senten-|tia quor&#x0169;-|dam effu-|gium.</marginalia>
esse aliquorum, qui censent obligationem Paro-
chorum tunc tantùm vrgere, non obstante vitæ
periculo, cùm infirmus nequit alio medio salutem
æternam consequi; & ita ad audiendam Con-
fessionem non teneri, quando infirmus habere
actum contritionis potest, vt ordinariè accidit:
nulli enim Deus auxilium pro eo subtrahit in-
stante occasione, & multò magis instante neces-
sitate. Quæ doctrina applicari etiam potest pro<-P>@@

<-P>graui incommodo; quia non videtur consonum
vt quis illi se exponat ob iuuandum eum, qui se
ipsum potest à periculo liberare.</P>
<P>  <absatz-nummer>73</absatz-nummer> Verùm hæc obstare nequeunt: nam li-<marginalia>Præcludi-|tur ex dif-|ficultate|in Indis|habendi|actum con-|tritionis.|Et etiam|ex officij|obligatione.</marginalia>
cet opinio multorum sit non teneri quempiam
spirituali alterius necessitati cum periculo vitæ,
aut graui honoris vel fortunarum iacturâ succur-
rere, quando ille iuuare se potest, quia non est
in extrema necessitate constitutus, vt videri potest
apud P. Palaum suprà num. 6. & 9. In Parocho
tamen aliter res habet, qui tenetur non solùm in
extremâ, sed etiam in graui subuenire, vt aduert&#x0169;t
Doctores apud eumdem num. 12. quibus adden-
dus Cardinalis Toletus Lib. 4. Cap. 10. num. 4. Li-
cet autem possit quis absolutè actum contritio-
nis elicere, non ideo leuis necessitas reputanda
est, quando morti proximus Parochum vocat, vt
eidem confiteatur: quia præter difficultatem a-
ctûs prædicti, vtilissima est illi confessio, & tunc
indiget maioribus gratiæ præsidiis, essetque ipsi
grauissimum molestiæ genus periculossimo illo
in articulo Sacramenti beneficio priuari: à quâ
molestiâ nequit se ipsum eximere, vnde non de-
bet leuis necessitas iudicari. Et vt hoc demus re-
pectu aliorum, in iis, de quibus loquimur, oppo-
situm est indubitanter asserendum. Indi enim,
morbi præsertim turbatione concussi, difficillimè
poterunt actum contritionis habere, quem ex-
hortatore, & instructore strenuo etiam adniten-
te, vix erit qui eliciat: quid iam eo penitus de-
stitutus? Hinc est, vt non solùm in Parochis, sed<marginalia>In non Pa-|rochis gra-|uem etiam|obligatio-|nem exta-|re.</marginalia>
in aliis etiam obligationem succurrendi rusticis
& ignaris talis obligationis, habendi scilicet
contritionem, cum Confessarij copia deest, Do-
ctores agnoscant, etiam cum vitæ periculo, vt
videri potest apud eumdem Scriptorem num. 6.
citato. Ergo id de graui incommodo potiori ra-
tione dicendum, de quo Assertio procedit, &
pro quo videri potest Bassæus verb. Charitas n.
18. lit. B.</P>
<P>  <absatz-nummer>74</absatz-nummer> Dico tertiò. Quod ad periculum vitæ,<marginalia>Tempera-|tur doctri-|na, quando|est certa|subuentio:|non obstā-|te periculo.</marginalia>
& alia minora spectat, ea, quæ Doctores dicunt,
de constitutis in extrema necessitate, sunt Paro-
chis, & Sacerdotibus aliis applicanda respectu In-
dorum. Constat illud ex nuper dictis. Addo ta-
men doctrinam eorum sic esse temperandam, vt
obligatio vrgeat, quando non obstante periculo,
subueniri verosimiliter potest, non autem quan-
do ob periculi certitudinem redditur incerta
subuentio. E. g. Vocatur Indorum Parochus
(quod & in alijs contingere potest) vt Confes-
sionem ægrotantis audiat, in cuius domum vt va-
dat fluuius traijciendus est, cuius est valde peri-
culosa traiectio; &, si in eo Parochus pereat, æ-
grotus pariter sine confessionis iuuamine rema-
nebit. Videtur quidem tunc obligatio cessare,
quia est genus quoddam impossibilitatis. Secus
esset, si post auditam Confessionem, esset neces-
saria traiectio ob insequentes hostes, vel si ægro-
tus contagio laboraret. Hinc Doctores de Paro-
chis etiam agentes, & eorum obligationem cum
periculis dictis asserentes, addunt: Si modo spe-
retur remedium profuturum. Vt videri potest apud
P. Palaum suprà num. 13. & Bassæum §. Porrò,
id dilucidè attestantem, & in proprijs terminis.</P><marginalia>Cardinalis|Toleti do-|ctrina de</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>75</absatz-nummer> Nec aliter accipiendum, quod ait Car-
dinalis Toletus suprà num. 2. verbis illis: Si sibi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0238.jpg/>
@@1@<SE238>De obligationibus Indicorum Parochor&#x0169; circa P&#x0153;nit. Sacram. 227
<duolan 2><-P>probabile est profuturum. v. g. Est aliquis in mortis<marginalia>probabili|profectu vt|accipienda.</marginalia>
articulo, quem probabiliter scio non habere contritio-
nem, nec esse confessum; si tamen ergo, qui Sacerdos so-
lùm illi adsum, cognosco illum probabiliter confessurum,
& saltem illum atterendum, teneor illum audire etiam
cum periculo vitæ meæ temporalis: puta, si fortè ini-
mici insequuntur, quia tempus est belli, vel si fortè
ille laboret peste, vnde contraham, si accessero &c. Pro-
babile namque pro verosimili accipit, quod mihi
profectò tale videatur, vnde & determinatum
iudicium circa futurum euentum habeam: quod
certè tale esse non potest, quando periculum est
dicti generis. Quis enim determinatè proferat se
traiecturum fluuium, & ad ægrotum peruentu-
rum? Cumque circa illud esse probabile iudi-
cium nequeat, ex eo sequitur neque de profectu
in adeundo infirmum posse tale iudicium effor-
mari. Quod ergo citatus Cardinalis de inimico-
rum insectatione ait, & periculo inde imminen-
te, sic accipiendum, vt talis insectationis damnum
post auditam Confessionem sequatur: si enim
periculum certum ante Confessionem immineat,
idem est quod de fluuij traiectione dicendum. In
peste autem id est manifestius, quia nocumentum
illud ex Confessione suboritur, licet periculum<marginalia>Casus spe-|cialtor.</marginalia>
antecedat. Quòd si contingat antequam ad infir-
mum laborantem peste perueniat, Parochum in
periculum infectionis incidere ex corruptione
ae&#x0308;ris, ita vt nocumentum antecedat: nihilomi-
nùs obligatio audiendæ Confessionis vrget, quia
eo nocumento non obstante, certum est posse
Confessionem audiri, eò quòd infectio non in-
terimat eâ celeritate, quâ flumen, cursum peni-
tus impediendo. Et id quod de flumine est di-
ctum, de præcipitiis etiam in itinere occurrenti-
bus est dicendum, si noctu iuxta illa incedendum
sit & de similibus: valde enim terribilia huiusmo-
di mortis genera sunt, nec credendum ad illa cha-
ritatem aut iustitiam obligare: sicut neque Paro-
chum cum tali onere velle officium Parochiale
subire: vnum ergo damnum, cùm ex defectu
Confessionis tantùm immineat, non est illius re-
medium ita tentandum, vt illud, & aliud etiam
satis terribile, subsequatur; mors inquam Con-
fessarij flumine aut præcipitos deuorata.</P>
<P>  <absatz-nummer>76</absatz-nummer> Dico quartò. Parochi Indorum non<marginalia>Parochum|non teneri|ad absce-|dentes pro-|libito se|cenferre ni|audiat.</marginalia>
tenentur sub mortali ad audiendas Confessiones
eorum ire, qui nolentes habitare in oppidis, in
quibus commodè possunt, longius abscedunt,
licet eorum reductionem teneatur procurare.
Ratio est: quia obligatio talis non est iustitiæ:
hæc enim tantùm obligat pro Pareciæ terminis,
& tali habitationis modo, quo possit omnibus
opportunè succurri. Neque charitatis, quia hæc
nequit esse obligationi iustitiæ contraria: atqui
Parochus tenetur non deesse ijs, qui in populo
sunt, idque ex iustitia, quod nequit cum illa ab-
sentia componi. Secus autem accidit, cùm popu-
li multi vnius Paræciæ sunt: ad id enim necessi-
tas nota compellit, & omnes illi pro vno diuer-
sos habente vicos reputatur. Quid ergo tunc fa-<marginalia>Quid cum|illis facien-|dum.</marginalia>
ciendum? Præmonendi ergo Indi ne secedant,
quia illis non poterit Parochus, cùm mors immi-
neat, adesse: sic enim non obtemperantes sibi
ipsis debent damnum imputare. Deinde ij, qui
vocaturi veniunt Parochum, instruendi sunt vt
ægrotum ad habendum dolorem de peccatis ex-<-P>@@

<-P>citent, de diuinâ misericordiâ confidendo, ipsis,
quod in se est facientibus, minimè defuturam.
Prætereà vt quàm possint commodissimè ægro-
tum ad se adducant, quod Indi facere industriè
solent. Nec timent inde irregularitatis incom-
modum, quia cùm id non sit faciendum, nisi
volente & consentiente ægroto, salutis æternæ
solicito, quam & Parochus modò illo desiderat,
nullum ex eo irregularitatis potest periculum e-
mergere, iuxta sententiam multorum dicentium
non contrahi illam ab eo, qui hortatur alium ad<marginalia>Irregulari-|tatem non|contrahi|ex actibus|charitatis,|& ex hor-|tatione ad|illos.</marginalia>
ponendam vitam pro virtute, aut vertere ægrum,
qui ex eo citiùs moritur; sine animo tame&#x0303; accele-
randi mortem, & transmutantem eum de lecto
in lectum, aut præbentem cibum & potum. Pro
quo videri Auctores possunt apud Dianam Parte
3. Tract. 5. Resolut. 79. & Parte 5. Tract. 3. Resolut.
117. & addendus P. Sa verb. Irregularitas ex de-
formitate licita num. 4. & maximè ad rem qui ia-
centem in via lethalibus vulneribus saucium, leua-
uari curat, & dum erigitur, expirat. Quod licet
negauerit P. Comitolus Lib. 6. Quæst. 52. & tres
alij cum ipso, asseruit tamen alius, pro quo & fa-
cit auctoritas Sacerdotis sic monentis, in quo e-
rat cum pietate doctrina, quod & alij posteà se-
cuti sunt, ex quibus citatus Diana & ante eum
P. Filliucius Tract. 19. num. 278. In nostro ergo
casu ægrotus pro salute æternâ periculo se mor-
tis exponeret, & ita pro virtute; vnde qui ad id
exhortaretur aut operam nauaret, ab irregula-
ritate esse immunis; cùm aliàs ea etiam concur-
rant, de quibus dictum, vt satis probabilibus fun-
damentis talis Parochus, dum dicto modo agit,
innixus videatur. Cùm prætereà nihil, nisi volen-
te infirmo, faciendum sit, & ex parte Parochi vis
interueniat nulla, aut temerè quidquam attente-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>77</absatz-nummer> Dico quintò. Parochi Indorum in au-<marginalia>Assertio 5.|In ipsa Cō-|fessione vt|se gerere|Indorum|Cōfessarius|debeat.</marginalia>
diendis Confessionibus non debent esse contenti
simplici eorum narratione, sed paternâ pietate
erga illos se gerant, monentes semel & iterùm ne
peccat&#x0169; aliquod, pro quo verecundantur, occul-
tent, secreti obligationem incultantes, & amore,
quo eos diligunt, ex reuelatione cordis sui arden-
tiorem futurum, eo quòd fragilitatem eorum
notam habeant, & fallacias diaboli. Quod qui-
dem maximè necessarium est, & præsertim in
morti proximis, attentâ Indorum indole: vnde
ratione defectus in huiusmodi diligentiâ, graue
potest peccatum inueniri. Quod quidem iuxta
communem Doctorum assertionem procedit,
qui dicunt Confessarium omne id agere debere,
quo Deo P&#x0153;nitens reconcilietur. Pro quo Eli-
gius Bassæus audiendus verb. Confessarius 4. num.
17. §. Octauo, Si. Vbi sic loquitur: Quamuis Con-<marginalia>Confossarij|ex officio|ad quid|teneatur.</marginalia>
fessarij officium sit audire potiùs P&#x0153;nitentem, quàm
interrogare, vt notat Dominicus Sotus in 4. dist. 18.
quæst. 2. artic. 4. quia tamen scopus illius est animam
illam Deo reconciliare per medium à Christo institutum,<marginalia>Eligius|Bassæus.</marginalia>
tenetur sub peccato mortali omnia media adhibere ad
finem istum necessaria, inter quæ est integritas Confes-
sionis, quam per interrogationes procurare debet. Sic
ille. Apud quem §. Secundò, in Confessario duo illa
carmina occurrunt ex D. Thoma desumpta in 4.
dist. 17. in Expositione Textus in fine, quibus Con-
fessarij qualitates exprimuntur, quod scilicet de-
beat esse.</P><marginalia>Illius qua-|litates.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0239.jpg/>
@@1@<SE239>228 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. VI.
<duolan 2><shi>Confessor dulcis, affabilis, atque suauis
Prudens, discretus, mitis, pius atque benignus.</shi>
<P>Quæ quidem in Confessariis Indorum elucere
quammaximè oportet; sin minùs, reconciliare
eos Deo non poterunt confessionis beneficio,
vnde grauium criminum rei cum eisdem dam-
nationis periculo subiacebunt.</P>
<Z><A+2>CAPVT VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Indorum Parochis quæ obligationes
circa Sacramentorum aliorum ad-
ministrationem incumbant.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>78</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ro Eucharistia consulantur dicta<marginalia>Assertio 1.|In diebus|communio-|nis ebrie-|tatis occa-|siones sub-|mouendæ.</marginalia>
in fine Cap. 2. & locis ibidem citatis,
pro quo item</P>
<P>  Dico primò. Cùm Indi in præcipuis festiui-
tatibus communicare soleant, eorum Parochis
maximè curandum est, ne in diebus huiusmodi
occasiones ebrietatis occurrant, sed ad Ecclesiam
vocandi, & deuotæ sunt iterandæ cantilenæ, ne
eodem die, quo Calicem Christi gustant, quoad
rem quidem contentam in eo, licèt non quoad
modum, gustent etiam calicem Dæmoniorum,
quod Apostolus 1. Cor. 10. v. 20. & 21. cauen-<marginalia>1. Cor. 10.|v. 20.|& 21.</marginalia>
dum monuit dicens: Nolo autem vos Socios fieri
dæmoniorum: non potestis Calicem Domini bibere, &
Calicem dæmoniorum: non potestis mensæ Domini par-
ticipes esse, & mensæ dæmoniorum. Notabilis pro-
fectò altissimi Sacramenti ea videtur iniuria, quam
debet Parochus amoliri: & si quidquam eo inscio
huius generis accidat, non debet impunitum re-<marginalia>v. 22.</marginalia>
linqui. An æmulamur Dominum? subdit Aposto-
lus, v. 22. Quod sic licet accipiamus: vbi æmu-
latio, vbi zelus pro Dei honore, si hîc non
exardescit?</P>
<P>  <absatz-nummer>79</absatz-nummer> Dico secundò. Parochi Indorum tenen-<marginalia>Assertio 2.|Teneri Pa-|rochos ad|exactissi-|mam in-|structione&#x0303;.|Et qualis|in speciali|futura.</marginalia>
tur ad exactissimam instructionem circa hoc Sa-
cramentum. Constat ex generali obligatione:
quòd autem exactissima circa hoc esse debeat, ex
eo quòd, si talis non sit, grauissimè possit circa
illius fidem & vsum offendi. Exactissimam autem
dico, non absolutè, sed comparatiuè, respectu sci-
licet eorum, de quibus agimus, quibus sat erit
credere in Hostiâ & Calice esse Christum, sed
non prius quàm sacerdos in Missâ verba Conse-
crationis proferat: & eumdem, qui in Hostiâ
esse in minoribus illis, quæ pro communicanti-
bus consecrantur. Vide P. Dicastillum Tractat. 4
Disput. 10. numer. 126. & 127. de Peruuianis in
specie loquentem, cùm generali doctrina. Sic
ipsum voluisse pro magno fidelium bono, vt
amoris argumentum exhiberet, & pignus gloriæ
daret. Accipiendum præmissa mortalium pecca-
torum confessione, & aliter grande committi
peccatum, & accipientem debere esse ieiunum.
Aquam, quæ post Communionem datur, non
esse Sacramentum, aut aliquid illius, sed ideò
dari, ne quidquam ex accepto Sacramento in ore
resideat. Nam & hoc infantibus istis exponen-
dum est, circa quod errare aliquorum potest pu-
silla capacitas, dum in ætatem non euadunt ple-
nitudinis Christi; quod & condonandum ipsis,
nam & nos infirmi fuimus in hac parte; & serò
ad perfectionem notitiæ peruenit conuersa Gen-<-P>@@

<-P>tilitas. Sunt multi eorum, vt aliàs admonui, Eu-
ropęis plurimis in diuinorum scientiâ neutiquam
inferiores: & id agitur, vtinam seriò ab omni-
bus, vt similes nobis in ea euadant, sintque omnes<marginalia>Isa. 54.|v. 13.</marginalia>
docibiles Dei, quod ab Isaia dictum Cap. 54. v. 13.
& implendum circa Eucharistiæ mysterium te-
status Dominus. Ioan. 6. v. 45. vbi de illo pleniùs<marginalia>Ioan. 6.|v. 45.</marginalia>
disserebat.</P>
<P>  <absatz-nummer>80</absatz-nummer> Dico tertiò. Parochi Indorum tenentur<marginalia>Assertio 3.|Obligari|grauiter ad|disponendos|Indos pro|Confirma-|tione.</marginalia>
sub reatu mortalis culpæ Paræcianos suos Dispo-
nere ad receptionem Confirmationis. Ratio est
clara; quia ius habent ad illud, quidquid de obli-
gatione sit, & eo ipso quòd suscipere velint, con-
sequenter instructi debent accedere, atque ius
etiam habent, vt à Parochis suis eam requirant
instructionem, quæ pro dignâ sufficiat receptio-
ne. Nec valet si dicatur id ad Episcopum per-
tinere, ad quem & collario Sacramenti: nam E-
piscopi Indiarum ordinariè id præstare nequeunt,
quia neque Indorum linguam callere solent, ne-
que diutiùs apud Confirmandos residere. Præ-
terquàm quòd ex collatione ad Episcopum spe-
ctante non infertur ad eum omnimodam dispo-
sitionem spectare; quemadmodum ad ipsum spe-
ctat collatio Ordinum, cùm tamen dispositio ad
illos aliunde supponatur. Ideò namque Episco-
pis inferiores Pastores dantur, vt sint pro eorum
muneribus adiutores. Sufficiet autem Indis si
sciant Confirmationem esse rem sanctam à Chri-
sto institutam ad firmandos Christianos in fide,
vt resistant veneficis, & seductoribus, ministris
diaboli: iterari non posse; quod inculcandum,
quia solent Indi sæpiùs ad illud recipiendum ac-
cedere: atque ad tale Sacramentum suscipien-
dum debere in statu esse gratiæ, contritione, aut
Confessione præmissâ. Quia verò Indis commu-
niter difficile est contritionem habere, ad Con-
fessionem excitandi sunt. Sed quia probabile est
per Confirmationem posse primam gratiam ha-
beri, si quis bonâ fide cum dolore peccatorum
accedat: si Confessionem commodè præmittere
nequeant, ad contritionem sunt permouendi, ex
quo saltem habebitur vt attritionis actum eli-
ciant, qui sufficiens erit dispositio, accedente, vt
dixi, bonâ fide. Debet etiam Patrinos huius Sa-
cramenti in libro adnotare, sicut in Rituali Ro-
mano disponitur. Circa quod obseruandum in<marginalia>Notandum|circa cog-|nationem|spiritua-|lem.</marginalia>
Appendice prædicti Ritualis ex Toletano additâ
pag. 413. dici cognationem spiritualem in hoc
Sacramento contractam non egredi Confirman-
tem & Confirmatum, & huius patrem & ma-
trem. Vbi de Tenente mentio nulla est, inter
quam etiam & Confirmatum ac eius parentes
spiritualem cognationem contrahi determinat
Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 2. de
Reformatione Matrimonij. Pro quo videri potest
P. Thomas Sancius Lib. 7. de Matrimonio Disput.
54. numer. 10. Videtur ergo in citato loco defe-
ctus manifestus, cùm ad Concilij Decretum re-
missio fiat, & non speciale aliquid circa Hispaniæ
consuetudinem indicari. Expedit autem vt Indi
Patrini non sint, ne impedimenta Matrimonij
multiplicentur, sicut in Patrinis Baptismi Con-
cilium Limense tertium præcauisse vidimus num.
60. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Sacramentum Extremæ Vnctionis ad
Parochorum curam omnino pertinet, vnde pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0240.jpg/>
@@1@<SE240>Obligationes Indicorum Parochorum circa adm. Sacram. 229
<duolan 2><-P>illo, præter dicta Titulo 12. Cap. 12. vbi & ipso-
rum obligatio declarata.</P>
<P>  Dico quartò. Parochus non solùm ex gene-
rali obligatione tenetur Indis Sacramentum Ex-<marginalia>Assertio 4.|Teneri cō-|ferre Ex-|tremam|Vnctionem.</marginalia>
tremæ Vnctionis conferre, si videlicet aliquomo-
do petant, saltem interpretatiuè, ex eo quòd ita
affecti erga saluationem sunt, vt si memoriæ oc-
curreret, omnino peterent: sed ex speciali etiam
offerre, & nihil de eo curantes ad illius susceptio-
nem adhortari. Primum tenent communiter
Theologi, pro quo videri potest P. Gaspar Hur-
tadus Tractatu de Extrema Vnctione Difficult. 12. in
fine, Diana Parte 5. Tract. 3. Resolut. 83. & alij &
videtur ita certum, vt inde orta sit grauis inter
Theologos difficultas, eisdem diuersimodè sen-
tientibus, an scilicet talis obligatio vrgeat, etiam
cum periculo vitæ, vt tempore pestis, & sic aliàs:
& qui negant, & videri apud Dianam possunt
suprà & etiam Resolut. 93. non vnam exceptio-
nem adhibent, & ad id reducitur, vt si receptio
Sacramenti ad salutem æternam ægrotantis vi-
deatur necessaria, non possit illud ob mortis peri-
culum denegari. Secundum autem ex iis quæ di-
ximus Titulo 12. numer. 355. & ex modò allatis<marginalia>Et etiam|offerre, &|hortari ad|illam.</marginalia>
constat: nam Indis ob defectum capacitatis de-
esse necessarius dolor in Confessione potuit, &
sic statum conscientiæ non fuisse immutatum,
posteà tamen talis excitari potuit, qui cum Sa-
cramento Extremæ Vnctionis satis fuerit ad eo-
rum iustificationem. Potest ergo æterna multo-
rum salus in huiusmodi administratione consiste-
re: quod cùm frequenter accidere queat, pecca-
bunt grauiter Parochi, si tale negligant subsidium
exhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>82</absatz-nummer> Pro quo & extat Concilij Limensis Se-
cundi Decretum Seßione 13. Cap. 75. à Concilio
tertio innouatum Act. 2. Cap. 28. cuius hic est te-
nor: Extremæ Vnctionis Sacramentum nulla ratio<marginalia>Concilium|2. & 3.|Limense.</marginalia>
patitur Christianis morbo periclitantibus denegari: ne
ergo post hac quorumdam Parochorum desidiæ friuolā de
hoc excusationem prætereat, innouato Superioris Synodi
Decreto, strictè mandamus omnibus Indis fidelibus, atque
Æthiopibus, per suos Parochos, suo tempore p&#x0153;niten-
tiam ostendentibus, hoc Sacramentum administrari: at-
que inter cetera à Visitatoribus diligenter de hoc inquiri
p&#x0153;nasque arbitrio Ordinarij negligentibus imponi. Hęc
Concilium. Vbi cùm ostensionem p&#x0153;nitentiæ
requirat verbis illis, suo tempore p&#x0153;nitentiam osten-
dentibus, ex eo colligi nequit, eum, qui subito
morbo corripitur, & sensibus destituitur, hoc es-
se Sacramento defraudandum: si enim manifestè
in statu peccati mortalis non sit, non est illi de-
negandum, vt in Rituali Romano dicitur, & est
communis Doctorum sententia, qui videri apud
Dianam possunt Parte 3. Tract. 4. Resolut. 171.
vbi cum aliis id extendit ad tempus Interdicti, de
quo & Tract. 3. cit. Resolut. 84. & 89. Verum est
tamen Doctores omnes de necessitate non loqui,
sed tantùm asserere id licitè fieri posse. Zambra - -
nus tamen de Sacramento Extremæ Vnctionis
Cap. 5. Dub. 2. num. 3. Syluius, quem adducit &
sequitur Bassæus verb. Extrema Vnctio 2. num. 3.
§. Aduerte, & alij, necessarium esse affirmant, &
duo postremi etiam cum periculo vitæ. Conci-
lium ergo iuxta Rituale exponendum, pro quo
& Concilium ipsum Tertium Actione eâdem Cap.
37. Et videnda quæ diximus num. 19. vel de o-<-P>@@

<-P>stensione interpretatiua p&#x0153;nitentiæ, de quâ nu-
per. Quòd si aliquantulùm dubitent, sub condi-
tione ministrent, sicut aliàs licet, & habetur in
Rituali, & de pueris, de quibus dubium est an
vsum rationis habeant, docent Doctores, quos
citat & sequitur Diana Tractat. 3. citato Reso-
lut. 85.</P>
<P>  Restat Sacramentum Matrimonij, circa quod
multa diximus Titulo 12. Cap. 14. & ad doctrinæ
complementum</P>
<P>  <absatz-nummer>83</absatz-nummer> Dico quintò. Parochi Indorum pro ad-<marginalia>Parochos|pro ijs quæ|ad Matri-|monium|spectant,|nihil exi-|gere posse.</marginalia>
ministratione huius Sacramenti, eo modo, quo
administratio ad ipsos spectare potest, nihil pos-
sunt à contrahentibus exigere, iuxta dicta num.
21. & 22. & si exigant, ad restitutionem tene&#x0303;tur;
quia pręter simoniacam labem, genus rapinæ est,
dum ab inuitis extorquetur. Non posse etiam
oblatum recipi, ex ibidem adductis constat, cum
moderatione adhibitâ. Vbi si pecunia interue-
niat in ipso administrationis actu, aut quid simi-
le, eadem videtur restitutionis obligatio: rarò e-
nim Indi hæc vltrò faciunt. Si autem post actio-
nem sacram esculentum aliquid mittatur, accipi
sine scrupulo potest, quia vltroneum est, vtpotè
ad nuptialem solemnitatem spectans, & non sine
mittentium offensione posset repudiari. Et pro
prædictis faciunt duæ Declarationes Cardinali&#x0169;
in Recognitione Ioannis Gallemart circa Cap. 1.<marginalia>Duæ pro|eo Cardi-|nalium|Declara-|tiones.</marginalia>
Seßtonis 24. de Reformat. Matrim. quarum prior
sic habet: Petenti an ob difficultatem exigendi id,
quod Parocho debetur ante benedictionem ex laudabili
consuetudine, poßint cogi coniuges ad illud deponen-
dum contra Abbatem. in Cap. Ad Apostolicam n. 2.
& 4. in fine, Congregatio respondit, petitioni indignæ
non esse respondendum. Erat ergo indigna Parochi
petitio, quia nihil tale ante benedictionem exigi
potest. Posterioris tenor sequens est: Congregatio
Concilij censuit consuetudinem ab his, quorum nuptiæ
benedicuntur, aliquid recipiendi, demum esse obseruan-
dam, si ab initio pro fidelium voluntæte, nullâ exa-
ctione aut compulsione fuerit introducta & nec etiam à
sponte dantibus quidquam recipiatur antequàm benedi-
ctionem Sacerdos liberè suerit impertitus. Hæc Con-
gregatio, caussæ præsenti, iuxta nuper dicta,
penitus adaptanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>84</absatz-nummer> Dico sextò. Ritus nuptiarum in Ma-<marginalia>Assertio 6.|Ritus Ro-|manus|cum Indis|ex actè ser-|uandus.</marginalia>
trimonijs Indorum exactè obseruandus, sicut in
Matrimonijs Hispanorum quoad omnia, quæ in
Rituali Romano disponuntur. Probatur ex di-
ctis cit. n. 19. Concilium etiam Limense de illis
specialiter loquitur. Licet autem aliqua non vi-
deantur magni momenti, & ita neque omissio
lethalis, alia autem grauiora sunt, vt quòd secun-
dæ nuptiæ non benedicantur, quando vidua nu-
bit iam aliàs benedicta. Quòd autem sponsus<marginalia>Quædam|contrarie-|tas ex Ap-|pendice|Ritualis|Toletani.</marginalia>
prior de consensu interrogetur, vt Romanum Ri-
tuale præscribit, non videtur in Hispania, & con-
sequenter in Indijs obligare, quia in Appendice
Ritualis prædicti, ex Manuali Toletano & Hi-
spaniæ veteri vsu, contrarium proponitur aucto-
ritate supremi pro istis Commissarij. Et licet in
Præfatione dicatur, nihil contrarium Rituali Ro-
mano in Appendice apponi, sed quædam addi
ad maiorem recipientium Sacramenta vtilitatem
illius Rubricis conformia, cui protestationi præ-
dicta contrarietas videtur obstare, & ita non esse
id quod additur, admittendum. Stat nihilominùs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0241.jpg/>
@@1@<SE241>230 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. VII.
<duolan 2><-P>id, quod diximus; quia cùm iuxta Concilium
Tridentinum Seßione 24. Cap. 1. de Reformat. Ma-
trim. Sic habeatur: Si quæ Prouinciæ aliis vltra præ-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
dictas laudabilibus consuetudinibus & ceremoniis hac in
re vtuntur, eas omnino retineri Sancta Synodus vehe-
menter optat: id Rituale pariter obseruandum vult,
vt constat ex Rubrica positâ in fine Ritus cele-
brandi Matrimonium. Quâ facultate sibi vten-
dum Ecclesiæ Hispaniæ censuerunt, vt in Ap-
pendice habetur pag. 414. Præfatio ergo de Ma-
trimonio non procedit, vnde alia etiam circa ip-
sum aliquatenus diuersa in Appendice propo-<marginalia>Circa iun-|gendas nu-|bentium|manus ob-|serisatio.</marginalia>
nuntur. Quale est illud post consensum coniu-
gum exploratum: Sacerdos ponat manum dexteram
sponsi super manum dexteram sponsæ, & dicat: Ego
vos &c. Sic Pag. 420. cùm tamen in Rituali pag.
221. sic habeatur: Mutuo igitur contrahentium<marginalia>Rituale|Romanum.</marginalia>
consensu intellecto, Sacerdos iubeat eos inuicem iungere
dexteras, dicens: Ego coniugo &c. Et hoc profectò
magis iuxta honestatem & decentiam apparet;
quamuis id quod in Appendice dicitur, ita pos-
sit exponi, vt Sacerdos non debeat sponsæ tan-
gere manum, sed sponsi, dum eam manui spon-
sæ superponit. Et sic fortè alia. In quo quidem
seruanda consuetudo, & sic circa Matrimonij ce-
remonias accipiendum, quòd à Concilio est Li-
mensi decretum, vt obseruari scilicet debeat ad
vnguem Rituale Romanum, nisi vbi illud lauda-
bili dicat standum esse consuetudini.</P>
<P>  <absatz-nummer>85</absatz-nummer> Dico septimò. Parochi Indorum cona-<marginalia>Assertio 7.|Vt nuptiæ|sine super-|stitionibus|& ebrieta-|tibus cele-|brentur,|curæ Pa-|rochorum|est, & gra-|uiter vr-|gentis</marginalia>
ri debent ne nuptiæ ebrietatibus, & superstitio-
nibus ex Gentilitate residuis, celebrentur. Quod
enim sanct&#x0169; est, non debet diabolicis additamen-
tis temerari. Possunt Indi circa prædicta instrui &
instructionis ita capaces sunt, vt mir&#x0169; sit quantùm
in aliquibus lex continentiæ præualuerit. Inuen-
ti sunt, qui post nuptialem benedictionem per
dies aliquot se continuerint, iuxta Angeli mo-
nitum ad Tobiam iuniorem: Per tres dies conti-
nens esto, &c. Tobiæ 6. v. 18. donec Confessarij
facultate percepta, ad quem sibi recursum haben-<marginalia>Tob. 6.|v. 18.</marginalia>
dum decreuerant, ad sobrium illius vsum pro-
cesserunt. Discent omnia, & quæ didicerint mo-<marginalia>Continen-|tiæ Indor&#x0169;|exemplum.</marginalia>
ribus expriment, si ab iis, ad quos doctrina spe-
ctat, vt eorum munus exigit, doceantur. Videan-
tur num. 79. sunt tamen qui se timore damni im-
minentis excusent, quia Indi poculis immersi, si<marginalia>Timor|damni an|excusare|Parochos|non impe-|dientes|possit.</marginalia>
retrahi ab impotenti huiusmodi voluptate curen-
tur, sæuire in sic retrahentes solent: vnde & in-
uentus est Parochus, qui c&#x0153;tibus ad crapulam
institutis benedictionem daturus accedebat, à
conuiuis inuitatus: timebat enim ne contra se in
furorem acti verterentur. Sed certè ibi multi tre-
pidauerunt timore, vbi non erat timor: id enim
contendimus; curâ & solicitudine Parochorum
agendum, ne nuptiæ ebrietatibus profanentur:
quod scilicet ad illas neutiquam veniatur, horta-
mentis iteratis, comminationibus, & aliis me-
diis, quæ charitas & prudentia dictabit. Quòd
autem ebrietates futuræ non sint, non poterit
semper humanâ industriâ caueri: quia non po-
test Parochus conuiuorum calices ad certum nu-
merum moderari. Ebrietate autem extante, non
ideò omnimoda est permittenda licentia, vt ad
summum illa se porrigat, & damna extrema sub-
sequantur. In id ergo iuxta virium possibilitatem
incumbendum, Dei implorato auxilio, & San-<-P>@@

<-P>cti populo Tutelaris. Nec diffidendum quando
diuinæ gloriæ caussa agitur, eius gratiam defu-
turam. Quod autem Parochus ille circa mensæ
benedictionem faciebat, indecorum censebat ip-
se, sed timori id dabat canis mutus, nec valens la-
trare, vnde & vexilla, quæ in processionibus por-
tari solent, sinebat ad epulum populare deferri.
Fateor, si timor grandis mali ex iis erat, qui cade-
re in virum constantem possunt, excusari à graui
peccato quatenus in mensa assidentes Dei bonis
misericorditer collatis fruerentur; non verò vt
illi eisdem abuterentur; licet contrarium sibi per-
suasum haberet: vexilla autem deferri ex titulo
aliquo accidere poterat, quia scilicet Festum ali-
cuius Confraternitatis agebatur, non verò in con-
temptum religionis, quod minimè permitten-
dum. Sed rarò equidem tale quid accidere potest,
vt scilicet timor talis sit, qui Parochum ab officij
sui opportunâ administratione præpediat. Satius
ergo fuisset vt Parochus prædictus, nihil pro Deo
ausurus, in domo, aut in cella, sibi vacans tan-
tummodò, resideret. Et hæc pro Sacramentis.</P>
<Z><A+2>CAPVT VII.</A+2>
<A+1>Indorum Parochi erga morituros, &
mortuos, vt se gerere debeant.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>86</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Onsulenda circa hoc instructio, quę
in Rituali Pauli V. habetur, ibi e-
nim luculenter ostenditur quomo-
do debeant Parochi ægrotantes inuisere, & peri-
clitantibus assistere; quod quidem circa Indos
maximè oportet obseruari. Vnde</P>
<P>  Dico primò. Parochi Indorum grauissimè<marginalia>Assertio 1.|Assistendi|periclitan-|tibus gra-|uissimam|esse Paro-|chorum|obligatio-|nem.</marginalia>
peccant, si eos morbo periclitantes deserant, Sa-
cramentorum administratione contenti, quando
ad id fuerint aduocati. Constat ex grauissimo eo-
rum damnationis æternæ periculo: sunt enim fa-
cilè mobiles siue ad bonum siue ad malum. Et
licet peccare contingat in mortis periculo con-
stitutos, non audent Confessarium accersere, ne-
que obligationis suæ plenum conceptum effor-
mant, morbi quatione distenti. Solent etiam in-
ter eos diaboli esse ministri, qui in extremis a-
gentes diabolicâ malignitate peruertunt: & vt
vt ait Concilium Limense tertium Act. 2. Cap. 42.<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
eorum tanta est nequitia, vt vno die euertant, quid-
quid à Christi Sacerdotibus per annum ædificatur. Quæ
omnia curam debent Parochorum accendere,
cùm sit certum animam pro animâ, quæ perierit,<marginalia>Ex com-|muni Do-|ctorum|sententia|eui dens|argumen-|tum.</marginalia>
si torpuerint, reddituros. Et quidem cùm Do-
ctores communiter affirment, etiam cum pericu-
lo vitæ, debere Parochum Paræcianis suis Sacra-
menta conferre, ne scilicet illi iacturam anima-
rum subeant, talibus destituti subsidiis; satis ex
eorum constanti assertione colligitur, Parochos
non posse sine grauis criminis reatu illis deesse,
qui eorum assistentiâ indigent, secluso vitæ peri-
culo, licet incommodum sint aliquod perpessu-
ri. Quod si nonnulli sunt, qui secus sentiunt, eâ
certè ratione mouentur, quia vitæ tuendæ ius na-
turale est, & charitas in homine incipit à se ipso:
supponentes planè obligationem vrgere quando
periculum tale non imminet. Pro quo P. Bauny
Tomo 1. Tract. 10. Quæst. 35.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0242.jpg/>
@@1@<SE242>De obligatione Indorum Parochorum circa moribundos &c. 231
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>87</absatz-nummer> Dico secundò. Sciant Parochi Indorum<marginalia>Assertio 2.|Et appli-|candi illis|Indulgen-|tias, præ-|sertim|Cruciatæ.</marginalia>
posse Indos ab eisdem absolui ab omnibus pec-
catis iuxta dicta Titulo 12. Cap. 11. & prætereà
Indulgentiæ illis applicandæ sunt, quæ in Bullâ
Cruciatę conceduntur: illam enim Indi suis in
oppidis residentes communiter sumunt, & ali-
quando etiam ad sumendum compelluntur: vel
si quæ aliæ aliunde habeantur. Et hoc sedulò ac-
curandum est, quia Indi p&#x0153;nitentias impositas
obliuioni tradere solent, vnde Charitas Pasto-
rem debet impellere, vt grauem satisfactionis
sarcinam eo facient remedio leuiorem. Et qui-
dem cùm Parochi Indorum eos ordinariè ad su-
mendum Bullam impellant, inhumanum vide-
tur, vt cùm illa esse ipsis magis proficua potest,
tunc circa illam negligentes habeantur. Vnde
non immeritò affirmari potest eos in hoc graui-
ter peccare, quia Indos ingenti fructu spirituali
suâ negligentiâ defraudant, & ingentium p&#x0153;na-
rum oneri obnoxios relinquunt, à quo eos pos-
sunt facilè liberare: quod quidem à Pastoris offi-
cio maximè alienum esse quis non videat? Et ita
etiam in eo plus quàm leuem reatum admisceri.
Et est illud iuxta communem de charitate do-<marginalia>Magnum|in commu-|ni doctrina|Assertionis|sundamen-|tum.</marginalia>
ctrinam, ex qua habetur grauiter peccare eum,
qui damnum graue alicuius non impedit, cùm
possit sine suo: & in hoc fundatur obligatio fra-
ternæ correctionis; quia scilicet debemus proxi-
mi malum imminens propulsare. Quòd si obli-
gatio ratione officij vlterius accedat, iam non
solius charitatis, sed iustitiæ etiam negotium a-
getur. Et tale est officium Parochorum, in quo
charitatem & iustitiam connecti, benè post alios
obseruat P. Bauny Quæst. 35. citata.</P>
<P>  <absatz-nummer>88</absatz-nummer> Dico tertiò. Id quod à Concilio Li-<marginalia>Assertio 3.|Ex defun-|ctorum In-|dorum bo-|nis nihil à|Parochis|vsurpan-|dum.</marginalia>
mensi tertio Act. 2. Cap. 39. circa defunctos In-
dos decernitur, omnino seruandum est, sic au-
tem habet: ex bonis Indorum, qui decedunt, Parochi
partem aliquam nullatenus vsurpare præsumant, et-
iam sub illo prætextu, quòd quintam eorum portionem
pro defuncti anima erogare velint: sed integrum sit
Indis de suis bonis disponere vt ipsis placuerit. Quòd si
ab intestato decesserint, ad hæredes, quid pro anima de-<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
functi erogandum sit declarare pertineat. Hæc Con-
cilium. Quæ quidem sanctè proposita, ne circa
hoc Parochi ignorantiâ laborarent. Sed certè
omni tali sanctione sepositâ, obligatio iustitiæ
Parochos sub reatu peccati mortalis vrgeret.
Nam cùm legitimi successores sint per leges con-<marginalia>Quinta|bonorum|pars non|debet ne-|cessario ab|heredibus|pro anima|defuncti|expendi.</marginalia>
stituti, nequit ab illis subtrahi, quod ad ipsos
constat pertinere, nisi crimine rapinæ commisso.
Cumque illi non teneantur quintam hereditatis
partem pro animâ defuncti expendere, sed tan-
tum ad competentem funeris impensam, vt vide-
ri potest apud P. Molinam Disput. 162. §. Quan-
do quis; contra eorum ius apertè fit totum illud
expendendo, vnde & obligatio restitutionis est
clara, iuxta prudentem æstimationem, non enim
est ex integro facienda restitutio, quia & heredes
competentes debebant funeris expensas facere,
& aliqua pro defuncti animâ pariter erogare.
Circa quod specialius aliquid statuit Synodus<marginalia>Synodus|Di&#x0153;cesana|Limensis|specialiùs|disponens.</marginalia>
Di&#x0153;cesana Limensis Lib. 5. Titulo 2. Cap. 6. quod
scilicet si Indi habentes filios dicant vt post mor-
tem suam bona distribuantur pro Missis, Parochi
id non faciant, sed tantùm quintam partem post
soluta debita & legata, & quòd secus facientes ad<-P>@@

<-P>restitutionem teneantur. Si verò habeant ascen-
dentes, tertiam partem, iuxta leges Regni. Pro
quo etiam Synodus Pacensis Lib. 1. Tit. 2. Cap. 13.<marginalia>Et Pacen-|sis.</marginalia>
vbi quòd pro intestatis, si Caciquij sint, aut princi-
pales, nō plures quàm quadraginta Missę dicātur.
Quod iam Limensis statuerat Lib. 1. Tit. 5. Cap. 19.
vbi quòd pro pauperibus dicantur quatuor aut
sex, & non cantatæ. Si quid autem bona fide fa-<marginalia>Quid cùm|bona fides.</marginalia>
ctum fuerit, restitutionis obligatio cessabit, dum-
modo Parochus ex dispositis non sit factus locu-
pletior, iuxta communes regulas in materia re-
stitutionis. Et ad hunc modum philosophandum
est de aliis, in quibus Parochi nonnulli grauare
conscientias solent ita manifestè, vt non sit opus
circa illa quæstiones agitare, sed vt ipsi conscien-
tias reconueniant suas, & grauatas eas deprehen-
tes, conentur Deo & proximis satisfactionem
iustam exhibere.</P>
<Z><A+2>CAPVT VIII.</A+2>
<A+1>Quædam alia pro Indorum Parochis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>89</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Parochi Indorum gra-<marginalia>Assertio 1.|Grauiter|peccare Pa-|rochos ad|expugna-|tiones eun-|tes.</marginalia>
uiter peccant si ad expugnandos
Indos proficiscantur. Pro hoc stat
Limense Concilium tertium Act. 2. Cap. 7. sic
decernens: nemo ex Clericis, qui doctrinæ Indorum
præsunt, vel aliàs vtcumque agunt, ad bellum contra
Indos, aut alias quascumque expeditiones, vt ministe-
riis spiritualibus milites iuuet, proficiscatur, nisi de ex-<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
pressa licentia sui Episcopi. Qui secus fecerit, excommu-
nicationem latæ sententiæ ipso facto subiaceat. Sic Cō-
cilium, decisionis suæ ratione præmissâ, quia in
huiusmodi expeditionibus leges solent iustitiæ
violari, & irreparabilia damna deuictis inferri.
Quæ quidem ratio omnes tangit. Et ita obliga-
tio ad omnes illos extenditur, qui Concilij legi-<marginalia>P&#x0153;na ex-|communi-|cationis|quos tan-|gat.</marginalia>
bus non tenentur; licet excommunicatio ad il-
los, sicut neque ad Religiosos, non extendatur.
Secus erit si expeditio sit pro defensione, vt mo-
dò accidit respectu Chilensium, & Calchaquien-
sium, quorum arma nimisquantùm experimur
infesta.</P><marginalia>Assertio 2.|Circa mo-|dum in|Confessione|tenendum</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>90</absatz-nummer> Dico secundò. Parochi Indorum circa
præmittendam Confessionem Sacro id præstare
debent, quod à Concilio Limensi tertio. Act. 2.
Cap. 18. illis, & aliis sæcularibus Sacerdotibus,
ad quos illius iurisdictio protenditur, his præscri-<marginalia>Concilium|idem.</marginalia>
bitur verbis: Celebraturi Sacerdotes nullatenus sacris
vestibus induti peccata confiteantur: sed cum Confes-
sione opus habent, antequàm se induant, & quidem
genibus prouoluti id faciant: nec nisi apud Confessa-
rium ab Ordinario approbatum. Qui aliter vel audie-
rit, vel fecerit confeßionem, sciat se & præcepti reum,
& salutarem ei p&#x0153;nitentiam iniungendam. Sic Con-<marginalia>Rationes|cur Sacer-|dos sacris|vestibus|indutus|non debeat|confiteri.</marginalia>
cilium: cuius sanctionis ratio non vna esse po-
tuit: vel quia id decens non apparet, quod ea-
dem inhibetur: vel quia contingere potest, vt qui
sacris vestibus indutus confitetur, non sit ad ab-
solutionem dispositus, ex quo fiet, vt vel sic ce-
lebraturus sit, vel si vestes deponat, id non sine
adstantium offensione contingat. Siue quòd Cō-
fessiones eo modo factæ, celerius quàm expe-
diat, siant. Quin etiam quòd Sacerdos vestibus
sacris indutus, iam mundus supponitur, vnde &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0243.jpg/>
@@1@<SE243>232 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. VIII.
<duolan 2><-P>manus antequàm se induat lauat in signum exactę
munditiæ, vt Oratio indicat pro lotione ab Ec-
clesia institutâ. Ad abstergendum omnem maculam,
&c. Præterquàm quòd sacerdos sic indutus Ma-
iestatem quamdam diuinam præsefert ob repræ-
sentationem Christi, vnde non est iuxta decorum
eius personam P&#x0153;nitentis agere se alteri subii-
ciendo. Quibus etiam addi potest, Confessarium,
cùm sit iudex, superiorem debere eâ in actione
videri; quod secus accidit, cùm sacerdos dicto
modo confitetur. Et cùm Concilium nomine
præcepti vtatur, manifestum est in transgressione
aliquod esse peccatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>91</absatz-nummer> Dubitari autem potest an mortale sit,<marginalia>Oppositum|non videri|mortale.</marginalia>
quod videtur materiæ grauitas indicare. Nihil-
ominùs contrarium videtur verosimile; quia cùm
Concilium ad mortale obligare intendit, id solet
explicare. Neque indecentia talis est, vt maiorem
obligationem arguat: & Sacerdos in ipso cele-
brationis actu P&#x0153;nitentem agit, dum Confessio-
nem præmittit, & adstantibus se peccatorem pro-
fitetur. Et vobis, fratres, &c. & in oblatione ho-
stiæ, Pro innumerabilibus peccatis, & offensionibus, &
negligentijs: sicut & in peculiari pro se oratio-
ne: Qui me peccatorem, &c. Pro quo & illud in
Canone: Nobis quoque peccatoribus, & sic alibi.
Religiosi autem tali præcepto non tenentur, &<marginalia>Neque in|Religiosis|etiam ve-|niale.</marginalia>
potest sine peccato aliquo confessio ab indutis
fieri, quia antequàm se induerant, non habuerunt
copiam Confessarij: neque in illis est periculum
prædictum de indispositione pro absolutione. Et
licet venialia tantùm peccata habeant, non ab-
surdè videntur facere, dum ex affectu eximiæ pu-
ritatis procedunt, vt sic dignius sacrificium valeant
immolare. Erit autem tunc conueniens, vt non
induti Casulâ id faciant: illa enim est singulare
indumentum sacerdotis. Quod autem de appro-<marginalia>Approba-|tione&#x0303; Con-|fessarij ne-|cessariam.</marginalia>
batione Confessarij dicitur, in Consilio Triden-
tino habetur expressum Seßione 26. Cap. 15. de
Reformat. Vnde nec Parochus confiteri non ap-
probato potest, cùm neque possit Episcopus sibi
non subditum sacerdotem à proprio Ordinario
non approbatum, eligere, iuxta Cardinalium de-
clarationem, vel Pontificiam potiùs post factam
ab illis relationem, quæ circa citatum Caput ha-
betur ante omnes alias. Posse autem Parochum<marginalia>Quid de|Parocho, &|Clericis al-|terius di&#x0153;-|cesis.</marginalia>
alterius di&#x0153;cesis Parocho confiteri, affirmat Beia
Tomo 1. respons. Casu 16. quem sequitur P. Bauny
Tomo 1. Tractat. 10. Quæst. 11. de Parochis, in prin-
cipio. Et Quæst. 17. Aßert. 1. & est valde proba-
bile. An autem simplici sacerdoti in aliâ di&#x0153;cesi
approbato, probabile quidem est, sed non vt prius
illud: quamuis fundamenta, quæ citati adducunt
pro Parochis, id etiam probent de quibuslibet
approbatis. Sed quæstiones istæ Parochis omni-
bus sunt communes.</P>
<P>  <absatz-nummer>92</absatz-nummer> Dico tertiò. Parochi Indorum, &<marginalia>Assertio 3.|tabachum|ante Missā|sumi non|posse, sine|mortali|peccato.</marginalia>
est de alijs, sicut & de sacerdotibus non Curatis,
nequeunt sine peccato tabachum ante Missam
sumere in locis, ad quos Concilij Limensis De-
creta perueniunt. Constat ex illius Capite 24.
Act. 3. vbi sic dicitur: Prohibetur sub reatu mortis
æternæ Presbyteris celebraturis, ne tabachi fumum ore,
aut Sayri, seu tabachi puluerem naribus, etiam præ-
textu medicinæ, ante Missæ sacrificium sumant. Sic<marginalia>Concil.|Lim. 3.</marginalia>
Concilium tertium: cuius adeò est perspicua
mens, vt nequeat circa illam vllatenus dubitari.<-P>@@

<-P>Non defuit tamen qui ita censeret, sacerdotem
quidem, qui Missam dicere decreuit, non posse<marginalia>Singularis|cuiusdam|expositio.</marginalia>
tabachum sumere: eum autem, qui celebrare no-
lens, animum posteà mutat, id posse facere, et-
iamsi tabachum sumpserit ante voluntatis muta-
tionem. Verbum enim illud Celebraturis eam vim
habet, vt eos tantùm designet, qui propositum
habent celebrandi, iuxta participij huiusmodi
proprietatem; futurum enim significat, non vt-
cumque, sed ex animi destinatione: vnde & qui
statuit aliquid non facere, dicere absolutè potest se
id non facturum, & ita Sacerdos: Volo sumere ta-
bachum, quia hodie non sum celebraturus.</P>
<P>  <absatz-nummer>93</absatz-nummer> Sed hac exponendi ratione nihil excogi-<marginalia>Omnino|inepta con-|uincitur.</marginalia>
tari ineptius potuit, attentâ Concilij mente,
quod totum est in huiusmodi indecentiâ erga
Missæ celebrationem submouendâ: & illud aper-
tè militat in casu præsenti. Quemadmodum Ec-
clesia sumptionem cibi & potûs ante Commu-
nionem vetuit, indecentiæ habitâ ratione, vt ex-
posuit D. Augustinus Epistol. 112. quæ est ad Ia-
nuarium, sic scribens: Placuit Spiritui sancto, vt<marginalia>D. August.</marginalia>
in honorem tanti Sacramenti, priùs in os Christiani cor-
pus Dominicum intraret, quàm reliqui cibi: nam ideò
per vniuersum orbem mos ille seruatur. Sic ille. Sic-
ut ergo ineptum esset asserere eum, qui commu-
nicare statuit, debere exactum seruare ieiunium;
qui autem ieiunium fregit, quia non communi-
care statuerat, mutatâ voluntate, communica-
re posse, cùm eadem omninò indecentia inue-
niatur in eo, quam Spiritus sanctus, Ecclesiam
in suis legibus dirigens, vitandam voluit: ita
est pariter in proposito casu dicendum vbi si-
milis indecentia à Concilio intenditut remo-
ueri. Neque Grammaticus ille sensus obstat,
quando de mente aliàs liquet, & communi om-
nium ita est vsu comprobatum. Quod simi-
liter circa Decretum Concilij tertij Mexicani di-
cendum, quod Lib. 3. Titulo 5. §. 13. ita statuit.
Præcipitur ne vllus Sacerdos ante Missæ celebrationem,<marginalia>Concil.|Mexican&#x0169;|3.</marginalia>
aut quæuis alia persona ante Communionem quid-
quam tabachi per modum fumalis euaporationis, aut
quouis modo percipiat. Sic illud. Cuius decernen-
di modo eadem posset explicatio adhiberi; quia
præceptum ponitur de Communione agenti; ei
enim, qui de illâ non agit, constat non impo-
ni: ergo qui non agens sumpsit, si voluntatem
mutet, non est à beneficio sacræ Communionis
arcendus. Sed futilis est ista subtilitas, & viro cor-
dato prorsus indigna.</P>
<P>  <absatz-nummer>94</absatz-nummer> Quod ergo dicitur: Non sumant, non<marginalia>Non su-|mant, que&#x0303;|sensum|reddat.</marginalia>
percipiant, idem est quòd non sumpserint, non per-
ceperint; quòd si sumpserint, aut perceperint, non cele-
brent. Quemadmodum in Rubricâ, quæ habe-
tur ante primam Missam Natiuitatis Domini, sic
dicitur: Sacerdos, quoniam in die Natalis Domini ce-<marginalia>Rubrica|pro Missis|Natiuita-|tis Dom.</marginalia>
lebrat tres Mißas, in primâ, & secundâ Mißâ non su-
mat purificationem, sed in tertiâ Mißâ tantùm. Vbi
verbum Celebrat, licèt præsentis sit, significatio-
nem habet de futuro. Et ita idem est atque; quia
celebraturus est. Sicut ergo qui vnam tantùm Mis-
sam dicere statuit, si purificationem sumpsit, ne-
quit alias celebrare prætextu verbi Non sumat,
illud iuxta modum dicendi præfatum exponen-
do; ita similiter in casu nostro dicendum. Illud
enim Non sumat. Sic est exponendum, vt eam
vim habeat, si sumpserit, non celebret. Et de illo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0244.jpg/>
@@1@<SE244>De non sumendo Tabacho ante Missam & Communionem. 233
<duolan 2><-P>quidem, qui non celebrare decreuerat, affirmari
absolutè poterat esse celebraturum, non solùm
ab eo, sed ab aliis, quibus potuit reuelare: & sine
reuelatione item per moralem certitudinem, vt
si celebrare nolit, quia stipendium non suppe-
tit, & accedat, qui illud offerat, aut aliud oc-
currat, propter quod propositum mutandum
esse verosimili ratione credatur. Vnde & iuxta<marginalia>Participi&#x0169;|de futuro|quam ha-|beat vim.</marginalia>
Grammaticæ leges illa est maximè propria si-
gnificatio, quia de futuro, & per participium
ad id designandum, institutum, siue voluntas
faciendi sit, siue coactè aut inscienter fiat: vn-
de & daturus p&#x0153;nas dicitur, qui nihil minùs
quàm illas affectat, & luiturus corpore, quod
deliquit. Et de eo, qui reipsa veniet, ventu-
rum dicitur, antè quàm voluntatem habeat ve-
niendi, immò & antequàm in rerum natura
sit, sic iuxta illud Daniel. 9. v. 26. & sanctuarium
dißipabit populus cum duce venturo. Quod post
Christi mortem impletum. Et id quidem adeò
perspicuum est, vt non videatur operæ alicuius
pretium circa ipsum occupari.</P>
<P>  <absatz-nummer>95</absatz-nummer> Præceptum autem dictum sub mortali<marginalia>Præceptum|sub morta-|li obligans|imponi po-|tuisse pro-|batur.</marginalia>
obligare satis ex ipsius tenore apparet; & potuis-
se ita disponi, pro certo haberi debet; commu-
niq&#x0301;ue Doctorum assertione probatur. Si enim
vna panis mica, aut vnâ aquæ gustula, sumi ante
Communionem nequit, & ita potuit Ecclesiæ
præcepto constitui, quomodò non etiam statui
possit, ne quis ore putido ex tabachi fumo, &
substantiâ illâ per nares aut os sordidè & impor-
tunè deuolutâ, Hostiam puram, Hostiam san-
ctam, Hostiam immaculatam, & panem sanctum
vitæ æternæ suscipiat? Vnde & similis prohibi-
tio, & quidem cum notabili extensione, vt neque
intra Ecclesiam sumatur, pro di&#x0153;cesi Hispalensi,
auctoritate Vrbani VIII. in Breui speciali, de<marginalia>Pro eo quid|Hispali.</marginalia>
quo Cardinalis Lugo Dubio 9. infrà citando n. 1.
& alia Cardinalis Borgiæ, de quâ Thomas Hur-<marginalia>Synodus|Canarien-|sis.</marginalia>
tadus Tractat. 11. num. 390. sicut & auctoritate
Synodi Canariensis in Constit. de vita & honest. Cle-
ricor. Fol. 228. Vbi sub excommunicatione latæ
sententiæ præcipitur, ne Clerici ante Missam, &
per duas horas post eam dictum tabachum su-
mant, & ita obligationem ex præfatis prohibitio-
nibus prouenientem admittit Diana Parte 5. Tra-
ctat. 13. Resol. 1. qui & videndus Parte 8. Tract. 7.
Resolut. 3. & Dianam circa hoc hallucinatum Parte
10. Tract. 16. Resol. 23. licèt aliàs multa in fauorem
tabachistarum congerat: vbi tamen doctus Pater
egregiè hallucinatur: ait enim in fine illius Resol.
1. quòd in Partibus, in quibus Concilia id pro-
hibent, ideò forsitan est, quia tabachus tali modo
sumitur, vt ad vomitum prouocat. Et illud ait se
apertè colligere ex citatâ Constitutione Synodi
Canariensis, vbi tabachi sumptio per duas ho-
ras à Missa dictâ prohibetur: nam aliàs non
prohiberetur post sumptam Eucharistiam: ete-
nim post illam non solùm tabachus, sed omnis
cibus potest sumi. Sed certè alia est prohibi-
tionum istarum ratio, cùm apertissimè constet
tabachum vt communiter sumitur ad vomitum
non prouocare eos, qui eidem assuefacti sunt;
& in ordine ad effectum illum, prouocandi
scilicet ad vomitum, speciali modo sumi. Quod
ergo à Synodo est Canariensi constitutum, ex
diuersa sanè intentione processit; vt scilicet Sa-<-P>@@

<-P>cerdotes à vitiosâ consuetudine sumptionis ta-
lis arceantur, & decorum suæ dignitatis obser-
uent, quam dedecere graueolentiam illam hu-
manæ societati intolerandam satis videtur mani-
festum. Præterquàm quòd vitium hoc nimis-
quantùm hæret, vt censeant multi diabolicum<marginalia>Cap. Tri-|bus gra-|dibus.</marginalia>
aliquid in sumptione ista interuenire. Pro quo
Thomas Hurtadus Tractat. 11. Cap. 1. & Reso-
lut. 1. §. 1. Videatur Cap. Tribus gradibus, de
Consecrat. dist. 2. vbi longior abstinentia post Eu-
charistiæ sumptionem à D. Clemente Papa inue-
nitur iniuncta.</P>
<P>  <absatz-nummer>96</absatz-nummer> Stante autem obligatione generaliter lo-<marginalia>Etiamsi nō|traiiciatur|in stoma-|chum pro-|hibitionem|vrgere con-|tra Thom.|Hurtad&#x0169;.</marginalia>
quendo, de sumptione etiam per nares aut fu-
mi aut pulueris accipienda est, quia de illis
expressè locutum Concilium; vnde minimè
audiendus Thomas Hurtadus suprà, numer. 188.
qui non videtur textum legisse Concilij. In eo
etiam non admittendus, quòd prohibitiones
huiusmodi dicat numer. 165. non extendi ad-
sumptionem oretenus contingentem, cùm sci-
licet nihil in stomachum traiicitur; quod seclusis
prohibitionibus peculiaribus, non esse contra
ieiunij naturalis legem pro Communione requi-
siti. Affirmat Cardinalis Lugo Lib. 1. Responsorum
Moralium, Dubio 9. numer. 7. alios secutus, de
quibus ibi. Non inquam audiendus, quia, vt<marginalia>Quid se-|clusa pro-|hibitione|Concilij.</marginalia>
vidimus, prohibitio Concilij traiectionem non
attendit, sed indecentiam, quam Concilium
Mexicanum expressit, & Vrbanus Octauus,
dum pro Di&#x0153;cesi Hispalensi iubet ne intra
Ecclesiam ore aut naribus tabachus sumatur;
vbi manifestum est ad ieiunium neutiquam ha-
beri respectum: cuius prohibitionis duo ci-
tati Auctores faciunt, sicut & alij, mentio-
nem; & ad intentum nostrum à Cardinali Lu-
go sapienter obseruatur numer. 1. Hoc ergo
supposito, ad materiæ huius notitiam plenio-
rem sint</P>
<Z><A+1>Dubiorum quorumdam circa Tabachum
Resolutiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>97</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum, An Religiosi dicto Concilij præce-
pto teneantur.</P><marginalia>Religiosos|non teneri|ex vi legis,|contra ali-|quos.</marginalia>
<P>  Et teneri quidem duplici ex Capite probari
potest. Primò, quia legibus Concilij tenentur,
iuxta multorum sententiam, ex quibus sunt P.
Vasquez Tomo 2. in 1. 2. Disputat. 167. Cap. 4.
vbi de legibus Ieiunij specialiter loquitur. Em-
manuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 66. art.
2. Villalobos Tractat. 2. Difficult. 30. num. 4. Sed
quia oppositum est valde probabile, quod inter
alios defendit P. Suarez Lib. 4. de Legibus, Cap. 20.
de quo & nos suprà: ideò ex hac parte nequeunt
Religiosi vehementer vrgeri. Secundò, ex eo<marginalia>An ex fra-|ctione ieiu-|nij natura-|lis.</marginalia>
quòd Tabachi sumptione ieiunium naturale fran-
gatur, quod seruari ab omnibus debet Euchari-
stiam accepturis. Sed certè si de Tabachi puluere
aut succo per nares sumpto, sermo sit, cùm id
neque comedere, neque bibere sit, parum robo-
ris inde positio dicta desumit. Potest autem ali-
qua esse difficultas, si in stomachum traiiciatur.
Sed cùm sint Auctores id de alijs sic traiectis ne-
gantes, quia neque comedere, neque bibere est,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0245.jpg/>
@@1@<SE245>234 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. VIII.
<duolan 2><-P>difficile erit fractionem inde naturalis ieiunij<marginalia>Et negati-|ua pars iu-|xta proba-|bilia prin-|cipia defen-|ditur.</marginalia>
comprobare. Sic ergo de aquâ per nares attractâ,
& in stomachum transmissâ, affirmat P. Fagundez
Lib. 3. circa tertium Ecclesiæ Præceptum, Cap. 5. num.
14. quod ex doctrinâ P. Suarij, & P. Henriquez
probat, licèt illi de aquâ sic sumptâ in speciali non
loquantur: vnde non benè Diana suprà, Resolut. 1.
§. Hoc supposito, P. Suarium vt in speciali sic asse-
rentem adducit. Videatur. Tomo 3. in 3. P. Disput.
68. sect. 4. §. Quæret rursus. Ex eius tamen doctri-
na colligitur, dum ait id, quod per modum respi-
rationis attrahitur, non frangere ieiunium natu-
rale, etiamsi nutrire possit. Quòd si in aquâ id
est verosimile, idem etiam erit in vino, & in quo-
libet alio succo aut puluere: pro quo Diana loco
dudùm citato, vbi alios adducit, & præsertim Al-
fonsum à Leone de tabacho loquentem; licèt
non desint qui contradicant.</P>
<P>  <absatz-nummer>98</absatz-nummer> De fumo autem maior videtur esse diffi-<marginalia>Circa fu-|mum ore|sumptum|sententia|affirmans.</marginalia>
cultas, quando per os sumitur: & tunc, si in
stomachum traiiciatur, illud frangi affirmant P.
Præpositus Tomo 4. in 3. p. quæst. 80. numer. 39. §.
Ex dictis. Antonius de Leon in qq. moralibus de
Chocolate p. 2. §. 4. num. 10. & seqq. id generaliter
de quacumque sumptione pronuntians. Thomas
Hurtadus suprà, Resolut. 2. vbi alios adducit. Sed
pro sententiâ contrariâ pugnat Diana suprà, & a-
lij, quos ipse, & etiam Hurtadus adducunt, qui
probant. Primò, quia sic sumptum in stomachum
non traiicitur, sed per nares emittitur. In quo
quidem deceptus Diana: non enim sumitur, vt
per nares eiiciatur, sed vt consulatur stomacho
verâ illâ, aut existimatâ virtute. Licèt enim vero-
simile sit id, quod cum alijs probat Cardinalis
Lugo suprà, numer. 5. & seqq. Tabachum orete-
nus sumptum posse effectum in stomacho habe-
re, nullâ in eum substantiæ traiectâ particulâ; ea
tamen philosophia neque certa est, neque com-
muniter nota, & ita aliter vsus habet. Secundò;
quia sumitur per modum respirationis, & non
per modum cibi, aut potûs, per actionem scilicet
comedendi aut bibendi, iuxta doctrinam gra-
uium scriptorum, ita præceptum dictum explican-
tium. Et hoc est vnicum, & verosimile talis sen-
tentiæ fundamentum: quam & sequitur Æligius
Bassæus verb. Communio sacra, numer. 41. & P.
Escobar de Mendoza in Theologiâ morali, &
Examine Confessariorum, pro eadem adducitur,
dum Tractat. 7. Exam. 6. in fine, ita scribit: Taba-<marginalia>P. Escobar|de Mend.</marginalia>
chine pulueres, fumus, aut folium, prohibet à Commu-
nione? Puluis, aut fumus, minimè, qui nullam cibi aut
potus rationem habet per nares traiectus. Sic ille. Sed
cùm de fumo per os sumpto nihil dicat, pro op-
positâ potiùs videtur militare. Et iuxta hæc et-
iam accipienda resolutio Hieronymi Garciæ in
summâ morali de sacerdotio Tractat. 3. Difficult. 5.
Dub. 2. num. 47. vbi se Dianam sequi profitetur,
& in fine concludit sic: Defiendo que no es culpa
graue el tomallo antes de celebrar, per euitar los escru-<marginalia>Hieronym.|Garcia.</marginalia>
pulos, que podia causar esto, supuesto que tiene buen fun-
damento. Sic ille. Qui tamen de puluere & fumo
per nares sumptis locutus fuerat, & id quidem ex
non benè percepto sumptionis modo: fumus
enim tabachi non per nares, sed per os sumi
consueuit, & ita Dianæ sententiæ non videtur
penitus consentire. Sicut neque Cardinalis Lugo
de sumptione tantùm per nares locutus cit. num.<-P>@@

<-P>1. cum Pasqualigo in Praxi Ieiunij, Decisione 438.
Quod neque admittit Dom. Solorzanus, qui
absolutè sumptionem per os & nares abhorret, &
carpit in Politicâ Indianâ Pag. 118. §. Y si empre,
sic subdens: Siendo asi, que en opinion de Antonio de<marginalia>D. Solorz.</marginalia>
Leon que brantan con esto el ayuno natural, y en lamia,
y en la de todos quantos bien sientem, el Eucharistico.
Hæc ille. Quibus non obstantibus, sunt qui
contrarium sentiant, & se benè sentire conten-
dant, nec solùm theorici, sed practici etiam as-
sertores.</P>
<P>  <absatz-nummer>99</absatz-nummer> Cùm ergo modus dicendi prædictus ne-<marginalia>Ratione|schandali|non licere|Religiosis,|sed eo cessā-|te, esse pro-|babile.</marginalia>
que ratione, neque auctoritate sit penitus destitu-
tus, & ita vt improbabilis nequeat condemnari,
si nihil aliud obstet, id modò dispiciendum, vt
Religiosis vsum non licere sit prorsus asseren-
dum. Et obstare quidem schandalum poterit,
quod generaliter circa leges similes Auctores
affirmant, vt videri potest apud P. Suarium suprà,
num. 10. Dianam Parte 1. Tractat. 10. Resolut. 11.
qui & videndus circa ieiunium Tractat. 9. Resolu.
38. vbi plures adducit. Quod quidem in præsen-
ti casu maximè locum habet; est enim quàmue-
rissimum scandalizari eos, qui sic agentes con-
spiciunt Religiosos, in his præsertim regionibus,
de quibus iam dictum, curam deberi specialem
haberi, quia de conuersione infidelium, stabi-
liendâ fide, & Christianis moribus inducendis a-
gitur; vnde maiori debent Religiosi moderatio-
nis exemplo prælucere. Licebit ergo quod est
cum multis nuper propositum, cessante scandalo;
sicut de fine alio, in casu de quo loquimur, dixit
Hieronymus Garcia, licet non congruè applicata
doctrina, dum ex Dianâ asserit Tabachi sum-
ptionem à Concilijs prohibitam ob prouocatio-
nem nauseæ & vomitus, & ita eo periculo cessan-
te, prohibitionem etiam cessare.</P>
<P>  <absatz-nummer>100</absatz-nummer> Præter dictos autem sumendi modos<marginalia>Folium pos-|se sumi, si|non traii-|ciatur.</marginalia>
sunt alij, dum scilicet folium ore sumitur, sed non
traiicitur in stomachum, nisi quatenus succus a-
liquis saliuæ admixtus deglutitur, sine intentione
tamen comedendi: neque enim comestione
opus ad ingentem excitandam commotionem, de
quo dictum num. 98. Et sic sumptum non fran-
gere ieiunium tenent Diana, Hieronymus Garcia
num. 46. P. Escobar de Mendoza in fine Examinis
citati Patres Neapolitani Societatis, quos con-
suluit, & secutus est Cardinalis Lugo num. 5. &
seqq. & alij. Et comprobari potest ex doctrinâ
P. Tanneri, & Bartholomæi à S. Fausto apud
Dianam, de circumferente ore aliquid aromati-
cum; quod & Bonacina affirmat Tomo 1. Disput.
4. de Eucharistiâ, Quæst. 6. Puncto 2. num. 9. cum P.
Coninck Quæstion. 80. de Sacramentis. num. 48. &
alijs: ex quo necessarium est nonnihil saliuæ ad-
hæreat, non tamen impediens Communionem.
Dum autem addunt, sed nihil ex intentione deglu-<marginalia>Quid ex|intentione,|aut per mo-|d&#x0169; saliuæ.</marginalia>
tit: non est ita intelligendum, vt neque id, quod
per modum saliuæ admiscetur, non debeat ex in-
tentione deglutiri. Nam cùm certum sit admi-
xtionem talem fieri, potest quis intentionem ha-
bere sumendi illud sic admixtum, quia id est cum
intentione saliuam deglutiendi coniunctum,
quam potest quis habere, quia actus licitus est.
Sic ergo accipiendum est, vt ex intentione nihil
deglutiatur, ne minimum quidem, quod saliuæ
admixtum non sit, sed per se stans, siue ex folio,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0246.jpg/>
@@1@<SE246>De non sumendo Tabacho ante Missam & Communionem. 235
<duolan 2><-P>siue ex succo, siue in quo potior pars tabachi
sit, quàm saliuæ, quæ insensibiliter admiscetur.
Circa quod, cùm fundamentum non leue videa-
tur habere, & sic boni loquantur Auctores, non
est cur rigidè vsque ad Censuram transgressionis
mortalis censeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>101</absatz-nummer> Alius est etiam sumendi modus, in luto<marginalia>De sump-|tione in lu-|to, & alijs.</marginalia>
scilicet; fit enim massa quædam, aut electuarium,
quod capsulâ inclusum affertur, & parui coclearis
vsu ori illatum nescio qua ratione tractatur. Si
ergo transglutitur, naturalis est ieiunij fractio
manifesta, quia medicamenti prætextu sumitur,
& fortè aliquoties tale est. Si verò post sumptio-
nem expuitur, alteratione per illud, quæ inten-
ditur, subsecutâ & aliquid tantùm per modum
saliuæ traiicitur, adinstar eorum, qui cibos gu-
stant, quibus condiendis assistunt, aut qui vino
os abluunt; idem est quod de folij sumptione
dicendum, eadem stante ratione; licèt defuturi
non sint qui secus sentiant, & fortè meliùs: sicut
neque modi alij sumendi, vt pillularum saccharo
conditarum, de quibus Thomas Hurtadus; fa-
cilè enim est inuentis addere, & præsertim, v-
bi vitiosa cupiditas dominatur, æmula vani-
tatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>102</absatz-nummer> Secundum dubium est, An Episcopi di-<marginalia>Episcopi an|præcepto te-|neantur.|Vbi pars|negatiua|fundatur,|ex receptis|principijs.</marginalia>
cto tenantur præcepto.</P>
<P>  Circa quod Religiosus Episcopus, cùm anceps
esset, licèt doctus ille, alium duxit Religiosum &
doctum pariter consulendum, & non teneri re-
spondit ille: qui moueri potuit ex eo quòd sum-
ptio prædicta ex se naturalis ieiunij fractiua non
sit, iuxta dicta: præceptum autem ad solos Præs-
byteros dirigitur, vt ex eius tenore constat: no-
mine autem Presbyterorum in odiosis non ve-
niunt Episcopi, sicut neque nomine dignitatis, vt
communiter notant Doctores. Videantur Nal-
dus verb. Episcopus, num. 1. & 3. P. Sà verb. Episco-
pus, num. 9. & P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 31.
Sect. 1. num. 53. Præterquàm quòd sermo gene-
ralis non comprehendit personam loquentis. L.
Inquisito. C. de solutionib. Cap. Petitio, de jure ju-
rando. Quod materiæ præsenti accommodat
Barbosa de Potest. Episcop. Alleg. 93. num. 27. Cùm
ergo Episcopi Prouinciales prædicti Decreti Au-
ctores fuerint, non videntur eo se voluisse com-
prehensos. Neque enim de multis sic decernen-
tibus aliter sentiendum est, ac de vno aliquo, cum
Synodalem Constitutionem condit, ad quam
non obligari communis sensus Doctorum est, de
quo Barbosa suprà. Quæ ratio apud eos certè
vim habeat, qui existimant Concilium Prouin-
ciale non esse superius singulis in eo assidentibus,
de quo Titulo 9. num. 155. & 158. & seqq. Vbi
cùm ostensum sit oppositum, & validè compro-
batum, non est illi multùm insistendum. Prior
autem solidior est, iuxta quam Episcopi ab eo
sunt onere liberandi: si tamen ita cautè procedant,<marginalia>Nisi adsit|scandal&#x0169;.</marginalia>
vt scandalum non sequatur; ne illis Christi ve-
niat applicanda sententia, in Pharisæos iactata,
quòd scilicet pro alijs onera grauia disponant,
quæ ipsi ne digito quidem mouere velint, mole-
stiam omnem recusantes. Et in Episcopis India-
rum peculiarem esse rationem ex dictis num. 98.
circa Religiosos compertum habetur, de quo
& aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>103</absatz-nummer> Tertium, an prohibitio dicta ad omnes se<-P>@@

<-P>Communicantes extendat.</P><marginalia>Ad com-|munican-|tes omnes|nō extendi.</marginalia>
<P>  Et de extensione in iis partibus, ad quas se
iurisdictio Mexicani Concilij protendit, dubitari
nequit, quia ita in illo expressum habetur: de a-
liis autem, cùm prohibitio expressa non sit, &
soli nominentur Presbyteri, iuxta id videtur iu-
dicandum. Probabile namque est, secluso præ-
cepto, obligationem sub mortali non esse: si er-
go præceptum ad omnes Communicantes non
extenditur, obligatio eorum alia à communi non
erit. Neque ex obligatione Sacerdotum colligi
obligatio aliorum potest, licet idem omnes reci-
piant, & eamdem videantur decentiam postulare.
Quia licet idem sit; modus tamen recipiendi est
diuersus, soli enim sacrificant Sacerdotes. Et ita
sicut in Communicantibus non requiritur spe-
cialis vestium ornatus, qui tamen pro Sacerdo-
tibus necessarius est, ita etiam circa alia dici po-
test. Pro quo est item, Sacerdoti, qui conscien-
tiam peccati mortalis habet, nec copiam Con-
fessarij, onus Confessionis faciendæ, quampri-
mùm possit, imponi à Concilio Trid. Seßio 13.<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
Cap. 7. Quod tamen onus Communicantibus a-
liis iniunctum non est, vt communiter Docto-
res affirmant. Erat equidem Concilio perfacilè
Communicantibus omnibus sub reatu eodem
præcipere: cùm ergo ita non fecerit, creden-
dum est inuoluere omnes minimè voluisse.
Nam si voluisset, expreßisset, vt sæpè aliàs di-
ctum ex Cap. Ad audientiam, de decimis, &
textibus aliis.</P>
<P>  <absatz-nummer>104</absatz-nummer> Videtur tamen consuetudo aliud sua-<marginalia>Consuetu-|dinem ta-|men à Cō-|fessarijs cō-|fouendam.</marginalia>
dere: nullus enim communicare audet post ta-
bachi sumptionem; & si secus fieret, scandalum
non exiguum oriretur. Vnde videtur hoc esse à
Confessariis confouendum, vt nullum commu-
nicare permittant fumosis ore aut naribus acces-
surum. Licet autem circa præscriptionem con-
suetudinis non sint qui quæstionem moueant de-
futuri; insistendum illi, & ob reuerentiam Altis-
simi Sacramenti conniuendum; vt vires sumat.
Vnde accedenti & dolenti quod incautè Taba-
chum sumpserit, cùm esset communicaturus, di-
cendum vt in alium diem differat Communio-
nem. Neque enim negari potest quin saltem in-
decentiæ aliquid in eo sit, quod ad dilationem
satis; accedente virorum sapientium sententiâ,
qui præter indecentiam præceptum graue esse
contendant. Neque timendum, ex eo quòd fi-
deles obligationem in eo grauem recognoscant,
occasiones grauium lapsuum. Cùm enim illi satis
cautè in hoc se gerant, & Confessariorum iudi-
cio stare experientia notum sit, nulla esse occa-
sio potest, quæ illis perniciosa sit futura. Dum
ergo illi se Confessariorum iudicio submittant,
Confessarij opinione probabili vti possunt, vt sic
diuini Sacramenti reuerentiam tueantur. Neque
enim ibi locum habet, quod sententia commu-
nis amplectitur, Confessarium scilicet debere se
opinioni P&#x0153;nitentis accommodare; quia P&#x0153;ni-
tens nullâ se opinione tueri contendit, iudicio
Confessarij penitus pariturus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0247.jpg/>
@@1@<SE247>236 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. IX.
<duolan 2><Z><A+1>Alia circa eamdem materiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>105</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ræter Tabachum Concilium apponit<marginalia>De Sayri,|& Topa-|sayri.</marginalia>
Sayri, qui puluis est Indicus ad sternu-
tandum validissimus, vt sic caput grauatum mul-
tipliciter alleuietur, quod etiam dicitur Topasayri,
nec graueolentiam illam, quam Tabachus, re-
linquit. Illo ergo vti non licet, vbi Concilij viget
auctoritas. Quia verò sunt alia, siue ex genere
Indicarum plantarum, siue ex Europæis, aut a-
liunde petita, quæ sumi solent, vt rosacei pulue-
res & ex Sandalo, dubitari potest an debeant<marginalia>Pulueres|alij non ex|pressi, an|prohibiti.</marginalia>
etiam prohibita censeri à Concilio. Et vt prohi-
bita censeri non debeant est obuia ratio ex do-
ctrina communi de lege p&#x0153;nali, quæ debet stri-
ctè interpretari: cui insistere qui voluerit, non
poterit facilè erroris conuinci. Pro quo & ar-
gui ex eo potest, nam cùm pulueres dicti Orbi
ferè vniuerso communes sint, & contingere pos-
sit vt ante Communionem sumantur, non inue-
nitur pro hoc quidquam in Conciliis cautum,
vnde neque Indica Concilia existimanda sunt
prouidentiùs circa illos quidquam statuisse. Est
ergo pars ista non inuerosimilis: sed qui eam se-
qui voluerit, scandalum vitare debet: qui enim
viderint puluerem quemlibet Tabachi more de-
sumi, pro Tabacho non imprudenter iudicabunt,
quia iudicium iuxta communiter accidentia solet<marginalia>De Taba-|chistis non|bonum cō-|ceptum|Dom. So-|lorzanus|habuit:|neque Au-|ctor.</marginalia>
efformari. Et quidem neque bonum illud de
Tabachistis multi habere solent, nec tale quale
sibi Sacerdotalis & Religiosa debet dignitas ac-
curare: vnde Dom. Solorzanus in Politica pag.
118. Col. 1. in fine post adducta aliqua contra
putidam illam consuetudinem ita subdit: Cosas
todas que en mi concepto son bastantes para no hacerle
bueno de los quese dan à deleyte tan asqueroso. Sic ille.
Cui & ego libenter subscribo, & ita sanè sentio.<marginalia>In Benefi-|cijs post|habendos.</marginalia>
Vt in prouisione Beneficiorum meritò debeat
ratio consuetudinis istius haberi, & minùs dig-
nos, ne indignos penitus dixerim, eos habendos
decernere, qui illâ notati fuerint deprehensi. Vi-
tium enim est, quod & ipsi non negant, & sor-
didum quidem ac f&#x0153;dum, rebusque sacris tra-
ctandis peculiarem inconcinnitatem adducens.
Quomodo ergo in Beneficijs conferendis ha-
benda de hoc ratio non sit, & vitium istiusmodi
supprim endum?</P>
<P>  <absatz-nummer>106</absatz-nummer> Et dubitari quidem potest an huic vi-<marginalia>An in sta-|tu mortalis|peccati sint|huic vitio|dediti. Et|pro parte|affirmante|arguitur|septem ra-|tionibus.</marginalia>
tio dediti in statu mortalis peccati sint; quod pro-
bari potest Primò. Quia graue nocumentum sa-
luti inferunt, ex eo quòd pulueres cerebro nota-
bilem inducant siccitatem, quo nihil illi magis
aduersum esse potest. Fumus autem hepar, & vi-
scera adurit, vnde & mortes subitę non rarò con-
tingunt: pro quo faciunt Carmina, quæ ex Ioan-
ne Barclayo adducit Dom. Solorzanus suprà ex
iis Hispanè versa, quæ habet Tomo 2. Lib. 1. Cap.<marginalia>Prima ra-|tio.</marginalia>
8. num. 27. quorum illud semel & iterùm vsur-
patum:<marginalia>Dom. So-|lorz.</marginalia>
<P>Planta nocens. O lethifero Planta horrida fumo!<marginalia>Barclayus.</marginalia>
<P>Quando autem graue nocumentum saluti ex im-
moderantiâ eorum, quæ ore sumuntur, infer-
tur, graue peccatum esse communiter Doctores
affirmant, vt videri potest apud Cardinalem To-<-P>@@

<-P>le t&#x0169; Lib. 8. Cap. 60. n. 1. P. Lessium Lib. 4. Cap. 3. n. 7.
P. Escobar suprà Tract. 2. numer. 23. §. Quando-
nam. Bassæum verb. Gula. num. 3. & alios. Secun-
dò, quia iuxta citatos, Gula tunc est peccatum<marginalia>Secunda.</marginalia>
mortale, quando ex nimio cibo aut potu proba-
biliter timetur aliquod peccatum mortale. Pro
quo Cardinalis Toletus suprà §. Sextò, Quando:
cui alij consentiunt. Atqui Tabachistæ non vni,
sed multis mortiferis peccatis obnoxij sunt, qui
& vehementiâ appetitûs vrgente, quidquid ob-
stiterit, transgredientur: possunt autem multo-
ties mandata sub mortali obligantia interponi.<marginalia>Tertia.</marginalia>
Tertiò. Quia communis etiam doctrina est, gu-
lam esse peccatum mortale, quando ex ea sequi-
tur scandalum, vt apud eumdem §. Quartò quan-
do, & alios citatos. In casu autem nostro sic vsu-
venit, si præsertim huic vitio implexi Sacerdotes<marginalia>Quarta.</marginalia>
aut Religiosi sint. Quartò Quia res sacræ & diuinę
indecorè tractantur, vestes sacræ inficiuntur, &
Corporalibus ipsis sordes ad nauseam prouo-<marginalia>Quinta.</marginalia>
cantes instillantur. Quintò. Quia tales nihil pro
dignitate, & vt res exigunt, faciunt. Sed prope-
rè, tumultuariè, ad sordidam illam voluptatem
semper anhelantes. Vnde & cremandus die se-
quenti prouectæ ætatis homo ob f&#x0153;da crimina,
cùm à Sacerdote ad dispositionem Christianam
efficaciter, licet suauiter, vrgeretur, inter doloris
pro peccatis actus Tabachum postulabat: pro
quo à Sacerdote correptus consuetudinem caus-
sabatur. Ergo neque æternæ salutis negotium
in extremo articulo conuenienter sinit pertra-
ctari. Sextò, quia, vt dixi num. 95. multi viri gra-<marginalia>Sexta.</marginalia>
ues, docti, & experti, diabolicum aliquid in sum-
ptione ista tantoperè inhærescente admisceri ar-
bitrati sunt, & nunc etiam arbitrantur. Tandem,<marginalia>Septima.</marginalia>
Præfati viri de Tabachistis bonum se non habere
conceptum voce & scripto protestantur: in bo-
no ergo illi statu non videntur esse; quandoqui-
dem ex leuibus defectibus non debet absolutè si-
nister conceptus efformari. Sed erunt qui hæc
non vrgere contendant, & mortale peccatum in
abusu prædicto negent, & suam pergant hinc &
inde petitis rationibus comprobare sententiam.
Sed durum sanè erit, si quod ipsi probant, Deus
fuerit inuentus reprobare. Et nil tale timentibus
dicatur: Fumo pereant, qui fumos non ven-
dunt, emunt tamen, contra eius, qui ignis consu-
mens est, manifestissimam voluntatem. Pro quo
hæc satis.</P>
<Z><A+2>CAPVT IX.</A+2>
<A+1>Circa ministerium Altaris nonnulla alia
pro Indorum Parochis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>107</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N Cōcilio Limensi tertio Act. 4. Cap. 11.<marginalia>A Pare-|chis Indo-|rum Mis-|sale Roma-|num peni-|tus obser-|uandum.</marginalia>
sic habetur In Missali auctori tate S&#x0169;mi Pō-
tificis edito, nihil addatur, aut detrahatur, aut
immutetur quouis modo, sed quemadmod&#x0169; est ab Apo-
stolica Sede constitutum, Missæ ceremoniæ omnes, ce-
teraque diuina peragantur. Hæc Concilium. Quæ
quidem omnes in altari ministrantes obstringunt,<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
sed circa Indorum Parochos inculcanda illa, quia
circa hoc solent frequentiùs culpabiles inueniri.
Debent ergo pileo vti, dum è Sacristia exeunt, &
ad illam reuertunt: sic enim in Missali præcipi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0248.jpg/>
@@1@<SE248>De obligationibus Indicorum Parochorum circa Altaris &c. 237
<duolan 2><-P>tur: per medium ad altare ascendere, & non per
latus, Calicemque manibus portare, & non in al-
tari aliàs positum satis esse censere, cùm debeat
portari patena & hostia super positis. Sic alia
sunt, in quibus lapsus multiplices; sed præ aliis
fortè maior ille in quibusdam, qui eò quòd inter
Indos se tantùm versari videant, grauitatis pro
sacrificij maiestate debitæ penitus obliuiscuntur.
Ibi ergo magis damnabiles, vnde excusationem
suæ leuitati prætexunt: quia enim Indi sunt qui
assistunt, ideò illi ad reuerentiam sunt Sacramen-
ti, sui Rectoris exemplo singulariter pertrahendi,
docti alium de illo formare conceptum, quod vi-
dent à viro dignitatis tantæ sublimi circumspe-
ctione tractari. Quòd autem nihil addendum sit,
detrahendum aut immutandum, à Pio Quinto
in suâ Constitutione præcipitur, quæ in princi-
pio Missalis occurrit, verbis illis: ac huic Missali<marginalia>Decretum|Tridentini|pro absolu-|ta obser-|uantia ri-|tuum &|ceremo-|niarum.</marginalia>
nostro nuper edito nihil vnquam addendum, detrahen-
dum, aut immutandum esse decernendo, sub indigna-
tionis nostrâ p&#x0153;nâ, hac nostrâ perpetuò valiturâ Con-
stitutione statuimus, & ordinamus. Sic ille. Et qui-
dem cùm ita sit à Pontifice constitutum, non vi-
detur cur Concilium suo illud voluerit Decreto
firmare. Sed certè conuenientissimum fuit, quia
in Indiis ea licere videntur quæ pro cuiusque
libitu disponuntur. Vnde & pro Regiis, & pro
Ecclesiasticis Constitutionibus obseruandis, pe-
culiaris debet à Gubernatoribus & Prælatis co-
natus adhiberi. Est etiam Decretum dictum De-
creto Tridentini Concilij conforme Seßione 22.
de obseruandis & vitandis &c. Vbi Episcopis hu-
iusmodi cura præcipitur, vt per edicta & p&#x0153;nas,
ritus & ceremonias ab Ecclesia probatos faciant
obseruari.</P>
<P>  <absatz-nummer>108</absatz-nummer> Addit sequentia Concilium: Inter Mis-<marginalia>Circa pa-|cem in|Missa quid|ex Concilio|Limensi 3.|& Missalis|Rubrica.</marginalia>
sarum alicui sæculari pacem cum patenâ dari, aut per
Ministrum Ordinis sacri ad feminam cuiuscumque di-
gnitatis deferri nullâ ratione permittatur. Sic Conci-
lium, cui penitus concinit Synodus Di&#x0153;cesana
Pacensis Lib. 3. Tit. 8. Cap. 50. Vbi quid ad pa-
cem cum patenâ dandam spectat satis ex Rubrica
Missalis constat. §. 10. num. 3. in quo sic dicitur
& instrumentum pacis ei porrectum à Ministro iuxta
ipsum ad dexteram &c. Debet ergo esse peculiare
instrumentum; & non patena. Licet autem id
pro omnibus videatur dispsitum, ita vt Ec-
clesiasticis etiam pax instrumento, & non pate-
nâ sit danda, quia nulla in dictâ Rubricâ, & aliâ,
quæ habetur num. 8. indicatur diuersitas: pro so-
lis tamen laicis vsus obtinuit vt patena non de-
beat adhiberi. Immò & pro Prælatis expressè lo-
quitur Gauantus in Commentario Rubricæ citatæ
L. F. sic dicens: Minister daturus pacem genuflectit
ad dextram Celebrantis, & dicto tertiò Agnus Dei, por-<marginalia>Gauantus.</marginalia>
rigit instrumentum osculandum eidem Celebranti: tum
factâ genuflexione, accedit ad Prælatum & alios, qui-
bus idem instrumentum porrigit &c. Pro quo & fa-
cit id, quod testatur in eiusdem §. num. 8. vers. Or-
do verò, Commentario, verbis sequentibus: ne-
que datur vnquam cum patenâ, vice tabellæ, seu in-
strumenti, quam patenam prohibuit Pius V. in Epi-<marginalia>Patenæ|vsus in pa-|ce vt pro-|hibitus &|permissus.</marginalia>
stola ad Archiepiscopum Tarraconensem suprà citatâ
num. 5. Sic ille. Prohibitio autem videtur fuisse
generalis, vt probat particula Vnquam, quæ ad-
iungitur cum negatione. Verùm dicente Aucto-
re prędicto patenam à Pio V. fuisse prohibitam.<-P>@@

<-P>ex eo videtur fieri non prohibitam illam per ea,
quę in Missali habentur. Cumque aliàs Episto-
la illa Pij V. ad particularem Pręlatum fuerit di-
recta, neque vt vniuersale Rescriptum intimata,
patenę vsus non videtur generaliter fuisse subla-
tus. Ideo circa hoc non vna est vbique consuetu-
do, & licet quod ad laicos spectat, peculiare Pon-
tificium Decretum extet, Proregi tamen pate-
nâ datur pax, & supremis alijs Prætoriorum Præ-
sidibus, ac considentibus Auditoribus. Nec mi-
rum erit, si Prætores Indorum tale quid velint,
& obtineant, Parochis conniuentibus, ne diffici-
les experiantur salarij sibi reddendi solutores, aut
aliàs aduersantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>109</absatz-nummer> Circa feminas autem id, quod à Con-<marginalia>Cum Pro-|regum v-|xoribus in|vsu, sicut|& ceremo-|niæ aliæ|maritis|propriæ.|Sed nimiâ|extensione.</marginalia>
cilio statutum est, cum Proregum vxoribus non
solùm temperatum, sed etiam ampliatum: si e-
nim publicè sacris Missarum solemnijs intersint,
per patenam illis datur pax, & alia pariter fiunt,
quæ fieri cum Proregibus solent, quia eisdem
honorum prærogatiuis, quibus mariti, perfruun-
tur: ad eum modum, quo Reginæ illis, quas di-
cimus Regaliàs, iuxta vulgatum Iuris pronuntia-
tum, quòd vxores radijs virorum illustrantur.
In quo quidem, vt de Regibus non loquamur,
quia eorum alia ratio est, quibus & Pontifices
plus indulgent, erga res Ecclesiæ beneuolas ha-
bere conueniens arbitratis: nimia videtur licen-
tia præsumi, quia nullibi illa concessa; & neque
in ciuilibus ea est honorum simultas, vt est pla-
num: quia Proreginas comitari non debent Au-
ditores, neque in sellis sedere illæ possunt, illis ad-
stantibus, Proregum more: & vt in illis esset,
circa diuina nequit extendi, quia à diuerso fonte
procedit: vnde & Pontifex potest; quod ad id
spectat, prout libuerit, indulgere. Et huc certè
videtur Concilium respexisse verbis illis: cuius-
cumque dignitatis. Quod si in talibus hoc officij
genus indecens à Concilio iudicatum, multò id
erit indecentius respectu aliarum. Videant er-
go Religiosi, qui vt Patronarum gratiam ineant,
per Sacerdotem stolâ ornatum pacem illis defe-
rendam iubent, an id Ecclesiæ sit ritui & dispo-
sitioni conforme. Est autem amplior pro thu-
rificatione concessio in Ceremoniali Episcopo-<marginalia>Amplior|pro thurifi-|catione|concessio.</marginalia>
rum. Reginis enim & magnis Principissis con-
ceditur, sicut & viris, immò & omnibus Magi-
stratibus. Pro quo Dom. Villaroe&#x0308;l Parte 2. Quæst.
11. Artic. 6. num. 16. Vbi quòd Missale tantùm
Proregi deferendum, iuxta Regiam schedulam.
Sic num. 5. Quomodo autem in Chilensi Eccle-
siâ pacem Diaconus Regiæ Audientiæ præbeat,
cui consuetudini ipse morem gesserit, & de alijs
dispensationibus circa Ceremoniale à Regio In-
diarum Consilio iussum obseruari, quibus vrba-
nitatem suam posteris commendatam relinquit,
videndus Art. 3. num. 87. & 88. quæ an à Su-
premo diuinæ Majestatis Consilio approbatæ
fuerint, erit cùm certò certius videamus. Et
post hæc scripta à Supremo Consilio Indiarum
rescriptum vt Patenæ vsus in Pace neutiquam ad-
mittatur. Quibus præjactis,</P><marginalia>Assertio 1.|Parochos|Indorum|mortaliter|peccare cæ-|remonias|negligentes.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>110</absatz-nummer> Dico primò. Parochi Indorum cære-
moniarum sacrarum incuriosi, & eo se gerentes
modo, de quo numer. 107. mortaliter peccant.
Probatur. Quia rem omnium diuinissimam indi-
gnè tractant, & suo exemplo Neophytos ad ir-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0249.jpg/>
@@1@<SE249>238 Thesauri Indici Titulus XVI. Cap. IX.
<duolan 2><-P>reuerentiam cum fidei exilitate compellunt. Et
pro Rubricarum obseruatione, vt alia omittam,
stat Declaratio Pontificis, quam adducit Diana
Parte 2. Tract. 14. Resolut. 4. ex Emmanuele Ro-
derico, & Henriquio Villalobos, & sic habet:
cùm Cæsar Episcopus Nouariensis in Hispanijs Nuntius
Apostolicus esset, fuit coram eo dubitatum an Religiosi<marginalia>Declaratio|Pontificis|pro Rubri-|carum o-|bligatione.</marginalia>
peccarent mortaliter in Canone Missæ dicendo comme-
morationem pro Episcopo loci, in cuius locum ponebant
Superiorem Ordinis: consulta ab ipso Nuntio Sancta
Sedes Apostolica respondit eos mortaliter peccare, cùm sit
ad vnguem Missale obseruandum, nec in Collectis Mis-
sæ posse aliuid addi sub eadem p&#x0153;nâ, præter Oratio-
nem solitam pro Rege, & eius prole & exercitu. Sic
Pontifex: propter quod citati ita sentiunt. Et
Hieronymus Garcia Tract. 3. Difficult. 8. n. 20.
affirmat circa hoc omnes conuenire. Pro quo &
videndus P. Dicastillus Tract. 5. Disput. 4. Dubit.
13. Mirari autem iuuat Dianam ita absolutè sen-
tientem, circa Rubricas id addere, quod nequit
cum prædicta resolutione constare: Nam Reso-
lut. sequenti ait contra aliquos, non peccare mor-
taliter Sacerdotem, qui cùm se induit sacris ve-
stibus, Orationes tunc dicendas ex præscripto
Missalis omittit; eâ redditâ ratione, quia pro il-
lis dicendis nullum extat præceptum, & quædam
in Missali ponuntur, quæ solùm ad consilium
spectant, & ex quadam decentia debent obser-
uari. Et addit sic: Vide Fagundez loco citato (scili-<marginalia>Dianam|non conse-|quenter lo-|cutum.</marginalia>
cet Tract. 1. in Præcepta Ecclesiæ Lib. 3. Cap. 21.
num. 9.) & num. 32. vbi probat Regulas Missalis non
obligare ad mortale, nisi contineant essentiam, seu quasi
essentiam sacrificij; reliqua verò non esse præcepta, sed
consilia, & instructiones. Sic ille. Qui Resolut. 55.
quæstionem de Rubricarum obligatione cum eo-
dem Patre decidit, sic tamen concludens: Et ego
puto ita omnino esse tenendum, vt docet Fagundez
Tract. 1. Lib. 3. Cap. 21. & seqq. quæ intelligenda
sunt, si vnam, vel alteram Rubricam non obserua-
ret; non autem si nullam; aut si in rebus substantiali-
bus sacrificij delinqueret, vt alibi dictum est. Sic ille:
quæ, vt dixi, nequeunt cum prædictâ resolutione
componi. Quòd enim in Canone nominatur
Episcopus, Rubrica vna est, minimè ad substan-
tialia sacrificij spectans: & quòd pro Episcopo
ponatur Prælatus Religionis, leuis mutatio est,
quatenus ad vnam tantùm Rubricam pertinet
minimè substantiale: & tamen iuxta illum in tali
mutatione peccatum mortale est, ob declaratio-
nem Pontificis, qui generalem eam obligatio-
nem pro ratione reddit, quòd scilicet Missale sit
ad vnguem obseruandum: ergo stare eiusdem
assertio nequit, de leui tantùm obligatione circa
prædictam obseruantiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>111</absatz-nummer> Deinde, Peccatum mortale fatetur<marginalia>Contra|eumdem|arguitur.</marginalia>
committi, si nulla Rubrica obseruetur, non au-
tem si vna vel altera: atqui inter nullam & v-
nam, vel alteram, medium est, quod scilicet plu-
res non obseruentur, sunt enim illæ multiplices;
tertia inquam, aut media, aut maior eorum pars.
Cùm ergo vnius tantùm, vel alterius exceptio
fit, ex eo sequitur inobseruantiam plurium pec-
catum esse mortale: cùm additur omnimoda
præteritio, quæ plurium sit, non videtur lethalis
culpæ damnari: manet ergo confusa decisio, &
vt non manere dicamus, neque Auctorem sibi
post exiguum progressum contradicere; dica-<-P>@@

<-P>mus sanè quod è re esse videtur, eum de vna aut
altera Rubrica tantùm locutum, & id addidisse,
quod omnino certum est, scilicet Rubricarum
absolutam penitus violationem sine culpa mor-
tali non stare. Quòd autem responsio omnino
exacta non sit, minùs est curandum, quàm vt
contradictionem in Auctore tanto adeò celerem
asseramus. Dici etiam potest aliquid citato loco
deesse, hæc scilicet verba: aut notabilem eorum par-
tem, post illa: Non autem, si nullam. Quod verosi-
mile redditur ex eo quod P. Fagundez, quem ille<marginalia>P. Fagun-|des.</marginalia>
sequitur, aliquam moderationem adiiciat n. 7.
cit. Cap. 21. sic dicens: & ideò non peccare, com-
muniter loquendo, mortaliter illum Sacerdotem, qui
aliquam, aut aliquas earum, scienter sine caussa omit-
teret; modo non dimittat tantam illarum partem, vt
nouum ritum in Ecclesiam introducat. Hæc ille. Est
autem manifestum quòd nouus celebrandi ritus
introducitur, quando notabilis ceremoniarum
pars aut omittitur, aut mutatur: quia licet non
sit animus introducendi illum, quoad se tamen
introducit: ridiculum enim esset conari simpli-
cem Sacerdotem, aut etiam Parochum, ritum
introducere in Ecclesiam, qui ab omnibus esset
obseruandus. Prædictis autem si addamus id,
quod de Parochis Indorum diximus, & rationi-
bus peculiaribus, quæ pro illorum obligatione
militant, res videtur extra dubium.</P>
<P>  <absatz-nummer>112</absatz-nummer> Dico secundò. Violatio præcepti cir-<marginalia>Assertio 2.|Patenæ v-|sum in pa-|ce contra|Ecclesiæ|præceptum|esse morta-|lem.</marginalia>
ca patenæ vsum in dandâ pace satis verosimiliter
dici potest esse mortalis. Probatur. Quia patena
res sacratissima est, & ita in illius vsu ordinatio
debet Ecclesiæ seruari. Cùm enim ad recipien-
dum Christi Corpus destinata & consecrata sit;
quidquid præter illum contra Ecclesiæ præce-
ptum fit, materiam grauem concernit, vnde non
debet leuis in eo tantùm lapsus iudicari. Quod
vrgetur ex dictis pro Assertione præced. ex Decla-
ratione Summi Pontificis circa nomen Antistitis:
quia minus in eo videtur esse ad obligationem
prædictam fundamentum; cum ibi vsus rei sacræ
nullus sit, contra Ecclesiæ prohibitionem. Dein-
de. Quòd patena ad vsum sacrificij consecrata
esse debeat, ceremonia quædam Ecclesiæ est; &
tamen graue peccatum esse eam sine consecra-
tione pro sacrificio adhiberi, omnium sententia
est: licet sint qui sufficere dicant in ea celebra-
tum esse sacrificium, quia per Corporis Christi
contactum altior modus consecrationis habetur.
Quòd autem ritus talis sub reatu culpæ lethalis
vrgeat, ex grauitate materiæ Doctores colligunt:
ergo similiter est de illius vsu dicendum, quando
grauiter prohibitus deprehenditur. Circa femi-
nas autem non videtur posse verosimiliter dubi-
tari, quia in eo specialis indecentia reperitur, &
ab vsu Ecclesiæ videtur abhorrere.</P>
<P>  <absatz-nummer>113</absatz-nummer> Dico tertiò. Pacem feminis per Mini-<marginalia>Assertio 3.|Pacem fe-|minis per|Ministrum|sacrum de-|ferri, mor-|tale esse.</marginalia>
strum sacrum deferri, peccatum mortale est. Pro-
batur. Quia Concilium ait nullo modo id esse
permittendum, supponens esse prorsus indecens.
Quod autem Decretum hoc sub mortali obliget,
ex eo ostenditur, quia materia grauis est, & non
leuis momenti: & si obligatio grauis non esset, fe-
rè inutilis redderetur. Quotus enim quisque ex
sæcularibus est, qui circa venialia hæreat, cùm
occasio occurrit, in quâ benemereri de feminis
primariis possit, aut earum sit indignatio subeun-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0250.jpg/>
@@1@<SE250>Obligationes Indicorum Parochor&#x0169; circa Altaris ministerium. 239
<duolan 2><-P>da? Dictum de hoc aliàs: & in genere sacrarum
actionum, de quibus loquimur, hanc regulam
scriptores docti constituunt ad dignoscendum
quales Rubricæ obligationem grauem inducant,
quales leuem: vt tunc grauis sit, quando mate-
ria est grauis; tunc leuis, quando circa leuem
versatur illa materiam. Pro quo videri potest<marginalia>Ex prohi-|bitione mi-|nistrandi-|in alteri|f&#x0153;minas|arguitur,|& quid|circa illā.</marginalia>
Hieronymus Garcia suprà, num. 6. & seqq. Et pro
exemplo leuium adducuntur illæ, quibus dispo-
nitur, vt signacula in Missali ante egressum è sa-
cristiâ suis locis accommodentur: quòd manus
hoc aut illo modo in Gloriâ & Credo habean-
tur, &c. Atqui in casu nostro Decretum Con-
cilij circa materiam versatur grauem. Quis enim
non videat rem esse momenti non leuis vt Mini-
ster sacer f&#x0153;minæ pacem non deferat? Sicut gra-
uis prohibitio est, quâ cauetur ne f&#x0153;mina in
Missâ ministret, vbi haberi copia alterius Ministri
potest: quandoquidem etiam eo deficiente,
sunt qui negent; & satiùs esse putant vt Sacerdos
ipse defectum Ministri suppleat, vel vt Missam
penitus omittat: pro quo sunt Doctores, quos
adducit & sequitur idem Garcia suprà, Dub. 5.
numer. 4. tam enim graue videtur Ministrum sa-
crum ex altari ad f&#x0153;minam descendere, quàm
f&#x0153;minam ad altare accedere, ministerium præ-
stituram.</P>
<P>  <absatz-nummer>114</absatz-nummer> Dico quartò. Quando Proregum vxo-<marginalia>Assertio 4.|quid in|Proreginis,|& alijs.</marginalia>
res, licèt id videatur asserendum, quod num. 109.
satis comprobatum manet: quia tamen sunt ali-
qui contrarium verosimile reputantes, & ex o-
missione possunt non leues turbæ in Indijs exci-
tari sustineri id potest; non tamen in vxoribus
Præsidum, aut aliorum supremorum Guberna-
torum, quia pro illis nihil est, quod vsum de-
centem ostendat, neque pro eisdem ea faciunt,
quæ pro prioribus vidimus suffragari. Sed iam
cessat difficultas iuxta dicta num. 109.</P>
<P>  <absatz-nummer>115</absatz-nummer> Dico quintò. Religiosi, etiamsi Con-<marginalia>Assertio 5.|quæ obliga-|tio in Reli-|giosis.</marginalia>
cilij Limensis Decreto non teneantur, quia ta-
men Decretis Pontificijs subiecti sunt, circa Pa-
tenæ vsum pariter obligantur. Quod per Mini-
strum sacrum pax illis non deferatur, communis
omnibus videtur obligatio, quia vti indecens à
Concilio, non esse vllo modo permittendum,
irrefragabili est testimonio pronuntiatum: vnde
circa indecentiam dubium esse nequit, accedente
Pontificiâ prædicti Decreti approbatione, cum
alijs Concilij eiusdem, & aliunde contra rece-<-P>@@

<-P>ptum est illud Ecclesiæ morem: ergo non est
leuis tantùm abusus, quam in eâ nimis officiosa
actione committunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>116</absatz-nummer> Dico sextò. Grauiter peccant Indo-<marginalia>Assertio 6.|Indas can-|tatrices in|choro neu-|tiquā ad-|mittendas.</marginalia>
rum Parochi, qui pro sacris officijs puellas can-
tatrices adhibent, quæ cum cantoribus alijs in
choro decantent. Ratio videtur manifesta: quia
id contra morem Ecclesiæ est, & singularem ha-
bet indecentiam, atque reciprocæ incontinentiæ
periculum. Neque ex Monialibus sumi argu-
mentum potest: illis enim propter statum adeò
sacrum id conceditur, neque viris intermixtæ
sunt. Excusationem ex eo habere Parochi ne-
queunt quòd viris careant, qui ministerio Cho-
ri inseruire possint; melius enim erit ministerio
tali carere, quàm illud inducere, vbi tot dam-
nabiles circumstantiæ reperiuntur. Timebat D.
Augustinus in cantu Ecclesiastico periculum sen-
sibilis voluptatis ex vocum suauitate, vt ipse ele-
ganter prosequitur Lib. 10. Confeßionum, Cap. 33.
vbi hæc post alia habet: Ita fluctuo inter periculum<marginalia>D. Augu-|stinus quid|in Ecclesia-|stico cantu|sentiret.</marginalia>
voluptatis, & experimentum salubritatis, magisque
adducor, non quidem irretractabilem sententiam pro-
ferens, cantandi consuetudinem approbare in Ecclesiâ:
vt per oblectamenta aurium infirmior animus in affe-
ctum pietatis assurgat. Tamen cùm mihi accidit, vt me
ampliùs cantus, quàm res, quæ canitur, moueat, p&#x0153;na-
liter me peccare confiteor, & tunc mallem non audire
cantantem. Sic ille. Cùm ergo ita in Ecclesiâ ca-
nendum sit, vt infirmiores animi in affectum pie-
tatis assurgant, in quo periculum illud sensibilis
est timendus excessus: quid iam fuerit, vbi
puellæ cantant, ex quarum cantu nihil ad pieta-
tem spectans sperari potest, sed maiora pericula
pertimeri. Erunt fortè qui hoc velint defendere;
sed videndum quo illi fundamento moueantur;
& erit profectò non solidum: vnde Episcopi<marginalia>Ab Episco-|pis abusum|dictum re-|mouend&#x0169;.</marginalia>
graui debent absurditatem istam edicto prohi-
bere, iuxta id, quod Concilium Tridentinum
eisdem præcipit Seßione 22. in Decreto de obseruan-
dis & vitandis in celebratione Missæ: illa enim ver-
bis eiusdem comprehensa, dum ait: Hæc igitur<marginalia>Conc, Trid.</marginalia>
omnia, quæ summatim enumerata sunt, omnibus loco-
rum Ordinarijs ita proponuntur, vt non solùm ea ipsa,
sed quæcumque alia huc pertinere visa fuerint, ipsi pro
datâ sibi à sacrosancta Synodo potestate, ac etiam
vt Delegati Sedis Apostolicæ, prohibeant, mandent, cor-
rigant, statuant, &c. Et pro Indicis Parochis hæc
satis, vt iam ad Religiosos veniamus.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0251.jpg/>
@@1@<SE251>240 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. I.
<Z><A+3>TITVLVS XVII.</A+3>
<A+2>DE PAROCHIS INDORVM RELIGIOSIS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Non pauca, nec leuia circa illos occurrunt, vnde operæ erit non
superuacuæ pretium circa illa expedienda, licèt non prolixè, di-
ligenter tamen institisse, pro quibus sit</A+1></negEZ>
<duolan 2><Z><A+1>CAPVT I.
An expediat Religiosos circa In-
dos munus suscipere Pa-
rochorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI5>Q</INI5>Væstionem hanc eruditè
versat Dom. Solorzanus To-
mo 2. Libr. 3. Cap. 16. & in
Politicâ Libr. 4. Cap. 16. &
vt sine illâ aliquid certum &
sine offensione tradamus</P>
<P>  Dico Primò. Generaliter loquendo negari<marginalia>Assertio 1.|generaliter|loquendo|esse conue-|niens.</marginalia>
nequit conueniens esse vt Religiosi curam Indo-
rum cum Parochiali obligatione suscipiant. Con-
stat; quia per Bullas Pontificum, & Regias sche-
dulas, præcedente maturo virorum sapientium
consilio, ita est sæpiùs iudicatum: neque enim
dici potest in negotio momenti tanti id, quod
erat minùs expediens, statuisse. Et quidem expe-
dire potest vt Religiosi curam animarum cum E-
piscopali obligatione suscipiant, pro quo Cano-
nes sacri sat plures occurrunt: ergo & quòd cum
Parochiali obligatione, quod minùs multò est;
vt constat. Quod denique probari ex effectu
potest: nam fides Christiana in Indijs, præsertim
Occidentalibus, si non initium, incrementum ta-
men, & pluribus etiam in partibus vtrumque Re-
ligiosorum zelo & solicitudine, post Dei gratiam
deberi res ipsa clamat, & pro eo est illustre testi-
moni&#x0169; gloriosę memorię Philippi II. Regis nostri
in schedulâ 16. April. 1583. vbi sic habet: Y supue-
sto que este fue el fin, que para ordenarlo se tubo, (quòd<marginalia>Schedula|Philippi II.</marginalia>
scilicet Religiosi pro conuersione Indorum Pa-
rochialem eorum curam haberent) y que el efeto
ha sido conforme à lo que se procuraba, y procura, y que
con vida Apostolica, y santa perseuerancia han hecho
tanto fruto, que por su dotrina, mediante la gracia y
ayuda de Nuestro Señor, ha venido à su conocimiento
tanta multitud de almas, &c. Cùm ergo conue-
nientia & vtilitas ex effectu probetur, neque e-
nim illa aliunde meliùs probari potest, vt in re-
rum omnium genere exploratum habetur; sit-
q&#x0301;ue verissimum quod dictum aliàs à D. Augu-
stino in Psalm. 54. v. 1. verbis illis: Effectus pro-<marginalia>D. August.</marginalia>
bauit virtutem. Sicut & quod à D. Leone Magno
Epistol. 114. & habetur in Cap. Fertur. 1. quæst. 1.<marginalia>D. Leo|Magnus.</marginalia>
sic locuto: aut qualem fructum de se producturus
est, cuigraui pasti radix infecta est? Conuenien-<-P>@@

<-P>tissimum profectò ostenditur Parochialibus In-
dorum Ecclesijs Religiosos esse propositos, cùm
dispositioni tali vberrimos constet fructus respō-
disse, neque infectam radicem felici adeò pro-
uentu coronatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Dico secundò. Vbi de conuersione In-<marginalia>Assertio 2.|Indis à Rei|ligiosis con-|uersos non|statim re-|linquendos.|Et Paro-|chialem eo-|rum curā|habendam.</marginalia>
dorum agitur, & nouellæ in populis plantationes
sunt Religiosorum Apostolico labore collectæ,
non solùm conueniens, sed necessarium prorsus
est, Parochialem eorum curam habere. Probari id
facilè potest; quia nisi ita fiat, omnis eorum labor
breui frustrabitur: Indi enim charitate & suaui-
tate Religiosorum attracti, dum in aliorum statim
potestatem veniunt, qui, vt frequenter accidit,
quæ sua sunt quærunt, non quæ Iesv Christi,
in fide tepescunt, vnde & ad pristinos errores,
& remotiores habitatiunculas reuertuntur. Non
ergo per Euangelium tantùm generandi in Chri-
sto, sed iterùm atque iterum parturiendi, donec
formetur Christus in illis, exemplo Apostoli.
Gal. 4. v. 19. sic dicitur: Filioli mei, quos iterùm<marginalia>Gal. 4. v.|19. & 20.</marginalia>
parturio, donec formetur Christus in vobis. vbi &
obseruandum id, quod addit statim: Vellem autem
esse apud vos modò, & mutare vocem meam: quoniam
confundor in vobis, v. 20. Quibus satis declarat
quàm fuerit Galatis exitialis absentia Euangelici
genitoris. Parturiuit in Christo, vel Christo; sed
quos parturierat, dereliquit, & inde errores in il-
lis, inde in spirituali genitore confusio. Com-
misit alijs recèns genitos infantes, qui Euange-
lizare alijs tenebatur; sed non illi genitori similes,
inde ipsis lamentanda jactura. Quid ergo in casu
nostro dicamus, vbi neque ij, qui geniti sunt, Pau-
lum habent genitorem, altitudine doctrinæ, &
miraculorum magnitudine fidem validissimè cō-
firmantem; & qui geniti, minoris profectò ca-
pacitatis sunt, & notissimæ inconstantiæ: & licet
alia pro huius Assertionis comprobatione adduci
possent, vni experientiæ maximè deferendum est:
nam quod scimus loquimur, & quod vidimus, testamur,
vt aliàs Dominus Ioan. 3. v. 11. Sed cùm addat ille:
& testimonium nostrum non accipitis: quid iam mi-
rum, si nec nostrum accipiatur?</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Dico tertiò. Stabilitâ iam fide, si res Chri-<marginalia>Assertio 3.|idem esse|stabilita iā$unclear|fide, sime-|liùs per eos|res Chri-|stiana pro-|mouenda|sit.</marginalia>
stiana meliùs per Religiosos, quàm per Parochos
sæculares promouenda sit, ita vt ex illorum ab-
scessu magnum sit detrimentum acceptura, con-
uenientissimum est eos in Parochiali curâ conser-
uare; immò & necessarium, & obligatorium.
Id probo ex Bullâ Alexandri VI. sat celebri in
hac materia, ob donationem ab eo factam Regi-
bus Catholicis Indicarum omnium regionum.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0252.jpg/>
@@1@<SE252>Religiosos an expediat esse Indorum Parochos. 241
<duolan 2><-P>In ea siquidem obligatio eisdem imponitur mit-
tendi maximè idoneos pro amplificatione in illis
fidei Christianæ Ministros, vt vidimus Titulo 1.
Cap. 3. vbi & ostendimus obligationem dictam
ad omnes in Regnis Successores pertinere. Atqui
obligatio talis non est tantùm pro conuersione,
sed pro stabilitate fidei, ad quam non sufficit qua-
liscumque cura, sed magnâ opus est; non solùm
generaliter loquendo, cùm Gentes è suis errori-
bus eruuntur, sed singulari ratione in Indiis ob
inconstantiam dictam indigenarum, & diaboli
ministros ad peruersionem intentos, nondum
penitus relegatos; à quibus, etsi absentes sint, ti-
meri potest, quia & absentes nocere possunt, dum
ab his, aut aliis consuluntur; qui semina im pie-
tatis & superstitionis nondum prorsus extincta
dispergunt. Si ergo Religiosi huic damno meliùs
occurrere possunt, & sine illis grauia sunt detri-
menta futura; id stare non poterit saluâ Catho-
licorum Regum conscientiâ, ad quos non mo-
dò ex charitate, sed etiam ex iustitia spectat illis
seriò & constanter obstitisse. Quod roborari ex
eo potest: nam Indi, etiamsi ex parentibus fi-
delibus geniti sint, Neophyti tamen censentur
in ordine ad fruendum priuilegiis omnibus, quæ
pro Neophytis ab Apostolicâ sunt Sede conces-
sa: non est ergo in illis ita radicata fides & Chri-
stiana instituta firmata, vt iam velut antiqui Chri-
stiani omnino tractandi videantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Dico quartò. Si res ad eum statum vene-
rint, vt de Religiosis non plus, quàm de sæcula-<marginalia>Assertio 4.|Si secus, ab|eo esse ar-|cendos mu-|nere.</marginalia>
ribus Sacerdotibus speretur, poterunt Reges
Catholici id quod sibi bene visum fuerit circa
eorum conseruationem imperare, neque enim
ad illam videntur obligati, vt satis declarat Phi-
lippus Secundus in citatâ Schedulâ num. 1. Pro
quo & facit, quòd cùm dubia sit conseruationis
vtilitas respectu Indorum, manifesta est in con-
seruatione pernicies respectu Religiosorum, vt ea
ostendunt, quæ adducit Dom. Solorzanus Lib. 3.
Cap. 16. num. 37. & seqq. & in Politica Cap. etiam
16. & adeò irrefragabilia sunt, vt nequeant nisi
per contradicendi pessimum spiritum denegari.
Dubia autem vtilitas præponderare non debet
damno manifesto, vt est compertum, & Docto-
rum omnium assensu firmatum. Immò cùm du-
bia est vtilitas, & damnum item dubium, nequit
præponderare illa, sed debet quis sibi consulere,
quia & se plus amare debet; vnde & vulgatum
axioma est charitatem in vnoquoque à se ipso
debere incipere: quod quidem tunc est verissi-
mum, quando de damnis spiritualibus agitur, cir-
ca temporalia enim alia est ratio. Videantur P.
Palaus Tomo 1. Tract. 6. Disput. 1. Puncto 7. & a-
lij apud ipsum. Pro quo est & regula illa, quam<marginalia>Pro quo|notanda|regula cha-|ritatis.</marginalia>
ex doctis Scriptoribus adducit Bassæus verb.
Charitas, num. 24. quòd scilicet in iis, quæ perti-
nent ad singulas coniunctiones, magis diligen-
di sunt illi, qui secundùm eas sunt nobis coniun-
ctiores. Prælati ergo Religionum magis diligere
debent Religiosos suos, quàm eos, quibus dari
ad Parochialem curam possunt, stante eo, de quo
loquimur, statu, & ita eos ab imminentibus dam-
nis remouere: immò & prouidentiam circa hoc
sublimiorem habentes, quia & illis incumbit v-
niuscuiusque statui, pro illius conseruatione, se-
cundùm modum sibi possibilem, accuratam soli-<-P>@@

<-P>citudinem adhibere. Quod de Regibus etiam<marginalia>Reguns|Catholico-|rum obli-|gatio circa|tuendam|obseruan-|tiam Reli-|giosi sta-|tus.</marginalia>
nostris asserendum, quibus Indiarum donatio ab
Apostolicâ Sede facta, & cura in spiritualibus pe-
culiaris imposita: ad quam non vltimo loco spe-
ctat Religiones, quæ in Indiis existunt, iuxta
propria instituta viuere: quia si secus accidet,
magnum inde propagationi fidei, & Christianæ
Reipublicæ statui potest detrimentum compa-
rari.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Dico quintò. An res ad eum statum ve-<marginalia>Assertio 5.|Quid de|facto, aliis|iudicand&#x0169;|relinqui-|tur.</marginalia>
nerint, vt iuxta illa agendum sit, non est meum
iudicare. Videant alij, ad quos huiusmodi cura
spectat. Licet enim sint qui ita iudicent, vnde &
amotio Religiosorum à Paræciis Indicis iam pri-
dem fuisset executioni mandata, nisi Religioso-
rum, quorum hoc interesse videtur, preces ob-
stitissent, vt videri potest apud Dom. Solorza-
num, citatis locis; quem negat Fr. Ludouicus Mi-
randa in Manuali Tomo 1. Quæst. 43. Artic. 6. §.
Ad secundum. Mihi tamen à tali est iudicio, dum
ab eius, qui compellere ad huiusmodi possit, im-
perio non vrgeor, penitus temperandum: cùm
illud sit dixisse satis, si reuerà is status sit, de quo
Assertio procedit, Prælatos Religionum non
posse remotioni Religiosorum à Regibus nostris
intimatæ, reluctari: quod ex adductis circa Asser-
tionem præcedentem constat. Neque temporalia
commoda, quæ ex prædictâ amotione cessabunt,
attendenda sunt: omnibus enim illis Religiosa
est obseruantia præferenda; nec tolerandum
damnum, non vnius aut alterius, sed in corpus
Religionis obserpens, de quo prædicti testantur,
& quod experimentis certis Prælati ipsi depre-
hendunt. Quod quidem ita iudicarunt Religiosi<marginalia>Religioso-|rum No-|uæ Hispa-|niæ iudi-|cium.</marginalia>
Patres Mexicani, cùm de Parochorum visitatio-
ne per Ordinarios faciendâ, cum remotionis, si
sic caussæ exigerent, potestate, & examine præ-
uio, iuxta Regium Philippi Quarti Regis nostri
rescript&#x0169; die 9. Febr. An. 1622. efficaciter ageretur.
Adeò enim hoc Regulari instituto contrarium
visum illis, vt Parochias potiùs dimittere, quàm
tali se jugo submittere, necessarium fuerint arbi-
trati. Pro quo videri potest Mag. Fr. Ioannes
de Grisalua in Chronico Ordinis D. Augustini
Prouinciæ Mexicanæ, & aliarum Nouæ Hispa-
niæ, Ætate 4. Cap. 9. vbi præfatum rescriptum ad
litteram adducit, & de dimissionis protestatione
pertractat.</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Et duo ibi adnotanda succurrunt. Pri-<marginalia>Duo circa|illud no-|tantur.</marginalia>
mum, dimissionem talem non sine graui incom-
modo circa temporalia futuram, quia eâ admis-
sâ, sustentatio pro Religiosis necessaria minimè
suppetebat. Pro quo fol. 185. pag. 1. §. El quinto in-
conueniente es grauißimo, y tocando en lo temporal &c.
Secundum, non obstante grauissimo illo incon-
uenienti, ad dimissionem Doctrinarum accurren-
dum, quia stare conseruatio non poterat cum
obseruantiâ Religiosa. Pro quo in libello suppli-
ci ipsorum, cuius tenoris partem suæ Prouisioni
inseruit Excellentissimus Comes de Priego Me-
xicanus Prorex, de quâ citatus Scriptor fol. 180.
Col. 2. Sic habetur: Y auiendolo asi entendido los Pro-<marginalia>Libellus|eorum sup-|plex, dam-|na dimis-|sionis pro-|testanti&#x0169;.</marginalia>
uinciales de las Religiones de Santo Domingo, S. Fran-
cisco, y S. Agustin, presentaron ante su Excellencia
vn memorial ô peticion, proponiendolos inconuenien-
tes que tenia la execucion de la dicha Cedula, y los
que asi mismo de que las dichas Religiones dexen y de-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0253.jpg/>
@@1@<SE253>242 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. I.
<duolan 2><-P>samparen las Dotrinas, que demas de cien años à
esta parte han tenido, y estàn à su cargo: y sin
embargo de ellos, y por escusar los mayores, que resul-
tan de sugetarse los dichos Religiosos à la obedien-
cia, visita, y reformacion del dicho Arzobispo, y demas
Obispos de este Reyno, an derogacion de su exencion,
y priuilegio, renunciaban y renunciaron las dichas Do-
trinas, exonerandose de ellas, y poniendolas en manos
de su Magestad, y de su Excellencia en su Real nom-
bre, paraque se firuiese de proueer en ellas de Ministros
mas conuenientes. Sic ibi. Id quod fusiùs prosecu-
ti in Memoriali, quod Procuratores dictarum
Religionum Regiæ Maiestati præsentarunt, de
quo idem idem fol. 181. Col. 4. & sequentibus fo-
liorum 182. 183. & 184. ex cuius tenore illud
imprimis, quod veluti compendium ceterorum
præmissum, iuuat adiecisse, ex fol. 182. Col. 3.
vbi sic dicitur: que si los Religiosos estan sugetos à los<marginalia>Memoriale|eorumdem|pro eodem.</marginalia>
Obispos en las Dotrinas, en visitarlos, castigarlos, y
remouerlos, serà total destruycion de las Ordenes, y ob-
seruancia de su Regla. Sic illi. Et ante ipsos Fr. Ioan-
nes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs<marginalia>F. Ioan.|Baptista.</marginalia>
Indorum fol. 390. vbi ita scribit: Illud autem fine
formidine dico, quod in casu, quo Fratres subijci Epi-
scopis cogerentur, vel remotionem à locis, in quibus ha-
bitant: potiùs Doctrinas, domos, Conuentus, supellecti-
lem, & patriam etiam deserere & relinquere deberent,
quàm in huiusmodi discrimine & periculo (ne dicam
totalem Religionis destructionem) Ordinem suum ad-
uocare. Sic ille. Ex quibus habetur intent&#x0169;: propter
commoda inquam temporalia non esse Indorum
Parochias retinendas, nec posse Prælatos pro il-
larum retentione contendere, quando res ad eum
statum redactæ sunt, vt illarum administratio
non iudicetur necessaria. Et obseruantiæ Regu-
laris damna certissima deprehendunt. Et quidem
Mexicani Patres ministerium suum valde neces-
sarium pro spirituali Indorum salute iudicarunt,
vt ex eorum constat Memoriali: & tamen dimit-
tendas Doctrinas ob grauamen prædictum cen-
suerunt. Quid ergo censeri oporteat, vbi neces-
saria eorum administratio non apparet, & damna
circa obseruantiam grauissima sentiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Dico sextò. Societas Iesu prudentissimè<marginalia>Assertio 6.|Societatem|IESV me-|ritò doctri-|nas detre-|ctare.</marginalia>
faciet Doctrinas vbi de conuersione Indorum
non agitur, detrectando: neque admittere illas
debet vbi solitariè agendum est, & non tenenda
forma vitæ regularis. Sic Patres illi Peruuianæ
Prouinciæ, quando circa hoc maior vrgebat Pa-
rochorum necessitas, iudicarunt, vt habetur Tomo
3. Historiæ generalis Societatis Libro 6. num. 315.
Quod equidem vsque ad indignationem Prore-
gis obfirmatum: vnde & patientiæ ipsis non le-
ues occasiones pullularunt: vt videri potest Lib. 6.
Historiæ num. 341. Tomo 4. Ex Libro autem 4. n.
275. & seq. aliquid hoc loco opportunè deli-
bandum: sic ergo ibi: illud difficultates habuit ma-
ximas, suscipiendæ necne Paræciæ, in quibus Curionum<marginalia>Eiusdem|Historia.</marginalia>
munia cuncta exercentur. Obijciebantur ex vna parte
sæpè decantata pericula, ex licentiâ, ex occasionibus, in-
temperantiâ gentis, tum auaritiæ nota in exigendo Ca-
merico (sic vocant collatam ab indigenis ad victum sti-
pem) & stipendio à patronis, aut Fisci Regij Præfectis:
vnde & lites quotidie orirentur, & grauis offensio po-
pulis, existimantibus Euangelium sibi venale proponi.
Super hæc aßiduè cum potestatibus sæcularibus Religio-
sam administrationem perturbantibus: nec quos Præ-<-P>@@

<-P>positis Regularium videretur in Paræciis collacari, vel
abduci finentibus. Nec minùs cum Episcopis decertan-
dum &c. Ex altera parte extrema memorabatur gen-
tis neceßitas. Societatis Institutum propriè ad propaga-
tionem Euangelij factum. Quid huc, aiebant, veni-
mus? Quid Societas in hisce regnis spectat nisi Euan-
gelij propugnationem? Stationes liberæ, cura, excur-
siones per interualla satis non sunt. Nam neque ea
gentis huius ingenia sunt, quæ sine aliquo imperio ad
officium pelli; ac nisi aßiduè instes, diu officium ipsæ con-
seruent. Pueris aßimiles sunt, magistri præsentiâ, pa-
ternaque animaduersione egentes Hæc cùm dicerentur,
& Proregis flagitatio magnificè explicaretur, visum est
id etiam genus attentandum Euangelicæ culturæ: sed
hactenus, vt testarentur Proregij, & quibus oporteret,
experimenti caussa id erat suscipiendum. Interim in-
commodè leuari posse, si probatißimi quique in eam cu-
ram deligerentur, & Præsidem apud se haberent pru-
dentem ac vigilem: ijdemque omnes vnâ aliquâ domo
religiosè viuerent. Nam cupiditatis & auaritiæ no-
men facilè sublatum iri &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Cùm ergo genus prædictum Euangelicæ<marginalia>Quid reip-|sa factum.</marginalia>
culturæ attentatum esset, in vno Iuliensi oppido
experiment&#x0169; substitit, de quo n. 280. & illud qui-
dem bene vertit, sed non vlteriùs progressum,
nisi in vnâ Sancti Iacobi Paræciâ Ciuitati Re-
gum adiacenti: licet Reges nostri suam circa hoc
semel atque iterùm declararint voluntatem: vt
videri potest apud Dom. Solorzanum Lib. 3. Cap.
16. num. 70. & in Politica pag. 643. §. Del mes-
mo, & seq. Cùm etiam non multis abhinc annis,
doctrina, quæ de Chauin dicitur, occasionis in-
gressus inde percommodi ad Gentiles suscepis-
set, rebus iuxta votum non succedentibus, eò
quòd pauci Gentiles fuissent inuenti, eam di-
misit, reclamantibus Indis, & querimonias suas
ad Regium vsque Consilium iaculantibus, de
cuius imperio Peruuianus Prorex apud P. Pro-
uincialem expostulauit, reditumque expetit: quod
tamen non potuit impetrare. Scio tamen ferudè
caussam istam de tradendis Societati Doctrinis a-
pud Regium Consilium agitari, sic Regiis Mini-
stris instantibus, salutis Indorum zelo constanti
permotis; & quem instantiæ istæ sint habituræ
exitum, nequeo coniectare. Parendum sanè Re-
gum nostrorum imperiis, qui tamen nihil quod
lædere Institutum Societatis possit, aut honestum
illum agendi modum ab ipsis commendatum,
valeat vllâ ratione deterere, subire eamdem pa-<marginalia>Illius exi-|mia com-|mendatio,|verbis Phi-|lippi 3.</marginalia>
tiantur. como quiera que os encargo procureis siempre
mostrar os muy grato con los Prelados de esta Orden, y
darles el confidente y facil despacho, que se require:
por el buen exemplo, que consu honestidad, y vidæ ex-
emplar conseruan, con tanta edificacion de las Almas.
Verba sunt Philippi Tertij Regis nostri ad Prin-
cipem Squilacensem Peruuianum Proregem in
Epistola Ann. 1620. die 28. Martij, apud Dom.
Solorzanum cit. loco Politicæ. vbi de Doctrinis tra-
dendis agitur. Et quidem honestatis laus in In-
diis adeò debet eximia reputari, qualem magnus
ille vir P. Iosephus de Acosta, suâ illâ notabili<marginalia>In Indiis|quanta|castitatis|laui.</marginalia>
sententiâ reputabat, de qua P. Sacchinus Tomo 4.
historiæ Societatis Lib. 7. num. 352. verbis illis: Fre-
quenter vsurpans, in Peruuia non alia expetenda mi-
racula in virtutis testimonium, quàm conseruatam in-<marginalia>P. Sacchi-|nus.</marginalia>
tegrè castitatem. Sic ille.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0254.jpg/>
@@1@<SE254>Religiosi an ex iustitia administrent. 243
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi Indorum Parochi ex iu-
stitiâ, & non solùm ex charitate
Parochiale debeant officium ex-
ercere.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>9</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Egant aliqui, ex quibus Emmanuel<marginalia>Ex chari-|tate tant&#x0169;|admini-|strare quæ|probent.</marginalia>
Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 35.
art. 5. sibi penitus concinnente Fr.
Ludouicus Miranda in Manuali, Tomo 1. quæst. 43.
artic. 5. §. Tertiò pro. Et id probant, quia Religio-
si semper hoc onus sub prædictâ obligatione su-
scipere detrectarunt; neque est vnde possit obli-
gatio talis suboriri. Quòd enim Pius V. An. Dom.
1567. die 23. Martij, expeditâ Bullâ eos ad Pa-
rochialem curam habiles reddiderit, ad id con-
cessâ facultate non probat intentum; quia in ea-
dem Bullâ addit, Vt hactenus consueuerunt: ex quo
potiùs oppositum comprobatur. Addit tamen
teneri Religiosos ex iustitiâ facere, si non omne
ad quod Curati tenentur, quia verè Curati non
sunt; id tamen totum, quod fecissent ibi Clerici
Curati, vel alij Religiosi, impediti ne ministrent,
quia illi eos, quominùs id faciant, impedierunt, se
huic muneri destinantes, & coràm Rege agentes,
ne sibi ministerium huiusmodi tolleretur. Quia
ratio naturalis dictat, vt vnusquisque soluat dam-
num, quod suâ caussâ fuit illatum. Cùm chari-
tatis autem obligatione, ex quâ aliquid inchoa-
tum est, posse obligationem subsequentem iu-
stitiæ coniungi, constat in eo, qui ex charitate
confessionem audire alterius incipit, quam tene-
tur ex iustitiâ perficere, propter iniuriam, quam
P&#x0153;nitenti faceret, qui propter obtinendam ab-
solutionem peccata reserauit: vt cum communi
sententia docet D. Sotus in 4. dist. 28. q. 41. Hæc
Fr. Emmanuel, in quibus secutus Mag. Veracruz,
& Mag. Noronam, qui ita censuerant, & exposue-
rant, vt videri potest apud Fr. Ioannem Baptistam
Fol. 256. n. 11. Pro eodem stat Fr. Antonius Re-
mesal in Historiâ Guatemalensi Lib. 10. Cap. 22.
P. Pellizarius Tractat. 8. Cap. 4. numer. 90. & alij
item, nihil nouis declarationibus Regij Consilij
permoti, de quibus statim.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Dico primò. Parochi Indorum, vbi<marginalia>Assertio 1.|in nouis cō-|uersionibus|solùm ex|charitate|admini-|strari.</marginalia>
recèns eorum conuersio est, neque Regius pa-
tronatus exercetur, sed iuxta Apostolica priuile-
gia proceditur, non administrant ex iustitiâ, sed
solùm ex charitate. Id probo. Quia ad asserendā
iustitiæ obligationem nullum est fundamentum,
&, vt ex Fr. Emmanuele diximus & est sanè ve-
rissimum, Religiosi semper onus huiusmodi re-
cusarunt. Neque in illis ea currit ratio, quæ ab
eodem adducta est, ex obligatione scilicet sup-
plendi damna: quia reuerà talia damna non sunt,
cùm sit nemo, qui de tali agat conuersione, ne-
que apud Reges nostros prætensionem vrgeat:
& vt talis aliquis sit, quòd ipsis id, quod præten-
dunt, non concedatur, ex negotiatione Paro-
chorum dictorum non prouenit, sed quia Reges
nostri conuenientissimum iudicant curam talem
ipsis non præbere, efficaciorem ad Parochialia
munera illorum charitatem, quàm horum iusti-<-P>@@

<-P>tiam reputantes. Hoc enim posse contingere
etiam respectu Episcoporum circa ouium sua-
rum curam, benè ostendit Fr. Ioannes Focher
apud Fr. Ioannem Baptistam Fol. 393. & seqq. siue
autem ab eisdem conuersi sint, siue ab alijs; dum-
modò Parochum non habeant, possunt circa
illos Parochialia omnia exerceri, & etiam Ma-
trimonio iungi, licèt alibi habeant domicilium.
Pro quo P. Thomas Sancius infrà, num. 13. addu-
cendus Conclus. 4. & alij apud ipsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Dico secundò. Si admittatur Religio-<marginalia>Assertio 2.|non oriri|obligatione&#x0303;|justitia ob|impeditos|alios, esse|verosimile.</marginalia>
sos ex charitate administrare, dici verosimiliter
potest, quamuis oppositum verosimilius sit, non
oriri obligationem iustitiæ, ex eo quod se pro
retinenda possessione tueantur, & sic alios ex
iustitiâ administraturos impediant. Quòd ex eo
probari potest: nam impeditio talis non est
per iniustitiam, vt suppono, sed iustis adductis
rationibus, vt non remoueantur: atqui velle
possessionem antiquam continuare, non est no-
uum velle obligationis onus subire, quod & ipsi
sic agentes asserunt: ergo superior titulus ex
charitate fuit, ille ipse vim habet, & non alius.
Nec dicas Reges conseruationem Parochorum
non aliter velle, quàm si illi onus titulo iustitiæ
suscipiant. Nam licet id verum sit si de ingressu
loquamur, non tamen de conseruatione, quando
onus est ex solâ charitate susceptum; quod con-
tingere poterit, vel quia Regia edicta alicubi vsu
recepta non sunt, vt in aliquibus Fratrum Mino-
rum Prouinciis, pro quo Fr. Ioannes Baptista
Fol. 212. §. octaua veritas. Vel si Religiosi præ-
tendant, idq&#x0301;ue habeat fundamentum, non ob-
stante Regiâ dispositione obligationem tantùm
charitatis pro ingressu eosdem vrgere, de quo
statim.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Dico tertiò. Verosimilius est Religio-<marginalia>Assertio 3.|teneri ex|justitiâ à|Rege præ-|sentatos,|aut locum|ejus tenen-|tibus.</marginalia>
sos, qui ex præsentatione Regij patronatus cu-
ram Parochiarum suscipiunt, ex iustitiâ ad ple-
nam administrationem teneri, nisi ipsi contra-
rium protestentur, & non obstante protestatione,
Parochiæ conferantur. Sic Fr. Ioannes Baptista
Fol. 177. Pag. 2. num. 12. & Fol. 318. Pag. 1. §. Vt
autem, & seqq. Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3.
Cap. 16. num. 24. vbi adducit Ioannem Focher, &
Emmanuelem Rodericum, cuius tamen senten-
tiam iam vidimus. Et in Politicâ Pag. 632. Quod
& contestati sunt Prouinciales trium Religio-
num Nouæ-Hispaniæ in Epistolâ, quam ad præ-
claræ mem. Philippum II. scripserunt, & à Fr.
Ioanne Baptista ad verbum refertur Fol. 178. &
seqq. Idem supponit Magister Grijalua in Histo-
riâ D. Augustini Prouinciæ Nouæ-Hispaniæ, &c. Æ-
tate 3. Cap. 35. vbi de Societate Iesv loquens,
& eius in Philippinas ingressu Ann. 1580. ita
scribit: Porque segun su santo Estatuto, sin encargar-<marginalia>Præclarum|elogium|Societatis|IESV.</marginalia>
se de esta, ô de aquella Dotrina con titulo de Curas, ad-
ministrando los de Iusticia, la Charidad los lleba por to-
das las partes, donde conocen que ay necesidad, y con tan-
to zelo y cuydado predican la fe, y administran los San-
tos Sacramentos, como si fueran propios Curas, y como
si lo debieran hacer de Iusticia. Demanera que sin tener
propio ganado, obrando con todos los Pastores, tienen en
todos los merecimientos no pequeña parte. Sic ille. Et
est communis ac receptissima persuasio; vt non
dubitet Dom. Solorzanus affirmare, post formu-
lam præsentationis, quam Dom. Franciscus à<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0255.jpg/>
@@1@<SE255>244 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. II.
<duolan 2><-P>Toleto Peruuianus Prorex in regionibus istis
constituit Regio Patronatui conformem, pro
comperto apud omnes habitum Religiosos ex
iustitiâ administrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Fundamentum Assertionis præcipuum<marginalia>Fundame&#x0303;-|tum Asser-|tionis ex|rescriptis|varijs.</marginalia>
ex Regiâ dispositione desumitur, varijs in rescri-
ptis, sed præcipuè in illo Ann. 1587. die 16. De-
cembris, in quo sic dicitur. Y porque lo que tanto
importa, como es la Cura de las Almas, y mas las de estos
tam nueuos en la Fe, no conuiene quede à voluntad de
los Religiosos: los que estubieren en las dichas Dotrinas,
Curados, y Beneficiados, han de entender en el oficio de
Curas, non ex voto charitatis, como ellos dicen, sino de
Iusticia, y obligacion, administrando los Sacramentos no
solamente à los Indios, sino tambien à los Españoles, que
se hallaren viuir entre ellos. A los Indios por los Indultos
Apostolicos sobredichos, y à los Españoles por Comision
vuestra, para loqual se la aueis dedar, &c. Extat
Tomo 1. Indicarum schedularum, Pag. 97. & eam ex
citatis adducunt Dom. Solorzanus, & Fr. Ioan-
nes Baptista, qui etiam Regiam Epistolam pro-
fert tenore integro, scriptam PP. Prouinciali &
Diffinitoribus Prouinciæ S. Euangelij Ordinis
D. Francisci in Nouâ-Hispaniâ, in quâ obliga-
tio prædicta eisdem intimatur. Et similes aliæ
Prouincialibus aliorum Ordinum destinatæ sunt,
vt declarat Titulus prædictæ Epistolæ Fol. 380.
Pag. 2. Non ex voto charitatis, (como allà lo platicais)
sino de Iusticia y obligacion. Verba illius sunt. Quòd
autem Reges nostri ita disponere potuerint, non
debet in dubium reuocari, quia Patronatum ha-
bent amplissimum in Indijs, & peculiarem facul-
tatem ad huiusmodi prouisiones. Possunt ergo
sub eâ conditione tantùm præsentare, vt qui præ-
sentantur, obligationem subeant, quam Curati
generaliter habent. Et huius ratio optima in præ-
dicto rescripto redditur; quòd scilicet res momen-
ti tanti, qualis est Cura animarum, non est Reli-
giosorum libito relinquenda. Et Indis non so-
lùm, si indignæ sint, sed etiam si tantùm ibi habi-
tent, posse Sacramenta administrari, & eos Ma-
trimonio iungi, ex Bullâ Pij V. probat D. Tho-
mas Sancius Lib. 3. de Matrimonio, Disput. 26. num.
2. qui & num. 3. de vagis idem statuit, parùm
conformiter ijs, quæ habet num. 7. vbi Episcopi
necessariam ait esse licentiam, ob rationes quas-
dam parùm vrgentes stante priuilegio.</P>
<P>  <absatz-nummer>14</absatz-nummer> Neque obstat quod ex Bullâ Pij V. ad-<marginalia>Pij V. ver-|bis occurri-|tur, circa|mod&#x0169; con-|suetum ad-|ministran-|di ex chari-|tate.</marginalia>
ducitur, scilicet Parochiale officium Religiosis
concedi, sicut anteà consueuerunt: quòd autem
ex charitate tantùm administrare consueuerint,
videtur manifestum; sic enim in citatis Regijs re-
scriptis habetur: vt num. præced. vidimus: Non
ex voto charitatis, como allà dicen. Como allà lo pla-
ticais. Pro quo latiùs discurrit Ioannes Focher
in Opusculo de veris Indiarum Occidentalium Ministris;
& ex eo Fr. Ioannes Baptista Fol. 390. pag. 2. &
seqq. Videtur autem difficile quomodo obligatio
iustitiæ imponi à Rege possit, quia obligatio talis<marginalia>Quomodo|à Rege talis|possit obli-|gatio impo-|ni.</marginalia>
quid spirituale est, & ad rem maximè sacram spe-
ctans, Sacramentorum inquam administratio-
nem, & alia Parochialis officij ad forum animæ
pertinentia ministeria. Sed vt dixi, prædicta non
obstant; quia Bulla Pij V. ad instantiam Philippi
II. Regis nostri impetrata est, & cùm ipse obliga-
tionem iustitiæ futuram exprimat, credendum
omnino est, iuxta eum sensum à Pontifice talem<-P>@@

<-P>obtentam facultatem. Quod ergo Pontifex ait
sicut anteà consueuerant, non ad modum admini-
strationis spectat, de quo Pontifici nihil enarra-
tum est, sed ad substantiam administrationis, &
quantùm ad independentiam ab Ordinarijs ibi-
dem concessam. Præterquàm quòd ex conces-
sione Alexandri VI. de quâ Titulo 1. Cap. 3. Reges
nostri possunt, & debent Ministros pro conuer-
sione Indorum, & ijs, quæ ad ipsam conducunt
disponere: & accedente ampliori Indulto Iuris
patronatus, sicut facultas est illis quoad præsen-
tationem, ita & quoad illius modum. Quòd si
prædicta non sufficerent, non est credendum in
re tanti momenti sine consultatione Sedis Apo-
stolicæ id factum, de quo agimus; quandoquidem
& Rex ipse ob prædictam caussam, quòd scilicet
res summi momenti sit cura animarum, & ita
modo debito debeat administrari, ac proptereà
non ex charitate tantùm, sed ex iustitiâ, id à se in-
iungendum fuerit arbitratus. In id enim, quod
vitare contendebat, prorsus impegisset, indebito
modo se gerens in obligatione imponendâ; quod
eius facultatem excedebat.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Dico quartò. Ex prædictâ obligatione<marginalia>Assertio 4.|obligatio-|nem iusti-|tiæ quæ se-|quantur.</marginalia>
iustitiæ hæc habentur. Primò, Religiosum Paro-
chum ad residentiam teneri, nec posse pro libitu
abesse, sed iuxta id, quod Parochis generaliter
permittitur. Secundò, neque Prælatos posse ab-
sentiam indulgere, aut etiam Parochos rebus in
alijs occupare. Tertiò, teneri ad omnia, ad quæ
veri Parochi, etiam cum vitæ periculo, vbi chari-
tas non vrgeret. Quartò, quoad sufficientiam in
doctrinâ, & linguæ peritiâ, eamdem cum alijs
obligationem habere. Pro quo Fr. Ioannes Ba-
ptista Fol. 384. ita scribit: Hæc & alia multa te-<marginalia>Fr. Ioan.|Baptista.</marginalia>
nentur Parochi suis præstare ouibus, vt debitè suum
officium exequantur, vt patet per multas Seßiones Con-
cilij Tridentini. Sed ad hæc quis tam idoneus? Non
illi profectò, qui sine vlla, vel saltem mediocri, diuina-
rum litterarum cognitione, & linguarum peritia, nul-
lum non mouent lapidem, vt huic muneri, & potiùs
oneri & operi præficiantur. Quos quanta maneat vl-
tio & vindicta sacræ litteræ apertè testantur, &c.
Quintò, tenentur ad damna omnia resarcienda,
quæ ex eorum incuriâ prouenerint. Sic citati
numer. 9. & adductus nuper Auctor post adducta
ex eodem, acriter pro Assertione depugnans.
Sextò, magis obligati sunt Parochiali Ecclesiæ,
quàm suæ Religioni, in ordine ad subsidia con-
ferenda: vnde & necessitatibus illius, & paupe-
rum Paræcianorum debet priùs subuenire. Pro
quo Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 16. num. 86.
& in Politicâ Capit. 16. §. Antepenultimo. Et ante
illum P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Cap.
19. num. 20. Tandem, stante præcepto Prælati, &
necessitate ad officium pertinente, huic occur-
rendum est, illo cum reuerentiâ prætermisso,
etiamsi cum Censuræ impositione procedat.
Horum omnium rationes sunt manifestæ, pro
quibus & faciunt, quæ sequenti Capite dissere-
mus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0256.jpg/>
@@1@<SE256>Religiosi Parochi an propriè Beneficiarij. 245
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi Indorum Parochi Benefi-
cium propriè Ecclesiasticum habe-
ant, & teneantur illud acceptare per
Canonicam institutionem, Ordina-
rio conferente, & non tantùm in
Commendam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>16</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Atio dubitandi est, quia Beneficium<marginalia>Beneficium|quid sit &|inde ratio|dubitandi|1. quia fru-|ctus nō per-|cipiunt.</marginalia>
propriè dictum est ius percipiendi fru-
ctus ex bonis Deo dicatis Clerico compe-
tens propter diuinum officium, vt communiter illud
definiunt Doctores, & videri apud summistas po-
test, & præsertim apud eorum Principem Sylue-
strum verbo dicto 2. 1. Atqui Parochi Indorum
tale ius non habent, quia Indi aut decimas non
soluunt, vt in Nouâ-Hispaniâ, pro quo Mag.
Grijalua in Historiâ D. Augustini illarum Prouin-
ciarum, Ætate 4. Cap. 11. Fol. 188. Col. 4. Vel si
soluunt, ad eorum Parochos non pertingunt, pro
quorum sustentatione portio tributi deducitur,
quæ primus effectus dicitur. Talis autem portio
non computatur inter bona Deo dicata, vnde &
prohibentur Ordinarij Censuris vti, vt ad illam
soluendam Regios ministros compellant. Vnde
& resolutio Titul. 16. num. 49. circa recitationem
officij. Secundò, quia Parochiale officium non<marginalia>2. Ex defe-|ctu perpotui|tituli.</marginalia>
datur illis in titulum perpetuum, & ita non ha-
bent Parochi illius proprietatem. Pro quo fa-
ciunt, quæ habet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3.<marginalia>Dom. So-|lorzanus</marginalia>
Cap. 16. numer. 26. & in Politicâ Pag. 639. §. Però
todas. Vbi ex Regijs schedulis ostendit Doctri-
nas esse amobiles ad nutum Regiæ Maiestatis.
Qui etiam num. 23. cit. Cap. de formâ agens, iuxta
quam in Peruuio conferuntur, ait præsentatio-
nem Regiam Ordinario exhiberi, ab eoque præ-
sentatum examinari, & habilem repertum admi-
nistrandi licentiam accipere, citra vllam tamen
aliam collationem, vel institutionem. Perpetuitatem
autem esse de ratione Beneficij communiter do-
cent Doctores, ex quibus aliquos adducit P.
Palaus Tomo 2. Tractat. 13. Disputat. 1. Puncto 1.
num. 6. Pro quo & P. Suarez Tomo 4. de Religione,
Tractat. 8. Lib. 3. Cap. 19. numer. 23. Tertiò; quia<marginalia>3. Quia|tantùm vi-|dentur dari|in Com-|mendam.</marginalia>
cessante proprietate & perpetuitate, Beneficium
tantùm videtur dari in Commendam, quia non
datur in titulum: illi autem qui sic Beneficium
Curatum accipiunt, non sunt propriè Prælati,
sed Procuratores, licèt habeant legitimam ad-
ministrationem, iurisdictionem, & auctoritatem,
iuxta communem praxim, quamuis sint qui secus
sentiant quoad plenam iurisdictionem. Pro quo
videri potest P. Thomas Sancius Lib. 2. Consilio-
rum, Cap. 2. Dub. 48. Ex quo videtur sequi, Re-
ligiosos non teneri ad collationem Canonicam
requirendam, quia illa tantùm requiritur pro
Beneficijs quæ dantur in titulum, qualia non
sunt, quæ ipsis tribuuntur, sed precariò conce-
duntur, vt loquitur Dom. Solorzanus num. 11.
vnde & P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. num. 9. ait illos
non esse propriè Parochos.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Et ita contendunt Religiosi nonnulli,<marginalia>Fundame&#x0303;-|ium aliud</marginalia>
licèt aliud videatur esse eorum fundamentum,
priuilegia scilicet circa hoc à Sede Apostolicâ<-P>@@

<-P>concessa, scilicet à Pio V. de quo num. 9. ab<marginalia>ex Aposto-|licis priui-|legijs.</marginalia>
Adriano VI. in celebri Bullâ, quæ vocatur Om-
nimoda: quam non esse abrogatam ex eo pro-
bari potest, quòd nullibi talis abrogatio repe-
riatur. Quòd si alij Pontifices concessiones a-
lias cum limitatione protulerunt, id non obstat
ampliori præcedenti concessioni, vt diximus Ti-
tulo 12. num. 15. 388. & 389. Quod est etiam
iuxta Bullas Leonis X. Clementis VII. & Pauli
III. de quibus Fr. Ioannes Baptista Fol. 172. &<marginalia>Item ex|modo præ-|sentatio-|nis.</marginalia>
seqq. Prætereà, in Regiis schedulis, quibus modus
obseruandus in prouisionibus præscribitur Do-
ctrinarum, circa Religiosos nihil speciale traditur
quoad Canonicam collationem per Ordinarios
faciendam. Et licet Dom. Solorzanus Tomo 2.
Lib. 3. Cap. 17. num. 1. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 17.
in principio dicat ex eo quòd circa alios traditur,
colligi quid sit circa Religiosos dicendum, & ita
à Rege præsentandum ex tribus sibi oblatis à
Prælato, quem maluerit ab Ordinario instituen-
dum: id certè non videtur vrgere, quia à dispa-
ratis non fit illatio, vt est Iuris axioma certissi-
mum: neque enim est eadem Religiosorum cau-
sa & sæcularium Clericorum, cùm illi habeant
diuersum Prælatum, & pro eisdem extent singu-
laria priuilegia. Præterquàm quòd in Schedulis
Ann. 1620. 1628. & 1634. apud Dom. Solor-
zanum num. 7. & 9. in quibus forma circa proui-
sionem Religiosorum habetur, cùm tres à Præ-
latis & Capitulis nominandos statuatur, ex qui-
bus vnus sit ab eo, qui Regio nomine Patrona-
tum exercet, eligendus, ibi sistitur: Eligirà vno
qual le pareciere: nec de Canonicâ institutione
quidquam additur ab Ordinario faciendâ. Et
quidem hîc locum habet quod dictum sæpiùs
iuxta Iuris pronuntiata: Quòd si voluisset, expreßis-
set. Cap. Ad audientiam, de decimis. Cardinal.
Mantica decis. 54.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Dico primò. Parochialis cura in Reli-<marginalia>Assertio 1.|absolutè af-|firmās ha-|bere pro-|prium Be-|ficium.</marginalia>
giosis est verum & proprium Beneficium. Pro-
batur Primò ex Regiis Schedulis, in quibus ita
asseritur. Philippus enim II. sic loquitur in Sche-
dulâ Ann. 1583. die 6. Decembris. Y en el entretan-
to que no vbiere los que conuiniere para todas las dichas
Dotrinas, y Beneficios, repartireis los que que daron<marginalia>1. Probatio|ex Regijs|Schedulis.</marginalia>
igualmente entre las Ordenes que ay en esas Prouincias.
Et in Schedulâ Ann. 1587. die 16. Decembris, sic
idem. Los que estubieron en las dichas Dotrinas Cura-
dos y Beneficiados. Hoc idem probant quæ addu-
cit Dom. Solorzanus Cap. 16. num. 1. & seqq. Pro
quo & stat P. Thomas Sancius Lib. 3. de Matrim.
Disputat. 26. num. 7. vbi ait reuerà esse Parochos.<marginalia>2. Ex ob-|iector&#x0169; so-|lutione.</marginalia>
Secundò, quia si aliquid obstaret, id esset quod ad-
ductum nuper: atqui illud non obstare constat:
nam quod de bonis Ecclesiasticis dicitur, non est
ad decimas fructuarias reducendum, quia & de-
cimæ personales esse possunt, quæ in Indis ad
portionem illam assignatam reuocantur, respectu
cuius est in Parochis verum spirituale ius ratione
fundamenti, quod est spirituale ministerium.
Quia verò portio dicta non videtur vt decimalis
tractari, iuxta dicta, sed vt stipendium doctrinæ;
dici potest ad decimas ius habere, sed ius illud esse
impeditum, & pro illis dictam portionem substi-
tui, dum res componuntur. Prætereà, est in illis
ad bona Ecclesiæ, ad ea scilicet, quæ Ecclesiæ
legantur & offeruntur, & ita de oblationibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0257.jpg/>
@@1@<SE257>246 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. III.
<duolan 2><-P>participant, de illis scilicet, quæ eorum sustenta-
tioni accommodata sunt, non de aliis, quæ ad
ornatum & cultum Ecclesiæ spectant: pro quo
Naldus. Verb. Parochus numer. 20. & pro eodem
apertè facit Indorum Parochos esse propriè Be-
neficiatos, cùm tamen decimæ illis non soluan-
tur. Id autem quod de perpetuitate dicebatur,<marginalia>Perpetui-|tatem non|esse de ratio-|ne Benefi-|cij, de abso-|luta loque&#x0303;-|do.</marginalia>
non vrget: nam & Beneficia Manualia sunt,
quibus propriè rationem Beneficij conuenire
probat cum aliis P. Bauny in Praxi Beneficiorum
Disput. 1. Quæst. 16. vbi specialiter de Beneficiis
Religiosorum agit. Pro quo & P. Azor Tomo 2.
Lib. 3. Cap. 26. Quæst. 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Quomodò autem aliqua perpetuitas ne-<marginalia>Aliqualem|requiri,|quæ & ca-|sui adapta-|tur.</marginalia>
cessaria sit benè explicat P. Palaus suprà numer. 5.
iuxta aliorum & propriam mentem, quòd scilicet
sufficiat perpetuitas in ipso Beneficio, licèt non
sit in Beneficiato. Quod in casu quidem nostro
apertè conspicitur: Parochiale enim Beneficium
in perpetuum est fundatum, per hos tamen aut
illos, secundùm diuersos eorum status, admini-
strandum. Et cùm citatus Auctor ita censeat,
non videtur consequens, quod subdit citato num.
6. dicens, quòd licet hoc in rigore ita sit; at in iure
Canonico, & ex communi acceptione Beneficij,
solùm venit intelligendum, quod etiam in Bene-
ficiato perpetuum est. Si enim in rigore ita est:<marginalia>P. Palaum|non videri|consequen-|ter locut&#x0169;.</marginalia>
ergo & iuxta ius Canonicum, per quod Bene-
ficior&#x0169; institutiones habentur. Quòd si iuxta Ca-
nonicum ius non est in rigore tale: ergo abso-
lutè tale non est: & ita ille num. 7. affirmat Be-
neficium Manuale deficere à ratione Beneficij
communiter accepti. Nisi velit communiter
quidem Beneficium illud tantùm intelligi, quod
perpetuum est, non ita tamen communiter, etiam
illud, quod in Beneficiato non habet perpe-
tuitatem. Non quòd propriè tale non sit; sed
quod licet sit propriè tale, non ita commu-
niter designari solet in ordinario loquendi modo.
Quo pacto non benè pro se adducit P. Thomam
Sancium Lib. 7. Operis Moralis, Cap. 29. num 106.<marginalia>Ratio vr-|gens pro|Manuali-|bus.</marginalia>
ibi enim absolutè negat Beneficium Manuale esse
propriê tale, & non tantùm in minùs communi
modo loquendi. Ratio autem videtur vrgentissi-
ma: nam ratione Beneficij Manualis habetur ius
spirituale verè & propriè ad bona Ecclesiæ, pro-
pter officium: atqui in hoc ratio Beneficij con-
sistit, in cuius definitione nihil prætereà additur,
vt videri apud citatos potest & alios quos ipsi ci-
tant: ergo est verè & propriè Beneficium.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> His addendum Beneficia, de quibus agi-<marginalia>Perpetuita-|tis modus|alius in Re-|ligiosorum|doctrinis.</marginalia>
mus, ex se perpetua esse; quia non dantur pro
tempore determinato: licèt enim Reges nostri,
cum Religiosis Doctrinas relinquendas statuunt,
eos non adquirere proprietatem admoneant;
nulli tamen eam habenti tollenda est, sed post
vacationem Beneficium Clericis tribuendum.
Pro quo Schedula Ann. 1583. die 6. Decembris, in
quâ de hoc præsertim agitur & quod dixi, insi-
nuatur. Et licet in Schedulâ Ann. 1585. quam
adducit Mag. Grijalua in Historiâ Augustianâ
Nouæ-Hispaniæ, &c. Fol. 176. sic dicatur: Prefi-
riendolos (sæculares scilicet Sacerdotes) à los Religio-
os que las tienen y han tenido: id nō videtur de per-
sonis Religiosorum in eis tunc temporis existenti-
bus, sed de Religionibus intelligend&#x0169;: ita vt doctri-
næ, quas religiosi vnius Religionis habent, aut ha-<-P>@@

<-P>buerunt, Religiosis eiusdem aut alterius, minimè
conferantur quæ in possessione sunt. Quia ve-
rò aliunde Doctrinæ Manuales esse possunt, eò
quòd à Prælatis possint remoueri Parochi, di-
cendum Doctrinas ex se perpetuas esse, & ita Pa-
rochos per totam vitam in illis posse persistere, vt
persistunt aliqui. Quòd autem pro delictis amo-
ueri possint, omnibus est Beneficiatis commune,
& pro Religiosis extat Cap. Monachi, de statu
Monachorum. Ex quibus fit non esse alicuius
momenti id, quod de Commendis dicebatur:
Commendæ etenim non sunt, sed cum proprie-
tate retinentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Quòd autem pluribus Schedulis cauetur,<marginalia>Regias|Schedulas|non obsta-|re.</marginalia>
& specialiter illâ Ann. 1624. die 22. Iunij, de quâ
Dom. Solorzanus Cap. 16. num. 77. Que por ho su-
sodicho no puedan los Religiosos adquirir propiedad,
ni perpetuidad quanto à las Dotrinas. Id inquam non
officit, quia Reges tantùm intendunt Religiosos
ad retinenda Beneficia non posse allegare pro-
prietatem, vt illis fiat iniuria, si ab eisdem remo-
ueantur. Quòd verò cùm ea possident, illorum
proprietatem & dominium habeant, non infi-
ciantur, & ita illam habere affirmat Emmanuel
Rodericus Tomo 3. qq. regul. quæst. 29. artic. 4. de
Fratribus etiam Minoribus locutus. Et Dom.
Solorzanus Cap. 16. citato, num. 86. Quòd si ipse
ait, vt vidimus numer. 16. Beneficia dicta precariò<marginalia>Quomodo|dicantur|precariò|dari.</marginalia>
concedi, constetque aliàs eius, quod precariò ac-
cipitur, non adquiri dominium: non est aliter
exponendum. Scilicet eo loquendi modo signi-
ficari absolutam Regum nostrorum potestatem
ad illorum subtractionem. Non esse autem pre-
cariò data, ex eo euincitur, quia datur verum &
proprium ius ad plenam administrationem, &
ad disponendum de fructibus atque emolumen-
tis; quod valde alienum est à ratione precarij, in
quo merus vsus traditur ad voluntatem dantis re-
uocabilis. Et ex iis probatur dominium & pro-
prietatem adquiri durante possessione, licèt reuo-
cabili per superiorem potestatem: quia est ab-
soluta potestas administrandi, cui non obstat re-
spectus ille reuocabilitatis, quia respectu Ponti-
ficis omnia Beneficia illam habent, & ille non
obstat proprietati.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Iam quod de Priuilegiis Pontificiis di-<marginalia>A priuile-|gijs præsi-|dium nul-|lum. Et 1.|de priuile-|gio Pio V.</marginalia>
citur robore est penitus destitutum: nulla enim
peculiaris concessio habetur, per quam possint
Religiosi, vbi Episcopatus erecti sunt, & Regius
Patronatus exercetur, officium Parochi sine Ordi-
nariorum licentiâ administrare: præter illam ce-
lebrem Pij V. quæ, cùm ad instantiam Philippi
II. impetrata sit, Regum nostrorum est voluntati
relictum, vt illius vsum quatenus sibi bene visum
fuerit, temperarent. Et ita, cùm in illâ habeatur vt
Religiosi in locis sibi assignatis & assignandis offi-
cium Parochi exercere possint, Ordinariorum loco-
rum, vel aliorum quorumuis licentia minimè requisita:
nihilominùs Regio Philippi III. Rescripto die 28.
Martij 1620. ad Proregem Peruuianum, declara-
tum est, id non derogare Regio Patronatui, &
ita pręsentationem requiri Regio nomine factam.
Item, per aliam Schedulam die 14. Nouembris
1603. ab eodem Rege ad alias se Schedulas re-
ferente, approbatio Ordinariorum vt necessaria<marginalia>Regia|Schedula.</marginalia>
proponitur: Sin serprimero examinado y approbado
por el Prelado de aquella Diocesi. Sicut ergo circa ap-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0258.jpg/>
@@1@<SE258>Religiosi Parochi an propriè Beneficiarij. 247
<duolan 2><-P>probatione&#x0303; ita est disposit&#x0169;, potuit fimiliter circa
Canonicam institutione&#x0303; disponi. Et quidquid de
aliis temporibus fuerit, in præsenti ita res ferunt,
quia iussio Regis vrget. Vnde cùm circa Socie-
tatem, pro tribus, quas in Peruuio habebat Do-<marginalia>Circa So-|cietatem|quid act&#x0169;.</marginalia>
ctrinas, à Proregibus & Prælatis benignè actum
fuisset, & neque in præsentatione, neque in Ca-
nonicâ institutione, aut Ordinarij approbatione,
eius fuisset Religiosa libertas onerata; sicut neque
pro alijs Paraquariæ Prouinciæ, ex recèns ab eius
filijs, in fame & siti, in laboribus multis & multi
sanguinis effusione conuersis, ad magnā Dei glo-
riam congregatis; jam communem formam ex-
periri compellitur, & ad præsentationem rece-
pto more, alia ad Prælatos spectantia peragun-
tur: licet quoad Paraquarias Reductiones rigor
sit aliquatenus temperatus in eo quòd Religio-
sam posset obedientiam retardare.</P>
<P>  <absatz-nummer>23</absatz-nummer> Et hæc sanè videtur Pontificum mens,<marginalia>Pontificum|mens circa|prædictam|obligatio-|nem.</marginalia>
vt constat ex Bullâ Clementis Octaui pro Fra-
tribus Franciscanis, cuius tenorem adducit Dom.
Solorzanus Cap. 16. cit. n. 63. vbi declarat Re-
ligiosos officium Parochi exercentes, censendos
esse intra Claustra agere vt non debeant ab Or-
dinariis, quasi agentes extra illa, tractari, sic enim
ibi: Ex Apostolicæ Sedis speciali Indulto deputari so-<marginalia>Clemens. 8.</marginalia>
leant, qui ab eorum Superioribus nominati, ac à loco-
rum Ordinarijs, seu eorum Officialibus approbati priùs
fuerint &c. Gregorius XV. in speciali Consti-
tutione die 5. Febr. 1622. ita statuit Has generali,<marginalia>Greg. 15.</marginalia>
& perpetuò valiturâ Constitutione decernimus, statui-
mus, & declaramus, vt deinceps tam Regulares, quàm
Sæculares, quomodolibet exempti, siue animarum cu-
ram personarum sæcularium Monasteriis, seu domibus
Regularibus, aut quibusuis aliis Ecclesiis, vel Beneficiis,
siue Regularibus siue Sæcularibus incumbentem exer-
ceant, siue aliàs Ecclesiastica Sacramenta aut vnum ex
illis ministrent, præuiâ Episcopi licentiâ & approbatio-
ne; siue quoquo modo in dictæ curæ exercitio, aut in
eorum Sacramentorum, vel alicuius ex illis administra-
tione de facto absque vlla auctoritate se ingerant: in
his, quæ eiusmodi curam, seu administrationem concer-
nunt: omnimodæ iurisdictioni, visitationi, & correctioni
Diæcesani Episcopi, tamquàm Sedis Apostolicæ Delegati,
plenè in omnibus subijciantur. Sic ille, plenissimâ ad-
ditâ priuilegiorum derogatione. Cùm ergo ne-
queat dici Religiosos se in administrationem Pa-
rochialem ingerere, fatendum necessario est, id ab
illis faciendum præuiâ Episcopi licentiâ & approba-<marginalia>Illius Con-|stitutio et-|iam pro|Indiis vim|habet.</marginalia>
tionê Quod autem in Indiis id etiam seruandum
sit, planum apparet, dum pro illis non ostendi-
tur priuilegium speciale, per quod Constitutio-
ni prædictæ derogetur, quam adducit Dom.
Barbosa in Collectaneis ad Concilium Tridenti-
num Seßione 25. Cap. 11. de Regularibus. Licet
autem Pontifices de Canonicâ collatione & in-
stitutione loqui non videantur: ex illorum ta-
men verbis constat, non posse Religiosos Bullis
se tueri, in quibus sine licentiâ & approbatione
Ordinariorum eis conceditur Parochiale munus
exercere. Eo autem admisso, circa Canonicam
collationem non est cur hæreant, quia nihil plus
per eam grauantur, & Prælatis plena iurisdictio
relinquitur, vt si delinquant, amouere eos pos-
sint, aut si vtiliores circa alia sint futuri. Vt vide-
licet si fuerint dilapidatores, si incontinenter vixerint,<marginalia>Cap. Mo-|nachi de</marginalia>
aut tale aliquid egerint, pro quo amouendi meritò vi-<-P>@@

<-P>de antur: aut si etiam pro neceßitate maioris officij de<marginalia>statu Mo-|nachorum.</marginalia>
Consilio Fratrum fuerint transferendi. Sic ex Con-
cilio Lateranensi in Cap. Monachi, de Statu Mo-
nachorum. Pro quo etiam est Cap. Ea quæ, eo-
dem Titulo. Quamuis autem Prælati in Indiis id
facere nequeant, nisi Patrono annuente; neque
in hoc speciale videtur esse grauame&#x0303;, quia etiamsi
Canonica institutio non interueniat, idem debet
iuxta Regias Schedulas obseruari. Vnde iam</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Dico secundò. Quamuis dicamus Paro-<marginalia>Assertio 2.|Qualia-|cumque|sint Reli-|giosorum|Beneficia,|Canonica|institutio|pro illis|non repu-|gnat.</marginalia>
chalia Beneficia Religiosorum in Indiis non esse
propriè talia ob defectum perpetuitatis, nihilo-
minus Canonica institutio stare pro illis potest.
Probatur. Quia Beneficium Manuale datur in
titulum, vt probat Rebuffus in Tractatu Nomina-
tionum Quæst. 9. num. 26. Ergo & Indica simili-
ter dari possunt, & consequenter Canonica in-
stitutio. Illationem probo: quia titulus est ius sa-
cræ functionis obeundæ, & propter eam commodum
temporale pro victu conueniens ex rebus Deo dicatis exi-
gendi, iuxta communem scribentium doctrinam,<marginalia>Quid sit|Titulus.</marginalia>
pro quâ Nauarrum, Seluam, & P. Reginaldum
adducit P. Bauny in Praxi Beneficiorum Disput.
1. Quæst. 2. §. Est autem ius. Atqui nulla est dis-
conuenientia in hoc quòd tale ius ab Episcopo
tribuatur, quandoquidem Pastor est ouium, circa
quas est illud exercendum, & quòd hoc solemni
aliquâ ceremoniâ fiat: ergo nullo modo Cano-
nica institutio respectu eorum, de quibus est ser-
mo, repugnat.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Dico tertiò. Cùm non videatur im-<marginalia>Assertio 3.|Iuxta pro-|babilem|sententiam|de ratione|propria Be-|neficij, quid|fieri possit.</marginalia>
probabile Parochialia Beneficia Regularium
non esse propriè talia, eo quòd in titulum
perpetuum non conferantur, si Canonica
institutio desit, dummodò alia concurrant,
non erit grauis peccati reus taliter administrans.
Probatur. Quia opinio probabilis tutò in agentis
vtilitatem potest aduocari. Quòd si dicatur in
materiâ Sacramentorum id non licere, iuxta
communissimam sententiam, occurrendum est,<marginalia>Notanda|doctrina|circa Sa-|cramento-|rum va-|lorem.</marginalia>
notanda doctrina, quòd scilicet in casu nostro
nullum Sacramentum periclitatur, ex cuius du-
biâ receptione periclitari etiam possit salus eo-
rum æterna, qui sunt illa recepturi, vt patet dis-
currendo per singula. Nam Baptismus à quo-
cumque datus est validus. Ad Eucharistiæ con-
secrationem character sacerdotalis sufficit. Pro
Confessione satis est simplex Sacerdos ab Epi-
scopo approbatus. Extrema vnctio quoad valo-
rem non pendet à Parochiali potestate. Matri-
monium non tale est Sacramentum, ex cuius du-
bia receptione cum probabili administratione, ti-
meri dānatio queat: & vt demus posse facere de
attrito contritum, si ex parte contrahentium ni-
hil desit; non ideò illo priuabitur effectu, ex eo
quòd Parochus, vt talis receptus, aliquem patiatur
defectum, propter quem in foro conscientiæ
probabiliter talis non sit: quia non est admini-
strator Sacramenti, sed publicus testis; cùm con-
trahentes ipsi illius ministri sint, & in ipsis mate-
ria & forma resideat, & ita de Sacramenti validi-
tate nequit dubitari. Quod notandum pro simi-
libus, in quibus occurrere probabiles opiniones
possunt. Constitutiones autem diuersæ Pontifi-
cum, quas adducit Lauretus à Franchis in Con-
trouersiis. Quæst. 86. ne Religiosi curam anima-
rum sine licentiâ Sedis Apostolicæ suscipiant, ni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0259.jpg/>
@@1@<SE259>248 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. IV.
<duolan 2><-P>hil obstant, tum quia de veris Beneficiis loquun-
tur, tum etiam quia in casu nostro dispensatio
est, de quâ dictum.</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi Indorum Parochi ad exa-
men ab Ordinario faciendum te-
neantur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>26</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Vrus est hic sermo, sed necessariò<marginalia>Examinis|necessitas.</marginalia>
deuorandus abiis, qui vel zelo sa-
lutis Indorum munus Parochiale
suscipiunt, vel propriæ vtilitatis intuitu: cùm e-
nim amatur, vt est præclara Diui Bernardi senten-
tia, aut non laboratur, aut labor amatur. Est illud
ad prædicta consequens: si enim approbandi ab
Episcopis, de eorum est sufficientiâ sufficiens et-
iam necessariò iudicium efformandum: vnde si
aliàs de illa non constet, per examen notitia
comparanda. Si inquam aliàs non constet: con-
stare enim potest, & ita examinis obligatio cessa-<marginalia>Nisi de|sufficientiâ|constat.</marginalia>
bit, non obstante Decreto Concilij Tridentini
Seßione 24. Cap. 18. de Reformat. quia ad formam
illam non tenentur Regulares in Beneficiis,
quæ ipsis conferri consueuerunt, prout est à
Congregatione Cardinalium declaratum, sic re-
ferente Gonzalez ad Regulam 8. Cancellariæ. Glos-
sâ 6. num. 162. & Nicolao Garcia de Beneficijs<marginalia>Nec obita-|re Regiam|Schedulā.</marginalia>
Parte 9. Cap. 2. num. 197. & seq. Pro quo & fa-
ciunt quæ circa hoc tradunt Doctores adducti à
à Dom. Solorzano Lib. 3. Cap. 6. num. 20. &
seqq. Sicut enim non est obligatio totius formulæ
obseruandæ, ita neque alicuius eius partis, circa
quam nihil est specialiùs declaratum. Et quemad-
modum in approbandis Confessariis examen re-
quiritur; additur tamen Aut aliàs idoneus iudicetur,
ita & in præsenti intelligendum. Neque obstat
Schedula Regia Ann. 1634. de quâ Dom. Solor-
zanus Cap. 17. num. 14 in qua sic dicitur: y para
ser Curas los dichos Religiosos, aunque sean Superiores
de las Casas, o Conuentos, donde moran y habitan, y
soncomo Cabeceras de las dichas Dotrinas, deben, y han
de ser examinados por los Obispos y Ordinarios Secula-
res, y por sus examinadores en el distrito de las dichas
Dotrinas. Pues ninguno puede cuydar de esta ocupacion
Christianamente sin licencia suya. Y en el Idiona tam-
bien lo deben ser, por la persona, que se diputa para esta
enseñanza. Sic ibi. Non inquam obstat, quia to-
tum id debet intelligi secundùm Canonicas dis-
positiones: neque enim Reges nostri Piissimi &
Religiosissimi addere in rebus hujusmodi obliga-
tiones intendunt, quæ ad Superiorem potestatem
spectant, sed eorum, quæ disposita sunt, execu-
tionem vrgere. Cùm ergo Religiosi ad dictam
formam seruandam non sint à Concilio obligati,
neque ratione Regij rescripti existimandum est
obligationis aliquid accreuisse. Vnde neque cùm
examinandi illi sunt, necessarium est vt illud per<marginalia>Quinam|Examina-|tores suffi-|ciant.</marginalia>
Examinatores Synodales fiat, sed vel per Epis-
copum ipsum, aut per alios sibi benè visos. Sicut
neque per magistrum Indici idiomatis, quia & in
hoc esse sufficiens notitia sine examine potest: &
vt habenda per illud sit, alij esse Examinatores
possunt, quibus non minùs confidere Ordinarius
queat: immò si ipse Indici idiomatis gnarus sit,<-P>@@

<-P>vt sunt aliqui, nullus eo meliùs rem istam po-
terit explorare. Et similiter exponendum est,
quod habetur in alia Schedula Ann. 1603. Die
14. Nouembris, de qua citatus Auctor Cap. illo
17. num. 13. vbi tamen de Examinatoribus nihil
sed tantùm Sin ser primero examinado y aprobado por
el Prælado de aquella Diocesi, asi en quanto à la suficien-
cia, como en la lenguæ &c. Vt autem ea, quæ ad
hoc spectant pleniùs habeantur,</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Dico Primò. Religiosi, qui sine appro-<marginalia>Assertio 1.|Peccatum|lethale in|intrusione.</marginalia>
batione Episcopi in administrationem Parochia-
lem se ingerunt, mortaliter peccant. Probatur.
Quia in re grauissimâ Pontificis & Patroni man-
data transgrediuntur, & iura Episcopalia violant.</P>
<P>  Dico secundò. Præfati nequeunt emolumen-
ta Beneficij percipere, & si percipiant, ad restitu-<marginalia>Assertio 2.|De obliga-|tione resti.|tutionis|emolumen-|torum.</marginalia>
tionem tenentur, faciendam Ecclesiæ, iis exce-
ptis, quæ pro alimentis consumpta, & possunt
aliqualiter eorum labori respondere. Dixi ali-
qualiter, quia non debet fieri similis computatio
cum iis, quæ legitimo Parocho tribuuntur: illi
enim, qui sine approbatione administrat, multò
minus tribuendum est, quia est quasi vltroneus
venditor, cuius merces vilescunt, ita enim & hu-
jus vilescit labor pro dimidia parte, vt multi
circa prædictos affirmant.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Dico tertiò. Semel examinatus pro vnâ<marginalia>Assertio 3.|Pro vna|Parochia|quando|repetend&#x0169;|examen.</marginalia>
Parochiâ, si ad aliam transeat; debet examinari,
si in alio Episcopatu, aut alterius linguæ sit. Sic
deciditur in Regiâ Schedulâ citatâ Ann. 1634.
Habet autem eamdem limitationem, Nisi aliàs
idoneus iudicetur, propter dicta. num. 26.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Dico quartò. Quando in eodem Epis-<marginalia>Assertio 4.|Quid in|eodem E-|piscopatu,|vbi diuersa|est lingua.</marginalia>
copatu Religiosus ad Parochiam diuersæ linguæ
transit, non debet nisi circa illam examinari. Pro-
batur ex præfatâ Schedulâ, in qua sit dicitur: Los
examinados y aprobados vna vez no han de noluer à
serlo, ni por losproprios Arzopispos, y Obispos, ni por
sus sucessores. Y esto se ha de entender para el mismo<marginalia>Regia She-|dula.</marginalia>
Arzobispado, ò Obispado, en que fueren examinados, y
en que seles vbiera dado, y dierela aprobacion, como à
tales Curas fin limitacion alguna. Mas si sobreuiniere
causa, que lo pida, ô por demeritos en la suficiencia, ô
falta del Idioma, ô por suceder, como de Ordinario suce-
de, que tratende mudarse ô pasarse à otra Dotrina, en
que aya, ô se hable otra lengua, es justo que se examinen;
y declaro que pueden y deben ser examinados de nueuo;
porque ya no se halla en ellos aquella suficiencia, que
merecia la primera aprobacion, y asi lo podran hacer
y mandar los Azorbispos, ô Obispos para quietud desus
conciencias. Hæc ibi. Ex quorum tenore colligi-
tur pro eo tantùm examen requiri, cuius suffi-
cientia primam approbationem non meruit:
atqui circa solam linguæ sufficientiam hoc con-
tingit, quia circa illam examen non præcessit:
ergo circa alia non est illud adhibendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Dico quintò. Vt demerita propter defe-<marginalia>Assertio 5.|Defectum|sufficiontiæ|non debere|plenè pro-|bari.</marginalia>
ctum sufficientiæ, & peritiæ in idiomate Indico,
ad nouum examen sufficiant, non debent plenè
probari, sic enim ad examen veniendum non est,
cùm de insufficientiâ constet, & ita Schedula non
est sic intelligenda. Tunc ergo adhibendum il-
lud, quando rumor talis est, indicia, & quærimo-
niæ Indorum, vel aliorum relationes. In re enim
tanti momenti prouidere Episcopi spirituali sa-
luti ouium suarum debent, & id præstare, quod
diues ille, apud quem villicus diffamatus est, dum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0260.jpg/>
@@1@<SE260>Religiosi ad examen futuri Parochi teneantur 249
<duolan 2><-P>eum accersens dixit: Redde rationem villicationis
tuæ Lucæ. 16. num. 1. & 2. Neque enim iniuria
aliqua in hoc interuenit, dum sine iuridicâ pro-
batione ad examen accersitur, quia examen non
est grauamen aliquod irreparabile, & in eo, op-
timâ ratione redditâ, Religiosus cumulum meri-
torum adauget, & famæ suæ dispendium amoli-
tur. Quia verò hæc, quæ contra Indorum Paro-
chos dici possunt, difficilis probationis sunt vt
ad examen deueniatur minùs multò necessarium
est, quàm vt ad inquisitionem iuridicam, iuxta
ea, quæ in Iure Canonico disponuntur. Et spe-
cialiter in Cap. Qualiter & quando 2. de accusa-
tionibus, vbi citatus Euangelij locus adducitur.
Iuuat autem, quod in fine citati Capitis habetur,
dum sic concludit Innocentius Tertius iuxta
Concilium Lateranense: Hunc autem ordinem
contra Regulares personas non credimus vsquequaque<marginalia>Cap. Qua-|litates &|quando,|de accusa-|tionibus.</marginalia>
seruandum, quæ, cùm caussa requirit, faciliùs & libe-
riùs à suis possunt administrationibus amoueri. Sic il-
le. Quod quidem in administrationibus, de qui-
bus agimus, maximè verum habet, quæ Religio-
sorum propriæ non sunt, & in quibus ingentia
damna potest adducere solitudo. Pro quo est
Cap. Monachi, de statu Monachorum, in quo<marginalia>Cap. Mo-|nachi, de|statu Mo-|nachorum.</marginalia>
sic dicitur: Nec soli inter Seculares homines spiritu
alium hostium conflictum expectent, Salomone dicente,
Væ soli, quia, cùm ceciderit, non est qui subleuet eum.
Eccles. 4. v. 10. Sic ibi, ex Concilio etiam La-
teranensi, vbi ad Parochialem curam respectus
habetur; sic enim ibidem præmissum: Nec singu-
li per villas & oppida, per quascumque Parochiales po-
nantur Ecclesias, sed in maiori Conuentu, aut cum ali-
quibus fratribus maneant: nec soli &c. Pro eodem
est Cap. Illud 7. quæst. 1. & Cap. In omnibus, 81.
dist.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Dico sextò. Vt Religiosus tempore va-<marginalia>Assertio 6.|Supplentes|non indi-|gere specia-|li approba-|tione.</marginalia>
cantis Beneficij, aut absentiæ Parochi admini-
stret, non est necessaria approbatio Episcopi
specialis, sed à Prælato poterit Religiosus alius
adhiberi. Id probo. Quia per Bullam Pij V. pos-
sunt sine licentiâ tali ad Parochiale munus appli-
cari: etsi autem illa temperata sit, iuxta dicta
Cap. præced. totum illud in ordine ad prouisionem
Parochorum est, quibus est facienda collatio:
atque circa interinarios nihil derogatum est; vn-
de neque examen debet præmitti, quia illud pro
Canonicâ institutione, & præcedenti approba-
tione præmittitur. Non debet autem vacationis
tempus ex industriâ pro commodis temporarijs<marginalia>Vacation&#x0169;|tempus nō|prorogan-|dum.</marginalia>
interim seruientis prorogari: quia id non sine
injuriâ Patroni fit, & est contra ipsius Beneficij
institutionem, quod per proprietarium admini-
strari debet, cùm ij, qui ad tempus præficiuntur,
minùs diligenter, & sic non sine Ecclesiæ dam-
nis, vt experientia docet, administrent. In quo
tamen paruitas materiæ esse potest, & vnius men-
sis spatium non videtur mortalis culpæ damnan-
dum, quia comparatione triennij, aut quadrien-
nij, pro quo solet conferri, pars magna non est.
Et in Parochialibus Beneficijs Laicorum qua-
tuor menses Ordinarijs conceduntur in Indijs;
licet hoc permissio potiùs sit, quàm facultas, cùm
Concilium Tridentinum. Seßione 24. Cap. 18. de<marginalia>Concilium|Tridenti-|num quā-|tum conce-|dat.</marginalia>
Reformat. decem dies assignet; licet addat: vel a-
liud tempus ab Episcopo præscribendum: quod certè
proportionatum esse debet, vt non sit paucio-<-P>@@

<-P>rum, ita vt commodè prouisio fieri possit: ne-
que ita plurium, vt præfatus numerus enormiter
excedatur. Et ita vltra alios decem dies proro-
gari non posse, ex Bulla Pij V. & duobus Pro-
uincialibus Concilijs refert Zerola Parte 1. verb.<marginalia>Zerola.</marginalia>
Parochia §. 2. Dub. 3. Sed Indijs, propter distan-
tiam, plus aliquid indulgendum. In quo quidem
Episcopi peccare grauiter possunt, dum propter
humanos respectus hujusmodi differunt proui-
siones.</P>
<Z><A+2>CAPVT V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Prælati Religiosi pro Parochiis In-
dorum debeant proponere dignio-
res.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>32</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Ffirmatiuam sententiam absolutè<marginalia>Digniores|proponen-|dos qui ce&#x0303;-|seant.</marginalia>
tenet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib.
3. Cap. 17. numer. 23. & seqq. pro
quâ alios adducit, ex quorum generali doctrinâ
id sequitur. Sed in speciali pro Indiis refert Fr.
Ioannem Baptistam in Animaduersionibus pro Con-
fessariis Indorum Parte 2. vbi cum Mag. Veracruz
concludit, quòd cùm in Capitulo Prouinciali
Desinitorium debeat eligere Guardianos & Prio-
res, qui simul his Parochijs fungantur, debent
semper eligere meliores sub mortali peccato, vt
docet D. Thomas 2. 2. quæst. 63. artic. 1. & q. 185.
& Quodlib. 6. quæst. 9. quem sic explicat Sotus de
Iustitiâ & Iure Lib. 3. quæst. 6. artic. 2. Caietanus in
Summa V. Beneficium, & egregiè Nauarrus in
Miscellaneo Latino de Oratione num. 43. Sed certè
neque Mag. Veracruz, neque Fr. Ioannes Ba-
ptista de Curatis Indorum locuti: vnde verba
illa, Qui simul his Parochiis fungantur, de suo
addidit citatus Auctor, neque ab eis dicta ad ele-
ctionem pertinent Parochorum, sed generalior
doctrina est, sicut & in § §. seqq. Videantur fol.<marginalia>Eorum|funda-|menta.</marginalia>
261. pag. 2. & 262. Sed quidquid de hoc sit, pro-
bari prædicta sententia potest ex communi, sa-
tisque receptâ doctrinâ, quæ in Concilij Triden-
tini grauissimo Decreto Seßione 24. Cap. 18. de
Reformat. magnum habet fundamentum: quod
scilicet ad Beneficia Curata digniores sunt eli-
gendi: id quod cùm in Beneficiis secularibus
maximè verum habeat, in Regularibus, de qui-
bus agimus, pariter asserendum: quia pro illis
seculares Parochi eligendi erant, & ita dignio-
res: quòd autem tales non eligantur, ex opposi-
tione Religiosorum prouenit, vt fatetur citatus
Fr. Ioannes Baptista fol. 384. pag. 2. sic dicens:
Quòd autem simus caussa (damnorum inquam ex<marginalia>Fr. Ioan.|Baptista.</marginalia>
defectu in ministerio) patet, quia totis viribus pro-
curamus, ne in nostros populos Clerici vel Fratres alte-
rius Ordinis intrent, Sacramentaque ibi ministrent.
Immò si ibidem Episcopus, vel Senatus Regalis Cleri-
cos præficerent in Curatos, nos valde de hoc conquere-
remur. Et peto nunc, quis tenetur in dictis populis In-
dorum aßignatis ministrare Indis Sacramenta, diebus-
que festiuis Missas celebrare? &c. Non Clerici, quia
inde amoti sunt nostris importunis precibus; non Epi-
scopi, quia absunt; ergo Fratres ad supradicta tenen-
tur. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Dico primò Quando Prælati tres assi-<marginalia>Assertio 1.|Peccare</marginalia>
gnant, ex quibus Patronus eligat præsentandum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0261.jpg/>
@@1@<SE261>250 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. V.
<duolan 2><-P>pro doctrinâ, grauiter peccant, si in assignatione<marginalia>grauiter|Prælatos|minùs di-|gnis locum|meliorem|in nomina-|tione tri-|buentes.</marginalia>
eos præferant, qui minùs digni sunt, ob huma-
num aliquem respectum carnis & sanguinis. Vi-
deantur dicta Titulo 2. Cap. 4. & Titul. 3. num. 76.
& seqq. Et quæ de Regibus loquentes diximus
Titulo 1. num. 69. & seqq. Ratio est: quia cum
ij, qui Regio nomine præsentant, communiter
eum eligant, qui meliorem locum in assignatione
Prælati tenet, talisque sit ipsius Prælati voluntas:
vnde si nominare vnum solùm posset, illum, quem
primo proponit loco, nominaret: ex eo fit fide-
litatem debitam in re magni momenti violari, &
damna consequenter velle, quæ ex minùs digni
administratione sequentur, quę sunt sanè nō leuia,
& ita leuis esse culpa nequit. Nisi fortè excessus
non sit magnus; tunc enim aliquid est humanis
obligationibus concedendum, vt neque in eo ve-
niale peccatum inueniatur. Pro quo videri po-
test P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum, Cap. 1.
Dub. 2. n. 17. vbi alios adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Dico secundò. Sine peccato stare potest<marginalia>Assertio 2.|sine peccato|stare posse|non proponi|digniorem.</marginalia>
vt Prælati minùs dignum proponant, omisso di-
gniore. Id probo ex doctrinâ Dominici Soti
Lib. 3. de Iustitiâ, quæst. 6. art. 2. argum. 1. post Con-
clus. 9. & aliorum, quos sequitur P. Sancius loco
dudùm adducto, num. 23. §. Tertiò, limitanda. Di-<marginalia>Notanda|pro eo do-|ctrina.</marginalia>
cunt illi posse digniorem omitti, quando breui
expectatur locupletior Præbenda eidem confe-
renda. Iuxta quam philosophandum in nostro
casu: cùm enim Prælati Religiosi multas habeant
Doctrinas, quæ passim vacant, & in illis plures
occurrere possint, quæ digniorem Pastorem re-
quirant; prudenter facient, si pro illis eos, qui
tales fuerint, reseruarint. Quod enim Doctores
citati dicunt de locupletiori Præbendâ, ita intelli-
gendum est, vt non debeat maior commoditas
eligendi tantùm attendi, sed quando cum illâ bo-
num est Ecclesiæ connexum: neque enim Be-
neficia pro locupletandis Ministris, sed pro bono
Ecclesiæ præsertim instituta sunt. Beneficio er-
go pro quo maior esse potest industrij Ministri
necessitas, conuenienter, qui nunc omittitur, re-
seruatur. Pro quo est etiam sententia aliorum,<marginalia>Et alia ob-|seruatione|dignissima.</marginalia>
quos sequitur idem Pater num. 24. dicentium di-
gniorem posse postponi respectu pinguioris Be-
neficij, quia in minùs pingui vtilior esse potest,
ob speciales circumstantias: iuxta singularem in
hac materiâ præ oculis habendam, bonum scili-
cet Ecclesiæ bono priuatorum esse præferendum.
Cùm ergo Prælati in prædicto modo proponen-
di eum possint habere respectum, non debent ob
prætermissos digniores condemnari.</P>
<P>  <absatz-nummer>35</absatz-nummer> Dico tertiò. Dummodo Prælati Reli-<marginalia>Assertio 3.|quid circa|praxim, ad|vitandos|scrupulos.</marginalia>
giosi eos proponant, de quibus plenam habent
satisfactionem, quantùm humana fragilitas nosce
sinit, quæ nec abesse patitur imperfectiones cum
virtutis substantiâ consistentes, rarò continget in
prætermissione digniorum graue peccatum inue-
niri. Id probo. Nam Cardin. Caietani sententia<marginalia>Caietani|ad proba-|tionem sen-|entia. Vbi|Beneficij|considera-|tio duplex|adhibenda.</marginalia>
est in Summâ. v. Electio. & v. Beneficium. §. vltim.
& sentaculo 12. quæst. 4. quem multi docti Recen-
tiores sequuntur, dicentes obligationem esse eli-
gendi digniorem, si consideretur Beneficium
formaliter, quatenus scilicet est prouentus hono-
ris, & bonorum temporalium, quia sic ad regulas
distributionis communium bonorum spectat. Si
tamen attendatur ad principale, quod reperitur in<-P>@@

<-P>Beneficijs, scilicet offici&#x0169; pascendi, & ministrandi
diuina, satis est si conferatur digno, quia sic nō est
distributio honoris, sed oneris, pro quo & alias
rationes adducit Salon 2. 2. q. 63. art. 4. Contr. 3. Fol.
1004. & seq. Licèt autem citati illam reprobent c&#x0169;
Couarruuia Reg. Peccatum, 2. p. §. 7. n. 4. vers. Igitur;
quia reipsa duo illa inseparabilia sunt: in casu
tamen nostro videntur posse separari: quia do-
ctrinæ non sunt institutæ pro honore & prouen-
tu rerum temporalium in Religiosis, in quibus
oneris potiùs quàm honoris distributio est. Quòd
si aliqui eas ex deprauato illo affectu appetant, id
certè per accidens est. Addunt illi, vtro ex illis
modo considerentur Beneficia, danda esse di-
gnioribus, saltem ex virtute fidelitatis, quâ tenen-
tur dispensare fideliter præficiendo Ecclesiæ Mi-
nistrum digniorem suis muneribus obeundis.
Verùm hoc non obstat, & ex eo potiùs argui
potest pro nostra positione: nam fidelitas om-
nino seruatur à Prælatis Religiosis, dum loco
sæcularis Clerici aliàs seruituri, Religiosus plenæ
satisfactionis offertur, licèt dignior non sit: nam
generaliter loquendo plus est fidendum tali,
quàm Sacerdoti sæculari non ligato votis, nec
profitenti perfectione&#x0303;, aut in scholâ virtutis edu-
cato; qui non solùm Episcopo, sed etiam Prælato
suo administrationis est rationem exactam red-
diturus. Vnde præsumptionem pro Religiosis
extare benè ostendunt Auctores, quos adducit
Dom. Solorzanus Cap. 16. numer. 57. factâ cum
sæcularibus Sacerdotibus comparatione. Licèt
negandum non sit multos ex iis probatæ virtutis
existere, & qui in Parochiali curâ non sint Reli-
giosorum dignissimis posthabendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>36</absatz-nummer> Dico quartò. Prælati Religiosi graui-<marginalia>Assertio 4.|contra ab-|usum no-|minātium|ignaros I-|diomatis,|& socium|peritum as-|signanti&#x0169;.</marginalia>
ter peccant, si doctrinas in titulum Patribus gra-
uioribus conferri faciant, dum eos ad illas nomi-
nant, Indicum Idioma non callentibus, alium illis
associantes in eo peritum, vt Parochiales per eum
functiones obeantur. Sic Dom. Solorzanus Cap.
17. num. 26. & seqq. & in Politicâ Pag. 651. vbi
& Motum proprium sæpiùs adductum, & Tex-
tus alios expendit, ex quibus constat peritiam lin-
guæ in Parocho necessariam esse, vt per se ipsum
administret: pro quo & faciunt adducta Titulo
præced. numer. 3. & Titulo 13. num. 4. & speciale
Rescriptum Philippi III. in propriis terminis ca-
sum decidentis. Estque id adeò perspicuum, vt
mirum sit apud viros doctos & pios tale quid ac-
cidere potuisse. Et videtur sanè peccatum tale<marginalia>Peccatum|commune|trium.</marginalia>
commune trium: Prælati inquam proponentis,
Patroni præsentantis, & Episcopi approbantis ac
Canonicè instituentis. Cùm enim debeat exa-
men præcedere, & reuerà non præcedat quale
necessarium est, sic enim de linguæ defectu con-
staret; dum ita omnes ad huiusmodi absurdum
concurrunt, in eadem sunt pariter damnatione.
Nisi fortè Religiosus socius examen subeat, &<marginalia>Fraus qui|in eo esse|potest, pror-$unclear|sus dam-|nabilis.</marginalia>
præsentetur, atque approbetur, eique Canonica
institutio fiat: cùm tamen in foro Religionis ali-
ter se res habeat, eò quòd Religiosi existiment se
ad illa omnia non teneri, eisque proptereà subiici,
quia si secus facerent, turbæ inde excitarentur,
& stipendium Parochialis curæ minimè soluere-
tur. Quod quidem dissonantiam habet insignem,
& fraudem Religiosâ sinceritate prorsus indi-
gnam: vnde nec credibile est tale quid alicubi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0262.jpg/>
@@1@<SE262>Religiosi an obligari ad Parochialem curam poßint. 251
<duolan 2><-P>practicatum: neque occultari illud posset: de-
tectum autem remedio fuisset opportuno per
superiorem prouidentiam extirpatum. De hoc
certè Schedula Regia non loquitur, quia talis in
Regiorum Consiliariorum mentem venire non
potuit absurditas, cuius postrema verba oporte-
bit expungi, dum ibi sic dicitur: Que dando con<marginalia>Regia Sche-|dula circa|quid ver-|setur.</marginalia>
esto sugeto todo loque como tales Curas licieron, à los
escrupulos, nullidades, è inconuenientes, que se dexan
considerar. Licèt enim circa præfata possit quis-
quam opinione probabili se tueri, sine periculo
nullitatis, iuxta dicta num. 25. in casu tamen isto
omnino deficit probabilitas, & grauiter debita
fidelitas violatur, vnde non possunt non acres
scrupuli suboriri. Ad ea, quæ initio Capitis allata
sunt, quid sit dicendum, constat ex dictis circa
Assertionem præcedentem.</P>
<Z><A+2>CAPVT VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi Prælatorum possint præ-
cepto compelli ad Parochialem cu-
ram Indorum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>37</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On vna est circa hoc Auctorum<marginalia>Diuersæ|sententiæ|& 1. affir-|mans, &|illius fun-|dament&#x0169;.</marginalia>
mens. Affirmant Ludouicus Lo-
pez 1. p. Instructorij, Cap. 56. Col. 3.
Emmanuel Rodericus Tomo 2. Summæ, Cap. 9.
num. 6. Pro quo & P. Palaus citat P. Suarium
Tomo 3. de Religione, Lib. 10. Cap. 10. in fine; qui
tamen id absolutè non tenet, sed tantùm ait ex
speciali titulo, quem exposuerat, illud quando-
que fieri. Et hoc titulo interdum coguntur Religiosi<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
per præcepta suorum Prælatorum ad suscipiendum mu-
nus Parochorum apud Indos, quia iam illud ministerium
ex dispensatione Pontificum talibus Religionibus appro-
priatum est. Verba illius sunt. Pro explicatione
autem tituli sic præmiserat, probans Religiosum
posse compelli ad acceptandum Beneficium Re-
gulare: Quia illa Beneficia, & eorum ministeria per-
tinent propriè ad munera talis Religionis, & ideò ca-
dunt sub materia obedientiæ Prælatorum eius. Argu-
mento Cap. Quorumdum de Electione in Sexto, ibi:
extra administrationes proprij Ordinis. Et Cap.
Cùm singula, de Præbendis, in Sexto. Sic ille. Qui de
illis videtur Beneficiis locutus, quæ Monasteriis
adnexa sunt. Et quidem Cap. Quorumdam ne-<marginalia>Cap. Quo-|rumdam,|de Electio-|ne in 6,|quid deter-|minet.</marginalia>
que vnum, neque aliud probat, quia illud Proprij
Ordinis, ad Prælaturas est proprij Ordinis refe-
rendum, ad quas quis sine speciali Prælati licen-
tiâ potest Præbere consensum: neque decisio illa
potest casui præsenti accommodari, vbi de licen-
tiâ ad Prælaturas extra Religionem admittendas
agitur, & negatur id fieri posse, etiam cum Præ-
lati licentiâ, quando in discordiâ factæ sunt ele-
ctiones. Quid hoc ad rem? Vnde Glossa verb.
Ordinis, ait circa administrationes proprij Ordinis
hîc nihil noui iuris statui. Caput autem Singula
id probat, quod dicebamus, de Beneficiis quidem
Monasteriis annexis P. Suarium locutum, sic
enim ibi: Prohibemus insuper, ne Prioratus, vel Ec-<marginalia>Quid Cap.|Singula,|de Præben-|dis, ibid.</marginalia>
clesiæ, aut administrationes, seu officia vnius Monaste-
rij consueta per eiusdem Monachos gubernari, commit-
tantur deinceps absque auctoritate Sedis eiusdem alte-
rius Monasterij Monachis gubernanda, &c.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>38</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit id, quod præfati af-<marginalia>Sententia|negans, &|ratio pro|illâ.</marginalia>
firmant, negat P. Thomas Sancius en Opere Mo-
rali, Lib. 6. Cap. 2. numer. 50. id probans, quia est
præter Religionum institutum, & res periculis
plena. Et licet Pius V. id concesserit, ex eo pro-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
batur licitum esse tali fungi ministerio, non autem
Religiosos posse ad illud obligari. Addit autem
num. 51. posse Religiosum cogi ad suscipiendum
Beneficium consuetum regi per Religiosos Mo-
nasterij, quia talis gubernatio pertinet ad Mona-
sterium, & ita ab eius Prælato posse tale onus
imponi. Videtur autem hoc ad Indorum Paro-
chias referendum, quando iunctæ sunt Mona-
steriis, & Religiosi conuentualiter viuunt, & non
soli, quia de Parochiis Indorum agens ad ea se re-
fert, quæ dicenda ab ipso numer. seq. & illum se-
quitur P. Palaus Tomo 3. Tractat. 16. Disputat. 4.
Puncto 5. numer. 3. quoad Parochias Indorum;
addit tamen sic: Quòd si Beneficium Regulare sit tui<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
Ordinis, ad illud subeundum compelli à tuo Prælato po-
tes. Cùm enim à Religiosis illius administrari debeat,
necessum erat vt Prælatus, apud quem est Ordinis admi-
nistratio, potestatem haberet compellendi ad illius Bene-
ficij administrationem. Sic ille. Cuius ratio videtur
ad Parochias Indorum aduocanda, licèt ille pro
ipsis ex eo arguat, quia Beneficia sæcularia sunt:
Pontificia enim concessio non mutat Beneficij
sæcularis naturam, & consequenter non præstat
vt ad illud subeundum obligare Prælatus possit.
Sed id non videtur satisfacere: quia semel susce-
ptâ administratione talium Beneficiorum, cùm
à Religiosis administrari debeant, necessarium est
vt Prælatus, apud quem est Ordinis administra-
tio, potestatem habeat compellendi ad talem ad-
ministrationem: vnde parum interest, quòd
Regulare ex naturâ suâ, aut sæculare sit, quia idem
onus circa administrationem incumbit. Aut ergo
ratio citati Doctoris pro Beneficijs Regularibus
eneruis est, aut sæcularibus etiam debet appli-
cari.</P>
<P>  <absatz-nummer>39</absatz-nummer> Dico primò. Si Religiones aliquæ à<marginalia>Assertio 1.|affirmans|quando à|Pontifice|indicitur|Roligioni|admini-|stratio.</marginalia>
Pontifice compellantur Indorum Parochias ad-
ministrare, poterunt Prælatieos, quos idoneos
iudicauerint, ad curam talem constringere. Sic
colligitur ex Auctoribus generaliter affirmanti-
bus, & constat ex nuper adductâ ratione: quia
cùm administrare teneantur, ad talem administra-
tionem necessaria est potestas compulsiua, aliàs
stare non posset administratio.</P>
<P>  Dico secundò. Idem erit, si aliunde necessitas<marginalia>Assertio 2.|ide&#x0303; statue&#x0303;s,|vndecum-|que sit ne-|cessitas.</marginalia>
oriatur, vt quia Rex vrget, cuius nequit sine gra-
uibus inconuenientibus voluntati contrairi. Ra-
tio est eadem.</P>
<P>  Dico tertiò. Si Religiones omnino vo-
luntariè curam prædictam assumant, nequeunt<marginalia>Assertio 3.|negans, si|voluntaria|sit assum-|ptio en Re-|ligione, &|soli sint Pa-|rochi futu-|ri.</marginalia>
Prælati Religiosos ad illam compellere pro iis
locis, in quibus conuentualiter non viuunt. Id
constat: quia tunc non vrget necessitas. Et præ-
tereà ex communi doctrinâ scriptorum, iuxta
quam Religiosi non possunt compelli ad ea, quæ
sunt supra aut præter regulam, & proprium in-
stitutum: de quâ P. Suarius Lib. 10. citat. cap. 8. P.
Sancius Cap. illo 2. præsertim n. 15. P. Palaus Disp.
4. cit. Puncto 4. & alij apud ipsos, quibus addendus
Bassæus verb. Religio 4. n. 9. P. Busembaus in Me-
dullâ Theologiæ Moralis, Lib. 4. Cap. 1. §. 1. Non tene-
tur. Talis autem est occupatio prædicta, cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0263.jpg/>
@@1@<SE263>252 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>ad sæculares spectet, & plena sit periculis, iu-
xta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>40</absatz-nummer> Dico quartò. Si Conuentus aliquis sit,<marginalia>Assertio 4.|affirmans,|si Benefici&#x0169;|sit annex&#x0169;|Conuentui.</marginalia>
in quo Cura prædicta habeatur, possunt Prælati
Religiosi subditos ad illam suscipie&#x0303;dam compel-
lere. Sic citati n. 38. & ratio est; quia licet Benefici&#x0169;
ex se sæculare sit, dum tamen Conuentui adnecti-
tur, conditionem sortitur Regularis, cùm Ecclesia
Regularis sit, & Regulari modo administretur,
cessentque pericula, quæ in solitariè agentibus
inueniuntur. Si qua autem sunt ex conditione
officij, illa quidem ministeriis etiam sunt adnexa,
quæ maximè propria Ordinum Mendicantium
sunt, cùm debeant esse Ordinariorum Præsidum
adiutores. Huius tamen oppositum non est im-<marginalia>Oppositum|probabile.</marginalia>
probabile, si Cura in tali Conuentu omnino vo-
luntariè suscipiatur: neque inconueniens erit
vllum, si nullus, qui talem Curam velit assumere,
reperiatur; poterit enim tale Beneficium dimit-
ti, cuius dimissio libenter ab Ordinariis admitte-
tur, cùm nihil magis exoptent, quàm vt Religio-
si, quæ sua sunt tractent, & sæcularibus Sacerdo-
tibus, quæ sæcularia sunt Beneficia, tractanda
derelinquant. Si tamen ad bonum Conuentus<marginalia>Notanda|limitatio.</marginalia>
conseruatio Beneficij valde conferat, non debet
administratio voluntaria omnino censeri, vnde a-
lia militat ratio, de quâ dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>41</absatz-nummer> Dico quintò. Religiosi Societatis Iesv<marginalia>Assertio 5.|pro Societa-|te generali-|ter affir-|mans.</marginalia>
compelli possunt ad Parochialem curam Indo-
rum quomodocumque illa à Superioribus susci-
piatur. Probatur ex amplissimâ obedientiæ ma-
teria, quam eius institutum amplectitur. In Con-
stitutionibus enim Parte 3. Cap. 1. §. 23. & Parte
6. Cap. 1. §. 1. dicitur obediendum esse in omni-
bus, in quibus manifestum peccatum non cerna-
tur: vnde obligationem obediendi in Societate
latiùs patere, quàm in aliis Ordinibus affirmat P.
Lessius Lib. 2. Cap. 41. numer. 75. §. Alterum est:
sicut & in Ordine Minorum, quia in illius Regu-
læ Cap. 10. dicitur obediendum in omnibus, quæ
non sunt contra Regulam, vel animam: contra
animam enim solum peccatum est. Pro quo &<marginalia>Illius obe-|dientia|quam late|pateat.</marginalia>
Illustrissimus Caramuel in Theologiâ Morali numer.
1392. ita scribit: Vnde Patres Iesuitæ, quia promit-
tunt obedientiam in omni materia, quæ non sit euiden-
ter mala, posito Superioris præcepto, tenebuntur iuxta
minùs probabilem sententiam operari, aut etiam actio-<marginalia>Caramuel.</marginalia>
nes probabiliter malas elicere. Sic ille. Licèt autem
circa hoc limitationem aliquam esse admitten-
dam doceant P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tra-
ctat. 10. Lib. 4. Cap. 12. num. 10. & seqq. P. Sancius
suprà, num. 16. & P. Palaus Cap. 4. num. 7. §. Reli-
giosi verò. Ea tamen in iis tantùm locum habere<marginalia>Neque li-|mitatione&#x0303;,|quam Do-|ctores adhi-|bent, ob-|stare.</marginalia>
potest, quæ conformia Instituto non sunt, qua-
tenus conducere non possunt ad spirituale bo-
num proximorum, quorum saluti debet illa va-
care: si autem ipsa aliquid ad prædictum finem
expedire iudicauerit, non debet à materiâ obe-
dientiæ, quam profitetur, excludi. Atqui assum-
ptio Parochialis curæ Indorum potest conue-
niens ad spiritualem illorum profectum iudicari:
ergo & obligari ad illam poterunt tale Institutum
profitentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Quod quidem roborari potest ex eo,<marginalia>Ex loco|Cōstitutio-|num robur|additum|probationi.</marginalia>
quòd Parte 9. Constitutionum, Cap. 3. §. 20. de Ge-
nerali loquens D. Ignativs his verbis decer-
nit: Generatim loquendo in rebus omnibus, quæ<-P>@@

<-P>ad propositum Societati finem perfectionis, & auxi-
lium proximorum ad Gloriam Dei faciunt, omni-
bus præcipere in obedientiæ virtute poßit. Sic ibi.
Quis autem non videat ad auxilium proximo-
rum conducere curam prædictam posse, idque
ad Dei Gloriam, cùm Gloria eius ex homi-
num salute singulariter propagetur? & multò
illud potiùs, quàm ex cælorum magnitudine, or-
natu, splendore, de quibus Vates summus: Cæli
enarrant Gloriam Dei. Psalm. 18. v. 1. Potest item
roborari ampliùs ex eo quòd citato, Cap. 3. §. 9.
habetur, dum dicitur in Generali esse potestatem
admittendas quascumque personas Societatis ad
quælibet loca ad quamuis actionem ex ijs, quibus vti<marginalia>Alius pro|eodem.</marginalia>
ad proximorum auxilium Societas solet, exercendam.
Constat autem Societatem Indorum Parochia-
lem curam exercere solitam, in Iaponiâ, Sinâ,
Indiâ Orientali, Brasiliâ, Nouâ-Hispaniâ, Para-
quariâ, Nouo-Regno Granatensi, Chilensi, &
Peruuiano, atque vbicumque ad maiorem proxi-
morum vtilitatem iudicat expedire. Licèt enim,
vt diximus, num. 7. & 8. Societas doctrinas pru-
dentissimè & cautissimè detrectet; vbi tamen
expedire iudicat, tale onus non refugit sustinere:
& ita quando tale accidit, id non sine speciali
conuenientia fieri, debet ab eius filiis iudicari.
Ex quo fit compelli illos ad curam Parochialem
posse: neque sententiâ illâ grauium ex ipsa So-
cietate Doctorum se tueri posse: quandoquidem
pro Societate specialis ratio militat iam proposi-
ta & roborata. Quemadmodum sententia com-<marginalia>Sicut &|posse ad In-|dias mitti,|& alia in-|fidelium|loca.</marginalia>
munis est, Religiosos non posse compelli vt in
Indias se conferant conuersioni Gentilium vaca-
turi, vel ad alios infideles mitti: cùm tamen in
Societate secus accidat, vt citati docent, & etiam
Ludouicus Lopez & Emmanuel Rodericus,
quos pro eo laudat P. Sancius num. 47.</P>
<Z><A+2>CAPVT VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Qualiter Religiosi Parochi ad visitatio-
nem ab Ordinariis faciendam te-
neantur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>43</absatz-nummer> <INI3>T</INI3>Enentur equidem, quia sic à Sede<marginalia>Teneri il-|los, & obli-|gationis|fundamen-|ta.</marginalia>
est Apostolicâ constitutum, sic et-
iam Regiis Schedulis, iuxta potesta-
tem ab eadem Sede concessam. Et quidem Pius
V. ex cuius magis speciali Indulto Religiosi pos-
sunt Parochialem curam exercere, dum statuit in
Bullâ sæpiùs allegatâ, vt sine alicuius licentiâ prę-
dictam curam exerceant, nullam de visitatione
faciens mentionem: non ideò censendus est il-
lam penitus exclusisse, quia, vt fæpiùs dictum
est, iuxta vulgatum Iuris axioma, à separatis non
fit illatio; & stat optimè Parochialem curam in-
dependenter à quocumque Ordinario assumi &
dimitti cum Ordinarij iure circa inspectionem
administrationis: & ita vbi huius iuri expressè
derogatum non est, debet penitus recognosci.
Potestati enim Ordinariorum non detrahitur, nisi<marginalia>Iuri Ordi-|nariorum|non deroga-|tur, nisi per|expressa.</marginalia>
inquantùm est expressum. Vt ex Cap. Auditis.
& Cap. Cùm olim, probat Ioannes Andreas in
Cap. 1. de Priuilegijs, in Sexto. §. Quantùm ad ista.
Pro quo est & Cap. Pastoralis, de Priuilegiis, vbi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0264.jpg/>
@@1@<SE264>Religiosi Parochi ad visitationem qualiter teneantur. 253
<duolan 2><-P>Innocentius Tertius declarat Religiosos, quibus
à Papa concessum est, vt Ecclesias ei subiectas
possint in proprios vsus conuertere, non aucto-
ritate propriâ, sed à Di&#x0153;cesano loci possessio-
nem illarum accipere debere, nisi in priuilegio
aliud exprimatur: vbi sic concluditur: Quia per<marginalia>Cap. Pa-|storalis,|de Priuile-|giis.</marginalia>
indulgentiam huiusmodi Episcopali iuri non credimus
derogari. Habent autem Episcopi ius fundatum
circa visitationem Religiosorum in his, quæ cu-
ram Parochialem concernunt, non solùm per
Concilium Tridentinum. Seßione 25. Cap. de
Regularibus, vbi id expressè deciditur, quæ de-
cisio anterior fuit comparatione Concessionis Pij
Quinti: sed etiam per iuris communis disposi-
tionem in Cap. Cùm Capellas de Priuilegiis: quod
benè expendit Dom. Solorzanus Cap. 17. n. 48.
& 49. & quod è re præsenti maximè videtur es-
se Pius Quintus præfati priuilegij auctor ita lucu-
lenter declarauit, vt videri potest in Collectaneis
Declarationum Barbosæ circa citatum Caput
Tridentini. Voluit tamen (verba illius sunt) vt<marginalia>Pij V. De-|claratio.</marginalia>
in omnibus Ecclesiis Parochialibus, in quibus Curæ ani-
marum, etiam laicorum exercetur, habeant Ordinarij
facultatem eas Ecclesias & personas in iisdem Curam
exercentes, visitandi, & corrigendi, in his dumtaxat
quæ ad dictam Curam, & Sacramentorum admini-
strationem spectant, ita vt ab hoc Decreto nullus vi-
deatur exemptus. Sic ille ex Religioso Pontifex,
& Religiosorum singularis Patronus: vt non de-
beant illi de hoc onere querelis interminabilibus
proclamare. Pro quo & Regiæ Schedulæ ex-
tant, moderationem dictam, post varias circa il-
lud altercationes & controuersias, exprimentes:
de quibus agit Mag. Grijalua in historia Augusti-
niensi Nouæ-Hispaniæ ad finem Ætatis 3. & per plu-
ra Capita Ætatis 4. Dom. Solorzanus Cap. 16.
num. 77. & seqq. Cap. 17. num. 46. & seqq. & in
Politica Lib. 4. Cap. 16. & 17. & Dom. Felicia-
nus à Vega in Cap. Ceterùm de Iudiciis. num. 36.
Pro quibus</P>
<P>  <absatz-nummer>44</absatz-nummer> Dico primò. Episcopi visitare Religio-<marginalia>Assertio 1.|affirmans,|quòad Cu-|ram Paro-|chialem.</marginalia>
sos possunt quoad ea, quæ officium Parochiale
concernunt. Constat ex dictis. Quæ autem sint
illa, declaratur in Regio Rescripto die 22. Iunij
1624. quod per iterata alia iussum ad vnguem
obseruari, vt videri potest apud Dom. Solorza-
num citatis locis, ibi, En lo tocante à la administracion<marginalia>Quæ ad|illam spe-|ctent expli-|cantur ex|rescripto|Regio.</marginalia>
de Curas, y no en mas, visitando las Iglesias, Sacra-
mento, Chrisma, Cofradias, limosnas de ellas, y todo
lo que tocare à la mera administracion de los Santos Sa-
cramentos, y ministerio de Curas &c. Quæ quidem
meritò expressa sunt, qui ad Parochialem curam
manifestè spectant. Nomine autem Chrismatis,
Baptismalis fons etiam intelligitur, qui in ali-
quibus Schedulis expressus habetur, eò quòd ad
solemnem illius administrationem adhibendum
sit, & fons ipse sacro sit Chrismate consecratus:
vnde & pariter accipiendum venit Oleum sacrum
pro Sacramento Extremæ vnctionis, quod cum
Chrismate solet asseruari. Ecclesiæ item nomi-
ne venit sacristia, & ornamenta sacra; circa quæ
Episcopi specialem debent solicitudinem adhi-
bere, sicut & circa Calices, Corporalia, & Mis-
sale: in his enim omnibus magnæ solent indig-
nitates admisceri. Libri item Baptismi, Matrimo-
niorum, ac defunctorum: Elee&#x0308;mosynæ pro Ec-
clesiiis datæ: neque enim ad illas, quæ ex Con-<-P>@@

<-P>fraternitatibus colliguntur, arctanda est visitatio,
licet illæ solæ fuerint in citata Schedula designa-
tæ. Deinde circa modum agendi Religiosi Pa-
rochi inquirendum in iis, quæ ad ipsum vt talem
pertinent, de quibus dictum est Titulo præcedenti.
Et pro quibus legi solet Edictum ad hanc regu-<marginalia>Specialis|additio|circa ex-|plicanda|Indis sua|priuilegia$unclear.</marginalia>
lam conformandum. Quibus addo ad Parochi
Indici officium etiam pertinere, vt Indos faciat
de suis priuilegiis certiores. Pro quo Ferdinan-
dus Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 10. Et obli-
gationem hanc sub mortali vrgere satis comper-
tum apparet, quia res est magni momenti, &
Pontificiis gratiis Parochorum incuriâ germina
ista nouella fraudantur. Obseruat autem citatus
Auctor priuilegia posse consuetudine abrogari,
& quando tale accidit, obligationem cessare, cu-
jus erit indicium, si violatores legis puniantur.
Sed circa hoc cautè procedendum est, quia Indi
numquam voluntatem etiam tacitam habent suis
priuilegiis renuntiandi, & desuetudo ex defectu
potest notitiæ contingere, neque aliud de Pon-
tificia est præsumendum voluntate. Videantur
dicta Tit. 12. num. 426. Hoc ergo videant, &
disponant visitantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>45</absatz-nummer> Dico secundò. Visitatio prædicta circa<marginalia>Assertio 2.|Ad mores|non exten-|dendam.</marginalia>
mores & vitam Religiosorum non debet exten-
di. Sic constat ex dictis, & satis innuitur in præ-
dicta Schedula verbis illis: En lo tocante à la admi-
nistracion de Curas, y no en mas. Sed eo non con-
tenti Regij Consiliarij Indiarum Regio nomine<marginalia>Regia|Schedula|modum|procedendi|disponens.</marginalia>
sic pergunt: Que en los excesos personales de las co-
stumbres y vidas de los Religiosos Dotrineros, no que
dacen sugetos à los Arzobispos, ô Obispos, paraque los
castigasen por las visitas, aunque fuese à titulo de Cu-
ras: sino que en caso que se tubiese noticia de exceso. sin
escribir, ni hacer procesos auisa sen secretamente à sus
Prelados Regulares para que lo remediasen, y que sino
lo hiciesen, los Arzobispos y Obispos pudiesen vsar de la
facultad, que les da el Sancto Concilio Tridentino, de la
manera, y en los casos, que lo pueden hacer con los Re-
giosos no Curas. Y que en este acudan al Virrey, que
los ha de nombrar, y poder remouer, à representarle
las causas para que lo haga, como se ha hecho, y hace
en el Peru. Hæc Rex. Circa quæ obseruandum est<marginalia>Notandum|circa cri-|mina per-|sonalia, &|ad officium|spectantia.</marginalia>
aliqua esse Religiosorum posse crimina Paro-
chorum, quæ videntur simul personalia, & ad
officium pertinentia. Vt v. g. si Religiosus sit lu-
do aleatorio deditus, quia illi immersus est, cùm
ad ea, quæ sunt officio propria, vocatur, non
accurrit, vnde & grauia detrimenta subsequun-
tur. In hoc ergo cùm testium depositiones ex-
cipiuntur, ita procedendum est, vt tantum scri-
batur Religiosum ad ea, quæ officij sunt, admi-
nistranda vocatum non accurrere, & in tali ac
tali occasione id accidisse. Quod verò ad ludum
spectat, quia personalis defectus est, non pro-
cessandum, sed ad Regularem Prælatum deferen-
dum, vt remedium apponat, iuxta Schedulæ te-
norem. Quòd si ita inter se connexa sint ea, quæ
ad officium, & quæ ad personam spectant, vt
secerni non possint, respectus officij debet præ-
ualere, quia maioris momenti est, cùm damnum
importet publicum, & aliud sit tantùm persona-
le. Vt si potestate officij ad aliqua perpetranda
vteretur, ad quæ personalis respectus minimè
suffecisset. Itaque illa personalia censenda sunt,
quæ cum officio nullam habent connexionem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0265.jpg/>
@@1@<SE265>254 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>secundùm se spectata, licet per accidens habere
possint. Vt si Religiosus aleâ ludat, & multas
pecunias exponat, quæ ratione officij proue-
niunt: posset namque similiter ludere, si aliunde
haberet, & sic in aliis. Non ita si mercimoniis
vacet, textrinas habeat, erga Indos asperè se ge-
rat, & alia, quæ sæcularibus Parochis ratione of-
ficij prohibentur: hæc enim nullo modo, nisi
Parochi essent, exercerent. Et ita accipiendum<marginalia>P. Pelliza-|rius.</marginalia>
quod habet P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. num. 16.
dum ait cum aliis comprehendi ea, quæ occasio-
ne, colore, fauore, & auctoritate officij commit-
tuntur,</P>
<P>  <absatz-nummer>46</absatz-nummer> Nec debet circa mores & vitam inquisi-<marginalia>Inquisitio-|nem non|faciendam,|etiam sine|processu.</marginalia>
tio fieri ad habendam notitiam, etiamsi nihil pro-
cessandum sit, sed eo tantùm fine vt à suis Præla-
tis corrigantur: id quod Regia Schedula satis in-
dicat verbis illis: Sino que en caso, que se tubiere no-
ticia de exceso, sin escribir &c. Vbi de notitiâ tan-
tùm agitur, quæ haberi sine inquisitione potest, &
accidit cùm Indi, aut alij, scandala Parochorum
Episcopis aperiunt, quod & facere possunt, si
remedium aliâ viâ non sperent, aut eam iudicent
meliorem. Nec videtur peccare grauiter Episco-<marginalia>Non pecca-|re grauiter,|inquiren-|tes.</marginalia>
pus, qui extraiudicialiter interrogat ad notitiam
hauriendam, vt à Prælatis Religiosis, quæ dam-
nabilia occurrerint, faciat emendari. Tantùm
enim videtur inquisitio iudicialis prohibita in or-
dine ad correctionem ab ipsis titulo superioris
iurisdictionis adhibendam, vt ex verbis illis appa-
ret, Paraque los castigasen por las visitas. Quòd au-<marginalia>Prælati vt|secretè ad-|monendi.</marginalia>
tem secretè admonendos Prælatos dicitur, non
ideo est, quia in eo absolutè secretum seruandum
sit, eò quòd res, de quibus agitur, sint secretæ;
tunc enim Religiosi Parochi fraternè corrigendi,
iuxta formam à Christo traditam. Pro quo est &
Regia Schedula Philippi Secundi Ann. 1585. in
quâ sic dicitur: Y que à los Religiosos, que estubieren
en las dichas Dotrinas, asi mismo los visiten y corri-<marginalia>Schedula|Philippi 2.</marginalia>
ian en quanto à lo mas fraternalmente, teniendo par-
ticular quenta de mirar por el honor y buena fama de
los tales Religiosos: en los excesos que fueren ocultos: y
que quando mas que esto fuere menester, ò conuiniere,
den notitia à sus Prelados paraque los castiguen: y que
no lo haciendo, lo hagan ellos, conforme à lodispuesto en
el Santo Concilio de Trento. Quod verò de rebus,
quæ secretæ sunt, non agatur, ex eo constat quia
si Prælati remedium non adhibeant, Episcopi fa-
cultate sibi à Concilio traditâ vti debeant, quæ
pro secretis non est, cùm ad id lex sufficiat Cha-
ritatis. Id ergo tantùm secreti intimatione præ-
scribitur, vt Religiosi Prælati iudicialiter non
conueniantur, sed amicabiliter; efficaciter ta-
men, quia res summi momenti agitur, à qua
pendet multorum æterna salus, & ex cuius con-
niuentiâ multorum sequi potest æterna damna-
tio. Quid autem ex Concilio Tridentino habea-
tur, ad quod se Regiæ Schedulæ referunt, consta-<marginalia>Concilij|Tridenti|dispositio|circa cor-|rectionem.</marginalia>
bit legenti Seßionis 25. Caput 14. de Regularibus. V-
bi breuis illa, sed valde formidanda conclusio:
Episcopo instante, à suo Superiore intra tempus ab E-
piscopo præfigendum, seuerè puniatur, ac de punitione
Episcopum certiorem faciat: sin minùs, à suo Supe-
riore officio priuetur, & delinquens ab Episcopo puni-
ri poßit, Sic Concilium.</P>
<P>  <absatz-nummer>47</absatz-nummer> Quomodo autem puniendus sit, ibi non<marginalia>Delinquens|grauiter</marginalia>
dicitur: videtur autem ex Regia Schedula manife-<-P>@@

<-P>stum, sic enim additur: Y que en este acudan al<marginalia>priuatione|Doctrinæ|puni endus.|Vbi aliquis|notatis|digna.</marginalia>
Virrey, que los ha de nombrar, y poder remouer, à
representarle las causas, para que lo haga, como se ha
hecho, y hace en el Peru. Potest ergo quacumque
graui caussâ existente, quæ ad mores Religiosi
spectet, eum p&#x0153;nâ priuationis Doctrinæ puni-
re: neque enim medium quid in Regia Schedu-
la admittitur, vt scilicet puniri possit, & in Paro-
chiali officio conseruari. Et quidem meritò: nam
Religioso, qui vti exemplar virtutis, immò & per-
fectionis proponitur, grauiter in publico delin-
quenti nulla esse p&#x0153;na magis proportionata po-
test. Vnde non sunt Parochorum sæcularium
more tractandi, quibus plura permittuntur, sed
iuxta Decretalem Innocentij Tertij de qua n. 30.<marginalia>Cap. Qua-|liter &|quando,|de accusa-|tionib.</marginalia>
faciliùs & liberiùs à suis possunt administrationibus
amoueri. Tenentur autem Proreges Episcopo-
rum deferre sententiis, aliàs nullius illæ roboris
remanerent; & ita in Schedula adducta decidi-
tur, verbis illis; Que los ha de nombrar, y poder re-
mouer. Neque enim dicitur quòd nominare seu
præsentare possit, sed quòd reipsa nominaturus
sit; & statim additur potestas remotionis: quod
est dicere: Nominet alium, quia potest aliàs nomi-
natum remouere. Ratio autem discriminis inter
Religiosos & sæculares non solùm est iam addu-
cta ex maiori eorum obligatione; sed etiam quia
sæcularis, si facilè remoueatur, sine subsidio pro
vitæ necessariis manet, neque ad Beneficium a-
liud poterit adspirare: quod secus in Religioso
accidit, cui non possunt deesse necessaria ad Mo-
nasterium redacto, in quo vti in proprio elemen-
to securiùs & quietiùs residebit. Quòd si id do-
leat, eo ipso magis est illi conuentualis secessus
necessarius, vbi ea, ad quæ vocatus est, studeat
exercere. Si verò Prorex remotionem renuat,
ipse viderit, cui & damna ex irrationabili resi-
stentia penitus imputanda, de quo & Episcopus
ipsum admonebit.</P><marginalia>Assertio 3.|Visitare|Episcopos|per alios|posse.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> Dico tertiò. Episcopi, si impediti legi-
timè sint, possunt Religiosos Parochos per alios
visitare. Sic in Schedula dicta declaratur verbis
illis: Que los Arzobispos y Obispos por sus personas, ô
por las que ellos eligiesen estando impedidos, pudiesen vi-
sitar los Religiosos Dotrineros. Et pro eodem extat
Schedula Philippi Secundi ad Episcopos Nouæ-
Hispaniæ transmissa, in qua cum singulis lo-<marginalia>Schedula|Philippi 2.</marginalia>
quens, sic ait: Os ruego y encargo, que quando por
por vuestra persona no pudieredes visitar las Dotrinas
de eso Obispado, conforme à lo proueido en la Cedulæ
mia de 1. de Iunio, de 1585. donde mas en particular
se trata de esto, enuieis à las dichas visitas de Religio-
sos, que estubieren en las Dotrinas, en quanto à Curas,
y del Santißimo Sacramento, Pila del Bautismo, y fabrica
de las Iglesias, y demas cosas tocantes à ellas, y del culto
Diuino, con Religiiosos de las mismas Ordenes. Demaneræ
que donde vbiere Frayles Dominicos, vaya Frayle de la
misma Orden por Visitador, y que la misma forma se
guarde con los Agustinos, Franciscos, Mercenarios, y de la
Compañia, y esto para los casos, y en la forma, que se
contiene en la dicha Cedula. Fecha en Madrid à 21. de
Deciembre de 1595. años. Quæ Schedula Origi-
nalis habetur in archiuo R. P. Commissarij Ge-
neralis Ordinis Minorum in Noua-Hispania, vt
testatur Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus
pro Confessariis Indorum fol. 396. in fine.</P><marginalia>Ad omnes|Prouincias|potest ex-|tendi.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>49</absatz-nummer> Et illa quidem possent Religiosi aliarum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0266.jpg/>
@@1@<SE266>Religiosi Parochiad visitationem qualiter teneantur 255
<duolan 2><-P>Prouinciarum se tueri, quia in ea non fuit in-
specta ratio aliqua specialis, que in Religiosis
Nouæ- Hispaniæ, & non in aliis, militaret, sed
generalis illa ibidem præmissa: Que los es causa de<marginalia>Ratio in|eadem red-|dita.</marginalia>
mucha inquietud y desasosiego, enuiarlos à visitar en
quanto Curas, con Clerigos, ô Religiosos de otras Or-
denes: y conuiene escusar todas las occasiones, que los
pueden diuertir de su principal fin. &c. Quæ qui-
dem ad omnes Religiosos in Indijs Parochialem
curam exercentes constat pertinere. Quādo enim
ratio est generalior quàm dispositio, hæc per
illam ampliatur, juxta Textus & Doctores, quos<marginalia>Cui vide-|tur renun-|tiatum ob|inconue-|nientia.</marginalia>
adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 22.
num. 71. Videntur autem Religiosi fauori isti re-
nuntiasse, quia & inconuenientibus est obno-
xius, iuxta id, quod citatus P. Fr. Ioannes Bap-
tista eodem loco scribit ita dicens: Sed & hoc suam<marginalia>Fr. Ioan.|Baptista.</marginalia>
habet difficultatem, si Episcopi aliquem eligerent in
Visitatorem Religiosum ambitiosum, honoris, & pecu-
niarum cupidum & auidum, & erga Religionem suam
malè affectum. Vnde eligi non debet ad tale munus sub-
eundum qui sibi sumit honorem, sed qui vocatur à
Deo tamquàm Aaron. Sic ille. Cùm verò dicatur
Episcopum tunc tantùm aliquem suo loco mis-
surum, quando ipse est impeditus; non tenentur
Religiosi Visitatorem admittere, qui à non im-<marginalia>Episcopi|non impe-|diti neque-|unt mitere|Visitatore&#x0303;:|& quid,|si mitta-|tur, agen-|dum.</marginalia>
pedito mittitur; & Episcopus in hoc non videtur
à graui culpâ eximius. Quia verò de impedimen-
to, aut illius defectu, non facilè possunt Religiosi
iudicare; vbi oppositum non constat, admitten-
da visitatio est: & cùm constiterit, vitandi tu-
multus, & res vrbanè & pacificè transigenda:
neque enim Religiosa iura defendenda sunt mo-
re castrorum; & modo ipso defensionis arma
præbenda contrariis, dum in eo iniuriæ verbis &
actionibus Religiosâ moderatione indignis ad-
miscentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>50</absatz-nummer> Dico quartò. An Religiosi Indorum<marginalia>Assertio 4.|Religiosi|Parochi an|possint per|Censuras|premi.</marginalia>
Parochi occasione visitationis & correctionis,
quæ Episcopis licet circa Officium Parochiale,
possint ab illis per Censuras premi, quæstio mo-
menti non leuis est: in qua partem affirmantem
multis firmat Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 17.
num. 57. & seqq. & in Politica fol. 657. §. Pero<marginalia>Affirmati-|ua senten-|tia. Et il-|lius fun-|dament&#x0169;.</marginalia>
no obstante, & seq. & Lauretus à Franchis in Con-
trouersiis pag. 9. & 10. minimè Religiosis infen-
sus, licet Vicarius generalis Auenionensis. Et
est præcipuum illius fundamentum absoluta iu-
risdictio Episcoporum in Religiosos Parochos
quatenus tales, quæ ex supradictis constat: vbi
autem iurisdictio in foro externo est, datur pa-
riter potestas ad compellendum per Censuras,
quæ sunt arma Ecclesiastici brachij ad subditos in
officio continendos. Pro quo P. Thomas San-
cius Lib. 7. de Matrimonio, Disput. 33. num. 22. &
23. plures Auctores adducit: & ita plures etiam
sunt, qui in casu nostro ita sentiunt à Dom. So-
lorzano citati, qui ita practicatum aliquoties ait,
præcedente declaratione Limæ Peruuij Metro-
poli. Obseruandum tamen nullum ex præfatis
Auctoribus esse Religiosum. Pro parte verò ne-<marginalia>Negatiua|& sunda-|mentum|item.</marginalia>
gante sunt plurimi apud P. Sancium suprà, qua-
tenus generaliter asserunt concessà iurisdictione
in aliquem, qui priuilegium habet ne possit ex-
communicari, aut Censuris aliis coe&#x0308;rceri, non il-
las posse in eum ferri, &, si ferantur, esse inualidas.
Pro quo facit manifestè Cap. 1. de Priuilegiis in<-P>@@

<-P>Sexto §. In eos autem. Religiones autem talibus
priuilegiis gaudere ibidem P. Sancius osten-
dit.</P>
<P>  <absatz-nummer>51</absatz-nummer> Et vt Mendicantes gaudeant, secluso<marginalia>Pro Men-|dicantibus|vrgetur|ex Cap. 1.|de Priui-|legiis in 6.</marginalia>
nouo aliquo alio priuilegio, vel cui possit ali-
quid circa valorem opponi, expendi potest id,
quod est animaduersione dignissimum, licet à
Doctoribus non videatur adnotatum; in citato
inquam Capite sic haberi: In eos autem, quibus ne
interdici, suspendi vel excommunicari à quoquam va-
leant, à Sede est Apostolica indultum, (sicut sunt Reli-
giosi quamplures,) in quorum priuilegiis continetur
&c. Quæ decisio negari nequit quominùs hodie
verum habeat quoad omnia in illa contenta:
vnde & modò sunt Religiosi quamplures tale
priuilegium habentes, quia nunc Religiones præ-
cipuæ extant, quæ tempore decisionis præfatæ
vigebant.  Est namque Decretalis illa Innocentij
Quarti in Concilio Lugdunensi, quod celebra-
tum est Ann. 1245. Quis autem non videat Mo-
nachales omnes illius temporis, etiam nunc vige-
re, sicut & Mendicantium plures? Aut quis in-
super dubitare, eas ipsas, aut earum aliquas esse,
quibus tale sit priuilegium ab Apostolicâ Sede
concessum? Non est autem reuocatum illud,<marginalia>Circa re-|uocatione&#x0303;|obseruatio.</marginalia>
quia de tali reuocatione non constat. Licet enim
Alexander Quartus priuilegia concessa ab Inno-
centio Quarto & aliis, præter Regias personas,
quibus ab antiquo talis erat gratia concessa, re-
uocauerit speciali Constitutione; Clemens ta-
men Quartus illo clementior, vt ait Ioannes
Andreas in Glossa, reuocationem abrogauit, tem-
peramento addito, de quo in Cap. Ne aliqui, eo-
dem Titulo, per quod Ordinarij Censuris vti in
Priuilegiatos nequeunt, quando priuilegium
concessum non est personarum intuitu, sed Re-
ligionum, aut locorum, vt in casu nostro. Ex
quo videtur euidenter deduci Religiosos Mendi-
cantes excommunicari non posse, aut Censuris
aliis percelli, nisi quando id in speciali ab Apo-
stolicâ fuerit Sede dispositum, vt in casibus ali-
quibus apud Tridentinum. Et idem est de Reli-
giosis aliis cum Mendicantibus communicatio-
nem priuilegiorum habentibus; quia, vt ex am-
plissima concessione singulis facta constat, omnia
priuilegia participant Religionibus quibuscum-
que concessa: ergo & illa, de quibus testatur
Concilium, & Innocentius in Decretali illa, cùm
non constet esse reuocata. Qui discursus videtur
euidens generaliter loquendo, quamuis in casu, de
quo loquimur, sit specialis difficultas inferiùs de-
claranda. Et ita, licet prædicto discursu non ad-
ducto, non posse Religiosos grauari Censuris,
nisi vbi specialis pro eo concessio est, si priuile-<marginalia>Negantem|qui tuean-|tur.</marginalia>
gium generale habeant, tenent Gambaro, Em-
manuel Rodericus, & P. Henriquez, quos addu-
cit & sequitur P. Thomas Sancius citato num. 23.
& in Opere morali Lib. 6. Cap. 1. num. 14. P. Gas-
par Hurtadus Tractatu de Censuris Disput. 12. n. 5.
P. Martinon Tomo 5. Disput. 58. num. 29. P. Bau-
ny Tomo 2. Tract. 1. Quæst. 12. ad finem P. Pelli-
zarius Tract. 8. Cap. 4. numer. 117. §. Maius du-
bium, iuncto Summario eiusdem numeri. Tam-
burinus, Scortia, Peyrinus, Portel, Villalobos,
Aloysius Bariola, quos adducit, & sequitur Diana
Parte 3. Tract. 2. Resolut. 76. & Parte 5. Tract. 9.
Resolut. 43. & alij complures.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0267.jpg/>
@@1@<SE267>256 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. VIII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>52</absatz-nummer> Difficultas autem, quam dixi circa præ-<marginalia>Difficultas|circa illam|ex Decre-|tali citata|Innoc. IV.</marginalia>
dictum discursum extare, in casu de quo loqui-
mur, occurrit, in Parochis inquam Episcopis in
omni Parochiali iure subiectis, ex eo quòd in
prædicta Decretali additur post prædicta, in fine
illius; sic enim dicitur: Nec forsan ipsi Monachi ad
Monasteriorum suorum Prioratus Ordinarijs eisdem
subiectos (vt vel gerant eorum regimen, vel in eis tam-
quàm proprij locorum ipsorum Monachi resideant) fue-
rint destinati: tunc enim etsi liberè poßint ad eadem
Monasteria reuocari; ne tam illorum, quàm ipsorum
Prioratuum Monachi reputentur (cùm non sit incon-
ueniens aliquem vtrobique locum habere Monachicum)
vnum alteri subesse Monasterio, vel ab ipso noscitur de-
pendere: ratione tamen eorumdem Prioratuum dicti
Ordinarij sua iurisdictione in ipsis etiam quoad præmissa,
quamdiu morantur in illis, licitè vti possunt. Hæc
ibi. Iuxta quæ etiamsi amplissimum priuilegium
sit, quale ibidem exponitur, vt Ordinarij Censu-
ris vti nequeant erga sic Priuilegiatos: si tamen
in loco sint iurisdictioni Episcopi subiecto, aut
cum illius regimine, aut sine illo, priuilegium
cessat erga præmissa; scilicet suspensionem, excom-
municationem, & Interdictum: vt exponit Glossa
verba illa Textus: Quoad præmissa: quia de illis
decisio apertè procedit. Cùm ergo Parochi Re-
ligiosi Indorum in loco Episcopo subiecto sint,
priuilegium exemptionis prædictæ non videtur
vllatenus suffragari. Non enim hîc locum habet<marginalia>Glossæ do-|ctrinam nō|tollere illā.</marginalia>
exceptio, quam addit Glossa, post adducta verba
sic dicens: & intelligas hoc quando Prioratus ille tale
priuilegium non habet ex se, nec ex superiori Monasterio:
quia si maius Monasterium habet priuilegium quòd Mo-
nachi sui, & Prioratuum sibi subiectorum, à quoquam
excommunicari non poßint, &c. tunc secus. Non in-
quam habet locum, quia Doctrinæ Indorum tale
priuilegium non habent, neque Prioratus, aut
Prælaturæ aliæ, quibus aliquæ illarum subiectæ
esse solent quoad obseruantiam Religiosam, illud
item allegare possunt; quia Ecclesiæ etiam illæ,
in quibus Prælatura exercetur, Parochiales sunt,
& ita Episcopo subiectæ, proptereaque non gau-
dent priuilegio. Licèt enim contingere possit vt
Prælatus non sit Parochus; quia tamen Ecclesia,
& tali Prælato subditi sub iurisdictione Episcopi
sunt, & domorum etiam, quas ædificarunt, do-
mini non sint, vt expressè est Regiis Schedulis de-
claratum, de quibus Dom. Solorzanus Cap. 16.<marginalia>Domos Pa-|rochorum|non esse.</marginalia>
num. 87. Prioratus talis dici potest subiectus Or-
dinario, vt Decretalis loquitur; quia quoad ma-
iorem sui partem subiectus est. Quamuis ergo
(vt hoc detur) Prælatum nequeat Censuris im-
petere; subditos tamen poterit, qui Parochiale
munus administrant.</P>
<P>  <absatz-nummer>53</absatz-nummer> Quod cùm probabile esse negari non<marginalia>Quid pro|praxi.</marginalia>
possit, difficilè speret quisquam occurrente oc-
casione, id quod fauorabile est Religiosis, ab E-
piscopis eligendum. Sed habent illi vnde obuia-
re molestijs huiusmodi possint, cedendo, ne cæ-
dantur mucrone Censuræ, & res ita disponendo,
vt numquam ad extrema hæc remedia veniatur.
Debent autem Domini Episcopi considerare
non ita opportunum esse remedium, quod potest
sine difficultate frustrari. Cùm enim Religiosi
opinionem pro se habeant, iure, ratione, & ma-
gnorum scriptorum auctoritate firmatum, Cen-
suris se non ligatos possunt, cùm interminatæ illæ<-P>@@

<-P>fuerint, arbitrari; & ita quoad forum an imæ nihil
factum nimiâ illâ seueritate, & multoties etiam<marginalia>P&#x0153;næ aliæ|præter Ce&#x0303;-|suras.</marginalia>
quoad externum, cùm sine testibus ordinariè Pa-
rochi in populis degant, vbi suæ sunt absoluti do-
mini voluntatis. Alijs profectò p&#x0153;nis vti possunt,
vt ex Hostiensi aduertit Ioannes Andreas in cita-
tum Cap. Volentes, quod est primum de Priuile-
gijs, vbi illa ipsius verba: Dicit Hostiensis quòd etiam<marginalia>Ioan. An-|dreas.</marginalia>
deponere illos poterunt, & in arctum Monasterium de-
trudere, si caussa talis fuerit, &c. Et quidem Mona-
sterium quantumuis amplum satis erit arctum
ijs, qui vitæ Doctrinariorum assuefacti, obser-
uantiam domesticam ægerrimè possunt tolerare.
De quo Prælati testantur, vt videri potest apud
D. Solorzanum Cap. 16. n. 38. Vide etiam infrà,
Titulo 20. n. 60. & Titulo 12. n. 233.</P>
<Z><A+2>CAPVT VIII.</A+2>
<A+1>Qualiter Religiosi Indorum Parochi
Religionis vinculis teneantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>54</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Vnt illa plura, quoad vota scilicet, &
alia, quæ iuxta Regulam, aut Præla-
torum præcepta possunt eorum con-
scientias onerare, pro quibus</P>
<P>  Dico primò. Votum Castitatis ita obligat Pa-<marginalia>Assertio 1.|circa vo-|tum Casti-|tatis, reser-|uationem|vim ha-|bere.</marginalia>
rochum Religiosum vt si quid reseruatum, quod
ad illud spectet, sit, non possit ab eo sine licentiâ
Prælati Regularis absolui. Id constat. Quia Pa-
rochus talis absolutè manet subiectus Religionis
Prælatis in omnibus, quæ ad mores pertinent,
cùm circa ea tantùm, quæ Parochialis officij sunt,
Ordinario debeant subiacere: ergo in ijs, quæ
ad votum castitatis spectant omnimodam retinet
subiectionem. Sicut de aliis Religionis obseruan-
tijs Auctores dicunt, quæ cum officij administra-
tione non pugnant: vt videri potest apud P. Pel-
lizarium Tractat. 8. Cap. 4. num. 115. & alios pro
Tertiâ Assertione citandos. Et quidem nulla est ra-
tio laxamenti circa hoc, quando constringi pos-
sunt habenę, debent, vt maioribus periculis maior
cautio adhibeatur. Quia verò contingere potest<marginalia>Quid si|nulli infe-|riori Præ-|lato subie-|cti sint.</marginalia>
vt Parochus aliquis nullius Monasterij Prælato
subiectus sit, sed tantùm Prouinciali: circa hoc
à Prouincialibus prouidendum, & obseruandum
quod Religionum statuta præscribent. Si autem
nihil præscriptum inueniatur, videndum quid in
more sit. Quòd si nec de more constiterit, com-
munes regulæ reseruationis seruandæ, quæ apud
Doctores occurrent. Vt si Prælato reseruatum
peccatum sit, absoluatur cum onere comparendi,
vel gerat se vti non habens copiam Confessarij,
iuxta diuersas opiniones, si autem nihil est in Re-
ligione reseruatum Prouinciali, sed Prælato Mo-
nasterij, qui nullius Monasterij Prælato subiectus
est, videtur posse cui voluerit confiteri, & hoc
est verosimile. Quamquàm inuerosimile non sit
reseruationem tunc ad Prouincialem transire,
quia immediatus Religiosi talis Prælatus est; nec
credibile reseruationis habenas tunc laxari, quan-
do, vt dixi, cohibendæ potiùs sunt. Sed quia re-
seruatio odiosa est, erunt quibus hoc non placeat,
nec facilè fuerit eos à suâ sententiâ dimouere. Et
idem est pro reseruatis circa materias alias obser-
uandum. Possunt autem confiteri non approbato<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0268.jpg/>
@@1@<SE268>Religiosi Parochi circa obseruantiam Regularem, &c. 257
<duolan 2><-P>ab Ordinario: quod secus esset, si Ordinario
ipsi essent plenè subiecti, iuxta ea, quæ tradit P.<marginalia>Amotis ab|officio du-|rare appro-|bationem,|cum notā-|da doctri-|na.</marginalia>
Pellizarius suprà num. 135. Amotis tamen ab offi-
cio, durat approbatio, quia non pro Indis tantùm
approbati sunt, sed etiam pro Hispanis, iuxta Re-
giam Schedulam, de quâ numer. 13. & ita sine li-
mitatione sexuum & personarum. Videatur cita-
tus num. 136. qui num. 133. ait quando Parochi
sunt amobiles ad nutum, non posse eligi in Con-
fessarios ex delegatione aliorum Parochorum:
cuius oppositum est probabile, & ita in Parochis
Indicis sine scrupulo aliquo circa Indos practi-
candum: immò & valde expediens est, cùm etiam
Indi cuilibet approbato confiteri possint. Circa
Hispanos autem non esset ita certum, si Paro-
chi essent amobiles: sed certè non sunt, quia
& Religiosos non esse tales constat ex dictis num.
18. & seqq.</P>
<Z><A+1>Circa votum Paupertatis,</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>55</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico secundò. Circa votum pauperta-<marginalia>Assertio 2.|difficultas|ex eo quòd|Parochi In-|dorum vi-|deantur|dominium|reddituum|adquirere,|sictit & E-|piscopi.</marginalia>
tis maior videtur esse difficultas ob re-
ceptam multorum sententiam de Beneficiarijs
dominium Ecclesiasticorum reddituum adqui-
rentibus: quod quidem & in Parochis Religio-
sis videtur admittendum, sicut & in Episcopis
Doctores admittunt, qui videri possunt apud P.
Thomam Sancium in Opere moral. Lib. 6. cap. 6. n. 7.
qui num. 13. ait esse probabile: ob similem ratio-
nem, quia videlicet ita adiudicatur sua portio Be-
neficiario Regulari ac Seculari cum liberâ trans-
ferendi in alium dominij facultate: vnde tam
amplè potest disponere inter viuos de sui Bene-
ficij redditibus, quàm potest Beneficiarius sæcu-
laris, vt docent Doctores quamplures, quos ad-
ducit & sequitur P. Sancius suprà n. 14. & Dom.
Solorzanus Lib. 3. Cap. 16. num. 85. Nihilominùs<marginalia>Contrari&#x0169;|statuitur|vt certum</marginalia>
vti certissimum tenendum Beneficiarium Reli-
giosum voto paupertatis adstringi, neque reddi-
tuum Ecclesiasticorum, aut bonorum aliorum,
quæ adquirit, proprietatem comparare. Sic P.
Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Cap. 19. num.
7. P. Sancius suprà. num 36. Dom. Solorzanus du-
dum citato Capite numer. 84. Thomas à Iesv de
statu Monachorum Parte 2. Cap. 7. Dub. 3. quod
etiam de Religiosis Episcopis tenet Dom. Villa-
roe&#x0308;l Parte 1. quæst. 3. art. 4. numer.  67. & seqq. &
Parte 2. Quæst. 14. art. 4. num. 74. & alij apud ipsos.
Ratio est clara; quia Parochus talis manet verus
Religiosus: neque paupertatis votum, quoad id,
quod essentialiter importat, quomodocumque
explicetur, incompatibile est cum munere Paro-
chiali: cumq&#x0301;ue aliàs circa hoc nulla extet di-
spensatio, nullum est fundamentum vt oppositum
quidquam asseramus.</P>
<P>  <absatz-nummer>56</absatz-nummer> Est autem specialis difficultas in Religio-<marginalia>De ijs, qui|in Societate|nondum|professi aut|formati,|dubium|speciale.</marginalia>
sis Societatis, qui vota post biennium tantùm
emiserunt, & dominij capaces sunt: illi enim, si
in Indiis Parochiale munus administrent, viden-
tur fructuum Beneficij adquirere proprietatem,
& ita non solùm inter viuos, sed etiam post mor-
tem posse disponere, iuxta formam in Consti-
tutionibus assignatam. Sed certè & in illis etiam
resolutio prædicta locum habet: sic enim So-
cietas Beneficia prædicta admittit, vt in nullo læ-
datur votum paupertatis, & sub eâ conditione, vt<-P>@@

<-P>ex emolumentis nihil sibi Religiosi adquirant,<marginalia>Idem de$unclear|illis affir-|mandum.</marginalia>
sicut inuiolabili est praxi semper obseruatum. Li-
cèt ergo stare possit, quod docet Cardinalis Lugo
Disput. 3. de Iustitiâ, num. 90. iuxta mentem R. P.
Mutij Vitelleschi Societatis nostræ Præpositi Ge-
neralis, eum, qui biennij tantùm emisit vota, posse
sibi adquirere dominium notabilis alicuius quan-
titatis, quæ aut hæreditate aut donatione pro-
ueniat; cùm tamen in ordinarijs adquisitionibus
domui aut Collegio adquirat. In casu tamen no-
stro, si emolumenta Beneficij in magno pretio
sint, non sunt illâ regulâ comprehensa, quia sub
conditione dicta adquiruntur: si autem non ma-
gni valoris, stare illa potest: quamuis Prælati
debeant illis abundantiùs prouidere. Vnde nec
distributio illorum eisdem permittitur pro suo
arbitrio facienda: idque omnes ita sibi persua-
sum habent, vt neque in ordine ad proprias ne-
cessitates, si quando occurrant, insciis Superiori-
bus, quidquam audeant attrectare.</P>
<P>  <absatz-nummer>57</absatz-nummer> Neque obiici potest facultatem amplè<marginalia>Concessio|Iuris pro|distributio-|ne quomo-|do non ob-|stet.</marginalia>
distribuendi à Iure haberi, cui nequit ex inferio-
rum dispositione quidpiam contrarium stabiliri.
Nam Ius quidem, vel Ecclesia, vt cum aliis Do-
ctoribus loquitur P. Sancius num. 14. citato. con-
cedit plenam reddituum administrationem: sed
cùm priuilegium sit, illi potest renuntiari, eò
quòd Religio noxium sibi futurum esse præui-
deat, ob specialem circa paupertatem perfectio-
nem, aut morem suo instituto conuenientem, in
eadem obseruatum. Sicut priuilegiis quibusdam
iuxta ea, quæ ad officium S. Inquisitionis spe-
ctant, renuntiauit, vt constat ex Decreto 21. Con-
greg. 5. & in materiâ paupertatis loquendo, Con-<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
cilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 3. de Regula-
ribus. Concedit omnibus Monasterijs & domibus tam
virorum, quàm mulierum & Mendicantium, exceptis
domibus Fratrum S. Francisci, Capucinorum, & eorum,
qui Minorum de obseruantia vocantur, etiam quibus,
aut ex Constitutionibus suis erat prohibitum, aut ex pri-
uilegio Apostolico non erat conceß&#x0169;, vt deinceps bona im-
mobilia eis poßidere liceat. Cui tamen Concessioni
Societas nostra quoad Domos Professas renun-
tiauit. Non est ergo mirum si amplæ illi faculta-
tati distribuendi bona ex Beneficio obuenientia
renuntiauerit. Præterquàm quòd cùm Beneficia
dicta ita à Pontifice data sint, cuius mentem Re-
giæ Schedulæ declararunt, vt ea quæ ad mores
spectant curæ Prælatorum Regularium reser-
uentur: & ad mores maximè spectet, præsertim
in Indiis, ne Religiosi liberam habeant bonorum
administrationem, eo ipso ea, quę ad hoc spectant,
ad eosdem spectat moderari.</P>
<P>  <absatz-nummer>58</absatz-nummer> Et ex prædicto discursu constat quid de<marginalia>Religiosis|alior&#x0169; Or-|din&#x0169; quid|liceat circa|illam.</marginalia>
Religiosis aliorum Ordinum circa potestatem di-
stribuendi bona Beneficij sit dicendum. Possunt
enim Prælati distributionem huiusmodi mode-
rari, & applicare fructuum partem atque emolu-
mentorum piis operibus, inter quæ Monasterio-
rum necessitates meritò debent computari: habi-
to tamen ante alia & præ aliis respectu ad necessi-
tatem Parochialis Ecclesiæ, & pauperum Paræ-
cianorum iuxta dicta num. 15. & tenendam om-
ninò sententiam Thomæ à Iesv suprà, §. Ex qui-
bus, quæ pro Indicis Parochis specialiter militant,
quia manent absolutè sub obedientiâ Prælato-
rum, vnde ab illis tantùm corrigi possunt in iis,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0269.jpg/>
@@1@<SE269>258 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. VIII.
<duolan 2><-P>quæ ad mores spectant, iuxta dicta Cap. præcedent.
Quòd si applicatio talis non fiat, aut portione
aliquâ pro opere pio assignatâ, reliqua Parocho
relinquantur, illa sanè poterit pro suo arbitrio in
opera pia dispensare. Poterit etiam reseruare sibi
aliqua, si præuideat necessaria sibi futura post Pa-
rochiam dimissam, eò quòd Religio non plenè
prouideat ad Religiosorum necessitates subleuan-
das. Ad Monasterium autem reuersus tenebi-
tur ea manifestare Prælato, & iuxta illius licen-
tiam vsum temperare. Circa quod, nisi Religio
sit penitus relexata, non potest non aliquid di-
spositum inueniri: Parochis enim distribuendi, &
sibi retinendi facultatem tribui ad liberum vsum
extra monasterium, & intra illud, non sine graui
stare paupertatis iniuriâ potest; nisi quantitas val-
de moderata sit, quam cùm Religiosus suo labo-
re collegerit, non est penitus inordinatum, vt eâ
ad monasterium regressus perfruatur: quamuis<marginalia>Quæ socum|offerunt,|Monasterij|fieri.</marginalia>
eo ipso quòd regrediatur, aut ad aliud vadat, ibi
habitaturus monasterij fiant, vt benè explicat P.
Suarius Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 3. Cap.
19. num. 11. cuius illa sunt verba: Existimo autem<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
eo ipso quòd persona redit ad Monasterium cum talibus
bonis, incorporari bona illa bonis Monasterij: quia in
primis talis Religiosus iam non potest habere liberam
administrationem talium bonorum, quia hoc repugnat
Religiosæ vitæ, cùm iam illa persona sit omnino actu
subiecta Prælato Religionis: ad illum ergo iam spectat
talium bonorum administratio. Vnde eo ipso quòd Re-
ligiosus secum defert talia bona ad Monasterium, quan-
tùm est ex se illa applicat, & Prælatus illa permittendo,
consequenter acceptat: & ideò ex tunc incipit domi-
nium talium bonorum esse apud Monasterium. Sic
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>59</absatz-nummer> Sed quid si Prælatus nesciat, quia Reli-<marginalia>Cùm Præ-|latus igno-|rat, & Re-|ligiosus non|applicat,|quid dicen-|dum.</marginalia>
giosus occultat, & neque iste vult ea Monasterio
applicari? In primis contra paupertatis votum
peccare, ex eodem Patre constat. Deinde, suffi-
cit tacita Prælati voluntas: quia sicut illa sufficit,
iuxta communem Doctorum sententiam, vt Re-
ligiosus alienare aliquid, aut consumere possit:
ita etiam, (& multò id potiùs) vt possit Monaste-
rij bonis incorporari. Neque obstat Religiosum
applicationi reluctari, quia circa hoc non est do-
minus suæ voluntatis, & talis applicatio benefi-
cio iuris communis habetur: vt si existens in Mo-
nasterio aliquid adquirat, quod tamen applicari
Monasterio nolit, sed suo vsui reseruare. Erit
autem idem si pecunias, aut alia secum non ferat
in Monasterium, sed apud sæcularem deponat:
quia cum personâ adueniunt iura. Nisi fortè
ante dimissam Parochiam, sciens eam breui di-
mittendam, statuerit bona talia dispositioni Pro-
uincialis reseruare: tunc enim, etsi ea in Mona-
sterium apportet, Monasterij non erunt, sed
eius, cui Prouincialis voluerit applicare. Id insu-
per obseruando ingentem pecuniæ quantitatem,
neque cum Prælati licentiâ posse Religiosum re-
tinere; quia licet non sit contra formalem ratio-
nem paupertatis, quæ solùm in Professis proprie-
tatem excludit; est tamen contra statum; quia
adeò pecuniosus & potens ad sua commoda pe-
cuniâ promptâ vti, si sæcularis esset, minimè pau-
per haberetur: ergo multò minùs Religiosus in
statu pauperis viuens. Vnde Concilium Triden-
tinum Seßione 25. Cap. 2. de Regularibus, sic statuit:<-P>@@

<-P>Nemini igitur Regularium, tam virorum, quàm mulle-<marginalia>Concili&#x0169;|Trid. quid|circa pau-|pertatis v-|sum sta-|tuat.</marginalia>
rum, liceat bona immobilia vel mobilia, cuiuscumque
qualitatis fuerint, etiam quouis modo ab eis acquisita,
tamquàm propria, aut etiam nomine Conuentus, poßi-
dere vel retinere, sed statim ea Superiori tradantur,
Conuentuique incorporentur. Nec deinceps liceat Supe-
rioribus bona stabilia alicui Regulari concedere, etiam
ad vsumfructum, vel vsum, administrationem, aut
Commendam. Administratio autem bonorum Mona-
steriorum, seu Conuentuum, ad solos Officiales eorumdem
ad nutum Superior um amouibiles pertineat. Mobi-
lium verò vsum ita Superiores permittant, vt eorum
supellex statui paupertatis, quam profeßi sunt, con-
ueniat: nihilque superflui in ea fit, nihil etiam, quod
necessarium, eis denegetur. Quòd si quis aliter, &c.
Hæc si Religiosi considerent; quod à nobis di-
ctum est, quàm sit rationi & veritati conforme,
non poterunt non indubij penitus iudicare. Pro
quo & addo Declarationem Cardinalium apud<marginalia>Declaratio|Cardinali&#x0169;|pro eodem.</marginalia>
Dom. Barbosam, & alios, sic habentem: Per
talem licentiam Regulares ipsa immobilia, vel mobilia
superflua poßidentes, à culpa vel à p&#x0153;næ non excusan-
tur. Nec credendum est Superioribus asserentibus se posse
concedere licentiam poßidendi mobilia aut immobilia
super flua. Sic illi.</P>
<P>  <absatz-nummer>60</absatz-nummer> Dixi bona posse à Religioso Parocho<marginalia>Quæ bona|Religiosus|secum af-|serre non|possit, nec|donare.</marginalia>
vel Monasterio, vel Prouinciali, vt ea iuxta id,
quod magis expedire viderit, applicet, condona-
ri, quando distributio illi permissa est. Quod in-
telligendum de bonis, quæ illi non intuitu Ec-
clesiæ data sunt, aut ab ipsa ex eodem intuitu ad-
quisita: si præsertim iam sint in ornamenta, &
alia vtensilia conuersa. Pro quo videndus Dom.
Solorzanus citato 16. num. 87. & in Politica fol.
646. Idem erit, si ipsi ex adquisitis propriâ in-
dustriâ, aut ex salariis, quidquam pro seruitio Ec-
clesiæ fecerint: in quo Clericorum Secularium
alia ratio est, iuxta ea, quæ habet P. Suarez citat.
Lib. 3. Cap. 16. num. 26. Nisi aliter apud se sta-
tuant, nolentes vt talia Ecclesiæ sint, si contin-
gat eam ad Sæculares Clericos deuenire, aut si
ipsi Parochialem curam dimiserint. Quę quidem
voluntas quantùm ad forum conscientiæ sufficiat:
in foro autem externo non suffecturam credo;
quia cum seruitio Ecclesiæ applicatum sit, ex il-
lius intuitu factum, præsumptionis erit non le-
uis: circa quod pro re nata talium arbitri iudica-
bunt. Vnde non est generaliter admittendum
quod affirmat P. Sancius in Opere moral. Lib. 7.
Cap. 32. num. 76. & ex eo Cardinalis Lugo Di-
sput. 3. citat. num. 234. & P. Pellizarius Tract. 8.
Cap. 4. num. 128. Religiosum scilicet Parochum<marginalia>Non semper|Ecclesiæ|adquirere.</marginalia>
Ecclesiæ adquirere, quando Beneficium est sæ-
culare. Nisi dicamus eam doctrinam, quæ etiam
est P. Suarij citato Cap. 19. numer. 28. rectè stare,
quando Beneficium non solùm ex institutione
suâ, sed etiam ex vsu sæculare est; quia videlicet
non semper solet per Regulares administrari, &
Regularis, qui nunc administrat$unclear, pleno est iure
Ordinario subiectus: quod non ita accidit in
Parochiis Indorum: licet enim ex institutione sua
sæculares sint, & Sæcularibus destinatæ, solùm-
que ratione necessitatis Regularibus ad tempus
attributæ: illi tamen Ordinariis non pleno iure
subduntur; in quo Beneficia ista à communi ta-
lium conditione deficiunt, sic disponentibus Pō-
tificibus, qui ad hoc habent absolutissimam po-
testatem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0270.jpg/>
@@1@<SE270>Religiosi Parochi circa obseruantiam Regularem &c. 259
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Quibus addendum (vt quæ ad hanc<marginalia>Peccare|grauiter|profane|expenden-|tem, etiam|cum Licen-|tiâ. Et ac-|cipientes ad|restitutio-|nem teneri.</marginalia>
materiam spectant, terminemus) Religiosum,
qui ea, quæ ex Parochiali Beneficio adquirit, in
vsus profanos, aut inhonestos expendit, morta-
liter peccare, neque ad hoc posse licentiam am-
plam Prælatorum, aut prætensum ius ratione
Beneficij suffragari, vt communiter tradunt Do-
ctores, & videri possunt P. Suarez suprà num. 20.
P. Sancius Lib. 6. Cap. 6. num. 14. & Lib. 7. Cap.
19. numer. 31. P. Pellizarius. numer. 130. & alij,
quos adduximus Titulo 3. numer. 39. Ex quo se-
qui videtur clarè, accipientem sic datateneri ad re-
stitutionem: quod etiam communi est Docto-
rum assensu firmatum. Videantur dicta Titulo 1.
num. 146. & Titulo 3. num. 38. & seqq. & Tho-
mas à IESV suprà Parte 3. Cap. 2. De ludo au-<marginalia>Quid ludo|exponere|possint.</marginalia>
tem communis est Religiosis omnibus difficul-
tas: & licere aliquid illi exponere ad honestam
recreationem, sententia est satis recepta Docto-
rum: pro quo videri potest P. Molina Disputat.
520. paullò post principium. Et P. Sancius Cap.
19. citato 10. numer. 79. Vbi plures congerit sic
docentes. Addit autem posse ludo exponere ad
rationem quatuor vel quinque aureorum pro
centum sibi quotannis ad sustentationem con-
cessis. In Indiis autem constat maiorem licere
quantitatem Pro quo & facit, quòd cùm in Con-
cilio Limensi Tertio Act. 3. Cap. 17. lata esset<marginalia>Ex Conci-|lio Lim. 3.|desumpta|quantitas.</marginalia>
excommunicatio aduersùs Clericos aleis vel
chartis pictis ludentes, aut quolibet alio ludo
prohibito, si quod exponunt, valorem duorum
aureorum excederet: à sacra Cardinalium Con-
gregatione auctoritate Sixti V. id temperatum
est, vt p&#x0153;nam excommunicationis non incur-
rant, nisi summam luserint quinquaginta aureos
excedentem, vt constat ex Præsatione Concilij ip-
sius §. 1. Prudenter enim Patres illi iudicarunt
quinquaginta aureos in Indiis non esse notabi-
lem quantitatem, idque pro singulis vicibus. Vt
ex hoc intelligamus quatuor aut quinque aureos
à Doctoribus prædictis pro Religiosis assigna-
tos, in Indiis ad maiorem debere summam excre-
scere, vt graue in eo peccatum inueniatur. Vnde
aliquali seruatâ proportione (neque enim omni-
moda seruari debet; cùm adeò dispar sit sæcula-
rium Clericorum, ac Religiosorum conditio)
neque viginti sufficient, & plus aliquid requi-
retur, quod difficile fuerit prætaxare. Et hæc
circa Paupertatem, vt iam</P>
<Z><A+1>Circa Votum Obedientiæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>62</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico tertiò. Religiosus Parochus in<marginalia>Deberi il-|lam in om-|nibus, quæ|ad mores|spectant.</marginalia>
Indiis debet in omnibus, quæ ad mo-
res spectant, & cum officij administratione non
pugnant, Prælatis Religionis obedire, iuxta
qualitatem præcepti. Constat ex dictis. Quia
cùm in Ordine ad præfata exemptus non sit, de-
bet obedientiam more aliorum. Et est hoc com-
muni doctrinæ Scriptorum consonum, asseren-
tium, quòd si Ecclesia, cui Religiosus præest, sit
subiecta Prælatis Religionis quoad spiritualia, &
ipse quoad illa subiectus manet. pro quo & aliàs
subiectionis qualitates adducunt, videndas apud
P. Sancium Cap. 6. citato num. 36. Sed adducta<marginalia>Doctrina|P. Suarij,</marginalia>
est satis, vbi de spirituali obligatione tractamus:<-P>@@

<-P>Ecclesiam autem Parochialem, durante Religiosi<marginalia>quæ vide-|tur obsta-|re.</marginalia>
administratione, subiectam esse in spiritualibus
Prælatis Religionis, ex eo ostenditur, quia Re-
ligiosus ipse illius Pastor in ordine ad illa subie-
ctus est: vnde si malè administret, puniri potest,
& ideò Ecclesia quoad omnia visitatur. Vnde &
dici etiam potest quoad temporalia subiecta, quia
de ijs etiam curare Prælatus debet. Neque ac-
commodari hic potest, quod docet P. Suarius
citato Cap. 29. num. 19. videlicet quòd si Ecclesia
sit omnino exempta à iurisdictione Episcopi, &
subiecta Prælato Regulari, eâ ratione tenebitur
Beneficiarius. Monachus illi parere, sicut tene-
retur parere Episcopo, si ordinario iure illi esset
subiecta. Si autem Ecclesia sit subiecta Episco-
po, non tenetur Monachus parere Prælato in re-
bus, quæ pertinent ad regimen Ecclesiæ, quia te-
netur parere Episcopo: ergo non proprio Præ-
lato, non enim potest in eadem materiâ duos ha-
bere Superiores inter se non subordinatos. Tum
etiam quia illa non est materia obedientiæ, eò
quòd non pertineat ad Regulam, neque ad ob-
seruantiam Religiosam. Vnde licet Prælatus Re-
ligionis simul sit quasi Episcopus illius Ecclesiæ,
non tenebitur Monachus Beneficiarius illi pare-
re in tali materiâ ex vi obedientiæ, sed solùm ra-
tione iurisdictionis, sicut tenetur parere Episco-
po. Hæc autem exemptio manifestior est, quan-
do Ecclesia non est Religioni pleno iure subie-
cta, vt probat idem Pater num. 24. & multo ma-
gis quando est Beneficium sæculare.</P>
<P>  <absatz-nummer>63</absatz-nummer> Non inquam applicari potest, quia, vt<marginalia>Applicari|non potest|in præsenti.</marginalia>
diximus num. 60. Beneficia Indica, de quibus
loquimur, specialem habent conditionem, neque
debent iuxta regulas aliorum Beneficiorum pe-
nitus gubernari: neque enim omnino Regula-
ria, neque omnino Sæcularia sunt, licet sine addi-
to diminuenti sæcularia dici possint, ob rationem
adductam citato loco. Pro quo & videri potest P.
Sancius citato Cap. 29. Lib. 7. num. 24. vbi bene
ostendit non præscribi statum Beneficij etiam
post quadragenariam possessionem, quando sæ-
culare concluditur Regulari ex dispensatione.
Vnde & Episcopor&#x0169; jurisdictioni subsunt quoad
omnia Parochialia, & Religiosis Prælatis etiam
quoad illa: non vt contrarium quidquam sta-
tuere possint, sed vt ea impleri faciant, & suâ et-
iam prouidentiâ addant, quæ viderint expedire,
supplendo multoties eorum negligentiam aut
impotentiam: & etiam circa mores & vitam, in
quo plenissimâ gaudent potestate. Non esse au-<marginalia>Duo Supe-|riores quo-|modo circa|camdem|materiam|esse possint.</marginalia>
tem inconueniens, vt circa eamdem materiam
duo sint Superiores, quando Superioritas dicto
modo exercetur; ex se apparet verosimile: &
jam ibi aliquis modus subordinationis interuenit.
Vnde & Parochum delinquentem circa Paro-
chialia posse à suo Prælato puniri, tradit cum alijs
P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. num. 117. licet sint
qui secus sentiant. Et quidquid de Beneficiis aliis
sit, in iis, de quibus loquimur, aliter se res habet,
quia sic recepta sunt. An autem Prælato iubenti<marginalia>Prælato iu-|benti circa|Parochia-|lia an ex|voto obe-|dientiæ sit|illa præ-|standa.</marginalia>
circa Parochialia debeatur obedientia ex vi voti,
vel extraordinariæ iurisdictionis, non multùm ad
negotium obedientiæ interest, cùm constet simi-
liter obediendum. Et licet sententia P. Suarij,
quam & tenet P. Palaus Parte 3. Tract. 16. Dispu-
tat. 4. Puncto 25. num. 2. verosimile fundamen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0271.jpg/>
@@1@<SE271>260 Thesauri Indici Titulus XVII. Cap. VIII.
<duolan 2><-P>tum habeat; contrarium tamen non inuerosimi-
liter probari potest ex dictis Cap. 6. Si enim Re-
ligiosi compelli possint ad acceptandam Paro-
chialem curam, quod & P. Suarez ibidem addu-
ctus videtur docuisse: consequenter etiam com-
pelli poterunt ad rectum administrationis mo-
dum: quia sicut ipsum Parochiale officium ma-
teria obedientiæ est, ita & illa quæ ad ipsum spe-
ctant, saluâ Ordinariorum potestate.</P>
<Z><A+1>Circa obligationem habendi Socium ex
eadem Religione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>64</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ffirmant communiter Doctores, si Be-<marginalia>Quid iure|statutum.|cum distin-|ctione Mo-|nachorum,|& Cano-|nicorum.</marginalia>
neficium Regulare sit, & Religioni
pleno iure subiectum, ex Cap. Monachi, de Statu
Monachorum & Cap. Quod Dei timorem, eodem
tit. Si verò pleno iure subiectum non sit, & ita
neque Parochus amobilis ad nutum, secus cen-
sent: quia in priori casu, cùm sub obedientiâ Re-
ligionis maneat, ad eius Prælatos spectat decen-
ti eorum modo viuendi prouidere: quod cùm
cesset in posteriori, quandoquidem Religiosus
ab obedientia Prælatorum eximitur, non est o-
bligatio Socium tribuendi. Sic P. Suarez Cap.
19. citato num 28. P. Palaus Disput. 4. Puncto 25.
num. 4. P. Pellizarius num. 121. & plures alij,
quos adducit P. Sancius Cap. 6. citato num. 39.
vbi alios modos dicendi commemorat: eum au-
tem sequitur, vt Religiosi Monachorum nomine
designati, semper ad id teneantur, non verò Ca-
nonici Regulares, nisi quando commodè pos-
sunt: sic enim videtur decerni in prædicto Cap.
Quod Dei timorem. Et quidem ita est, pro quo
sola litteræ inspectio sufficit, ex qua sunt illa. Li-<marginalia>Ca. Quod|Dei timo-|rem, de|Statu Mo-|nachorum.</marginalia>
cet autem in Lateranensi Concilio de Monachis cauea-
tur, ne singuli per villas & oppida per quascumque Pa-
rochiales ponantur Ecclesias &c. Quia tamen istud de
Canonicis Regularibus specialiter non cauetur, qui etsi
à sanctorum Monachorum consortio non putentur se-
iuncti, regulæ tamen inseruiunt laxiori &c. Iuxta
quæ manifestum est inter Monachos & Cano-
nicos quoad habendum Socium diuersam Iuris
dispositionem induci. Cùm ergo in fine sic ad-
ditur: Sic annuendum duximus postulatis, vt exer-
cens Plebani officium, si commodè fieri poterit, vnum
Canonicum Regularem tecum habas ad cautelam: cuius
in iis, quæ Dei sunt, & Regularis obseruantiæ, tam
consortio, quàm solatio perfruaris. Cùm inquam
sic additur, obligatio nulla, quæ peccatum im-
portet, imponitur; aliàs inter Monachos & Ca-
nonicos nullum esset discrimen, quod tamen In-
nocentius Tertius ibidem intendit stabilire.
Quod ergo dicitur, Si commodè fieri poterit, ad vo-<marginalia>Commoda|illius ex-|positio.</marginalia>
luntatem est Beneficiarij penitus referendum:
commodè enim non potest fieri, quod est re-
nuenti inclinatione faciendum, quamuis aliàs ra-
tione sustentationis & habitationis, commodi-
tas non deficiat. Idem igitur videtur, acsi dice-
ret, Si molestum non sit futurum. Et tunc consilium
est, & prætereà licentia conceditur vt socius pa-
riter morari cum illo possit, quia de hoc forsi-
tan aliquis dubitaret, an scilicet Canonicus non
Parochus extra Conuentum cum Parocho ha-
bitare valeret, cùm sit extra Claustra constitu-
tus.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>65</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, in Parochis. Indo-<marginalia>In Paro-|chis Indicis|obligatio-|nem ces-|sare.</marginalia>
rum specialis ratio ad non habendum Socium oc-
currit, quia propter necessitatem illis est Paro-
chialis cura commissa, vt Pius V. in suâ exprimit
concessione; ratione cuius necessitatis etiam sic
fieri c&#x0153;ptum, vt Religiosi sine socio in Parochiis
degerent; quod & posteà, eorum etiam aucto
numero, sic etiam factum & continuatum, vt
iam obligatio dicta videatur consuetudine peni-
tus abrogata. Pro quo & aliorum potest senten-
tia succurrere apud P. Sancium suprà, dicentium<marginalia>Quorum-|damsen-|tentia, &|explicatio.|Cap. ci-|tati.</marginalia>
Monachos & Canonicos Regulares teneri ad ha-
bendum Socium, Si commodè fieri poterit: & in
hoc esse illos prorsus æquales, discrimenque à
Pontifice constitutum in eo consistere, vt Ca-
nonicis faciliùs quàm Monachis Parochialia Be-
neficia conferantur. Quod equidem probabile
est: vbi & alium explicandi modum possumus<marginalia>Alius ex-|plicandi|modus.</marginalia>
adhibere: Pontificem scilicet ita Parochialem
curam illi, de quo erat sermo, concedere, vt li-
cet Regulæ inseruiret laxiori, Monachorum ta-
men subire obligationem deberet, habendi sci-
licet Socium ad cautelam. Discrimen ergo à Pō-
tifice traditum inter Monachos & Canonicos, in
eo est, in quo à Pontifice constituitur, quòd sci-
licet isti Regulæ inseruiant laxiori: sed eo non
obstante statuit, cùm de Parochiali curâ agitur,
quoad obligationem habendi socium penitus
exæquandos. Obligatio autem vtrorumque est.
Si commodè fieri poterit. Id quod respectu Indi-
corum Parochorum frequenter accidit quia vel
idonei deficiunt: vel, si extent, vitam illam soli-
tariam renuunt: vel à Prælatis non concedun-
tur, quia eos pro Conuentibus necessarios iudi-
cant: vel quia vt in plurimùm molesti sunt, nec
solatio, vt Pontifex ait, sed tormento: vnde non
videtur circa hoc scrupulus inijciendus. Ex quo &
commodum il lud sequitur, vt non multiplicetur
eorum numerus, qui vitæ laxiori assueti, difficilè
ad domesticam obseruantiam reuocantur. Pro<marginalia>P. Suarez</marginalia>
quo P. Suarius Cap. 19. citato num. 21. optimè
philosophatus, dum ait quòd reuocatio Religiosi ad
Claustrum est valde vtilis, & vicißitudo illa est mora-
liter necessaria ad bonum Religionis; ne per longam
consuetudinem existendi extra Claustrum amittat Re-
ligiosus consuetudinem etiam obediendi, & alios Reli-
giosos mores &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>66</absatz-nummer> Illud tamen hoc loco addendum teneri<marginalia>Obligatio-|nem exta-|re, si nu-|merus Pa-|ræcianor&#x0169;|sit magnus.|&c.</marginalia>
Religiosum Parochum pro habendo socio solici-
tudinem adhibere, & Prælatum Religionis præ-
bere illum, quando ob Paræcianorum numerum,
aut oppidorum distantiam, vel aliâ ex caussa ne-
quit commodè administrare. Et tunc quidem ad
Ordinariorum prouidentiam spectat Parochiæ
diuisio, concurrente Patrono. Neque enim hic
locum habet priuilegium, de quo P. Pellizarius
suprà num. 113. §. Quæri potest, Ordini Ierosoly-
mitano concessum, vt ob numerositatem ne-
queat Episcopus Parochias dismembrare: quod
participant aliæ Religiones: quia cùm Parochiæ
Indicæ sæculares sint, & precariò à Religiosis
habeantur, de illis diuersa est ratio. Pro quo Cō-
cilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 11. sic lo-
quitur: & antiquißima Iura, & nouißima Concilij
Tridentini Decreta (Sessione 21. Cap. 4. de Refor-<marginalia>Concilij|Limen. 3.|Decretum</marginalia>
mat.) Episcopos magnoperè admonent, ne plures Pa-
rochianos Rectori alicui committi patiantur, quàm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0272.jpg/>
@@1@<SE272>Religiosi Parochi circa obseruantiam Regularem &c. 261
<duolan 2><-P>quibus poßit sufficere ad Ecclesiastica Sacramenta admi-<marginalia>circa nu-|merum|Parochia-|norum.</marginalia>
nistranda, & diuinum cultum peragendum. Quod ma-
turè expendentes Patres in hac ipsa vrbe iam pridem
ad Synodum Prouincialem congregati: vt animas suas
liberarent, super speculam Domini constituti, clarâ
voce pronuntiarunt, testatique sunt, iudicare se non
posse vni Rectori plures Parochianos Indos quàm qua-
dringentos tutè committi: sed neque ipsis adhuc qua-
dringentis vnum sufficere certò se affirmare: interim
tamen id tolerandum esse. Post hæc, & alia sic con-
cluditur: Itaque censemus in quocumque populo In-
dorum, qui contineat Parochianos trecentos, aut etiam
ducentos, proprium Parochum debere constitui. Cùm
autem pauciores fuerint quàm ducenti, curet, & effi-
ciat Prælatus vt eò reducantur, vbi commodè regi pos-
sint. Hæc iuxta duo Concilia; vt videant Paro-
chi, in quorum populis Indi multiplicati sunt su-
pra numerum, quomodo debeant eisdem aduo-
cato socio subuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>67</absatz-nummer> Neque enim caussari possunt se ad id<marginalia>Excusatio-|nem esse|inualidam|ex eo quòd|salarium|non augea-|tur, ex il-|lius super-|abundan-|tia osten-|ditur.</marginalia>
non teneri, dum salarium non augetur, scienti-
bus Episcopis Paræcianorum excessum, neque
ignorante Patrono, quibus est potiùs defectus,
qui in administratione obuenerit, imputandus.
Nam, vt in eodem Concilij loco habetur, emo-
lumenta Parochorum maiora sunt, quàm eorum
singulis debeantur: sic enim ibi: Cùm præsertim
Indorum tributa, quæ Doctrinæ potißimo titulo exi-
guntur, tanta sint, vt longè plures Ecclesiasticos Mi-
nistros non rarò alere poßint. Sic ibi. Quibus ad-
dendæ obuentiones pro Indorum numerositate<-P>@@

<-P>multiplices. Deinde. Et, si salarium non augeatur,
tenentur Parochi dum morbo impediuntur, Pa-
ræcianis de Ministro prouidere, quia id exigit
Pastoralis cura: ergo & in casu, de quo loqui-
mur. Et cum hoc onere videntur Beneficia ista
conferri, licet in collatione ipsà illud non expri-
matur. Quod quidem in Parochis Religiosis e-
uidentiùs apparet, quia illis pro sustentatione
pauciora sufficiunt, vnde & iubentur habere so-
cium ad cautelam, consortium, & solatium, iuxta
dicta. Et ita supponitur obligatio ad eorum su-
stentationem: ergo multò magis in partem soli-
citudinis, quando illa necessaria est. Vnde si re-
quisiti Prælati Socium tradere nequeant, aut
nolint, cùm possint, debent Parochi sæcularem
Sacerdotem aduocare, etiamsi præceptum Præ-
latorum id vetantium extet: quia in eo & chari-
tas, & iustitia aliud manifestissimè persuadent.
Quòd si etiam certam summam contribuere Pro-
uinciali, aut Conuentui alicui, præcepto impo-
sito, compellantur, & eam in stipendium coad-
iutoris insumant, ad illam, neque aliquam eius
tenentur portionem in foro conscientiæ: & affir-
mare cum veritate, & etiam iuramento possunt,
emolumenta fuisse talia, vt ad contributionem
dictam minimè fuerint sufficientia. Si eis fides
adhibeatur, benè quidem res se habebunt: sin
minùs, patientia illis necessaria erit, quia redde-
re compellentur; sed non ideò, vt credo, fame
morientur. Pro quibus hæc sit satis attexuisse.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+3>TITVLVS XVIII.</A+3>
<A+2>DE PRÆBENDARIIS ECCLESIARVM CA-
THEDRALIVM INDICARVM.</A+2></Z>
<P><A+1><INI6>E</INI6>Orum supra Parochos nota excellentia est: sed cùm de Ministris
saluti Indorum quærendæ præpositis, & Episcoporum præcipuis
adiutoribus tractatio nostra procedat, illos est visum præmisisse.
Cùm aliàs ob peculiarem Curam animarum, in quâ Parochi ad E-
piscopalis solicitudinis partem aduocantur, sint qui tractationem
de Parochis tractationi de Præbendariis præponendam arbitren-
tur, vt videri potest apud P. Bauny Tomo 1. aut etiam anteponant quatenus ex
minùs perfectis ad perfectiora procedunt; eo quòd Beneficia Curam animarum
habentia simplicibus perfectiora quoad substantiam videantur; immò & reuerà
sint: iuxta quæ de illis agit P. Azor Tomo 2. Lib. 3. qui de Parochis Cap. 12. Sed hoc
parui momenti est: nec Domini Præbendarij multùm de ordine curabunt, dummo-
do illis hoc nostro labore aliquantulùm seruiamus. Sit ergo pro ipsis</A+1></P>
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT I.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An prouisionis titulum accipientes pro
Cathedralium Indicarum Prębendis,
si admittant, debeant statim ad ser-
uiendum, præsentatione exhibitâ, se
conferre.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Vando Reges nostri aliquos ad Indi-<marginalia>Prouisionis|Regiæ sty-|lus, assig-|natione|temporis.</marginalia>
cas solent præsentare Præbendas, in
prouisionis schedulis spatium etiam
soliti sunt satis competens temporis assignare, in-<-P>@@

<-P>tra quod sic prouisi Regiâ præsentatione Præla-
to Ecclesiæ exhibita, debeant suum ministerium
auspicari, non valituram aliter, vt in eadem ex-<marginalia>Formulam|prouisionis|proponit|D. Villa-|roel. quęst.|19. Art. 3.|n. 18.</marginalia>
primi consueuit. Et caussa quidem longi spatij,
duorum scilicet, aut trium annorum, ex distan-
tia desumitur, & nauigationum incertitudine.
Contingit autem multoties aliquos prouisionem
dictam accipientes totum illud spatium expecta-
re, cùm breuiori possint ad Ecclesiam sibi assig-
natam accurrere, Regiæ beneficentiæ fructum
accepturi. Circa quod meritò dubitari potest,
an tutâ conscientiâ fieri possit. Et pro parte affir-
matiua stat prouisionis ipsius tenor, cui se po-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0273.jpg/>
@@1@<SE273>262 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. I.
<duolan 2><-P>test quis, saluâ conscientiâ, accommodare; est<marginalia>Pars affir-|matiua|probatur.</marginalia>
enim gratia, & talibus, sicut & priuilegiis, vtimur
cùm volumus, iuxta receptum axioma. Præter-
quàm quòd cùm Regio Consilio Indiarum con-
stet prouisos posse in ciuitate ipsa adesse, in quâ
est Ecclesia, ad cuius seruitium promouentur,
vel certè non longè ab illa, sic statuere poterant,
vt si intra breuius spatium se præsentare non
possint, longum aliud minimè patrocinari posset,
clausulâ illâ additâ, vel si intra breuius poßint, in quo
mora eis nocebit. Atqui tale quidquam non addi-
tur: ergo quia non est iuxta prouidentis men-
tem vt spatium illud, cùm fieri poterit, debeat
ex obligatione conscientiæ coarctari. Nihilo-
minùs</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Dico primò. Si prouisus de Præbenda sine<marginalia>Assertio 1.|negans, de-|ficiente|caussa.</marginalia>
rationabili caussa præsentationem diu differat,
non videtur tutâ conscientiâ id facere posse. Pro-
batur, quia cùm Præbenda instituta sit pro fer-
uitio Ecclesiæ, ad cuius auctoritatem, decentiam,
& splendorem spectat, dum eo per longum spa-
tium priuatur, damnum notabile patitur, cuius
rationabilis caussa non est in eo, qui eidem oc-
currere potuit, & debuit, acceptâ præsentatione.
Damnum autem notabile reputari ex dispensa-
tione Iuris ostenditur, circa tempus, quod Patro-
nis ad præsentationem conceditur; laicis enim
quadrimestre, Ecclesiasticis semestre: quia vlte-<marginalia>Ex tempo-|re Patronis|designato|vrgetur.</marginalia>
riùs prouisionem differre non sine notabili Ec-
clesiæ potest contingere detrimento. Et ideò
negligentes in præsentando intra illud spatium,
præsentationis pro illâ vice iure priuantur: quæ
p&#x0153;na grauis profectò est. Cap. Qui diuersitatem 5.
de Concessione Præbendæ. Et Cap. Vnico, de
iure patronatus in Sexto. Ratio autem decisionis
redditur in Cap. Ne defectu 41. de supplen. neglig.
Prælator. ne scilicet Beneficia diu vacent. Et Cap.<marginalia>Cap. Nul-|la de con-|cess. Præ-|bendæ.</marginalia>
Nulla 2. de Concess. Præb. ibi: Non diu maneant in
suspenso. Quid autem prouisio prodest, si electus
remoratur? Quod vrgetur ex obligatione, quam
Præbendarij habent assistendi in Ecclesiâ, quæ
sub mortali est, si absentia sit diuturna, vt cum a-
lijs docet P. Bauny Tomo 1. Tractat. 11. Quæst. 6.<marginalia>Et ex obli-|gatione as-|sistendi in|Ecclesiâ|Præbenda-|rijs com-|muni.</marginalia>
§. Est autem. Et §. Quæres. Et in Praxi Beneficio-
rum, Disput. 13. Quæst. 47. ac Disput. 15. Quæst. 24.
per errorem, cùm esse debeat. 25. §. Quæ etsi. Et
probabilius, multis adductis, affirmat Diana Parte
2. Tractat. 12. Resolut. 31. P. Palaus Tomo 2. Tra-
ctat. 7. Disputat. 3. Puncto 2. Et omnino videndus
Bonacina Tomo 1. Disput. 2. de officio diuino in Cho-
ro, &c. Quæst. 1. Puncto 2. num. 1. & P. Lessius
in Resolutionibus posthumis. verb. Horæ Canonicæ, num.
18. Pro quo & nonnullos adducit P. Thomas
Sancius Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 112. num. 2.
licèt ipse num. 4. & 5. tantùm sub veniali esse di-
cat, nisi contemptus adsit, aut propter absentiam
omittatur Officium diuinum publicum, vel aliàs
notabiliter lædatur cultus diuini officij. Atqui
prouisus de Præbenda, quam admisit, iam est mo-
raliter Præbendarius, & titulo Præbendæ ab om-
nibus salutatur, eiusque absentia non sine detri-
mento diuini cultûs accidit: ergo de illo est simi-<marginalia>Nō obstare|fructus non|percipi.</marginalia>
liter iudicandum. Neque obstat Præbendæ fru-
ctus non percipere: quia obligatio residendi ex
vi Beneficij habetur ad Ecclesiæ seruitium insti-
tuti: distributiones autem neque augent, neque
minuunt obligationem, sicut neque alia emolu-<-P>@@

<-P>menta: sed dantur ad inuitandum Præbendarios
vt animo promptiore concurrant, vt benè ob-
seruat P. Sancius suprà, num. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Dico secundò. Si rationabilis caussa di-<marginalia>Assertio 2.|affirmans|stante ra-|tionabili|caussa.</marginalia>
lationis sit, nullum erit in illâ peccatum. Proba-
tur; quia rationabilis caussa dilationis, est ratio-
nabile impedimentum: atqui impedito non cur-
rit tempus, vt est regula multis Iuris vtriusque
decisionibus comprobata, pro quibus videri po-
test Glossa in Cap. His quibus de Electione verb.
Currit. Vt verò rationabilis debeat caussa repu-
tari, inspiciendum an ex affectu honesto proce-
dat, etiamsi temporale commodum concernat;
vt quia tempus illud necessarium est ad recupe-<marginalia>Vnde talis|reputāda.</marginalia>
randa debita, vel de rebus suis disponendum.
Non verò si ex titulo augendi diuitias per contra-
ctus minùs decentes Clericalis statum, aut ex
ambitione, quia sic viam munit Præbendæ alteri
pinguiori. Erit autem honestissima, si Parochus
Indorum sit, & in ædificandâ Ecclesiâ versetur,
cuius fabrica eo abscedente, aut nullo modo, aut
lentè admodum censeatur processura. Vel si pio
alteri incumbat operi illius præsentia promouen-
do, & absentia negligendo. Et generaliter si
Deus habeatur præ oculis, cuius beneplaci-
tum inquiratur, & non mundi vanitas domine-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Dico tertiò. Si tempus in Regiâ prouisio-<marginalia>Assertio 3.|etiam illâ|deficiente|validā esse|admissione&#x0303;,|immò &|non culpa-|bilem.</marginalia>
ne assignatum non sit elapsum, etiamsi rationa-
bilis caussa pro dilatione non fuerit, non pecca-
bit grauiter qui præsentato titulo Præbendæ po-
stulauerit collationem, neque etiam qui sic præ-
sentatum admiserit ad Canonicam institutionem
& possessionem. Ratio est; quia quidquid de
præterito peccato fuerit, ius ex præsentatione ha-
bitum non est amissum, quia Regia prouisio ab-
solutè illum terminum statuit, neque ob dilatio-
nem aliàs culpabilem inualidari gratiam à se fa-
ctam declarat, aut verosimili aliquâ ratione signi-
ficat. Oportet autem beneficia Principum esse mansura.
Sicut Regula habet Iuris in Sexto: pro quo &
facit ratio adducta nu. 1. & deseruire potest mul-<marginalia>Ægrotan-|tes lucrari|distributio-|nes, etiamsi|ex culpa.</marginalia>
torum scriptorum sententia asserentium Præben-
darios ægrotantes lucrari distributiones quoti-
dianas, etiamsi propriâ culpâ in morbum incide-
rint, vt videri potest apud P. Sancium suprà, Dub.
91. Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 8. numer. 5. &
Zerolam Parte 1. verb. Distributiones, numer. 3.
Culpa ergo priuilegio & gratiæ non obstat,
quando ita admiscetur, vt ob illam non inueniatur
aliud à Principe declaratum: vnde nec veniale in
eo videtur esse peccatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Dico quartò. Si terminus elapsus sit, ne-<marginalia>Assertio 4.|Idem sta-|tuens elapso|termino.</marginalia>
que rationabilis caussa substiterit dilationis, etiam
prouisus poterit tunc tutâ conscientiâ ad Episco-
pum venire, institutionem Canonicam petiturus.
Id probo ex Cap. Si tibi absenti, de Præbendis, &c.
in Sexto, vbi sic habetur: Sed si Episcopus (notifi-
catâ tibi Collatione) ad consentiendum terminum com-<marginalia>Cap. Si ti-|bi absenti,|de Præben-|dis in 6.</marginalia>
petentem aßignet: nisi consenseris, poterit eo elapso Be-
neficium liberè, cui viderit expedire, conferre. Antequàm
tamen ipsum contulerit, tuum poterit (non obstante
quòd elapsus sit terminus) præstare consensum: & ex
tunc de ipso non poterit aliter ordinari. Sic Bonifa-
cius VIII. Propter quam decisionem tenent com-
muniter Doctores nullum tempus in Iure præ-
fixum esse, intra quod Beneficia acceptari debe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0274.jpg/>
@@1@<SE274>Pauci Præbendarij emolumenta plurium, &c. 263
<duolan 2><-P>ant, vt videri potest apud Dom. Solorzanum To-
mo 2. Lib. 2. Cap. 13. numer. 21. Licèt autem Re-<marginalia>Nullum te&#x0303;-|pus in Iure|designatum|pro acce-|ptatione.</marginalia>
giam præsentationem acceptauerit, cui terminus
præfixus est, cùm renuntiare illi possit liberè ante
Collationem, non est plenè Beneficium accepta-
tum. Præterquàm quòd Capitis præfati decisio
eò tendit, vt Collationi non sit tempus in Iure
præfixum, licèt præsentationi & prouisioni sit:
ergo dummodo Ordinarius præsentatum velit
instituere Canonicè, lapsus termini à Patrono de-
signati non officit; quæ quidem designatio pro-
uisi diligentiam excitat, & obligationem ante
oculos ponit, & non formam inuiolabilem pro-
ponit, etiamsi dicatur vt Præbenda vacet: vt verò
hoc non debeat Regiæ voluntati contrarium exi-
stimari, valida est coniectura ex iis, quæ diximus
num. 2. circa damna, quæ ex dilatione in Benefi-
ciorum prouisione sequuntur: id namque in
casu præsenti maximè verum comprobatur. Si
enim post elapsum tempus præsentationi assigna-
tum, ad nouam sit deueniendum prouisionem,
aliud erit spatium simile percurrendum, quod
iunctum præcedenti longissimam faciet vacatio-
nem. Nequit autem tale quid de Regiâ volunta-
te præsumi, ad maius semper bonum caussæ pu-
blicæ, & præsertim Indiarum, intentâ, cuius sunt
curæ ab Apostolicâ Sede quoad spiritualia com-
mendatæ. Si etiam addamus non sine graui scru-
pulo præsentationem ita posse prorogari, con-
tra Iuris dispositiones, præsertim circa Patronos
laicos.</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Et licet communis sententia sit eum, qui<marginalia>Tacitam|renuntia-|tionem per|triennium|inductam|non benè|casui præ-|senti appli-|cari.</marginalia>
per triennium collationem non acceptauit, cen-
seri iuri sibi competenti renuntiasse, & ita illo
priuari: pro quo Dom. Solorzanus suprà, num.
21. & 22. quia est tacita renuntiatio, quæ in Iure
expressæ æquiparatur. Cap. Quàm periculosum 7.
quæst. 1. In casu tamen nostro aliter res habet,
quia nequit tacita renuntiatio præsumi, vbi ex-
pressa est Beneficij assumendi voluntas, quamuis<marginalia>Cap. Quā|periculo-|sum 7. q. 1.|explicat&#x0169;.</marginalia>
plus iustò illius executio prorogata. Neque Ca-
put illud quidquam probat, in quo de tacita re-
nuntiatione nihil habetur sed quòd periculosum
sit iuri & potestati in spiritualibus renuntiare,
quandoquidem quod dimittitur, nequit reassumi,
quod Esau exemplo comprobatur, qui vendidit
primogenita sua. Atqui Esau non tacitè, sed
expressè renuntiauit, vt constat ex Genesis 25. &
ex facto: vnde Caput illud desumptum, quia scili-
cet Diuus Cornelius Pontifex volebat Pontifi-
catui renuntiare, quod ne faciat, Diuus Cypria-
nus exhortatur. Vbi manifestum est non de taci-
ta, sed de expressâ renuntiatione tractatum. Ne-
gandum tamen non est tacitam tantùm renun-
tiationem inueniri posse, & triennium ad illam
sufficere, vbi de contrariâ voluntate non constat,
per quam tacita venit elidenda, quia in solâ præ-
sumptione fundatur. Ad ea, quæ initio Capitis
pro parte fauorabili sunt proposita, non est opus
respondere, cùm ex dictis constet quod ex illis
habeatur.</P>@@

<Z><A+2>CAPVT II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An tutâ conscientiâ pauci Præbendarij,
ad quos est numerus statutus in ere-
ctione redactus, eorum possint emo-
lumenta lucrari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>7</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ecimalia emolumenta sic disposita<marginalia>Ratio du-|bitandi.</marginalia>
in Indiis sunt, vt ad distributiones
quotidianas quarta decimarum por-
tio sequestretur Præbendariis dispensanda. Cùm
ergo ob Patroni distantiam contingere possit, vt
deficientibus Præbendariis alij tardiùs adueniant,
& sic eorum numerus reddatur exiguus, inde du-
bitationis materia, & certè non leuis, vt non de-
beat hoc loco prætermitti. Circa quam</P>
<P>  Dico primò. Quando numerus Præbenda-<marginalia>Assertio 1.|affirmans,|sed cum di-|uerso modo|obligatio-|nis.</marginalia>
riorum adeò est exiguus, vt eorum distributiones
veniant duplicandæ, aut ampliores duplo futurę,
recipi quidem ab illis possunt, sed cum diuerso
modo obligationis. Primum ex eo ostenditur,
quia quota illa eisdem assignata est, & pro casi-
bus contingentibus nihil aliud dispositum, dum
deficientium numerus non suppletur. Sicut ergo
quarta Episcopalis deferenda Episcopis est, &
sua etiam portio fabricæ, sicq&#x0301;ue alijs; ita & Præ-
bendarijs. Secundum autem probatur; quia
distributiones decimales secundùm maiorem sui
partem sunt stipendium laboris, quod vti propor-
tionatum est eisdem assignatum, de quo num. 2.
Atqui numero ad paucos redacto, nequit quod
cum dicto excessu superadditur rationem pro-
portionati stipendij habere: ergo non est illius
& alterius eadem ratio, & pro vtroque similis
obligatio. Maior constat ex dictis. Et prætereà<marginalia>Distribu-|tiones quo-|modo stipe&#x0303;-|dium diur-|num.</marginalia>
est pro illa quod ex communi scribentium do-
ctrina habet Couarruuias Lib. 3. variarum, Cap. 13.
num. 1. distributiones scilicet esse veluti diurnum
& horarium stipendium his, qui quotidiano mi-
nisterio in celebrandis diuinis officijs inseruiunt
Ecclesiæ. Pro quo & Zerola Parte 1. verb. Di-
stributiones, num. 3. §. Primum dubium, bene ait, esse
denarium diurnum illi ex condigno debitum, qui
portauit pondus diei & æstus, vt in Euangelio.
Matth. 20. v. 12. & Congregatio Cardinalium
circa Caput. 12. Seßione 24. de Reformat. ante num.
40. verbis illis: Amittendas esse distributiones quo-
tidianas, vtpotè quæ debeantur illis, qui adstant. Ideo-
que dicunt esse salarium diurnum, quod laborantibus
debetur. Minor autem est manifesta: nam distri-
butiones sunt proportionatum stipendium,
quando numerus est Præbendariorum expletus:
ergo quod additur duplò aut ampliùs excedens,
supra proportionem est: ex quo fit illationem
esse etiam manifestam.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Dici potest supra proportionem non esse,<marginalia>Ex laborè|aucto non|benè argui|ad totalem|acceptione&#x0303;.</marginalia>
quia augetur labor, dum ille, qui plurium erat
futurus, ad paucos reuocatur: sed contra hoc est,
quia licet labor aliquantulum augeatur, non ta-
men in eâ proportione vt totum distributionum
incrementum possit illi respondere; cùm aliàs
certum sit, quòd præmium laboris iuxta illius de-
beat crescere proportionem. Quòd autem non
sic crescat euidentissimum est. Nam quod attinet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0275.jpg/>
@@1@<SE275>264 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. I.
<duolan 2><-P>ad Chorum non duplicatur assistentia, cùm sit
obligatio eadem, licèt hebdomarij munus sit fre-
quentiùs obeundum, vnde & Missa Conuentua-
lis pluries etiam decantanda. At hoc incremen-
tum laboris aliquale tantum est, non tamen du-
plo maior labor. Præterquàm quòd propter in-
crementum tale laboris nihil videtur peti ampliùs
posse, quia ratione Præbendæ ad id tenetur,
quando casus necessitatis occurrunt, vt patet
quando Socij ægrotant, aut impedimentum aliud
legitimum patiuntur. Et ita etiam accidit in offi-
ciis aliis: Auditores enim Regij, si pauciores sint,
plus laborare coguntur, nec tamen proptereà sa-
larium maius accipiunt: sicut & Quæstores, &
Rationales. Non debent autem Ecclesiastici in
hac rerum temporalium caussa à laicis ministris
superari. Pro quo est & sententia multorum a-
pud Couarruuiam suprà. §. Tertiò, eadem, quam &
sequitur Zerola suprà. §. Primum dubium, asseren-
tium Præbendario, qui gerit vicem duarum per-
sonarum, vt quia Canonicus, & Archidiaconus
est, non deberi plures distributiones, quia non
multiplicatur præsentia, licèt labor aliquomodo
multiplicetur: est enim absonum vt quis stipendia
sibi vendicet plurimorum, vt habetur in Cap. Quia<marginalia>Cap. Quia|nonnulli.</marginalia>
nonnulli, de Cleric. non resident.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Et pro resolutione propositâ stat etiam<marginalia>Ex probatis|sententijs|vrgetur.</marginalia>
sententia, quam cum doctis Recentioribus tenet
P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiltorum, Cap. 2. Dub.
88. num. 8. quòd scilicet si Canonicus propter ex-
communicationem, suspensionem, vel aliud im-
pedimentum occultum, Beneficij fructus princi-
pales amittat, non tenetur illos restituere aliis
Canonicis, sed fabricæ Ecclesiæ, in quâ est Bene-
ficium, vel pauperibus. Id quod numer. 7. etiam
docuerat citatus Auctor cum communi etiam
Doctorum sententia Recentiorum, de eo, qui
fructus principales amittit, quos vocant Grossam,
ob non recitatas Horas Canonicas. Atqui idem
videtur dicendum quando fructus ex quacumque
aliâ ratione supersunt, & ita cùm Præbendæ va-
cant, quia eadem ratio est. Sicut enim in casibus
prioribus non sunt aliis dandi Præbendariis, quia
nullus apparet titulus, propter quem illos lucrari
possint; ita & in posteriori, cùm ipsis possit Eu-
angelicum illud dici: Tolle, quod tuum est, & vade.
Stat enim celebris opinio Glossa in Clement. 2.
verb. Suspensos, de vita & honest. Clericor. asseren-
tis absentium partes in fructibus principalibus in
Ecclesiam conferendos. Sunt autem distributio-
nes, de quibus loquimur, principales fructus, vt
constat, & licet Couarruuias suprà. §. Quartò,
quod, contrarium videatur tenere, id tamen cum
formidine pronuntiat, sic dicens: & sanè, ni fallor
etiam in redditibus principalibus, &c. addens statim<marginalia>Couarru-|uias, distin-|ctione&#x0303; ap-|ponit, non|probatam.</marginalia>
quamdam distinctionem; vt tunc fructus accre-
scant præsentibus, quando certa quantitas desti-
nata est ad Ministrorum victum, & laboris mer-
cedem: secus autem si statutum sit, vt cuilibet
Ministro detur certa aliqua præstatio: tunc enim
absentium partes debentur Ecclesiæ. Quis autem
non videat eamdem in omnibus esse rationem,
nec maiorem titulum pro lucro extare, quando
labor non duplicatur. Quòd si ratione aucti ali-
qualiter laboris debet stipendium accrescere: er-
go & quando certa annua præstatio destinata est,
idem debet affirmari: quod tamen negatur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Deinde, militat principaliter pro Asser-<marginalia>Ex Triden-|tini Decre-|to fortior|instantia.</marginalia>
tione Decretum Concilij Tridentini Seßione 22.
Cap. 3. vbi de non implentibus personaliter com-
petens sibi seruitium dicitur: quod illius diei di-
stributionem amittant, nec eius quoquo modo dominium
acquirant, sed fabricæ Ecclesiæ, quatenus indigeat, aut
alteri pio loco, arbitrio Ordinarij applicatur. Non er-
go præsentibus distributiones accrescunt. Si di-
catur cum P. Sancio suprà num. 4. intelligi de di-
stributionibus, quæ amittuntur ab iis, qui non<marginalia>Differentia|quædam|distributio-|num, quā|aliqui ad-|bibent, non|iuuat.</marginalia>
adimplent onera particularia sibi ab Episcopo
imposita, quarum diuersa est ratio ab illis, quæ
amittuntur propter absentiam: & ab eodem Con-
cilio Seßione 21. Cap. 3. decernitur, vt inter illos
diuidantur, qui diuinis officiis intersunt. Id certè
non satisfacit, quia ratio est eadem: sicut enim
non adimplentibus onera particularia ab Episco-
po imposita, distributiones non accrescunt præ-
sentibus, & imposita sibi exequentibus, quia nul-
lus est titulus, propter quem tale accrementum
mereantur, laboris sui pretium proportionatum
habentes: ita similiter in aliis, quibus nullum est
speciale onus impositum, absunt tamen sine titulo
priuilegiato; quia nulla est ratio differentiæ. Ne-
que Concilium cùm distribuendas inter præsen-
tes decernit, eam generalem distributionem in-
tendit, sed proportione accommoda: vt scilicet
præsentibus suæ dentur portiones, quæ quidem
Choro etiam pleno darentur, non verò quòd in
paucos omnis quantitas dispergatur; cùm illa
potiùs debeat præualere sententia: Dispersit, dedit
pauperibus. Quia verò eo loco quid esset de por-
tionibus absentium faciendum, non statuerat, id
Decreto posteriori disposuit: vnde nulla est in
præfatis Sanctionibus antinomia; neque necessa-
ria expositio adducta, quam ex Nauarro citatus
Auctor desumpsit.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Videtur autem in contrarium stare De-<marginalia>Neque De-|claratio|Cardina-|lium.</marginalia>
claratio Cardinalium quam adducit Nicolaus
Garcia de Beneficijs, Parte 3. Cap. 1. num. 465. Iu-
xta illam enim inter duos illos distributionum
modos discrimen constituitur, vt aliæ interessen-
tibus accrescant, non ita illæ, de quibus in loco
disponitur posteriori. Sed certè de tali Declara-
tione authenticè non constat. Deinde, cùm di-
scriminis ratio appareat nulla, ita accipienda est
dicta Declaratio, vt nullum in re ipsa discrimen
sit quantùm ad Ecclesiæ, piorum locorum, ac
pauperum commodum, licèt per diuersas debeat
manus ad eosdem deuenire. Itaque dandæ illæ
interessentibus, sed vt per eos fiat, quod erat per
Ordinarios faciendum. Bona enim Ecclesiæ
sunt, & in illis non est titulus vt lucrari ea pos-
sint: ergo in bonum debent ipsius Ecclesiæ con-
uerti. Prætereà, quod ad casum nostrum atti-<marginalia>Illam suf-|fragari.</marginalia>
net, ex eadem Declaratione compertum habe-
tur, sic enim in eâ dicitur: Portiones absentium
accrescunt deseruientibus, si ex Decreto Concilij Seßione
21. Cap. 3. separatæ sint. Cùm ergo distributio-
nes, de quibus agimus, non sint ex Decreto
Concilij separatæ, sed totum emolumentum Be-
neficiale; fit inde non accrescere seruientibus.
Aut ergo Declaratio dicta authentica non est, &
sic ex eâ nihil probare aduersantes possunt: aut
authentica; & sic Assertioni propositæ penitus
conformatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Dico secundò, Ex distributionibus ac-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0276.jpg/>
@@1@<SE276>Pauci Præbendarij emolumenta plurium &c. 265
<duolan 2><-P>crescentibus sumere Præbendarij possunt pro-<marginalia>Assertio 2.|Quid ex|accrescen-|tibus su-|mere Præ-|bendarij|possint.</marginalia>
portionatum aliquid labori etiam accrescenti,
consideratâ illius qualitate, & eo frui sicut distri-
butionibus aliis. Neque obstat quod diximus
de condignitate stipendij secluso incremento di-
cto, etiamsi illud non augeatur: quia licet ita sit;
cùm tamen accrescat illis, iuxta specialem pro In-
diis dispositionem, aliquid inde emolumenti per-
cipere possunt, ne velut mericenales sint, per
quos ad alios dictarum transeat vtilitas portio-
num. Et quia cùm reuerâ labor aliqualiter ac-
crescat, & illius intuitu dentur, præmium inde
aliquod poterit expectari: quod iuxta Ecclesiæ
benignitatem est, quæ distributiones eâ conside-
ratione disposuit. Enimuerò cùm hæc non sine dolo-
ris acri sensu aduerteret, frigere templa, silere pulpita,
m&#x0153;rere diuina officia, Canonicorum ea obeuntium pau-
citate mirabili, credidit optimum factum esse eos præ-
miis, vti pueros, dulciariis, ad pietatem munusque præ-
standum illicere, vt loquitur P. Bauny Tomo 1.
Tract. 11. Quæst. 17. §. Est autem. Et quidem
licet nihil sibi applicandum ex tali accretione
Præbendarij haberent, hoc ipsum quod est posse
de illis disponere, magni præmij loco habendum
esset: quia plura opera pia instituere aut promo-
uere possunt, consanguineorum necessitatibus
subuenire, & sic gratiam multiplicem inire, atque
honorem non modicum comparare. Quomodo
autem portio illa labori respondens dispensanda
sit, quæstio est ad integram distributionem assi-
stentiæ respondentem spectans, de qua statim.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Dico tertiò. Si major numerus Præ-<marginalia>Assertio 3.|Quid fa-|ciendum|statuens,|cum maior|numerus|Præbenda-|riorum|adest.</marginalia>
bendariorum adsit, ita vt excedant medietatem,
videtur sine scrupulo posse quidquid accrescit,
assumi. Et ratio est: quia cùm sumi aliquid possit,
juxta nuper dicta; id quod accrescit in casu dicto
non videtur improportionatum, etsi superabun-
dantia aliqualis appareat, ad benignitatem est Ec-
clesiæ talis liberalitas referenda.</P>
<P>  Dico quartò. Si vnus tantùm Præbendarius,<marginalia>Assertio 4.|Quid quā-|do vnus|tantùm|adest.</marginalia>
sit vt non semel accidit, non sunt illi distributio-
nes penitus denegandæ, eò quòd distributio
respectu vnius solùm esse nequit, vt ex nominis
constat proprietate. Id videtur clarum, quia eo
quòd solus sit, & sic labor eius minor, non de-
bet esse pejoris conditionis. Habebit ergo pro-
portionatum labori stipendium, juxta prudentis
arbitrium. Et distributionis tunc etiam stabit
vox propter respectum ad plures, non actu, sed
aptitudine. Sicut justitia distributiua exercetur
quando vni datur Beneficium non habenti op-
positorem. Præter illud autem quod sibi assum-
pserit, dubitari potest, an alia possit Ecclesiæ aut
pauperibus dilargiri, vel ad Episcopum hæc spe-
ctat functio, juxta id quod Concilium Triden-
tinum disponit Seßione 22. Cap. 3. Et videtur qui-
dem satis verosimile ad Episcopum spectare,
quia casus est specialis, & momenti magni, nec ve-
rosimile Præbendario vni tantùm esse concessam
potestatem. Pro quo & facit id, quod cum alijs<marginalia>Capitulum|circa bona|Mensæ vt|queat di-|sponere.</marginalia>
tradit Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 53.
& in Politica Lib. 4. Cap. 14. pag. 620. §. 1. Ca-
pitulum scilicet sine Episcopo posse disponere
de bonis Mensæ Capitularis siue fabricæ, in
rebus non multi momenti. Quod sequitur Dom.
Villaroe&#x0308;l Quæst. 8. Artic. 2. num. 10. Et est illud
Iuris dispositioni conforme, videturque in Indijs<-P>@@

<-P>seruandum, & maximè in nostro casu, vbi non<marginalia>Quid fit$unclear|Capitul&#x0169;.</marginalia>
videtur esse Capitulum, quia Capitulum est colle-
ctio Canonicorum, eodem suffragij caussa commean-
tium: vt videri potest apud P. Bauny suprà Quæst.<marginalia>Ab vno|posse fieri|si non|adsit Epi-|scopus.</marginalia>
21. Si verò non adsit Episcopus, ab vno fieri po-
terit distributio, quando in Ecclesiam est indi-
gentem facienda, aut in pauperes: quia hæc non
patiuntur dilationem. Cui resolutioni accommo-
dari potest id, quod ait Dom Barbosa de Potestate
Episcopi Allegat. 53. num. 239. quòd licet Capitu-
lum, siue Clerici inferiores sine Episcopo non
possint statuere de quotidianis distributionibus,
quia hoc concernit statum vniuersalis Ecclesiæ,
diuinaque officia, eorumque regimen: poterunt
tamen id facere, quando nihil constituunt con-
tra Episcopi jurisdictionem, aut contra jus com-
mune: id quod ex Auctoribus alijs desumpsit, &
de quo infrà Tit. seq. num. 1. In casu ergo nostro
id fieri poterit quod diximus, quia jurisdictio<marginalia>In quo re-|manet ius|Capituli.</marginalia>
ad vnum redacta est. Et in vno solo Canonico
ius Capituli conseruari potest: vt cum aliis tradit
P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 27. Quæst. 5. quamuis
hoc suam habeat difficultatem, pro qua Dom.
Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 36.</P>
<Z><A+2>CAPVT III.</A+2>
<A+1>Quomodo debeat Præbendariorum
defectus suppleri.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>14</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Vm id possit in Indiis non rarò cō-
tingere, ad Regiam prouidentiam
pertinuit casus huiusmodi præue-
nire, vt scilicet Ecclesiæ debito cultu non careant,
& diuina officia cum conuenienti possint decen-
tiâ celebrari. Ideò per Regias schedulas consti-
tutum, vt paucitate Præbendariorum succedente,
Episcopi Clericos aliquos deputent adstituros
Choro, & Prębendarior&#x0169; more sacra peracturos,
competenti illis stipendio designato. De sua S.
Iacobi Chilensi Ecclesia locutus Dom. Villaroe&#x0308;l
& Schedulam, & factum refert Quæst. 5. Art. 5.
num. 25. qui per errorem typographiæ est. 14.
Circa quod</P>
<P>  Dico primò. Episcopi nequeunt Religiosum<marginalia>Assertio 1.|Id negans|de Religio-|sis.</marginalia>
ad Canonicatum modo dicto designare, etiam
conniuentibus Prælatis. Quod quidem non ex
eo accidit, quia Religiosis nequeunt sine licentia
Sedis Apostolicæ Beneficia concedi. Cap. Super
eo, de Regularibus. Cap. Cùm de Beneficio, de Præ-
bendis in Sexto. & alibi: Pro quo alia satis vr-
gentia adducit Lauretus de Franchis in Contro-
uersiis. Quæst. 89. cùm tale ministerium non sit
Beneficium, sed seruitium temporale, sicut de
Vicariis temporalibus affirmant communiter
Doctores, & esse ab omnibus receptum testatur
P. Palaus Tomo 2. Tract. 13. Disput. 1. Puncto 1.
in fine. Sed quia id absolutè extat prohibitum in
citato Cap. Super eo, verbis illis: Nec ampliùs in<marginalia>Cap. Su-|per eo, de|Regulari-|bus.</marginalia>
Ecclesiis sæcularibus debent assumi: ne contra votum,
quod Deo fecerunt, venire probentur. Vbi cùm de iis
sermo sit, qui nondum professionem emiserunt;
habitum tamen Religionis assumpserunt; ex eo
Doctores colligunt, ad Religiosos talem deci-
sionem extendi. Quæ cùm generalis sit, & assum-
ptionem prohibeat, de illâ etiam, quæ tempora-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0277.jpg/>
@@1@<SE277>266 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. III.
<duolan 2><-P>lis est, necessariò intelligenda. Et ideò Religio-<marginalia>Qui ne-|queiunt esse|Canonici.</marginalia>
sum non posse esse Canonicum tenent quamplu-
res, quos adducit P. Thomas Sancius in Opere
morali Lib. 7. Cap. 29. num. 75. Pro quo & Tho-
mas à Iesv in Cap. Non dicatis. Parte 2. Cap. 7.
Dub. 3. §. 1. In eo enim maximè verificatur ra-
tio, quam Canon inducit, quòd scilicet contra
votum Deo factum venire probetur: contra
professionem inquam Religiosi statûs, qui hu-
militatis, obedientiæ, & secessus à sæculo
est.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Dices primò aliquos esse Doctores, qui<marginalia>Sententiam|quorum-|dam con-|trariam,|antiquatā.</marginalia>
affirmant Regulares esse capaces Canonicatûs in
Ecclesia sæculari, vt videri potest apud P. San-
cium suprà num. 74. Sed contra hos est commu-
nissima & verissima sententia ita vsu recepta, vt
contraria penitus videatur antiquata, & ab vsu
Ecclesiæ reiecta, vnde sine dispensatione Ponti-
ficis id numquam ad praxim reuocatur.</P>
<P>  Dices secundò communem decisionem tunc<marginalia>Neque ti-|tulum ne-|cessitatis|suffragari.</marginalia>
quidem obseruandam, cùm non vrget necessitas,
eâ autem vrgente ob defectum Præbendariorum,
Religiosos posse ad id muneris aduocari. Sic e-
nim affirmat Rebuffus, & Gonzalez alios refe-
rens, ex illisque P. Palaus suprà Puncto 3. n. 11.
qui ex Nicolao Garcia addit in casu dicto Be-
neficia non esse conferenda in titulum, sed in
Commendam, quia non videtur necessarius mo-
dus alius prouisionis; & hic est aptior: siquidem,
quandocumque reperiatur minister idoneus, po-
terit extraneus remoueri. Et sic decisum videri
à sacra Congregatione apud citatum Garciam<marginalia>Doctrina id|admittens,|in Benefi-|ciis Cu-|ratis tan-|tùm currit,|& qualiter|illud.</marginalia>
Parte 7. de Beneficiis Cap. 10. num. 32. in 1. Decla-
ratione. Verùm neque hoc vrget, quia doctrina
illa procedit circa Beneficia Curata, vt videri po-
test apud citatum Patrem, Auctores pro eadem
afferentem. Cùm enim §. decimum cum senten-
tiâ Mandosij terminasset dicentis hodie non di-
spenfari cum Monacho ad Beneficium Curatum
obtinendum, statim sequentem verbis illis au-
spicatur: Limitanda tamen est doctrina &c. Et est
illa etiam P. Sancij citato Cap. 29. num. 39. vbi pro
eadem plures Auctores adducit. Et ex hac diffe-
rentiâ argui pro Assertione potest: nam ad Be-
neficia Curata promoueri Regularis nequit, cùm
tamen iuxta Ius commune capax illorum sit, vt
constat ex Cap. Quid Dei timorem, de statu Mo-
nachorum (iuxta quod P. Lessius verb. Religio-
sus Casu 2. in Resolutionibus posthumis praxim Bel-
gicam defendit) id enim propter bonum anima-
rum sic est ab Apostolicâ Sede dispositum: im-
mò neque ad tempus ad eadem assumi, vt decla-
rauit Gregorius XIII. cuius Declarationem ad-
ducunt plures Scriptores, vt videri potest apud
P. Palaum, num. 20. citato & sic se habet: Sanctis-
simus D. N. Gregor. XIII. noluit licere Canonicis Re-<marginalia>Greg. XIII.|Etiam de|illis vetuit,|licet ad|tempus.</marginalia>
gularibus Congregationis Lateranensis, etiam de licen-
tia sui Generalis, absque permissu Summi Pontificis
assumere curam animarum etiam ad tempus, multò mi-
nùs Beneficium Curatum. Sic Declaratio. Ex qua fit
multò minùs licere Beneficium simplex assume-
re, quia illud neque de iure communi licet, & ita
neque ad tempus: quia etiam ad tempus assum-
ptum ea habet inconuenientia, de quibus numer.
præced. & ex eisdem fundamentis constat neque
Episcopum in eo posse dispensare. Id quod spe-
cialiter aduertunt P. Sancius loco nuper adducto<-P>@@

<-P>n. 76. qui plures adducit, & P. Palaus num. 5.
quamuis Staphylæus apud P. Sancium contra-
rium sentiat, minimè audiendus, sicut nec Gam-
bara apud Lauretum suprà, Doctorum agmine
repugnante, & nihil contra eos, quod aliquate-
nus vrgeat obiectans.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Ratio autem cur non liceat in Benefi-<marginalia>Ratio pro|Curato|maior,|quàm pro|simplici.</marginalia>
cio simplici id, quod in Curato, iam insinuata
est, quia pro hoc esse potest necessitas, non pro
illo, vt colligitur ex Cap. Priscis 55. dist. ibi: Quia
eatenus Ecclesiæ vel cunctis, vel sufficientibus priua-
tæ sunt ministris, vt plebibus ad se pertinentibus di-<marginalia>Cap. Pri-|scis 55.|dist.</marginalia>
uina munera supplere non valeant; concedimus vt si
quis Monasterialibus disciplinis eruditus &c. Ex Ge-
lasio Papa. Pro simplicium autem Beneficiorum
administratione, in quibus magis est honoris &
commodi, quàm laboris, talis necessitas non est,
cùm illa ad animarum curam non ordinentur, li-
cet ad diuinum cultum decenter exhibendum
possint necessaria iudicari, vt in Ecclesiis Cathe-
dralibus accidit: pro eo enim Præbendæ institu-
tæ sunt; & vt vigeat, distributiones quotidianæ
dispositæ sunt, vt constat ex Concilio Tridenti-
no Seßione 21. Cap. 3. & ex dictis Cap. præced.
Cùm autem cultus diuinus in Monasteriis etiam
sit decenter exhibendus, non est conueniens vt,
iuxta vulgarem par&#x0153;miam, vnum spolietur alta-
re, vt alterum vestiatur: neque inquietandi Re-
ligiosi, cùm possint Clerici sæculares inquiri, &
dictis muneribus admoueri. Non equidem de-
sunt illi in oppidis frequentioribus: si autem Ca-
thedralis in solitario oppido fundata sit, non est
ibi quærendus splendor & pompa insignium ci-
uitatum. Et pro Festis solemnioribus inuitari Re-
ligiosi poterunt, qui libenter accurrent, etiamsi
nullius temporalis lucri illecebrâ prouocentur.
Quamquàm neque erit indignum, vt aliquid hu-
iusmodi per modum elee&#x0308;mosynæ aut gratitudi-
nis interdum transmittatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Dico secundò. Si Episcopus opinione<marginalia>Assertio 2.|Religiosum|factum|Canoni-|cum, non|posse ab E-|piscopo pu-|niri ob de-|fectu circa|mores.</marginalia>
vtens inuerosimili Religiosum de licentia suo-
rum Prælatorum in Canonicum assumat, non
poterit illum pro publicis delictis publicâ ani-
maduersione punire, licet quoad leuiores defe-
ctus in suo ministerio corripere illum possit pro-
portionatâ correctione. Primum probo ex eo
quòd talis manet absolutè sub obedientia Præla-
torum Religionis, & multò magis quàm Paro-
chi, circa quorum mores & vitam nequit Episco-
pus coe&#x0308;rciuam potentiam exercere, vt vidimus
Titulo præced. Cap. 7. In eo ergo seruandum quod
à Concilio Tridentino statutum est Seßione 25.
Cap. 14. de Regularibus, vt tunc tantùm puniri
delicta Religiosi possint, cùm notoria sunt, &
extra claustra commissa, ac proprius Prælatus ad-
monitus omiserit punitionem, aut de ea Episco-
pum intra tempus ab eo assignatum non fecerit<marginalia>Quid circa|defectus in|ministeria.</marginalia>
certiorem. Secundum autem ex eo ostendi-
tur, quia cùm ad Episcopum pertineat, vt ea,
quæ ad diuinum cultum spectant, cum omni de-
centiâ administrentur, in eo, qui administrant,
videntur eidem esse subiecti. Non videntur au-
tem in tali administratione alij esse defectus pos-
se, nisi qui in modo assistendi in Choro, aut Mis-
sas celebrandi, occurrere solent, qui graues esse
in Religioso vix possunt, vnde non est cur ad
grauem sit animaduersionem ab Episcopis ve-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0278.jpg/>
@@1@<SE278>Præbendarij Indici an sicut alij ad Eleemosynas, &c. 267
<duolan 2><-P>niendum; & ita non probandum, quod à quo-
dam dicitur factum Episcopo, qui suæ Religionis
socium, quem fecerat ille Canonicum, & in pu-<marginalia>Factum|cuius Epi-|scopi non|proband&#x0169;.</marginalia>
blico grauiter deliquerat Regij Gubernatoris in-
iuria, in Choro publicè Religiosorum more tra-
duxit, acri verberatione, vt eo pacto Guberna-
tori satisfactio conueniens præberetur. Nisi fortè
à Prælato suo id ipsi permissum, aut socius talis
eius obedientiæ penitus subiaceret. Sed non cre-
do subiectionem ad casus istos extendi conue-
nienter potuisse; quandoquidem supplicium in
proprio potuit Conuentu inferri, & p&#x0153;nis re-
clusionis, alijsque ex se perspicuis, satisfactio pro-
portionata disponi.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Dico tertiò. Clerici ad Præbendas in<marginalia>Assertio 3.|Clerici sub-|rogati obli-|gationes|sube&#x0169;t pro-|prietarijs|communes,|quorum &|priuilegijs|potiuntur,|exceptâ ob-|ligatione|superflua|largiendi.</marginalia>
casu dicto supplendas adsciti, ad omnia tenentur,
ad quæ proprietarij Præbendati, sicut & eorum
frui priuilegijs possunt, si qua sunt in modo ser-
uiendi. Id constat: quia subrogatio fit cum om-
nibus qualitatibus, quæ in eo essent, pro quo suc-
cedit subrogatus, vt probant Doctores, quos ad-
ducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 19.
num. 22. & Lib. 3. Cap. 9. num. 24. Si verò stipen-
dium non sit integrum, ex eo capite erit inæqua-
litas, quantum ad obligationem detrahendi con-
gruam portionem pro sustentatione, & reliqua
pijs operibus applicandi: vix enim vlla esse vide-
tur: quia si proprietarius tantùm pauperibus,
aut piis operibus applicaret, quantum subrogato
detrahitur, satis suæ obligationi satisfecisse vide-
retur: ergo cùm illud minus hic habeat, ad nihil
aliud videtur obligandus. Hac ratione excusan-
tur qui vicariam habent temporalem, vt videri
potest apud P. Palaum Tomo 1. Tract. 6. Disput. 2.
Puncto 5. num. 2. & 3. Et prætereà est ratio aper-
ta: quia id, quod detrahitur, piis est operibus
applicandum; neque enim reseruandum successo-
ribus est in Indiis, in quibus decimalis grossa pro
Præbendariis sequestrata, inter eos diuiditur, licèt
pauciores sint quàm esse debeant, iuxta Eccle-
siarum erectionem: nihil ergo successoribus re-
seruatur, & ita quod paucis superfluit, piis operi-
bus destinandum. Quidquid ergo de communi
iure sit, de quo post alios eruditè agit P. Bauny in
Praxi Beneficiorum, Disput. 15. Quæst. 22. & de no-
uis statutis in Beneficijs Cameræ Apostolicæ, de
quibus Zerola Parte 1. verb. Beneficium, ad sextum:
praxis equidem dicta contraria illis penitus non<marginalia>Quid iuxta|ius cōmune|circa dictā|obligatio-|nem.</marginalia>
est: quia vt constat ex Cap. Quarta, de officio
iudicis Ordinarij, & ex Cap. Præsenti, eodem titul.
in Sexto. Vacantium Beneficiorum fructus ita ad-
ministrare &#x0153;conomi ex præscripto Ordinario-
rum debent, aut eorum, ad quos cura talis spe-
ctat, vt eos aut in vtilitatem Ecclesiarum expendant,
aut futuris personis fideliter reseruent. Quando ergo
nihil reseruatur successoribus, sed in Ecclesiæ vti-
litatem expenduntur, communis Iuris dispositio-
nibus non penitus contraitur. Leges autem de
spolijs pro Camerâ Apostolicâ in Indijs non sunt
receptæ.</P>@@

<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An eo quòd decimalia emolumenta ad
distributiones quotidianas in Eccle-
sijs Indiarum sint redacta, obligatio
erogandi superflua pauperibus &c. in
Præbendarijs minuatur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>19</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca conuenientiam dispositionis di-<marginalia>Vsus distri-|butionum|in Ecclesiis|Indiar&#x0169;, in|alijs multis|seruatus.</marginalia>
ctæ, pro quâ Concilium Limense
secundum Seßione 2. Caput. 66. &
tertium Act. 3. Cap. 26. videndus Dom. Solorza-
nus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 14. num. 19. & in Politicâ
Fol. 616. Quod & in nonnullis aliarum Pro-
uinciarum Ecclesijs seruari supponunt Doctores,
dum de distributionibus agunt, & earum discri-
men ostendunt vsitatumque iam pridem pro-
bant Glossæ Decretalium citandæ num. sequenti;
& in omnibus ferè Cathedralibus ac Collegiatis
Hispaniæ ac Lusitaniæ in vsu esse affirmat P. Fra-
gosus Tomo 2. Lib. 10. Disput. 23. §. 1. vers. Tertiò
limitatur. Et vt consuetudine dictâ extante, non<marginalia>Pro minue&#x0303;-|da obliga-|tione quid|facere vi-|deatur.</marginalia>
sit obligatio erogandi pauperibus, aut in alia pia
opera expendendi, quæ congruæ sustentationi
superfluunt, ex eo videtur probari, quia ex distri-
butionibus obligatio ista non emergit, vt tenent
Doctores plures generaliter loquentes, & inter
alios Couarruuias, Syluester, Rosella, quos addu-
cit & sequitur P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Di-
sput. 15. Quæst. 23. Dub. 2. Assert. 2. & plures alios
apud P. Thomam Sancium Lib. 2. Consiliorum, Cap.
2. Dub. 46. quibus adde D. Escobar à Corro
Tractatu de Horis Canonicis, Quæst. 5. §. 2. num. 26.
& videtur etiam tenere P. Reginaldus Libr. 10.
Tractat. 3. num. 92. Quorum ratio est; quia di-
stributiones conceduntur ob personale ministe-
rium, suntque denarius diurnus labori debitus, vt
iam diximus; quando autem tale aliquid est,
nequit onus eidem apponi: hac enim de caussâ
ex bonis acquisitis ob ministeria Ecclesiastica
prædicationis, auditionis Confessionum, celebra-
tionis Missarum, & similium, non est obligatio
erogandi quidquam, iuxta communem senten-
tiam Doctorum: censentur enim quasi patrimo-
nialia, vt videri potest apud P. Sancium suprà. dub.
45. numer. 4. P. Palaum numer. 5. apud quem P.
Vaquez, P. Coninck, & P. Lessius. Nihil-
ominùs</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Dico primò. Præbendarij Indici non<marginalia>Assertio 1.|obligatio|eadem|sicut in a-|liis Præbe&#x0303;-|darijs.</marginalia>
minùs ad eroganda superflua tenentur, quàm si
vsitato aliis Prouinciis modo Præbendæ fructus
acciperent. Et oppositum videtur improbabile,
rationisque atque auctoritatis præsidio destitu-
tum. Licèt enim sint qui de distributionibus vi-
deantur generaliter locuti, de illis tamen agunt,
quæ verè & propriè tales sunt, iuxta communem
sacrorum Canonum, & Doctorum de illis scri-
bentium intellectum. Illæ enim quæ propriæ di-
stributiones sunt, quotidianæ item sunt, quia quo-
tidiè tamquàm denarius diurnus tribuuntur, iu-
xta dicta num. 7. & ita in Iure, cùm de illis agitur,
proponuntur, vt constat ex Cap. Licèt, de Præ-<marginalia>Cap. Licèt|de Præben-|dis.</marginalia>
bendis ibi: Nolumus autem vt quotidianæ distribu-
tiones, quæ tantùm residentibus in Ecclesijs, & ijs, qui
intersunt horis Canonicis, exhibentur, ei tribui faciatis.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0279.jpg/>
@@1@<SE279>268 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. IV.
<duolan 2><-P>Quando autem tota Præbenda in eis consistit, nō
distribuuntur quotidiè, sed in fine anni. Similiter
in Cap. Consuetudinem, vnico de Cler. non resi-<marginalia>Cap. Con-|suetudine&#x0303;,|de Cleric.|non resid.</marginalia>
dent. in 6. ibi: Distributiones quotidianas, quæ aliàs
Manualia Beneficia, seu victualia nuncupantur. Vbi
Glossæ id obseruant, quas communiter Docto-
res sequuntur. Hinc Præbenda sic dari solita di-
stributionis nomine non comprehenditur, sed vt
quid ab illis distinctum in Cap. Olim, de verb.<marginalia>Cap. Olim|de verbor.|significat.</marginalia>
Signific. ibi: Præbendam, quæ tantùm residen-
tibus de communi confertur, sicut vni ex alijs, de
communibus prouentibus, & Manualia Beneficia non
conferrent, &c. Manualia enim Beneficia distri-
butiones quotidianæ sunt, iuxta id, quod ex Bo-
nifacio VIII. in citat. Cap. Consuetudinem, iam
expressum habemus. Concilium etiam Triden-<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
tinum Seßione 21. Cap. 3. ibi: In quibus nullæ sunt
distributiones quotidianæ. & Seßione 22. Cap. 3. Illius
diei distributionem amittant, &c. Sic alibi. Viden-
dus Dom. Solorzanus citato Cap. 14. num. 23. &
seqq. Vbi plures Auctores ita de distributionibus
sentientes adducit, quibus addendi P. Thomas
Sancius citato Cap. 2. Dub. 111. pręter id quod Dub.
46. citat. vt certum præsupponit in illius initio;
distributiones scilicet esse partem distinctam à
grossa Beneficij, & quæ titulo illius datur. Pater
Reginaldus suprà, numer. 22. & 23. in cuius fine
clarè ostendit se de quotidianis distributionibus
fuisse locutum. P. Bauny suprà, quæst. 24. quæ per
errorem impressionis est. 23. Dub. 6. licèt om-
ninò contrarius sibi in eo, de quo inferiùs.
P. Fragosus Tomo 2. Libr. 10. Disputat. 23. §. 1.
numer. 2. & 13. Vers. Tertiò limitatur, vt alios
omittam.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Ratio autem est manifesta. Quia non est<marginalia>Ratio pro|Assertione|manifesta.</marginalia>
titulus aliquis, propter quem Præbendam acci-
pientes modo dicto ab obligatione communi
Præbendariorum eximendi sint. Quòd enim hoc
aut illo modo Præbenda detur, illius substantiam
non variat, neque specialis labor Præbendarijs
adiicitur, quandoquidem vt lucrentur, necessariò
assistere debent, vt statuitur in Concilio Triden-
tino Seßione 24. Cap. 12. ibi: Non liceat vigore cu-
iuslibet statuti aut consuetudinis, vltra tres menses, ab<marginalia>Conc. idem</marginalia>
eisdem Ecclesijs quolibet anno abesse, &c. Habet ergo
modus dictus distributionis illud speciale, vt
amissa à non assistentibus accrescant iis qui assi-
stunt: quod non accideret, si Præbendario cuili-
bet certa esset quantitas annuatim designata: pro
quo Couarruuias adductus num. 9. vbi de hac di-
ctum distinctione. Quod quidem tantùm abest
vt obligationem Præbendariorum minuat, vt
potiùs augeat: quia hoc modo locupletiores
redduntur, vt in omnibus omnem sufficientiam
habentes abundent in omne opus bonum, iuxta
Apostoli monitum, & ita dispergant, & dent pau-
peribus. 2. Cor. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Dico secundò. Etiam vbi distributiones<marginalia>Assertio 2.|ex distribu-|tionibus|portionem|deberi pau-|peribus, &c</marginalia>
non sunt tota Præbenda, sed portio aliqua ex de-
cimali massâ detracta, tenentur illas lucrantes ad
eumdem expendendi modum, de quo in Assert.
præced. Sic Sarmientus, & Nauarrus, quos addu-
cit & sequitur P. Sancius Dub. 46. citato. P. Bauny
Dub. 6. contrarius sibi, vt iam dixi: sed posteriori
standum Assertioni, vti testamento, quo priùs
facta reuocantur. Vt autem in gratiam viri docti
contrarietatem talem explicatione commodâ<-P>@@

<-P>propulsemus, dici potest in priori loco, vbi sic<marginalia>P. Bauny|contraria|dicta con-|ciliantur.</marginalia>
statuit: Dico secundò: Nec de annonis diarijs, quas
distributiones nominant, quidpiam esse pauperi dandum,
quod negatum in negantis cedat exitium: de distribu-
tionibus loqui, quæ ad quotidianum victum ne-
cessaria sunt, ita vt nihil ex illis superfluat. In se-
cundo autem, vbi sic inquirit: An si distributiones
diariæ sint his, quæ ad victum, suique sustentationem
honestam ac decentem, Beneficiatus exigit, ampliores te-
neantur, quod de ijs reliquum erit, in res pias, inopum-
que commodum impendere? Et respondet statim sic:
Omnino, nam omnia bona Ecclesiæ sunt eiusdem gene-
ris & conditionis. Et probationem latiùs exequi-
tur: ibi inquam de alijs loqui, quæ abundantio-
res sunt. Benè verùm est rationem ab eo pro
Assertione priori adductam explicationi isti non
congruere: arguit enim ex eo quòd Præbendarius
ob ministerium suum mercedem illam diariam
accipiat, cuius & dominium comparat; & ideò ab
Ecclesia non posse onus illud imponi, sicut ne-
que patrimonialibus, quia quasi patrimonialia
sunt. Quæ ratio probat, etiamsi aliquid super-
fluat, non esse obligationem ad illud piè expen-
dendum, si verè quidquam probat juxta Aucto-
ris mentem, pro quâ hæc satis. Fundamentum<marginalia>Fundame&#x0303;-|tum Asser-|tionis.</marginalia>
autem Assertionis nostræ iam indicatum est, quia
distributiones non habent conditionem diuer-
sam ab aliis fructibus Præbendæ, neque ex mo-
do, quo tribuuntur, illa fundari potest, sicut de
distributionibus, in quibus tota est Præbenda
constituta, dicebamus. Et illo irrefragabili fun-
damento præsupposito, videtur euidens conse-
quentia circa quotidianas, de quibus loquimur.
Neque illæ absolutè pro diariâ sustentatione dan-
tur: alioqui quod reliquum est Præbendæ &
maior est illius pars, deberet in pia opera disper-
tiri: quia congruâ detractâ, id quod superfluit, sic
expendendum est, de quo ex professo dictum Tit.
13. num. 72. & seqq. Hoc autem quis admiserit?
Dantur ergo vt diarium subsidium, & leuamen-
tum laboris, & desidiæ excitamentum, iuxta di-
cta num. 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>23</absatz-nummer> Neque obiecta vrgent: licèt enim stipen-<marginalia>Obiectis sit|satis. Vbi|quòd ei,|cuius do-|mini&#x0169; ad-|quiritur,|potest onus|pietatis im-|poni.</marginalia>
dium laboris sint, id etiam habet Præbenda tota,
quia Beneficium datur propter officium; & tamen
onus illud pietatis adnectitur. Cui quidem non
obstat dominium earum adquiri: nam & iis, quæ
sic adquiruntur, potest onus charitatis imponi,
quod grauiter quidem vrgeat, nec tamen imple-
menti defectus obligationem restitutionis indu-
cat: est enim obligatio velut paterna ab Ecclesia
imposita; Pater autem non ex iustitiâ, sed ex pie-
tate tenetur subuenire necessitatibus filiorum iu-
xta communem sententiam. Et ita potest quis
donationem patri facere intuitu filiorum, vt illis
scilicet in necessitate succurrat, nullam specialem
eidem obligationem adiiciens, sed vt illi, quæ ipsi
est propria, satisfaciat: quod si non fecerit, ad re-
stitutionem non tenetur eisdem filiis faciendam:
pro quo videri possunt P. Lessius Lib. 2. Cap. 9. n.
152. P. Filliucius Tract. 28. n. 4. P. Azor Tomo 2.
Lib. 2. Cap. 4. quæst. 26. P. Reginaldus Lib. 20. n. 10.
Bassæus verb. Alimenta, n. 5. Sayrus in Claui Re-
gia Lib. 7. Cap. 5. n. 15. & apud eos alij, vt non vi-
deatur circa hoc posse dubitari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0280.jpg/>
@@1@<SE280>Præbendarij Indici quomodo Congruam debeant &c. 269
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quid circa congruitatem sustentatio-
nis obseruare Indici debeant Præ-
bendarij.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>24</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc Titulo 13. num. 72.
& seqq. & specialiter num. 75. cùm
de Episcopis ageremus: ibi enim
dicta ad Præbendarios sunt, proportione perso-
narum ac reddituum seruatâ, penitus aduocan-
da. Sed vt aliquid magis speciale pro eisdem adij-
ciamus</P>
<P>  Dico primò. Præbendarij Indici non pos-<marginalia>Assertio 1.|Quæ va-|nitatem|sæculi re-|dolent, non|posse in Cō-|grua com-|putari &|quæ illa.</marginalia>
sunt ad Congruam referre, quæ sæculi redolent
vanitatem, qualia sunt vestes holosericæ magni
pretij, aut earum varietas; serui multiplices, &
eorum pretiosus ornatus, quem & in Episcopis
damnat Dom. Villaroe&#x0308;l, & ipse Episcopus Par-
te 1. Quæst. 2. Art. 3. num. 14. Qui & pro eo-
rumdem conuiuiis videndus Quæst. 3. Artic. 1. &
Parte 2. Quæst. 14. Artic. 4. num. 36. Lecti cu-
riositate mirabiles, & operimentis planè regiis;
currus vrbani nobiliorum curribus exæquandi;
aulæa similis qualitatis: mensæ ex auro & argen-
to singulariter spectabilis apparatus, & quotidia-
na fercula illius instar, qui epulabatur quotidie splen-<marginalia>Lucæ 16.|v. 19.</marginalia>
didè, consequenter ad illud: Qui induebatur pur-
purâ & abysso. Lucæ 16. vers. 19. Sic enim
fiet vt multi Lazari sint, qui neque micam
pro tolerandâ fame, neque malagma pro cu-
randis, aut panniculum pro leniendis vlceribus
assequantur. Et hæc quidem satis comperta sunt;
cùm Principes potiùs deceant, quam Christi mi-
nistros, & Christianæ moderationis exemplaria,
quibus commendati pauperes, quibus pia opera
demandata: pro quibus Fideles in sudore vultus
sui terram colunt, non vt sæculi pompas nutriant,
sed vt decentem & honestam viuendi rationem,
talibus adiuti præsidiis cum omni tranquillitate
complectantur. Ideo contra huiuismodi meritò
Diuus Bernardus inuehitur Epist. 42. Col. 3. ita<marginalia>D. Bernar-|di præclara|declama-|tio.</marginalia>
scribens: Clamant verò nudi, clamant famelici, con-
queruntur, & dicunt: Nobis frigore & fame laboran-
tibus quid conferunt tot mutatoria, vel extensa in per-
ticis, vel plicata in manticis? Nostrum est quod effun-
ditis, nobis crudeliter subtrahitur quod inaniter ex-
penditis. Et nos Dei plasmatio, & nos Sanguine Chri-
sti redempti sumus. Nos ergo fratres vestri: videte
quale sit de fraterna portione pascere oculos vestros. Vi-
ta nostra cedit vobis in superfluas copias. Nostris neces-
sitatibus detrahitur quidquid accedit vanitatibus ve-
stris. Duo ergo mala de vnâ prodeunt radice cupidita-
tis, dum & vos vanitando, & nos spoliando perimi-
tis. Huc accedit, quòd hæc omnia nec negotiationis stu-
dio, nec proprio manuum exercitio vobis laborastis:
sed nec iure hereditario poßidetis: nisi & fortè vos in
corde vestro dixeritis: Hereditate poßideamus Sanctua-
rium Dei, Psalm. 82. v. 15. & hæc pauperes modò qui-
dem coràm Deo tantùm, cui corda loquuntur. Ceterùm
in futuro stabunt in magna constantia aduersus eos,
qui se angustiauerunt. Sap. 5. v. 1. Stante quidem pro
eis Patre orphanorum, & iudice viduarum. Psalm. 67.
v. 5. Ipsius enim tunc vox erit. Quamdiu non fecistis
vni de istis minimis, nec mihi fecistis. Matth. 25. vers.<-P>@@

<-P>45. Hæc ille, & alia, ad quæ Præbendariorum
debet attentio commoueri, & conscientiæ re-
morsus fideli eorum exauditione; non Scripto-
rum quorumdam nimis laxa doctrina sopiri. Pro
quo & Auctores quamplures congerit Alfonsus
de Valdes in Tractatu de Elee&#x0308;mosyna pag. 42. Col. 2.
& seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Dico secundò. In vrbibus præcipuis In-<marginalia>Assertio 2.|Quid in|vrbibus|præcipuis.|Vbi præser-|tim de cur-|ribus ho-|norariis.</marginalia>
diarum, vbi currus sunt honorarij in vsu, pote-
runt Præbendarij iis vti, si pro necessitate magis,
quàm pro vanitate videantur adhiberi, quod eo-
rum structura & ornatus facient manifestum.
Nouimus aliquos ex primariis Dignitatibus, qui
numquàm vt illis vterentur, adduci potuerunt.
Neque erat illud pusillo animo tribuendum; sed
quia superfluum existimabant, quibus vna erat
terenda via, à domo scilicet in Ecclesiam; vel si
quæ rarior alia, pedibus similiter decurrenda, vel
si libeat, mulâ decenter instratâ. Nihilominùs id
dandum consuetudini, & aliquali necessitati cum
moderatione dicta: sic enim multi timoratæ con-
scientiæ, & doctrinæ non vulgaris faciunt; idque
sine scandalo. Si non sit notabilis in ornatu ex-
cessus, peccatum erit aliquod, quia & aliquid in
eo vanitatis; sed non mortale; cùm aliàs sumptus
iste quotidianus non sit: quod & de sellis gestato-
riis, aut currilibus, ac similibus pariter asseren-
dum. Vbi & personarum dignitas attendenda:
nam vt benè ait P. Bauny in Praxi Beneficiorum<marginalia>Dignita-|tem atten-|dendam|personar&#x0169;.</marginalia>
Disput. 15. Quæst. 24. quæ per errorem typogra-
phiæ est 23. post dicta ab eodem Quæst. 16. vbi
alios magis in speciali loquentes inducit: plura
Decano licent, quàm simplici Canonico: vt e-
nim ille meritis ac dignitate pręstat; ita & splen-
didior decet agendi ratio; vnde & consequenter
plura licent Canonico, quàm Portionario, &
huic etiam plura, quàm dimidiam habenti por-
tionem. Pro quo & P. Molina Disput. 145. §.
Primum est. & seqq. & P. Thomas Sancius Lib. 2.
Consiliorum Cap. 2. Dub. 41. num. 1. & 9. ex qui-
bus & aliis D. Machadus Tomo 2. pag. 62. n. 4.
Sed ille est Indiarum abusus, vt esse omnes pares<marginalia>Indiarum|abusus.</marginalia>
velint: & illi, quorum parentes mechanico sunt
opificio noti, vbi dignitatis aliquid in Ecclesia
sunt adepti, primarios pergant dignitate & san-
guine Præbendarios exæquare. Sed sua sit multis
laus, qui Propheticum illud audientes: Sta in gra-
du tuo. Dan. 10. v. 11. in eo contenti, & iuxta
illius qualitatem agentes, nihil insolentiæ permit-
tunt, nihil deferunt vanitati.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Dico tertiò. In Præbendariis Indicis plus<marginalia>Assertio 3.|In quibus|plus ali-|quid splen-|doris licet.</marginalia>
aliquid splendo ris licet quàm in Europâ, vbi
fides altas egit radices; & ratione illius plus etiam
ad congruam sustentationem assumi potest. Id
ex eo ostenditur, quia apud Indos splendor iste
peculiarem auctoritatem inducit, & reuerentiam
parit, quæ & apud Europæos necessaria est, ne
in regionibus istis ex illius defectu grauia incom-
moda subsequantur. Sic colligitur ex Ferdinan-
do Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 32. Proposit.
1. qui tamen Proposit 2. addit id intelligendum<marginalia>Sed morā|splendore|illustran-|dus.</marginalia>
nisi pauperes grauiter egeant. Sed certè quod in-
de piis operibus detrahitur, singulari est morum
honestate supplendum, & eorum splendore ex-
terior ille splendor superandus. Pro quo D. Ber-
nardus Epistola citata sic habet: Vos autem absit vt in
talibus honorificandum putetis ministerium vestrum.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0281.jpg/>
@@1@<SE281>270 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. III.
<duolan 2><-P>Videntur quidem honorifica, sed oculo, qui videt in fa-<marginalia>D Bernar-|dus.</marginalia>
cie, non qui videt in abscondito. Nam quæ videntur in
abscondito nullis apparent fucata coloribus: spectabilia
sunt tamen. Nullis condita saporibus; prædulcia sunt
tamen. Nullis eleuata culminibus; excelsa tamen. Ca-
stitas, charitas humilitas, nullius quidem coloris sunt;
sed non nullius decoris. Nec mediocris decoris, qui diui-
nos quoque delectare poßit aspectus. Sic ille. Quomo-
do autem pro augendo splendore nouis dignita-
tibus, congruam non liceat augere, benè explicat.
Card. Lugo in Resp. moral. Lib. 5. Dub. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Dico quartò. Circa pia opera id de Prę-<marginalia>Assertio 4.|Pia opera|vbi exer-|cenda.</marginalia>
bendariis dicendum, quod de Episcopis Titulo
13. num. citatis. vbi an debeant in loco Beneficij
fieri, an possint esse vltramarina? & pro hoc vlti-
mo pugnat P. Bauny Disput. 15. citata Quæst. 23.
Dub. 6. arguens Primò, quia de voluntate oppo-<marginalia>Non esse|necessari&#x0169;|vt in loco|Beneficij,|probat|P. Bauny|tripliciter.</marginalia>
sita Papæ litteris scriptis non constat, aut Cano-
nibus. Vbi enim illi? Quando, & à quibus Bene-
ficiariis promulgata? Secundò. Ex Ecclesiæ in om-
nes pari ardore charitatis. Tertiò, Ex communi
omnium sensu, & receptâ vbique consuetudine,
quam erroris arguere, non paruæ fuerit in Poli-
ticis imprudentiæ. Sed ad primum & tertium de<marginalia>Fit satis 1.|& 3. ratio-|ni.</marginalia>
consuetudine, ex dictis citato loco potest facilè re-
sponderi. Nec verum absolutè est sic omnium
sensum habere, cùm sint qui secus sentiant, ha-
beatque illud non leue in sacris Canonibus fun-
damentum. Et ijs, quæ citato loco adduximus, addi<marginalia>Extrau.|Execra-|bilis.</marginalia>
potest id, quod in Extrauag. Execrabilis, de Præ-
bendis & dignitatibus, ait Ioannes XXII. dum in-
ter inconuenientia, quæ ex Beneficiorum plura-
litate sequuntur, illud recenset, quòd hospitalitas
in ipsis Beneficiis debita non seruatur. Non vrget au-
tem magis hospitalitas, quàm aliæ Ecclesiarum
aut pauperum necessitates, quas in Beneficiorum
loco, de quibus agimus, non occurrere est mora-
liter impossibile. Vnde & P. Molina ad Di&#x0153;ce-
sim tantùm huiusmodi facultatem admittit, & in
casu rarò extra illam asserit prorogari. Et Glossa
circa citatum locum verb. Debita, sic habet: In-
tellige, solita & congruens iuxta quantitatem prouen-
tuum Beneficij. Sic illa ex Hostiensi in Cap. De
Monachis, de Præbendis. Pergit autem sic dicens:
Pro hoc autem quòd dicit, Debita, videtur quòd ne-<marginalia>Glossa.</marginalia>
ceßitatis, non tantùm voluntatis est hospitalitas. Et in
Beneficiatis hoc certum est. Cap. Florentinum 85. dist.<marginalia>Hospitali-|tas quomo-|do debita.</marginalia>
& 42. dist. §. 1. Hæc Glossa. Ex quibus appa-
ret quantùm vrgeat obligatio dicta, vel qualis sit
obligationis huiusmodi fundamentum. Ad se-
cundum autem dici potest affectum Ecclesiæ ar-<marginalia>Secunda|ratio elidi-|tur.</marginalia>
dentem esse erga omnes filios; illis tamen suffi-
cienter ab eadem prouisum, cùm in omni Chri-
stianâ di&#x0153;cesi sint ex illius dispositione, qui pos-
sint subuenire, quòd si non ita fiat, sed contra-
rium arbitrio Præbendariorum relinquatur, mi-
nor eius apparet affectus, quia sic multi possunt
remedio opportuno destitui, Beneficiariis ad ex-
traneos inclinatis & quidem in Europæ Prouin-
ciis faciliùs id possit admitti, quia si Beneficiarij
vnius Di&#x0153;cesis in aliam per pia opera sunt pro-
pensi, sperari potest vt & Beneficiarij alterius
pro illa opera pietatis instituant, sicque inter om-
nes compensatio reperiatur. Quod tamen in In-
diis non accidit: nullus enim in Europa degens
de Indiis curat, vt subueniat indigentibus, aut
pia opera pro communi vtilitate constituat. Ni-<-P>@@

<-P>hilominùs videatur moderatio exposita Titulo 13.
numer. 83.</P>
<Z><A+2>CAPVT VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De obligatione Indicorum Præbenda-
riorum circa assistentium in diuinis
Officiis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>28</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Circa obligationem di-<marginalia>Assertio 1.|Statuta|Ecclesiar&#x0169;|seruanda|circa assi-|stentiam.</marginalia>
ctam consulenda sunt Ecclesiarum
statuta, quæ in forma erectionis so-
lent apponi, & illis standum, ita vt si defectus
occurrat, iuxta communes regulas, quas Docto-
res in hac tradunt materia, & diuersitatem pro-
babilium opinionum debeat iudicari. Sic P. Tho-
mas Sancius Lib. 2. Consiliorum Cap. 2. Dub. 102.
qui asserit statuta Ecclesiarum communiter ha-
bere, quod est in Concilio Baciliensi dispositum
Seßione 21. Cap. Quo tempore quisque debeat esse in
Choro. Sic autem ibi: Qui in Matutinis ante finem<marginalia>Quid ex|Concilio|Basiliensi.</marginalia>
Psalm. Venite exultemus: & in aliis horis ante finem
Primi Psalmi, & in Missa ante vltimum Kyrie eleison,
vsque ad finem diuino Officio non interfuerit, nisi fortè
neceßitate cogente, petita, & obtentâ à Præside Chori
licentiâ, discedere oporteat, pro illa absens habeatur.
Hæc Concilium. Sed certè statutum illud, si ser-<marginalia>Non obli-|gare illud.</marginalia>
uatur alicubi, non ex vi illius, sed ex conuenien-
tia, quæ in re apparet, receptum debet reputari
quia statuta dicti Concilij vim obligandi non
habent, nisi nonnulla, & quidem pauca, quæ vt
admitterentur conueniens fuisse Sedes Aposto-
lica iudicauit. Pro quo Lauretus de Franchis in
Controuersiis pag. 196. Vnde circa prædictam as-
signationem non est vbique consuetudo eadem,
vt ex Petro Moneta tradit Bonacina Tomo 1.
Tractatu de Horis Canonicis Disput. 1. Quæst. 5. Pun-
cto 2. n. 12. §. Verùm, quia</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Dico secundò. Stante statuto dicto,<marginalia>Assertio 2.|Vbi rece-|ptum illud,|aut aliud,|quæ inde|obligatio.</marginalia>
Concilio Basiliensi conformi, aut alio quouis,
quoad amissionem distributionum, non ideò il-
lius transgressio iudicanda est mortalis ad effe-
ctum adimplendi præceptum, diuini officij reci-
tandi, aut lucrandi fructus Beneficij. Sic P. Sua-
rez Tomo 2. de Religione Tract. 4. Lib. 4. qui est de
Horis Canonicis Cap. 25. numer. 15. & 16. P.
Vincentius Tancredi de Religione Lib. 4. Tract. 3.
Disput. 6. numer. 8. Quod etiam ex aliorum do-
ctrinâ colligitur, & magis in speciali ex Bonaci-
na, & Moneta suprà ex quibus & Diana Parte 2.
Tract. 12. Resolut. 26. in fine. Et quoad priorem
partem de transgressione circa generalem obliga-
tionem recitationis Officij, ex eo ostenditur, quia
pars illa non est notabilis vt communissima Do-
ctorum sententia firmat, pro quâ videndus Dia-
na suprà Resolut. 41. & Parte 5. Tract. 5. Resolut.<marginalia>Cuius of-|ficij pars|omissa sub|mortali|trans-|gressionem|inducat.</marginalia>
26. & Parte 12. Tract. 2. Resolut. 44. P. Palaus
Tomo 2. Tract. 7. Disputat. 2. Puncto 5. num. 1. P.
Thomas Sancius in Opere morali Lib. 1. Cap. 4.
num. 18. P. Bauny in Praxi Beneficiorum Disput.
13. Quæst. 7. D. Escobar. à Corro Tractatu de
Horis Canonicis Quæst. 4. §. 6. circa particulam Inte-
grè num. 22. Bassæus verb. Horæ Canonicæ 5. n. 2.
vbi diuersas circa hoc Auctorum sententias con-
gerit, & earum aliquas nimis laxas. Medium te-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0282.jpg/>
@@1@<SE282>De obligatione aßistendi in diuinis Præbendar. Indicorum. 271
<duolan 2><-P>nuere beati. Et hæc laus sit P. Suario, qui num.<marginalia>P. Suarij|præferenda|sententia.</marginalia>
16. citato, sic concludit: & saltem videtur necessa-
rium vt nulla Hora integra dimittatur, neque pars ali-
cuius Horæ, quæ æquiualeat minimæ Horæ vel dimi-
diæ parti eius. Si autem hanc non attingat, non vide-
tur esse peccatum mortale. Sic ille, qui ita præmise-
rat: Quarè si è contrario quis omitteret ferè dimidiam
partem Completorij, non vuderem dicere illum peccare
mortaliter, quia reuerà respectu totius officij diei illa non
videtur notabilis pars, nec in se & absolutè videtur tam
grauis materia. Hæc doctissimus ille Magister;
pro certitudine sententiæ P. Suarij militat P. Tur-
rianus in Selectis Parte 2. Disputat. 31. Dub. 32. vbi
ait oppositam de integra minori Hora non esse
probabilem. Ex quibus colligit Cap. 30. n. 12. &
13. tunc oriri obligationem restitutionis quoties
omissio est mortaliter peccaminosa: quod acci-
dit quando duodecima pars totius Officij omitti-
tur: id quod ex Bullâ Pij V. circa taxationem in
huiusmodi omissionibus in ordine ad restitutio-
nem deduci arbitratur. Neque credendum est
statuta Ecclesiarum maiorem obligationem in-
ducere ex statuentium intentione, quia de hoc
minimè constat, neque opus erat ita arctare con-
scientias, quas in eo genere voluit Pontifex non
vrgendas; cùm ad finem statutorum satis esset
impositio mulctæ; quia vt sapienter philoso-
phatur P. Suarez citato num. 15. hoc fundari po-
tuit in prudenti gubernatione Chori, quia multi
homines magis mouentur timore p&#x0153;næ, vel in-
commodi, quàm culpæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Secundum autem ex hoc ipso probatur:<marginalia>P&#x0153;nam ex|omissione|non incurri|ante sente&#x0303;-|tiam.</marginalia>
nam cùm sit p&#x0153;na, non priuatur, nisi post senten-
tiam. Licèt amissio ob defectum interessentiæ
ante sententiam incurratur, quia Bonifacius VIII.
& Concilium Tridentinum eius Constitutionem
approbans, reddunt dominij inhabiles recipien-
tes, de quo num 34. vt benè expendit P. Fragosus
Tomo 2. Lib. 10. Disput. 23. §. 4. num. 9. Secus ta-
men accidit in p&#x0153;nâ per statutum positâ circa in-
teressentiæ modum, pro quo inhabilitas talis non
interuenit, & ita applicari potest doctrina citati
Auctoris num. 10. P&#x0153;na ergo per sententiam
infligenda, quæ in hoc genere non est iuxta or-
dinariam iuris formam pronuntianda, formato
processu; sed iuxta Ecclesiarum stylum, designa-
to Punctatore, de quo Zerola verb. Horæ Canoni-
cæ, ad Octauum, & Concilium tertium Act. 3.
Cap. 26. Vnde si circa hoc diligentia Punctatoris
defuerit, in conscientiæ foro nulla est obligatio,<marginalia>Pro omis-|sione ve-|niali non|vrgere,</marginalia>
quia ibi ad summum interuenit peccatum venia-
le, & propter illud obligatio restitutionis in ma-
teriâ, de quâ loquimur, imponenda non est; vt
benè P. Suarez citato Cap. 30. num. 13. Qui licet
cum ea distinctione, quam exposuimus, & pro-
bauimus, non loquatur, sicut nec P. Vincentius
Tancredi, quatenus statuti specialis non memine-
runt, sed iuxta obligationem à Pio V. impositam,
& vrget etiam extra Chorum recitantes proce-
dant, in eo certè suffragantur. Si prætereà adda-
mus id quod de p&#x0153;nâ ante sententiam incurren-
dâ diximus, ab omnibus non probari: id enim
negat P. Bauny cum aliis Tomo 1. Disput. 15. quæst.
18. & quia illi de Missâ non loquuntur, iuxta<marginalia>Quid circa|Missam.</marginalia>
ipsorum, & aliorum doctrinam proportionaliter
est dicendum, partem à Concilio assignatam non
inducere obligationem restitutionis, quia exigua<-P>@@

<-P>est. Quamuis autem ex eo quòd dicunt commu-
niter Doctores circa obligationem audiendi
Missam, designantes quæ sit pars notabilis, cuius
omissio graue peccatum inducat, non videatur
posse argui, quia obligatio illa pro diebus tantùm
est festiuis, & Præbendarij etiam in profestis te-
nentur assistere; & in festiuis etiam possunt dicen-
do Missam, aut eam audiendo, à Conuentuali
distinctam, satisfacere: nihilominùs optima illa<marginalia>Optima|regula.</marginalia>
habenda regula, quia ex ipsâ intelligitur quænam
sit pars notabilis, aliàs dicendum propter omis-
sionem in Missâ nihil in foro conscientiæ deberi;
quod non est vllatenus admittendum. Quemad-
modum licet possit extra Chorum obligationi
Horarum Canonicarum Præbendarius satisface-
re, & ita ratione præcepti circa illas non teneatur
ad aliam recitationem: tenetur tamen ratione offi-
cij, si fructus sit Præbendæ lucraturus. Credo au-
tem ante Euangelium debere assistere, quia illud
in Missâ solemni singularem celebritatem habet,
& cultus illi specialissimus adhibetur, vnde & pro
eo cantando Minister sacer Presbytero proximus
traditione libri Euangeliorum consecratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Quamquam non videatur improbabile<marginalia>Instar Ho-|rarum pos-|se compu-|tari.</marginalia>
Missam instar Horarum posse computari, vt tunc
ei satisfactum sit, cùm maiori parti sit assistentia
adhibita, vnde ab Offertorio videtur sufficere, vel
fortè minùs aliquid, proportione habitâ etiam ad
Matutinum, iuxta id, quod tenet P. Filliucius
Tractat. 23. Cap. 20. num. 219. & Diana citata Re-
solut. 26. peccare scilicet mortaliter omittentem
dimidiam Horam, sed non teneri ad restitutio-
nem. Id quod est etiam P. Suarij doctrinę confor-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
me citato num. 12. vbi sic ait: Ex dictis ergo colligo,
per argumentum à contrario, vel potiùs à definita legis<marginalia>Horæ non|integræ o-|missionem|non indu-|cere obli-|gationem|restitutio-|nis.</marginalia>
taxatione, pro minori omißione, quàm sit vnius Horæ
integra, non contrahi aliquam obligationem restituen-
di; solùm enim taxatum est, quod pro singularum Ho-
rarum omißione restituendum sit. Cùm autem sit lex
rigorosa, videtur restringenda ad terminos suos: præ-
sertim cùm peculiariter sit facta ad declarandam resti-
tutionem pro rata temporis & Horæ. Sic ille, addens
statim id, quod ex eodem retulimus num. 29. &
sequitur P. Fragosus Tomo 2. Lib. 10. Disput. 22.
§. 5. num. 9. &, vt verum fatear, non apparet du-
dum positæ eiusdem resolutioni conforme, vt
verba adducta possunt reddere manifestum. Cùm
enim lex rigorosa sit, & peculiariter pro taxandâ
restitutione sit lata, ad suos est terminos restrin-
genda: & ita cùm non Horæ partem, sed Horæ
absolutè dictæ omissionem ad inducendam obli-
gationem restitutionis exquirat, dum id P. Sua-
rez amplectitur, & pro fundamento statuit, non
videtur confonum ad medietatem minorum
Horarum, & proportionales Matutini partes
obligationem prorogare. Et ita P. Filliucij, &
Dianæ sententia non displicet P. Vincentio Tan-
credi suprà, Disp. 16. Quæst. §. At, Filliucius, & P.
Pellizario Tract. 5. Cap. 8. n. 21.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Dico tertiò. Si per statutum non vrgeat<marginalia>Assertio 3.|Assistentiā|pro vnâ|Horâ posse|suppleri per|aliam, si|statutum|tale sit.</marginalia>
obligatio assistendi omnibus Horis, sed per assi-
stentiam V. i$unclearg. in Matutino compensari possit as-
sistentia in primâ, vt alicubi est in vsu, possunt se
Præbendarij eidem conformare. Id videtur cla-
rum: quidquid circa vsum dictum in Ecclesijs
Indicis obnitatur Dom. Reyna Tomo 1. de Perfecto
Prælato, Lib. 4. Tractat. 1. Cap. 8. Quia statuta hu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0283.jpg/>
@@1@<SE283>272 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. VI.
<duolan 2><-P>iusmodi maturo consilio, & regulis iuris inspe-
ctis, à fuis auctoribus prodierunt. Quòd autem
iusta esse possint, ex eo ostenditur, quia consue-
tudo talis potest esse rationabilis: ergo & lex
idem indulgens. Assumptum constat, quia hoc
spectat ad leuandum assistentiæ laborem, vt in
simili tradit P. Palaus Tractat. 7. Disput. 3. Puncto 9.
§. 12. num. 14. circa consuetudinem non assisten-
di Matutino, ex Bonacinâ Disput. 2. de Officio diui-
no in Choro, &c. Quæst. 5. Puncto 6. num. 14. vbi
alios adducit. Et quidem propter eum finem
Conc. Trident. Seßion. 24. Cap. 12. tres menses sin-
gulis annis absentiæ concedit, non permissione
solâ, sed licentiâ: vt id sanè liceat, sicut eius ver-
ba declarant, dum ait: Non liceat vltratres menses,<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
&c. Sicut ergo tres menses in anno concedun-
tur, ita & quolibet die vna potest Hora conue-
nienti ratione concedi, beneficio consuetudinis.
De tribus aliis mensibus ob iustam caussam ad-
mittit. P. Lessius in Resolutionibus posthumis. verb.
Beneficium, num. 44. vide & num. 41. Prætereà,
Consuetudine induci potest vt aliqui non assi-
stant ob diuturnam in assistendo defatigationem:
& ita vsu receptum in Compostellanâ Ecclesiâ vt
Præbendarij, qui per 40. annos seruierunt, etiam-
si absint, pro præsentibus habeantur, annuente
consuetudini isti Gregorio XIII. vt refert P. Bau-
ny Tomo 1. Tractat. 11. Quæst. 17. §. Primo, quia<marginalia>Consuetu-|do Ecclesiæ|Compostel-|lanæ.</marginalia>
vbi sic concludit: Iam hoc quæro, cur quod in Eccle-
siis Hispaniæ fit impunè ratione consuetudinis, in No-
stratibus, id est, Gallis, culpabile sit, nec ferendum? Sic
ille. Quod & nos possumus ad Indicas Ecclesias
deriuare. Iuxta quæ legitima est consequentia,
quòd scilicet lex esse possit pro eodem, quia con-
suetudo legitimè præscripta & rationabilis vim le-
gis habet, vt ex Iure notum. Cap. Finali, de con-
suetudine & communi Doctorum consensu, vnde
& circa illam lex potest expressa constitui, id in-
dulgens, quod aliàs non est vsu firmatum, vel si
firmatum sit, specialius illi robur adiiciendo. De
consuetudine enim ad statutum benè arguitur,
iuxta Doctores, quos adducit Marius Antonius
Lib. 1. variar. Resol. 1. n. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Et citatus quidem Pater consuetudinem<marginalia>Et notabilis|alia Eccle-|siar&#x0169; Gal|licarum.</marginalia>
quamdam aliquarum Galliæ Ecclesiarum satis
notabilem defendit, quarum Præbendarij disce-
dentes à Choro vixdum inchoatis Matutinis, vt
fit Metis, vel interessentes tantùm Missæ, aut Ma-
tutinis, vt fit Sibianecti, quidquid præsentibus ob-
uenit plenè recipiunt. Circa quod in fine §. Non
ero, sic ille scribit: Quarè est hæc mea sententia dum<marginalia>P. Bauny|vt illi de-|ferendum|censeat.</marginalia>
corriguntur (quod facere Episcopo est neceße, aut Papæ,
si eius solius potestati subiecti, ab Episcopi sunt censurâ
liberi) mea inquam est opinio Canonicos, vbi fe Choro
steterint, sub initium finemque Officij, aut Horæ vni
de præcipuis interfuerint, prout eos facere mos in suis
Ecclesijs obtinuit, posse quidquid præsentibus obuenit,
seruare. Sic ille, id probans, tum multorum pro-
borum exemplo, qui se huic consuetudini con-
formarunt, obuentiones integrè reportantes: cùm
quia ob diuersas caussas, quas Doctores assignant,
absentes frui omnibus iis possunt, quæ sunt præ-
sentibus destinata. Item, quia consuetudo hæc
legitimè potest esse præscripta, & potest dici ra-
tionabilis, quia è maiestate Ecclesiæ est vt fas sit
Canonicis egredi, cùm aliquamdiu in sacrâ æde
precandi caussâ fuêre cum ceteris, acsi velint per<-P>@@

<-P>se psallere, & non per substitutas ad hoc operas, id
vt illis sit liber&#x0169;. Accedit bona obuenientia posse
sibi inuicem largiri Canonicos, si nulli sint nomi-
natim debita, & ea, de quibus agimus, ad præsentes
spectant, vnde & liberaliter possunt condonare.
Pręterquàm quòd lex non obligat, nisi recepta sit,
vt plures Auctores docent, ex quibus aliquos cō-
gerit: & quæ de negandis distributionibus, absen-
tibus, aut à Choro, vt suprà, discedentibus, ab Ec-
clesia lata est, in Ecclesiis dictis non est recepta; vbi
& dici potest præsentes esse, quia parti assistunt,
salte&#x0303; impropriè & synecdochicè. Sic ille philoso-<marginalia>Non conse-|quenter lo-|cutus.</marginalia>
phatur. Et quidem si iuxta ipsum rationabilis con-
suetudo dicta haberi debet, & è maiestate Eccle-
siarum est, cur corrigendam dicit, idq; necessariò
ab Episcopo, seu à Pontifice faciendum? Ea certè
corrigenda, quæ à ratione sunt aliena, & ita im-
plicatio esse in dictâ videtur positione.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Deinde. Consuetudo in casu dicto om-<marginalia>Dictam cō-|suetudinem|Sacris Ca-|nonibus re-|probatam.|& non esse|rationabi-|lem.</marginalia>
nino reprobata est in Cap. vnico de Cleric. non re-
sid. in sexto. & in Concilio Tridentino Seßione 24.
Cap. 12. de reformat. Pro quo consulendus P.
Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 110.
Quòd autem rationabilis non sit, constat ex eo
quòd vt iniqua generaliter improbatur: iniquum
enim est, vt qui non laborant, manducent ex iis,
quæ sunt laborantibus destinata. Videndus Co-<marginalia>Couarr.</marginalia>
uarruuias Lib. 3. Variar. Cap. 13. num. 5. vbi Philip-
pum Probum id probantem adducit, addens pos-
se stare consuetudinem, si consensu Pontificis sit
inducta, & sic concludens: Oportet autem hanc con-
suetudinem aliquâ ratione & caußâ ab iniquitate de-
fendi; cùm alioqui iniqua esse videatur. Sic ille: &
ex hoc refellitur id, quod dicitur de diuersis cau-
sis, quas Auctores tradunt, propter quas absentes
possunt pro præsentibus haberi: tunc enim Pon-
tificis suffragatur voluntas, de quâ in Cap. citato,
verbis illis: Exceptis illis, quos infirmitas seu iusta &<marginalia>Cap. Vri-|co supra.</marginalia>
rationabilis corporalis neceßitas, aut euidens Ecclesiæ v-
tilitas excusaret. Quod à Concilio Tridentino pe-
nitus approbatur, Constitutionis eiusdem factâ
mentione, propter quam septuagenarios à resi-
dentiâ excusari tradit cum aliis Marius Antoni-
nus Lib. 1. Resolut. 85. num. 12. Est etiam Euge-
niana Constitutio in fauorem studentium, quam
refert Nicolaus Garcia de Beneficijs, Parte 3. Cap. 2.
num. 58. & non esse reuocatam probat Thomas
Hurtadus Tractat. vlt. num. 733. & seqq. propter
quam censent multi etiam lucrari distributiones,
vt videri potest apud D. Solorzanum Tom. 2. Lib. 3
cap. 14. n. 24. cùm tamen illæ ibidem expressè ex-
cipiantur, quia de propriis accipiendum. Et Bo-
nifacij VIII. in Cap. Cùm ex eo, de Elect. in 6. Sic-
ut & alia Honorij III. in fauorem Magistro-
rum Cap. Super specula, quod est finale de Magistris.
In casu autem, de quo est sermo, nihil tale acci-<marginalia>P. Bauny|rationes|deliciun-|tur.</marginalia>
dit: neque enim momenti est alicuius, quod de
maiestate Ecclesiarum dicitur, cùm sit illud po
tiùs maiestati earum aduersum: quòd scilicet
Præbendarij officia sacra sua dedignentur præ-
sentiâ cohonestare, totum illud magnum &
sublime cultûs diuini negotium Clericis vulgari-
bus relinquentes. Et cùm non dedignentur ex
Beneficio viuere, officium, in quo est summa
constituta sublimitas, per se exequi dedignantur.
Neque proborum praxis caussam promouere
potest, quando in contrarium ratio & auctoritas<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0284.jpg/>
@@1@<SE284>De obligatione aßistendi in diuinis Præbendar Indicorum. 273
<duolan 2><-P>adeò manifestè stant. Morem planè secuti, & re
indiscussâ processerunt: neque adeò equidem
probi, qui lucro ita attenti, diuinum cultum, cuius
esse promotores soliciti debuerant, adeò frigidè
pertractarunt, vt vix pedem in Ecclesiam intu-
lerint, cùm eumdem reuocarint. Videndus P.
Lessius infrà Casu 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>35</absatz-nummer> Quod verò ad condonationem attinet,<marginalia>Condona-|tionem|mutuam|non licere|Præbenda-|tis.</marginalia>
à Concilio Tridentino est penitus condemna-
ta citato in Capite verbis illis: Distributiones ve-
rò qui statutis horis interfuerint, recipiant; reliqui
quauis collusione, aut remißione exclusâ, his careant,
iuxta Bonifacij Octaui Decretum &c. Remissionem
autem non solùm esse illicitam, sed etiam inuali-
dam, communis est Scriptorum sententia, qui
videri possunt apud P. Fagundez Tomo 2. in De-
calogum Disput. 23. §. 4. numer. 6. Lib. 10. de quo
etiam inferius Capite 8. Non esse autem receptam
legem huiusmodi inconsequenter dicitur, quan-
doquidem Concilij Tridentini Decretum de ac-
cretione distributionum, quæ respectu interes-<marginalia>Legem esse|receptam,|& eâ non|stante iuri|naturali|standum.</marginalia>
sentium contingit, cùm alij absunt, in præsenti
caussa ab eodem Auctore allegatur §. Secundò
cum sint. Prætereà, seclusâ lege, iuri naturali
standum est: Atqui iuri naturali repugnat, vt
qui officio suo deest, præmium consequatur of-
ficij. Pro quo est argumentum Auctoris eiusdem<marginalia>Suâ doctri-|nâ citatus|Auctor|redargui-|tur.</marginalia>
§. Caussa est, vbi ita scribit: Qui de bonis communi-
bus Ecclesiæ vitam propagat, ei quoque ministrare de-
bet, vt dicitur Cap. Secundùm Apostolum, de Præ-
bendis: at in quo est Ecclesiæ vtilis, qui præter speciem
suam nihil ei publicè in Choro accommodat? Hæc ille.
Quibus nos addere possumus: In quo est Eccle-
siæ vtilis, qui nec speciem suam publicè in Cho-
ro accommodat, per spatium ibi breuissimum de-
moratus? Iam quid de assistentia? quæ impro-<marginalia>Impropriè|assistentiæ|impropriā|distributio-|nem lar-|giendam.</marginalia>
priè & Synecdochicè sit talis, benè quidem di-
ctum est; ex quo & fit impropriè & Synecdochi-
cè esse etiam sic præsentibus distributiones tri-
buendas, vt iustitiæ propria æqualitas teneatur.
Quæ quidem ideò à me longiori ratiocinatione
propositâ, vt omnibus prosim, & ne pro Indiis
simile quidquam præsumatur. Et quidem Au-
ctor idem posteà in Praxi Beneficiorum Disput. 14.<marginalia>Sanior ei-|tati Au-|ctoris sen-|tentia.</marginalia>
Quæst. 1. §. Secunda, Beneficium, consimili con-
suetudine memoratâ, sic subdit: Quod quàm pru-
denter iustèque id agant, aliorum esto iudicium: hunc
ergo morem probare non possum, vtpotè Concilij De-
cretis oppositum. Hæc ille, quibus potiùs annuen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>36</absatz-nummer> Illud autem verissimè à citato Scriptore<marginalia>Episcopis|dispositio-|nem circa|dicta com-|petere.</marginalia>
dictum, ad Episcopum scilicet pertinere consue-
tudines rationi non conformes corrigere, quia
in iis, quæ ad hoc spectant, ius illi ratione officij
conuenit: & specialiter in Concilio Tridentino
obligatio circa illud intimatur citato Cap. 12. Vide
etiam P. Lessium suprà num. 45. & verb. Horæ
Canonicæ n. 16. & 17. & omnino Casu 11. dum
per Synodum Prouincialem quid debeat fieri
non statuitur. Et licet ibidem duos Canonicos
adhibendos ad dispositionem hujusmodi decer-
natur, verbis illis: Intereà verò Episcopus, non mi-
nùs quàm cum duobus Canonicis, quorum vnus ab E-<marginalia>Duorum|Canonico-|rum suf-|fragia tan-|tùm con-|sultiua.</marginalia>
piscopo, alter à Capitulo eligatur, in iis, quæ expedire
videbuntur, poterit prouidere. Sic Concilium. Illo-
rum tamen duorum non est suffragium deci-
siuum, sed consultiuum, vt Congregatio Car-<-P>@@

<-P>dinalium declarauit, quæ sic habet: Episcopus te-<marginalia>Declaratio|Cardina-|lium.</marginalia>
netur consilium hoc petere, non autem sequi:
consensus enim Capituli non est necessarius. Sic Con-
gregatio, vt extat in Editione Ann. 1631. & ra-<marginalia>Pro illa|ratio.</marginalia>
tio est, quia stante petitione consilij, verè cum
duobus Canonicis procedit, & prouidet, vnde
non est eius jurisdictio contra tenorem disposi-
tionis, cùm sit odiosa coarctanda: & vt talis lo-
quendi modus omnino legitimus ostendatur, po-
namus ex duobus Canonicis vnum hoc modo
sentire, alium diuerso: tunc quidem si Episco-
pus vnius iudicium amplectens, iuxta illud sta-
tuat, illius statutum stabit, & tamen si suffragia
debeant esse decisiua, & ad eum sensum verba
Concilij aduocanda, nequit dici cum duobus
prouidere: non est ergo sensus ille accommo-
datus. Et quòd consuetudine introduci possit, vt
videtur certè introductum, quòd tale consilium
non requiratur, ex Auctoribus colligitur, quos
adducit Zerola. Verb. Episcopus §. Decimò.</P>
<P>  <absatz-nummer>37</absatz-nummer> Quia verò contingere potest vt Episco-<marginalia>Non om-|nem con-|suetudinem|posse Epis-|copos abro-|gare.</marginalia>
pi consuetudinem aliquam remouere velint, quæ
rationabilis & legitimè præscripta sit, & Præ-
bendarij probabile fundamentum ad se in eâ cō-
seruandos habere possint, vt circa assistentiam in
Matutino & Primâ altercari vidimus, suo illi v-
tantur iure; neque enim Episcopis ita defertur
arbitrium, vt quidquid verosimile appareat, va-
leant imperare. Pontifices quidem in suis Con-
stitutionibus consuetudines locorum attendunt,
nec suæ esse voluntatis affirmant, illis, cùm ge-
neraliter statuunt, contraire, quas, cùm sint res
facti, possunt ignorare, vt constat ex Cap. 1. de
Constitutionibus in Sexto. Non ergo Episcopis ali-
ter est de suâ præsumendum potestate, vt omnem
valeant sibi non bene visam consuetudinem sta-
tim abrogare, quæ aliis & probis, & sapientibus
rationabilis potest apparere. Quòd autem stare
consuetudo rationabilis possit, vt Præbendarij
non debeant omnibus Horis interesse, & conse-
quenter statutum vim illi tribuens, iam à nobis
ostensum num. 32. Pro quo & facit id, quod in
Concilio habetur ante adducta verba: sic enim
ibi: Cetera, quæ ad debitum in diuinis officiis regi-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
men spectant; deque congrua in his canendi, seu mo-
dulandi ratione, simulque de omnibus Ecclesiæ mini-
stris, quæ necessaria erunt, etsi qua huiusmodi Synodus
Prouincialis pro cuiusque Prouinciæ vtilitate & mori-<marginalia>Illorum|regulas ad|disponenda,|quæ ad|hoc spe-|ctant.</marginalia>
bus, certam cuique regulam præscribit. Hæc ibi. Ex
quibus constat id, quod attinet ad conuenien-
dum in Choro, & permanendum ibi, ad Syno-
dum Prouincialem spectare, vel ad Episcopum,
dum Synodi statuta non extant, & in iis atten-
dendos Prouinciarum mores. Non ergo neces-
sarium est vt Præbendarij ad omnes Horas con-
ueniant, & in Choro permaneant, si enim hoc
necessarium esset, non erat cur circa hoc Syno-
dus aut Episcopus deberent specialiter prouidere.
Et per hoc roboratur id, quod numer. 29. dixi-
mus circa p&#x0153;nam non interessentium, quando
Pontificium statutum directè non violatur, sed
speciale Ecclesiæ, vt debeat sententia iudicis ex-
pectari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0285.jpg/>
@@1@<SE285>274 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. VII.
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT VII.</A+2>
<A+1>Quæ absentia in Præbendariis Indicís
debeat iusta reputari.</A+1></Z>
<P><INI3>M</INI3>Vltæ esse pro eo caussæ possunt, iuxta
Iuris dispositiones, & receptas Do-
ctorum sententias, de quibus dictum
aliquid num. 34. & vt id, quod instituti est nostri,
promoueamus, sit</P>
<Z><A+1>§. I.
De iusta caussa ratione studiorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>38</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Studiorum caussâ abesse<marginalia>Assertio 1.|Licere ab-|sentiam|ratione stu-|diorum,</marginalia>
Indici Præbendarij possunt. Proba-
tur, quia id conceditur in Cap. Licet vobis, de
Præbendis. Cap. Cùm ex eo, de Electione in 6. &
multis aliis locis apud Tiberium Decianum Vo-
lum. 1. Responso 43. numer. 1. Dom. Solorzanum
Tomo 2. Lib. 3. Cap. 14. num. 21. & seqq. P. Bauny
in Praxi Beneficiorum Disput. 14. Quæst. 2. §. Se-
cundò excusat, & seqq. Dom. Barbosam de Po-
test. Episc. Alleg. 56. numer. 18. & seqq. aliosque.
Et concessio talis nullibi reuocata; immò nec vi-
detur posse conuenienter reuocari, stante sem-
per ratione adductâ à Pontificio Octauo dicto
Cap. Cùm ex eo. summâ scilicet necessitate do-
ctorum hominum in Ecclesia.</P>
<P>  Dico secundò. Absentia ob caussam dictam<marginalia>Assertio 2.|Maximè|Theologiæ.|Cap. Licet|ex eo</marginalia>
maximè habet locum in Theologia. Constat,
tum ex illius præstantia, tum ex speciali conces-
sione in Cap. finali de Magistris. Et in Concilio
Tridentino Seßione 5. Cap. 1. De Reformat. Vbi
de studio Scripturæ sacræ est sermo, quod est
Theologiæ fundamentum: & ex illius conces-
sione sufficienter posset intelligi studium etiam
Theologiæ concessum: quemadmodum in cita-
to Cap. Licet vobis, sic habetur: In sacra pagina
cupienti studere. Et tamen ibi Doctores Theolo-
giam indicatam etiam volunt, sicque habet Sum-
marium eiusdem Capitis, dum in eo ita legitur:
Absens in Theologiæ studio fructus Beneficiorum suo-
rum percipit.</P>
<P>  <absatz-nummer>39</absatz-nummer> Dico tertiò. Idem indultum pro studio<marginalia>Assertio 3.|Et Iuris|Canonici.</marginalia>
Iuris Canonici est admittendum, licet in Iure
non habeatur expressum. Sic probat Tiberius
Decianus Responso citato n. 2. & seqq. vbi Docto-
res & congruentias adducit.</P>
<P>  Dico quartò. Pro studio dicto tantum est spa-<marginalia>Assertio 4.|Circa tem-|pus quan-|tum con-|cedendum.</marginalia>
tium temporis concedendum, quantum conue-
niens apparet secundùm cursum ordinarium stu-
diorum; aliàs non obtineretur finis à Sede Apo-
stolica huiusmodi indulgentiâ prætensus. Cap. fi-
nali de Magistris quinquennium conceditur. Cap.
Cùm ex eo, quod est posterius, septennium. Est
autem inter Doctores controuersum an poste-
rior hæc Concessio modò locum habeat, quia
Declarationes Cardinalium extant, quinquen-
nium tantummodò posse concedi concludentes,
vt videri potest apud Nicolaum Garciam Tracta-
tu de Beneficiis Parte 3. Cap. 2. num. 81. pro quo
& ipse pugnat num. 82. sicut & alij, in quibus
Dom. Barbosa suprà num. 31. Sed contrarium te-<-P>@@

<-P>net Zerola Parte 1. verb. Studium. Ad Tertium, fo-
lis Parochis assignatum quinquennium affirmās,
& vlteriùs addens circa hoc posse Episcopum ar-
bitrari: & ita non solùm septennium, sed etiam
octennium concedere siue pro Theologiæ, siue
pro Iuris studio. Et pro eo adducit Concili&#x0169; La-
teranense sub Leone X. Seßione 8. §. Statuimus.<marginalia>Concilium|Later. sub|Leone X.</marginalia>
vbi quinquennium pro Philosophiâ, & aliud
item pro Theologia conceditur: item Pium
Quartum die 24. Nouemb. Ann. 1564. Bullâ spe-<marginalia>Pius IV.</marginalia>
ciali quinquennium exprimentem. Vbi tamen
additur, Vel aliud tempus. Concilium Tridenti-
num citato Cap. 1. Seßionis 5. vbi nulla temporis<marginalia>Concil.|Trid.</marginalia>
limitatio adiecta. Quod quidem mirum videri
non debet, si Galliæ consuetudinem attenda-
mus, in quâ decennium pro Magistris & Licen-
tiatis in Theologiâ conceditur: & pro Doctori-<marginalia>Galliæ con-|suetudo.</marginalia>
bus, aut Licentiatis in Artibus, & Logicalibus
inclusiuè, septennium, vt testatur P. Bauny
Quæst. 2. citata §. Dixi, iure.</P>
<P>  <absatz-nummer>40</absatz-nummer> Et addi potest Eugenij Quarti Consti-<marginalia>Eugenij IV.|Constitu-|tio quæ|Salmanti-|censi, &|alijs, præ-|sertim In-|dicis Vni-|uersita-|tibus, est|communis.</marginalia>
tutio, de quâ num. 34. quæ licet pro Salmanti-
censi Academia tantùm expedita sit, ad omnes
alias extendendam multi Scriptores affirmant,
quos adducit & sequitur Dom. Solorzanus su-
prà num. 25. & 26. Vbi id præsertim habere ve-
rum ait in Limana & Maxicana, quibus priuile-
gia omnia Salmanticensis à Carolo sunt quinto
concessa. Quod quidem alicui minùs fortè pla-
ceat, quia Imperator & Rex potuit quidem pri-
uilegia communicare, quæ ipse, aut eius inclyti
Progenitores concedere potuerunt: non verò<marginalia>Carolus V.|vt potuerit|priuilegia|Salmanti-|censis ad|Indicas ex-|tendere.</marginalia>
illa, quæ ad ius spirituale Beneficiatorum spe-
ctant, quale est istud, de quo loquimur, & ea,
quæ ad ipsum pertinent, & ita Pontifici propria
sunt, vt neque Episcopi circa illa plenam ha-
beant potestatem. Potest autem illud reduci ad
Alexandri Sexti amplissimam Concessionem cir-
ca propagandam fidem, & Ministros proui-
dendi. Sed hoc etiam difficultatem habet, quia
Reges nostri, cùm de studiis generalibus fundan-
dis agitur, vbi Gradus, prout in Vniuersitatibus
conceduntur. Sedem Apostolicam per suos O-
ratores adeunt, vtpotè qui existimant, quæ talia<marginalia>Ratio pro|ampliori|spacio qicā|quinquen-|nij</marginalia>
sunt, eorum excedere potestatem. Quidquid de
hoc sit, ratio à nobis adducta vrget, quia nisi com-
petens concedatur tempus, Ecclesia concessio-
nis suæ fine frustratur. Quis enim quinquennio
possit in litteris euadere consummatus? Tales
profectò, quales illa desiderat in Cap. finali, &<marginalia>Cap. Cùm|ex eo.</marginalia>
Cap. Cùm ex eo. In scientia inquam ita proficien-
tes, vt fructum in Dei Ecclesia suo tempore afferre
valeant opportunum. Qui sicut splendor firmamenti
in Ecclesia sint, & velut stellæ in perpetuas æternita-
tes mansuri, vt ibi dicitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>41</absatz-nummer> Dico quintò. Quæ Assertionibus præ-<marginalia>Assertio 5.|Prædicta|Indijs ap-|plicanda.</marginalia>
cedentibus dicta funt, Indiis possunt applicari,
pro quibus locutus Dom. Solorzanus citatis lo-
cis, & in Politica pag. 616. Et ratio est quia nul-
libi exceptæ inueniuntur: quamuis dici non in-
uerosimiliter posset excipiendas esse, quia in illis
speciales militant rationes, scilicet distantia ma-<marginalia>Quæ oppo-|situm pro-|bare vi-|deantur.</marginalia>
gna respectu Regiæ Curiæ, vnde prouisiones ad-
ueniunt, ex quo fit vt Ecclesiæ multoties com-
petentibus Ministris destitutæ reperiantur: cui
incommodo, si ex alia parte accedat, quod ex
absentiâ pro studiis emergit, maior videbitur so-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0286.jpg/>
@@1@<SE286>Studium iustam esse absentiæ caussam. 275
<duolan 2><-P>litudo. Deinde, Pro Ecclesiis Indiarum Mini-
stros debere idoneos eligi, iuxta id, quod ab A-
lexandro Sexto Regibus Catholicis in celebri
donationis Indiarum Bullâ grauiter intimatur.
Præterquam quòd in Ecclesiis Europæ, vbi pri-
uilegium dictum viget, solent Vicarij substitui;
(licet obligationem talem negat Trullench Libro
1. Cap. 8. §. 9. num. 5.) per quos satis sacris fiat
officiis, vt de Gallia testatur P. Bauny suprà §. Di-
xi, iure. Et generaliùs Zerola. V. Beneficium, ad
Tertium, pag. 87. similis enim vbique ratio oc-
currit: ne scilicet Ecclesiæ seruitium per lon-
gum adeò spatium, cùm pro eo abundè sint di-
spositi prouentus, omittatur. Atqui id fieri in
Ecclesiis Indiarum conuenienter nequit, quia
nullus pro absenti inter Capitulares admittitur:
& quamuis ad canendum posset admitti, non ta-
men ad alia, quæ Præbendariis propria sunt, tum
in Choro, tum in altari. Item cùm in Eccle-
siis Indiarum, vt diximus, tota Præbenda sit in
distributionibus constituta, eam integrè sic ab-
sentes lucrari contendent, quia multi Doctores
ita censent, quos refert & sequitur Dom. Solor-
zanus citato Cap. 14. num. 28. & 29. quod qui-
dem durum videtur, vt scilicet ij, qui in Ecclesia
resident, & pondus seruitij sustinent, nil plus eo
titulo habeant: vnde sacri Canones distributio-
nes semper excipiunt, sicut & Eugenius Quar-
tus, vt vidimus num. 34. eo quidem respectu
vt præsentes & seruientes, non præsentibus nec
seruientibus præferantur. Licet autem sint<marginalia>Exdistri-|butionibus|an aliquid|detrahen-|dum.</marginalia>
Doctores, qui in hoc casu tertiam distribu-
tionum partem detrahendam dicant, vt videri
potest apud eumdem Auctorem citato num. 28.
tenetque etiam P. Palaus Tomo 2. Tractatu 7. Di-
sputat. 3. Puncto 9. §. 9. num. 13. vers. Solum est:
quod est equidem & iuri & rationi apprimè con-
sonum, extatque pro eo Declaratio Cardina-
lium circa Cap. 1. Seß. 5. num. 25. Cùm tamen in
opinione sit, facilè contingere poterit vt contra
Præbendarios in fauorem studentium sententia
proferatur. Et ita quidem videmus in Magistris
practicari, quibus pro absentiæ tempore nihil de-
trahitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Dico sextò. Si priuilegium studentium<marginalia>Assertio 6.|Licentiam|Prælator&#x0169;|in Indiis|necessariā.</marginalia>
sit in Præbendariis Indicis practicandum, nullo
modo id sine licentiâ debet fieri Prælatorum, qui
& eam poterunt denegare. Scio multorum esse
sententiam, qui affirmant Prælatorum licentiam
non requiri, quibuscum tandem sentit Nicolaus
Garcia Parte 3. Cap. 2. num 95. pro quo & alios
adducit P. Bauny Quæst. 2. §. Hac tamen. Sed cer-
tè multi alij necessariam esse dicunt, ex quibus
P. Reginaldus Lib. 30. Tract. 3. Cap. 5. num. 54.
§. Quarta sententia, vbi P. Lessium adducit; qui
tamen Lib. 2. Cap. 34. num. 163. ad studium Theo-
logiæ, & Iuris Canonici non esse necessariam as-
serit. P. Palaus suprà num. 7. Dom. Barbosa Al-
legat. 56. numer. 28. & 29. Citat autem vterque
Nicolaum Garciam, qui tamen citatorum. con-
trarium determinat. Et pro eo stat Cap. Relatum,<marginalia>Caput,|Relatum.|Et Cap.|Tuæ Fra-|ternitatis.</marginalia>
& Cap. Tuæ Fraternitatis, de Cler. non resid. ibi: Nisi
fortè de licentia suorum Prælatorum, vel studio litte-
rarum, vel pro aliis honestis caußis &c. Sic in priori.
Et in alio, ibi: Accepta licentia. Ita vt etiam apertè
Pius Quartus in Bulla citatâ numer. 39. & Con-
gregatio Cardinalium, de qua Nicolaus Garcia<-P>@@

<-P>num. 81. & 82. quæ circa ætatem præscribit limi-
tationem: neque iudicium circa illud & alia for-
mari conuenienter potest, nisi Prælatus à Præ-
bendario conueniatur. Pro quo & expendo
Cap. Super specula, ibi: Ad Theologicæ profeßionis<marginalia>Cap. Su-|per spe-|cula.</marginalia>
studium aliqui docibiles declinentur: qui, cùm docti fue-
rint, in Dei Ecclesia velut splendor fulgeant firma-
menti &c. Non ergo omnes, sed docibiles, ad
Theologicæ professionis, & Iuris Canonici sunt
studia destinandi; sed qui docibiles? De quibus
scilicet sperari possit, si diu prædictis facultatibus
operam dederint, in Dei Ecclesia adinstar splen-
doris firmamenti futuros, & vt ad iustitam valeant
plurimos erudire, vt ibidem dicitur, priùs ipsi iuxta
ingenij docilitatem eruditi. Vt ergo ex circum-
stantiis docilitas possit agnosci, Prælatus neces-
sariò est adeundus, & illius beneplacitum requi-
rendum. Quòd autem in Indiis negare licentiam
debeat, nisi casus aliquis rarus accideret, adductæ
rationes ostendunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>43</absatz-nummer> Quia verò repulsus appellare potest, vt<marginalia>Quid si|repulsus|appellet.</marginalia>
cum Zerola tradunt alij ab eodem citati suprà
num. 1. §. Ad Primum. Et P. Palaus §. Nihilo-
minùs, videant appellationis iudices qualiter in
huiusmodi caussa procedant: vix enim credibile
est, vt maiorem notitiam docilitatis habeant illi,
quàm Pastor proprius, qui omnes circumstan-
tias attentè potest expendere, & viciniores testes
examinare. Omnibus autem id audiendum, quod
habet Glossa in citatum Cap. Cùm ex eo, verb. Lit-<marginalia>Glossa.</marginalia>
terarum, sic clamans: Caueant Episcopi ne dispensent
cum iis, qui dociles non sunt; iam enim in eis cessat
huius Constitutionis caussa. Vnde nec fiat dispensatio.
Sic illa, adducens statim Cap. Quod pro remedio 1.
quæst. 7. quod tamen non videtur ad rem, quia ibi
tantum dicitur quòd id quod neceßitas pro remedio re-<marginalia>Cap.|Quod|pro reme-|dio 1. q. 7.</marginalia>
perit, cessante vtique neceßitate debet cessare pariter.
Nisi dicamus cessare hic necessitatem, quatenus
necessitas possibile respicit: cùm autemis, qui do-
cibilis non est, nequeat necessitati Ecclesiæ suc-
currere, respectu illius cessat necessitas. Si-
cut esuriens necessarium habet panem, non lapi-
dem, qui tantùm in panem potest per diuinam
potentiam transmutari. Accedit Regia Schedula
Philippi Tertij die 14. Augusti. Ann. 1620. ad
Proregem, & Audientiam Nouæ- Hispaniæ, in
qua iubet Que ningun Prebendado deje de seruir y<marginalia>Schedula|Philippi 3.</marginalia>
residir su Prebenda, à titulo de Cathedra. Ex tali e-
nim iussione clarè videtur inferri neque ratione
studij debere residentiam omitti: quia omissio
residentiæ ob publicum magisterium magis pri-
uilegiata est, vt constat ex Cap. Finali, de Magi-
stris, vbi cùm pro studentibus concedatur quin-
quennium, Magistris tamen minimè tempus li-
mitatur, vt communiter obseruant Scribentes,
pro quo Dom. Barbosa Allegat. 56. citatan. 32.
vbi alios adducit. Et P. Palaus suprà numer. 11.
§. Ceterùm: quamuis Glossa non ita resolutiuè in
eo loqui videatur. Cùm ergo pro Magistris pri-
uilegium Iuris in Indiis non ita suffragetur, vt
illi à residendi obligatione habeantur immunes,
neque id certè debet pro studentibus indulgeri.
Et licet Schedula dicta non sit ad omnia India-
rum regna directa, ex eâ tamen pro iudicando
conueniens fundamentum sumi potest, stante
præsertim sententiâ & praxi, pro qua Dom. So-
lorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 12. num. 66. & seqq.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0287.jpg/>
@@1@<SE287>276 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>plures Auctores adducit, quod scilicet Regiæ
Schedulæ ad vnum Proregem directæ, non so-
lùm pro illo regno, sed pro omnibus ius statuant,
in quibus eadem est ratio, vt in casu est nostro
manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>44</absatz-nummer> Et ex his constat Parochis potiori ratio-<marginalia>Parochis|licentiam|denegandā.</marginalia>
ne licentiam huiusmodi denegandam. Pro quo
& facit quamplurium Doctorum sententia asse-
rentium illis post Concilium Tridentinum non
posse concedi. Cùm enim iuxta illud Beneficia
Curata debeant per concursum, dignioribusque
conferri; non est possibile digniorem inueniri
aliquem, & aliàs penitus illitteratum. Videndi illi
apud Barbosam suprà, num. 30. qui & ita decisum
affirmant. Quod etiam vt probabilius & in con-
sulendo ac iudicando seruandum amplectitur P.
Palaus suprà, num. 8. & 9. vbi plures etiam con-
gerit oppositum sentientes, qui tamen ab Epi-
scopo licentiam petendam affirmant. Tenent
etiam Trullench suprà, num. 3. casum tantùm ra-
rum excipiens. Et Thomas Hurtadus Tractatu
vltimo, num. 740. nisi quando Cura est data sine
concursu, de quo num. 741. Habent ergo India-<marginalia>Nec appel-|lationi de-|ferendum.</marginalia>
rum Episcopi vnde negare eam meritò possint,
idque sine appellationis remedio, quia suo vtun-
tur iure secundùm priorem sententiam, & se-
cundùm posteriorem: cùm enim licentia in hoc
vt necessaria statuatur, appellatio subuenire ne-
quit, vt contra id fieri possit. Pro quo est Cap.<marginalia>Cap. Rela-|tum, de|Cleric. non|resid.</marginalia>
Relatum citatum, ibi: Nisi fortè de licentiâ suorum
Prælatorum, vel studio litterarum, vel pro alijs honestis
caußis contigerit eos abesse: nec patrocinari debet eis
appellationis diffugium, si contra huiusmodi intentionem
Decretifuerit interiectum. Sic Alexander III. vbi de
habentibus Curatum Beneficium agebatur. Ex-
tat etiam pro eodem Decretum Concilij Triden-<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
tini Seßion. 23. Cap. 1. de Reformat. vbi statuitur ne-
minem Curam animarum habentem posse sine
licentiâ Ordinarij in scriptis, gratisque conce-
dendam, se absentare: quod si secus accidat,
censuris absentem posse compellere ad residen-
tiam, non obstante Eugenianâ, Extrauagante in-
quam Eugenij IV. quæ habetur inter Communes
Lib. 5. de Priuilegijs, Cap. 3. & prohibet Censuras
ferri in eos, qui Romam tendunt, ibique negotia
apud Sedem Apostolicam prosequuntur. Pos-
sunt ergo & tales ad residendum compelli, pos-
sunt pariter & studentes, idque sine appellatione, aut
inhibitione etiam in Romanâ Curiâ.</P>
<P>  <absatz-nummer>45</absatz-nummer> Dico septimò. Pro studio Iuris ciuilis<marginalia>Assertio 5.|circa Ius|Ciuile ide&#x0303;|priuilegi&#x0169;|extare, iu-|xta proba-|bilem sen-|tentiam.</marginalia>
posse priuilegium dictum suffragari (iis exceptis,
de quibus in Cap. Non Magnopere. & Cap. Super
specula, ne Clerici, vel Monachi, Religiosis inquam,
Presbyteris & habentibus dignitatem, vel perso-
natum, vel Parochialem) tenent Doctores aliqui,
ex quibus nonnullos adducit & sequitur Tibe-
rius Decianus Volum. 1. Responso 43. numer. 5. &
seqq. quibus addendi Dom. Barbosa Allegat. 56.
citata, num. 26. Zerola verb. Studium. Ad quintum,
qui etiam alios allegat. Bonacina Tomo 1. Disput.
2. de officio diuino, Quæst. 5. Puncto 3. §. 9. num. 4.
& P. Palaus tamquàm probabile suprà, numer. 6.
Negant alij, ex quibus videtur Dom. Solorzanus,
qui solius Theologiæ, & Iuris Canonici memi-
nit. Pro quo & faciunt Declarationes Cardina-
lium, quæ numquàm de Ciuili iure loquuntur.
Sed certè cùm prior dicendi modus graues Patro-<-P>@@

<-P>nos habeat, non potest penitus improbari: præ-
sertim quia Cap. Cùm de diuersis, de Priuilegijs in<marginalia>Cap. Cùm|de diuer-|sis, de Pri-|uileg. in 6.</marginalia>
6. expressè Ius ciuile commemorat, dum studen-
tes Romæ, vbi iubetur vt regatur & vigeat studium
iuris diuini & humani; Canonici videlicet, & Ciuilis,
omnibus priuilegiis fruantur, quibus fruuntur ij,
qui student in Scholis, vbi generale regitur studium,
& ita quòd recipiant integrè prouentus suos Ecclesiasti-
cos. sicut illi, &c. Vbi Innocentius IV. non so-
lùm pro Romæ studentibus priuilegium illud
concedit, sed simul ostendit quantùm debeat Iuris
Ciuilis studium æstimari; atque ita caussam esse
sufficientem, vt abesse Beneficiarij possint: pa-
riterque præsupponit id in studiis aliis generali-
bus fieri, dum ad eorum similitudinem Roma-
nas vult Scholas frequentari, & similibus priui-<marginalia>Theologiæ|cur non in|eo expressa|mentio.</marginalia>
legiis studentes frui. Quòd si quis miretur quo-
modo Pontifex in statuendis scholis non memi-
nerit Theologiæ, occurrendum est cum Ioanne
Monacho, qui ait illud, Canonici videlicet & Ciuilis,
non ita exponendum, vt Canonicum respondeat
diuino, & Ciuile humano, sed per vtrumque quod
sit humanum exponatur. Id est, positiui, scilicet Ca-<marginalia>Ioan. Mo-|nachus.</marginalia>
nonici & Ciuilis: quod dicit diuini intelligatur pro-
priè de sacrâ paginâ. Verba illius sunt. Et meritò
quidem, quia Ius Canonicum nequit propriè dici
diuinum, quandoquidem iuxta communem
Theologorum & Iurisperitorum intellectum, ius
diuinum & positiuum omnino distincta sunt, &
ita frequentissimè loquimur, dum dicimus aliquid<marginalia>In Indijs|non esse li-|centiam,|pro studio|legum con-|cedendam.</marginalia>
esse de iure positiuo, non tamen diuino. Quid-
quid tamen de hoc sit, in Indiis non est conce-
denda licentia pro studio legum, non solùm ob
generalem rationem dictam, sed quia ad nego-
tium fidei, quod præsertim in eisdem agitur, vix
vtilis esse potest. Et quidem merus Legista ge-
neraliter loquendo parùm valet, vnde est illud
apud Tiberium Decianum suprà. Legista senza Ca-
pitulo, val poco: Canonista senza legge val niente. Hinc
factum vt in Limanâ Academiâ ita legum stu-
dium vigeat, quòd in illo nullus Gradum accipere
nequeat; & ita duo tantùm anni cursus exigan-
tur, quia eâ moderatione tantum comparari no-
titiæ potest, quantum est ad Sacrorum Canonum
intelligentiam necessarium.</P>
<P>  <absatz-nummer>46</absatz-nummer> Dico octauò. Pro auditione Gramma-<marginalia>Assertio 6.|pro Gram-|maticâ li-|centiā de-|bere conce-|di, & quid|de litteris|humanio-|ribus.</marginalia>
ticæ, si talis defectus possit cum Præbendæ ade-
ptione componi, concedi licentia potest, immò
& debet, quia sine Grammaticâ Præbendarius la-
psus f&#x0153;dissimos in diuini officij exercitatione
committet. Ad litteras humaniores posse licen-
tiam concedi cum Nauarro tenet P. Lessius Lib.
2. Cap. 34. num. 163. P. Reginaldus Lib. 30. Tra-
ctat. 3. Cap. 5. num. 54. §. Quarta caussa. Alij et-
iam sine limitatione id fieri posse concedunt, vt
Malderus & Petrus Gregorius, quorum senten-
tiam vt probabilem amplectitur P. Bauny Quæst.
2. citatâ. §. Has tamen: & §. Secundò excusat.
Cùm ergo hoc circa humaniores litteras ita ha-
beat, circa Grammaticam non videtur etiam in
Indiis, pro Parochis ipsis dubitandum. Sic vidi-
mus Parochum quemdam Indorum ab Episco-
po in Seminarium missum, vbi Grammaticā inter
pueros addisceret, quod nescio an fuerit conse-
cutus. Si dicas tales, vtpotè penitus illiteratos,
esse irregulares, & ita Beneficio priuandos, cuius
non sunt capaces ex Cap. Cùm in cunctis, de Ele-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0288.jpg/>
@@1@<SE288>Studium iustam esse absentiæ caussam. 277
<duolan 2><-P>ctione. §. Finali. Cap. Cùm nobis, eodem Titulo:<marginalia>Quinam|illiterati|irregulares|censeantur,</marginalia>
pro quo & Doctores apud Barbosam Allegat.
46. num. 5. & 10. & Allegat. 63. num. 1. Occur-
rendum est ex communi sententiâ Doctorum,
qui illiteratos Beneficij incapaces eos tantùm esse
dicunt, qui legere nesciunt, vel ad summum,
scribere: vt videri potest apud Illustrissimum Za-
patam Disceptatione de Iustitiâ distributiuâ, Pag. 120.
P. Thomam Sancium Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 20.
& P. Palaum Tractat. 13. Disput. 4. Puncto 6. num.
9. qui sufficiens iudicat, si legere linguam Lati-
nam sciat. Barbosa num. 9. & 13. cum aliis plus
exigit, sed reuerà parum, quod scilicet aliquod
principium Grammaticæ habeat. Quòd si inste-<marginalia>Eorum ele-|ctiones irri-|tandas.</marginalia>
tur electiones istas esse irritandas, licèt validæ
sint, vt indignis delatas, contra Concilij Triden-
tini Decretum Seßione 7. Cap. 3. de Reformat. ibi,<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
Aliter autem facta collatio, siue prouisio, omnino irrite-
tur. Pro quo Barbosa Allegat. 65. num. 3. & P.
Palaus suprà, numer. 8. Responderi potest irritan-
dam quidem, si nulla sit spes meliorationis; cùm
tamen esse possit, & rationes aliquæ conuenien-
tiæ, vt irritatio possit suspendi, concesso tempore
studij, sitque hoc pacto melior conditio possi-
dentis, vel tolerati ob insignem probitatem, &
alia, de quibus Barbosa citato numer. 3. &
etiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>47</absatz-nummer> Dico nonò. Pro studio solius Philoso-<marginalia>Assertio 9.|ad studium|Philosophiæ|priuilegi&#x0169;|extendi.</marginalia>
phiæ generaliter loquendo verosimile est priui-
legium studiorum ad sic studentes extendi. Sic
Zerola verb. Studium, Ad quintum. P. Lessius, P.
Reginaldus, & P. Bauny num. præced. citati; qui
de licentiâ vt de Grammaticâ loquuntur, & apud
ipsos alij. In Indiis tamen id non videtur admit-<marginalia>Sed non in|Indijs.</marginalia>
tendum, propter rationem generalem, de quâ
num. 41. & propter adductam num. 45. circa Ius
ciuile: est enim studium hoc ad negotium, quod
præcipuè in Indiis agitur, stabiliendę scilicet Chri-
stianæ Religionis, vbi dominata barbaries, parùm
vtile, & tempus in eo insumendum vtilius posset
studiis aliis commodioribus applicari. Et Præ-
bendariis quidem, de quibus præsertim agimus,
pro ministerio Chori & Altaris, defectus Logi-
cæ, Physicæ, & Metaphysicæ incommodare non
poterit. Sed si tantus amor huiusmodi cognitio-
nis in aliquo vigeat, vt de illius carentia doleat,
habet ille profectò horas vacuas, habet & men-
ses, in quibus instructore consulto, possit ad-
eptione notitiæ respirare. Poterit etiam frequen-
tare Scholas, cùm residentiæ obligatio non vrget,
nec difficilè fuerit Gradum aliquem consequi,
cùm eos, qui in facultate istâ conferri solent, sit
facillimum obtinere. Quod si in ciuitate sit, in
quâ studia communia non vigent, de Gradu non
curandum, vix vtili, nisi quatenus ad superiores
est via. Satius fuerit studio probitatis incumbere,
sic enim & Magistri & Doctoris lauream magis
honorificam comparabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> Dico decimò. Priuilegio dicto non de-<marginalia>Assertio 10.|circa stu-|dium Me-|dicinæ ne-|gatiua. Et|quid pro|opposito fa-|cere videa-|tur.</marginalia>
bent gaudere, præsertim in Ecclesiis Indiarum,
qui Medicinæ operam dare velint. Sunt equidem
qui hoc concedant, ex quibus Zerola Verb. Stu-
dium ad quintum principale, & in responsione ad du-
bium primum: vbi cùm prohibitionem proponat,
de quâ num. 45. circa alios nullam mouet quæ-
stionem. Colligitur etiam ex P. Bauny Quæst.
2. citatâ. §. In eorum. Vbi quod in Cap. Relatum,<-P>@@

<-P>de studio litterarum dicitur, vt vidimus num. 44.
ad humanas omnes litteras extendendum arbi-
tratur, cùm reuerà omnibus & diuinis & huma-
nis sit commune. Et posset quidem in Indiis spe-
cialis ratio conuenientiæ, immò & necessitatis
allegari, ob paucitatem scilicet Medicorum, qui
huic studio post Philosophiæ curriculum, quæ
illius fundamentum est, operam strenuam diu-
turnamque nauarint. Neque Medicina Præben-<marginalia>Illam non|dedecere|Præben-|darios.</marginalia>
darium dedecet, quandoquidem Præbendarios
Medicos constat extitisse, & his ipsis diebus Ca-
nonicus Legionensis nescio quam super curando
controuersiam Romæ discussam excitauit. Et
quidem cùm Medicina simul cum Iure ciuili in-
ueniatur concessa, iis exceptis, de quibus in Cap.<marginalia>Cap. Super|specula.</marginalia>
Super specula, ne Clerici vel Monachi, ibi: Ad Archi-
diaconos, Decanos, Plebanos, Præpositos, Cantores, &
alios Clericos Personatus habentes, nec non Presbyteros.
Sicut propter studium Iuris ciuilis potest licentia
concedi, iuxta dicta numer. 45. ita & pro studio
Medicinæ, cùm de similibus idem iudicium sit haben-
dum. Cap. Inter Corporalia, de translation. Epi-
scop.</P>
<P>  <absatz-nummer>49</absatz-nummer> Nihilominùs proposita est Assertio su-<marginalia>Probatur|Assertio.</marginalia>
stinenda, quia licet Medicinæ studium non sit
Ecclesiasticis absolutè prohibitum: quòd tamen
abesse à Beneficio possint, vt illi dent operam,
contra morem Ecclesiæ est, non enim circa hoc
quidquam practicatum extat, neque sine scanda-
lo staret, si ad praxim illud adducere quisquam
niteretur. Pro Indiis autem est singularis ratio,
quam Honorius III. adducit in citato Cap. Super
specula, sic locutus: Quia verò Theologiæ studium<marginalia>Ex citato|Cap Super|specula|vrgens ra-|tio.</marginalia>
cupimus ampliari, vt dilatato sui tentorij loco, funiculos
suos faciat longiores, vt sit fides Catholica circumcincta
muro inexpugnabili bellatorum, &c. Cùm enim in
Indiis de propagatione agatur fidei, & ita, vt fu-
niculos suos, dilatato tentorij loco, faciat longio-
res, omnium maximè necessaria Theologia est,
& ita non est ad Medicinam indulgentia Sedis A-
postolicæ pro studentibus amplianda. Cuius
licet necessitas aliqua subsit, aliunde suppleri po-
test, prouidendo vt aliorum statuum adolescen-
tes studio eiusdem applicentur. Non est autem
eius, & Ciuilis iuris ratio eadem, licèt simul pro-
ponantur: quia Iuris ciuilis studium pro Sacro-
rum Canonum intelligentiâ valde necessarium
est, & pro eo, vt vidimus, specialis est Innocentij
IV. concessio.</P>
<P>  <absatz-nummer>50</absatz-nummer> Dico vndecimò. Si in Indiis licentia<marginalia>Assertio 11.|In Scholis|Societatis|posse priui-|legium ob-|tineri.</marginalia>
Præbendariis, aut etiam Parochis, studiorum
caussâ concedatur, poterunt illi Philosophiam
& Theologiam in Scholis Societatis audire, in
quibus illæ cum facultate conferendi Gradus
præleguntur. Licet enim Doctores aliqui, De-
clarationi cuidam Congregationis Cardinalium
inhærentes, dicant futurum studium in famosa
Vniuersitate, Vt Zerola verb. Studium, Ad Octa-
uum, Bonacina Tomo 1. Disputat. 2. de Officio diuino
Quæst. 5. Puncto 3. §. 9. num. 7. & 8. Dom. Bar-
bosa Allegat. citata num. 21. & 22. P. Palaus To-
mo 2. Tract. 7. Disput. 3. Puncto 9. num. 1. & alij.
id tamen non videtur vrgere, quia iuxta dispo-
sitiones Iuris communis id necessarium non est;<marginalia>Cap. Tuæ|Fraterni-|tatis.</marginalia>
& vbi præsertim de eo agitur, scilicet in Cap. Tuæ
Fraternitatis, de Cler. non resident. nihil tale iube-
tur. Quæsiuisti (inquit Innocentius Tertius E-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0289.jpg/>
@@1@<SE289>278 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>piscopo Altissiodorensi,) vt cùm interdum Cano-
nici, quibus studiorum gratiâ est indultum vt in ab-
sentia sua fructus recipiant Præbendarum suarum, ac-
ceptâ licentiâ se ad villas transferunt, vel castella, in
quibus nullum est, vel minùs competens studiorum ex-
ercitium, vtrùm Præbendarum suarum fructus sint
talibus conferendi? Ad hoc sic ille. Ad quod breuiter
respondemus, eis, qui huiusmodi fraudem committunt,
(cùm fraus & dolus nemini debeat patrocinium im-
pertiri) præfatam indulgentiam competere non debe-
re. Hæc Pontifex. Quis autem non videat frau-
dem hic tantùm dolumque notari, dum prætex-
tu studiorum vagandi oblectamenta quæruntur?
& quis item non perspiciat nihil tale in studiis
Societatis inueniri, vbi valde competens studio-
rum exercitium reperitur? Vnde Bernardus Par-
mensis in citatum Caput sic ait: Nota quod nomen<marginalia>Glossa Ber-|nardi Par-|mensis. Et|alia.</marginalia>
studij de meliori, vel saltem de bono intelligendum est.
& Glossa ibidem verb. Sudiorum ita habet: Suffi-
cit, si sit studium conueniens, siue mediocre. D. de
Ædil. edicto. Sciendum. §. Illud & l. Si quod. §.
Venditor. Hæc Glossa. Et ita non obstante De-
claratione dictâ tenet Moneta de Distributionibus.
Parte 2. Quæst. 10. num. 17. Nec videtur tandem
dissentire Dom. Barbosa, dum ait studium gene-
rale illud dici, quod est erectum & institutum
per Papam, Regem, seu Principem, & ita non
sufficere studium, quod non est Vniuersitas. Stu-
dia enim Societatis, in quibus conferri Gradus
possunt in Indiis, auctoritate Papæ & Regis id
habent, & possunt vocari Vniuersitates. Pro quo
est sententia executorialis Regij Indiarum Con-
silij, quâ concluditur vt in Ciuitate Platensi sit
Vniuersitas, vbi de studiis Societatis erat contro-
uersia. Et quidem non parum apparet dissonum,
vt studia Abulensia, Oxomensia, & nonnulla a-
lia in Hispania, in quibus nullum est, vel minùs com-
petens studiorum exercitium, vt Textus citatus lo-
quitur, Vniuersitatis nomen obtineant, & quòd
illud sit studiis Societatis in Indiis, in quibus val-
de competens exercitium cernitur, propter ali-
quorum minùs competentem contradictiuncu-
lam, denegandum. Et hæc pro studentibus, iam
pro docentibus</P>
<Z><A+1>§. II
De iusta absentiæ caussa ratione
Magisterij.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>51</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico duodecimò. Professores Theolo-<marginalia>Assertio 12.|Professores|Theologiæ,|& Cano-|num in|Indiis qua-|liter priui-|legiati.</marginalia>
giæ Scholasticæ, Expositiuæ, & Mo-
ralis, ac etiam Iuris Canonici, ita in Vniuersitati-
bus Indicis docere possunt, vt præter horas le-
ctioni competentes, Ecclesiæ debeant iuxta Præ-
bendarum suarum officia deseruire. Pro hoc vi-
dendus Dom. Solorzanus citato Cap. 14. n. 21.
& seqq. & in Politicâ pag. 617. Quia verò circa
hoc amplior concessio extat, videntur illâ se tueri
posse. Et est Gregorij XIII. cuius fit mentio in
Declarationibus Concilij Tridentini ad Cap. 1.<marginalia>Greg. XIII.|amplior|indulgen-|tia.</marginalia>
Seßionis 5. numer. 29. & iuxta quam ita scribit P.
Thomas Sancius Lib. 2. Concil. Cap. 2. Dub. 95. n. 5.
Verùm iam ex gratia, diebus, quibus legunt, habendi
sunt sicut præsentes in Choro & inseruientes, vt de-
clarauit Gregorius XIII. audita relatione Congregatio-<-P>@@

<-P>nis Cardinalium ad Caput 1. Seßionis 5. num. 12. §.
Non debent. Sic ille. Quod & inductâ huiusmodi
concessione tenent Gonzalez ad Regul. 8. Cancel-
lariæ §. 7. Pro&#x0153;mij numer. 180. & Nicolaus Gar-
cia Parte 3. Cap. 2. num. 118. & post eos Bonaci-
na Disput. 2. de officio diuino Quæst. 5. Puncto 3. §. 6.
num. 2. Trullench Lib. 1. Cap. 8. §. 6. n. 1. & Tho-
mas Hurtadus Tract. 12. num. 1585. Poterunt er-
go in foro conscientiæ totius diei distributiones
retinere. Quis enim possit illis Pontificiam gra-
tiam impedire? Sed illud videtur obstare, de<marginalia>Obstantia|quædam|depulsa, &|obseruatio|additado-|ctrinalis.</marginalia>
gratiâ prædictâ authenticè non constare. Sed ob-
stantia ista ex eo depellitur, quia negari nequit
saltem id esse probabile, cùm testimonium pro
eo Scriptorum grauium habeamus. Stante autem
probabilitate, securè potest Præbendarius Pro-
fessor, illâ se in retentione dicta tueri, iuxta com-
munem doctrinam, de qua sæpiùs. Sed debet
talis consequenter in hac materia procedere: &
sicut Declaratione dictâ in suum vult vti commo-
dum, cùm tamen authentica non sit, ita & simi-
lis pro detractione tertiæ partis distributionum
debet admitti, de qua circa citatum Caput num. 25.<marginalia>Cap. Ex|eo, de reg.|iuris.</marginalia>
vt enim habet Regula 38. Iuris in 6. Ex eo non de-
bet quis fructum consequi, quod visus est impugnare.
Non tamen ideò improbabile redditur priùs di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>52</absatz-nummer> Dico decimotertiò. Præbendarij Cathe-<marginalia>Assertio 13.|Circa Ca-|thedras Iu-|ris ciuilis|affirmans.</marginalia>
dras Iuris ciuilis moderari possunt, & indulto
frui, quo & alij Professores. Id negat P. Palaus ci-
tato §. 9. num. 3. Sed constat ex dictis num. 45.
circa studentes, quia omnium quo ad hoc eadem
ratio est. Et ita Thomas Hurtadus Tract. 11. n.
737. ait sic legentes Eugenianâ gaudere, etiamsi
sint Curati, pro quo numer. 732. illud magis spe-
ciale, omnes exceptos in Cap. Finali, de quibus
num. 48. non esse Professores, sed studentes, vt ex
tenore ipsius est Textûs manifestum: quamuis
Cap. Non magnoperè, vtrumque Religiosis videa-
tur prohiberi, vt exponitur in Cap. Finali. In
priori enim sic: Ad legendas leges. sed studium non
ita expressum, subintellectum tamen ab Alexan-<marginalia>Cap. Fi-|nali, Ne|Clerici &c.</marginalia>
dro, exponit Honorius, sic dicens: Contra Reli-
giosas personas de claustris exeuntes ad audiendum leges,
vel Physicam Alexander Prædecessor noster olim statuit
&c. Quibus circa eosdem ampliùs roboratis, sub-
dit statim: Quia verò Theologiæ studium cupimus
ampliari &c. ad Archidiaconos &c. (sicut n. 48. &
49.) hoc extendi volumus & mandamus. Sic ille.
Studium ergo est quod prohibet, non magiste-
rium. Est insuper intellectus alius citati Capitis,
Non magnoperè. & verò legitimus, iuxta quem<marginalia>Cap. Non|magnope-|re genuina|explicatio.</marginalia>
omnis cessat difficultas: nam cùm in illo dici-
tur Ad legendas leges, lectio studentium, non legen-
tium indicatur, & ita exponit Honorius, estque
iuxta Cap. Quianonnullis, de Magistris, ibi: Legen-
di studium, & opportunitas proficiendi. Et ita de Re-<marginalia>Religiosis|etiam li-|cere</marginalia>
ligiosis etiam loquentes tenent plures, quos ad-
ducunt & sequuntur P. Thomas Sancius in Opere
morali. Lib. 6. Cap. 14. num. 45. & P. Palaus Tomo 3.
Tract. 16. Disput. 4. Puncto 13. §. 6. num. 2. qui cùm
addant Religiosos posse in ea facultate graduari,
consequenter sentire debent, & eam legere pu-
blicè posse, ad id enim Gradus conceditur, vnde
& de aliis idem pariter est dicendum. Et quidem
decisionis ratio in magisterio deficit: ex eo enim
quod in Iure ciuili laureatus illud publicè doceat,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0290.jpg/>
@@1@<SE290>De iusta caussa absentiæ ratione Magisterij. 279
<duolan 2><-P>Theologiæ studium non desinit ampliari: talis
enim huiusmodi studio non est operam iam da-
turus, neque quemquam impedit quo minùs
Theologiæ possit gymnasia frequentare. Ex fun-<marginalia>Circa Me|dicinam.</marginalia>
damento autem dicto idem videtur in Professore
Medicinæ dicendum, & ita de illa similiter Scri-
ptores citati loquuntur. Quia verò hæc ob spe-
ciales aliquas circumstantias potest in Indiis de-
decere, in iis præsertim, quos Ius excipit, iudicio
Episcopi standum est; cùm resolutio nostra circa
illos non sit adeò certa, quin possit eidem non in-
uerosimiliter penitus refragari.</P>
<P>  <absatz-nummer>53</absatz-nummer> Pro Magistro autem Grammaticæ ma-<marginalia>De Gram-|matica|omnino as-|seritur.</marginalia>
nifestior est ratio, cùm eam Concilium Triden-
tinum Seßione 5. Cap. 1. de Reformat. Decreto In-
nocentij Tertij in Concilio generali, vt habetur
in Cap. Quia nonnullis, de Magistris, prorsus insi-
stens, enixè commendet, ita iubens: Saltem Ma-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
gistrum habeant ab Episcopo cum consilio Capituli eli-
gendum, qui Clericos, aliosque Scholares pauperes Gram-
maticam gratis doceat, vt deinceps ad ipsa Sacræ Scri-
pturæ studia, annuente Deo, transiire poßint, ideoque
illi Magistro Grammatices, vel alicuius simplicis Benefi-
cij fructus, quos tamdiu percipiat, quamdiu in docendo
perstiterit, aßignentur: dum tamen Beneficium ipsum
suo debito non fraudetur obsequio. &c. Ex quibus fit
fructus Beneficij huic ministerio conuenienter
applicari, cùm in citato Capite etiam dicatur vt
vnius Præbendæ prouentus assignetur: possunt er-
go & Præbendæ fructus secundùm illam portio-
nem dari, quæ absentibus denegatur. Quod intel-
ligendum deficiente alio, qui ęquè benè id præsta-
re possit. Quamuis P. Palaus §. illo 9. num. 3. sic<marginalia>Sed defi-|ciente alio,|qui pro eo|sufficiens.</marginalia>
concludat: Præcipuè cùm non adsit alius, qui doceat,
ex dicto Cap. Quia nonnullis. Quibus videtur signi-
ficare etiamsi alius sit, qui docere possit, locum
habere prædictum indultum: id enim significat
Particula Præcipuè, quæ casum magis certum ex-
primit, iuxta vulgatam acceptionem. Sed certè
citatum Caput contrarium non obscurè signifi-
cat, dum in eo sic habet ratio decisionis: Quia<marginalia>Cap. Quia|nonnul-|lis.</marginalia>
nonnullis propter inopiam, & legendi studium, &
opportunitas proficiendi subtrahitur &c. Si ergo sit
qui gratis doceat, & sit pro ministerio tali suffi-
ciens, vt accidit in ciuitatibus, in quibus sunt Col-
legia Societatis, nequit Præbendarius in eo, à sua
Ecclesia absens, aut in ea non assistens, horis
competentibus occupari. Est autem circa hoc<marginalia>Quod non|accidit, vbi|adest Socie-|tas, alijs|præferenda.|Et maximè|respectu|Parocho-|rum.</marginalia>
Declaratio Cardinalium, sic habens: Ante omnia
in Seminariis conducendus est Grammaticus, & Musi-
cus, qui pueros instruant: & si reperiantur Iesuitæ, ce-
teris anteponendi sunt. Sic circa Cap. 18. Seßionis
23. Quod in Parochis potiori ratione dicendum:
licet enim ili indulto frui possint, sicut alij, quia
cum de Magistris agitur, non excipiuntur, quod
& Doctorum auctoritate, & exemplo confir-
mat Nicolaus Garcia Parte 3. Cap. 2. num. 62. ex
quo P. Palaus suprà numer. 4. in casu tamen no-
stro id, quod de aliis negamus, de ipsis plus vr-
get, eò quòd residentia in Beneficiis curam ani-
marum habentibus difficiliùs suppleatur, & illius
defectus toleretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>54</absatz-nummer> Præterquam quòd specialis Declaratio<marginalia>Declaratio|Cardina|lium proeo,|de quarum|auctoritate.</marginalia>
Cardinalium extet apud Gonzalez circa 8. reg.
Cancell. Glossa 6. num. 254. ex quo citatus etiam
Auctor ibidem; iuxta quam Parochus ob lectu-
ram Grammaticæ à residentia nequit excusari.<-P>@@

<-P>Bene verum est Declarationem dictam vrgentem
non videri, etsi demus esse authenticam (circa
quod videri possunt quæ adducit Dom. Villa-
roe&#x0308;l Parte 1. Pacificæ gubernat. Quæst. 2. Artic. 3.<marginalia>Præfata|vt vrgeat.</marginalia>
num. 47. & 48. vbi quòd fides authenticis adhi-
benda est, sed non proptereà vt legibus necessa-
riò obsequendum) quando Parochia est in ciui-
tate ipsa, in qua & lectura: tunc enim residere
dicitur Parochus, etsi certis horis adesse non pos-
sit, sicut lectores alij, qui Præbendam in ipsa, in
quâ degunt, habent ciuitate. Et vt professio di-
cta parui facienda non sit, præter dicta ex Con-
ciliis, & Canonibus sacris, Cassiodori elegans
commendatio, aureis sanè verbis, adijcienda, qui-
bus Grammaticam, in hunc modum locutus, ex-
tollit: Prima enim Grammaticorum Schola est, funda-<marginalia>Gramma-|ticæ præ-|clarum|elogium.</marginalia>
mentum pulcherrimum litterarum, mater gloriosa fa-
cundiæ: quæ cogitare nouit ad laudem loqui sine vitio,
hoc incursu orationis sic errorem cognoscit absonum,
quemadmodum boni mores crimen detestantur exter-<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
num. Est Grammatica magistra verborum, ornatrix
humant generis, quæ per exercitationem pulcherrimæ
lectionis, antiquorum nos agnoscitur iuuare consiliis.
Hac non vtuntur barbari reges, apud legales dominos
manere cognoscitur singularis. Hinc Oratorum pugna
Ciuilis iuris claßicum canit. Hinc cunctos Proceres no-
bilißima disertitudo commendet: &, vt reliqua tacea-
mus, hoc quod loquimur, inde est. Sic ille. Lib. 9. 21.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De caußis aliis, & specialiter de iis, quæ
pro Indiis in Limensi sunt statuta
Concilio.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>55</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico decimoquartò. Præbendarij In-<marginalia>Assertio 14.|caussas ge-|neraliter|probatas.</marginalia>
diarum, si alias habeant absentiæ caus-
sas, quæ generaliter iustæ à Doctoribus reputan-
tur, eodem sunt iure, quo illi, censendi, & distri-
butiones pariter lucrari possunt, sicut de absen-
tibus ratione studij conclusimus. Pro quo Dom.
Solorzanus citato Cap. 14. num. 37. & seqq. & in
Politica pag. 617. §. Y en fuerza. Circa illud au-
tem Concilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 28.
sic statuit: Cathedralis Ecclesia suis Ministris carere
non debet. Itaque quod quæstûs, non charitatis caussa<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
fit, nullâ ratione permittendum est, vt Dignitatem, Ca-
nonicatum, aut quamcumque Præbendam in ea obti-
nentes, ad Vicariatum, aut Curatum, extra illam mit-
tantur: quod in Sede vacante, quia perquam frequens
est, ne fiat, Sancta Synodus sub æterni iudicij com-
minatione denuntiat. Sic Concilium. Vbi cùm eam<marginalia>Quæ caus-|sa quæstus|non fit ab-|sentia, pro-|bata ab|illo, & ali-|qua illius|exempla.</marginalia>
absentiam damnet, quæ caussa quæstûs fit, non
videtur comprehendi illa, quæ vt damno alicui
temporali magni momenti occurratur, fieri po-
test: vt si quis esset patrimonium, aut aliquam
eius considerabilem partem amissurus: pericli-
tarentur parentes, aut sorores præsentiâ fratris ad
remedium orphanitatis indigerent. Est enim hæc
iusta & rationabilis corporalis neceßitas quæ in Cap.<marginalia>Cap. V. $unclear|nicum de|Cler. non|resid.</marginalia>
Vnico de Cler. non resident. in 6. vt sufficiens appro-
batur, & ab infirmitate distinguitur: illius enim
nomine omne iustum impedimentum intelligi-
tur, vt docent communiter Scriptores, ex quibus
aliquos adducit D. Thomas Sancius Lib. 2. Con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0291.jpg/>
@@1@<SE291>280 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. VII.
<duolan 2><-P>sil. Cap. 2. Dub. 92. numer. 1. Pro quo & videtur
facere Cap. Præsentium 7. quæst. 1. vbi Clerico, qui
suis ordinandis negotiis per duorum mensium<marginalia>Cap. Præ-|sentium,|7. q. 1 quid|probet: cu-|ius & con-|grua expli-|catio.</marginalia>
spatium abfuerat, indulgendum ab Episco-
po, D. Gregorius statuit. Et ita P. Bauny in
Praxi Beneficiorum, Disput. 14. Quæst. 2. §. Vndecimò
absentiam, propria negotia caussam esse absentiæ
legitimam arbitratur. Sed certè cùm in eo Capi-
te negotiorum adducta caussa non probetur, sed
solius ægritudinis, circa quam, & non circa nego-
tia Pontifex sanctus iubet inquiri, ex decisione
tali non videtur illa sufficienter comprobari, sed
reprobari potiùs, quia exceptio firmat regulam
in contrarium. Nihilominùs admitti potest,
quatenus ægritudo illa potuit occasione negotio-
rum contrahi: si enim præcessisset, non fuisset
commoditas se absentandi, neque fundamentum
ad remouendum illum ab Ecclesia, in quâ Bene-
ficium obtinebat. Quod ergo inquirendum cir-
ca ægritudinem dicitur, ita est accipiendum, vt
videatur an ratione illius absentia maior fuerit,
quàm negotia requirebant. Quæ est verosimilis
explicatio, pro quâ & facit caussam ordinandi
negotia non damnari, vt damnari oportebat, si
minùs sufficiens habebatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>56</absatz-nummer> Illud hoc loco speciale occurrit, an distri-<marginalia>Dubium|circa Præ-|bendarium|à Prorege|accersit&#x0169;.</marginalia>
butiones lucretur, qui à Prorege in Curiam ac-
cersitur, eò quòd contra illum aliquid subortum
sit, propter quod accersendus, potestate illâ, de
qua grauis est controuersia, videatur. Et Dom.
quidem Solorzanus de vocatis à Rege & Pro-
regibus id verum reputat citatis locis: sed in iis
videtur locutus casibus, in quibus caussa boni pu-
blici agitur, cui possunt Præbendarij sic vocati
consilium aut operam præstare: est autem di-
uersa ratio, cùm Præbendarius vt reus comparere
cogitur, quomodocumq; iudicium illud instrua-
tur. Circa quod illud est certum, si Præbendarius<marginalia>Si innocens|nihil amit-|tere.</marginalia>
innocens in caussâ sit, emolumenta Præbendæ
non amittere, quæ Præbendam ipsam consti-
tuunt: quidquid de distributionibus sit, secun-
dum partem illam tertiam, quam & studentibus
negandam volunt multi, de quo numer. 41. & in
casu præsenti id potiùs dicendum, quia absentibus
à loco Beneficij etiam ob caussam publicam, vt
quia in Concilio generali assistunt, negandum re-
soluit cum multis P. Thomas Sancius suprà, Dubio
94. licèt alij secùs sentiant apud eumdem, qui
Decreto Concilij Constantiensis Seß. 19. §. Item,
cum absente, videntur contraire. Est autem oppo-
situm probabile, quando Præbenda in solis est
distributionibus constituta. Et in casus nostri
specie, quando scilicet iniustum Superioris præ-
ceptum interuenit, id tenet Bonacina Disputat. 2.
de officio diuino, Quæst. 5. Puncto 2. num. 9. cum aliis,
& valde verosimiliter etiam cùm distributiones
distinctæ sunt; sicut de iniustè incarcerato Trul-
lench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 10. Si verò culpa in eo<marginalia>Neque et-|iamsi cul-|pabilis.</marginalia>
resideat, non ideò amittit, quia culpâ illâ non erat
tali p&#x0153;na digna; etsi esset, à competendi erat
iudice infligenda, qualis non est laicus Guberna-
tor, qui neque in eo articulo se intromittit. Est
ergo tunc iusta & rationabilis corporalis neceßi-
tas; quia licet culpa præcesserit; iustè tamen &
rationabiliter Præbendarius edicto Proregis obse-
quitur, ne maiora incommoda subsequantur.
Quemadmodum infirmitas lucrandis distributio-<-P>@@

<-P>nibus non obstat, etiamsi culpabiliter contracta
fuerit, iuxta dicta num. 4. Est autem circa præ-<marginalia>Declara-|tiones Car-|dinalium|circa pre-|dicta.</marginalia>
dicta generalis illa decisio, pro quâ in Declara-
tionibus Cardinalium ad Cap. 12. Seßione 24. de
Reformat. sic dicitur: Quando non stat per aliquem
quo minùs in suo Beneficio resideat, nullum ob non resi-
dentiam detrimentum sentire debet. Hoc sæpè resolu-
tum est. Alia item in hunc modum: Congregatio
censuit distributiones quotidianas lucrari eum, qui in-
debitè coniectus in carcerem fuerit, & fructus Præben-
dæ, siue massæ grossæ tamdiu deberi, quamdiu per sen-
tentiam non fuerit declaratus iustè illum in carcere de-
tineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>57</absatz-nummer> Pergit Concilium, & sic subdit: Nulli<marginalia>In Hispa-|niam non|licere com-|meari, nisi|resignato|Beneficio.</marginalia>
quoque in Ecclesiâ Cathedrali Prębendam obtinenti com-
meandi in Hispaniam copia fiat, nisi Præbendam suam
aut Beneficium priùs resignauerit. Sic illud: cuius
oppositum cùm videamus fieri, credendum est
ad caussam ipsius Ecclesiæ copiam sic factam re-
uocari. Et ita illud admittit Dom. Villaroe&#x0308;l Par-
te 1. Quæst. 8. Art. 1. num. 40. Sed certè vix talis
inuenietur, qui ob solam Ecclesiæ vtilitatem in-
commoda & pericula nauigationis assumat. Sua<marginalia>Circa eos,|qui prætex-|tu vtilita-|tis Ecclesiæ|tendunt no-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
ergo Præbendarius quæsiturus augmenta, hono-
rificam commissionem accurat, vt sic minùs illi
negotiorum suorum prosecutio quæstuosa red-
datur: quo euentu non posse lucrari distributio-
nes tenent graues scriptores apud Bonacinam
Disput. 2. citatâ, Quæst. 5. Puncto 3. numer. 14. Ex
quo frequenter accidit, vt circa propria solicitus,
alia frigidè pertractet; vnde & promotus redit,
sed non Ecclesiæ caussa promota, post trans-
missam ipsi à Capitulo ingentem pecuniæ quan-
titatem. Res ergo ista coràm Deo debet expen-
di, cùm de tradendâ commissione agitur, & vtili-
tas ponderanda: & qui de illâ suscipiendâ agit,
suam conscientiam oportet inspiciat, quia in præ-
posterâ intentione & traditione graue peccatum
interuenit, & restitutionis obligatio manifesta.
Videndus Bonacina suprà, num. 17. & seqq. Ne-
que semper ad condonationem confugi potest,
quia multoties illa non habet locum vel quia
mortui aliqui Præbendarij sunt, vel quia eorum
quidam præ verecundia non exigunt, videntes
alios ex dignioribus obmutescere: vel proptereà
quòd ignorant quo se pacto gesserit Procurator:
vnde ad illius est hoc conscientiam remitten-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>58</absatz-nummer> Citatum Caput sic Concilium claudit:<marginalia>Mensis v-|nius vaca-|tio Indicis|Præbenda-|rijs tantùns|indulta.</marginalia>
Prætereà iidem in Ecclesiâ Cathedrali Præbendam obti-
nentes, non ampliùs quàm per mensem, atque hunc in-
terpolatum, ac per dies, non per horas computandum,
ab Ecclesia abesse possunt. Hæc Concilium: cuius
dispositio non debet dispositioni Concilii Tri-
dentini videri contraria, dum Seßione 24. Cap. 12.
absentiam trium mensium indulget: cùm ibidem
sic addat: Saluis nihilominùs earum Ecclesiarum Con-<marginalia>Non esse id|Conc Trid.|dispositioni|contrari&#x0169;.</marginalia>
stitutionibus, quæ longius seruitij tempus re uirunt.
Vnde in margine Decreti citati locus Tridentini
præfatus apponitur; vtpotè cui se voluit dicta
Synodus conformare. Et quidem meritò ob in-
culcatas rationes, quia & Ecclesiæ Indicæ ad sta-
biliendam meliùs Religionem, Ministrorum de-
bent numero competenti decorari: & quia ob
distantiam Patroni, ex ordinario numero aliqui
semper desiderantur; & sic diuina officia non
possent conuenienter celebrari. Vnde & extant<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0292.jpg/>
@@1@<SE292>Condonatio inter Præbendarios vt prohibita. 281
<duolan 2><-P>plures Cardinalium Declarationes pro diuersis
Ecclesiis, quibus minor vacatio per statuta est
propria constituta. Neque allegari potest in
contrarium statuta dicta ante Concilium fuisse;
cùm tamen Limense Concilium post Tridentini
confirmationem fuerit congregatum. Nam Con-
cilium generaliter loquitur, & Limense appro-
batum fuit à Sede Apostolicâ, quæ nihil contra-
rium Tridentini Decretis nuper editis permisis-
set. Quomodo autem prædicta dispositio in om-
nibus Ecclesiis non vigeat, sed Tridentini, indul-
gentiâ illarum Præbendarij perfruantur, ipsi vi-
derint, neque enim sine magno fundamento id
factum debemus arbitrari. Mensem autem non<marginalia>Cur non|per horas|facienda|cōputatio.</marginalia>
per horas, sed per dies computandum, eam potest
habere caussam, quòd computatio horaria nimis
laboriosa est: & prætereà ne quis horam magis
incommodam eligat, vt in ea non assistat, dum
ex ea mensem integrandum sibi habet persuasum.
Est autem decretum prædictum Cardinalium
Declarationi conforme, circa citatum Caput, quæ
sic habet: Congregatio censuit non posse confici ex<marginalia>Congrega-|tionis Trid.|Declaratio.</marginalia>
horis, quibus Canonici residentes absunt à Choro, dies, vt
ex diebus & horis confici poßint menses absentiæ, de
quibus in hoc Decreto: neque ad constituendum serui-
tium nouem mensium colligendas esse punctaturas; quasi
ij, qui nouem partes punctaturarum ex duodecim, quæ
ex seruitio totius anni conflantur, deseruiendo tulerint,
seruitio nouem mensium debito satisfecerint: sed ipsos
dies residentiæ & seruitij, siue continui siue interpolati,
numerandos esse, vt compleant numerum dictorum no-
uem mensium. Sic Congregatio. Est ergo iuxta
spiritum & mentem Ecclesiæ vt eo, quo quis ser-
uit die, integrè seruiat, eo quem elegerit vacationi
aut propriis negotiis assignato. Quemadmodum
in iis, qui Scholas frequentant, accidit, quibus dies
sunt vacationum assignati: id quod conuenien-
tius est, quàm vt, dum Scholas frequentant, non
integros dies lectionibus audiendis impendant:
quod equidem non potest non esse, & Scholis
ipsis & docentibus indecorum, nec de obligatio-
ne assistendi plura, vt ad alia transeamus.</P>
<Z><A+2>CAPVT VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum Indici Præbendarij absentes lu-
crari fructus Præbendæ possint ex
aliorum condonatione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>59</absatz-nummer> <INI3>F</INI3>Vndamentum dubitationi præbet<marginalia>Collusio &|remissio à|Tridentino|damnata.</marginalia>
Concilium Tridentinum Seßione 24.
Cap. 12. de Reformat. in quo sic dici-
tur: Distributiones verò qui statis horis interfuerint,
recipiant: reliqui, quauis collusione aut remißione ex-
clusa, his careant, iuxta Bonifacij VIII. Decretum, quod
incipit Consuetudinem, quod sancta Synodus in vsum
reuocat, &c. Iuxta quod sunt etiam Cardinalium
Declarationes, ex quibus illa pro Ecclesiâ Vxo-<marginalia>Pro eadem|Declara-|tiones Car-|dimlium.</marginalia>
niensi 22. Nouemb. 1592. tenoris sequentis: Con-
gregatio Concilij censuit non licere Capitulo, aliquo
prætextu distributiones quotidianas donare aut remit-
tere alicui, qui ab Ecclesiæ seruitio abfuerit: quin im-
mò eum, qui illas receperit, teneri ad earum restitutio-
nem, nec illas suas facere posse. Sic Congregatio,
cuius alia Declaratio idem de Episcopo statuens
inferiùs referenda. Pro eadem stat Concilium<-P>@@

<-P>Limense tertium Act. 4. Cap. 26. sic decernens:<marginalia>Et Concil.|Lim. 3.</marginalia>
Diuino Officio diurno & nocturno, ac Missarum so-
lemnibus intersint omnes Cathedralibus Ecclesiis Digni-
tates, atque Canonici, quemadmodum in Tridentino &
Limensi Concilio constitutum est. Qui verò non inter-
suerint, sine vlla remißione distributiones amittant,
quæ teteris, qui intersunt, eo ipso debeantur: neque
verò remißionem aut condonationem vllam in ijs sibi
vicißim Capitulares facere poßint; si fecerint, nulla sit,
sed distributiones ita perceptas teneatur in conscientiâ re-
stituere, qui fraudem facit. Sic illud, iis conformi-
ter, quæ à Bonifacio VIII. in citato Cap. Con-
suetudinem, de Cleric. non resident. statuta sunt verbis
illis: Qui verò aliter de distributionibus ipsis quicquam<marginalia>Ac De&#x0303;cre-|talis Boni-|facij 8.</marginalia>
receperit (exceptis illis, quos infirmitas, seu iusta &
rationabilis corporis neceßitas, aut euidens Ecclesiæ vti-
litas excusaret) rerum sic receptarum dominium non
acquirat, nec faciat eas suas; immò ad omnium resti-
tutionem, quæ contra huiusmodi nostram Constitutionem
receperit, teneatur. De distributionibus etiam pro De-
functorum Anniuersarijs, largiendis, idem decerni-
mus obseruandum. Sic Pontifex: quæ omnia, li-
cèt adeò videantur perspicua, locum tamen quæ-
stioni relinquunt: an scilicet aliqua via sit, quâ
condonationes sustineri possint? Vt neque le-
thales sint, neque obligationem restitutionis in-
ducant. Circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>60</absatz-nummer> Dico primò. Remissio aut condonatio<marginalia>Assertio 1.|mortale esse|generalem|condona-|tionem de-|cernere.</marginalia>
generaliter facta, dum Præbendarij ita inter se
conueniunt, vt sibi inuicem remittant, mortale
peccatum est. Id videtur clarum: quia est con-
tra legem in materiâ grauissimâ, quæ si non obli-
garet hoc pacto, inutilis redderetur. Pro quo di-
ctum Titul. 2. n. 3.</P>
<P>  Dico secundò. Non obstante remissione di-<marginalia>Assertio 2.|obligatio-|nem esse re-|stitutionis.</marginalia>
ctâ, est obligatio restitutionis. Constat ex dictis
num. præced. & ita vt certum statuunt Auctores,
quos adducit P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. cap.
2. dub. 108. n. 2. & Pharaonius Pag. 459.</P>
<P>  Dico tertiò. Restitutio talis facienda est Ec-<marginalia>Assertio 3.|cui facien-|da.</marginalia>
clesiæ, aut piis operibus, iuxta Declarationem
Cardinalium, quæ extat in vltimâ recognitione,
& sic habet: Non licet Episcopo, aliquo prætextu, di-
stributiones quotidianas donare, relinquere, aut quauis<marginalia>Declaratio|Card.</marginalia>
collusione remittere alicui, qui vel ab Ecclesiæ seruitio ab-
fuerit, vel alio quouis modo distributiones legitimè de-
beat amittere. Nec fas sit cuipiam eas capere; & si acce-
perit, suas ne faciat, sed eas restituere omnino cogatur,
distribuendo fabricæ Ecclesiæ, quatenùs indiget, aut alteri
pio loco, Episcopi arbitratu. Sic Congregatio: &<marginalia>Assertionis|ratio.</marginalia>
ratio est: quia licet distributiones amissæ à non
seruientibus, iis, qui seruiunt, accrescant; dum
tamen generalis ista remissio fit, ij, quibus accre-
scere debebant, eas remittunt, vnde earum domi-
ni non fiunt: cùmque aliàs fructus Ecclesiastici,
& patrimonium Christi sint ita expendi debent,
vt mos Ecclesiæ seruat, & est ille, quem Congre-
gatio designat. Si dicas remissionem esse condi-
tionalem, si videlicet is, cui fit, eius sit vtilitatem
percepturus, seu minùs in dominio seruientis
futuras. Contra hoc est, quia talis modus remit-<marginalia>Responsio|quæ dam|disiecta.</marginalia>
tendi communiter non habetur: tum etiam; quia
modus ille donandi non est proptereà quòd velit
se iustitiæ conformare, non aliter donando quàm
ei liceat, sed vt fraudem faciat Ecclesiæ, ad quam
talia debent bona pertinere, vtilitatem propriam
vtilitati eiusdem præferendo: vnde cùm voluntas<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0293.jpg/>
@@1@<SE293>282 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. VIII.
<duolan 2><-P>iuridica & legalis non sit, sed fraudulenta & ini-
qua, non attenditur conditio, sed remissio peni-
tus annullatur. Quin etiam quòd cùm tales in-
differenter diuino Officio defuerint, etiamsi quis
donationem conditionatam fecerit, & sic illa lo-
cum habere nequeat, sed in eius iure id, quod re-
misit, remaneat: aliunde habere nequit quod ser-
uitio suo non meruit, cui constat defuisse. Com-
munis ergo defectus communi est animaduersio-
ne mulctandus, & ita ex eo nullus debet com-
modum reportare. Et quidem cùm talis defectus
sit, qui in detrimentum Ecclesiæ redundet, nulla
alia caussa est præter ipsos, & ita ipsi debent il-
lum redditione fructuum compensare. Quia
verò contingere potest, vt Ecclesia non indigeat,
ad alia pia opera eius benignitas deriuatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Dico quartò. Quando nulla ante re-<marginalia>Assertio 4.|Idem sta-|tuens in|tacita con-|uentione.</marginalia>
missionem procedit conuentio, ita tamen soliti
sunt Præbendarij facere, idem dicendum est. Id
probo: quia ibi est genus quoddam tacitæ con-
uentionis, ex quâ sequitur vt in seruiendo magni
deprehendantur defectus, quorum quidem ij sunt
caussa, qui talem solent facere remissionem: si
enim scirent omnes nihil sibi remittendum, dili-
gentiùs adstarent. Sic ergo, dum absunt, neque-
unt mereri stipendium, neque alij donare ipsis il-
lud possunt, quia caussa absentiæ sunt, & sic ad
compensationem tenentur Ecclesiæ faciendam,
sicut nuper arguebamus. Et hæc ratio maximè
vrget quando est expressa conuentio.</P>
<P>  Dico quintò. Si nullâ præcedente conuen-<marginalia>Assertio 5.|Negans,|cum abest|fraus vt|probabile.</marginalia>
tione modis dictis aliquis distributiones sibi de-
bitas remittat gratis, probabiliter sustineri potest
id esse licitum & validum. Sic Gabriel, Nauar-
rus, Honcala, & Sandoral, apud P. Thomam San-
cium numer. 2. citato. Et probatur: quia Conci-
lium eam videtur remissionem tantùm damnare,
quæ fraudulenta est, & collusionem importat, vt
indicant verba illa. Quauis collusione aut remißione
exclusa: remissio enim addita est ad exponendum
quid nomine collusionis significatum vellet, vt sit
remissio mutua, quæ eo ipso fraudulenta est. Et
ita videtur intellexisse Limense Concilium, vt illa
eiusdem declarant verba: Teneatur in conscientia
restituere, qui fraudem fecit. Pro quo P. Filliucius
Tract. 41. num 51. & P. Palaus Tract. 7. Disput. 3.
Puncto 9. §. 13. num. 2. & alij citandi.</P>
<P>  <absatz-nummer>62</absatz-nummer> Quod roboratur ex sententia grauium<marginalia>Robur ad-|ditur ex|recepta do-|ctrina.</marginalia>
Scriptorum, quos adducit & sequitur P. San cius
suprà Dub. 109. P. Filliucius & P. Palaus locis
dudum citatis, quibus adde Dom. Escobar à Cor-
ro Tractatu de Horis Canonicis, Quæst. 5. §. 2. n. 209.
& Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 16. numer. 405.
iuxta quam, si Præbendarius restituat distributio-
nes cum pacto de donando posteà, donationem
valet, quia reuera idem est acsi non restitueret: si
verò sine fraude restituat, & alter sine dolo aut
metu reddat ex intuitu amicitiæ, remissio valida
est. Etiamsi extent apud Thesaurarium, sed iam
designatæ. Quæ est celebris doctrina Glossæ in
Cap. Statutum, de Rescriptis in Sexto, licet in a-
lia materia, ad quem tamen resolutionem se re-
mittit in citato Cap. Consuetudinem, verb. Suas:
sic enim ibi: Quòd si illi, quorum lucro prædicta ce-<marginalia>Glossa ce-|lebris pro|eadem.</marginalia>
debant, remittant; numquid est Canonicus absolutus?
Satis videtur quòd sic. Instit. de rerum diuis. §. Per
traditionem; cùm hic non sit additum remißionem non<-P>@@

<-P>prodesse, vt suprà eodem lib. de Rescriptis, statutum.
§. antepenult. Hæc Glossa, quæ in allegato Ca-
pite, vbi remissio submouetur, donationem esse
validam & affirmat & probat, quia remissio est
donatione facilior. Sed certè, licet facilior sit,
quia est rei non apprehensæ, est tamen genus
quoddam donationis. l. Peculium, in principio
D. de peculio, vbi Bartholus: & in casu nostro
eiusdem omnino considerationis: quia cùm Præ-
bendarius sumat dandas sibi statim distributiones
absque vlla difficultate, quasi in possessione ea-
rum est, & ita cùm eas remittit, nihilo minùs fa-
cit, quàm si post apprehensionem eas Collegæ
suo donaret. Sicut ergo hoc verosimiliter licet,
ita & illud. Vnde nec designatio portionis vi-
detur necessaria. Neque aliter accipiendum quod<marginalia>Declaratio|Cardina-|lium vt|accipienda.</marginalia>
in Declaratione Cardinalium habetur, dum dici-
tur non posse aliquo prætextu distributiones do-
nari aut remitti, & qui illas receperit, teneri ad
restitutionem: loquitur enim de donatione factâ
à Capitulo, aut ab Episcopo; ex quibus hic ne-
quit dare quod suum non est, sed Præbendario-
rum, quibus accrescit: Capitulum autem per mo-
dum talis id etiam præstare nequit, quia sic de-
cernente maiori parte, inuiti aliqui priuarentur:
& quia, cùm à Capitulo fit, tacita videtur esse
conuentio, vt omnibus ea faciat indulgentia,
quam omnes sic liberaliter præstant.</P>
<P>  <absatz-nummer>63</absatz-nummer> Dico sextò. Sententia, quam tenent Em-<marginalia>Assertio 6.|Sententia|quædam|de diuersi-|tate distri-|butionum|improbata.</marginalia>
manuel Rodericus, Vega, Sandoual, & alij, ac
probabilem reputat Moneta, Naldus autem &
Bonacina probabilissimam, vt videri potest apud
P. Palaum suprà num. 5. minimè videtur proban-
da, quatenus affirmant Consilium Tridentinum
solùm decernere circa distributiones inposterùm
amittendas, si debita assistentia defuerit, non ve-
rò circa iam amissas, ad quas, qui adstitit, proxi-
mum habet ius: quam distinctionem improbant
Nicolaus Garcia, Menochius, & Bonacina, quos
adducit & sequitur P. Palaus suprà num. 6. qui
dum num. præced. asserit Naldum eam probabilis-
simam reputare, omnino deceptus est, quia in lo-
co ab eodem, sicut est apud Bonacinam, allega-
to, scilicet verb. Distributio num. 3. nihil tale ha-
bet, sed suam sententiam his verbis proponit:
Distributiones quotidianæ in casibus, in quibus in ab-
sentia non percipiuntur, non possunt per Capitulum re-
mitti aut donari ipsi absenti; neque is, sic eas accipiens,
faceret suas. Sic ille. In quo & lapsus apertè Bona-
cina dum Disput. 2. de diuino Officio &c. Quæst. 5.
Puncto 7. §. 1. num. 5. affirmat Naldum senten-
tiam Emmanuelis & aliorum sequi loco citato.
Quæ licet non multùm ad rem facere videantur,
omittenda non fuerunt, vt & de veritate constet,
& Auctores eam, quæ opus est, diligentiam stu-
deant adhibere, neque aliis facilè credant sæpiùs
in errore deprehensis. Ratio autem Assertionis<marginalia>Illius ratio.</marginalia>
illa est, quia & in amissis distributionibus potest
esse collusio à Concilio reprobata: vt scilicet om-
nes sibi invicem remittant: & aliquando in amit-
tendis de futuro potest fraus deesse, quam dixi-
mus Concilium remouere, vt si quis amico dicat
se numquam rigorem cum eo in requirendis di-
stributionibus seruaturum, quem sciat non pro-
ptereà pręsentiam diuinis Officiis substracturum,
sed quia aliàs ei libebit, abfuturo equidem et-
iamsi esset annua Præbendæ commoda perditu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0294.jpg/>
@@1@<SE294>Vacationis tempore an lucrentur Præbendarij &c. 283
<duolan 2><-P>rus. Et Concilium quidem Limense non videtur<marginalia>Concilium|Limense|de quibus|locutum.</marginalia>
de remissione amittendarum de futuro locutum,
vt ex eius apparet verbis. num. 57. adductis, ne-
que quod nondum est, propriè remittitur aut do-
natur. Addo distinctionem illam quoad effect&#x0169;,
de quo agitur, nullius esse momenti. Nam si re-
missio amittendarum nulla est: quando re ipsa
contigit amissio ob negatum seruitium poterit
Præbendarius remittere & donare non virtute
prioris promissionis, sed quia iam est illarum do-
minus. Si instes non eo ipso quòd dominus sit
posse pro libitu disponere, quandoquidem parte
suæ Congruę detractâ, reliquum debet in opera
pietatis expendere. Contra est, quia distributio-
nes cum eo onere transeunt ad Collegam, quod
de illis etiam diximus num. 22. quæ tota Præben-
da non sunt: neque est, vt supponimus, funda-
mentum aliquod peculiare, propter quod de con-
trario expendendi modo possit condonator sus-
picari.</P>
<Z><A+2>CAPVT IX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Permissæ vacationis mensibus an Præ-
bendæ fructus debeantur. Et quid
speciale circa Indicos Præbenda-
rios.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>64</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Vbi Præbenda à distri-<marginalia>Assertio 1.|Præbendā|certò deberi|à distribu-|tionibus|distinctam.</marginalia>
butionibus distincta est, non est
dubium illam mensibus deberi
præfatis. Sic communiter Scriptores, qui circa
distributiones tantùm quæstionem mouent, a-
liud vt indubitabile supponentes, iuxta Iuris dis-
positionem, ac præsertim Concilij Tridentini
Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. vbi generaliter
supponitur absentes Præbendæ fructus facere
suos. Aliàs non esset æstimabile beneficium,
quod Ecclesia ad leuamen laboris indulget, cùm
Præbendarij subsidio ad vitam competenti care-
rent, quod & indecorum esset aliis modis quæri-
tare. Si dicat sibi illos imputare debere, qui spon-
te recedunt. Contra est: quia durum inde Eccle-
siæ seruitium redderetur, cùm vacationis nihil
suppeteret iis, qui Choro manè & vespere inter-
esse deberent, & diebus præcipuè festis, in qui-
bus alij solent à labore continuo feriari. Pro quo
Declaratio Cardinalium circa citatum Caput die
5. Iulij 1598. verbis illis: Prout fruuntur in dictis
tribus mensibus omnibus fructibus suarum Præbenda-
rum, cùm pro præsentibus & interessentibus habean-
tur in iure.</P>
<P>  <absatz-nummer>65</absatz-nummer> Dico secundò. Quando distributiones<marginalia>Assertio 2.|Distribu-|tiones pro-|babiliter|deberi.</marginalia>
distinctæ sunt, probabile est illas deberi trime-
stri, aut alio statuto vacationis tempore. Vt non
debeantur, faciunt Declarationes Cardinalium, ex
quibus est dudum citata, dum in ea sic subditur:
Nemo tamen potest frui dictis distributionibus, quando
istæ distributiones sunt distinctæ à Præbendis. Idem
habetur in alia 17. Iulij 1597. sed strictiori, dum
sic ait: Congregatio Concilij censuit non licere Canoni-<marginalia>Cardina-|lium De-|clarationes.</marginalia>
cis prætextu immemorabilis consuetudinis vltra tres
menses quotannis ab Ecclesia abesse, neque eo trime-
stri tempore posse absentes quotidianas percipere: quippe
quòd huiusmodi immemorabilis consuetudo vtroque ca-
su sublata est Decreto Capitis 12. Seßio. 24. Facit in-<-P>@@

<-P>super quòd cùm distributiones interessentibus
tantummodò debitæ sint, & ita Sacri Canones
statuant, exceptio absentium, vt genio indulgeant
temporis spatio permisso, nullibi reperitur. Et ita
tenent. Naldus verb. Distributiones, num. 3. inni-
xus præfatæ Declarationi consuetudinem etiam
remouenti. Diana statim allegandus, pro se ad-
ducens non paucos. Tenent item alij, quos addu-
cit Bonacina Disput. 2. de Officio diuino in Choro &c.
Quæst. 5. Puncto 6. numer. 7. Et etiam Trullench
Lib. 1. Cap. 8. Dub. 3. num. 5. Quòd verò debitæ
sint, probat Bonifacij Octaui Constitutio, quam
Concilium Tridentinum innouat citato Cap. 12.
dum distributiones etiam non interessentibus
conceduntur, quando adest iusta & rationabilis
corporalis neceßitas. Talis enim debet existimari,<marginalia>Const.|Bonificacij|VIII.</marginalia>
quæ in vacationibus istis interuenit, sine quibus
Chori labor valde molestus redderetur: pro quo
Bonacina eruditè discurrit num. 7. citato ex quo
P. Palaus Tract. 7. Disput. 3. Puncto 9. §. 12. num.
4. alijque apud Dianam Parte 10. Tractatu 11.
Resolut. 58. Et ante illos P. Thomas Sancius Lib.
2. Consil. Cap. 2. Dub. 103. num. 2. qui istam te-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
net sententiam, sed cum limitatione, quando sci-
licet statuta Ecclesiæ illas Præbendariis conce-
dunt; vnde videtur supponere absolutè non de-
beri. Verùm limitatio non videtur absolutè ad-
hibita: quandoquidem, si per Concilium non es-
set ius ad illas, non possent per statuta concedi,
quæ dispositioni Concilij contraria esse ne-<marginalia>Statuta|circa De-|cretum|Trid. quo-|modo fieri|queant.</marginalia>
queunt, cùm in eo sic addatur: Non obstantibus
quibuscumque statutis & consuetudinibus. Quia ve-
rò dubium aliquod circa mentem Concilij esse
poterat, dum trimestre absentiæ concedit, sic
subdit citatus Auctor post adductam rationem,
de qua nuper: Item, quia sic vsus interpretatus est.
Hac ergo de caussa possunt statuta fieri, quæ
sint Iuris circa hoc interpretationes cum obliga-
tionis vi. Et ita tenere nonnullos ait maximè do-
ctos Recentiores. Videtur etiam sic tenere P.
Palaus, qui cùm permissionem solitam appro-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
bet lucrandi his diebus distributiones, ex fructi-
bus grossæ arguit, quos certum est lucrari ab-
sentes, cùm in omnibus eadem ratio inueniatur.
Nec dissentit Bonacina, qui non solùm ratione<marginalia>Bonacina.</marginalia>
consuetudinis legitimè præscriptæ, quadragena-
riæ inquam, id licere affirmat. Sed etiam ratione
Constitutionis: vnde id currit, quod de Statutis
dicebamus, pro quo & alios adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>66</absatz-nummer> Et hæc ad probabilitatem satis, si adda-<marginalia>Declara-|tione, Car-|dinalium|non esse|contrarias.</marginalia>
mus Declarationes Cardinalium non esse con-
trarias, quibus Doctores aliqui apud Bonacinā,
quos & secutus P. Palaus, ita respondent, vt pro-
cedant quando consuetudo non est legitimè
præscripta per lapsum 40. annorum: quod qui-
dem minùs apparet verosimile, quia dubitatio
non est proposita sub tali formâ, quòd scilicet
quadragenaria consuetudo nondum esset præ-
scripta: sic enim alia erat adhibenda responsio,
quia de consuetudine non solùm antecedente
Concilium, sed subsequente illius Decretum a-
gebatur. Ex quo fit Declarationem dictam mi-
nus congruam esse, vtpotè quæ propositæ non
fecerit satis quæstioni. Præterquam quòd etiamsi
hoc de priori Declaratione concedamus, in qua
de consuetudine agitur: in posteriori id locum
non habet, quia in illa de consuetudine nihil, vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0295.jpg/>
@@1@<SE295>284 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. IX.
<duolan 2><-P>constat ex illius tenore, num. præced. adducto. A-
liter ergo respondendum; & ita dico Declara-
tionem priorem tantùm sibi velle vt ratione im-
memorialis consuetudinis, quæ sublata est per
Concilium, non liceat quotidianas distributiones
recipere: quòd verò ex alio titulo liceat, Con-
cilium neque negat, neque affirmat, id Ecclesia-
rum statutis post Concilium conditis, aut opi-
nionum diuersitati relinquens. Posterior autem
valde difficilem resolutionem videtur continere,
quia in eâ sic habetur: Illis tribus mensibus à Iure<marginalia>Illarum|quædam|difficilis re-|solutio.</marginalia>
conceßis non est aßignanda caussa absentiæ, quâ quis
vult abesse cum licentiâ sui Prælati impetrata à Deca-
no, vel Præsidente in Choro, & frui quibusdam nouis
distributionibus per Episcopum impositis, quibus fruun-
tur in dictis tribus mensibus omnibus fructibus suarum
Præbendarum; cùm pro præsentibus & interessentibus
habeantur de iure. Sic Congregatio, ex quibus
constat Præbendarios dictis tribus mensibus di-
stributiones lucrari ab Episcopo impositas, quia
pro interessentibus habentur de iure. Quæ ratio
probat etiam distributiones alias ex massa fru-
ctuum detractas, & certas alias, statasque lucrari:
quia scilicet pro interessentibus habentur de iure,
quibus omnes illæ debentur. Cùm ergo hoc ita
sit, quomodo addi statim potuit: Nemo tamen
potest frui dictis distributionibus, quando istæ distribu-
tiones sunt distinctæ à Præbendis. Siquidem distri-
butiones, de quibus præcesserat sermo, distinctæ
à Præbendis erant, cùm dicantur nouiter ab E-
piscopo impositæ & volentes se absentare, iisdem
frui debere, Sicut fruuntur omnibus fructibus suarum
Præbendarum. Et prætereà respectu omnium ea-
dem est ratio, quia pro interessentibus habentur.
Cùm ergo difficilis resolutio sit, & aliqualem vi-
deatur compugnantiam præfeferre, non est mul-
tùm eidem insistendum, quando præsertim vsus,
vt diximus, mentem sit Concilij interpretatus. Et<marginalia>De illar&#x0169;|auctoritate|in genere.</marginalia>
hoc pro explicatione satis, ne videamur passim
ad defectum auctoritatis confugere, dum Decla-
rationes dictæ authenticæ non probantur. Pro
quo Diana denuò Parte 11. Tractat. 8. numer. 54.
apud quem aliqui dicunt non obligare, dum non
publicantur, & seruari mandantur. P. Dicastillus
Tractatu de P&#x0153;nitentiâ, Disputat. 10. numer. 254.
& seqq. omnino videndus. Thomas Hurtadus
Tractat. 3. Resolut. 45. apud quos Vrbani VIII.
Decretum, & P. Escobar de Mendoza Tom. 1. Lib.
5. Cap. 12. Problem. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>67</absatz-nummer> Dico tertiò. Quando distributiones di-<marginalia>Assertio 3.|affirmans|absolutè c&#x0169;|Præbenda|in distribu-|tionibus est|constituta.</marginalia>
stinctæ à Præbenda non sunt, vt in Indiis, absen-
tes diebus concessis illas integrè lucrantur. Ita
habetur in Declaratione Cardinalium, de quâ
nuper, verbis illis: Nemo tamen potest. frui. dictis
distributionibus, quando istæ distributiones sunt distin-
ctæ à Præbendis. Exceptio enim firmat regulam in
contrarium. Et ratio videtur aperta: quia ali-<marginalia>Declaratio|Card.</marginalia>
quid lucrari deberet respondens Præbendæ: at-
qui nihil tale est à distributionibus distinctum:<marginalia>Aperta ra-|tio.</marginalia>
debet ergo lucrari illud. Si dicas lucrari duas ter-
tias partes, sicut de absentibus caussâ studij cen-
sent aliqui, vt vidimus num. 41. pro quo & extat
Declaratio Cardinalium circa Cap. 1. Concil. Trid.
Seßione 5. num. 25. conta est quòd in primis illud
multi negarit, vt videri potest apud Dom. Solor-
zanum ibidem adductum. Deinde. Ibi est spe-
cialis ratio, quia non videtur æquitati consonum<-P>@@

<-P>vt qui non laborant, laborantibus in perceptio-
ne fructuum exéquentur: in casu autem nostro
par est Præbendariorum omnium conditio, quia
omnibus recreationis caussâ recedentibus paria
emolumenta proueniunt: & hinc est eum, qui<marginalia>Ex receptâ|doctrinâ|vrgetur.</marginalia>
ob perpetratum crimen priuatur distributioni-
bus, non ob id videri priuatum fructibus, quan-
do distributiones à Præbenda distinctæ sunt: si
autem non sit distinctio, priuatus distributioni-
bus, etiam fructibus est priuatus, & è contra, iu-
xta Doctores, quos adducit & sequitur Bonaci-
na Disput. de Officio diuino, Quæst. 1. Puncto 1. nu-
mer. 5. Sicut ergo in p&#x0153;nalibus integra venit
portio, ita & in fauorabilibus; pro quo viden-
dus idem suprà, Quæst. 5. Puncto 4. num. 4. & alij
apud ipsum. Est prætereà in Indijs specialis ra-<marginalia>Pro Indijs|aliquid spe-|cialius.</marginalia>
tio, quia illorum Præbendarijs breuius vacatio-
num tempus conceditur: Et prætereà facit pro
eo grauium scriptorum sententia, quos citat & se-
quitur P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2.
Dub. 110. num. 2. iuxta quam, si consuetudo in-
duxerit vt dentur distributiones quotidianæ ab-
sentibus in eo casu, quo de iure dubium est; an
absentibus debeantur, & sit legitimè præscripta,
valet. Atqui in Ecclesiis Indiarum ita accidit, sic
enim tenet plusquam quadragenaria consuetudo;
vnde licet dubium aliquod de iure sit: illud debet
penitus consopiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>68</absatz-nummer> Facit item quod cum aliis tenet citatus<marginalia>Roboratur|ex aliorum|verosimili|valde sen-|tentia.</marginalia>
scriptor num. 3. & nonnullis etiam citatus Bona-
cina suprà, Puncto 6. num. 4. quòd scilicet si ex pe-
culiari caussa in aliquâ Ecclesiâ inducta fuerit
consuetudo, vt absentibus distributiones tribuan-
tur, quæ quidem caussa iusta sit, valida sit haben-
da, vt si ratione studij, vel ad breue tempus. Quis
autem non videat in casu nostro rationabilem
caussam inueniri. Posset etiam adduci senten-<marginalia>Et Nauar-|ri alia, de|die pro bar-|bâ, de quâ|discursus,</marginalia>
tia Nauarri de Oratione, Cap. 5. num. 22. & Cap. 21.
num. 64. iuxta quam licita est consuetudo, quæ in
aliquibus Ecclesiis Hispaniæ viget, quam non est
mirum Indicas æmulari, quæ in hoc se putant me-
liora charismata æmulari; vt Præbendarij singulis
mensibus vnum vel duos dies vacationis assu-
mant pro barbæ tonsione, & in illis distributio-
nes lucrentur. Sed consuetudinem talem impro-
bant alij, quos adducit & sequitur P. Palaus Tra-
ctat. 7. Disput. 3. Puncto 9. §. 12. num. 18. cui non
respondet summarium, in quo sic dicitur: Con-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
suetudo assumendi singulis hebdomadibus vnum vel di-
midium diem recreationis pro tonsione barbæ, non satis
mihi probatur. Sic ibi. Supponit ergo talem esse
consuetudinem: cùm tamen in textu id ponat,
quod vidimus. Videtur ergo totum illud per
consuetudinem haberi. Quæ quidem si diem in-
tegrum singulis hebdomadibus induxerit, into-
leranda est, cùm ad functionem illam breue suffi-
ciat spatium, & sint etiam non breuia, quæ post
assistentiam in Choro supersunt. Quæ ratio pro-
bat etiam neque dimidium esse necessarium diem.
Quia verò Ecclesiarum, in quibus docti & pij
sedêre Prælati, Præbendarij item notæ probitatis
& doctrinæ seruierunt, non est penitus reproban-
da consuetudo: si quidpiam moderatum circa
hoc inductum sit, debet vtique vt non penitus
absonum tolerari. Pro quo facit id, quod iuxta
plurium sententiam nuper est dictum, valere in-
quam consuetudinem, quæ ad breue tempus lu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0296.jpg/>
@@1@<SE296>De obligatione Canendi in Præbendarijs. 285
<duolan 2><-P>crum distributionem indulget. In casu autem, de
quo loquimur, non solùm breuis temporis in-
dulgentia est, sed caussa etiam aliqualis, quæ etsi
se sola non esset sufficiens, iunctâ temporis breui-
tate potest sufficiens iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>69</absatz-nummer> Et quidem cùm alia multò maioris con-<marginalia>Ex consuc-|tudinibus|circa ma-|iora argui-|tur, quæ re-|censentur.</marginalia>
siderationis consuetudine possint in materiâ præ-
senti firmari, non est cur circa prædictam indul-
gentiam, quando moderationem habet debitam,
hæreamus. Videatur P. Palaus Puncto 12. citat.
numer. 2. & seqq. vbi hæc omnia concedit. Posse<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
scilicet vacationem trimestri maiorem introduci,
& in illâ distributiones Præbendarios lucrari: &
regulariter præsumendum esse caussam esse ratio-
nabilem, si consuetudo Prælatis videntibus &
non contradicentibus obseruetur. Quatuor men-
sium vacationem in multis Ecclesiis licitè per-
mitti, & in illis lucrum distributionum Præben-
dariis obuenire; sicut & cùm Pontifici aut Epi-
piscopis assistunt, studiis dant operam, suam iu-
risdictionem visitant, & aliis negotiis vacant, ob
quæ absentia cum fructuum perceptione conce-
ditur. Item, qui tempore diuinorum Officio-
rum Missam in Ecclesiâ celebrant, etiamsi ex so-
lâ deuotione: qui Confessiones audiunt: qui
peregrinationem aliquam insignem obeunt: qui
per 40. annos seruierunt: & qui Matutino in-
teressentes, tantum lucrantur quantum alij to-
tius diurni Officij pondus sustinentes. Quòd
obligatio assistendi per alium impleatur, & vnus
Præbendarius pro alio suppleat, & fructus ac di-
stributiones primi anni hæredibus defuncti con-
cedantur. Præbendarios non obligari ad Matu-
tinum, cùm horâ intempestiuâ dicitur. Præben-
dæ fructus lucrifieri assistendo paucis per annum
diebus in Choro, aut vni Horæ diebus singulis:
id quod in multis Ecclesiis Hispaniæ sic vsus ve-
nit. Hæc ille ex aliis, & præsertim ex Bonacina,
quæ multò maiora sunt: quàm quòd præbenda-
riis moderatum aliquod ad effectum prædictum
singulis hebdomadibus tribuatur. Quod si re
ipsa necessarium non sit, honesti laxamenti finem
habebit eo titulo colorati.</P>
<P>  <absatz-nummer>70</absatz-nummer> Et hoc modo explicata dicta consuetu-<marginalia>Specialis|quæstionis|resolutio, ex|quâ & vis|rationi.</marginalia>
dine, faciliùs fit satis quæstioni, quam mouet P.
Sancius suprà, Dub. 97. vbi quærit, an cum Ca-
nonicus se excusat à Choro caussâ radendæ bar-
bæ, si id non faciat diuini Officij tempore, sed
alio, vt nocte, possit distributiones illius temporis
lucrari. Circa quam Nauarrus negatiuè respon-
det in Cap. Quando, Hispanæ scriptionis Cap. 5.
num. 19. & posteà affirmatiuè Capite eodem Latino,
Cap. 5. numer. 21. Quod & sequitur P. Sancius,
quia nihil subtrahit cultui diuino, cùm posset
vespere, Horarum tempore id fecisse. Vbi &<marginalia>Exemplum|de receptio-|ne hospitis|non exact&#x0169;|ostenditur.</marginalia>
exemplum addit excusationis ob hospitis rece-
ptionem. Primum autem illud ex datâ explica-
tione iustificari melius potest; quia scilicet laxa-
mentum illud eo titulo cohonestatur. Quod ad
hospitem autem attinet, non video quomodo
stare possit. Nam si sciebat hospitem nocte ven-
turum, quid hoc ad excusationem assistentiæ
diurnæ? Si nesciebat quâ horâ venturus, iam
est necessitas verè impediens ob incertitudinem;
& sic non est locus quæstioni, dum quæritur,
An cùm Canonicus excusatur à Choro, caussa verè ne-
cessaria, at illa verè non impediuit aßistentiam Chori,<-P>@@

<-P>teneatur restituere distributiones. Ex prædicta autem<marginalia>Coniunctis|alterius|enodatio.</marginalia>
explicatione nostra, prior illa quæstio in termi-
nis difficilioribus soluitur: An scilicet is, cui singu-
lis hebdomadibus spatium aliquod pro barba expoliendæ
conceditur. Si id non faciat, nisi semel aut bis in mense,
poßit nihilominùs distributiones singularum hebdoma-
darum lucrari. Affirmatiuè enim respondendum
est, quia id potest titulus honesti laxamenti iusti-
ficare. Vbi & addi potest ratio, à Patre Sancio
reddita, quòd scilicet ex eo diuino cultui nihil
detrahatur.</P>
<Z><A+2>CAPVT X.</A+2>
<A+1>Quædam aliæ obligationes circa Præ-
bendarios Indicos percurruntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>71</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Præbendarij Indici vt<marginalia>Assertio 1.|Præbenda-|rios $unclear|in Choro|debere.</marginalia>
distributiones integrè lucrentur,
canere in Choro debent, quando
cantus non est harmoniacus, tunc enim reci-
tando satisfaciunt, aut ibi, aut alibi. Probatur
Primò ex generali obligatione Præbendariorum,
quam recognoscunt communiter Doctores,
quos adducunt & sequuntur Bonacina Disputat.
1. de Officio diuino, Quæst. 3. Puncto 2. §. 1. num.
16. Dom. Escobar à Corro Tractatu de Horis
Canonicis, Quæst. 3. §. 6. numer. 7. Vnde minùs
consequenter locutus Quæst. 9. §. 2. numer. 92.
vbi ait per solam assistentiam lucrari. Videndus
etiam numer. 49. P. Suarez Tomo 2. de Religione,
Tractat. 4. Libr. 4. Cap. 12. num. 8. & 9. P. Les-
sius Libr. 2. Cap. 34. numer. 185. & 186. vbi
seclusa consuetudine, quam remouendam cen-
set, à Prælatis obligationem ex iure, & prima-
ria institutione recognoscit. Sicut & P. Bauny
Tomo 1. Tractat. 11. Quæst. 17. & in Praxi Bene-
ficiorum, Disputat. 15. Quæst. 23. quæ per erro-
rem typographiæ est 24. §. Septimo, Decreto, vbi
hanc statuit Assertionem: Decreto Concilij, Cæ-<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
nonico non est satis cum ceteris in Choro esse, dum Deo
laus ab his peragitur, nisi sacræ ipse Psalmodiæ pro vi-
ribus vacet. Rationes autem satis validas priori
loco in illius comprobationem adducit Filliucius
Tractat. 23. numer. 295. P. Pellizarius Tractat. 5.
Cap. 8. num. 25. P. Vincentius Tancredi de Reli-
gione, Tractatu 3. Libr. 4. Disputat. 5. numer. 9.
Bassæus verb. Horæ Canonicæ 2. num. 13. Diana
Tomo 1. Tractat. 12. Resolut. 33. Dom. Villaroe&#x0308;l
Parte 1. Pacificæ gubernat. Quæst. 8. Articul. 2. num.
8. & seqq. Trullench in speciali de hoc Tractatu ad
finem Tomi 3. Dom. Reyna Tomo 1. de Perfecto Præ-
lato, Libr. 4. Tractat. 1. Cap. 5. vt alios omittam.
Licèt sint qui negent apud Dom. Machadum
Tomo 2. Pag. 171. Col. 2. Decretum Concilij<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
citatum extat Seßione 24. Cap. 12. de Reformation.
vbi sic dicitur: Omnes verò diuina per se, & non
per substitutum compellantur obire officia, atque in
Choro, ad psallendum instituto, hymnis & Canticis
Dei nomen reuerenter, distinctè, deuoteque laudare.
Sic ibi: vbi valdè incongrua responsio illa fuerit,<marginalia>Responsio|incongrua|depulsa.</marginalia>
si quis dicat Decretum dictum ad Prælatos dirigi,
& non ad singulares personas. Nam cùm Con-
cilium iubeat vt compellantur sua obire officia,
obligatio ex eisdem officiis orta satis apertè de-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0297.jpg/>
@@1@<SE297>286 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. X.
<duolan 2><-P>signatur. Et ex hoc sumitur ratio manifesta.<marginalia>Ratio ma-|nisesta.</marginalia>
Nam Præbendarij Officium aliquod speciale est,
quandoquidem propter illud confertur Benefi-
cium: Atqui non est assistentia sola in Choro,
nec priuata recitatio: ergo aliquid aliud ad finem
spectans, propter quem Chorus institutus est:
De priuata recitatione constat; nam illa Benefi-
ciariis omnibus est communis: Præbendarij au-
tem aliquid magis speciale in ordine ad diuinum
Officium habent. Quòd autem neque assistentia
in Choro substantia tota Officij sit, demonstra-
tur clarè: quia Chorus debet à Præbendariis fre-
quentari ratione eius, propter quod ille institu-
tus est, vt ex præfato Tridentini testimonio con-
stat, verbis illis: In Choro, ad psallendum instituto:
ergo assistentia sola non sufficit, & ita ex solo il-
lius fine non debet à Præbendariis frequentari.<marginalia>Declaratio|Pij V.</marginalia>
Accedit sic esse à Pio V. declaratum, vt constat
ex Bulla, quæ incipit: Ex proximo Lateranensi:
in qua apertè decernitur, vt Canonicus, qui non
psallit in Choro, licet præsens sit, fructus amit-
tat, quos lucrifecisset, si cantasset. Pro quo &
alia sunt Decreta Pontificum apud Citatos vi-
denda.</P>
<P>  <absatz-nummer>72</absatz-nummer> Dixi, Integrè; quia probabile est dimi-<marginalia>Non amit-|ti integrè|distribu-|tiones à|non ca-|nente si|attendat.</marginalia>
diam partem distributionum lucrari posse, si ad
id, quod ab aliis canitur, debitam attentionem
adhibeat: talis enim assistendi modus eam vide-
tur promereri. Et ita cum P. Suario suprà n. 10.
ferè omnes citati tenent; quidquid contradicat
Bonacina, qui pro sententia sua alios præter ci-
tatos adducit. Habet autem specialem difficulta-
tem in Præbendarijs Indicis, ex eo quòd distri-
butiones sint tota Præbendæ substantia: non e-<marginalia>Specialis|difficultas|circa Præ-|bendarios|Indicos.</marginalia>
nim videntur dimidiam partem amittere. Nam
iuxta P. Suarium, & alios citatos, qui priuatim
recitat Officium, lucratur integrè fructus, & so-
lùm dimidiam partem distributionum amittit.
Non videtur autem Præbendarius Indicus peio-
ris conditionis futurus, dum Choro assistit, & ita
duas tertias partes fructuum lucrabitur, ac præ-
tereà dimidiam tertiæ, quæ detrahenda erat, si
distributiones iuxta Concilij formam statueren-
tur; sed hoc non videtur admittendum: quia pri-
uata recitatio in ordine ad lucrandos fructus,
quando illi ad distributiones sunt penitus reda-
cti, perinde se habet, ac si non esset, quia propter-
eà illi ad distributiones redacti sunt, vt more di-
stributionum percipiantur, & ita per formalem
assistentiam in diuinis Officiis, vt nihil priuatæ re-
citationi respondeat. Sunt ergo peioris quoad
hoc conditionis Indici Præbendarij quantùm ad
corporalis laboris incrementum, sed melioris a-
pud Deum, quia sic magis illi assistunt, Angelo-<marginalia>Quod non|improba-|bile in eo-|rum fa-|uorem.</marginalia>
rum fungentes officio. Nihilominùs non videtur
improbabile minùs aliquid dimidiâ parte non ca-
nentem amittere, stante probabilitate sententiæ
dictæ, quam tot ac tanti Doctores amplexi, quia
aliqualis proportio debet ad alios lucrandi mo-
dos haberi. Sicut enim durum esset quod inte-
gram aut dimidiam Præbendam, & partem di-
stributionum dimidiam amitteret, qui non cane-
ret; vnde quod ad Præbendam attinet saluum
manet: ita durum etiam videtur dimidiam Præ-
bendam amitti, in quâ tota est, per designatio-
nem distributionum, Beneficij substantia consti-
tuta. Quamquam ad hoc dici non immeritò<-P>@@

<-P>possit; Canant, & integrè lucrabuntur. Siautem
id, quod adeo est facile, & Deo honorificum,
fastidiosè detrectant, sibi imputent, dum prouen-
tuum amissione plectuntur. Sed iuxta dicta vide-
tur moderata mulcta tertiæ partis amissio.</P>
<P>  <absatz-nummer>73</absatz-nummer> Quòd autem Præbendarij Indici ad ea<marginalia>Specialis|obligatio|eorum cir-|ca cant&#x0169;.</marginalia>
nondum specialiter teneantur, quod erat Secundò
probandum, & pro quo videri potest Dom. Rey-
na suprà Cap. 5. ex eo ostenditur quia, vt fatentur
qui obligationem canendi negant, & videri pos-
sunt apud P. Sancium suprà Dub. 99. qui eorum
sententiam probabiliorem iudicat, nisi vbi est
consuetudo, aut Episcopi statutum: id locum ha-
bere nequit. Vbi sine Præbendariorum cantu Of-
ficium diuinum congruè peragi nequit, eo quòd
non sit sufficiens Cantorum copia. Hoc autem
in Ecclesiis Indicis ordinariè contingit in diebus
ferialibus, & multoties in festiuis. Item. Quia
cùm de stabiliendâ Christianâ fide in regionibus
istis agatur, diuinus cultus debet speciali curâ tra-
ctari, ad quem spectat vt ij, qui sunt inter Eccle-
siasticos pręcipui, diuinas laudes personent. Quòd
si consuetudo in contrarium sit, ea debet à
Prælatis aboleri, vt benè P. Lessius num. 71. ci-
tatus admonuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>74</absatz-nummer> Cùm autem ij, qui consuetudine in-<marginalia>Matutini|Cantus in|Ecclesiis|Indicis|missus.|Circa quod|excursio.</marginalia>
duci posse testantur vt Præbendarij non ca-
nant, & sunt ferè omnes adducti numer. 71.
Pater Suarium secuti numer. 11. addant id
per Mensionarios aut Capellanos faciendum,
ita vt cantus pro nulla Hora deficiat: mira-
ri profectò iuuat quomodo in Ecclesiis Indicis
mos ille inoleuerit, vt Matutinum Officium sine
cantu relinquatur. Matutinum inquam, Hora
illa inter Canonicas præcipua, & ad Dei laudem
præsertim instituta, vnde & extrema illius pars
Laudum nomine compellata. Et poterat qui-
dem excusatio admitti, si tempus esset incommo-
dum, non iam nocte intempestâ, quod vix in
vsu, sed sub illius initium, vt in Concilio Limensi
Tertio Act. 3. Cap. 27. statuitur, vbi sic dicitur:<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
Horæ Canonicæ Matutinæ ante pulsum Salutationis
Angelicæ nequaquam inchoentur. Quod quidem
consuetudine abrogatum, neque immeritò, quia
non sine inconuenientibus tempore illo ianuæ
Ecclesiæ paterent, quod frequentia experimenta
comprobarunt. At cùm præfatum Officium ho-
râ quartâ pomeridianâ dici soleat, qualis esse ex-
cusationi locus potest, surgentibus ad Matutinum
mediâ nocte Religiosis, & in Choro diuinas lau-
des insonantibus, cùm Cathedralis Ecclesia om-
nium debeat esse speculum, typus, exemplar?
Et quidem ego Auctores euoluens de hac mate-
ria agentes, & varias circa illam consuetudines
admittentes, de quibus num. 69. Et circa quas
etiam videri specialiùs potest Bonacina tota Di-
sput. 2. de Officio diuino: nihil tale deprehendo,
quòd scilicet extante Præbendariorum numero
competenti vt Horæ sacræ in Choro decantari
possint, & circa alios ita vsu ha bente, illarum prę-
cipua cantûs celebritate possit penitus defraudari.
Nulla enim rationabilis caussa illis ad exceptio-
nem istam potest occurrere, quia reuerà non ap-
paret, neque ex leuitate materiæ, cùm sit illa gra-
uissima; neque ex temporis incommodo, quan-
doquidem ad tempus omnium commodissimum
Hora est ista anticipata. Quòd autem ex Horis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0298.jpg/>
@@1@<SE298>Obligationes quædam Præbendariorum Indicorum. 287
<duolan 2><-P>præcedentibus defatigati sint assistentes, non sa-
tisfacit, quia interruptio sufficiens esse potest:
item, priuilegium aliquod pro assistentia con-
cedi. Et absolutè loquendo conuenientius est,
Præbendariis aliquibus absentibus, Officium ca-
ni, quàm iis assistentibus prætermitti, in quo ad
laudandum Dominum præsertim inuitantur:
Venite, exultemus Domino. Semper in Psalmis medi-
temur atque voce concordi Domino canamus dulciter
hymnos. Et quidem Concilium Limense citato
Cap. 27. post adducta verba sic subdit: Signum<marginalia>Campanæ|pulsus ad|Horas cur|detur.</marginalia>
verò Campanæ ad singulas Canonici Officij Horas de-
tur. Quibus satis videtur indicare Canonicas Ho-
ras, eas præcipuè, de quibus immediatus sermo
præcesserat, cantu dicendas: non enim consue-
tum est pro recitandis submissâ voce, Campanæ
pulsus adhiberi: quia ille non tantùm pro recita-
turis datur, sed etiam pro aliis, qui voluerint Dei
laudibus interesse. Pro quo hæc satis, & circa
quod poterunt docti & Religiosi Prælati pro
munere prouidere.</P>
<P>  <absatz-nummer>75</absatz-nummer> Dico secundò. Circa Antiphonam, Salue<marginalia>Assertio 2.|Circa Sal-|ue Regi-|na.</marginalia>
Regina, Sabbatis dicendam, quæ & Quadragesimæ
tempore singulis diebus dicitur in aliquibus Ec-
clesiis, seruanda consuetudo, vt distributiones illi
respondentes lucrifiant, aut amittantur. Posse
id statuto firmari non videtur dubitabile, & ita
Concilium Limense citato Capite sic statuit: Om-
nibus autem Sabbatis Salue Regina cantetur in Cathe-<marginalia>Limensis|Concilij|Decretum.</marginalia>
dralibus & Parochialibus Ecclesiis, cui intersint Præben-
dati & alij Clerici omnes cum superpellicio, etiam pri-
mæ Tonsuræ; alioqui arbitrio Ordinarij plectantur.
Hæc Concilium. Quod quidem cùm plectendos
iubeat eos, qui abfuerint, & clausula illa omnes,
de quibus sermo præcesserat, comprehendat, o-
bligationem supponit, quæ circa Clericos alios
est per desuetudinem abrogata. Circa Præben-<marginalia>Qualiter|obliget.</marginalia>
darios autem non videtur esse sub mortali. Et
cum de mulcta pecuniariâ nihil dicatur, nihil et-
iam in foro conscientiæ ex distributionibus resti-
tuendum. Poterit autem Prælatus, si defectus fue-
rit frequens, aliquid inde detrahere, & interessen-
tibus applicare. Sed in hoc, vt dixi, attendenda
consuetudo. Et Concilium quidem Tridenti-
num de distributionibus agens, dum eas diuiden-
das decernit, Horarum in speciali non meminit,
sed sic generaliùs pronuntiauit: Quæ inter Digni-
tates obtinentes, & ceteros diuinis interessentes, pro-
portionabiliter iuxta diuisionem ab Episcopo, etiam
tamquam Apostolicæ Sedis Legato, in ipsa prima fru-
ctuum deductione faciendam diuidantur. Seßione 21.
Cap. 3. De Reformat. Cùm ergo Antiphona dicta
inter diuina debeat meritò computari: poterit E-
piscopus in Distributionum diuisione, interessen-
tiæ respectu illius rationem habere, vt lucrifiat
earum aliquid, vel amittatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>76</absatz-nummer> Dico tertiò. Præbendarij Indici, qui<marginalia>Assertio 3.|Circa Præ-|bendarios|Parochos.</marginalia>
propter tenuitatem Præbendæ, simul sunt Paro-
chi, dum Parochiale Officium ex necessitate ex-
ercent, non tenentur ad Chorum, & Præbendam
in distributionibus constitutam integrè lucran-
tur. Sic tenent Gonzalez, Moneta, & Nicolaus
Garcia, quos adducit & sequitur Bonacina Di-
sput. 2. citata Quæst. 5. Puncto 3. §. 7. num. 3. Et
alij plures apud ipsos, loquentes etiam cùm Di-
stributiones à Præbenda distinctæ sunt. Quando
autem non sunt distinctæ, id certius, & ita in spe-<-P>@@

<-P>ciali declaratum à sacra Cardinalium Congrega-
tione, vt testatur Aloysius Riccius Decisione 498.
num. 4. Et Nicolaus Garcia Parte 3. Cap. 2. num.
114. & 353. Est autem huius Concessionis ratio,
quia si ita non fieret, minimè obtineri posset fi-
nis, propter quem duorum illorum Beneficio-
rum simultas indulgetur: vt scilicet quod ex vno<marginalia>Notandum|circa pra-|xim.</marginalia>
deest, per aliud suppleatur. Dixi. Dum Parochiale
officium ex neceßitate exercent: quia si possit in tem-
pus aliud sine aliqua animarum iacturâ differri,
non potest tutâ conscientiâ Præbendarius sacris
se officiis denegare. Aliter hoc explicat Dom.<marginalia>Modus a-|lius ser-|uiendi.</marginalia>
Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 14. numer. 5. vt
scilicet Curatus Præbendis aggregetur, cum o-
nere eidem per vices inseruiendi ab eisdem Præ-
bendariis, vel Rectorem cum congruâ sustenta-
tione constituendi. Additque hanc praxim in
Ecclesiis Indiarum ortum habuisse ex Textu in
Cap. Exposuisti, de Præbendis 33. Et dispositis in
Tridentino Seßione 24. Cap. 13. & 15. Sed certè
Cap. Exposuisti de aggregatione Parochialis Ec-
clesiæ non agit, sed Capellæ; licet Bernardus in
Glossa id ad Parochialem Ecclesiam extendat.
Consilium Trid. in Cap. 15. de vnione Parochia-
lis nihil, sed de simplicibus Beneficiis $uncleardisponit.
In Capite autem 13. id expressius, sed de iam fa-
cta: cum tamen unio Parochialis Ecclesiæ peni-
tus Episcopis prohibeatur. Nullibi autem de mo-
do seruiendi quidquam adiectum, vnde hoc iu-
dicio Episcopi relinquendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>77</absatz-nummer> Dico quartò. Generaliter loquendo,<marginalia>Assertio 4.|Quamlibet|justam|caussam|ad integr&#x0169;|lucrum|sufficere|in Indicis.</marginalia>
quoties Præbendarius Indicus ex iusta caussa a-
best, tutâ conscientiâ potest distributiones inte-
grè lucrari, in quibus est Præbenda constituta.
Probatur. Quia generaliter loquendo, absens ex
iusta caussa lucratur fructus Præbendæ, id quod
ex sacris Canonibus & Conciliis manifestum ha-
betur, vt vidimus num. 64. Atqui Præbenda In-
dica in distributionibus consistit: ergo illam ex
iusta caussa absentes possunt lucrari. Si dicas ter-
tiam partem detrahendam respondentem quoti-
dianis distributionibus, iuxta illorum sententiam,
de qua num. 41. Cùm opposita sit non parum
probabilis, tuta conscientia se illi potest Præben-<marginalia>Et obliga-|tionem re-|stitutionis|ex ea non|oriri.</marginalia>
darius conformare. Ex quo generalis etiam As-
sertio sequitur, quòd scilicet Præbendarius num-
quam sit ad restitutionem obligatus, quoties iu-
sta caussa absentiæ succurrit, in quo non debet
suo iudicio inniti, nisi casus sit apud Auctores
expressus. Facilè enim in caussa propria deci-
pimur, dum iudices esse properamus. Videtur
autem caussa iusta, vt communes alias præterea-
mus, si Præbendarius vnius Ecclesiæ ad concur-
sum veniat pro alterius Præbendâ necessarium:<marginalia>Talem esse|absentiam|pro concur-|su ad Præ-|bendam in|alia Eccle-|sia.</marginalia>
in quo quidem ratione distantiæ, quæ in regio-
nibus istis occurrit, multùm est temporis insu-
mendum, tres scilicet aliquando, aut quatuor
menses: ad hoc enim edicta proponuntur. In
hoc autem spatio tempus vacationi permissum
includendum, videri alicui possit: quia cùm illud
ad leuandam molestiam ex assistentiâ in Choro,
& propria agenda negotia concedatur, vt vidimus
Cap. præced. totum hoc occupatione, de qua a-
gimus, obtinetur: nec debet Ecclesia tot absen-
tiarum incommoda sustinere, quando eius caussa
non agitur, sed priuata oppositorum. Contra-
rium autem suâ est probabilitate præditum: quia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0299.jpg/>
@@1@<SE299>288 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. X.
<duolan 2><-P>reuera oppositioni concessum spatium, leuamini
non est, cùm & molestia itineris eunti & redeun-
ti, & oppositionis sint angustiæ deuorandæ. Pro<marginalia>Ex proba-|bili senten-|tia argui-|tur, vt non|debeat va-|cationis te&#x0303;-|pus includi.</marginalia>
quo & facit illorum sententia, quos adducit & se-
quitur P. Thomas Sancius suprà, Dub. 104. vbi ait
Canonicum per totum annum non residentem
posse frui diebus, quos vocant de Recle, vacatio-
nis scilicet: nisi per Ecclesiæ statuta, aut con-
suetudine aliud habeatur. Eorum ergo ratio spe-
cialis habetur; quidquid de absentia ex aliis cau-
sis sit. In hoc autem obseruandum illud, quod
Pius V. in similibus admonuit, Diuo Carolo re-
scribens, cuius rescripti generalem dispositionem
esse tenet Bonacina Disputat. 2. citatâ, Quæst. 5.
Puncto 3. §. 8. num. 4. qui num. 3. illius tenorem
apponit. Concedens enim vt Præbendarij, dum<marginalia>Obseruatio|in prædi-|ctis.</marginalia>
visitant, vel alteri spirituali negotio ex commissio-
ne Prælati vacant, distributiones obtineant, sic
addit: Dummodò ipsi Vicarij intræ fines sui Vicariatus
maneant, & prætextu exercendi officium, non vagen-
tur solatij caussa. Sic ille. Non est autem iusta<marginalia>Missam ex|deuotione|celebrare|non esse ta-|lem.</marginalia>
caussa, si ob dicendam Missam ex deuotione ab-
sit, vt cum aliis tenet Dom. Villaroe&#x0308;l Quæst. 8.
Art. 2. num. 5. & Trullench Libr. 1. Dub. 12. §. 4.
Quia licet sanctissima occupatio sit, anteponi
potuit, aut postponi. Quòd si tempore officij
deuotionis occasio vrget; aut interesse illud Deo
sacrificet, aut deuotioni obligationem præferat,
sciens melius esse obedire, quàm sacrificare.</P>
<P>  <absatz-nummer>78</absatz-nummer> Caussa item iusta debet computari, si<marginalia>Benè talem|Di&#x0153;cesis|visitatione&#x0303;.</marginalia>
Præbendarius di&#x0153;cesim visitet, eò quòd sit Epi-
scopus impeditus, neque sit alius, qui æquè benè
munus illud possit obire. Sic ex præfatâ Pij V.
concessione habetur. Vbi illud addendum, non
obstare quòd Præbendarius dictus salarium pro
labore visitationis accipiat, vt in simili tenet Bo-
nacina suprà, §. 3. vers. Amplia secundò, de Præ-
bendario abeunte vt iura suæ tueatur Ecclesiæ.
Qui tamen §. 6. num. 4. in simili sic contendit:
Excipienda tamen ad minimum videtur tertia pars,<marginalia>Bonatinæ|non sibi cō-|stans do-|ctrina.</marginalia>
quæ inseruientibus accrescere consueuit, dum Beneficium
in solis consistit distributionibus: par enim non est vt
ipsi pro absente laborent, & nullum inde commodum
sentiant, vt innuere videtur ex Declarationibus sacræ
Congregationis Garcias, Moneta, & alij, &c. Verùm
his non obstantibus, non tenebitur talis Visita-
tor partem illam tertiam non admittere, aut ad-
missam restituere, quia Pontifex ita distributio-
nes indulget talibus, acsi in Choro personaliter in-
seruirent. Neque dolere interessentes debent,<marginalia>Interessen-|tibus cur|non debeat|id haberi|molestum.</marginalia>
quod laboris pro alio suscepti nullum commo-
dum sentiunt, quia labor dictus spirituali vtilitate
compensatur, cui & ipsi debent pro sui officij ra-
tione consulere: sunt enim Episcoporum Con-
siliarij in partem solicitudinis vocati, & in quos,
vacante Ecclesiâ, tota spiritualis cura descendit.
Quòd si ratio illa vim haberet, non solùm de ter-
tiâ parte, sed etiam de integrâ distributionum
portione probaret: quia pro alio laborantes,
non partem commodi, sed totum illud habere
debent: qui enim non laborat, manducare non
debet, iuxta Apostoli sententiam in hac materiâ
à Sacris Canonibus vsurpatam. Iustum prætereà
est, vt illi consequantur stipendium, qui pro tempore
suum commodare reperiuntur obsequium. Cap. Chari-<marginalia>Cap. Cha-|ritatem|12. q. 2.</marginalia>
tatem, 12. quæst. 2. Neque obstat Regia prohi-
bitio, iuxta quam Præbendarij nequeunt Di&#x0153;$unclearce-<-P>@@

<-P>sim visitare. Pro quo Dom. Villaroe&#x0308;l Quæst. 2.
Articul. 8. numer. 15. Non ex ratione ab eo ad-
ducta, sinistræ informationis; verissimè enim
est Regium Consilium informatum. Sed quia
vtcumque id se habeat, labor est idem, & trans-
gressio non Visitatori, sed Episcopo adscribenda,
cui nulla est apposita p&#x0153;na: & potest in hoc ra-
tione peculiaris necessitatis, cum iustificatione
procedere, vt non videatur in illâ locum habere
Regia dispositio.</P>
<P>  <absatz-nummer>79</absatz-nummer> Est autem idem dicendum, de Præben-<marginalia>Iustam et-|iam esse|caussam|Episcopum|in visita-|tione co-|mitari.</marginalia>
dario, quem Episcopus secum ad visitandum ad-
ducit, eò quòd illius operâ videatur indigere.
Pro quo est Cap. Ad audientiam, de Præbendis,
vbi sic Honorius III. Decernimus vt duo ex Cano-
nicis Ecclesiæ memoratæ in tuo seruitio existentes, sua-
rum fructus integrè percipiant Præbendarum: cùm<marginalia>Cap. De-|cernimus,|de Præben-|dis.</marginalia>
absentes dici non debeant sed præsentes, qui tecum pro
tuo, & ipsius Ecclesiæ seruitio commorantur. Sic Pon-
tifex: cuius decisio non est ad Canonicos coar-
ctanda, sed ad Præbendarios quoslibet exten-
denda, ob adiunctam rationem: quòd scilicet
absentes dici nequeant, sed præsentes; & quia
quod ad seruitium Episcopi & Ecclesiæ attinet,
in aliis potest similis commoditas inueniri. Est
autem illud in vsu; pro quo Zerola verb. Capi-
tulum. §. Ad nonum. Trullench suprà, §. 2. num. 2.
distributiones, cùm non sunt distinctæ, conce-
dens, & Barbosa Allegat. 53. num. 143. licèt sint
qui negent apud eumdem, inspectâ hodiè vberta-
te fructuum Episcopalium & multitudine peri-
torum: qui à vero non videntur aberrare. Vi-<marginalia>In Indijs|quomodo|locum ha-|bere possit.</marginalia>
detur autem in Indiis duorum Præbendariorum
absentia ex prædicto titulo minimè sustinenda,
nisi breue per aliquod tempus, quia non potest
non in diuini cultus detrimentum redundare. Pro
quo est id, quod habet Glossa in citat. cap. verb.<marginalia>Glossa.</marginalia>
Vt duo, vbi sic ait: Si verò plures essent, priuaren-
tur: & credo hoc statutum fuisse, ne in fraudem hoc
aliqui procurent, & Ecclesiæ seruitium diminueretur
propter illorum absentiam, &c. Sicut ergo tres ne-
quit Episcopus in seruitio dicto retinere, quia sic
Ecclesiæ seruitium diminueretur, ita nec duos in
Indiis, vbi specialis ratio est, ob Præbendariorum
ex prouisionis dilatione defectum, & illorum a-
liàs paucitatem, comparatione aliarum Ecclesia-
rum; quamuis in Ecclesijs aliquibus competens
numerus inueniatur; & quia comitantium Epi-
scopum diuturnior absentia est, ob distantiam
populorum, & impedimenta viarum. Quod post
hæc scripta probari video à Dom. Villaroe&#x0308;lio
Quæst. 2. Artic. 7. numer. 7. & seqq. & numer. 37.
Vbi limitat si Ecclesiæ sint locupletes, & nu-
merosæ.</P>
<Z><A+1>De Canonico Magistrali.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>80</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Vlta de illius prouisione apud Dom.<marginalia>Circa for-|mam pro-|uisionis|quid gene-|raliter, &|quid pro|Indijs sta-|tutum.</marginalia>
Barbosam Allegat. 56. & apud Nico-
laum Garciam Parte 5. Cap. 4. num. 153. & seqq.
& ex eo apud P. Palaum Tractat. 13. Disputat. 3.
Puncto 3. quæ quidem communia sunt, & ad
Indicum nihil speciale conferunt, sicut & quæ
ibidem de Canonico Doctorali ab eisdem scri-
ptoribus congeruntur. Pro quorum prouisionis
forma extant Bullæ Sixti IV. & Leonis X. &
illa est ad Canonicum Theologum pro docendâ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0300.jpg/>
@@1@<SE300>Obligationes quædam speciales Præbendar. Indicorum. 289
<duolan 2><-P>Scripturâ, & P&#x0153;nitentiarium extensâ. Est autem
in Ecclesiis Indiarum speciale illud, vt concur-
sus quidem ad huiusmodi Canonicatus fiat, præ-
sentatio autem ad Regem pertineat, iuxta dicta
Titulo 1. Cap. 10. speciale item est, quòd multùm
fauori & negotiationi deferatur; cùm tamen vt
Præbendæ istæ digniori dentur præfatæ Bullæ
decernant, & ita ab Electoribus iuramentum exi-
gatur. Sed cùm neque Episcopi neque Capitula-
res verè & propriè eligant, sed de sufficientiâ iu-
dicium ferant, reseruatâ Regi prouisione, non
videtur decisio dictarum Bullarum vrgere, nisi
quatenus in illis id, quod aliàs obligat, contine-
tur. Et tale videri potest secretum in suffragio<marginalia>Secretum|quâ obli-|gatione in|electione|seruand&#x0169;.</marginalia>
ferendo, vt constare nequeat, cui delatum illud
fuerit. Quamuis neque illa obligatio generaliter
talis sit vt mortale peccatum debeat semper illius
violatio reputari. In electione quidem Prælato-
rum Regularium mortalem esse docet P. Suarius
Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 2. Cap. 5. num.
12. sicut & in electione officialium; quia Con-
cilium Tridentinum sic videtur indicare, dum de-
bere fieri statuit per secreta suffragia Seßione 25.
Cap. 6. de Reformat. Ita vt singulorum eligentium<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
nomina numquam publicentur. Per quod non so-
lùm secretum in ipsâ electione seruandum decer-
nitur, sed etiam vt elector ipse numquàm se pro-
dat, ob inconuenientia, quæ ex eo possunt pul-
lulare, odiorum, dissensionum, & rixarum. Sed
cùm forma illa non sit omnibus electionibus
communis, vt idem Pater aduertit numer. 7. sed
Prælatorum: neque vbi veræ aliorum electio-
nes sunt, illius obligatio ex vi Constitutionis sub
mortali esse potest, & sic multò minùs in casu, de
quo loquimur, vbi verò electio non est, sed quæ-
dam via ad illam. Quod ergo ad secretum attinet,
aliunde pensandum est: ex inconuenientibus
inquam, quæ ex illius possunt emergere fractio-
ne, & aliquando talia non sunt, vt proptereà de-
beat grauis in eo culpa reputari. Vt quando om-
nes sibi persuasum habent talem Præbendarium
pro tali oppositore dedisse suffragium, idque et-
iam oppositores alij. Quid enim noui tunc, si il-
lud fateatur? Vnde cùm P. Palaus suprà, num. 9.
iniquam & præiudicialem ostensionem vocat
Schedularum reprobarum, quas quis secum de-
fert, vt ostendat pro quo suffragium dedit, licèt
irritam non reddat electionem, vt ex Nicolao
Garcia statuit sic docente suprà, num. 197. non est
de ostensione accipiendus, vt est à nobis explica-
ta, sed quando grauia possunt incommoda per-
timeri; aut quando manifestatio est caussa ele-
ctionis, vel fit consentiente Capitulo, vt tradit
Thomas Hurtadus Tractat. 12. num. 1640. 1652.
& 1654.</P>
<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Iam quod ad obligationes in conscien-<marginalia>Obligatio|Concio-|nandi qua-|lis millo.</marginalia>
tiæ foro Canonici Magistralis spectat, vna illa
esse videtur vt concionetur. Quando autem,
consuetudo, aut Episcopalis dispositio dictabit:
vel certis designatis diebus, qui officio habeantur
adnexi, aut qui singulari designatione, pro tem-
porum opportunitate ac necessitate, ab Episco-
po, aut ab eius Generali Vicario contingant. Et
obligatio quidem dicta sub mortali est, propter
onus officio adnexum, vnde & Episcopus com-
pellere ad illud potest, censurarum etiam prola-
tione. Poterit autem Canonicus dictus per alium<-P>@@

<-P>quandoque ministerium præfatum obire; non
quidem designando Concionatorem, qui sine
alio Præsidentium beneplacito concionetur; ad
id enim minimè se eius facultas extendit; sed bo-
na eorum venia requisita. Neque enim strictior
est Magistralis Canonici obligatio, quàm Paro-
chi: hunc autem quandoque per alium id facere
posse, quod ad eius munus pertinet, iam vidimus
Titulo 16. num. 4. Licèt autem ad gremium Ca-
nonicale conducat, & ad illius decorum faciat, vt
sint ex illo, qui prædicationis officio possint gra-
uiter & doctè perfungi: eorum tamen prædicatio
non ita Christianis populis necessaria deprehen-
ditur, quia plus esse solet florida, quàm robusta,
vt in prouerbium abierit quasi Canonicum præ-
dicare. Vnde vir sanè insignis Aluarus Pizannius
de Palacios Canonicus Scripturalis in Ecclesiâ
Cordubensi, cuius mentio habetur in Decisione
Rotæ vltimâ apud Dianam Parte 11. & profundæ<marginalia>Quid vir|insignis ex|illis de eo-|rum prædi-|catione|sentiret.</marginalia>
Scripturarum intelligentiæ præclara extant ali-
quot monumenta: cùm Hispali in Monasterio
quodam Monialium suggestum ascendisset, in
quo magna solebat frequentia populorum audiri,
sic est concionem auspicatus: Nescio qua fronte
prædicaturus ascendo, & prædicaturus Euangelium,
quod modò audistis, in quo Diui Præcursoris Ioannis præ-
dicationem nobis Ecclesia sancta repræsentat. O Prædi-
cator, & Prædicator! Ille vestimentum habens de
pilis camelorum, & zona pellicea super lumbos eius:
Ego bysso indutus & sericis. Illicibus locustæ, & mel
syluestre: mihi fercula varia ad delicias præparata. Ille
ex deserto veniens; ege in medio habitans populorum,
vnde & dicere cum Euangelico Vate possum. Quia vir
pollutus labiis ego sum: & in medio populi pol-
luta labia habentis ego habito. Isaiæ 6. Ille à Deo
missus: nam fuit homo missus à Deo, post longißi-
mam præparationem: ego nescio quo spiritu ductus, si-
ne præparationis dignæ suffragio, de mundo totus, vt
tantùm de mundo prompta sit ad loquendum facultas,
iuxta Ioannis alterius effatum: Ipsi de mundo sunt,
ideò de mundo loquuntur, & mundus eos audit.
1. Ioan. 4. v. 5. Quomodo ergo non erubescam? Præ-
dicabo tamen, & contra meipsumsententiam profèram.
Hæc ille: quæ quidem non ideò à me prolata<marginalia>Quæ neces-|sitas talium|prædica-|tionis.</marginalia>
vt Canonicorum prædicationem expungam,
quos, tum aliis ex caussis, tum etiam proptereà
prædicare oportet, quia ex illis assumi Episcopi
solent, quod in hoc Regno continuatâ quadam
successione perspeximus: Episcoporum autem
primaria cura, iuxta Canonica instituta, in prædi-
cationis debet dignâ exercitatione reponi.</P>
<P>  <absatz-nummer>82</absatz-nummer> Potest autem non inutiliter quæri quot<marginalia>Quot dies|illi conce-|dendi ha-|bituro con-|cionem.</marginalia>
sint dies Canonico Magistrali concedendi, quan-
do est ille concionem habiturus, in quibus pro
præsenti in diuinis Officiis habeatur? Circa quod
P. Thomas Sancius Libr. 1. Consil. Cap. 2. Dub. 107.
videtur supponere sex esse posse, sic enim ibidem
inquirit: An Concionator, cui dantur sex dies præce-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
dentes Concionem, vt poßit abesse lucrans distributio-
nes, poßit illis diebus adesse, & loco illorum alijs frui.
Quod quidem ille negat, & meritò. Ex suppo-
sitione autem ipsa apparet concessionem illam
esse nimis laxam: si enim adesse illis sex diebus
potest; non sunt ergo ad Concionem necessa-
rij. Et mihi quidem ita videtur; quia cùm pro
huiusmodi Concionibus longa spatia præpara-
tionis antecedant: non est adeò larga indulgen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0301.jpg/>
@@1@<SE301>290 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. X.
<duolan 2><-P>tia necessaria: vnde iudico sufficere Vesperam
diei, in quo habenda concio, integrum, quo
habetur, diem & Horas sequentis matutinas.
Quòd si Concionator plus aliquid exigat, indul-
gendum ipsi, qui circa hoc suam debet conscien-
tiam conuenire. Neque videtur illi tuta, si cùm
potuerit Concionem opportunè disponere, id in
proximos dies consultò reiecit, indulgentiâ præ-
dictâ fruiturus. Si autem id bonâ actum fide, non<marginalia>Bona fides|vt faueat.</marginalia>
est cur circa obligationem aut non accipiendi,
aut restituendi distributiones acceptas stimule-
tur. In his enim bona fides attenditur, vt in casu
alio dictum à Bonacina Disput. 2. de Officio diuino.
Quæst. 5. Puncto 4. num. 16. & à pluribus apud
Barbosam in Remißionibus ad Tridentinum Seßione
24. Cap. 12. §. Si ignarus. Et standum consue-
tudini, à Dom. Machado Tomo 2. pag. 193. col. 1.
in fine.</P>
<Z><A+1>De Canonico Doctorali.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>83</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llius est munus, Ecclesiæ, in qua est in-<marginalia>Illius mu-|nus.</marginalia>
stitutus, iura defendere. Ecclesiæ autem
nomine Capitulum etiam venit, cuius & iuribus
defendendis, licet contra Episcopum agatur, de-
bet operam sedulam adhibere. Quod quidem si
non faciat, peccat mortaliter, quia officio suo
deest in materia graui. Sed dubitari potest an<marginalia>Ex defectu|an obliga-|tio restitu-|tionis.</marginalia>
sit obligatus ad restitutionem: videtur enim o-
bligatio dicta, etsi grauis, non tamen onus illud
habere; quia cùm Canonicus diuinis assistat offi-
ciis, id suâ assistentiâ lucratur, quod Canonici a-
lij, & ita integram Præbendam: ergo non aliam
quàm illi obligationem contrahit, atque ita inte-
grè, sicut alij, lucrari potest, idque sine onere a-
liquo restitutionis. Nihilominùs dicendum ad<marginalia>Statuitur|illa.</marginalia>
restitutionem teneri, non equidem portionis ali-
cuius distributionum, quæ aliis debeat accrescere,
quia non minùs quàm illi, diuinis interfuit offi-
ciis: sed Ecclesiæ, iuxta damnum, quod perpessa
illa ex neglectâ defensione. Obligatio namque
prędicta ex iustitia est, cùm sit ratione officij, iux-
ta ea, quæ Doctores tradunt in materia restitu-
tionis, vt sæpiùs diximus, & videri pro eo potest
specialiter P. Lessius Lib. 2. Cap. 32. num. 16. v-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
bi ita scribit: Aduerte eum, qui aliquam administra-
tionem suscepit, videri se tacitè ad duo obligare. Pri-
mò, Ad curandum vt suâ negligentiâ nullum damnum
detur; & ad hoc se obligat lege iustitiæ, ita vt tenea-
tur ad restitutionem, si non præstiterit. Secundò, Quod
promouebit commoda eius, cui per officium seruit, in
omnibus, quantùm commodè poterit &c. Neque ra-
tio adducta vrget: quia licet verum sit Canoni-
cum dictum integrè distributiones lucrari & Prę-
bendæ emolumenta, aliunde est ad officij curam
obligatus, ex cuius neglectu damnum emergere
potest, quod resarcire tenetur. Sicut Thesaura-
rius Ecclesiæ similiter Præbendam percipit: si ta-
men per eius negligentiam res Ecclesiæ pereant,
aut detrimentum subeant, ad restitutionem in fo-
ro conscientiæ tenetur. Neque proptereà peioris
conditionis est, quàm Canonici alij, forsitan il-
litterati: quia officium illius valde honorificum
est, & cum eo onere ab ipso susceptum, qui, si eo
titulo Præbendam non fuisset adeptus, in gradu
fortè inferiori remansisset. Et hæc quidem Do-<marginalia>Quid pro|Indicis.</marginalia>
ctoralibus omnibus communia sunt, circa quæ<-P>@@

<-P>Indicos ex eo peccare frequentiùs accidet, quod
Episcopis se contrarios ostendere vereantur, qui
ob vastissimam ab Apostolica Sede distantiam,
plus sibi quàm oporteat solent assumere pote-
statis. Sed conscientiæ negotium humanis timo-
ribus pręhabendum.</P>
<Z><A+1>De Canonico Scripturario.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>84</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Onuenientissimum sacræ Scripturæ
studium, vnde & à Concilio Triden-
tino Seßione 5. Cap. 1. singulariter commenda-
tum, vt & Magistri illius essent, & qui studerent<marginalia>Quomodo|lucretur|non assi-|stens.</marginalia>
ipsi, priuilegiis peculiaribus fruerentur. Quo-
modo autem dum legunt pro præsentibus ha-
beantur dictum numer. 51. Neque obstat Decla-
ratio Cardinalium circa Cap. 12. Seßionis 24. die
27. Februarij 1585. iuxta quam tertia pars distri-
butionum detrahenda dicitur, quando Præben-
da ex illis constat. Statim enim sequitur alia fa-
uorabilior pro studentibus, quibus non debent
Professores posthaberi. Licet alia etiam extet
die 23. Septemb. 1595. apertè contraria, quæ va-
rietas indicat non esse in hoc multùm curandas
illas, dum firmum aliquid non fuerit supremâ
auctoritate constitutum. Sed quid faciendum,<marginalia>Quid si|auditores|desint.</marginalia>
si contingat auditorum numerum non adesse, eò
quòd in Vniuersitatibus ciuitatum earumdem
Cathedra peculiaris sit, quam certis debeant adire
temporibus, qui gradus sunt in Theologiâ quo-
slibet obtenturi? Id equidem, vt Episcopi cum
Capitulo circa hoc deliberent ne titulus iste sine
substantia sit. Consilium enim Capituli circa
hoc adhibendum ex Concilio Tridentino ha-
betur citato Capite: neque enim si seriò id agatur,
modus deerit vt competens audientium nume-
rus colligatur. Quòd si deliberatione habitâ, &
mediis adhibitis res non ex voto succedat, vaca-
bit ab ea functione Canonicus, sicut Doctoralis
vacat, quando nihil, quod defendi aut promo-
ueri oporteat, occurrit. Neque enim Canoni-
cus talis panem gratis comedet, quandoquidem
sicut alij ad assistentiam est in diuinis obligatus.
Non est autem penitus abiicienda cura, eo quòd
semel deliberatione adhibitâ nihil est obtentum,
sed pro temporum opportunitate id de nouo
præstandum, quod ad finem à Concilio inten-
tum conducere videatur.</P>
<Z><A+1>De Canonico P&#x0153;nitentiario.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>85</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Fficium hoc in Ecclesiis Cathedrali-<marginalia>Præbendæ|P&#x0153;niten-|tiariæ in-|stitutio.</marginalia>
bus ex Decreto Concilij Tridentini
processit Seßione 24. Cap. 8. de Reformat. Vbi sic
habetur: In omnibus etiam Cathedralibus Ecclesiis, vbi
id commodè fieri poterit, P&#x0153;nitentiarius aliquis cum<marginalia>Concilium|Trid.</marginalia>
vnione Præbendæ proximè vacaturæ ab Episcopo in-
stituatur, qui Magister sit vel Doctor aut Licencia-
tus in Theologia, vel Iure Canonico, & annorum qua-
draginta, seu aliàs qui aptior pro loci qualitate repe-
riatur: qui dum Confeßiones in Ecclesia audiet, interim
præsens in Choro censeatur. Sic Concilium. Quòd
autem Præbenda dicta per concursum danda sit,
ab Vrbano est Octauo dispositum, & ita in Hi-
spania, & in Indiis, licet non in omnibus Eccle-
siis, practicatur. Habet autem P&#x0153;nitentiarius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0302.jpg/>
@@1@<SE302>Obligationes quædam speciales Præbendar. Indicorum. 291
<duolan 2><-P>dictus ex vi prouisionis suæ absolutam approba-<marginalia>Est eo ipso|approba-|tus Et pro-|babile ha-|bere casus|Episcopis|reseruatos.</marginalia>
tionem, vt possit Di&#x0153;cesanorum omnium Con-
fessiones audire. Quòd autem ex vi illius non
habeat casus reseruatos Episcopis, cum multis
probat Diana Parte 9. Tract. 8. Resolut. 11. & 12.
nisi vbi fuerit legitimè probata consuetudo. Op-
positum autem est probabile. Et quidem tantus
sufficientiæ & auctoritatis apparatus, qualis à
Concilio in P&#x0153;nitentiario requiritur, ad aliquod
speciale ministerium videtur destinatus: quale
non est ordinaria audiendi Confessiones facul-
tas, quæ cuilibet mediocriter instructo Clerico
concedi solet, quales multi in Cathedrales con-
fluunt. Neque quòd ex officio id habeat tanti
venit æstimandum, quia pro eo etiam Parochi
sine præfatis requisitis adsunt. Nullum ergo ap-
paret aliud præter dictum: vt sit quidem qui præ-
fata habeat, & ad quem etiam pro absolutione à
reseruatis possit recursus haberi, ne Di&#x0153;cesani
cogantur semper Episcopum adire, quod non
facile esse solet. In qua Summi P&#x0153;nitentiarij si-
militudo seruatur comparatione Pontificis; licet
in isto circa multa alia potestas inueniatur. Quæ
quidem ratio magni esset profectò momenti, nisi
sacræ Congregationis Cardinali&#x0169; Declarationes<marginalia>Promotus|approba-|tus manet.</marginalia>
viderentur obstare. Illud certius P&#x0153;nitentiarium
ad aliam Præbendam assumptum, approbatum
ad audiendas Confessiones Di&#x0153;cesanorum om-
nium remanere, sicut Parochus dimisso officio,
iuxta probabilem sententiam, pro qua Auctores<marginalia>Vide Tit.|12. n. 190.</marginalia>
apud Dianam Parte 1. Tract. 11. Resol. 8. & Par-
te 5. Tract. 12. Resolut. 47. Et in P&#x0153;nitentiario
quidem ratio videtur esse maior, quia illius suffi-
cientia illustrioribus testimoniis innititur, secun-
dùm qualitatem eorum, quæ pro huiusmodi
Præbendâ requiruntur. Vnde & qui tempore
Paschæ eidem confitetur, præcepto Ecclesiæ sa-
tisfacit, vt declarauit sacra Cardinalium Congre-
gatio, quæ est vltima circa Cap. citat. Approbatio
autem sine iurisdictione intelligenda est, sicut de
Parochis Doctores notant, dum à Parochis a-
liis ad audiendas Paræcianorum Confessiones
adhibentur, & generaliter de approbatione sine
speciali ouium designatione, & ita à Parochis de-
legari illis iurisdictio potest, & per Bullam Cru-
ciatam aut Iubilæum eligi.</P>
<P>  <absatz-nummer>86</absatz-nummer> Et lucrari illum distributiones posse, dum<marginalia>Circa di-|stributio-|num lu-|crum ad-|notantur|aliqua.</marginalia>
Confessiones in Ecclesia audit, iam ex Concilio
vidimus. Circa quod Primò adnotandum id, quod
de Canonico Magistrali. num. 82. dictum; non
posse scilicet illum præparationem Concionis in
dies proximos eidem ex industriâ reiicere, vt sic
illos habeat cum lucro à labore Chori feriatos:
ita & P&#x0153;nitentiarium non posse tutâ conscientiâ
Confessionum auditionem, quæ præmitti com-
modè potuit aut differri, tempori assistentiæ
seruare. Licet possit sedere expectans, vt ait
Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 12. §. 2. numer. 1.
Secundò, Quod licet Concilium de Confessioni-
bus in Ecclesia auditis loquatur, id non debet
ad Ecclesiam Cathedralem arctari, quia expedi-
re poterit vt alibi audiantur. Immò neque ne-
cessarium esse in Ecclesia audiri; quia infirmus
vocare P&#x0153;nitentiarium potest; & cùm id ad eius
munus pertineat, propter quod, dum in Eccle-
sia audit, præsens habetur, idem est de casu dicto,
& similibus dicendum. Vnde circa hoc non est<-P>@@

<-P>audiendus Trullench suprà id negans. Sed Dom.
Mochadus post hæc scripta visus suprà pag. 190.
Col. 1. Posita est autem auditio in Ecclesia, quia
ibi ordinaria esse auditio solet. Quemadmodum
Bonifacius Octauus in adducta sæpiùs Consti-
tutione de Clericis non residentibus, tres
caussas excepit, propter quas licet absentibus
distributiones quotidianas obtinere; nec tamen
proptereà aliæ sunt rationabiles excludendæ, vt
aduertit Bonacina Disputat. 2. de Officio Quæst. 5.
Puncto 6. num. 4. Addo insuper P&#x0153;nitentiarium
in Indiis debere linguam Indorum callere,
quia generalis Confessarius est, & in opposi-
tione hoc attendendum, vt ceteris paribus in
linguâ peritior præferatur. Quod equidem & in
Magistrali deberet attendi, quia generalis magi-
ster est, & ad illos eius magisterium oportet ex-
tendi, qui Indiarum portio præcipua sunt, & qui
illo maximè videntur indigere. Videantur diuer-
sæ Declarationes sacræ Congregationis Cardi-
nalium circa P&#x0153;nitentiarium ad citatum Caput,
& præsertim responsio ad Episcopum Abulen-
sem iuxta quam debet P&#x0153;nitentiarius pro fructu<marginalia>Declaratio|Card. cir-|ca locum,|& horas.</marginalia>
peccata confiteri volentium, aßistere certis horis oppor-
tunis in loco & Sede, pro Episcopi, ad quem hoc spe-
ctat, arbitratu. Et videndus etiam Zerola. Verb.
P&#x0153;nitentiarius.</P>
<Z><A+1>De Scholiarcha, & Cantore.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>87</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis sic in Limensi Concilio  Act. 3.<marginalia>Pro illis|Decretum.|Concilij|Lim. 3.</marginalia>
Cap. 29. Cùm Beneficium detur propter
Officium, munusque Scholastriam obtinentis in Cathe-
dralibus sit docere litteras, Cantoris verò cantum Ec-
clesiasticum. Cúmque tam Concilij Tridentini Genera-
lis, quàm Superioris Prouincialis, id fieri Decreto san-
citum sit: statuimus in nostrâ Prouinciâ posthac, vt
Scholasticus perlegat Lectionem, quam ei suus Præ-
sul indixerit, & Cantor doceat rationem cantûs: idque
vterque exequatur intra decem dies, ex quo statuti
notitiam ceperit. Quòd si in Seminario puerorum eri-
gendo suo fungantur munere, eo ipso sint liberi à
contributione pro dicto Seminario. Hæc Concilium,
de quibus Concilium Limense Secundum Seßio-
ne 2. Cap. 75. Concilium autem Tridentinum
circa Scholiarcham Seßione 23. Cap. 18. de Re-
format. vbi de Seminarij erectione, sic statuit:
Deinde, vt cum minori impensâ huiusmodi Scholis in-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
stituendis prouideatur, statuit sancta Synodus, vt E-
piscopi, Archiepiscopi, Primates, & alij locorum Ordi-
narij, Scholasterias obtinentes, & alios, quibus est Le-
ctionis munus annexum, ad docendum in ipsis scholis
instituendos, per se ipsos, si idonei fuerint, alioquin
per idoneos substitutos, ab eisdem Scholasticis eligendos,
& ab Ordinariis approbandos, etiam per subtractionem
fructuum cogant & compellant. Quòd si iudicio Episco-
pi digni nō fuerint, alium, qui dignus sit, nominent, om-
ni appellatione remotâ: quod si neglexerint, Episcopus ipse
deputet. Docebunt autem prædicti quæ videbuntur Epi-
scopo expedire. De cetero verò Officia, vel dignitates illæ,
quæ Scholasteriæ dicuntur, non nisi Doctoribus, vel
Magistris, aut Licentiatis in sacra pagina, aut in iure
Canonico, & aliis personis idoneis, & qui per se id
munus expleant, conferantur: & aliter facta proui-
sio nulla sit, non obstantibus quibuslibet priuilegiis &
consuetudinibus, etiam inmemorabilibus. Sic ibi.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0303.jpg/>
@@1@<SE303>292 Thesauri Indici Titulus XVIII. Cap. X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>88</absatz-nummer> In quibus quod ad Gradum Scholiarchę<marginalia>Gradum in|Scholiar-|cha non esse|necessari&#x0169;|concluditur|quidquid|aliàs dispo-|situm sit,|etiam in|erectioni-|bus.</marginalia>
attinet, ita fuerat in erectione Limanæ Ecclesiæ
dispositum, vt sufficeret in altero Iurium, aut in
Artibus, in aliquâ generali vniuersitate receptus,
vt videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2.
Libr. 3. Cap. 4. num. 14. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 4.
Pag. 521. in principio. Cumque qualitas talis Gra-
dus non determinetur, videtur qualiscumque ex vi
erectionis sufficere: nec mirum, quia erectio di-
cta ante Concilij Tridentini publicationem fuit,
videlicet Ann. 1543. vnde post illius publicatio-
nem oborta quæstio, quam supremi Indiarum
Concilij diremit auctoritas, dum in talibus non
esse Gradum necessarium declarauit: Immò
quod in erectione Limanæ Ecclesiæ statutum
est, non vrgere, & consequenter neque aliarum,
quæ ad eius sunt formam erectæ, tradit Dom.
Solorzanus suprà. Cap. 14. num. 18. & in Politicâ
Capite etiam 14. pag. 615. Col. 2. & ita vidimus in
Ecclesiis dictis aliquos omni carentes Gradu:
vnde & dignitates istæ admitti tutâ conscientiâ
possunt, quin etiam & prætendi. Et ratio esse
potest; quia iuxta Cardinalium Declarationem,
quam adducit Nicolaus Garcia Parte 7. Cap. 7. in
Additionibus ad num. 35. ex quo Dom. Solorzanus
citat. numer. 18. Decretum Tridentini non com-<marginalia>Concilij|Decretum|quos non|comprehen-|dat.</marginalia>
prehendit Scholasterias existentes in loco vbi
non est erectum Seminarium, vel vbi in eius in-
stitutione Præceptores alij designantur. Cùm
ergo in omnibus locis, in quibus Scholasterij exi-
stunt, Scholæ Societatis sint, vbi alumni Semina-
riorum commodè possint institui, quos præfe-
rendos aliis sacra Cardinalium Congregatio iu-
dicauit, vt vidimus num. 53. Concilij, & erectio-
nis videtur ratio cessare, sicut & Concilij Limen-
sis vtriusque. Neque proptereà Beneficium sine
officio proueniet, quandoquidem Scholasticus
aliorum Præbendariorum more Choro debet
assistere, tali dignitate ad solum ferè titulum re-
uocatâ, sicut & Archidiaconi. Quamuis in Ci-
uitatibus, vbi Vniuersitates generales sunt, maio-
rum Graduum collatio ad eosdem spectet: in
quo dum occupantur, an haberi pro præsentibus
debeant, aliqualis quæstionis est. Et videtur affir-
matiuè respondendum, sicut de aliis Præbenda-
riis, quando ratione sui muneris absunt; dum-
modò ex industriâ occupatio dicta in tempus di-
uinis deputatum officiis, vt de aliis diximus, mi-
nimè reiiciatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>89</absatz-nummer> Circa Cantorem, seu Archicantorem,<marginalia>Archican-|tori, quæ|obligatio-|nes.</marginalia>
nihil in Concilio Tridentino, in quo tantùm sta-
tuitur, vt alumni Seminarij cantum Ecclesiasti-
cum doceantur. Quòd verò Præbendarius, cui
dignitas confertur, huiusmodi non debeat per se
munus docendi subire, receptissima praxis osten-
dit: in prouisione siquidem illius nulla peritiæ
in cantu habetur cura, & multoties iis illa con-
fertur, qui neque discipuli in eâ esse arte possunt,
ob vocis insuauitatem. Eorum tamen impensâ
subcantor constituitur, à quo id præstari possit,
quod est à Concilio Limensi constitutum. Quod
si alicubi ita non factum; faciendum sanè: aliàs
conscientiæ minimè satisfactum. Si autem ex<marginalia>Et restitu-|tionis ex|damno Ec-|clesiæ secu-|to.</marginalia>
huiusmodi defectu Ecclesia detrimentum in di-
uinis officiis patiatur, videtur restitutio aliqua ei-
dem facienda quantùm prudentis æstimari possit
arbitrio iuxta dicta num. 83. Verè enim in re<-P>@@

<-P>pretio æstimabili damnum est illatum, & ab obli-
gatione ratione officij contractâ deuiatum. Pro
quo videndus P. Fragosus Tomo 2. Pag. 861. num.
8. & 9. vbi cum aliis docet id, quo Præbendarius
in foro conscientiæ priuatur ob delictum in ser-
uitij defectu Ecclesiæ restituendum.</P>
<Z><A+1>De Portionarijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>90</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vnt & Portiones integras, & dimidias<marginalia>Illorum|quoad assi-|stentiam|obligatio.</marginalia>
habentes, sed æqualiter ad assistendum
diuinis obligati, nec minùs quàm Præbendis fru-
entes amplioribus; cum eo enim onere illas
admiserunt: & quemadmodum Canonici non
minùs ad assistendum, quàm Dignitates obligan-
tur, licèt minora illorum emolumenta sint, ita
de Portionariis dubio est procul iudicandum.
Vnde circa hoc oportet illos attendere, ne ex in-
æqualitate prouentuum apparenti quodam re-
spectu decipiantur. Potest autem aliquis circa<marginalia>Circa Cō-|cilium Li-|mense du-|bium expe-|ditum.</marginalia>
statutum Concilij tertij Limensis hærere Act. 3.
Cap. 26. cuius tenorem dedimus num 59. ibi enim
cùm de obligatione assistendi agatur, Dignitatum,
& Canonicorum mentio tantùm habetur, neque
clausula alia generalis additur, quâ Portionarij
videantur comprehensi, quæ tamen Cap. 28. ha-
betur, vbi de non mittendis Præbendariis extra
Ecclesiam agitur, verbis illis: Aut quamcumque
Præbendam in eâ obtinentes. Verùm ex eo sumi
rationabile argumentum nequit, cùm ibidem
Concilium ad Tridentini se Decreta remittat
Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. vbi de Portiona-
riis est mentio manifesta, verbis illis: Prætereà<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
obtinentibus in eisdem Cathedralibus aut Collegiatis,
Dignitates, Canonicatus, Præbendas, aut Portiones, &c.
Neque dimidias Portiones habentes se exceptos
velint, quia de illis manifesta mentio non videtur:
verissimè namq&#x0301;ue facta est; siquidem Portionem
habent absolutè talem, cùm partem habeant satis
considerabilem fructuum; quæ tamen aliarum
comparatione dimidia est: & certè si talibus assi-
gnata omnino esset æqualis, ita vt alij maiorem
non haberent, nullum esset fundamentum exce-
ptioni: atqui per accidens prorsus accidit, quod
alij maiorem: vnde in ordine ad effectum, de quo
agitur, id non debet curari.</P>
<Z><A+1>De Capellanis Chori, aliisque.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>91</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Vxta Cathedralium erectiones solent<marginalia>Capellano-|rum obli-|gationes, &|quid non|sit illis cum|Præbenda-|rijs com-|mune.</marginalia>
Capellani, habituri partem fructuum, de-
signari, & pro Ecclesiâ Limensi lex decreti. Quo-
rum obligatio ex eiusdem est tenore perspicua:
neque priuilegijs illis generaliter fruuntur, quibus
Præbendarij, quia reuerà Præbendarij non sunt,
vnde nec Sedem cum Præbendariis habent, nec
cappâ vtuntur Præbendali. Nequeunt ergo dies
vacationis habere, quos habent illi, quia nulli-
bi inueniuntur concessi: & quia proptereà con-
stituti sunt, vt deficientibus Præbendariis, quibus
variæ pro absentiâ caussæ possunt occurrere, non
desint qui officij sacri possint debitum pensum
decenter explere. Et ita post hæc scripta audio<marginalia>Quæ ex de-|fectu resti-|tuenda,|Ecclesiæ de-|bentur.</marginalia>
ab Illustrissimo Archiepiscopo iudicatum. Potest
autem in dubium vocari, an suo ministerio non
incumbentibus Capellanis, id, quod iis subtra-
hendum, accrescere aliis debeat: & negandum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0304.jpg/>
@@1@<SE304>Obligationes quædam speciales Præbendar. Indicorum. 293
<duolan 2><-P>illud: quia Capellanis interessentibus accrescere
non debet, quibus suum est salarium assignatum,
nec per modum distributionum lucrantur: neque
illorum labor ex defectu aliorum augetur, quia
neque plus cantant, neque plus inseruiunt. Ne-
que Præbendariis, quia defectus talis in detri-
mentum cedit Ecclesiæ, neque per modum di-
stributionum, vt dixi, talis remuneratio confer-
tur: & ita reddenda est Ecclesiæ. Si dicatur, quid-
quid ex portione Præbendariis & Ministris assi-
gnatâ superest, ex quarta inquam parte massæ de-
cimalis, ad Præbendarios pertinere. Id quidem<marginalia>Quando|aliquid illis|accrescat.</marginalia>
tunc stabit, cùm post salaria iisdem assignata Mi-
nistris, qui ad decente&#x0303; diuini cultûs rationem ne-
cessarij fuerint, aliquid superfluit: non verò quan-
do ex assignatis salariis ob defectum Ministro-
rum est reliquum: quia illud iam ex portione di-
cta censeri debet extractum, & Ecclesiæ attribu-
tum, vnde reddendum eidem, vt detrimentum ex
defectu superueniens compensetur. Et circa hoc
nescio an satis fundata esse soleat, & non vnius
aut alterius illa querela, Ecclesias competentibus
carere Ministris, qui Choro inseruiant, dum
Præbendarij parum sunt de negotio isto soliciti,
scientes sibi accrescere quidquid minùs fuerit illis
impensum.</P>
<P>  <absatz-nummer>92</absatz-nummer> Est autem erga prædictos Declaratio<marginalia>Declaratio|Cardina-|lium circa|illos.</marginalia>
Sacræ Congregationis Cardinalium circa Cap.
12. Seßionis 24. de Reformat. numer. 33. vbi sic di-
citur: Congregatio Concilij censuit non requiri licen-
tiam Episcopi, quando obtinentes Dignitates, Canoni-
ci, Portionarij, abesse volunt tempore à Concilio
Tridentino illis permisso. De alijs, qui non sunt Bene-
ficiati, & inseruiunt in Ecclesiâ, Concilium nihil di-
sposuit, sed æqualiter seruandum quod Concilium
mandat circa regimen debitum in diuinis officijs. Sic
Congregatio. Vbi circa eos, qui Beneficiati
non sunt, indulgentiam Concilij non suffragari
decernitur, sed obseruandum id, quod in citato
Capite Concilium statuit: videlicet vt Episcopus
circa id prouideat, dum Prouinciale Concilium
non prouidet quid sit in diuinorum officiorum<-P>@@

<-P>celebratione seruandum. Ad eorum ergo pro-
uidentiam spectat, quando & quomodo, qui
Ecclesiæ inseruiunt, suo debeant ministerio ad-
esse. Videntur autem Capellani Præbendario-<marginalia>An Benefi-|ciati.</marginalia>
rum priuilegio frui, quia Beneficiati dici pos-
sunt, quandoquidem Beneficium, redditus
inquam Ecclesiasticos, propter officium spiri-
tuale recipiunt, propter assistentiam inquam in
diuinis, & cooperationem erga ipsa: Declaratio
autem Concilij quoad priuilegium dictum solos
eos, qui non sunt Beneficiati, discludit. Et ita
videtur dicendum, si Capellaniæ in titulum
conferantur, & ex Patroni præsentatione: se-
cus autem si ex arbitraria designatione, & sine
Canonica institutione. In Limensi autem Ec-<marginalia>Trimestri|vacatione|non frui.</marginalia>
clesiâ præsentatio Patroni præcedit. Sed, etiam-
si dicamus Beneficia esse, non sequitur, ad illos
Declarationem extendi, sed ad Beneficiatos,
qui Præbendam habent, & non sunt peculiari
Chori seruitio deputati. Procedit enim illa iu-
xta tenorem Concilij, quod Dignitates, Ca-
nonicatus, Præbendas, & Portiones expressit,
& statim addidit: Priuetur dimidia parte fructuum,<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
quos ratione Præbendæ fecit suos. Solis ergo Præ-
bendariis trimestris vacationis est indulgentia
concessa. Quòd si aliquale circa hoc dubium
est, Episcopus arbitrari poterit, si non antè
Synodus id præstiterit Prouincialis, seruatâ for-
mâ à Concilio præstitutâ. Erit autem id cer-
tius, si obligatio Capellanorum, de quibus
agimus, non sit quotidianæ & vniuersalis assi-
stentiæ, sed pro certis diebus: sic enim valde di-
uersa ratio est in illis, ac in Præbendariis, vt
non debeat illis vacatio similis indulgeri, cùm
eam ipsi habeant, vt ab obligatione assistendi
diebus feriatis. Et idem de Acolythis dicen-
dum, qui in Ecclesiarum erectionibus designa-
ri solent, vt videri potest in erectione Lima-
næ Ecclesiæ apud Dom. Solorzanum Libr. 3.
Cap. 4. numer. 14. In eâ enim sex designati ex-
periuntur. Nec de Præbendariis plura, vt ad eo-
rum Capitulum veniamus, pro quo sit</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0305.jpg/>
@@1@<SE305>294 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. I,
<Z><A+3>TITVLVS XIX.</A+3>
<A+2>DE CAPITVLIS CATHEDRALIVM ECCLE-
SIARVM, SEDE PRÆSERTIM VACANTE.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Ecclesiæ Cathedralis Capitulum ex Præbendarijs constat, de quibus
actum cùm sit Titulo præcedenti, non videntur esse multa ad
conscientiæ forum spectantia, quæ longiori indigeant discußione,
præsertim circa Capitulum Sede plena: de quo tamen præmitten-
dum aliquid, vt ad Capitulum, vacante Sede, de quo plus
aliquid circa Ecclesias Indiarum occurrit, statim procedamus.
Sit ergo pro illo</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+1>CAPVT I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa Capitula Indicarum Cathe-
dralium adnotantur nonnulla
ad forum conscientiæ pertinen-
tia, cùm Sedes plena.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI7>D</INI7>Ico primò. Capitulum<marginalia>Assertio 1.|non posse|circa distri-|butiones si-|ne Episcopi|auctoritate|disponere.</marginalia>
circa distributiones, in
quibus sunt Præbendæ
constitutæ, nequit sine
Episcopi consensu di-
sponere, modum in eo
seruandum statuendo.
Sic colligitur ex Dom. Barbosa Allegat. 53. num.
139. qui pro se adducit Monetam: & de distri-
butionibus quotidianis agunt, vnde ad ampliores,
quales sunt illæ, de quibus loquimur, fit euidens
consequentia. Probatur ex Concilio Tridentin.
Seßione 21. Cap. 3. vbi cùm distributionum dedu-
ctionem statuat, quæ sunt interessentibus tribuen-
dæ, sic subdit: Iuxta diuisionem ab Episcopo, etiam<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
tamquàm Apostolicæ Sedis Delegato, in ipsâ primâ fru-
ctuum deductione faciendam, diuidantur, &c. Præter-
eà hoc spectat ad regimen in diuinis officiis ha-
bendum, quod valde ex fructuum distributione
dependet: illud autem ad Episcopum spectare,
dum Prouincialis Synodus non prouidet, ex
eodem Concilio habetur Seßione 24. Cap. 12. de
Reformat. in fine, ibi: Cetera, quæ ad debitum in
diuinis officiis regimen spectant, &c. P. Azor Tomo 2.
Lib. 7. Cap. 17. in fine, cùm proponat quæstionem:
an Capitulum sine Episcopo possit statuta con-
dere de distributionibus certâ ratione & modo
diuidendis, sic resoluit: Respondeo posse, quando<marginalia>Patris A-|zor diffici-|lis resolutio.</marginalia>
nihil contra Episcopi iurisdictionem, aut contra Ius
commune constituit. Sic ille adducens Francum in
Cap. Consuetudinem. §. Statuimus de Cleric. non re-
sid. in 6. Quod videtur difficile: nam stante As-
sertionis propositæ veritate, quòd scilicet circa
prædicta statuere ad Episcopum pertineat, & non
ad Capitulum sine illo: contra ipsius iurisdictio-<-P>@@

<-P>nem fit, & contra ius commune, in Concilio sta-
bilitum citatis locis: ergo nequit stare quod Ca-
pitulum statuat, & prædicta non sequantur. Vi-<marginalia>Mens expli-|catur Au-|ctorum.</marginalia>
detur autem dictorum Auctorum mens, vt id,
quod statuto Capituli disponitur, contra Episco-
pi iurisdictionem non sit, neque contra Ius com-
mune; tunc enim ipsum statutum non debet ini-
quum reputari. Quod saluari ex eo potest: nam
cùm Episcopus non disponit, neq; dispositis con-
tradicat, non est cur debeat dispositio vt illegiti-
ma repudiari. In hoc ergo non videtur grauiter
Capitulares delinquere: quod tamen tunc accidet,
cùm contradicente Episcopo id facient, quia in re
graui ius illius violatur; nisi eo animo faciant, vt
non velint statutum suum contra Episcopum de-
fendere, sed vt conueniens condere, quod tamen
sciant posse per Episcopum infirmari. In quo si
res ex fine communis boni, & ex proprij com-
modi intuitu transigatur, turbis & simultatibus
vitatis, facilè poterit in istis peccatum euitari. De
hoc etiam Santarellus quæst. 3. n. 8. & alij, quos ad-
ducit & sequitur Bonacina Tom. 2. disp. 1. quæst. 1.
Puncto 3. n. 30. quatenus concedunt Capitulum
sine consensu Episcopi facere statuta posse, quæ
ad bonum regimen, & ordinem ipsius Capituli
pertineant, cum exceptione quadam apud illum
videnda.</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Dico secundò. Capitulum grauiter pec-<marginalia>Assertio 2.|in receptio-|ne Episcopi|quomodo|graue pec-|catum pos-|sit contin-|gere.</marginalia>
care potest in Ecclesijs Indiarum, si Episcopum
recipiat non ostensis litteris Apostolicis, vt pro-
prio nomine suscipiat Ecclesiæ administratione&#x0303;.
De hoc dictum Titulo 13. numer. 23. & seqq. Et
spectare potest ad Sedem plenam, quatenus iam
Episcopi confirmatio supponitur. Est autem pro
Indiis id speciale, quia propter distantiam aliquæ
circa hoc possunt esse fallaciæ. Potest autem Ca-
pitulum humano aliquo respectu aut timore du-
ctus, grauissimam Apostolicæ Sedis dispositio-
nem, dum inconsideratè recipit, violare. Neque
videtur timor talis esse posse, qui cadit in con-
stantem virum, quandoquidem nihil Episcopali
auctoritati detrahitur, dum ei gubernatio iuxta
Regia rescripta traditur, neque Episcopo displi-
cere potest Canonica iura seruari, quorum ob-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0306.jpg/>
@@1@<SE306>Obligationes Capituli Sede plena. 295
<duolan 2><-P>seruantiam debet ille præ aliis promouere. Si
verò spiritu à sua alieno dignitate feratur, eo ip-
so constantiùs renitendum, & se ad patiendum
aliquid pro Ecclesia non dubitandum exponere,
quam Christus ipsis regendam commendauit.
Pro quo videri potest Dom. Villaroe&#x0308;l Parte 1.
Pacificæ gubernat. Quæst. 1. Art. 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Dico tertiò. Etiam potest grauiter pec-<marginalia>Assertio 3.|Dum co-|mitari E-|piscopum|renuit, gra-|uiter pec-|care posse.</marginalia>
care Capitulum renuens comitari Episcopum,
quando iuxta consuetudinem & statuta id facere
debet, si præsertim ex eius renitentiâ diuina Of-
ficia differantur, & scandalum in populo subo-
riatur. Sic accidit aliquando, me spectante, cùm
solemnitas funebris Principis Hispaniarum in-
staret, tumultuariè hac ex caussa peracta, ce-
dente Episcopo, reluctanti Capitulo in ea occa-
sione; qui tamen posteà suâ est vsus potestate, ap-
pellationis iudice sententiam comprobante. Et
fuit tunc nescio quis de sui contemptu prætex-
tus, cuius quærelæ locus esse deinde potuit; sed
non ideò debuit dolor talis in singularem adeò
demonstrationem erumpere, eo quòd & Ponti-
fex longissimè absit, & Regalis prouidentia ne-
queat semper opportunum remedium adhibere.
Sit ita, vt Episcopi aliquoties in modo præci-<marginalia>Quomodo|illi obedie&#x0303;-|tia præstan-|da.</marginalia>
piendi deficiant, & quòd circumstantiæ occur-
rant, quibus communis parendi obligatio vide-
tur variari. Obtemperandum tamen pro re nata,
quando inconuenientia dicta aut similia concur-
runt: quia Capitulum congeries subditorum est,
& pro obedientia exigendâ Episcopus fundatam
habet intentione&#x0303;. Nec deneganda illi ob quem-
cumque apparentem respectum, qui etiamsi fun-
damento non careat, obstare non debet, vt tur-
bæ & scandala caueantur. Pro quo est id, quod
circa Regios Auditores adnotat Dom. Solorza-
nus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 3. num. 40. cùm à Pro-
regibus quidquam obstinatè decernitur, negatâ
appellatione in caussis ad gubernationem spe-
ctantibus, sic enim scribit: Quamuis si in suis sen-<marginalia>Exemplo|Regiorum|Auditorum|parendum.</marginalia>
tentiis tenaciter hæreant, & Regias Audientias ius de
illis cognoscendi non habere contendant, quasi meræ &
absolutæ gubernationis sint, nihilque contentiosæ iusti-
tiæ admixtum habeant; vel ex aliis caußis, iis, quæ<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
ipsi iusserint, standum sit, vt occasiones scandali præ-
scindantur, & ad Regium Senatum caussa remitti de-
bet, cum protestationibus modestè ab Auditoribus fa-
ctis, & rationibus ac motiuis, quibus vtraque pars
suam iurisdictionem asserit, & defendit: vt in eo-
dem Senatu ei, cui competere visa fuerit, demandetur.
Sic ille. Quod equidem & Capitulo faciendum,
quod comparatione Episcopi minorem multò
auctoritatem habet, quàm Regium Prætorium
Proregis comparatione; vt est perspicuum. Vn-
de & Collegium Præbendariorum Capitulum
dicitur, quasi paruum Caput Episcopo compa-
ratum: vt ex quadam Glossa affirmat P. Azor
suprà Lib. 3. Cap. 37. §. In præsenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Dico quartò. Capitulum etiam lethale po-<marginalia>Assertio 4.|Peccare|item gra-|uiter sala-|ria Mini-|stris com-|petentia|denegan-|do.</marginalia>
test peccati vulnus incurrere, si salaria Ministris
competentia non tribuat. Vnde & cultus diui-
nus minùs decenter peragatur, dum Capitulares
sciunt id, quod ex ea parte decimalis portionis
plus habetur, eisdem accrescere. Quomodo au-
tem ex hoc obligatio restitutionis emergat, di-
ctum à nobis Titulo præced. num. 91. In quo qui-
dem Decani, aut eo non extante, eius, qui Cho-<-P>@@

<-P>ro præest, maioris inquam Dignitatis, aut anti-
quioris Canonici, iuxta ea, quæ cum aliis tradit
P. Azor supra Quæst. 3. conscientia præsertim
grauatur, quia ad eum specialiter hæc cura spe-
ctat, quâ maior nulla. Et ita vt nulla ex parte
diuinus minuatur cultus, quisquis ille est, qui
Choro præsidet, solicite curare debet, vt ex
Concilio Tridentino habetur Seßione 21. Cap. 3.
de Reformatione. Et ex manifestissimo lumine ra-
tionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Dico quintò. Capitulum graui item potest<marginalia>Assertio 5.|Et in deci-|marum|admini-|stratione.</marginalia>
turpari delicto, si ob humanos respectus admini-
strationem decimarum, aut locationem iis fa-
ciat committi, quibus plenè confidi nequit, ob
amicitiam videlicet, cognationem, aut auaritiæ
labem in aliquo, aut aliquibus: quod damnum
in Indiis solet esse non infrequens. Et ex eo o-<marginalia>Obligatio|inde resti-|tutionis.</marginalia>
bligationem restitutionis oriri, satis videtur aper-
tum, si damnum in prædictis obtigerit. Et qui-
dem si omnes cum plena personarum notitiâ fa-
cto consenserunt, nulli est restitutio facienda,
quia scienti & volenti non fit iniuria. Si autem
dolo & fraude res acta, illis debere fieri à frau-
dulentis & dolosis, iuxta communem in hac ma-
teriâ doctrinam est. Quia verò non soli Capitu-
lares damnum passi, sed alij etiam, quibus mino-
ra emolumenta proueniunt, illis satisfactio red-
denda à Capitulo, iuxta reddituum, quibus po-
tiuntur singuli, proportionem. Ita vt Dignitates
plus Canonicis reddant: & Canonici plusquàm
Portionarij, qui & in rebus istis solent habere
suffragium. Sed quando hæc erunt? Nescio sa-
nè. Illud tamen scio, futurum tempus, in quo
reddatur vsque ad vltimum quadrantem. Et vt nul-
lus sit, cui restitutio sit facienda ex Ecclesiæ Mi-
nistris; facienda quidem Ecclesiæ ipsi, iuxta pru-
dentis arbitrium, iuxta dicta num. 91. Tituli præ-
ced.</P>
<Z><A+2>CAPVT II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quando Sedes dicatur vacare, & quo-
modo circa hoc peccare Capitulum
possit.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>6</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca hoc aliqua sunt certa. Primum,<marginalia>Certa quæ-|dam circa|Ecclesiæ|vacatio-|nem.</marginalia>
Sedem vacare per mortem Episcopi:
cùm enim non sit iam qui sedere pos-
sit, vacua est, seu vacat, ab ipso interitus pun-
cto. Secundum, per depositionem Episco-
pi, quando scilicet Pontificiâ sententiâ depo-
nitur, id est, Pontificiâ dignitate priuatur. Ter-
tium, per translationem cùm Episcopus vnius
Ecclesiæ ad aliam transfertur, & illius est adeptus
possessionem, siue non adeptus priori penitus
renuntiauit. Ex his enim caussis vinculum spiri-
tualis coniugij dissoluitur, & Ecclesia dicitur vi-
duata, vt constat ex Cap. Inter Corporalia de Tran-
slat. Episcopi. Quartum habetur in Cap. Si Epi-
scopus, de supplenda neglig. Prælat. in 6. vbi sic
dicitur: Si Episcopus à Paganis aut Schismaticis ca-<marginalia>Cap. Si|Episco-|pus, de|supplendâ|neglig.|Prælat.</marginalia>
piatur, non Archiepiscopus, sed Capitulum, acsi Sedes
per mortem vacaret illius, in spiritualibus & tempora-
ralibus ministrare debebit, donec eum libertati restitui,
vel per Sedem Apostolicam (cuius interest Ecclesiarum
prouidere neceßitatibus) super hoc per ipsum Capitulum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0307.jpg/>
@@1@<SE307>296 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. II.
<duolan 2><-P>quam citò cōmodè poterit, consulendam, aliud contigerit
ordinari. Sic Bonifacius Octauus. Idem autem
esse, si Episcopus captus ab hæreticis fuerit, no-
tat Ioannes Andreas, & ratio est eadem, neque in
eo esse poterat difficultas. Potest autem id in
Indiis accidere, si dum Episcopus di&#x0153;cesim visi-<marginalia>Circa ca-|ptiuitatem|quid ob-|seruand&#x0169;.</marginalia>
tat, & longiùs progreditur, irruptio aliqua Eth-
nicorum fiat, vt in Chilensi accidit rebellio-
ne. In hoc ergo casu Vicarius cessat Episcopi,
aut Gubernator ab eodem designatus; sicut
per mortem cessaret, quia captiuitas est ciui-
lis mors: pro quo Auctores apud Dianam
Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 4. post Glossam
in Cap. citato. Videtur autem adhibenda li-
mitatio, si Episcopus speretur breui liberta-
tem adepturus: non enim abesse creditur, sta-
tim reuersurus, iuxta Iuris regulas: & præsertim
in casu captiuitatis. l. Postliminium §. Captiuis l.
Nihil D. de captiu. & postlim. reuer. Et Concilium
Tridentinum Seßione 23. Cap. 1. de Reformat. eas
absentiæ Episcoporum per tres menses accom-
modat: ampliandas autem in casu dicto satis est
verosimile, quia trimestris absentia ex ordinariis
caussis, & non multùm vrgentibus assumi, po-
tentior ratio est: debet etiam longius spatium in-
dulgeri, vt ex eodem loco Concilij constat; &
quia Episcopi tunc speratur reuersio, ad eum-
dem gubernatio pertinet, & ita illius Vicarius &
Gubernator vsque ad reditum permanebunt.
Quintum, si Episcopus in dementiam incidat,<marginalia>Quid circa|Episcopi|dementiā.</marginalia>
quod faciendum tunc constat ex Cap. Pastoralis,
de Clerico ægrot. in 6. vbi sic decernitur: Si verò E-
piscopus demens fuerit, & quid velit, aut nolit ex-<marginalia>Cap. Pa-|storalis, de|Cler. ægrot.|in 6.</marginalia>
primere nesciat, vel non poßit: tunc eius Capitulum,
vel duæ ipsius partes, eadem auctoritate vnum aut duos
coadiutores sumant idoneos, qui eius officium exequan-
tur. Sic Bonifacius Octauus. Possunt ergo Vi-
carium generalem eligere, nec tenentur seruare
formam in Concilio Tridentino traditam Seßione
24. Cap. 16. de Reformat. quia de electione post
mortem Episcopi agitur: mortuo autem demen-
ti, alius eligi Vicarius poterit; immò & debebit;
formâ Concilij seruatâ, aut alius aut idem, qui
dementiæ tempore subrogatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Hæc cùm videantur certa; grauissima ta-<marginalia>Quæstio|grauissima|circatran-|slationem.</marginalia>
men quæstio circa translationem extat, quando
scilicet ratione illius absolutè dicenda sit Ecclesia
vacare, vt Capituli auctoritas locum incipiat ha-
bere. Licet enim constet per translationem, sicut
per mortem, Capitulum in iurisdictione succe-
dere, vnde Glossa in citat. Cap. Si Episcopus vers.
Mortem, sic habet: Mortem, renuntiationem, tran-<marginalia>Glossa.</marginalia>
slationem, depositionem, vel alio modo. Quia tamen
contingere potest vt notitiâ certâ confirmatio-
nis habitâ, siue ante illam, per solam præsenta-
tionem Episcopus discedat, & possessio differa-
tur, quæ ad vacationem prioris Ecclesiæ necessa-
ria videtur, inde dubium oritur circa Capituli suc-
cessionem. Quod certius apparet, dum Episco-
pus in priori se Ecclesia continet: indecorum e-
nim est, vt in ea sit, nec tamen gubernare eam
possit, sed Capituli maneat in multis iurisdictio-
ni subiectus, ac molestiis, immò & iniuriis expo-
situs eorum, quos nuper sibi subiectos & obse-
quentes habebat. Pro quo diuersas Doctorum
sententias refert Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13.
num. 77. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 13. pag.<-P>@@

<-P>609. & seqq. & Diana Tract. citato. Resolut. 29.
de quo & nos Titulo 13. Cap. 4. Vnde iam</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Dico primò. Generaliter loquendo, licet<marginalia>Assertio 1.|Episcopum|dum à|di&#x0153;cesi non|recedit;|posse guber-|nare.</marginalia>
per confirmationem vacare censeatur Ecclesia,
vbi certa illius habetur notitia, & Episcopi con-
sensus accedit; non tamen Capitulo succedit au-
ctoritas, donec Episcopus extra di&#x0153;cesim sit, vel
si sit intra ipsam, à gubernatione velit penitus
abstinere. Primum constat ex manifesta declara-
tione Innocentij Tertij in Cap. Inter Corporalia,<marginalia>Cap. Inter|Corpora-|lia.</marginalia>
ex quo habetur per confirmationem coniugium
spirituale cum Ecclesia contrahi, cuius dissolutio-
nis potestas soli Pontifici reseruatur. Vnde cùm
non sit maius vinculum Episcopi ad Ecclesiam, quam
Electi; maximè cum fuerit confirmatus: immò idem
penitus & non aliud, idem iuris obtinet in vtroque
&c. Verba illius sunt. Spirituali ergo contracto<marginalia>Confirma-|tione con-|jugiun|spirituale|dissolui.</marginalia>
coniugio, apertè sequitur quod prius fuerat dis-
solutum; quando quidem spiritualis esse bigamia
nequit, vt ibidem pronuntiat Pontifex verbis il-
lis: Ad secundam priori vinculo perdurante non pote-
rit Canonicè consecrari. Secundum autem iuxta
complurium Scriptorum sententiam est, quos
Citati adducunt asserentes administrare posse,
donec nouæ Cathedræ accipiat possessionem:
dum enim totum illud concedunt, hanc necessè
est partem consequenter admittant: quòd scili-
cet dum intra di&#x0153;cesim sunt, administrare queant.
Neque obstat quod ex Mossobrio adducit Dia-
na suprà Resolut. 55. §. Terminus, testante resolu-
tum esse Episcopum debere, ab exercitio ordina-
riæ iurisdictionis abstinere, & Capitulo illam
conuenire, vbi primùm absolutionis suæ testi-
monium authenticum habuerit: neque enim de
resolutionis illius qualitate constat, cuiusnam
illa, aut qualis: vnde communi sententiæ non
debet obstare. Et pro Indiis illud speciale succur-<marginalia>Quid spe-|ciale pro|Indijs.</marginalia>
rit, quòd scilicet Reges nostri cum gratia præ-
sentationis schedulam ad Capitulum remittunt
Ecclesiæ, pro quo est illa facta Prouisio, vt eidem
gubernationem attribuat; cui in mandatis datur
vt statim se ad illam conferat, ne oues damna diu
experiantur, quæ ex absentiâ solent cumulari
Pastoris. Sicut ergo ante confirmationem ob
prædictam caussam administrare potest, ita & ad
aliam Ecclesiam promotus, dum in priori existit:
quia eadem ratio est, & ita etiam eadem Pontifi-
cis, Regisque dispositio, & satis verosimiliter præ-
sumpta voluntas. Tertium eos habet Patronos,<marginalia>Recessus|extra di&#x0153;-|cesim quo-|modo sit|tacita re-|nuntiatio.</marginalia>
qui apud Citatos occurrunt, dum necessariam
non esse possessionem affirmant. Et pro eo ma-
ximè faciunt, quæ adducit Dom. Solorzanus
num. 88. & seqq. & in Politica pag. 611. & seq.
Est enim tacita renuntiatio, non verbis, sed ope-
re ipso facta, quæ non habet minorem efficaciam.
Quòd si de voluntate contrariâ constet, non est
de illa curandum, quando opus ipsum verbis con-
trarium habetur: est enim absoluta desertio Ec-
clesiæ, vnde & administrationis, pro qua iam ti-
tulus nullus extat, & ita si prætendatur, nullum
talis prætensio potest legitimum effect&#x0169; habere.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Quod verò per expressam renuntiatio-<marginalia>Si expres-|sa, vaca-|tionem in-|ducere,|etiam exi-|stentis in-|trad i&#x0153;ce-|sin.</marginalia>
nem adhuc intra Di&#x0153;cesim versantis, vacatio Ec-
clesiæ contingat, vt in vltima Assertionis est par-
te propositum; videtur irrefragabile; quia nulli-
bi renuntiatio talis vt inualida videtur reprobata,
& generalis regula est posse quemlibet iuri suo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0308.jpg/>
@@1@<SE308>Ecclesia quando dicatur vacare. 297
<duolan 2><-P>cedere. Illud tantum videtur obstare, de quo<marginalia>Quædam|instantia|disiecta ex|defectu|potestatis.</marginalia>
citato Cap. 4. Episcopum videlicet non posse scire
beneplacito Summi Pontificis suæ dignitati re-
nuntiare, etiamsi confirmatus tantùm, & non-
dum consecratus sit: de quo item adductum Cap.
Inter Corporalia, perspicuè disponit. Sed hoc non
vrget: quia per renuntiationem prædictam non
renuntiatur dignitati, pro qua iam renuntiatio
præcessit, quando promotioni ad aliam Eccle-
siam assensus est præstitus, sed fit aliquid conse-
quenter ad illam, vt actus completus sit. Si ad-<marginalia>Item alia|ex disposi-|tis ob bo-|num Ec-|clesiæ.</marginalia>
huc instes, post consensum præstitum manere in
Translato potestatem administrandi ex Iuris dis-
positione, quæ videtur in bonum Ecclesiæ con-
cessa, cui proprius qui fuit sponsus, melius pro-
uidebit, dum intra illius di&#x0153;cesim demoratur.
Quod in Ecclesiis Indiarum videtur magis vrgere
ob adductam paulò superiùs rationem. Neque
illud etiam obstat: quia licet in fauorem Ecclesiæ
potestas illa in translato perseueret, locus est re-
nuntiationi; quia non omne, quod est in fauo-
rem Ecclesiæ, est irrenuntiabile, sed illud tan-
tùm quod est in Iure, aut aliàs per Pontificias le-
ges tale declaratum: & ita contingit in præsen-
ti: ex ea ratione, quòd cura huiusmodi potest
per alios suppleri; & licet non ita aliquando be-
nè; quia tamen citò eam depositurus est ob ne-
cessitatem profectionis; non ipsi cum tanto one-
re relinquitur, vt statim in illos transferri ne-
queat, in quos est statim transferenda. Et ar-
gumento est ob huiusmodi administrationem
nullum Episcopo emolumentum ex massa deci-
mali relinqui, omnia gratis peracturo. Quod et-
iam in Indiis conuenienter fieri potest regulariter
loquendo, nisi casus talis occurreret, in quo cha-
ritas aliter fieri compellere videretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Dico secundò In Indiis licet Capitulum<marginalia>Assertio 2.|Capitulum|in Indijs|Episcopo|non resti-|turum, li-|cet proba-|bilis pro eo|sententia|sit.</marginalia>
secundùm probabilem opinionem procedat,
dum tamen Episcopus renititur, & sibi admini-
strationem competere probabili etiam ratione
contendit, non est Sedes vacans publicanda, nisi
Patrono de omnibus certiorato, Prorege in-
quam, aut supremo Gubernatore: quia cùm tur-
bæ inde possint excitari, & scandala non leuia e-
mergere, nisi iurisdictio stabiliatur, à nullo alio
possunt inconuenientia ista submoueri. Et ex
eo etiam quia cùm præsentare ad Beneficia pos-
sit, oportet vt eius, cui præsentatio facienda est,
sit pacificè fundata iurisdictio, vnde & prouiden-
tiam suam circa hoc potest interponere. Et in
consultationis huiusmodi prætermissione graui-
ter potest delinqui, propter inconuenientia, quæ<marginalia>Quid Pa-|trono vltra|præsenta-|tionem|liceat.</marginalia>
debent à Capitularibus præcaueri. Quomodo
autem contra Ecclesiastica iura non sit vt Patroni
vltra præsentationem aliquid circa Prælatos ex-
ercere possint, vt firma eorum iurisdictio sit, ex
Canonico iure habemus. Cap. Nobis, de iure pa-
tron. ibi: Non electioni Prælati, sed iam factæ hone-<marginalia>Cap. No-|bis de jure|patron.</marginalia>
stius Patroni postulatur assensus; nisi aliter de sua iu-
risdictione obtineat, vt partes suas interponere debeat
electioni tractandæ. Sic Clemens Tertius. Non er-
go mirum esse poterit, si aliud præter præsenta-
tionem Regibus Catholicis, & præfertim in In-
diis concedatur: quòd scilicet omnino curent,
vt satis fundata iurisdictio eorum sit, quibus Ca-
nonicè instituendi à se præsentandos est futura
potestas.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Dico tertiò. Dum Episcopi translatio-<marginalia>Assertio 3.|Sola præ-|sentatione|non induci|vacatio-|nem.</marginalia>
nis suæ testimonium, quod facere plenam fidem
possit, non habent, sed solam Regiam præsenta-
tionem, non debent ab Ecclesiarum, in quibus
sunt, administratione desistere. Hoc probant
adducta à nobis citato Cap. 4. Tit. 13. & ratio est
clara, quia coniugale vinculum perseuerat, vnde
& cura sponsæ opus est etiam perseueret. Sic er-
go Sedes vacare nequit.</P>
<P>  Dico quartò. Si Episcopus litteris præsenta-<marginalia>Assertio 4.|Nisi Epi-|scopus lon-|gam profe-|ctionem|assumat.</marginalia>
tionis acceptis, & exhortatorio maturandæ pro-
fectionis ante Confirmationis legale scriptum
abeat in regionem longinquam, ex quo admini-
stratio Ecclesiæ, quam relinquit, statim ac rece-
dit, peragi ab eo nequeat, Sedes vacare dicenda
est, vnde nequit Vicarium aut Gubernatorem
relinquere, qui eius nomine administrat. Exem-
plo esse potest, si ex Noua-Hispania in Peru-
uium, aut è contra transferatur. Si ex Insulâ
S. Dominici in Prouincias nuper dictas. Si ex<marginalia>Pro quo|exempla.</marginalia>
Paraqueria, aut Tucumano in Popaianum. Si
ex Panamensi Ecclesia in Ecclesiam S. Crucis in
Montanis; si inde in Ecclesiam S. Fidei Regni
noui Granatensis: tales enim videmus transla-
tiones, quæ aliquando ex non agnitâ distantiæ
immensitate videntur factæ, non sine magnis
Ecclesiarum detrimentis, de quo aliàs. In illis
ergo Sedes vacare dicenda est quoad effectum di-
ctum, quidquid de rigore sit, cùm non sit peni-
tus vinculum dissolutum. Neque dici potest per
Vicarium posse administrari, donec Electus ad-
ueniat, aut transmissa ei à Capitulo gubernatio-
ne Gubernatorem ille designet & in defectu hu-
ius alium: quia Vicarius cum Episcopo vnum
habet tribunal & auditorium, vt determinat Bo-
nifacius Octauus in Cap. Non putamus, de
Consuetudine. Et in Cap. Romana, de Appel-
lation. in 6. Cùm ergo penitus cesset Episcopi
tribunal, etiam & Vicarij cessare necessarium
est.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Si dicatur posse Episcopum Gubernato-<marginalia>Euasio ex|constitutio-|ne Guber-|natoris &|non Vicarij|præclusa.</marginalia>
rem, & non Vicarium relinquere, cuius sit dele-
gata potestas, & ita diuersum habeat tribunal,
Contra est: quia tunc appellatio à sententiis Gu-
bernatoris ad Episcopum est deferenda: quod
impossibile cùm sit, ex eo fit designationem di-
ctam non valere. Deferendam constat ex Cap.
Super quæstionibus §. Porrò de Officio Delegati.
Cap. Si is cui. Cap. Si à Subdelegato, de officio, &<marginalia>Circa ap-|pellationem|à delegato|notanda|doctrina.</marginalia>
potest. iud. delegati in 6. & textibus aliis, quos
adducit Couarruuias Practicar. qq. Cap. 4. num. 8,
Et quidem aut Gubernatori tali committitur iu-
risdictio omnis, vel cum aliqua reseruatione. Si
Primum, iuxta multorum sententiam, quos ad-
ducit & sequitur citatus Auctor, est idem vtrius-
que tribunal, sicut de Vicario generali dictum,
& ita ratio adducta pro illo militat. Si autem Se-
cundum, locus est appellationi ad eumdem, & ita
sequitur intentum. Quia verò sunt qui censeant,
apud eumdem, appellationem esse non ad delegan-
tem, sed ad Superiorem interponendam: neque
illud facere pro aduersa valet positione: quia E-
piscopus sic recedens nihil potest sibi reseruare,
cùm prouidere circa illud è longinquo nequeat:
ex quo fit vnum esse illius & Gubernatoris tri-
bunal; quod stare non posse iam vidimus; quid-
quid de appellatione sit. Et prætereà cùm sit a-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0309.jpg/>
@@1@<SE309>298 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. II.
<duolan 2><-P>deò probabilis sententia, quæ affirmat appella-
tionem esse ad Episcopum interponendam, pote-
rit Gubernator iuxta illam procedere; & ad a-
lium factam non admittere: quod est grauamen
satis ingens, & ita ab Episcopo nequit in suo re-
cessu relinqui: id enim esset; non iam sponsi sed
acerbi dominatoris officium. Quidquid præterea<marginalia>Episcopus|adiri potest|per viam|querelæ:|vnde ar-|guitur.</marginalia>
de appellatione sit, receptissima doctrina est E-
piscopum adiri posse per viam querelæ, de cuius
recursu praui consulendus P. Thomas Sancius
Libr. 3. Consil. Cap. Vnico, Dub. 35. Hic autem ab-
solutè tollitur recessu dicto: ergo nequit, dum
recedit, res ita disponere, vt subditi illo careant,
sicut carere necesse est Gubernatoris designatio-
ne: quia illius potestas non est in destructionem,
sed in ædificationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Accedit, quod licet generaliter loquen-<marginalia>Sola præ-|sentatione|quomodo|stare possit|vinculum|spirituale|dissolui.</marginalia>
do, per solam præsentationem non dissoluatur
vinculum spiritualis connubij, potest tamen ante
connubium cum aliâ sponsâ celebrandum, prio-
ris renuntiatione dissolui, iuxta dicta numer. 7.
Licet autem vt renuntiatio valeat, sit licentia
Pontificis necessaria, iuxta dicta etiam num. 9.
totum id videtur in casu præsenti contingere.
Dum enim recedit Episcopus, & curam omnem
Ecclesiæ deponit, renuntiare videtur eidem: nul-
lum enim maius ren&#x0169;tiationis argumentum inue-
niri posse videtur, quàm omnimoda desertio eius,<marginalia>Licentiam|adesse Pon-|tificis in|Indijs. Et|vnde colli-|gatur.</marginalia>
qui non est ampliùs reuersurus. Quòd autem
licentia Pontificis adsit, ex iis deducendum, quæ
diximus Titulo 13. numer. 45. & 46. Vbi licen-
tiam quidem in ordine ad dimissionem Ecclesiæ
admittimus, per quam tamen minimè vinculum
connubiale soluatur. Id autem tunc accidere
credendum est, quando Ecclesia dimissa guber-
nari ab Episcopo potest, distantiâ positâ compe-
tenti: quando autem illa immensa est, id nulla-
renus est credibile: quia sicut de potestate Epi-
scopi diximus, quæ, iuxta Apostolum, non est
in destructionem, sed in ædificationem: ita &
de Pontificis est potestate iudicandum; vnde &
Apostolica sententia ab eisdem in sacris Canoni-
bus vsurpatur. Quòd si renuntiationis nomine<marginalia>Generali|renuntia-|tionis no-|mine com-|prehensa,|quæ inpræ-|senti cer-|nitur.</marginalia>
non veniat dimissio dicta, venit tamen sub gene-
ralitate illa, de quâ Glossa adducta num. 7. ver-
bis illis, Vel alio modo. Neque enim quando con-
debantur Iura, & Glossæ adiiciebantur, detectæ
Indiæ fuerant: tunc etenim casus iste expressiùs
poneretur. Et quia contingere poterat, sub illa
oportuit generalitate signari. Et quemadmodum
circa Episcoporum Consecrationem nouus est
pro Indiis modus introductus, quem Iura nescie-
runt: ita & circa eorum translationem nouus et-
iam introduci potuit, in quo Apostolica Sedes
suâ vtitur amplissimâ potestate, vt in illis ædifi-
centur deserta sæculorum, iuxta Isaiæ vaticinium
Cap. 58. vers. 12. Id est, tot retrò sæculis deserta,
& sic desertorum more solis horrida spelæis in-
fernalium bestiarum.</P>@@

<Z><A+2>CAPVT III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa obligationem Vicarij generalis
eligendi qualiter Capitulum in con-
scientiæ foro teneatur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>14</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Attentâ Concilij Triden-<marginalia>Assertio 1.|Formam|electionis|ex Triden-|tino solum|post mor-|tem Epi-|scopi vide-|ri obligare.</marginalia>
tini dispositione circa electionem Vi-
carij Seß. 24. Cap. 16. de Reform. non
videtur obligare, nisi quando Sedes per mortem
Episcopi vacat. Probatur ex illius tenore, ibi:
Item, Officialem seu Vicarium, infra octo dies post
mortem Episcopi constituere, vel existentem confirmare
omnino teneantur. Est ergo dispositio limitata,
quæ eo ipso quod talis limitatum habet effect&#x0169;,
ita est communis scribentium Doctrina, pro quo
Cardinalis Tuschus Lit. D. verb. Dispositio Concl. 494
Videtur autem in contrarium stare sacra Car-
dinalium Congregatio in Declaratione quadam
28. April. 159. quam & adducit Naldus verb.
Vicarius num. 8. & sic habet: Congregatio Concilij<marginalia>Declaratio|Cardina-|lium in|contrari&#x0169;.</marginalia>
censuit Capitulum adhibitum posse amouere Vicarium,
aliàs per ipsum electum & confirmatum: tenerique in-
tra octo dies alium constituere: alioquin deuolui ius de-
putandi Vicarium ad Metropolitanum: acsi Ecclesia
ipsa Metropolitana fuerit, ad antiquiorem Episcopum.
Sic Patres illi, iuxta quorum mentem idem vide-
tur necessariò faciendum quocumque modo Vi-
carius desit, vnde & ad casum vacantis Sedis per
translationem Episcopi similis consequentia fa-
cienda ob similem rationem, iuxta notoriam re-
gulam de similibus, pro qua præsertim Innocen-
tius Tertius in Cap. Inter Corporalia, de Translat.
Episc. de quo aliàs à nobis dictum. Et in terminis
casus, de quo loquimur, terminum octo dierum
currere Capitulo etiam à die scientiæ translatio-
nis, quando tamen à Summo Pontifice fuerit
Episcopus absolutus à vinculo prioris Ecclesiæ,
decisum refert Stephanus Quaranta verb. Capi-
tulum Sede vacante. §. Duodecimò quæro. V. Termi-
num. Et ex eo Dom. Barbosa Allegat. 54. num.
164. Et absolutè Diana Parte 8. Tract. 4. Reso-
lut. 55. §. Terminus. Videtur autem circa alia ibi-
dem disposita idem asserendum, si talia sint, vt
grauis pro illis, generaliter loquendo, dispositio
debeat æstimari. Vbi ergo Declaratio talis sub
testimonio est authentico præsentata, omnino<marginalia>Quid circa|illam, &|alias simi-|les.</marginalia>
seruanda est, si & ipsa sit vsu recepta: vbi autem
secus accidit, id dici potest, quod de similibus
Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 45. & in
Politica Lib. 4. Cap. 13. pag. 607. §. Y aunque
scilicet non videri tanti ponderis vt Concilij di-
spositionem vincant de electione post mortem
locuti, etsi aliud voluisset. Negandum tamen
non est Capitulum non ritè facturum, si electio-
nem intra terminum dictum non perficiat, dum
nullum occurrit obstaculum; quia illam pericu-
lo annullationis exponit, si Metropolitanus eam
probare nequeat, aut antiquior Episcopus, si
Ecclesiæ Metropolitanæ, aut exemptæ Capitu-
lum sit, prout à Concilio in eodem Capite di-
spositum reperitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Dico secundò. Verba Concilij citata o-<marginalia>Assertio 2.|Sub morta-</marginalia>
bligationem in conscientia important. Omnino<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0310.jpg/>
@@1@<SE310>Circa electionem Vicarij obligationes Capituli. 299
<duolan 2><-P>teneantur. Et ita intra prædictum terminum de-<marginalia>li ad ele-|ctionem|obligari|intra di-|ctum ter-|minum.</marginalia>
bet Vicarius eligi, vt graue peccatum euitetur.
Id videtur compertum, quia præceptum est ma-
nifestum, & materia, circa quam versatur, est gra-
uissima, cuius omissio graui animaduersione pu-
nitur: dum Capitulum eligendi facultate priua-
tur, vt cum aliis tenet Diana suprà Resolut. 71.
quamuis non desint qui dicant non priuari, vt
videri potest apud P. Palaum Parte 2. Tract. 12.
Disput. 2. Puncto 29. num. 6. Præterquam quòd
id non videtur posse nisi ex damnabili dissensio-
ne contingere, ex qua item scandala solita pul-
lulare. Capitulum itaque officio suo deest in re,
ex qua administratio Ecclesiæ maiori ex parte
dependet, quod sine graui culpâ esse nequit. Et in
Indiis quidem id quàm verissimum ostenditur,
quia si electio ad alium ex designatis à Concilio
deuoluenda sit, magnæ in eo sunt faciendæ mo-
ræ propter distantiam, quæ etiam in caussa esse
poterit, vt in electione erretur; nimis enim di-
stantia difficilè agnosci possunt: quod sicut in
sensu, ita & in intellectu vsuuenire passim de-
prehendimus, dum errorem experientia reddit
cum dolore perspectum. Ad hæc, cùm guber-
natio apud Capitulum plenè resideat, dum Vi-
carius non eligitur: & vt non eligatur Capitula-
rium in caussa sit obstinata contentio, eâ quidem
persistente, gubernatio esse congrua nequit, per-
turbatus enim animus, iuxta celebre sapientis
effatum, non est aptus ad exequendum munus
suum: & multorum perturbatio nihil dare con-
cinnum poterit, sicut neque cithara, in qua chor-
dæ discordarint. Pro quo multa apud Scriptores
sacratioris litteraturæ & politioris occurrunt.
Ego pro casu nostro illud expendo, quod ex
Lateranensi Concilio habeatur in Cap. Cùm in
cunctis, quod est primum de iis, quæ fiunt à ma-
iori parte Capituli: sic enim ibi Præualeat semper, &<marginalia>Cap. Cùm|in cun-|ctis, de|iis quæ|fiunt &c.</marginalia>
suum consequatur effectum, quod à maiori & saniori
parte Capituli fuerit constitutum. Supponit ergo
Concilium sanum futurum esse Capitulum, quā-
do in iis, quæ disponit, maiorem & saniorem
partem agnoscit: saniorem enim dicens, sanam i-
tem partem aliam profitetur. Si ergo non sanum,
sed vulnera discordiæ præ se ferens illud sit, non
erit ab eo conueniens aliquid expectare, neque
sanitas inde populi desiderata procedet: cùm sit
illud ex D. Leone notissimum, & in Iure vulga-
tum, quod vita Rectorum, est sanitas populorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Dico tertiò. Capitulum debet sub rea-<marginalia>Assertio 3.|Et ad do-|ctum eli-|gendum.</marginalia>
tu culpæ lethalis Vicarium doctum eligere, si in-
ueniri talis possit. De absoluta obligatione con-
stat: quia Vicarius est veluti Episcopus, dum E-
piscopalis vacat Sedes, cùm in eo iurisdictio resi-
deat, & ita iudex in caussis totius di&#x0153;cesis futu-
rus: atqui Episcopum esse doctum debere sacri
Canones clamant, pro quo præsertim Cap. In-<marginalia>Qualis|doctrinæ|suppellex in|Episcopo|requira-|tur, & con-|sequenter|in Vicario.</marginalia>
ter cetera, de Officio iudicis Ordin. Sed quod habe-
tur in Cap. Nisi cùm pridem, de Renuntiatione, ma-
gnum habet momentum, & pro Vicario apprimè
facit: sic enim ibi: Pro defectu quoque scientiæ ple-
rumque potest petere ceßionem: quia cùm ipsa circa spi-
ritualium administrationem sit potißimùm necessaria,
& circa curam temporalium opportuna; Præsul, qui<marginalia>Cap. Nisi|cùm pri-|dem, de|Renuntiat.</marginalia>
commissam sibi debet Ecclesiam regere in vtrisque, sa-
lubriter ei renuntiat, si scientiam, in qua ipsam regat,
ignorat. Tu enim (inquit Dominus. Osee 4. v. 6.)<-P>@@

<-P>scientiam repulisti: & ego te repellam, ne Sacerdotio
fungaris mihi. Hæc Innocentius Tertius, in qui-
bus probatio Assertionis elucet: Vicario siqui-
dem spiritualium cura, atque etiam temporalium,
toto ambito di&#x0153;cesis incumbit, pro quibus scien-
tia necessaria est, vnde qui competenti caret, om-
nino est ad officium ineptus, & proinde etiam
grauiter peccant talem ad illud eligentes. Quod
adeò videtur perspicuum, vt absurdum videatur
illud in dubium reuocare. Peccaret quidem gra-
uiter Capitulum, si pro temporali administratio-
ne rei alicuius ad Ecclesiam pertinentis Oecono-
mum ineptum adhiberet, sicut & pro quolibet
alio in ipsâ ministerio: ergo multò magis Vica-
rium eligens scientiâ ad rectam functionem sui
muneris destitutum: quandoquidem omnium il-
lud est officiorum maximum, quorum prouisio
ad ipsum potest pertinere. Quòd autem eminen-
tia scientiæ necessaria non sit, citato in Capite de<marginalia>Non emi-|nentem, sed|compet en-|tem neces-|sariam.</marginalia>
Renuntiatione eleganter declarat Pontifex, sic lo-
cutus: quamquàm desideranda sit eminens scientia in
Pastore; in eo tamen sit competens toler anda: quia se-
cundùm Apostolum (1. Cor. 8. v. 1.) scientia inflat;
charitas autem ædificat: & ideò imperfectum scientiæ
potest supplere perfectio charitatis. Sic ille: qui com-
petenti cùm sit in Episcopo scientiâ contentus,
quando perfectio charitatis adest, imperfectio-
nem eius suppletura, idem credendus est in Vi-
cario requirere: de Episcopo enim ad Vicarium
bene arguitur in huiusmodi requisitis. Et ita
cùm dubium esset an quod de Vicario Cathedra-
lis Ecclesiæ à Tridentino disponitur, extendi et-
iam ad Collegiatam, defuncto eius Prælato, debe-
ret, Congregatio die 12. Septembris 1585. censuit<marginalia>Declaratio|Congreg.</marginalia>
negatiuè: quia si non est neceßè vt hic Prælatus mor-
tuus sit Doctor: ergo neque Vicarius eius. Sic habe-
tur in Declarationibus circa citatum Caput.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Dico quartò. Quod Concilium Tri-<marginalia>Assertio 4.|Gradum|in Iure Ca-|nonico ha-|biturum,|& secus|eligentes vt|grauiter|peccant.</marginalia>
dentinum statuit circa Gradum in Iure Canoni-
co, vt scilicet Vicarius sit Doctor, aut Licentia-
tus in illo, obligat ceteris paribus in conscientiâ,
& obligatio videtur esse grauis. Sic colligitur ex
multis Doctoribus, quos adducit Dom. Solor-
zanus Cap. 13. citato num. 38. & prætereà ex P.
Bauny Tomo 1. Tract. 11. Quæst. 21. §. Eligit et-
iam. P. Fragoso Tomo 2. pag. 684. numer. 30. P.
Palao Tomo 2. Tract. 13. Disputat. 2. Puncto 29.
num. 4. P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 23. in fine,
vbi Concilij decisionem simpliciter proponit.
Vnde mirari iuuat quomodo eum Dom. Solor-
zanus suprà num. 42. pro ea sententia referat,
quæ & aliorum est, asserentium formamà Con-
cilio propositam quoad qualitatem dictam pa-
rum in Ecclesiis Hispaniæ seruari; cùm nihil ta-
le apud illum reperiatur. Sicut neque apud Say-
rum in Floribus Decisionum Lib. 1. Titulo 16. Deci-
sione 2. Vbi ita scribit: Vicarius gener alis à Capitulo<marginalia>Sayrus.</marginalia>
Sede vacante constituendus, Doctor esse debet vel Li-
centiatus in Iure Canonico, vel aliàs quantùm fieri po-
terit idoneus. Et cùm Vicarius Episcopi idoneus esse de-
beat ad id, in quo vices eius gerit, & constitui solet ferè
ad omnia, quæ gesturus est Episcopus; non satisfacit E-
piscopus muneri suo, nisi idoneum constituat, sed pec-
cat: constitutio tamen talis Vicarij tenet ipso iure; mo-
dò sit Clericus saltem in Minoribus constitutus, vnde
& ab eo & cum eo facta valida censentur. Hæc ille:
ex quibus manifestè apparet ipsum quoad Capi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0311.jpg/>
@@1@<SE311>300 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. III.
<duolan 2><-P>tulum Sede vacante sine limitatione formam à
Concilio traditam in Vicarij electione comple-
cti, neque de vsu contrario quidquam affirmare;
& consequenter peccare illud, si idoneum non
eligat, quandoquidem in Episcopo simile pecca-
tum agnoscit, in quo minor est obligatio quoad
prædicta, vt communiter Doctores tradunt.
Quòd autem validam electionem dicat, pecca-
tum non tollit, sed valorem in electione ab Epi-
scopo factâ tantùm adstruit, cùm de electione
Capituli nihil tale pronuntiarit. Tales autem la-<marginalia>Lapsus Iu-|risperitor&#x0169;|in citatio-|nibus.</marginalia>
psus in Iurisperitorum allegationibus passim de-
prehendimus, dum glomerare Auctores student
pro Resolutionum suarum auctoritate fundandâ,
sed in eorum lectione minimè vigilantes: quod
in Textuum citatione sat frequens, vt & alij
ante me adnotarunt, & ego experientiâ verissi-
mum deprehendi. Sit tamen Dom. Solorzano
sua de insigni conditione laus à me alibi non se-
mel celebrata.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Assertionis autem probatio ex citatâ<marginalia>Probatio|Assertionis,|& ex Con-|cilij verbis|expensis.</marginalia>
Concilij dispositione desumitur: neque enim
quod ibi ab eo positum vim tantùm consilij ha-
bet: alioquin quod de termino pro electione,
octiduo scilicet, dicitur, rationem etiam consilij
solam haberet; quod est contra omnium men-
tem, & praxim inuiolabiliter obseruatam: ne-
que obstat quod ibidem à Concilio additum;
vel aliàs quantùm fieri poterit idoneus. Nam stante
casu, vt à nobis proponitur, impossibile est vt sit
aliàs quantum fieri poterit, magis idoneus. Cùm
enim loquamur de omnibus, qui electioni occur-
runt, ceteris paribus; si is, qui Gradum prædi-
ctum habet, prætermittatur, magis idoneus quan-
tùm fieri potest, prætermittitur: quia habet
quidquid alij, & prætereà Gradum à Concilio
requisitum. Itaque si magis idoneus reperiatur;
qui tamen Gradu prædicto careat, ille eligi pote-
rit: secus ceteris paribus, vbi humani respectus
tantùm præualere possunt, & ita eorum ratione<marginalia>Esse aliquā|de Capitu-|lo qualita-|te&#x0303;, ex quâ|excessus ha-|betur.</marginalia>
grauiter in electione delinqui. Quemadmodum
graues Auctores tenent ceteris paribus debere
eligi ex gremio Capituli, vt videri potest apud
Dianam suprà, Resolut. 57. qui & Cardinalium
Declarationem adducunt: nam eo ipso quòd de
Capitulo sit aliquis, si in aliis paritas sit, nequit
esse simpliciter talis, quia ratione auctoritatis à
gremio prouenientis paritas in aliis superatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Dico quintò. Si duo inueniantur pares,<marginalia>Assertio 5.|In Iure ci-|uili perit&#x0169;|ceteris pa-|ribus præ-|ferendum.</marginalia>
& Gradu inquam in Canonico iure conspicui,
sed eorum alter in Ciuili etiam iure laureatus sit,
ille est præferendus. Sic colligitur ex P. Fragoso
citat. num. 30. vbi Vicarium etiam in Ciuili iuri
non mediocriter versatum futurum esse pro-
nuntiat. Est autem pro Assertione magnum in
Tridentino Concilio fundamentum citato,
Cap. 16. dum ait: Qui saltem in Iure Canonico sit
Doctor, &c. Particula enim saltem id ponit, quod
est in eo genere minus; vnde quod est plus de-
sideratur, si inueniri possit. Cùm ergo Doctor
aut Licentiatus in vtroque iure plus sit, & magis
ad rem faciat, ille est iuxta Concilij mentem præ-
ferendus. Cumq&#x0301;ue statim addat magis idoneum,
quantùm fieri poterit, eligendum, militat argu-
mentum idem, quod pro Assertione præcedenti iam
datum. Et cùm peritia Iuris ciuilis magni esse
momenti ad decisionem caussarum possit, in<-P>@@

<-P>postpositione talis peccatum erit, quandoqui-
dem Ecclesia aptiori administratore priuatur, in
quo inueniuntur, qui eligunt, infideles. Id quod
etiam probat non esse illud leue.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Dico sextò. Si quis Doctor aut Licen-<marginalia>Assertio 6.|Peritus in|Canonico|Laureato|in vtroque|minoris in|illo peritiæ|præhaben-|dus.</marginalia>
tiatus in Iure Canonico, in eo excellat, præferen-
dus est laureato in vtroque peritiæ minoris, et-
iamsi in Ciuile constet eminere. Id ex eo osten-
ditur; nam caussæ, quas est tractaturus Vicarius,
Ecclesiasticæ sunt, circa quas Canonicæ sunt le-
ges constitutæ, vnde maior in illis peritia Ciuili
anteponenda est, quæ in subsidium tantum adhi-
betur. Pro quo est Cap. Intelleximus, quod est<marginalia>Cap. In-|tellexi-|mus de|noui oper.|nunt.</marginalia>
primum, de noui operis nuntiat. in quo sic Lucius
III. Pontifex: Quia verò sicut leges non dedignan-
tur Sacros Canones imitari, ita & sacrorum instituta
Canonum Principum Constitutionibus adiuuantur, &c.</P>
<P>  Dico septimò. Si ceteris paribus Doctor aut<marginalia>Assertio 7.|ceteris pa-|ribus Theo-|logum præ-|ferendum.</marginalia>
Licentiatus in Theologiâ cum Doctore Licen-
tiato in Iure concurrat, nihil Tridentini Decreto
derogando, dici potest præferendum illum, si
Gradui doctrinam constet respondere. Quod
quidem in adductis nuper verbis fundari potest:
Qui saltem in Iure Canonico sit Doctor, &c. Illud
enim saltem, vt dicebam, maius aliquid indicat,
quod sit Concilij menti conformius. Rogo ergo
quodnam illud sit? Dici potest iuxta Assertionem
quintam, Gradum in Iure vtroque designari. At-
qui hoc licet verosimile sit, & quod ad Assertio-
nem attinet, illa ex eo rectè deducatur, quo mo-
documque dicta particula explicetur: videtur
autem explicata alia satis congrua, si dicamus il-
lud saltem Gradum in Theologiâ denotare, quia
Gradus in Iure inferior est, & ita si Doctor
Theologus non inueniatur, saltem Iuristam esse
quærendum. Et de superioritate Gradûs Theo-<marginalia>De superio-|ritate Gra-|dus in The-|ologiâ.</marginalia>
logici dubitari nequit: sic enim Ecclesiæ statuta
determinant, iuxta quæ Vniuersitatum omnium
praxis inuiolata procedit, vnde & color insigni-
bus omnium perfectissimus, albus scilicet, attri-
butus. Deinde Theologia in Sacris Canonibus
præsertim commendatur, vt videri potest in Cap.
Licèt, de Præbendis. Cap. Finali, de Magistris. In
Concilio Trident. Seßione 5. cap. 1. de Reformat.
Vnde necessarium fuit per specialem Declaratio-
nem Sacræ Congregationis Cardinalium stabiliri,
priuilegium Magistris & Scholasticis Beneficia-
riis ad residendum obligatis cōcessum, vt possint,
dum legunt, aut studio Theologiæ dant operam,
pro præsentibus haberi, ad Professores Iuris Ca-
nonici, & eidem studentes extendi. Accedit De-<marginalia>Ex Decla-|ratione|Cardina-|lium effi-|cax argu-|mentum.</marginalia>
claratio alia adducta num. 16. iuxta quam Vica-
rius succedens Prælato Ecclesiæ Collegiatæ non
tenetur esse Doctor, cuius ratio est; quia cùm
Prælatus ipse non teneatur esse Doctor, conse-
quens est, vt neque Vicarius teneatur. Tunc sic:
Episcopus non tenetur esse Doctor aut Licen-
tiatus in Iure Canonico, cùm possit esse Theolo-
gus: ergo neque Vicarius illi succedens. Quæ
consequentia, si legitima non est, neque illa esse
videtur, quæ Congregationi est ratio decidendi.
Videatur Thomas Hurtadus Tract. 12. num. 1842
vbi pro Theologi prælatione decertat.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Quibus id videtur obstare, contrarium<marginalia>Obiectioni|ex contra-|rio intelle-|ctu Conci-</marginalia>
scilicet intellectum communiter esse receptum,
vt scilicet omnino iuxta mentem Concilij fuerit
in Iure Canonico Laureatum debere esse Vica-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0312.jpg/>
@@1@<SE312>Circa visitationem quid Capitulo seruandum. 301
<duolan 2><-P>rium: quod ita fatentur, quo absolutè id tenent;<marginalia>lij, & De-|clarationi-|bus, occur-|curritur.</marginalia>
& qui censent non obligare decisionem dictam,
in eo fundantur, quod per verba subsequentia sit
illi moderatio adhibita, siue alius, quantùm fieri
poterit, idoneus: vel quia ita vsu receptum: ac
proptereà quia pro eo extant Cardinalium De-
clarationes, ac præsertim vna 28. Augusti 1621.
quam Auctores adducunt, ac præcipuè Dom.
Barbosa in Tractatu de Canonicis, cap. 42. numer. 53.
Ad quæ responderi potest, ita quidem esse, vt
communis intellectus pro contrariâ faciat posi-
tione; sed non ideò reiiciendam vt inuerosimi-
lem, quæ Textui conformis ostenditur, & pro se
habet præsidia non contemnenda à Iure, & ra-
tione petita. Vbi accommodari non immeritò
potest, quod Bonacina habet Tomo 1. Disput. 2. de
officio diuino, Quæst. 5. Puncto 3. §. 3. num. 1. Vbi<marginalia>Bonacine|opportuna|ad proba-|tionem do-|ctrina.</marginalia>
cùm dixisset Præbendarium absentem ad tuenda
iura Capituli lucrari distributiones, etiamsi sti-
pendium à Capitulo accipiat, ita subdit: Hæc
ampliatio mihi probatur, licèt nullum habeam Aucto-
rem, qui meæ sententiæ subscribat, plures verò contra-
rios inueniam, &c. Deinde, quamplures esse, qui
teneant Doctorem Theologum eligi posse, vt
videri potest apud Dom. Solorzanum suprà, quem
item cum Riccio adducit Diana suprà, Resolut. 56.
vnde quod ad rem attinet, seu effectum ex Con-
cilij interpretatione deductum, non potest dici
sententia ista singularis. Quòd verò particula,
saltem, hoc aut illo modo accipi debeat, quantùm
ad vim consequentiæ ex illâ, tanti momenti non
habetur, vt singularis sententia solidis fundamen-
tis innixa, veniat respuenda. Quod verò Cardina-
lium Declarationes non vrgeant, iam vidimus
num. 14. ex Dom. Solorzano. Cùm autem Do-
ctorem Theologum dicimus, non quemlibet in-
telligimus, sed eum, qui in Theologiâ generale
possit magisterium exercere, quæ non tantùm
speculatiuas notitias de diuinis, sed morales etiam
& iudiciales multas comprehendit: qui enim ta-
les, facillimo negotio iudices esse possunt, &
caussas, de quibus agitur, intimè penetrare. Quod
verò ad praxim attinet, nihil est difficultatis in
illâ, vt & illiterati in ipsâ inueniuntur promptissi-
mi; cùm aliàs Assessor sit Iuris Canonici consul-
tus adhibendus. Nullum ergo erit peccatum in
talium electione.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Dico octauò. Capitula Indiarum more<marginalia>Assertio 8.|Capitulum|Indiarum|sicut alia|eligere posse.</marginalia>
alior&#x0169; se gerere possunt in Vicariorum electione,
quia & in illis homines docti reperiuntur, & in di-
ctarum facultatum exercitatione versati. Sed non
est specioso Doctoris titulo multùm quandoque
deferendum, vt ob eam solam debeat aliquis non
pariter laureatis anteferri. Dantur non rarò sine
meritis laureæ, ex quo accidit vt Doctor in Iure<marginalia>Doctoris|laureæ non|multùm|deferend&#x0169;.</marginalia>
Canonico Vicarius electus, cùm Assessorem non
cogatur habere, absurda non leuia in caussarum
iudiciali expeditione committat. Tantùm ergo
abest vt Doctores tales præferri debeant, quòd
potiùs in eorum electione grauis culpa reperia-
tur. Vnde Concilium Tridentinum citato in Ca-
pite sapientissimè ista prouidit. Cùm enim statuis-
set eligendum Doctorem aut Licentiatum in<marginalia>Conc. Trid.|vt sit sum-|ma atten-|tione locu-|tum.</marginalia>
Iure Canonico, non addidit, velsi talis non extet,
alius qui magis idoneus inueniatur. Sed vt iam vidi-
mus: vel alius, quantùm fieri poterit, idoneus. Scie-
bat enim Doctores & Licentiatos in Iure Cano-<-P>@@

<-P>nico posse plures occurrere, sed non idoneos,
tum ob qualitatum aliarum defectum, tum etiam
ob doctrinæ in facultate illa tenuitatem, quibus
non debet titulus honorificus auxiliari. Id ergo
in Indiis præcipuè accurrandum, quod ex Inno-<marginalia>Charitas|in Vicarijs|Indicis ma-|ximè ne-|cessaria.</marginalia>
centio III. dedimus numer. 16. vt scilicet talis eli-
gatur, in quo imperfectum scientiæ potest supplere per-
fectio charitatis. Charitas enim maximè necessaria,
vt Indorum saluti consulant, & caussæ illorum
ingrediantur ad ipsos: ne clamor ille aures diui-
næ Iustitiæ lacessat, de quo Isa. 1. v. 23. Pupillo
non iudicant, & caussa viduæ non ingreditur ad illos.<marginalia>Isa. 1. v. 23.</marginalia>
Debent enim pauperum & desolatorum caussæ
ad iudices ingredi, vt non sit opus deductore.
Nullus prę foribus adstabit ianitor, sed sine obice,
vti in domum propriam, intrabunt. Vel si ianitor
aliquis futurus, sit equidem charitas, quæ iuxta
Apostolum. 1. Corinth. 13. v. 4. & 5. Patiens est,
non quærit quæ sua sunt, non irritatur. O dignis-<marginalia>1. Cor. 13.|v. 4. & 5.</marginalia>
simum pro misellorum Indorum caussis ianito-
rem!</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa visitationem Di&#x0153;cesis quid de-
beat à Capitulis Indicarum Eccle-
siarum, Sede vacante, præstari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>23</absatz-nummer> <INI4>Q</INI4>Væstio inter Doctores antiqua<marginalia>Capitulum|visitare pos-|se di&#x0153;cesim,|communior|sententia.</marginalia>
est, an Capitulum, Sede vacante,
circa Di&#x0153;cesis visitationem possit
officij sui partes applicare, de quâ
specialiter P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 37. Quæst. 5.
& sunt qui negant, quia Capitulum non succedit
in iurisdictione voluntaria, sed necessaria: visi-
tatio autem tantùm necessaria censebitur, quan-
do contra aliquem inquisitio debet fieri, aut
quòd eius fama læsa inueniatur. Communior
autem sententia affirmat, pro quâ citatus Auctor
adducit Decretum Concilij Tridentini Seßione 2.<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
Cap. 3. de Reformat. vbi sic habetur: Visitatores et-
iam à Capitulo deputandi, vbi Capitulum ius visitan-
di habet, priùs ab Episcopo approbentur. Sic ibi. Quod
tamen ad rem non videtur facere, cùm de Capitu-<marginalia>Textus à|P. Azor|adductus|nihil ad in-|tentum fa-|cere.</marginalia>
lo Sede vacante sermo non sit, quod Episcopo
generaliter in iurisdictione succedit, sed de aliàs
priuilegiato, cui Sede etiam plenâ ius est pro
visitatione concessum, vnde & visitatorem ab E-
piscopo approbandum statuitur, ex quo plena
comprobatur. Adducit etiam Cap. Sopitæ, de
Censibus, vbi nihil ad intentum: solùm enim
decernitur vt Archiepiscopus visitans Prouin-
ciam Procurationem habeat à Monasterijs. Ad-
dit Cap. Relatum 10. quæst. 1. seu potiùs Relata, in
quo tantùm de negligentia & auaritia Episco-
porum agitur, cùm commissos sibi populos Con-
firmationis, & prædicationis caussâ circumeunt.
Sed hoc quid ad quæstionem? Probat tandem
ex Cap. Ecclesiæ, quòd est finale de supplement.
negligent. Prælat. in Sexto. adducto etiam pro
eodem à Patre Molina Tomo 6. Tractat. 5. Di-
sputat. 11. numer. 7. vbi Archiepiscopus dat Vi-
sitatorem, si Capitulum visitationis vsum ne-
glexerit. Sed videamus Textum sic se haben-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0313.jpg/>
@@1@<SE313>302 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. IV.
<duolan 2><-P>tem: Ecclesiæ Cathedrali vacanti Visitator ab alio, quàm<marginalia>Cap. Ec-|clesiæ, de|suppl.|neg. Præ-|lat.</marginalia>
à Romano Pontifice deputari non potest. Nisi fortè Ca-
pitulum in spiritualibus & temporalibus, negligenter
aut perperam administret. Tunc enim Archiepiscopus
ob negligentiam, vel malitiam Capituli (eo vocato,
caussaque super hoc cognitione præmissâ) Visitatorem,
seu administratorem eidem Ecclesiæ licitè poterit depu-
tare. Sic Bonifacius Octauus, addens statim Vi-
sitatorem ab Archiepiscopo deputatum non pos-
se Beneficia conferre, quæ ad collationem perti-
nent Episcopi. Quid iam in Textu isto, quod
ad rem, de qua est sermo, conducat? De negli-
gentiâ Capituli in visitandâ Di&#x0153;cesi nec verbum
quidem. Quòd si Visitator datur, non ea de
caussa est, neque vt di&#x0153;cesim visitet, sed vt in spi-
ritualibus & temporalibus administret Vnde
Glossa ibi verb. Visitator, sic ait: Visitator idem quod
Administrator, de quo 61. dist. Catinensis. Et Cap.<marginalia>Glossa.</marginalia>
Quoniam Festus. Sic Glossa. In Capitibus, quæ
allegat, Visitatio Di&#x0153;cesis nulla ratione commit-
titur: nam in priori Visitator mittitur; qui de
electione Episcopi curet, & in Secundo, vt om-
nem vigilantiam atque cautelam circa Clericos
plebemque Capuanæ exhibeat Ecclesiæ, vt in vi-
giliis, obsequioque Ecclesiastico, sedulè ac deuotè debeant
deseruire. Nullus ergo ex adductis Textibus quid-
quam præstat ad intentum: in quo doctus Au-
ctor inuentus est minùs habens, dum Iuristarum
allegationibus fidem adhibuit, quam plerumque
non merentur vt num. 17. etiam dicebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, pro quo & vi-<marginalia>Potestas|Capituli ex|successione|in iurisdi-|ctione pro-|batur.</marginalia>
dendus Diana Parte 8. Tract. 4. Resolut. 13. iuris-
dictio Capituli in Ordine ad visitationem rectè
probatur ex eo quòdsuccedet Episcopo in omni-
bus, quæ Episcopalem Ordinem non requirunt,
& aliàs prohibita in speciali non inueniuntur, vt
collatio Beneficiorum, de qua in citat. Cap. Ec-
clesiæ, & nonnulla alia. Circa quod videri etiam
potest P. Lessius in Resolutionibus posthumis. verb.
Absolutio, numer. 23. Quod verò de jurisdictione
necessaria dicebatur juxta sententiam Ioannis
Andreæ, omnino hic locum habet, quia visitatio
generalis ad illam pertinet, cùm Episcopus ad
eamdem omnino teneatur. Vnde etiam & Capi-
tulum, in Indijs præsertim, quod & Auctores ad-
uersi negare nequeunt, quando vacatio diutina
est, vt in illis esse solet. Nec tamen certum illud,
sed probabilius, vt cum alijs affirmat P. Azor.
Quod quidem animaduertisse juuabit, vt Capi-
tula Indiarum non sint ita circa mittendos Visi-
tatores solicita, quando probabile est illis hanc
minimè competere facultatem. Circa quod op-<marginalia>Obseruatio|pro limita-|tione.</marginalia>
portunè citatus idem Auctor obseruat, quòd
cùm modica est vacatio, videlicet cùm nondum
anni curriculum effluxit, ex quo Episcopus, qui
decessit, Visitationem absoluerat, aut quando
probabiliter creditur Successor breui futurus:
tunc non est quòd Capitulum visitet. Hoc au-<marginalia>Et pro In-|dijs alia.</marginalia>
tem licet numquàm accidat, cùm Capitulum in
Indijs post mortem Episcopi in jurisdictione
succedat, semper enim vacationes annum præter-
grediuntur: potest tamen in translatione succe-
dere, vnde & seruandum illis. Pro eo verò, quòd
dixi, Capitulum in Indiis non debere esse mul-
tùm de visitatione solicitum, cùm probabile sit
illi ius generalis visitationis non competere. Con-
sideratione dignum occurrit, quòd cùm Conci-<-P>@@

<-P>lium Limense Terti&#x0169; de visitatione egerit Act. 4.
per priora Capita & de Visitatoribus ab Episco-
pis, dum visitare ipsi non valent, mittendis: de
Visitatoribus tamen Sede vacante non meminit
neque ibi neque alibi. Actione autem 3. Cap. 28.
vbi statuit, Sede vacante, non mittendum Pręben-
darium, vt extra suam Ecclesiam Vicariatum aut
Curatum exerceat, quod perquam frequens
esse ait: cùm opportuna de Visitatoribus loquen-
di occasio videretur, nihil pro illis adiecit, vtpotè
qui ad visitandum mitti à Capitulo non debeant,
quia pro iure ad visitationem non est satis explo-
rata potestas. Quibus præiactis</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Dico primò. Capitulum in Indiis, Sede<marginalia>Assertio 1.|Visitatio-|nem à Ca-|pitulo o-|mitti posse.</marginalia>
vacante, etiamsi vacatio annum excedat, potest
tutâ conscientiâ visitationem omittere, nisi ali-
cubi illam exigat ratio specialis. Probatur ex
dictis: quia probabile est id fieri non posse. De-
inde. Quia visitationes huiusmodi infructuosæ;
immò & præiudiciales esse solent: pro quo ex-
tat elegans protestatio Concilij Limensis citati
Act. 4. Cap. 1. vbi de Visitatoribus ab Episcopis
destinatis loquitur, in quibus minus est periculi,
quia purior ab humanis respectibus videtur ele-
ctio, & excessus faciliùs possunt puniri, cùm non
habeant validos defensores, vt Sede vacante con-<marginalia>Concilium|Lim. 3.</marginalia>
tingit. Verba illius sunt: Ecclesiasticæ disciplinæ
neruus ferè in Canonica visitatione consistit, quem a-
stu dæmonis, & auaritiâ hominum plurimorum, ita
debilitatum cernimus, vt inde potiùs plurimæ quere-
læ & damna prouenerint &c. Pro quorum reme-
dio monet statim; Vt non nisi viris integris, specta-
tæ probitatis, industriis, atque idoneis visitationem
committant. Quod equidem desiderari potest,
non ita tamen obtineri. Vnde & frequentes sem-
per audiuntur querelæ, & communis persuasio
clamat nihil huiusmodi visitationibus bonum In-
dicæ Ecclesiæ promoueri. Ita de suis Consilium
attestatum temporibus; neque mirum in iis, quæ
subsecuta sunt & subsequentur, conditionem
mundi non euadere meliorem; qui quantùm se-
nior, tantùm deterior. Sit tamen multis suâ de
integritate, probitate, atque industriâ commen-
datio: sed ij curas recusant tales, si fortè contin-
gat ad eas suscipiendas inuitari, nam qui compel-
lat rarus inuenietur.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Dico secundò. Damnabilis est omnis<marginalia>Assertio 2.|Omnem|conuentio-|nem pro|pecunia|danda esse|damnabi-|lem, ad|quam emo-|lumenta|reuocan-|tur.</marginalia>
conuentio, quæ fieri inter Capitulares & Visita-
tores potest, vt emolumenta istorum illis red-
denda sint, aut illorum certa portio. Quis hic
hæreat? Aut enim ea tantum emolumenta sunt,
quæ licitè reportari possunt, & sic laboris sunt
præmia, quæ Visitator subit, ac proinde illis pri-
uantur iniustè. Aut illicita illa, dum à Parochis,
quæ non licet, corraduntur. Talia autem resti-
tuenda sunt, iuxta dicta Titulo 15. Cap. 2. Si di-
cas emolumenta licita posse vltro donari Præ-
bendariis, eò quòd Visitator in huiusmodi fun-
ctione solum prætendat honorem speciosi tituli
in ordine ad suas in Curiâ prætensiones; id cer-
tè non releuat; quia cùm conuentio præcedat
expressa, aut expressæ æquiualens, non est iam
donatio gratuita. In quo est & execrabilis simo-
niæ labes: Officium spirituales functiones ha-
bens propter pecuniam datur, non dandum aliàs,
illis, qui dabunt quidem, sed non tantùm, quan-
tùm turpis cupiditas pergit extorquere. Pro quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0314.jpg/>
@@1@<SE314>Circa visitationem quid Capitulo seruandum. 303
<duolan 2><-P>faciunt quæ Doctores tradunt de simonia, agen-
tes ad cognoscendum quando id, quod pro re
spirituali datur, rationem pretij habet, cùm con-
stet multoties dari aliqua pecuniâ æstimabilia, &
pecuniam ipsam, nec tamen simoniam commit-
ti: vt cùm stipendium datur pro dicenda Missa,
& distributiones quotidianæ pro assistentia in
diuinis officiis. Dicunt enim tunc rationem pre-<marginalia>Quando|id, quod|pro re spi-|rituali da-|tur, ratio-|nem pretij|habeat, vt|Simonia|proptereà|committa-|tur.</marginalia>
tij habere, quando non est titulus aliquis, ex quo
datio possit honestari; qualis est titulus susten-
tationis debitæ operario, redimendæ vexationis,
laboris extraordinarij, aut liberalitatis: pro qui-
bus specialiter videri potest Bonacina Tomo 1.
Tractatu de simonia Disput. 1. Quæst. 1. §. 2. Nul-
lus autem talis titulus in præsenti occurrit, vt est
manifestum: si enim aliquis, maximè vltimus,
quem tamen iam vidimus locum non habere.
Pro quo & videndus citatus Auctor Quæst. 6.<marginalia>Præsenti|casui do-|ctrina ap-|plicata.</marginalia>
Puncto 1. vbi præter alia id habet §. Vltimo, quod
hic videtur accidere: ait enim simoniam com-
mitti, dum quis aliquid spirituale tradit cum pa-
cto vt pecuniam, vel rem pretio æstimabilem
præbeat: etiamsi dicat se hoc postulare ex bene-
uolentia, & liberalitate illius, cui res spiritualis
traditur: quia in pactum deducit obligationem,
& falsa est illa propositio, quâ indicat se liberali-
ter tradere, & liberale donum exigere, cùm ineat
contractum onerosum, & re ipsa non donat, sed
vendat. Quod & de pacto vt gratus esse debeat
tale quid reddendo, dixerat ante ista num. 7. &
ex P. Suario desumpsit Tomo 1. de Religione Lib. 4.
Cap. 45. num. 8. 11. & 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Video tamen his aliquos aduersari, exi-<marginalia>Effugium|de pacto|licito cum|sola obli-|gatione|gratitudi-|nis, ex quo-|rumdam|sententia.</marginalia>
stimantes non esse simoniam, quando sola obli-
gatio beneuolentiæ aut gratitudinis in pactum
deducitur; vt videri potest apud Dianam Parte 2.
Tract. 2. Miscellaneo. Resolut. 27. qui prædictam
sententiam probabilem censet. Sed certè, quid-
quid de illa sit, contra quem pugnat P. Frago-
sus Tomo 2. pag. 534. num. 8. & 10. Pharaonius
in Append. Tractatus 2. Seßione 12. Casu 5. Et Dia-
na ipse visus post hæc scripta Parte 11. Tract. 5.
Resolut. 31. §. His suppositis, pro praxi reprobat
cum Rocafull. Pro quo & Tract. 7. Resolut. 23.
vbi de mutuo agit, & Ioannem Soriam adducit,
probabile existimantem illud licere ad procu-
randam amicitiam Collatoris, & vt gratiam sibi
præstet, etiamsi in pactum deducatur. Videatur
etiam Parte 10. Tractat. 15. Resolut. 5. Quidquid
inquam de illa sit: quam & in puncto metaphysi-
co probabilem iudicat P. Oñate. Disputat. 84.
num. 212. in casu nostro res ita se habet, vt nul-<marginalia>In casu|præsenti|locum non|habere de-|monstra-|tur.</marginalia>
lus futurus sit sanè sapiens, qui pactum dictum
possit approbare. Solis enim verbis beneuolen-
tia & gratitudo præfertur, cùm tamen re ipsa o-
bligatio stricta contendatur induci. (vide Patrem
Lessium suprà Casu 6.) Si enim gratitudinis de-
bito se satisfacturum promittens, id non
præstet, nullus non mouebitur lapis, vt ab
illo extorqueatur: neque erit qui audeat pro-
missis non stare, indignationem veritus expecta-
tione sua defraudari. Exactio autem talis contra
rationem gratuitæ donationis est. Cap. Episcopus
1. quæst. 2. Ibi: Si non ex pacto, neque exactus, aut
petitus &c. Prætereà, Omnino alienum à ratione
gratitudinis est, vt id, quod est labori debitum,
tamquam illius stipendium, ei, qui officium con-<-P>@@

<-P>tulit, tribuatur. In quo quidem genus quoddam
crudelitatis interuenit, cum quo nequit stare, vt
debitum gratitudinis ad huiusmodi retributio-
nem inducat: quia reuera beneficium non fuit,
quod ita onerosum redditur laboranti, & in quo,
qui officium tribuit, non eius, cui tribuit, atten-
dit commodum, sed proprium: cùm beneficium
actus beneuolentiæ sit. Item Scriptores illi, qui<marginalia>Instantia|vrgens ex|aduersan-|tium do-|ctrina.</marginalia>
pactionem de re temporali pro spirituali licitam
esse in foro conscientiæ dicunt, eatenus sic asse-
runt, quatenus res spiritualis secundùm rationem
communem officij considerata meretur ex iusti-
tiâ compensationem, tamquàm stipendium, vt
spirituale etiam officium meretur renumeratio-
nem gratuitam. Atqui hoc in casu nostro com-
modum locum habere nequit: quia officium Vi-
sitatoris ita confertur, vt secundùm communem
rationem Officij, non debeatur stipendium ei, qui
dedit; vnde etiamsi nihil spirituale in eo reperia-
tur, minimè esset debitum: Capitulo enim pro-
pter administrationem stipendium non debetur,
neque in communi, neque in particulari. Quòd
verò gratuitam mereatur remunerationem, om-
nino alienum ab obligatione stipendij est, vt res
ipsa clamat; non ergo illa doctrina quadrat.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Nec satisfaciet qui dixerit Capitulo qui-<marginalia>Euasio ex|diligentia|Præbenda-|rij, cui|stipendum|debeatur,|expuncta.</marginalia>
dem non deberi stipendium, deberi autem singu-
lari Præbendario, qui suâ diligentiâ obtinet, vt
Capitulum talem eligat Visitatorem. Nam cùm
Præbendarius talis in huiusmodi diligentia suum
potiùs commodum quàm Visitatoris attendat,
stipendium ex eo capite non meretur. Et quidem
sicut Capitulum totum nequit stipendium exi-
gere ratione huius electionis, ita neque Præben-
darius, qui diligentiam dicitur adhibuisse: quia
Capitulum diligentiam adhibere tenetur vt con-
gruas personas pro visitatione reperiat: Capitu-
lum autem non est abstractum aliquod Platoni-
cum, sed Collegium Præbendariorum, ad quo-
rum singulos spectat proponere idoneos, & de-
inde ad Capitulum circa conuenientiam, deli-
berationem sine humanis respectibus agitare.
Non ergo diligentia dicta stipendio est peculiari
digna, quia ex obligatione officij debuit adhibe-
ri. Neque quod ad simoniam spectat eâ ratione
mollitur: quia Præbendarius in dicto casu non
habet tantùm solicitatoris partes, sed collatoris
officij simul cum aliis: vnde non solam diligen-
tiam vendit, sed collationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Dico tertiò. Non solùm iniqua est pa-<marginalia>Assertio 3.|Idem sta-|tuens de|parte emo-|lumento-|rum.</marginalia>
ctio, vt emolumenta tradantur, sed etiam aliqua
illorum portio, aut certa, vel incerta quantitas.
Constat ex dictis: quia non est titulus ad quid-
quam accipiendum: si enim dignus sit, de quo
agitur, proponi debet: si indignus, abominanda
est prorsus propositio. Et diligentia pro electio-
ne penitus execrabilis. Si dicas esse multos dig-
nos posse, & tunc non esse obligationem propo-
nendi vnum potiùs quàm alium. Id certè non
satisfacit, quia casus eo ipso variatur. Loquimur
enim de paciscente cum Præbendario, vt obti-
neat designationem: hic autem eo ipso illâ peni-
tus indignus est. Quid enim indignius pro tali
potest munere cogitari? Neque cum integritate,
neque cum spectata probitate, & aliis à Concilio
Limensi requisitis, de quibus num. 25. id potest
vllâ ratione componi. Deinde, etsi componi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0315.jpg/>
@@1@<SE315>304 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. V.
<duolan 2><-P>possit, & gratia aliqua in eâ prælatione interce-
dat, illa non est temporali stipendio compensan-
da, pro eo adhibitâ pactione; quia electio alicu-
ius disiunctiuè necessaria est, neque plus laboris
in vnâ, quàm in aliâ propositione intercedit. Præ-
terquàm quòd electio est ad rem spiritualem, nec
pretio æstimabilem. Sicut enim Episcopus, si ex
concurrentibus ad Ordines quosdam præ aliis
eligat, ratione prælationis huiusmodi nequit ac-
cipere pretium, quia ad rem omnino spiritualem
est; ita similiter in casu nostro dicendum. Sin
minus, ad pactiones tales in omni rerum sacra-
rum genere ianua aperietur latissima, per quam &
via quæ ducat ad perditionem. Vide Titul. 13. à
num. 5. vsque ad 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Dico quartò. Præbendarij, Sede va-<marginalia>Præbenda-|rios nō posse|esse Visita-|tores.</marginalia>
cante, vbi pauci numero sunt, non possunt esse
Visitatores: quod quidem Regiis schedulis cau-
tum inuenitur, de quibus Dom. Solorzanus Lib.
3. Cap. 12. num. 17. Quinam autem pauci dicen-
di sint, si quærat quispiam, videtur dicendum
paucos semper censendos, qui in Ecclesiis non
Metropolitanis sunt; cùm enim etiam eorum
expleto numero, qui iuxta erectionem esse pos-
sunt, multi non sint; non possunt ordinariè lo-
quendo censeri plures, cùm semper aliqui ex eo
numero desint, & aliunde copia Clericorum non
suppetat, qui diuinorum officiorum ordinariæ
celebrationi subseruiant, sintque insuper ægroti
aliqui, aut aliàs impediti. In Metropolitanis au-
tem cùm maior numerus sit, id posset faciliùs su-
stineri, nisi ob rationes dictas eorum esset nume-
rus imminutus. Quando autem non obstante<marginalia>An egre-|dientes lu-|crentur di-|stributiones</marginalia>
paucitate Præbendarius ad visitandum exiret, non
videtur lucrari posse distributiones, quia caussa
absentiæ legitima non est, neque sub aliqua ex
illis comprehenditur, quas Sacri Canones admit-
tunt, & de quibus Titulo præcedent. Cap. 7. Neque
est simile cùm Episcopus mittit ob dicta num. 78.
ibidem nisi necessitas esset similis, quod Patrono
fieri notum oportebit. Non est autem impro-
babile oppositum, dummodo detrimentum Ec-
clesiæ obueniens compensetur. Quia verò ex
huiusmodi visitationibus, ad quas Præbendarij,
Sede vacante, egrediuntur, frequentia inconue-
nientia longo sunt temporum lapsu deprehensa,
meritò Regali prouidentiâ cautum ne talis per-
mittatur egressus, & ita circa hoc Proreges adui-
gilant; & vtinam eorum in re adeò vtili vigilan-
tia perseueret.</P>
<Z><A+2>CAPVT V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Beneficia quid possint Indicarum
Ecclesiarum Capitula, & quæ circa
hoc onera possint eorum conscien-
tias aggrauare.</A+1></negEZ>
<Z><A+1>§. I.
De Resignatione in fauorem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>31</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Capitulum, Sede va-<marginalia>Assertio 1.|omnia cir-|ca Benefi-|cia posse,</marginalia>
cante, potest præsentatos Regio
nomine Canonicè instituere, & cir-
ca eos omnia præstare, quæ & Episcopus, Edicta<-P>@@

<-P>scilicet proponere, cùm Beneficia vacauerint, ad<marginalia>quæ de Re-|gi sunt pa-|tronatu, ad|quæ Episco-|por&#x0169; se ex-|tendit au-|ctoritas.</marginalia>
examen vocare, per Synodales Examinatores fa-
ciendum, tres digniores eligere ex approbatis, &
iuxta meritorum qualitatem locum illis in nomi-
natione tribuere, & ad eum remittere, qui Regio
nomine Patronatum exercet. Quod quidem
quantùm ad institutionem Canonicam attinet,
iuxta Iuris communis dispositionem procedit:
pro quo videri potest P. Azor Tomo 2. Libr. 3.
Cap. 38. Quæst. 2. apud quem Auctores aliqui ra-
tionem conantur reddere cur Capitulum insti-
tuere possit, & non simpliciter conferre, sed non
satisfaciunt; cur scilicet Sacri Canones vnum<marginalia>Cur non|simpliciter|conserre.</marginalia>
concedant, negent aliud, in quo videtur eadem
esse ratio. Est autem illa & obuia & concludens,
voluisse Sedem Apostolicam erga Patronos se
beneuolam exhibere, vt sic multos ad fundandas
Ecclesias prouocaret: & ita Glossa in Cap. Etsi<marginalia>Cap. Etsi|Capitul&#x0169;,|de Institut.</marginalia>
Capitulum, de Institutionibus, vbi Bonifacius
VIII. quæstionem anteà dubiam suâ Constitu-
tione diremit, ita dicens: Etsi Capitulum, Sede
vacante, Beneficia, quæ ad collationem Episcopi perti-
nent, conferre non poßit: Præsentatos tamen à Patro-
nis potest admittere, si sint idonei, & eos instituere in
Beneficijs, ad quæ fuerint præsentati: licèt ad Episco-
pum, (si superesset) admißio & institutio huiusmodi
pertineret. Sic ille. Et ita, inquam Glossa. verb.
Præsentatos, sic habet: De Præsentatis solùm hîc di-<marginalia>Glossa.</marginalia>
xit, & poterat de Præsentatis dubitari, quasi præsenta-
tio inniteretur gratiæ, & non Iuri communi, vt sic
potestas huius gratiæ, vacante Sede, in Capitulum non
transiret. Hæc Glossa. Vbi non prætermitten-
dum Patrem Azor pro veritate propositâ allega-
re Glossam in Cap. Cùm illis, de Præbendis in 6.
Cùm tamen in eo Titulo Cap. Cùm autem non
sit, sed sit ille §. in citato Cap. Cùm illis. Quod
animaduertisse oportuit, ne inde superuacui ac
molesti in quærendo laboris occasio alicui tri-
buatur. Videatur ergo Glossa in citat. Cap. verb.
Noscatur. Licet autem in prædicta Decretali so-
lùm videatur concedi facultas instituendi Capitu-
lo, quando vacat per mortem Ecclesia, ibi, Si
superesset: ad omnem tamen vacationem refe-
renda est, quia ratio est eadem: & sic habet Do-
ctorum sensus ac communis praxis; quamuis
Glossa cum limitatione dicta loqui videatur, sic
dicens: Nota quòd potestas instituendi in Beneficijs<marginalia>Eadem.</marginalia>
deuoluitur, Sede vacante, ad habentem exercere iurisdi-
ctionem Prælati defuncti. Sic illa. Sed id proptereà
dictum, quia frequentius.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Dico secundò. Non solùm Præsentatos<marginalia>Assertio 2.|idem esse de|Præsentatis|à quolibet|ad Benefi-|cia simpli-|cia.</marginalia>
Regio nomine potest Capitulum instituere, sed
quoscumque ab iis, qui ius habent præsentandi ad
Beneficia simplicia, secundùm receptas Docto-
rum sententias circa id, quod necessarium est vt
Beneficium aliquod dici possit. Quòd si aliquod
minùs propriè tale inueniatur, quod tamen ad
Episcopi institutionem spectet, idem erga illud
facere Capitulum poterit quod Episcopus facere
solitus. Tum quia succedit in iurisdictione Epi-
scopo ex consuetudine competenti, vt cum Pa-
normitano, Syluestro, Merolla, & P. Azor tenet
Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 18 Tum etiam,
quia qui potest plus, potest & minus, iuxta regu-
lam iuris in 6.</P><marginalia>Assertio 3.|non posse re-|signatione&#x0303;</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Dico tertiò. Capitulum in Ecclesiis In-
diarum nequit resignationem Curati Beneficij,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0316.jpg/>
@@1@<SE316>Circa Beneficiorum prouisiones Capituli Obligationes. 305
<duolan 2><-P>aut alterius, quod de iure patronatus sit, in fauo-<marginalia>in fauorem|admittere|in Indijs, si|Beneficium|ad Regium|Patronat&#x0169;|spectet.</marginalia>
rem alterius admittere. Probari id potest Primò
ex generali Scriptorum doctrina, iuxta quam ad-
missio talis ad solum Pontificem spectat, vt videri
potest apud Dom. Barbosam Allegat. 50. n. 23. vbi
pro ea adducit Cap. Deliberatione. §. Prohibemus,
de Officio Legati in 6. in quo tamen expressè non<marginalia>Cap Deli-|beratio-|ne, de offi-|cio Legati|in 6.</marginalia>
habetur, sic enim ibi: Prohibemus insuper, ne Le-
gatus ipse in genere aut specie cuicumque concedat vt ab
ijs, qui Beneficia intra Legationem eiusdem habentes, ea
in illius manibus voluerint liberè resignare, ipsorum re-
signatione receptâ, illa valeat idoneis conferre personis.
Sic Bonifacius VIII. qui statim secus factum nul-
lius declarat esse valoris. Non ergo de resigna-
tione in fauorem alterius agitur. Ex ratione au-
tem, quam Pontifex adhibet, potest illud con-
iectari; ita enim claudit: Cùm per hoc aperiri pos-<marginalia>Ex illius|ratione cō-|iectura pro|decisione.</marginalia>
set via contra Lateranense Concilium ad Beneficia va-
catura. Sic ille. Concilij autem Lateranensis De-
cretum, cuius mentionem inducit, habetur in Cap.
Nulla, de conceß. Præbend. in quo sic dicitur: Nulla
Ecclesiastica ministeria, seu etiam Beneficia Ecclesiæ, tri-<marginalia>Cap. Nul-|la, de con-|cess. Præb.</marginalia>
buantur alicui, seu promittantur, antequàm vacent.
Ne desiderare quis mortem proximi videatur, in cuius
locum & Beneficium se crediderit successurum. Hæc
ibi. Si enim facultas recipiendi vel admittendi
resignationes alias concedatur, & pariter Bene-
ficia conferendi, quæ fuerint resignata, facilè con-
tinget vt in fauorem aliquorum resignentur, qui-
bus sit facta promissio, cùm à priuato, cui per in-
dulgentiam talis facultas conceditur, facilè possit
obtineri. Sic ergo Decretalis Bonifacij cum De-
cretali ex Concilio Lateranensi desumpta com-
ponitur, & quod Assertio proposita statuit, ex
eisdem verosimiliter comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Sed certè, licèt de eo loquendo, cui per<marginalia>Resignatio|sub spe vt|queat ab|Episcopo|admitti.</marginalia>
extraordinariam viam id concedi potest, omnino
ex Decretali dictâ colligatur; non videtur id ge-
neraliter certum, quandoquidem deficiente pro-
missione, talis potestas Episcopis competit, licèt
resignatio sub spe fiat collationis ei faciendæ,
quam desiderat resignator; & eo etiam designa-
to, dummodò pactio nullatenùs intercedat.
Quod quidem cum multis vt probabile tenet
Dom. Barbosa Allegat. 69. num. 50. & id quidem
stante insuper Constitutione Pij V. de quâ idem
num. 47. & seqq. & in quâ præcipit ne resignatio-
nes fiant designato successore; addens alia, ex
quibus colligi possit resignationem saltem tacitè
esse in fauorem, quæ coràm Episcopis & aliis
Collatoribus fieri non potest, vt citati ab eo Do-
ctores affirmant num. 48. & sententiam Barbosæ
tenet etiam P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. cap. 3.
Dub. 38. numer. 23. post Constitutionis Pij V. fa-
ctam mentionem, & luculentam explicationem:<marginalia>Neque ob-|stare Con-|stitutiones|Pij V.</marginalia>
neque vnius tantùm, quæ in hoc negotio præci-
pua, sed prioris alterius Idibus August. 1567. cùm
alia fuerit Kal. Aprilis 1568. estque ordine 58.
& ad verbum habetur apud P. Fragosum Tomo 2.
Pag. 718. numer. 35. Videndus etiam Diana Parte
5. Tractat. 14. Resolut. 22. & generaliter quòd re-
signatio in fauorem tertij licita & valida sit, te-
nent Ducrenus, Aragon, Sotus, & Couarruuias
apud P. Sancium numer. 14. quod & cum aliis,
quos affert, tenet Illustriss. Zerola Parte 1. verb.
Renuntiatio. §. Ad secundum. Et tam isti, quàm
ex antiquioribus aliqui, post editas Constitutio-<-P>@@

<-P>nes à Pio V. rescripserunt: quarum quæ maxi-
mè vrget, suspicatur non esse receptam P. San-
cius, pro quo num. 19. cuius & præsertim Zerola
meminit, neque aduersari contendit. Ex gene-
rali ergo illâ doctrinâ non potest Assertio nostra
ita firmari, vt pro certâ debeat haberi, licèt com-
munior Doctorum sensus pro eo stet, ex quibus
plures adducit P. Sancius suprà num. 11. Et eam
cum aliis tenet P. Oñate Disputat. 83. numer. 137.
Non est autem reuerentiæ debitæ veritati con-
forme, quod P. Palaus scribit Tomo 2. Tractatu 13.<marginalia>P. Palaum|non benè|contrari&#x0169;|omni&#x0169; esse|Doctorum|asserere.</marginalia>
Disput. 6. Puncto 2. §. 2. num. 2. quòd scilicet, si
sub conditione resignatio fiat, solus Pontifex
eam admittere potest, vt tenent omnes Doctores
(excepta resignatione ex caussâ permutationis)
Ordinarij namque solùm possunt simplicem &
puram resignationem admittere ex caussis à Pio
V. in suâ Constitutione propositis. Quòd autem
nomine resignationis sub conditione eam com-
plectatur, quæ fit in fauorem, constat ex iis, quæ
idem habet §. 1. n. 3. Cùm ex dictis perspicuum sit
plures esse, qui aliis præter Pontifices potestatem
dictā competere protestentur; nequit dici sine ve-
ritatis iniuriâ omnes contrari&#x0169; sentire Doctores.<marginalia>P. Bauny|cautiùs lo-|cutum.</marginalia>
Circa idem P. Bauny in Praxi Benefic. Disp. 9. q. 25.
Assert. 2. modo cautiore locutus, dum statuit alium
à Pontifice non posse designationem conditio-
nalem admittere, & confirmare, non tamen ob
simoniam; aliàs neque Pontifici id liceret: sed
quia id fieri mos communis non patitur; à quo
malum est, sicut & à lege discedere. Nec pro se
Doctorem vllum adducit, aut omnium esse pro-
nuntiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>35</absatz-nummer> Si ergo aliud non obstaret in Beneficiis,<marginalia>Resignatio-|nes puras|posse à Ca-|pitulo ad-|mitti.</marginalia>
de quibus loquimur, possent eorum resignatio-
nes à Capitulo, Sede vacante, probabilem am-
plexo sententiam, admitti. Quia resignationes
admitti ab illo posse, multorum sententia est,
pro quâ Diana non paucos allegat Parte 8. Tract.
4. Resol. 28. & tenet ipse vt probabiliorem. Ne-
que negabit P. Palaus, qui §. 2. citato, numer. 4.
affirmat Capitulum posse admittere resignationes
purè factas; & probat, quia succedit Episcopo
in omnibus, quæ sunt iurisdictionis ordinariæ,
exceptis casibus à Iure expressis. Cùm autem
admissio resignationis pertineat ad ordinariam
iurisdictionem, neque inueniatur in Iure excepta
Capitulo, fit sanè ad ipsum pertinere. Quæ ra-<marginalia>Et etiam|fauorem.</marginalia>
tio probat etiam de resignatione in fauorem,
supposito quòd illa Episcopo competat quoad
sui admissionem: quam & idem Auctor numer.
seq. absolutè Capitulo concedit, licèt neque illud,
neque Episcopi possint prouidere. Pro quo etiam
Disput. 2. Puncto 29. num. 15. & 16. Sed est aliud
quod obstet, vnde &</P>
<P>  <absatz-nummer>36</absatz-nummer> Assertio probatur secundò, quia Benefi-<marginalia>Pro Indijs|quid obstet.|ex jure pa-|tronatus,|sicut & ge-|neraliter.</marginalia>
cia, quæ sunt iuris patronatus, resignari nequeunt
sine patroni consensu in fauore&#x0303;, quando resigna-
tio collatione&#x0303; infert; aliàs enim licet. Sic Flammi-
nius, Gigas, Couarruuias, & P. Lessius, quos ad-
ducit & sequitur P. Bauny suprà. Quæst. 6. §. Sextò.
Ad resignationem. Quidquid dixerit §. Et quo-
niam. P. Azor Tomo 2. Lib. 5. Quæst. 4. cum limi-
tatione dictâ, ex quo P. Palaus num. 5. citato. Pro
eodem alios allegat P Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2.
Dub. 29. numer. 1. quibus cumet sentit. Neque
mirum ita illos aliosque sentire, quia expressa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0317.jpg/>
@@1@<SE317>306 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. V.
<duolan 2><-P>pro eo Iuris decisio extat in Cap. Consultationibus.
Cap. Ex insinuatione. Cap. Postulasti, de Iure Pa-
tronatus. Adducit etiam P. Sancius Cap. In La-
teranensi, quod tamen ad rem non facit, tantùm
enim ibi dicitur: Institutos verò remouere non au-<marginalia>Cap. Late-|ranensis,|de Iure Pat.</marginalia>
deant Episcopis inconsultis, scilicet Patroni: quod
est valde diuersum. Vnde resignatio talis non
solùm est illicita, sed etiam inualida, iuxta prædi-
ctos: licèt Aluinus apud P. Bauny existimet non
esse nullam, sed annullandam Prioribus tamen
consentit Dom. Solorzanus cum aliis pro eodem
laudatis Lib. 3. Cap. 3. Potest autem pro Aluini
sententiâ auctoritas Alexandri III. non eam le-
uiter iudicantis, adduci, dum in Cap. Illud, Titul. cit.
sic habet: Si verò ius Patronatus, vacante Ecclesiâ,<marginalia>Cap. Illud|ibid.</marginalia>
Religioso loco contulerit, & aliquis sine præsentatione
Fratrum eiusdem loci fuerit in ipsâ Ecclesiâ institutus,
eius secundùm rigorem Iuris est institutio irritanda. Sic
ille. Pro quo & Zerola Parte 2. verb. Ius Patro-
natus ad octauum. §. Octauum dubium. Siue ergo
irrita siue irritanda sit, qui sine præsentatione
instituit, grauiter peccat, quia ius Patroni violat in
re magni momenti; & priuilegio Pontificio, im-
mò & Pontificum omnium, contradicit. Quod
equidem in casu est nostro quàm verissimum,
quia Reges Catholici priuilegium tale maximi fa-
ciunt, & contra illud iri inter iniurias deputant
grauiores. Id autem sequitur, cùm resignatio in
fauorem admittitur, ei, pro quo est fauor, Bene-
ficium conferendo: quod vt dixi, secus esset, si
sola esset admissio à Capitulo facta, de quo spe-
cialiter loquimur, & beneplacitum Patroni ad
institutionem quæreretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>37</absatz-nummer> Hinc est non apparere vnde iustificari<marginalia>De quadā|secus facta|renuntia-|tione.</marginalia>
potuerit resignatio cuiusdam Parochi, qui ad Præ-
bendam Ecclesiæ cuiusdam Cathedralis promo-
tus per Regiam præsentationem Beneficium in
fauorem alterius resignauit, qui Parochiam habe-
bat tenuiore&#x0303;. Concedit quide&#x0303; Pius V. in Constitu-
tione citatâ inter alias caussas, propter quas Bene-
ficium resignari potest, vt id fiat, cùm Beneficiatus
ad aliud Beneficium contigerit promoueri: pro
quo Auctores, quos adducit P. Palaus sup. §. 1. n. 6.
Qui id dicunt, quod est ex se manifestum, resigna-
tionem inquam talem esse admittendam, quia
non est voluntatis, sed necessitatis, cùm nequeat
duo simul Beneficia incompatibilia, Iure & ratio-
ne reclamantibus, possidere. Quando autem ne-<marginalia>Morti pro-|ximum nō|posse in fa-|uorem resi-|gnare.</marginalia>
cessitas talis est, non est locus resignationi in fa-
uorem: quâ ratione non potest quis morti pro-
ximus modo dicto resignare: quod iam pridem
decreuêre Pontifices, vt videri apud Auctores
potest, quos citat P. Palaus Disput. 6. citatâ, Puncto
2. §. 1. num. 3. Licèt enim in eo ad vitandas frau-
des attenderint; hæc etiam ratio mouere maximè
potuit. Neque enim in gratiam eius admitti re-
signatio debet, qui id facit, quod est eum facere
prorsus necessarium, & circa id, quod non est
iam omnino suum, vt benè P. Sancius suprà, Cap.
37. num. 12. Suppositâ autem acceptatione noui
Beneficij idem est in resignante prius illud, quod
habebat; vnde neque resignare potest. Præter-
quàm quòd cùm necessitatis titulus resignatio-
nem faciat licitā, illi omnino deficit in resignatio-
ne ad fauorem, quia nulla est necessitas taliter re-
nuntiandi. Neque est simile de eo, qui ob cri-
men, quod commisit, priuandus est Beneficio.<-P>@@

<-P>quem posse in fauorem resignare, quorumdam<marginalia>Bene tame&#x0303;|ob crimen|illo priuā-|dum.</marginalia>
sententia est: vt videri potest apud P. Palaum su-
prà, Puncto 2. §. 2. num. 8. & seqq. in quo resigna-
tio videtur necessaria: nam verè talis non est:
potest siquidem non resignare, sed priuationis
sententiam, quam meretur, expectare, vbi resigna-
tio locum non habet. Quibus accedit contra ius
Patroni agi; in quo nequit excusatio aliqua fun-
damentalis inueniri. Et quidem permutationes
nequeunt fieri sine illius consensu, de quo §. se-
quenti; vbi tamen minor violatio iuris apparet,
si ille non requiratur: iam enim eos, qui permu-
tant vti dignos probauit; quod secus accidit in
eo, in cuius fauorem fieri resignatio potest. Et
licet contingere queat, vt probatus iam sit, quia
ab eo ad Beneficium præsentatus; id quidem est
per accidens, quia resignatio, si absolutè licet, in
fauorem etiam non probati fieri potest. Quod si<marginalia>Quod si|Patronus|assensum|præstet.</marginalia>
fortè Patronus, aut eius locum tenens, consen-
sum præstet huiusmodi resignationi, erit ille in-
sufficiens ad eius valorem, quia aliunde est in illâ
insanabilis defectus, ex Iuris inquam Canonici &
Pontificum dispositione, iuxta dicta: debet enim
per concursum prouideri.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Permutationibus. An valeant vacan-
te Sede, & quæ in illis conscientiarum
grauamina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>38</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On esse licitas; immò absolutè non<marginalia>Permuta-|tiones à|Capitulo|perfiei non|posse, qui ce&#x0303;-|seant.</marginalia>
posse permutationem à Capitulo ad-
mitti, non pauci tenent, quos adducit & sequitur
P. Palaus Tomo 2. Tractat. 13. Disput. 2. Puncto 29.
numer. 17. & seqq. & plures alij apud P. Thomam
Sancium Lib. 2. Consil. Cap. 3. Dub. 38. num. 7. quo-
rum sententiam amplectitur: addens tamen num.
8. quòd licet Capitulum non possit auctoritatem
permutationi præstare; potest tamen illam admit-
tere ab Episcopo perficiendam. Negat item P.
Bauny in Praxi Beneficiorum, Disputat. 10. Quæst. 2.
§. Tertiò, Nomine. qui §. vlt. modum dicendi P.
Sancij reprobat quoad permutationis admissio-
nem, quam & negat cum Nicolao Garcia P. Pa-
laus num. 28. Sed ante P. Sancium illum tradide-
rat P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 38. Quæst. 8. cum
aliis, quos allegat. Et eorum doctrina directè
procedit in Beneficiis, de quibus loquimur, quo-
rum collatio ad solum Episcopum pertinet sine
Capituli interuentu, suppositâ præsentatione. Et
Diana quidem quæstione istâ propositâ Parte 8.<marginalia>Circa Dia-|næ senten-|tiam con-|iectura.</marginalia>
Tractat. 4. Resolut. 29. ita circa illam discurrit, vt
nihil decernat. Sententiâ enim P. Azorij præmis-
sâ, sic subdit: Sed hæc sententia non caret difficultate,
vt optimè obseruat Merolla. Cuius Auctoris ratio-
nibus, verbis eiusdem propositis, sic concludit:
Vnde ex his omnibus existimat Merolla non posse Capi-
tulum, Sede vacante, dictas resignationes recipere. Vi-
detur autem in eo, quòd obiecta à Merolla laudet
cum Auctore, illius iudicium approbare: quod
& §. vltimus etiam ostendit, dum sic ille ibi scri-
bit: Nota etiam hîc obiter, non posse etiam Capitulum
præsentare ad Beneficium iuris Patronatus Episcopo com-
petentis. Ita Merolla loco citato, Dub. 12. per totum.
Sic ille. Qui dum ait: Nota etiam non posse, vbi
iuxta propriam mentem non obscurè loquitur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0318.jpg/>
@@1@<SE318>Quid Capitulum S. V. poßit circa Permutationes. 307
<duolan 2><-P>satis significare videtur se etiam negasse id, de quo
sermo immediatè præcesserat. In hac etiam sen-
tentiâ fuit Illustris Dom. D. Ioannes de Carua-
sal, y Sande Argentinensis Prætorij in Peruuio
Præses, & Tractûs illius, in quo Potosinus mons,
latissimi Visitator, & posteà in Hispaniâ, propter
insignem sapientiam, & rerum magnarum tra-
ctandarum industriam, ad primariorum mune-
rum culmina sublimatus, & erudito sanè, ac di-
ligenter elaborato Scripto eam adeò certam est
conatus ostendere, vt nullum Auctorem pro op-
positâ extare minimè dubius affirmarit: & ita
nec probabilem esse reputandam. Nihilominus</P>
<P>  <absatz-nummer>39</absatz-nummer> Dico primò, Capitulum, Sede vacante,<marginalia>Assertio 1.|Contrari&#x0169;|esse proba-|bile, quoad|resigna-|tionis ad-|missionem.</marginalia>
posse resignationem caussâ permutationis ad-
mittere, probabile est. Probatur, quia & hoc
graues Auctores tenent, vt videri potest apud
P. Azorium suprà, qui plures adducit, quibus-
cum & ipse sentit, sicut & P. Sancius locis citatis,
P. Filliucius Tract. 41. Cap. 2. numer. 45. quid-
quid posteà dicat Cap. 9. num. 7. Et prætereà est
pro eo ratio non leuis momenti: nam Capitu-
lum succedit Episcopo in iurisdictione ordinaria
quoad omnia, iis exceptis, quæ in Iure, Conci-
liis, ac Pontificiis Constitutionibus habentur ex-
pressa: pro quo Auctores congerit Diana Parte
8. citat. Rosolut. 1. Atqui admissio permutatio-
num non est inter excepta: ergo potest à Capi-
tulo exerceri. Si dicas in Cap. Quæsitum, de re-
rum permutat. soli Episcopo auctoritatem hu-
jusmodi reseruari, ibi: Si autem Episcopus caussam
inspexerit necessariam, licitè poterit de vno loco ad a-<marginalia>Cap. Quę-|situm, de|rerum per-|mut.</marginalia>
lium transferre personas: vt quæ vni loco minùs sunt
vtiles, alibi se valeant vtiliùs exercere. Id certè non
ita vrget, vt explicatio satis verosimilis non pos-
sit eidem adhiberi: vt scilicet de Episcopo, &
quolibet alio Episcopalem auctoritatem haben-
te, debeat intelligi, vt sæpè alibi. Pro quo fa-
ciunt quæ habet P. Suarez Tomo 1. de Religione
Tract. 3. Lib. 4. Cap. 32. numer. 11. quòd scilicet<marginalia>Notanda|doctrina|circa Epi-|scopi no-|minatio-|nem, Exi-|mij Docto-|ris.</marginalia>
denominatio sumi solet ab eo, quod est regulare
& ordinarium: per quod non excluduntur, im-
mò comprehenduntur ea, quæ sunt eiusdem ra-
tionis, vt latissimè confirmat Tiraquelus Lib. 1. de
Retractu, §. 2. à num. 4. vsque ad 10. Tum etiam
quia Episcopus vno modo, & quasi formaliter
dicitur ratione iurisdictionis Episcopalis; id est
quoad officium & curam, licet non sit talis quoad
dignitatem & consecrationem. Vnde quando a-
ctus, de quo est sermo, pertinet purè ad officium
& iurisdictionem Ordinariam, etiamsi nomine-
tur Episcopus, intelligitur ratione iurisdictionis:
nam character & dignitas nihil ad talem actum
operatur, Hæc ille. Quæ quidem quàm sint ve-
rosimilia, nullus erit qui sanâ possit mente dubi-
tare.</P>
<P>  <absatz-nummer>40</absatz-nummer> Dico secundò. Probabile etiam est Ca-<marginalia>Assertio 2.|Esse etiam|probabile|quoad ple-|nam au-|ctoritatis|præstatio-|nem.</marginalia>
pitulum posse permutationem perficere eo mo-
do, quo Episcopus. Sic tenent aliqui, quos ad-
ducit P. Suarez numer. 11. citato. Verum est ta-
men illos non loqui quando Collatio Beneficio-
rum ad solum Episcopum pertinet, aliqui enim
id negant, vt Glossa in Clement. Vnica, de rerum
permut. verb. Conferantur; id tantùm admittens
quando Collatio ad Capitulum simul cum Epi-
scopo pertinebat, & sic alij. Vnde videri alicui
poterit, quod casui nostro nequit adaptari vbi<-P>@@

<-P>de Beneficiis Indicis præsertim agimus, quorum
collatio ad solum Episcopum sine Capitulo per-
tinet, de quo inferiùs. Sed si limitationem aliqui
addunt, alij sine illa loquuntur, Zerola Parte 1.
verb. Renuntiatio, Ad Quartum principale, vbi fieri<marginalia>Zerola.</marginalia>
posse permutationem absolutè affirmat coràm
Ordinario, & eius Vicario ad id habente potesta-
tem. Et licet Glossam præfatam alleget, eius ta-
men limitationem non apponit; sed ait quod de
resignatione dictum, similiter esse de permuta-
tione dicendum, P. Suarez citato Capite num. 14.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
vbi sic ait: Quod ita potest declarari, distinguendo
duo, quæ in hoc negotio interueniunt. Vnum est appro-
bare permutationem, & conuentionem partium: seu
consensibus partium auctoritatem dare, & quasi com-
plere conditionem vt pactio conditionata transeat in ab-
solutam: aliud est exequi permutationem acceptando re-
signationem, & nouam Collationem faciendo. Pri-
mum ergo pertinet ad Episcopum. D. Cap. Quærenti: &
non ad inferiorem Collatorem, nisi iurisdictionem E-
piscopalem etiam habeat. Secundum autem pertinet ad
inferiores, quando Beneficiorum Collatio ad ipsos, &
non ad Episcopum pertinet, & ita fieri non poterit ab
Episcopo, nisi de consensu illius. Hæc ille: qui cùm
Episcopum, & habentem Episcopalem iurisdi-
ctionem pares faciat in ordine ad permutatio-
nem, & solùm illis sit neganda collatio, quando
ad inferiores pertinet, satis apertè suam videtur
mentem exprompsisse. Quòd autem Capitulum
intelligat, cum de habente Episcopalem iurisdi-
ctionem idem, quod de Episcopo, pronuntiat,
ex num. 11. perspicuum habetur, ibi: Qui habet
iurisdictionem Episcopalem, etiamsi dignitatem Episco-
palem non habeat, vt est Capitulum Sede vacante.
Pro quo & faciunt adducta num. præced. Aduer-
tendum autem citari à P. Suario Cap. Quærenti,
cùm esse debeat Cap. Quæsitum: quod per erro-
rem typographi fact&#x0169; ibi, & alibi, nisi fortè Scri-
ptoris. Ne autem cuipiam molestæ inquisitionis<marginalia>Quædam|errantes|citationes|apus P.|Suarium|notantur.</marginalia>
c&#x0169; iactura temporis paretur occasio ob erraticas
citationes, sciat citato Cap. 1. num. 1. Sic haberi:
Id enim clarè supponitur (scilicet licitas esse permu-
tationes) in Cap. Inter cetera de Præbendis. Et in
Vnico, de rerum permutat. in 9. Et sumi potest ex
Cap. Quærenti. Et Cap. Cùm olim. Et Cap. Ad
quæstiones. Extra. eod. Ita ibi. Vbi quod in 9. dici-
tur, legendum in 6. Quod additur Extra, non est
Extrauagantis alicuius citatio, sed error manife-
stus: cùm Capita illa habeantur in Titulo de rerum
permutatíone Libr. 3. Decretalium. Et addi potuit
Ex eodem Cap. Cùm vniuersorum, quod maximè
ad rem facit. P. Suarium sequitur P. Oñate Di-
sput. 84. num. 88. & P. Vincentius Tancredi de
Religione Tract. 2. Lib. 4. Disput. 24. num. 12. ex-
pressè loquens de Capitulo, & sine limitatione
vllâ, qui alios pro eodem accumulat, eâ funda-
mentali redditâ ratione, quòd fundamentum talis
actionis est iurisdictio Episcopalis, & non Ordo.</P><marginalia>Ex recepta|doctrina de|potestate|ad confe-|renda Be-|neficia va-|lidum ar-|gument&#x0169;.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>41</absatz-nummer> Est insuper pro eodem id, quod resolu-
tionem circa casum, de quo loquimur, reddit cer-
tiorem, quandoquidem de Beneficiis Indiarum
agimus, quæ sunt iuris patronatus: communem
inquam esse doctrinam, ad eum spectare permu-
tationum auctoritatem, qui conferendi Benefi-
cia potestatem habet. Pro quo sic P. Sa verb. Be-
neficium num. 59. Qui potest conferre Beneficia, po-<marginalia>P. Sa.</marginalia>
test concedere vt permutentur. Et de inferioribus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0319.jpg/>
@@1@<SE319>308 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. V.
<duolan 2><-P>respectu Episcopi, etiamsi non habeant eam-
dem Episcopalem iurisdictionem, affirmant An-
gelus, Syluester, Sotus, apud P. Suarium suprà
num. 13. quorum sententiam P. Tancredi suprà
numer. 14. ait esse valdè probabilem: sicut & P.
Palaus Tomo 3. Disput. vlt. Puncto 15. num. 6. An-
te quos P. Suarez numer. 14. dixerat vi rationis
spectatâ sibi videri valde verosimilem. Et Barbo-
sa Allegat. 69. numer. 9. quamplures adducens
amplexatur. Et P. Sancius suprà num. 4. Id er-
go quod talibus conceditur, potiori est iure Ca-
pitulo concedendum, vtpotè quod inferiorem
potestatem non habet, sicut alij, sed eamdem,
quam Episcopus, quia Ordinaria huius in illud
transit, iuxta dicta. Pro quo & Auctores plurimi
videri possunt apud P. Filliucium Tractatu 41.
num. 40. Potest autem illud Beneficia conferre,
quia iuris patronatus sunt, vt est Iuris manifesta
decisio, de qua dictum, & pro qua post Barbo-
sam alios referentem suprà num. 8. ita scribit P.
Palaus Tract. 13. Disput. 6. Puncto 2. §. 3. num. 5.
Capitulum, Sede Vacante, potest recipere resignationes
Beneficiorum ex caussa permutationis, si eorum Colla-<marginalia>P. Palaus,|contraria|vt doceat.</marginalia>
tio ad ipsum pertineat. Tradunt cum Glossa in Clement.
de rerum permutat. Doctores communiter. At si solius
Episcopi collatio, electio, seu præsentatio Beneficiorum
sit, nequaquam Capitulum poterit resignationes ex
caussa permutationis admittere. Quia non potest ad-
mittere, nisi admittendo conditionem, vt compermu-
tantibus conferantur, quod sibi datum non est. Sic plu-
ribus relatis Nic. Garcia. Parte 11. Cap. 4. num. 75.
Sic ille, qui statim ex eodem Nicolao Garcia
num. 81. Sic addit: Verùm si Episcopus horum Bene-
ficiorum resignationes admißisset, & antequàm eas
compermutantibus conferret è vita decederet, posse Ca-
pitulum, Sede vacante, ea compermutantibus dare,
quia admissa resignatione Beneficiorum, collatio necessa-
ria est. Cap. de rerum permut. in 6. & Clement. eo-
dem titulo. Et Capitulum Episcopo succedit in his, quæ
sunt neceßitatis & obligationis. Garcia suprà n. 81.
Hæc ille. Vbi mirari licet quomodo sui imme-
mor ita protulerit: nam Disput. 2. Res. 29. num. 20.
oppositum contra citatum à se Auctorem pro-
bauerat, concludens post alia talem casum vix
posse contingere, cùm admittens permutatio-
nem, eo ipso Collationem Beneficij præstet,
& eodem contextu admittatur vtriusque renun-
tiatio, & pariter fiat vtriusque Collatio, vt aliis
citatis docuit ipse Garcia. 5. Parte Cap. 8. n. 104.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Sed stando vltimæ eius voluntati, ex<marginalia>Ex necessi-|tate Col-|lationis pro|permuta-|tione ar-|guitur.</marginalia>
doctrinâ illâ potest etiam Assertio nostra pro-
bari; ex eo scilicet quòd permutatio necessitatem
inducat, ita vt resignanti Beneficium collatio al-
terius pariter resignati debeatur, vt statuitur in
Clementina, in qua sic dicitur: Nec conceßione Iu-
ris vtentibus, præsertim circa spiritualia, illudatur:<marginalia>Clement.|de rerum|permutat.</marginalia>
si qua Beneficia ex caussa permutationis ab aliquibus re-
signata, aliis quàm ipsis permutare volentibus confe-
rantur, nullius hoc esse volumus firmitatis. Sic Pon-
tifex. Et inde est respectu permutationis non
currere determinationem temporis pro Benefi-
ciis reseruatis, aut non reseruatis, vt cum aliis
obseruat P. Palaus Disputat. 3. Puncto 5. numer. 6.
eam reddentibus rationem, quod hæc Collatio
obligatoria sit, non voluntaria, & semestre con-
cessum est Collatoribus liberè conferentibus.
Si dicas ex eadem Disput. 2. Puncto 29. num. 19.<-P>@@

<-P>necessitatem dictam esse ex suppositione liberâ,<marginalia>Euasionem|ex eo quòd|collatio sit|tantum|necessaria|ex supposi-|tione reie-|cta.</marginalia>
ex eo scilicet quòd resignatio liberè sit acceptata,
quâ suppositione sublatâ, nulla est obligatio col-
lationis, ex qua colligit non posse Capitulum re-
signationem caussâ permutationis admittere. Si
inquam hoc dicas nihil inde ratio adducta ad
fundandam probabilitatem ex vi fundamenti hu-
jus infringitur. Nam si quidquam valeret, fieret
ex ea tempus à Pontificibus pro Collatione prę-
scriptum etiam in permutationibus currere ne-
cessariò debere, quia illæ tantùm ex suppositio-
ne liberâ necessariæ sunt, quandoquidem per-
mutatio potest non admitti, & ita illa, cessante o-
bligatione, cessabit. Cùm ergo non cesset, ne-
cessitas aliter est explicanda, ex eo scilicet quòd
cum permutare volentibus debeat condescendi,
sicut & Patronis; quia permutatio non nisi ex
caussa necessaria fieri potest, vt Canones sacri
disponunt, de quo statim. Stet ergo licitum esse
Capitulo permutationes admittere, quod cer-
tius & exploratius in Indiis, vbi & praxis id com-
munissima roborauit. Fundamenta autem ex di-
ctis constant, vnde non est cur plura addere de-
beamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Dico tertiò. Ad permutationem caussa<marginalia>Assertio 3.|Caussam|non leuem|ad permu-|tationem|requiri,</marginalia>
aliqua non leuis momenti debet intercedere.
Sic Doctores omnes, ex quibus videri possunt
Zerola Parte 1. verb. Renuntiatio. Ad Tertium.
§. Quintum dubium. Barbosa suprà num. 27. Et
P. Sancius suprà Cap. 38. num. 14. Estque illud
iuxta Iuris communis dispositionem. Nam in<marginalia>Ca. Quæ-|situm, de|rerum per-|mutat.</marginalia>
Cap. Quæsitum, de rerum permutat. Sic habe-
tur: Si autem Episcopus caussam inspexerit necessariam,
licitè poterit de suo loco ad alium transferre personas, vt
quæ vni loco minùs sunt vtiles, alibi se valeant vtiliùs
exercere. Sic Vrbanus Tertius; iuxta cuius men-
tem necessitas ad vtilitatem etiam reuocatur: ma-
gna enim vtilitas pro necessitate debet reputari.
Neque vtilitas permutantium attendenda est, sed<marginalia>Ecclesiæ|vtilitatem,|& non per-|mutare|volentium,|attenden-|dum.</marginalia>
Ecclesiæ, vt satis ibidem expressum. Vnde Cap.
Valet. 81. dist. quod circa prædictam Vrbani de-
cisionem adducit Glossa, non videtur ad rem:
quia in eo tantùm dicitur, vt recenter conuersis
loca mutentur, in quibus peccandi occasiones
habuerunt. Nisi fortè contingat Parochum ali-
quem, in loco, vbi diu fuit, ex occasionum ille-
cebrâ labi grauiter consueuisse, & opportunum
videatur de vitæ mutatione solicitum ad locum
aliquem minoris ex occasionum raritate pericu-
li illum transmutare. Pro quo tales possunt cir-
cumstantiæ concurrere, vt id non debeat peni-
tus respui, & ita Prælatorum iudicio relinquen-
dum. Adducit prætereà Glossa Cap. Mutationes,
Cap. Scias, Cap. Omnis qui 7. quæst. 1. in quibus
tamen de solâ Episcoporum agitur mutatione.<marginalia>Vtilitas|quomodo|admitta-|tur.</marginalia>
Quia verò in illis ratio necessitatis inter alias pro
ipsâ commendatur; non immeritò possunt infe-
riorum Beneficiatorum permutationibus appli-
cari.</P>
<P>  <absatz-nummer>44</absatz-nummer> Vbi si quæras prædictorum Canonum<marginalia>Inter Epi-|scopos an|esse permu-|tatio possit.</marginalia>
occasione, qui Pontificij sunt, scilicet D. Anteri,
& Pelagij, an inter Episcopos esse permutatio
possit: id quidem iuxta Canonici iuris dispositio-
nem est inauditum: de potentia autem absoluta
Pontificis id esse factibile, nequit dubitari. Quod
& nuper factum audio inter Episcopum Nica-
raguensem & Caracensem. Hinc est vt non ante<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0320.jpg/>
@@1@<SE320>Quid Capitulum S. V. poßit circa Permutationes. 309
<duolan 2><-P>multos annos, id, quod in præfatis, nihil tale vo-
lentibus, est peractum, quidam Episcopus atten-<marginalia>Cuiusdam|attentat&#x0169;.</marginalia>
tarit; Oaxacensis nempe in Noua-Hispania: qui
cùm Episcopum Iucatanensem ad Cuscensem
Ecclesiam electum, & in eam tendentem hospi-
tio recepisset, virum sanè grandæuum; persua-
dere ipsi conatus est (quod ab eodem excepi,) vt
ibidem remaneret, seque viribus firmiorem in
eius Ecclesiam profecturum, suæque diligentiæ
atque industriæ relinquendum; quidquid ad ne-
gotiationem huiusmodi necessarium videretur.
Daturum se insuper promisit triginta mille ar-
genteos octiregales, quos in emolumentis ante-
currentibus poterat in Ecclesia Cuscensi nume-
rare. Sed prudente viro rem vrbanè repellente,
non est in eâ processum. Et ille quidem permu-
tationis auidus, vitam priusquam alter cum mor-
te permutauit. Et permutatio quidem talis ex so-
lius Patroni nequit fieri voluntate; non obstante
eo, quod Dom. Solorzanus affirmat Lib. 3. Cap. 3.<marginalia>Quid circa|alia in Cu-|ria practi-|catum.</marginalia>
num. 20. vidisse inquam se aliquando inconsul-
tis Prælatis permutationes admitti, in Curia præ-
sertim his existentibus, qui de permutatione con-
uenerant, nouisque ad Præbendas permutatas
præsentationis litteris expeditis. Quidquid enim
de hoc sit, ad quod se potest in Indiis priuilegium
Regij Patronatus extendere, & tradita pro Indiis
à Sede Apostolica cura peculiaris: cùm aliàs per-
spicui iuris sit non valere renuntiationem caussâ
permutationis factam coràm Patrono laico, vel<marginalia>Coràm|Patrono|renuntiatio|fieri ne-|quit.</marginalia>
Ecclesiastico, vt tradunt Doctores, quos adducit
Dom. Solorzanus suprà. P. Sancius etiam suprà
Cap. 2. Dub. 29. num. 1. & 2. Et plures alij apud
P. Suarium Lib. 4. citato Cap. 32. n. 10. & seqq. qua-
tenus necessarium iudicant auctoritatem Episco-
pi, aut Episcopalem iurisdictionem habentis in-
terponi. Et n. 12. id tantùm P. Suarez Patrono
concedit, vt eius sit consensus requirendus. Vi-
deantur Cap. Prætereà. Et Cap. Illud, de Iure pa-<marginalia>Cap. Il-|lud, de|Iure pa-|tron.</marginalia>
tronatus, ibi: Tum quia laicus sine auctoritate Episco-
pi nemini potest Ecclesias dare, licet Religioso loco ius pa-
tronatus conferendi liberam habeat facultatem. Cap. 1.
de Capellis, vbi sic Vrbanus Tertius: Capellanus, qui
populum regat, ab Episcopo per consilium Monachorum<marginalia>Cap. 1. de|Capellis.</marginalia>
instituatur: ita vt ex solius Episcopi arbitrio, tam Or-
dinatio eius quàm depositio, & totius vitæ pendeat
conuersatio. Et plura alia apud P. Bauny in Praxi
Beneficiorum. Disputat. 9. Quæst. 5. P. Palaum
Tomo 3. Disput vlt. Puncto 17. num. 10. Et quidem
P. Bauny de praxi Galliæ circa hoc loquens. §.<marginalia>Quid circa|Galliæ v-|sum.</marginalia>
Decimoquartò, & Decimoquintò: quòd in Regno
illo Rex Christianissimus resignationes conditio-
nales admittat ex aperta Regalia, non nisi priui-
legio esse adscribendum affirmat, quia Iuri com-
muni oppositum, & contra communem Docto-
rum sensum.</P>
<P>  <absatz-nummer>45</absatz-nummer> Quidquid inquam de hoc sit, pro Epi-<marginalia>Circa E-|piscopatus|nihil tale|confingi|posse.</marginalia>
scopalibus nihil potest tale confingi, qui tantùm
auctoritate possunt Beneficia resignari, eo quòd
solus queat Pontifex vinculum connubiale dis-
soluere inter Episcopum & Ecclesiam Apostoli-
câ etiam auctoritate firmatum, de quo dictum
aliàs, & pro quo est manifesta decisio in Cap.
Quantò de translat. Episcopi. Est autem ad per-
mutationem faciendam in illis medium resigna-
tionis in Regiis manibus minimè necessarium,
quandoquidem sine illo potest permutatio per-<-P>@@

<-P>fici: si videlicet Rex conuenientiam pro eo Pon-
tifici repræsentet, quam non est credendum ab
ipso respuendam, qui nihil magis debet pro Ec-
clesiæ bono, nouioris præsertim qualis est Indica,
nihilque ardentiùs accurare. Neque licet Regi,<marginalia>Neque Re-|gi licere|præsenta-|tionem.</marginalia>
conuenientiâ inspectâ, sic permutare volentes ad
Ecclesias præsentare, per quod videtur inconue-
niens vitari admissæ ab ipso renuntiationis. Quia
Beneficium, quod nondum vacauit, nequit pro-
uideri, & ita neque præsentari pro illo. Sic Cap.<marginalia>Cap. Qui|in viuo-|rum, de|conces.|Præbendæ.</marginalia>
Qui in viuorum 1. de Concessione Præbendæ, vbi
sic dicitur: Qui in viuorum Sacerdotum locis ponun-
tur, hoc ipso sunt ab Ecclesiastica communione repel-
lendi. &c. Ad hoc autem vt permutatio fieri pos-
sit, debet resignatio Beneficiorum mutua præ-
cedere, vt statuitur in Cap. Vnico, de rerum permu-
tat. in 6. vbi sic Bonifacius Octauus: Illis autem<marginalia>Cap Vni-|cum, de|rerum per-|mut.</marginalia>
qui secundùm formam iuris, sua Beneficia in eadem
di&#x0153;cesi ad tuam Collationem spectantia, permutare vo-
lentes, liberè, ac sine fraude in manibus tuis ipsa resig-
nant. Sic ille. Pro quo Barbosa Allegat. 69. n. 11.
Vt ergo præsentatio pro Episcopatibus permu-
tandis locum habere possit, debet resignatio eo-
rum præcedere: cumque illam solus possit admit-
tere Pontifex, nequit prouisio à præsentatione
Regis inchoari.</P>
<P>  <absatz-nummer>46</absatz-nummer> Ex quibus fit Dominum illum Episco-<marginalia>Factum|Prælati|cuiusdam|non legiti-|mum.</marginalia>
pum non ritè in illo negotio se gessisse, si præ-
sentationem ante admissam à Pontifice resigna-
tionem ad id putabat momentum aliquod ha-
bituram. Si autem viam sibi aliam expe-
ditiorem ob cognatorum illustrium fauorem
promittebat, res erat secundùm nudam conside-
rationem, remotis circumstantiis, talis, vt sine gra-
ui peccato posset attentari. Sed illud nescio
quomodo potuit in mentem homini docto veni-
re, Episcopum scilicet expectaturum ibidem ne-
gotij illius ardui expeditionem, & Ecclesiam
Cuscensem interdum suo Pastore priuandam.
Si dicatur Bullas nondum acceptas, neque gu-
bernationem à Capitulo assumptam, neque obli-
gatum esse Episcopum ad illam assumendam,
dum Confirmationis authenticum testimonium
non extat. Contra hoc est, quòd si ea ratio quid-
quam valeret, Iucatanensis Ecclesia iniustè de-
trimentum absentiæ pateretur: deserta siquidem
fuerat ante Confirmationis authenticum testimo-
nium, vt Cuscensi consuleretur, ex præsumptâ
Pontificis voluntate, vt superiùs vidimus, & ma-
nifestâ Regis. Quòd si hæc non vrgent, à suo
non poterit sponso, coniugio durante, derelin-
qui. Cùm ergo derelictio ista ex inspectione
commodi respectu Cuscensis solùm iustificari
potuerit, dum ex voluntario alio respectu mora
nectitur diuturna, iniustitia in eo indubitabilis
reperitur. Est autem à veritate alienum non te-
neri Episcopum, qui Ecclesiam priorem dese-
ruit; gubernationem alterius assumere, quia alio
modo nequit eidem esse vtilis; cùm tamen eius-
dem vtilitas vnicum fuerit desertionis prioris Ec-
clesiæ motiuum. Quod nimisquantùm videtur
exploratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>47</absatz-nummer> Quòd autem summam illam ingentem<marginalia>Pecuniam|ab illo of-|ferri non|potuisse.</marginalia>
pecuniæ offerebat, non erat cur doleret, permu-
tatione, quam desiderabat, obtentâ, ob illam a-
mittendam: nam Episcopus, qui oblatam respuit,
nonaginta mille Octiregales obuenientes sibi ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0321.jpg/>
@@1@<SE321>310 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. V.
<duolan 2><-P>vacatione ante ipsum in suam di&#x0153;cesim ingres-
sum numerauit. Vnde & gratitudinem suam erga
Regem nostrum testari contributione luculentâ
potuit, de quo & dixi Titul. 2. num. 31. An autem
tutâ conscientiâ id fieri potuerit videtur affirman-
dum; quia id simoniæ labem non habuit, quan-
doquidem non vt pretium, sed vt compensatio
quædam ingenua emolumentorum pio est au-
ctori ipsorum oblatum. Et quòd Præbenda pro<marginalia>Præbenda|pro Præbe&#x0303;-|dâ vt que-|at commu-|tari.</marginalia>
Præbendâ quoad id quod dicit secluso titulo,
redditus inquam congruæ sustentationi, aut aliàs
respondentes, commutari possint propriâ aucto-
ritate, benè explicat P. Suarez citato Cap. 32. in fine,
sententiam Cardinalis, & Imolæ sic exponens &
amplians, qui dixerunt Præbendas eiusdem ra-
tionis in eadem Ecclesiâ posse propriâ auctorita-
te commutari. Iuxta prædictam siquidem expli-
cationem, non solùm in eadem Ecclesiâ, sed in
diuersis fieri commutatio potest, non quoad ra-
dices, sed quoad redditus, & alia emolumenta.
Nihilominùs oblatio talis non caret difficultate,<marginalia>Difficultas|circa obla-|tionem pe-|cuniæ di-|ctam.</marginalia>
si propria auctoritate fieret concessâ à Pontifice
permutatione, non factâ pecuniæ mentione:
quia id non erat redditus pro redditibus commu-
tare, sed recollectam iam pecuniam tradere ani-
mo alliciendi Episcopum ad permutationem, quę
sub eo erat pacto celebranda. Et communis qui-
dem sententia est simoniam committi in permu-
tatione, si in pactum deducatur vt alter soluat ex-<marginalia>Pactio de|expensis si-|moniaca.</marginalia>
pensas in Beneficij acquisitione factas, aut in illius
consecutione faciendas, vt videri potest apud P.
Palaum Tomo 3. Disput. vlt. Puncto 17. numer. 10.
qui id ex Patribus Suario & Lessio deducit, atque
ex Flamminio, quem illi citant. Et licet illi de
expensis tantùm loquantur, quæ in obtinendo
litigioso Beneficio factæ sunt, eorum ratio etiam
ad faciendas extenditur; quia scilicet omnis pactio
rei pretio æstimabilis pro Beneficio est simonia-
ca. Quia verò aliqui apud P. Lessium de expensis
factis aliter sentiant, non est illud penitus impro-
bandum. Videndus ille etiam in Resolutionibus
posthumis. verb. Restitutio Casu 3. & 4. Pro facien-
dis autem maior ratio est: pro quo videri potest
P. Suarius Cap. 34. in fine. P. Thomas Sancius
Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 25. numer. 11. vbi docet
pactum in permutatione vt alter soluat expensas
pro Bullis faciendas, esse simoniacum, quod ex
Nauarri doctrina deducit, Felinique, atque alio-
rum asserit esse Iuniorum P. Palaus Puncto 16.
num. 5. Diana Parte 11. Tractat. 6. Resolut. 7. ex
Ioanne Pontio in Cursu Theologico, Disp. 56. n. 33.
Pro quo hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> Dico quartò. Necessitas & vtilitas per-<marginalia>Assertio 4.|necessitate&#x0303;|in permu-|tatione iu-|dicio pru-|dentis re-|linquendā.|Et quomo-|do non E-|piscopo, &|tractatus|qualiter|faciendus.</marginalia>
mutationis prudentis est arbitrio remittenda. Id
probo. Quia necessitas & vtilitas latissimè patent,
vnde nequit certus aliquis gradus earum designa-
ri. Non dico remittendum iudicio Episcopi, vt
ait P. Bauny Quæst. 4. qui ante illud possunt per-
mutare volentes de ipsâ permutatione tractare, &
inter se veluti contractum facere, cum mutua
obligatione; sub conditione tamen approbatio-
nis Prælati, vt docent P. Suarius citato Cap. 33.
num. 7. P. Sancius Dub. 39. P. Palaus Puncto 15.
num. 2. P. Bauny Quæst. 3. §. Tractare, & seqq.
qui alios adducunt, & præsertim P. Sancius, qui
num. 5. cùm aliquibus, quos citat, affirmat à tali
pacto non posse penitus resilire, quia ex parte<-P>@@

<-P>ipsorum omnino perfectum est. Ideò ergo dixi
negotium hoc non posse iudicio Prælati remitti,
quia permutare volentium debet deliberatio præ-
cedere, qui grauiter peccabunt, si ex leui tantùm
caussa paciscantur: cùm possit contingere vt Præ-
latus minùs circa illam attentus, permutationi
consentiat, per quod eorum conscientiæ non de-
bent securæ remanere. Quæ autem caussæ suffi-
cientes esse possint tractant inter alios Dom. Bar-
bosa Allegat. 69. citatâ, num 31. & seqq. P. Sancius
Dub. 38. numer. 14. P. Palaus Tomo 2. Tractat. 13.
Disput. 4. Puncto 3. §. 1. P. Filliucius Tractat. 41.
Cap. 10. num. 24. P. Bauny Quæst. 4. citatâ, Syl-
vester verb. Renuntiatione, 2. Quæst. 12. P. Azor
Tomo 2. Lib. 7. Cap. 30. Quæst. 4. Ex quorum do-<marginalia>Fauorabi-|lis pro cau-|sâ doctrina</marginalia>
ctrina id potest deduci, quod magis est fauorabi-
le; ne multos parùm ad spirituales respectus at-
tentos in permutationibus condemnemus. Syl-
uester sic ait: Et generaliter credo ita esse de omni<marginalia>Syluester.</marginalia>
caussa, quæ non resoluitur in pecuniam, vel aliquid
mensurabile pecuniâ. Quod quidem videtur pro-
bare P. Sancius, dum citat, nec reiicit. Iuxta hæc
ergo permutatio, quæ simoniaca non est, licèt
respectum temporalem spectet, licita erit.</P>
<P>  <absatz-nummer>49</absatz-nummer> Ex quo iustificari poterunt frequentes<marginalia>Aliquæ in|Indijs per-|mutationes|vnde iusti-|ficari que-|ant.</marginalia>
permutationes in Beneficiis Indiarum, quia in
illis qui spiritualem vtilitatem attendat, rarus erit.
Circa hoc tamen ita scribit P. Filliucius suprà, num.
25. Si sola intercedat commoditas temporalis absque
vllo respectu ad diuinum cultum, Primò, peccatum esset
suo genere graue; non tamen simonia, nisi latè sumpta.<marginalia>P. Filliue.</marginalia>
Secundò, probabile est fore nullam coràm Ordinarijs; quia
dispensatio in Iure communi absque iusta caussa, nulla
existimatur, præsertim accedente Bulla Pij V. 58. vers.
Ad hæc, vbi solùm conceditur Ordinarijs admittere per-
mutationes, quæ Canonicis sanctionibus permittuntur,
cum Decreto irritanti, si secus. Sic ille ex Nicalao
Garcia Parte 11. Cap. 4. numer. 49. Iuxta quæ væ
Indiarum Parochis, væ & Prælatis. Sed potest ex
iis, quæ Auctor ex Nicolao etiam Garcia præ-
miserat, talis doctrina molliri: sic enim ibi: Suffi-<marginalia>Personalis|commodi-|tas, vt pos-|sit attendi.</marginalia>
cit etiam vtilitas personarum, & quòd sic ijs expediat:
hæc enim redundat in augmentum diuini cultus, &
vt meliùs Deo seruiatur. Hæc ille. Quæ quidem
firmari ex Glossâ possunt, in Cap. Cùm vniuerso-
rum, de rerum permutat. in quo cùm de duobus,
qui permutare Præbendas voluerunt, sic habeatur:
De permutatione Præbendarum suarum inter se tra-<marginalia>Cap. Vni-|uersor&#x0169;,|de rerum|permutat.</marginalia>
ctare c&#x0153;pissent, quam vtilitati vtriusque imminere cre-
debant, &c. sic explicat verb. Vtriusque: Quia al-
tera alteri magis vicina erat, aut alia conueniens caussa.
Sic Glossa. Commoditas ergo illa maioris vici-<marginalia>Glossa.</marginalia>
nitatis sufficiens iudicatur, etsi temporalis, quia
in eo respectus potest spiritualis admisceri; sic
enim Deo meliùs seruiri potest. Quid ergo de
eo, qui proptereà permutat, quia Beneficium al-
terius maiorem habet commoditatem ad contra-
ctus exercendos? Periculosæ profectò plenum<marginalia>Respectus|exercendo-|rum con-|tractatu&#x0169;|abigendus.</marginalia>
opus aleæ, cùm ex eo nequeat sperari quòd Deo
sit meliùs, sed deteriùs, seruiendum, dum auaritiæ
quæ iuxta Apostolum, est Idolorum seruitus, ex
toto corde, ex tota mente, ex totis viribus, ex to-
ta virtute seruitur. Quod ergo ex Syluestro po-
situm, vt probabile sit, ita est accipiendum, vt tunc
permutatio liceat, quando simoniaca non est;
quia cum respectu alio temporali potest commo-
ditas aliqua spiritualis intendi, quæ tunc stabit fa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0322.jpg/>
@@1@<SE322>Quid Capitulum S. V. poßit circa Permutationes. 311
<duolan 2><-P>cilè, cùm Ecclesiæ detrimentum ex fine intento
circa temporalia non sequetur, in cuius com-
modum potest Beneficiarij temporalis commo-
ditas redundare; quatenùs commodiùs potest,
animo alacriori iam reddito, ministeria sibi credi-
ta exercere.</P>
<P>  <absatz-nummer>50</absatz-nummer> P. Azor loco citato sic scribit: Sed num-<marginalia>Ob fauore&#x0303;|personæ an|Episcopus|permutare|possit.</marginalia>
quid solùm ob personæ fauorem, nulla habitâ ratione
vtilitatis Ecclesiæ, licitè Episcopus Beneficia permutet?
Ægidius (scilicet Bellamera) p. 6. q. 2. ex sen-
tentiâ Hostiensis, & Ioannis Andreæ contendit Episco-
pum id facere iure non posse; si tamen fecerit, ratum esse<marginalia>P. Azor|obscura de-|ctrina circa|illud.</marginalia>
& firmum, quod facit. Sed primum est dicendum. Sic
ille: qui dum breuis esse laborat, obscurus fa-
ctus. Primum ait dicendum. Sed quod est illud
primum? Nam & est primum in Quæsito illo, quòd
scilicet ex solâ necessitate, vel vtilitate Ecclesiæ
permutatio fieri possit, & quoties priuata Bene-
ficiati commoditas in bonum Ecclesiæ redundat:
& est item primum in speciali illâ difficultate,
quòd videlicet Episcopus iure facere nequeat, vt
ob fauorem personæ permutatio fiat. Et quia
primum ad clausulam potiùs posteriorem videtur
referendum; si ita est, vltimum illud, quòd scili-
cet rata & firma permutatio sit, indecisum relin-
quitur. Nisi dicas ex affirmatione vnius, & non
alterius, huius colligi negationem. Sed certè id
non semper accidit, & suas patitur limitationes;
quod quidem vitari potuit, propriam ampliùs
sententiam explicando. Ex eo autem quòd illam,
quæ Episcopis id tribuit, quod vidimus, non
penitus probet, eiusdem probabilitas non tolli-
tur: & cum stare possit, vt ob fauorem personæ<marginalia>Pro praxi|notandum.</marginalia>
facta permutatio sit firma & rata, facilè est Epi-
scopis ita rem disponere vt & licita sit, quocum-
que bono respectu, qui spirituale bonum attin-
gat; & ille satis obuius est, quod permutans in
loco sibi gratiore consistens lætior, & sic prom-
ptior munus sibi creditum adimplebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>51</absatz-nummer> Ex Nicolao Garcia suprà, numer. 49. sic<marginalia>Vtilis pro|eodem do-|ctrina ex|bonis Au-|ctoribus.</marginalia>
habet P. Palaus §. 1. citato num. 4. Adde, vtilitatem
vnius ex compermutantibus in Ecclesiæ vtilitatem ce-
dentem, præstare sufficientem caussam permutationis;
dummodo ex parte alterius damnosa Ecclesiæ permutatio
non sit. Quia absolutè illa permutatio in vtilitatem<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
Ecclesiæ cedit. Sic ille. Quod quidem ad præsentem
caussam non parum momenti habet. Rarò enim
accidet vt ex permutationibus alter rationem ali-
quam conuenientiæ in permutatione non habeat.
Ab illo ergo cùm tractatus incipiat, si aliter inge-
nuè fateatur se caussam sufficientem habere, quam
Prælato aperiet, poterit hic eidem credere, &
sic de permutatione pacisci, licèt ipse caussam
nullam habeat permutandi. Quoad damnum ve-<marginalia>Circa dā-|num Eccle-|siæ ex per-|mutatione|imminens.</marginalia>
rò Ecclesiæ, illud certè debet Prælato exponi, si
verosimile sit, quando Episcopo ipsi aliàs perspe-
ctum non habetur: vt si viribus integris sit, &
linguæ Indicæ peritus; cùm alius his sit qualita-
tibus destitutus. Potest autem tunc considerari
an damnum tale maius futurum sit, quàm bo-
num, quod Ecclesiæ alteri ex illius curâ proue-
niet. Si enim bonum præponderaret, illud posset
iure præferri: & etiam si æquale. Nam cùm di-
catur ex parte vnius esse caussam in bonum Ec-
clesiæ cedentem; ille equidem vtilior erit Eccle-
siæ, ad quam transfertur, quàm priori. Qui au-
tem sine speciali caussa permutat, tam erit vtilis<-P>@@

<-P>vni quàm alteri: & ita generaliter loquendo ma-
ius erit Ecclesiæ bonum; sicut cùm translatio E-
piscoporum fit, ex quo Ecclesia, quæ deseritur,
damnum aliquod patitur, sed quia alia ad quam
fit translatio, commodum ex eâ reportat, absolutè
illa in bonum dicitur Ecclesiæ redundare.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Frequentes in Indijs casus circa Permu-
tationes: & quid Iuris interni circa
illos,</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>52</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm aliquis ex benignitate Regiâ, Be-<marginalia>Admittens.|præsenta-|tionem ad|Præbendā,|an possit|Benefici&#x0169;|Curatum|permutare,|& sic de|alijs.</marginalia>
neficium Curatum habens, ad Præ-
bendam in Cathedrali aliqua Ecclesia præsenta-
tur, accidere solet vt amicum, aut aliàs coniun-
ctum, promouere desiderans, qui non ita pin-
gue Beneficium habeat, cum eo permutationem
intentet, & multoties consequatur. Voluntatem
enim admittendæ Præbendæ dissimulat, vt nihil
inde sibi possit opponi, vel fortè hoc sine dissimu-
latione peragitur, quia non obstante huiusmodi
voluntate, de bono exitu minimè desperatur.
Idem videre licet in aliis, qui proptereà quòd in
Hispaniam benè nummati redire volunt, vel ad
honoratiora Beneficia obtinenda contendere,
permutationem instituunt: quod equidem va-
cante Sede solet euenire, quia tunc ista faciliùs
obtinentur. Videtur autem in illis posse sine<marginalia>Pro parte|affirmati-|ua quid fa-|ciat.</marginalia>
graui conscientiæ reatu procedi, quia dum non
vacat Beneficium, possidentis est: ergo & po-
test de illo iuxta id, quod permittunt Canones
Sacri, disponere, in quibus casus isti non inue-
niuntur excepti. Et quod ad vtilitatem Ecclesiæ
attinet, quam illi in permutatione requirunt, po-
test in casibus dictis locum habere, si is, cum quo
Permutatio instituitur, aptus Beneficio sit, & hi-
lariùs ac promptiùs in eo credatur seruiturus, iu-
xta nuper dicta. Quod verò vacatio breuî futura<marginalia>Vacatione&#x0303;|instantem|non obstare|ex receptâ|doctrinâ|de pri-|uando Be-|neficio.</marginalia>
non obstet, ex eo probari potest, quod graues
scriptores admittunt, eum scilicet, qui se priuan-
dum Beneficio scit, posse illud in fauorem resi-
gnare. Pro quo P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil.
Cap. 2. Dub. 14. num. 7. Quod verum putant etiam
cum priuatio futura est ob irregularitatem ex ho-
micidio, aut crimine alio contractam. Et ita ex-
pressè tenet P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Disput.
11. Quæst. 34. Dicto 1. ae$unclear 2. & P. Sancius Lib. 7. de
Matrim. Disput. 42. numer. 2. Ex eo autem quòd
accepturus Beneficium, non multò post illud sit
repositurus, non videtur grauiter delinquere: nam<marginalia>Neque vo-|luntatem|renuntian-|di, ex aliâ|etiam re-|cepta.</marginalia>
& accipere Beneficium potest quis animo dimit-
tendi illud post breue spatium temporis, si occasio
alterius commodioris incidat, vel si permutatio
occurrat, vel pro quo faciat oppositionem, vt
cum multis tenet etiam P. Sancius Libr. 7. citato,
Disput. 45. n. 12. vbi Nauarrum laudat asserentem
non posse eum, qui Beneficium Parochiale reci-
pit animo inseruiendi illi, donec permutet cum
alio, etsi proponat vnico solo die tenere illud;
dummodo eo die impleat, quod tenetur. Pro quo
videri etiam potest P. Lessius Lib. 2. Cap. 34. num.
136. vbi mortiferum negat in eo esse peccatum.
Pater Laymam Libr. 4. Tractat. 2. Cap. 14. nu-
mer. 9. Pater Bauny in Praxi Beneficiorum, Di-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0323.jpg/>
@@1@<SE323>312 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. V.
<duolan 2><-P>sput. 6. Quæst. 2. Bassæus verb. Beneficium 3. n. 13.
& alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>53</absatz-nummer> Dico primò. Permutatio dicta non vi-<marginalia>Assertio 1.|non videri|mortale.</marginalia>
detur vt mortifera penitus improbanda, si nihil,
quod aliàs sit damnabile, eidem admisceatur. Hoc
probant fundamenta adducta. Neque est simi-
lis omnino casus, de quo diximus §. 1. quia vt ibi-
dem dictum numer. 37. in permutatione ratio est
aliqua magis specialis, propter quam licere po-
test, quod in casu dicto non debet licitum repu-
tari. Quòd verò ibi etiam dictum de imperfecto
possessorio in resignante, hîc etiam locum vide-
tur habere: propter quod P. Sancius suprà, Cap.<marginalia>Imperfecta|possessio vt|vt videa-|tur obstare.</marginalia>
3. Dub. 37. num. 12. statuit eum, qui intra certum
tempus tenetur dimittere Beneficium, non posse
illud permutare, quia non est omnino suum; &
etiam quia si permutaret, non censeretur dimitte-
re: vt si Papa dispenset cum aliquo ad duo Be-
neficia curata; modo intra annum dimittat al-
terum: in eo enim euentu, si permutaret, non
censeretur dimittere. Pro quo Rebuffum, &
Rotam ab eodem relatum, adducit. Hoc tamen<marginalia>Cui occur-|ritur in-|stantiæ.</marginalia>
in casu nostro non videtur vrgere, sicut in alio:
quia resignationis in fauorem, & permutationis,
etiam vbi Beneficium iuris patronatus non est,
diuersa est ratio, iuxta mentem Pontificum: Pius
siquidem Quintus, qui circa resignationes specia-
les cautiones adhibuit, circa permutationes nihil
innouandum censuit, sed vt illæ, sicut Canonicus
Sanctionibus constitutum habetur, agerentur. In
illis ergo prædicta ratio locum habet, quòd scili-
cet cùm quis determinatum habet dimittendi
tempus, resignare nequeat; quia quod sic habet,
nequit absolutè dicere quòd sit omnino suum. In
permutatione autem, licèt idem videatur accidere
quantùm ad imperfectam possessionem, suppo-
sitâ acceptatione præsentationis, in quâ tempus
postulandæ præscribitur Collationis, nequit Ec-
clesia summo iure vti; cùm aliàs in iis, quæ iuris
patronatûs sunt, vt ea, de quibus agimus, Ordi-
narij & Patroni debeat prouidentia versari, &
conuenientiam mutuæ translationis inspicere.</P>
<P>  <absatz-nummer>54</absatz-nummer> In quo quidem videtur P. Bauny secum<marginalia>P. Bauny|pugnantia|videri tra-|didisse, cir-|ca consens&#x0169;|Patroni.</marginalia>
pugnantia tradidisse. Nam Disputat. 10. Quæst. 4.
§. Quamquam, cùm sententiam Rebuffi referat
dicentis, cùm de permutatione agitur, vocandos
ab Episcopo Patronos, & eorum sententiam re-
quirendam, quia eorum interest quis huic Eccle-
siæ, quis alteri præfici expediat, obseruare: id ipse
negat, eâ redditâ ratione, quia ab Episcopo alie-
num est laicorum subesse iudicio in regendâ Dei
Ecclesiâ. Quod & prosequitur §. sequenti. In
vltimo autem necessarium esse ait Patronorum
consensum his verbis: Idem dicendum de Patroni
consensu: quod etsi Staphylæus apud Zerolam neget in
Praxi. Verb. Ius Patronatus ad 6. dummodò fiat
hæc permutatio auctoritate Episcopi; huic tamen eius
opinioni præponderat communis, quam consuetudo
confirmat, Rebuffo teste in Practica Beneficiorum, Titulo
de Permutatione, n. 43. Rodoano Cons. 5. Aluino
de potest. Abbat. Cap. 10. num. 10. Hæc ille; quæ
non videntur facilè posse componi. Quidquid
autem de hoc sit, id quod de necessitate circa re-
signationes dicebamus §. 1. ob cuius defectum
non erat locus illi in casu dicto, non debet ad ca-
sum præsentem trahi, sicut de imperfecta posses-
sione dicebamus, quia minori rigore agendum<-P>@@

<-P>est circa permutationem. Hinc est vt Regula<marginalia>Circa per-|mutatione&#x0303;|minori ri-|gore agen-|dum, quàm|circa resi-|gnatione&#x0303;.</marginalia>
Cancellariæ circa resignantis vitam per 20. dies
post factam resignationem, non ita locum ha-
beat, vt multoties, etiamsi non superuiuat, firma
& rata esse non possit, vt videri potest apud cita-
tum Auctorem Quæst. 12. ex Rebuffo, Gomecio,
& Petro Gregorio, quæ sicut & alia dicta suffi-
cere videntur ad fundandam aliqualem probabili-
tatem: quam & in casu, de quo §. 1. erit fortè
qui esse contendat: quandoquidem id, quod ma-
ximè obstare posset, Patroni scilicet deesse con-
sensum, ex sententiâ Staphylæi, de quâ nuper,
possit aliquatenus elidi. Quod tamen ego in In-<marginalia>Quid pro|Indijs irre-|fragabile.</marginalia>
diis arbitror minimè posse sustineri, cùm Præla-
ti insuper iuramentum circa obseruantiam Regij
Patronatus emittant, vnde & debent illum iuxta
praxim receptissimam, qualis illa est, de quâ lo-
quimur, obseruare.</P>
<P>  <absatz-nummer>55</absatz-nummer> Dico secundò. Licèt id, quod Assertio-<marginalia>Assertio 2.|oppositum|Assert. 1. esse|verius &|practican-|dum.</marginalia>
ne præcedenti probauimus, aliqualem probabilita-
tem habeat, oppositum tamen verius est, & regu-
lariter practicandum tum ob rationes §. 1. ad-
ductas, tum quia fraus in re magni momenti
committitur, dum Præsentatus ad Præbendam
animum illius assumendæ dissimulat. Pro quo
facit Regula Cancellariæ, de quâ nuper: si enim
quis per viginti dies non superuiuat à resignatio-
ne factâ, nullius est roboris, quia est præsumptio
fraudis, quam eleganter explicat P. Bauny Quæst.
12. citatâ. §. Docent, etiam in permutatione, ex<marginalia>Fraudis in|eo satis sun-|data præ-|sumptio.</marginalia>
eo quòd cùm resignatarius compermutantem morbo
viderit afflictum, propeq&#x0301;ue iam extinctum, ei suum
de manibus Beneficium, non sine Ordinarij, ac expectan-
tium detrimento, quà prece, quà veteris inter eos amici-<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
tiæ recordatione, violentus extorserit. Sic ille ex Re-
beffo. Si ergo fraudis præsumptio irritam per-
mutationem reddit; vbi illa manifesta est, suum
electo ad præbendam animum occultante, magis
profectò debet obstare. Pro quo videri potest
Nauarrus Consilio 75. de simoniâ. §. Tertiò, quòd,
& sequenti, vbi probat mendacium in talibus esse
peccatum mortale. Tum etiam, quia ordinariè<marginalia>Rationes|aliæ.</marginalia>
permutationes istæ in gratiam eorum fiunt, qui
examen in oppositione refugiunt; ex quo fit vt
multi benemeriti suâ expectatione frustrantur.
Tum item, quia multoties permutatio ita fit, vt
lucrosa sit pingue Beneficium dimittenti: no-
lunt enim gratis dimittere, sed considerabile ali-
quid pro expensis in itinere faciendis elicere, &
aliquid amplius. Quod cùm non sit facilè discer-
nere, licèt aliqui ab eâ immunes labe reperiantur,
pro communi est lege statuendum. Horum enim
& non aliorum permutationes admittere ob prę-
sumptionis defectum, vel vehementiam, non sine
graui stare multorum iniuriâ poterit. Vbi autem
communis est lex, nemo habet vnde querelam
possit efformare. Quod autem de Præsentato ad
Præbendam dictum, de aliis est etiam asserendum,
de quibus num. 52. animum recedendi celare soli-
tis; vel alia occurrunt, quæ aliunde vrgent, &
sunt paullò superiùs explicati; illud præsertim,
pro quo</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0324.jpg/>
@@1@<SE324>Quid Capitulum S. V. poßit circa Permutationes. 313
<duolan 2><Z><A+1>§. IV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An in Permutatione excessus Beneficia-
lium obuentionum possit pecuniâ, aut
re alia pretio æstimabili compensari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>56</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ericulosus hic scopulus, ad quem so-
lent conscientiæ multorum allidi. Vt
ergo vitari id possit, cùm sit aliàs difficile om-
nem temporalem respectum pecuniæ, aut rei pe-
cuniâ æstimabilis in permutatione respuere, a-
liqua à Doctoribus benignè iuxta ipsorum men-
tem excogitata traduntur, circa quæ iudicium no-
strum sequentibus Assertionibus expromemus.
Itaque</P>
<P>  Dico primò. Sententia est aliquorum, cùm<marginalia>Assertio 1.|Compensa-|tionem pe-|cuniariam|fieri posse|qui sen-|tiant.</marginalia>
permutatio inter Beneficia inæqualia quoad e-
molumenta fit, posse aliquid dicti generis accipi.
Pro eo ita scribit P. Sa. verb. simonia numer. 2.
Non est simonia &c. Nec videtur in permutationibus
pecunia ad recompensationem fructuum paucorum, aut
nullorum. Sic ille: quod est iuxta ea, quæ habet<marginalia>P. Sa.</marginalia>
Siluester verb. Permutatio 2. num. 6. vbi ita scri-
bit: Secundò quæritur vtrùm sit simonia, si in per-
mutatione detur pecunia in supplementum maioris Be-
neficij? & dicit Panormitanus in Cap. Quæstiones.<marginalia>Siluester.</marginalia>
eo. tit. quòd sic, si detur occasione spiritualium iurium,
de quibus plus habet Ecclesia vna, quàm alia: puta quia
habet maiorem auctoritatem in administratione spiri-
tualium, quàm alia. Et intellige secundùm Archidia-
conum, etiamsi fiat auctoritate Superioris: secus si de-
tur in recompensationem prouentuum temporalium.
Hæc ille. Ad quæ videtur alludere P. Thomas
Sancius Libr. 2. Consil. Cap. 3. Dub. 42. num. 6.
dum sic ait: Licet sub iudice sit, an quando duo per-
mutant Beneficia inæqualium reddituum, sicut licet
auctoritate Papæ illum excessum recompensare pensione,<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
ita etiam liceat datâ pecuniâ: multi enim & grauißi-
mi Doctores tenent licere; & est probabile: at verius
est non licere. Sic ille. Vbi non videtur loqui de
data pecunia, si Papæ interueniat auctoritas, quia
de eo dubitatio esse nequit, vt ait P. Palaus To-
mo 3. Disputat. vlt. Puncto 16. num. 1. Cùm non
sit pretium rei spiritualis, quod dari & admitti
contra ius diuinum est; sed compensatio quæ-
dam pro inæqualitate prouentuum, in qua est
contractus alterius generis in Iure probatus, vt
constat ex Cap. Ad quæstiones, de rerum permu-
tat. in quo sic Clemens Tertius: Respondemus,<marginalia>Cap. Ad|questio-|nes, de re-|rum per-|mutat.</marginalia>
quòd cùm de dictis Par&#x0153;cialibus Ecclesiiis per se queat
permutatio celebrari, & in permutatione posseßionum
per se non sit inhibitum, si altera ratione posseßionum
alteri præponderet, pecuniam posse refundi, de ipsarum
posseßionibus ad inuicem, prout visum fuerit expedire,
refusâ certâ pecuniæ quantitate, poterit contractus per-
mutationis iniri; sic tamen quod illi contractus nequa-
quam sibi inuicem misceantur. Sic Pontifex: vbi vel
absolutam facultatem concedit, vt omnes ita fa-
cere possint, sicut præfati censuerunt; & præ-
tereà P. Becanus quæst. 13. de Simonia num. 3. vel
eam necessariam supponit: pro quo sic P. Bauny
in Praxi Beneficiorum Disputat. 10. Quæst. 6. §. In<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
hac tamen: & quod ad pecuniam spectat, quam inæ-
qualitatis tollendæ caussa inter fructus prædictorum
dari posse Pontifex ait: id sine facultate Pontificis ten-<-P>@@

<-P>tandum non esse censeo. Sic ille. Quod verò aliqui
dicunt possessiones illas, de quibus loquitur Pon-
tifex, titulo tantùm temporali habitas, non est vn-
de colligere possint, licet Glossa id videatur in-
dicare verb. Prouentuum. Sed reuera id non di-
cit, cùm constet prouentus esse temporales, et-
iamsi ius ad illos spirituale sit. Nequit ergo de
potestate Pontificis circa hoc vllatenus dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>57</absatz-nummer> Cùm ergo, qui hoc propriâ auctoritate<marginalia>Eorum|sententiam|non esse im-|probabi-|lem.</marginalia>
fieri posse contendunt, tantæ auctoritatis sint,
non videtur eorum sententia vt penitus impro-
babilis refutanda. Cui citata Clementis Pontificis
auctoritas non parum videtur suffragari. Neque
enim dici potest concessionem illam fuisse parti-
cularem, aliàs non debuisset Corpori Iuris in-
serta proponi, in quo leges tantùm Canonicæ
proponuntur, cùm sint rescripta Pontificum fa-
cientia ius. Neque ius tale in eo esse potest, vt
ex eo pro certo tantùm habeatur Pontificem cir-
ca id posse dispensare, & ita ad eumdem in per-
mutationibus huiusmodi recurrendum. Nam
de tali recursu mentio nulla; & de permutatione
vti de realiàs licitâ ille loquitur, tum quoad Ec-
clesias, ibi: Per se queat permutatio celebrari. tum
circa compensationem fructuum, dum subdit:
& in permutationibus posseßionum per se non sit inhi-
bitum. Est autem eadem ratio, etiamsi possessio-
num permutatio non sit, quando aliunde inæ-
qualitas in prouentibus reperitur, quia in vtro-
que pecunia refunditur: vnde aut vtrumque li-
cet, aut vtrumque est vt simoniacum reproban-
dum. Et quidem probabilissima sententia est<marginalia>Permuta-|tionem fieri|posse cum|onere pen-|sionis, pe-|cuniâ re-|dimibilis.</marginalia>
posse permutationem fieri cum onere pensionis,
sic Episcopo concedente: ita enim tenent Au-
ctores, quos adducit & sequitur P. Sancius suprà
num. 5. P. Lessius in Resolutionibus posthumis.
Verb. Beneficium Casu 12. Nihil ergo in eo
contra ius diuinum est. Quòd autem onus pen-
sionis possit pecuniâ refusâ tolli, satis verosimile
apparet: & posse solutione anticipatâ redimi te-
net P. Becanus quæst. 18. de simonia & P. Palaus
Tomo 2. Tract. 1. Disput. 1. Puncto 11. §. 10. num.
12. estque communis resolutio, pro qua citatus
Auctor Tomo 3. Disput. vlt. Puncto 13. numer. 10.
adducit Cardinales Caietanum & Toletum,
P. Suarium, P. Valentiam, & P. Lessium, qui pro-
pria auctoritate id fieri posse concedunt, etiamsi
pensio auctoritate sit Pontificis constituta. Quid-
quid secus alij sentiant, ex quibus P. Bauny su-
prà Disput. 11. Quæst. 10. Assert. 1. Iam ergo De-
cretalis illa non vrget in ordine ad Pontificem, à
quo tantùm possit talis licentia præstari. Atqui
pro licentia Episcopi requirendâ nullum in ea
verbum: ergo probabile est illam non esse neces-<marginalia>Non esse|Episcopi|licentiam|necessariā.</marginalia>
sariam. Quòd si stylus habeat eam peti, id erit
circa hoc dicendum, quod circa redemptionem
pensionis citati Auctores affirmant, peti scilicet
non vt necessariam, sed ad maiorem securita-
tem.</P>
<P>  <absatz-nummer>58</absatz-nummer> Dico secundò. Etiamsi opposita senten-<marginalia>Assertio 2.|Sententia|opposita|prafertur.|Et quid|iuxta il-|lam stante|bona fide.</marginalia>
tia vt communis, & Doctorum auctoritate fir-
mata tenenda sit; si tamen circa hoc bonâ proce-
datur fide, quod eâ durante acceptum est, potest
licitè retineri. Et quidem bonam fidem obstare
quo minùs simonia in permutatione committa-
tur, videtur indubitabile, & pro eo videri potest
Zerola. Parte 2. §. 9. Quòd verò retineri possit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0325.jpg/>
@@1@<SE325>314 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. V.
<duolan 2><-P>ita acceptum, ex eo ostenditur, quia sponte da-
tum est, & nullum extat caput vnde traditio pos-
sit irritari. Si qua ergo lex p&#x0153;nalis est circa si-
moniam, præsertim confidentialem, hic locum
non habet, cum nequeat esse p&#x0153;na, vbi culpa
non est. Cap. Sine culpa, de regulis iuris num. 6.
quod Nauarrus præsenti materiæ applicat Concilio
33. de simonia. Et facit pro instituto præsenti ca-
sus, quem Zerola ibidem proponit de eo, qui per-<marginalia>Casus spe-|cialis pro|incento ex|Zerola.</marginalia>
mutauit Beneficium cum alio, quod permutans
asserebat valere in fructibus viginti aureos: &
affictauit illi fructus annuos pro illis viginti; cùm
tamen realiter illud Beneficium non valeret vi-
ginti, quos ille ignorans percipit. In quo resol-
uit, simoniam à recipiente annuos redditus non
committi; ignorantiâ autem cessante sufficere
quòd fiat compensatio pro rata, nisi sit modi-
cum, iuxta Nauarrum Consilio 13. de Rescriptis.
Vbi planè supponit sic esse permutationem fa-
ctam, vt pro viginti aureis, quos valere in fructi-
bus permutans asserebat, compensatio æquiua-
lens fieret: & similiter quòd valore tali deficien-
te, minùs resignanti tribueretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>59</absatz-nummer> Dico tertiò. Ex prædicta nuper ratione,<marginalia>Assertio 3.|Permutan-|tem se in-|demnem|seruare|posse ex ca-|sus alterius|decisione|ostenditur.</marginalia>
quòd scilicet permutans se indemnem seruare
possit, verosimile argumentum potest in caussa
præsenti institui, iuxtaid, quod habet Nauarrus
Consilio 75. de simonia, vbi casum huiusmodi ad
quæstionem adducit. Resignans & Resignatarius
conuenientes vt exprimatur valorem Beneficij
esse 160. ducatorum, cùm non sit nisi 100. vt
pensio sexaginta ducatorum constituatur à Pa-
pa: quia si centum tantùm esse dicatur, non pote-
rit pensio obtineri, eo quòd oporteat vt resig-
nanti remaneant centum: Sicut cogitauerant, con-
secuti sunt, & Resignatarius vt haberet 40. non
dubitauit 60. resignanti condonare, cùm tamen
simonia in eo esse videatur. Quam casus speciem<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
cùm præmisisset, ita subdit: Quæstio profectò quo-
tidiana, & difficilis est: nam pro parte negante facit,
quod in casu proposito videtur dari pro temporali, neque
contra: ergo non committitur simonia. Quod con-
firmat numer. 8. ex eo quòd animus & intentio
præfatorum non facit vendere aliquid, vel eme-
re, neque dare vel recipere temporale pro spiri-
tuali, velè contra. Et actus agentium non operantur
vltra intentionem eorum. l. Non omnia D. Si certum
petatur. Et l. Si quis nec caussam D. de rebus creditis.
Addit autem numer. 18. præfatum mendacium
non videri fuisse caussam acquisitionis Beneficij
principalem & immediatam, sed impellentem &
remotam; caussa enim principalis fuit, ne tan-
tam iacturam resignans ęx sua resignatione acci-
peret, & quædam sustentatio ei remaneret. Sic
pro parte negante; cùm tamen affirmantem tan-
dem amplectatur, eò quòd promissio præcesse-
rit, quæ simoniacam resignationem efficit. Cap.
Quam piè 1. Quæst. 2. & Cap. Finali, de Pactis. Sed
certè cùm difficilem adeò quæstionem dicat, &
pro negante non leuia argumenta conficiat,
suamque resolutionem non pleno assensu, sed
cum quadam trepidatione proponat, dum sic ait:
Non auderem excusare illum à simoniæ labe, ob argu-<marginalia>Idem.</marginalia>
menta pro parte affirmante formata: videtur sanè
in opposita suum probabilitatis pondus excitare,
vt non debeat simoniaca resignatio censeri, ne-
que lethali culpæ obnoxia reputari. Vbi illud<-P>@@

<-P>specialiter aduertendum, quod de iactura dici-
tur: videtur enim res dura, vt permutare quis ne-
queat se indemnem seruans, sed quòd necessariò
iacturam sit considerabilem in permutatione al-
teri commodâ subiturus.</P>
<P>  <absatz-nummer>69</absatz-nummer> Sed difficultas specialis occurrit, de qua<marginalia>Casus a-|lius de o-|bligatione|emendi|supellecti-|lem.</marginalia>
in casus contingentia dubitatum. Quidam In-
dorum Parochus cum alio tractatum permuta-
tionis instituit, & quia illius erat locupletius Be-
neficium, aliquid sibi superaddendum voluit, &
prætereà vt compermutans se obligaret ad emen-
dam, quam habebat, supellectilem, mensas, in-
quam, lectum, sellas, imagines, & vtensilia alia:
In quo quidem ob conscientiæ negotium non
fuit, qui hæreret, si pretia aliàs essent moderata.
Idque ita factum, eo quòd valde difficile esset
præfata in alium locum asportari. Et iuxta com-
munem Doctorum sententiam dicendum id mi-
nimè licere, & esse simoniacam pactionem. Pro
quo est auctoritas Innocentij Tertij in Cap. Vt<marginalia>Cap. Vt|nostrum,|vt Eccle-|siastica|&c.</marginalia>
nostrum, Vnico, vt Ecclesiastica Beneficia &c. vbi sic
ait: Non licuit ex pactione, vel conuentione quacum-
que, sub modo vel tenore præscripto concedere nudum
officium, & tibi retinere prouentus: cùm in Latera-
nensi Concilio prohibitum sit, ne quis conferendo Eccle-
siasticum Beneficium partem prouentuum suis vsibus re-
tinere præsumat; & alibi cautum reperiatur in Cano-
ne quòd Ecclesiastica Beneficia sine diminutione debeant
conferri. Sic ille. Canon autem, quem citat, habe-
tur in Cap. Si quis Præbendas 1. Quæst. 3. Et est
Innocentij Secundi, sicque habet: Si quis Præben-
das, vel Prioratum, seu Decanatum, aut honorem,
vel promotionem aliquam Ecclesiasticam, seu quodli-<marginalia>Cap. Si|quis Præ-|bendas,|1. q. 3.</marginalia>
bet Sacramentum Ecclesiasticum, vt putà Chrisma,
vel Oleum sanctum, & consecrationes altarium vel Ec-
clefiarum, interneniente execrabili ardore auaritiæ, per
pecuniam acquisiuit; honore male acquisito careat, &
emptor atque venditor, & interuentor notâ infamiæ
percellantur: & nec pro pastu, nec obtentu alicuius con-
suetudinis, ante, vel post, aliquid exigatur, vel ipse da-
re præsumat; quoniam simoniacum est; liberè absque
diminutione aliqua, collata sibi dignitate atque Benefi-
cio perfruatur. Sic Canon: pro quo & est alius<marginalia>Alij Ca-|nones pro|eodem.</marginalia>
Alexandri Tertij in Cap. de Maioribus, de Præ-
bendis. Et Gregorij item Noni in Cap. Cùm
caussam, eod. tit. Et alius ibidem eiusdem Innocen-
tij in Cap. Vacante. sunt etiam & Constitutiones
Pij Quarti, & Pij Quinti specialiùs de resignatio-
ne loquentes, de quibus passim Auctores, ac præ-
sertim Nauarrus in Consiliis de simonia.</P>
<P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Quia verò, cùm Beneficium est pin-<marginalia>Circa em-|ptionem|supellectilis|resolutio|ex proba-|bili doctri-|na iam|posita.</marginalia>
guius, aliquid posse refundi non sit improbabile
iuxta dicta: in obligatione prædicta emendi su-
pellectilem non videtur esse maior difficultas; sed
certè minor apparet, quia nulla species emptio-
nis & venditionis respectu ipsius Beneficij dispi-
citur. Et quidem adducti Canones circa hoc non
videntur vrgere, quia cum Episcopis loquuntur,
ne scilicet Beneficia cum diminutione conferant,
& ne accipientes quidquam pro collatione retri-
buant: quorum nihil in casu, de quo agimus, re-
peritur. Constitutiones autem Pij Quarti, & Pij<marginalia>Constitu-|tiones Pij|IV. & Pij.|V. nouam|non indu-|cere obli-|gationem.</marginalia>
Quinti damnare tantùm & punire pactiones, quæ
ante illas editas erant illicitæ, tradit Nauarrus
Consilio 33. de Simonia, ad ea se referens, quæ habet
in Manuali Cap. 23. num. 109. Et idem videtur di-
cendum de qualibet alia obligatione rei pretio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0326.jpg/>
@@1@<SE326>Quid Capitulum S. V. possit circa Dispensationes. 315
<duolan 2><-P>æstimabilis conferendæ: stare enim potest, si Be-
neficium, quod permutatur, ita abundans sit, vt
iactura, quam commutans patitur, aliqualiter eo
pacto videatur compensari. Quod autem de ti-
tulo sustentationis ex Nauarro dicebatur, in per-
mutatione non videtur habere locum, quia cùm
resignans suum Beneficium, aliud accipiat, non
potest prouentibus alterius ad sustentationem in-
digere. Quod in Beneficiis Indiarum maximè ha-
bet verum: satis enim per Regiam prouidentiam
omnibus Beneficiariis, in ordine ad prædictum
effectum, qui primus dicitur, prouidetur. Pro
quibus non plura.</P>
<Z><A+2>CAPVT VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Dispensationes quid Capitulum
vacante Sede possit in Indiis, & quæ
inde pericula Conscientiis Capitula-
rium immineant.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>62</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca potestatem dispensandi, an &<marginalia>Generalis|Assertio|circa Ca-|pituli pote-|statem, quæ|& genera-|lis.</marginalia>
quomodo Capitulo conuenire pos-
sit in iis, quæ Episcopis absolutè li-
cent, variæ moueri possunt quæstiones, de qui-
bus Diana Parte 8. Tract. 4. Et nulla certè extat,
in qua probabiliter non concedatur illi, quod ad
Episcopi spectat potestatem, etiamsi vt Delegato
Sedis Apostolicæ tribuantur: vt paucis resoluit
Dom. Machadus Tomo 2. pag. 159. num. 3. & 4.
Licent ergo illi omnia, quæ expressè prohibita
non inueniuntur: vnde & Capitulum Sede va-
cante in Indiis eodem poterit iure gaudere: &
illo specialiter vt possit dispensare in casibus Pon-
tificiis, quando non est facilis recursus ad Pon-<marginalia>Quid in|Indiis spe-|ciale.</marginalia>
tificem: in Indiis enim numquàm facilis est re-
cursus, vt manifestè constat; etiam vbi littora pro-
pinquiora: semper enim nauigationes incertæ;
& vt abire sit facile, redire difficile est; vel è con-
tra: & non sunt Christianæ conscientiæ inter
grauiorum periculorum fluctus relinquendæ.
Videatur citatus Auctor Resolut. 9. qui ita asserit
post Merollam.</P>
<P>  <absatz-nummer>63</absatz-nummer> Potest tamen vlteriùs inquiri, an Capi-<marginalia>Circa di-|spensatio-|nes Episco-|po directas|variæ sen-|tentiæ.</marginalia>
tulum possit exequi dispensationes, quæ à Se-
de Apostolica ad Episcopum diriguntur, sicut &
alia rescripta. Quam difficultatem ex professo
non tractauit præfatus Auctor, licet aliam ipsi
congruam discusserit Resolut. 66. an scilicet Vi-
carius Capituli, Sede vacante, possit exequi dis-
pensationes directas Vicario generali Episcopi: &
in fine illius tandem attigit illam, respondens
negatiuè cum Nicolao Garcia Parte 6. Cap. 2.
num. 46. & circa hoc quidem maior videtur esse
Doctorum consensus, quàm circa difficultatem
priorem, in qua multi Doctores sunt, qui pro
Vicariis Capituli stent, vt non minùs quoad hoc
possint, quàm Vicarij Episcoporum, vt videri
apud eumdem Auctorem potest, & eos, quos ille
adducit: quibus addendi Ochagauia, Basilius
Legionensis, & alij, quos idem adducit Parte 5.
Tract. 14. Resolut. 29. Pro Capitulo autem, vt ex-
pedire possit rescripta Episcopo directa, stare vi-
detur Naldus in Decretales. Cap. Ad abolendam, de
hæreticis, quatenus id tribuit Vicario Capituli, pro
quo & citat Garciam suprà: cuius opinionem<-P>@@

<-P>improbabilem esse censet Diana Resolut. 66. ci-<marginalia>Non posse|à Vicario|Capituli,|& opposi-|tum im-|probabile|censet.|Diana.</marginalia>
tata. §. Vltimo & probat, nam caussæ delegatæ,
Episcopo mortuo, non possunt expediri per ip-
sum Capitulum; quia non succedit in iurisdictio-
ne Episcopali delegatâ, sed tantùm in ordinariâ,
quod à se probatum ait suprà; videlicet Resolut.
2. ergo neque poterunt expediri per Vicarium
Capitularem, quia in hunc non transit maior po-
testas, quàm sit in ipso Capitulo.</P>
<P>  <absatz-nummer>64</absatz-nummer> Sed miror Auctorem dictum ita sentire,<marginalia>Sed ex eius-|dem doctri-|na contra-|rium euin-|citur.</marginalia>
si ad Capitulum id velit extendere. Nam ipse ci-
tata Resolut. 2. Auctores adducit, qui iurisdictio-
nem delegatam in Capitulum transire censent, ex
quibus Machadus non solùm id probabilius re-
putat, sed ex generali regulâ de translatâ Ordina-
riâ iurisdictione in Capitulum per certam con-
sequentiam deduci. Et Diana ipse cùm vtramque
sententiam referat, nihil circa quæstionem de-
terminat. Ex eo ergo fundamento, quòd scilicet
iurisdictio delegata nō transeat, nequit improba-
bilitas Assertionis contrariæ fundari: cùm & ip-
sa probabilis sit, & id, de quo disserimus, vnum
generalis illius iurisdictionis membrum sit; iuris-
dictio inquam delegata in ordine ad particula-
rem effectum. Itaque cùm pro fundamento con-
stituatur id, quod sub opinione est; id quod ex
contraria opinione colligitur, vt pars in toto
contenta, nequit vt improbabile conclamari. Et
ita quod à prædicto Auctore dictum, non est in
sensu isto accipiendum, sed iuxta Naldi philoso-<marginalia>Naldi phi-|losophandi|modus im-|probatus.</marginalia>
phandi modum: qui cùm teneat rescripta ad Vi-
carium absolutè dictum directa, sine expressione
Episcopi, sed solùm di&#x0153;cesis, vt si dicatur Officia-
li, seu Vicario Segouiensi, non posse per Vicarium
Capituli, Sede vacante, expediri; ait tamen, quæ
diriguntur Episcopo mortuo, à prædicto expe-
diri posse: sic enim fiet vt maior in eo potestas<marginalia>Sed non|probabilis.</marginalia>
sit, quàm in Capitulo ipso, cui talis non compe-
tit iurisdictio. Sed neque hoc modo improbabi-
lis ea sententia dici potest: quia dum conceditur
à Vicario fieri talem executionem posse, non
negatur etiam id Capitulo conuenire, quòd sal-
tem ante Vicarij electionem exequi talia rescri-
pta potuit: transmissâ autem in Vicarium iurisdi-
ctione, non debet maior illius potestas dici,
quandoquidem dependenter ab illo habet, qui &
amoueri ob iustas caussas potest. Præterquam<marginalia>Sicut nisi|improba-|bile est to-|tam Ca-|pituli au-|ctoritatem|in Vicari&#x0169;|transire, &|haberi à|lege.</marginalia>
quòd non est improbabile, totam Capituli au-
ctoritatem ita transire in Vicarium, vt in eo tan-
tum resideat: pro quo videndus Idem. Resolut.
63. vbi Doctores adducit asserentes iurisdictio-
nem Vicarij non haberi à Capitulo eam traden-
te, sed à lege, mediâ electione: & ita omnem
Capituli auctoritatem in Vicarium transire, nul-
lâ ei parte specialiter reseruatâ, sunt qui teneant;
vt videri apud eumdem potest Resolut. 64.</P>
<P>  <absatz-nummer>65</absatz-nummer> Cùm ergo probabile sit, quod de Capi-<marginalia>In Indiis|maximè|locum ha-|bere reso-|lutionem|de Capi-|tulo pro-|positam.</marginalia>
tulo diximus, id in Indiis maximè locum habet,
& maiori in illis cum probabilitate procedit: quia
si fortè Episcopus mortuus sit, executio per lon-
gum tempus extraheretur; quod equidem sine
graui inconuenienti stare nequit, vt est comper-
tum. Poterit ergo in hoc sine scrupulo procedi:
immò conuenientia executionis Litterarum A-
postolicarum talis esse potest, vt graue in non
exequendo esse peccatum possit, cùm securâ
queant conscientiâ damna vitari, quibus negli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0327.jpg/>
@@1@<SE327>316 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. VI.
<duolan 2><-P>gitur contrairi. Quod autem de stylo Curiæ di-<marginalia>Ex stylo|Curiæ diffi-|cultas, cui|fit satis.</marginalia>
citur, iuxta quem rescripta numquam remittuntur
Vicario Capituli, eò quòd eidem non fidatur, sed
aut Episcopo viciniori, aut eius Vicario; non
debet resolutioni propositæ vllatenus obstare,
quia commissiones illæ non remittuntur, nisi à
quibus facilè possunt expediri; cùm tamen in In-
diis peculiaris ratio occurrat, de quâ dictum.<marginalia>Vt ille obli-|get.</marginalia>
Præterquàm quòd stylus non videtur penitus
obligare, vnde ex opinione aliàs probabili con-
tra illum iri potest: vt circa genus quoddam di-
spensationis graues Doctores tradunt, qui videri
possunt apud Dianam Parte 1. Tractat. 10. Resol.
39. & generaliter apud eumdem Parte 11. Tractat.
5. Resolut. 1. §. Vnde ego, quamplures Auctores
affirmant stylum Romanæ Curiæ tantùm obliga-
re in foro interiori, & in sententiæ, quam sequi-
tur, probabilitatem alterius. Videatur etiam Tra-
ctat. 6. Resolut. 44. vbi plures alios citat: & Dom.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 5. num. 21. dum<marginalia>D. Solorz.</marginalia>
de stylo Cancellariæ agit, qui antiquus sit, benè
ait non esse ab eo temerè recedendum, quod &
alij citati ab eodem aduertunt, quando autem
ratio magni momenti est, qualis ea, de quâ di-
ctum, non est vlla in eo non obseruato temeritas;
cùm iuxta æquitatis, immò & iustitiæ, ad quam
spectat multoties dispensatio, regulas procedatur.
His præiactis, circa alia</P>
<P>  <absatz-nummer>66</absatz-nummer> Dico primò. Quidquid circa dispensa-<marginalia>Assertio 1.|posse Capi-|tulum in|Indijs di-|spensare|quoad Or-|dines &|Beneficia,|sicut Epis-|copipossunt.</marginalia>
tiones pro Ordinibus suscipiendis, & Beneficiis,
Episcopi Indiarum possunt, Capitulo, Sede va-
cante, licet. Talia sunt dispensatio circa Intersti-
tia, & cum illegitimis quoad Ordines minores, &
Beneficium simplex. Sic Dom. Solorzanus Lib. 3.
Cap. 13. num. 12. & 13. & in Politicâ Lib. 4. Cap.
13. Pag. 602. Col. 1. cum Dom. Feliciano à Vega
in Cap. 4. de Indicijs. §. de adulterijs, num. 52. & 53.
ex quibus Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 5. &
6. & iuxta Dom. Solorzanum numer. 14. & 15.
& in Politicâ Col. 2. aliosque, dipensatio quoad
interstitia nequit intra annum à die vacantis Sedis
concedi: quia cùm concessio Dimissoriarum sit
à Concilio Tridentino prohibita Seßione 7. Cap.
23. de Reformat. etiam illa, quæ sunt præparatio-
nes ad Ordines debent prohibita censeri. Quæ<marginalia>Et quoad|Interstitia|intra an-|num.</marginalia>
tamen ratio non vrget: nam ad præparatoria,
quæ coniuncta sunt cum ipsa Ordin&#x0169; executione
benè quidem argui posset ex Ordinum prohibi-
tione: ad illa verò, quæ præcedere diu possunt
non est legitimum argumentum. Et huiusmodi
sunt dispensationes Interstitiorum, quæ concedi
possunt vt apto tempore deseruiant. Et quidem
cùm lex odiosa & p&#x0153;nalis sit, ad ea, quæ in ipsâ
non exprimuntur, minimè debet extendi, iuxta
sæpiùs dicta. Præterquàm quòd Capitulum va-
cantis Sedis potest Dimissorias concedere electis
& præsentatis ad Beneficia Curata, vt generaliter
in Indiis accidit, sicut aliis ad Ordinum susceptio-
nem arctatis, vt Declarauit Sacra Concilij Con-
gregatio circa Cap. 10. Seßione 7. in quo id expres-
sum. Et videri etiam potest Diana Resolut. 41.
Tunc ergo licebit dispensatio Interstitiorum. Et
idem est dicendum de dispensatione cum illegiti-
mis. Vbi & illud est speciale, ex Declaratione<marginalia>Decretum|Concilij nō|procedere|de primâ|Tonsurâ.</marginalia>
eiusdem Sacræ Congregationis femel & iterùm
haberi, Decretum dictum non esse de primâ
Tonsurâ intelligendum. Cui Diana contrarium<-P>@@

<-P>sentiens Resolut. 43. §. Ad Declarationem, ex Nico-
lao Garcia respondet id intelligi quoad p&#x0153;nas in
eo contentas. Quæ responsio non satisfacit, nam
Declaratio sic habet: Congregatio censuit Textum<marginalia>Declaratio|Cardin.</marginalia>
hunc non comprehendere primam Tonsuram. Cùm
ergo hoc probabile sit, poterit Capitulum cum
illegitimis intra annum dispensare ad Benefi-
cium simplex, cum Tonsurâ pariter conferen-
dum. An autem illa Ordo sit, quod citato loco
Diana tractat, à me est Tomo 2. Theologicorum Pro-
blematum disputatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>67</absatz-nummer> Potest etiam Capitulum cum illegitimis<marginalia>Posse etiam|ad Ordines|Sacros &|Beneficia|Curata|Indorum|Capitulum|dispensere.</marginalia>
in Indiis ad Ordines Sacros, & Beneficia Curata
Indorum dispensare, iuxta id, quod in Bullis Pij
V. & Gregorij XIII. conceditur; quarum teno-
rem videre est apud Dom. Solorzanum suprà,
Cap. 20. num. 27. & 31. qui num. 39. id quod E-
piscopis concessum est, ad Capitula extendendum
tradit, sicut & in Politicâ Lib. 4. Cap. 20. §. Y aun
ay: ex eâ ratione quòd Episcopis succedant in
omnibus, quæ ipsorum iurisdictionem concer-
nunt, pro quo Auctores adducit in terminis pro-
priis loquentes, & ad ea se refert, quæ circa hoc
dixerat, scilicet Lib. 3. Cap. 13. num. 4. & seqq. &
Lib. 4. Politicæ, Cap. 13. vbi de iurisdictione dele-
gatâ id negauerat, & ea tantùm concesserat, quæ
ex Iure communi competunt, & sunt in eorum
officio radicata. Licèt autem ea, de quâ agimus,
ex Communi iure non descendat, in eorum ta-
men officio radicata dici potest, quia cum officio
venit, neque pro illâ specialis est alia commissio
necessaria. Ex quo colligunt Doctores, quos<marginalia>Sicut inijs,|quæ ex con-|suetudine|habentur.</marginalia>
adducit Diana Resolut. 18. Capitulum succedere
in iurisdictione, quæ habetur ex consuetudine,
quia est accessoria ordinariæ: & accessorium ex
consuetudine comparatum, qualitatem ac natu-
ram sortitur principalis. Cùm ergo iurisdictio ex
priuilegio perpetuo veniens, accessoria sit, vt na-
turam principalis sortita, in Capitulum trans-
fertur.</P>
<P>  <absatz-nummer>68</absatz-nummer> Quamuis autem prædictæ Bullæ extent,<marginalia>Bullis Pij|V. & Greg.|XIII. an|locus iam|sit.</marginalia>
circa dispensationes virtute earum videtur D. So-
lorz. aliquantul&#x0169; hærere, eò quòd sine earum no-
titiâ multi ordinati sunt, & Beneficia parochialia
consecuti. Et quia illas non extendi ad irregula-
ritates alias, præter illas, quæ ex delicto proue-
niunt, viri docti arbitrantur, ex quibus Dom. Fe-
licianus à Vega suprà, num. 109. Quod & tenet
Dom. Villaroe&#x0308;l Quæst. 9. Artic. 5. numer. 44. Sed
certè quod ad Bullam Gregorij attinet, manife-
stum est de illegitimis loqui, cùm id verbis ex-
pressis habeatur respondentibus postulato. Vnde
ex eâ parte nihil est, in quo, si loquamur de Or-
dinibus, hærere debeamus. Aliunde autem diffi-<marginalia>Ex copiâ|iam Mini-|strorum|difficultas.</marginalia>
cultas esse potest; ex eo scilicet quòd penuria Mi-
nistrorum idioma Indicum callentium, tanta asse-
ratur, vt illis communiter verbum Dei per inter-
pretes annuntietur, nec possint suis Parochis Indi
confiteri. Quod equidem aliquando sic accidit,
sed iam Ministrorum copia est Indici idiomatis
peritorum. Et illorum copiam non post multos
extitisse annos ab expeditis præfatis Bullis, agno-
scit Concilium Limense tertium Act. 2. Cap. 33.
Anno videlicet 1583. Quòd si in nouis aliqui-
bus conuersionibus nouum idioma reperiatur,
illius profectò nullus est peritus ex iis, qui nati in
Indiis, vnde & omnibus est pro illo addiscendo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0328.jpg/>
@@1@<SE328>Circa Dispositiones quid poßit Capitulum S. V. 317
<duolan 2><-P>pariter laborandum. Sed hoc non videtur vrgere.<marginalia>Qus$unclear depel-|litur.</marginalia>
Nam Pontificia gratia non solùm pro tempore
illo extraordinariæ penuriæ postulata est, sed pro
temporibus etiam futuris, in quibus perspicuum
erat copiam Ministrorum futuram: numquàm
tamen tantam, vt prædicti non possent, si Ordi-
nes & Beneficia susciperent, maximum adiumen-
tum ad Indorum conuersionem, & promotio-
nem in fide, ac Christianis moribus exhibere.
Constat hoc ibi: Nunc, & pro tempore existentibus,
& ibi; Verbum ipsum maximum susciperet incremen-
tum, ac saluti animarum Indorum prædictorum pluri-
mùm consultum soret. Ex quibus apparet finalem<marginalia>Sufficere fi-|nalem cau-|sā aliqua-|liter exta-|re, vt priui-|legium loc&#x0169;|habeat.</marginalia>
caussam concessionis nunc etiam locum habere,
& futuris semper temporibus habituram. Cùm
tamen vt priuilegium valeat, sufficiens sit caussam
motiuam aliqualiter perseuerare, vt est grauium
scriptorum sententia, pro quâ videri possunt P.
Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimon. Disputat. 30.
numer. 8. vbi cum aliis reliquias caussæ permanere
sufficiens esse ait P. Palaus Tomo 1. Tractat. 3. Disp.
4. Puncto 15. num. 7. Vbi congruum exemplum
apponit in Religione, cui ob Regularem obser-<marginalia>Congruum|exemplum.</marginalia>
uantiam, & fructum in proximos, concessum est
priuilegium non decimandi: eo enim gaudet,
etiamsi ab illa perfectione desciuerit ob reliquias
remanentes. Et exemplum hoc deductum est ex
P. Suario Libr. 8. de Legibus, Cap. 30. circa quod
philosophatur P. Arriaga Tomo 2. in 1. 2. Disput.
34. num. 10. & seqq. vbi & alia adducit, benè con-
cludens non penitus cessare in illis caussam fina-
lem. P. Sà verb. Gratia, num. 24. & alij, quos re-
fert & sequitur Dom. Felicianus suprà, num. 127.
& visus post hæc scripta Dom. Reyna Tomo 1. de
Perfecto Prælato, Lib. 6. Tract. 2. Cap. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>69</absatz-nummer> Potest autem in Priuilegij prædicti vsu<marginalia>In vsu Pri-|uilegij vt|peccari|grauiter|possit, Me-|stizos præ-|sertim pro-|mouendo|ad Sacros|Ordines,|&c.</marginalia>
grauiter peccari, & id Sede vacante, frequentiùs
euenire, ex eo quòd in suâ Bullâ Gregorius exi-
git, dum sic ait: Si aliàs idonei, & iuxta Decreta
Concilij Tridentini qualificati fuerint, & dictum Idio-
mo loqui & intelligere sciuerint; super quibus conscien-
tiam vestram oneramus. Sic ille. Pro quo viden-
da, quæ diximus Titulo 13. num. 65. & quidem si
de iis loquamur, qui ex Indis & Europæis mi-
xtim progeniti sunt, quos vulgo Mestizos dici-
mus, paucissimi hucusque inuenti sunt, qui eâ
morum maturitate, & vitæ candore præfulserint,
vt iis valuerit tutò ministerium Parochiale com-
mitti: maternus enim sanguis ad vitia pronus, &
paternus incontinentiâ originis vitiatus, quid nisi
vitiosam referant pronitatem, vt meritò de Zoilis
istis dicere possimus, quod aliàs Martialis, rem
magnam facturos, si boni sint. Et verò homines<marginalia>Per leges|Regias à|publicis|muneribus|arcentur.</marginalia>
isti per leges Regias ab officiis Tabellionum, &
publicis aliis arcentur; nec nisi speciali dispensa-
tione ad eadem admittuntur, vt videri potest apud
Dom. Solorzanum Lib. 1. Cap. 28. num. 36. & 37.
& in Politicâ Lib. 2. Cap. 30. Pag. 247. in principio.
Quomodo ergo ad sacros Ordines, & Pastora-
lem curam, omnium diuinorum diuinissimam,
iuxta D. Dionysij vulgatissimum effatum, sine
aliquo diuinæ gratiæ miraculo, quod quidem de-
beat ab iis, ad quos id spectat, diligenti explorari
examine, idonei esse possint, coram Deo & ho-
minibus bona suo genuina muneri prouidentes?
Iuxta quod Regij etiam Concilij Indiarum pro-
uidentia aduigilauit, dum per plures Schedulas,<-P>@@

<-P>quæ extant Tomo 1. impressarum, Pag. 172. & se-
quentib. & Tomo 4. Pag. 344. cauetur ne tales ad
Sacros admittantur Ordines, & ne promotis Be-
neficia Curata, etiam Indorum, conferri possint:
pro quibus & Dom. Solorzanus Libr. 3. Cap. 20.
num. 4. & seqq. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 20. Illud
ergo præclarum monitum Concilij Limensis ter-<marginalia>Concilij|Limensis|monitum|salutare.</marginalia>
tij Act. 2. Cap. 33. præ oculis habendum: ne Præ-
lati eo prætextu quòd Ecclesiæ laborant inopiâ Ministro-
rum, indignos ad sacras functiones vocent: quia longè
certe meliùs Dei Ecclesiæ & saluti Neophytorum consu-
litur paucitate electorum Sacerdotum, quàm multitudine
imperitorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>70</absatz-nummer> Iam de Priuilegio ad Beneficia Curata<marginalia>De Priui-|legio quoad|Curata,|vnde diffi-|cultas vt|iam non|valeat.</marginalia>
loquendo, est quidem aliquod dubitandi funda-
mentum: nam Gregorius in suâ Bullâ id expres-
sè non concedit, & Pius de irregularitatibus ex
delicto prouenientibus loquitur, vt ex tenore
constat, ibi: Quascumque personas à delictis, per quæ
irregularitas contrahitur, homicidio voluntario extra<marginalia>Pius V.</marginalia>
Bellum commisso, ac simoniæ labe dumtaxat exceptâ,
&c. ad obtinenda & obtenta Beneficia Ecclesiastica, &
officia quæcumque, &c. Sed certè fundamentum hoc<marginalia>Submoue-|tur illa ip-|sius ampli-|tudine de-|monstra-|ta.</marginalia>
non est sufficiens, vt amplissimum priuilegium
restringere debeamus. Et Gregorius quidem id
non obscurè suâ in concessione significat, ex
cuius tenore constat motum ad illam, ex eo quòd
penuriâ sacerdotum existente, fieret ex eo commu-
niter verbum Dei cum interpretibus ipsis Indis annun-<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
tiandum esse, ac Indi peccata sua confiteri non valent.
Atqui Parochorum hoc proprium officium est,
etsi deficiant Parochi ad prædicta idonei, non est
Indorum saluti consultum, etiamsi sacerdotes alij
sint cum idoneitate prædicta, quia non sunt co-
gendi Indi ad illos extra sua oppida conquiren-
dos: & si vocentur à Parochis vt coadiutores
adstent, omnia inconuenientia, quæ ex Parochia-
li curâ in illis timeri possunt, ex tali cohabitatio-
ne sequuntur: vnde sicutab illa arcentur, ab ista
debent pariter arceri: ex quo fit Indos sine re-
medio conuenienti remanere, & ita concessionem
Pontificiam esse inutilem: quod constat dici non
posse. Quæ inutilitas aliunde etiam colligi potest;
ex eo scilicet quòd si malè nati prædicti ad Titu-
lum Indorum ordinari non possunt, alij tituli
difficilè in illis inuenientur, cùm & Beneficiis
simplicibus & patrimonio careant; vnde eorum
raritate in statu sacerdotali inductâ, exiguum
inde adiutorium potest Indis egentissimis expe-
ctari.</P>
<P>  <absatz-nummer>71</absatz-nummer> De Bullâ autem Pij V. loqui eodem<marginalia>De Bullâ|Pij V. cuius|etiam oste&#x0303;-|ditur am-|plitudo.</marginalia>
modo possumus, quia magnum in illâ apparet
veritatis propositæ fundamentum, quamuis D.
Felicianus illud conetur infirmare, contrà obni-
tente Dom. Reyna suprà. In illâ enim Pontifex
testatur à se concessam facultatem Fratribus Or-
dinum Mendicantium in Indiis degentibus, vt in
certis casibus cum personis, quæ tam ex delicto,
quàm ex non delicto irregularitatem contraxis-
sent, in eadem dispensarent. Ad quid autem hoc
si Patriarchis, Archiepiscopis, & Episcopis simi-
lem erat gratiam negaturus? Videretur equidem
plus se Fratribus Ordinum dictorum fidere,
quàm iis, qui supremis illis dignitatibus eminen-
tes, maiorem debent erga Fideles solicitudinem
exhibere. Cùm aliàs sententia grauium Docto-
rum sit, posse prædictos cum illegitimis sine spe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0329.jpg/>
@@1@<SE329>318 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. VI.
<duolan 2><-P>ciali licentia Pontificis dispensare, quoties id Ec-
clesiæ necessitas postulauerit, vt postulare in In-
diis ob rationem dictam, & longam distantiam,<marginalia>Sine priui-|legio spe-|ciali quid|possint Epi-|scopi.</marginalia>
videtur manifestum. Videantur illi apud Dom.
Solorzanum citato, Cap. 20. num. 38. & in Politicâ
Lib. 4. Cap. 20. Pag. 674. §. Y aun ay. Vnde non
audiendus Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico,
Quæst. 2. vbi ait Episcopum non posse cum biga-
mo aut homicida dispensare, qui Indicam gentem
vniuersam conuersuri viderentur. Quis enim hoc<marginalia>Ferdinan-|dus Zurita</marginalia>
credat? Ideò P. Amicus Tomo 8. Disput. 25. num.
39. omnino veram existimat esse contrariam po-
sitionem. Concedit tamen dispensandi facultatem
in casibus frequenter occurrentibus, sed hoc pe-
culiare pro Indiis non est, & ita de Ieiuniis, &
Festis tradunt communiter Doctores: plus ergo
aliquid illis indulgendum. Deinde etsi Pontifex
de irregularitatibus ex delicto contractis loqua-<marginalia>Ex animo|Pontificis|satis insi-|nuato ar-|guitur.</marginalia>
tur, eius tamen animus maioribus fauoribus præ-
standis se promptum ostendit, ex quibus possit
animarum salus in regionibus istis promoueri:
ex eoque affirmat se ad concessionem præfatam
respectu Fratrum Mendicantium fuisse permo-
tum: quæ quidem non tantùm ad irregularitatem
ex delicto, sed ad alias se constat extendisse. De-
cens & debitum arbitramur, vt inijs, quæ animarum
salutem, tranquillumque statum respiciunt, simus fauo-<marginalia>Illius ver-|ba.</marginalia>
rabiles & benigni. Hac igitur consideratione ducti,
aliàs dilectis filijs Fratribus Ordinum Mendicantium,
&c. Cùm ergo talis Pontificis animus sit, con-
stetque dispensationem cum illegitimis ad salute&#x0303;
animarum conducere, & consequenter ad tran-
quillum statum, quia tranquillus Indiarum status
ex Indorum conuersione, & exactâ in rebus fidei
instructione dependet; si verba eiusdem talem
concessionem sonant, etsi non ita expressè, non
debet de illâ vllatenus dubitari. Prætereà, com-<marginalia>Aliud eius-|dem argu-|mentum.</marginalia>
moditati degentium in his partibus consulere se
velle Pontifex asseuerat; & ideò irregularitate non
obstante promotos, & ad Beneficia Ecclesiastica
electos, ac in eorum exercitio versatos, rehabili-
tari concedit, vt in ministerio altaris seruire que-
ant, & officia Beneficialia pariter exercere. Atqui
id, quod in hoc genere maximè necessarium erat,
irregularitatem ob natalium defectum concerne-
bat, quia plurimi erant illum patientes ad Ordines
& Beneficia promoti: ergo huic maximè incom-
modo studet Pontifex prouidere; aliàs id, quod
maximè intendit, sine remedio permanebit. Qui-
bus addendum, post fauorem Mendicantium
Ordinum commemoratum, Pontificem adiicere
se velle præfatos Ecclesiæ Principes gratioso fa-
uore prosequi: nihil ergo minùs fuit, quod ipsis
præstitit.</P>
<P>  <absatz-nummer>72</absatz-nummer> Iam quòd verba ipsa magis in speciali id<marginalia>Expressior|verborum|tenor.</marginalia>
indicant, ex illis patet: Ac cum eisdem omnibus &
singulis, nunc & pro tempore in partibus Indiarum exi-
stentibus personis, quæ irregularitatem ex alijs, quam ex
caußis prædictis contraxerint, super irregularitate hu-
iusmodi, ex quibuscumque caußis, præterquàm homicidij
& occasione simoniæ contracta, vt præfertur, eadem au-
ctoritate Apostolicâ dispensandi, & illos ad obtinenda
& obtenta Beneficia Ecclesiastica, & officia quæcumque,
& ad altaris ministerium rehabilitandi, restituendi, &
reponendi, plenam & amplam licentiam & facultatem
auctoritate prædictâ perpetuò per præsentes concedimus,
& elargimur. Sic ille: qui præter duas illas ir-<-P>@@

<-P>regularitates homicidij & simoniæ, ceteras di-
spositioni subiicit Prælatorum: neque obstare
debet quòd Ablatiuum Eisdem relatos referat se-
cundùm omnes eorum qualitates, & in præsenti
illorum tantùm præcesserat mentio, qui propter
delicta irregularitatem contraxerant, ibi: Quas-
cumque personas à delictis, per quæ irregularitas con-
trahitur, &c. Id enim conceditur. Sed quid inde?
An non pro eisdem aliquid aliud concedi potest?
Pro quo obseruandum, non eodem modo locu-
tum Pontificem vtrobique: Priùs enim ait: Quas-<marginalia>Obseruatio|peculiaris.</marginalia>
cumque personas. Deinde, cùm eisdem omnibus &
singulis, vt plenior inde appareat concessio, qua-
lem ipse in fine pronuntiat, Amplam licentiam &
facultatem. Et quidem euidenter constat non esse
illam ad irregularitatem pro delictis contractam,
arctandam: quia dum Pontifex homicidij caussâ
contractum excipit, sic habet: Homicidio voluntario
extra bellum commisso. Ergo commissum in bello
dispensari nequit, quod autem extra bellum potest
dispensari. Et tamen hoc sine peccato potest con-
tingere: non igitur ad irregularitates ex delicto
concessio debet, immò nec potest, arctari.</P>
<P>  <absatz-nummer>73</absatz-nummer> Vbi non est vis aliqua facienda in eo, quòd<marginalia>Omnes ir-|regularita-|tes dici pos-|sunt cōtra-|hi. Vnde oc-|curritur|obiectioni.</marginalia>
irregularitates, quarum absolutio & dispensatio
conceditur, dicantur contrahi, quod ad eas, quæ
per actus proprios accidunt, videtur posse tan-
tùm applicari: & ita irregularitas ex defectu na-
talium non dicitur contrahi, sicut neque illa, quæ
ex defectu aliquo naturali, vt c&#x0153;citate, & simili-
bus. Ad hoc enim facilè responderi potest etiam
prædictam irregularitatem dici posse contrahi,
quatenus cum origine trahitur, ad eum modum,
quo peccatum originale contrahi dicitur, & alij
naturæ defectus ex peccato prouenientes, vt benè
explicat D. Thomas 3. p. quæst. 14. articul. 3. qui<marginalia>D. Thom.</marginalia>
proptereà eos Christum non contraxisse docet,
quia in illo peccatum non fuit, cum quo trahi illi<marginalia>Christus|cur non di-|catur con-|traxisse na-|turæ hu-|manæ dese-|ctus.</marginalia>
potuerint, vt effectus cum caussa: & ideò Christus
non contraxit huiusmodi defectus, sicut alij. Sic ille
claudit Articulum. Quia ergo vitiatæ origini ir-
regularitas adnexa est, meritò contracta dici po-
test, quia illius caussa motiua peccatum est, quod
cùm in parentibus fuerit, in filiis vindicatur. Et
vt demus non ita propriè dici quòd talis irregula-
ritas, sicut & aliæ ex naturæ defectibus, contra-
hantur; cùm tamen priuilegium apertè fauo-<marginalia>Quia fauo-|rabile pri-|uilegium,|generalior|redditur|ratio.</marginalia>
rabile sit, vt Pontifex attestatur, amplè explican-
dum est, etiamsi voces à sua magis propria signi-
ficatione extrahi videantur, iuxta dicta Titulo 12.
num. 18. & 29. Sic enim est modus vnus amplæ
interpretationis seruatâ verborum proprietate:
quia in aliquo proprio sensu verificantur, &
effectus est illis adæquatus, vt cum Doctoribus,
quos pro eo laudat, docet P. Suarius Lib. 8. de Le-
gibus, Cap. 28. num. 17. Pro fundamento autem
speciali, quod ad Indica priuilegia spectat, videnda
quæ diximus Titul. 12. Cap. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>74</absatz-nummer> Neque vlteriùs obstare debet obiectio<marginalia>Quòd sa-|cultas ad|rehabili-|tandum|tribuatur,|non obsta-|re.</marginalia>
ex eo quòd Pontifex concedat facultatem ad re-
habilitandos, restituendos, & reponendos malè
promotos ad altaris ministerium, & ad obtinen-
da atque obtenta Ecclesiastica Beneficia. Per
hoc enim supponitur eos aliquando habiles fuis-
se, & ita in eum statum beneficio Apostolicæ
gratiæ redire: qui enim numquam habilis fuit, si
reddatur habilis, habilitari, & non rehabilitari<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0330.jpg/>
@@1@<SE330>Circa Dispensationes quid possit Capitulum. S. V. 319
<duolan 2><-P>dicitur: neque restitui, qui numquàm in posses-
sione fuit: neque reponi, qui positus anteà non
fuerat, vt videtur extra controuersiam. At hoc
dici de patientibus natalium defectum nequit,
quia isti numquàm habiles ad prædicta fuerunt,
quandoquidem cum originali irregularitate con-
cepti & nati, iuxta nuper dicta. Et ita solùm de
prioribus illis est accipiendum, qui irregularita-
tem ob delicta contraxerunt. Non inquam de-
bet obstare, quia licet totum id, quod assumitur,<marginalia>Congrua|explicatio.</marginalia>
verum sit; rehabilitatio, restitutio, & repositio, ad
eos referendæ sunt, quibus possunt conuenire.
Itaque sensus est, rehabilitandos, restituendos, &
reponendos, qui tali aliquo deprehensi fuerint
indigere. Quemadmodum in Cap. Omnis vtrius-<marginalia>Ex Cap|Omnis v-|triusque|sexus, ro-|boratur.</marginalia>
que sexus, de P&#x0153;nit. & remiss. præcipitur. Vt om-
nis vtriusque sexus fidelis, postquàm ad annos discre-
tionis peruenerint, omnia sua solus peccata saltem se-
mel in anno fideliter confiteatur proprio Sacerdoti.
Quod intelligendum est de iis, qui habuerint,
quæ debeant necessariò confiteri. Vt enim Glos-
sa ibi, verb. Omnia sua peccata, de venialibus non
est obligatio: Non tamen venialia (verba illius
sunt) quia illa tolluntur per Orationem Dominicam,<marginalia>Glossa.</marginalia>
vel per aquam benedictam. De P&#x0153;nit. dist. 3. Cap. De
quotidianis. Et Dist. 7. Cap. Qui vult. Sic Glossa.
Et eodem modo respondendum est obiectioni
ex eo petitæ, quòd Pontifex præcipit vt absoluti
P&#x0153;nitentias à Confessoribus impositas tenean-<marginalia>Irregula-|ritatem ex|defectu na-|talium, ex|delicto dici|posse in Or-|dine ad|dispensatio-|nem, sen-|tentia ali-|quorum.</marginalia>
tur adimplere: de illis enim exponendum, qui ir-
regularitatem ob delicta contraxerunt. Quibus
addere possumus sententiam esse aliquorum in-
ter irregularitates ex delicto numerandam illam,
quæ ob defectum natalium venit, cuius caussa
delicta parentum extiterunt. Et ita quando oc-
culta est, ab Episcopis posse dispensari, graues
Scriptores tenent, apud Dianam Parte 4. Tract. 2.
Resolut. 64. Et Parte 10. Tract. 11. Resolut. 24.
apud quem etiam Tract 13. Resolut. 30. aliqui te-
nent per defectum talem non incurri irregula-
ritatem, aut saltem id esse probabile. Sicut ergo
cùm de irregularitatibus agitur in foro occulto,
quæ ex defectu natalium oritur, eo nomine com-
prehenditur, ita & in foro externo quando pro
illo facultas conceditur ad dispensationem: quia
vtrobique eadem est ratio: quòd scilicet illa ex
delicto parentum trahat originem, quod Eccle-
sia vult in filiis castigare.</P>
<Z><A+1>Circa dispensationem in homicidio an quid-
quam speciale in Indiis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>75</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Espondeo affirmatiuè, & in primis ge-<marginalia>Affirma-|tiua res-|ponsio.</marginalia>
neraliter id statuo iuxta dicta, posse
scilicet Capitulum, quidquid Episcopi circa il-
lud, in quo diuersæ sententiæ Doctorum extant.
Est autem specialis difficultas circa homicidium
in bello, cuius dispensatio à Pontifice concedi-
tur, vt vidimus num. 70. Et quando bellum iu-
stum est, irregularitatem ex defectu lenitatis pro-
uenientem, sicut & aliam quamcumque eiusdem
generis, posse dispensari ab eo, cui ampla facul-
tas conceditur, excepto homicidio voluntario &
bigamia, tenent Doctores, quos adducit & se-<marginalia>De homici-|dio in bello|ostenditur.</marginalia>
quitur Diana Parte 4. Tract. 2. Resolut. 69. §.
Quid ego. Et idem est quando homicidium, aut<-P>@@

<-P>alia specialis irregularitas excipitur, vt in Bulla
prædicta excipitur simonia. Vnde licet sint Do-
ctores, qui apud eumdem ibidem. & etiam Reso-
lut. sequenti censeant Episcopos non posse in irre-
gularitate ex defectu lenitatis dispensare, quorum
sententiam ipse probabilem reputat: in casu au-
tem nostro nequit de facultate dictâ dubitari ob
specialem concessionem. Sed quia in bello po-
test etiam iniustum homicidium committi, vi-
dendum an illud sit dispensabile virtute dicti pri-
uilegij. Et quidem quando bellum est apertè in-<marginalia>Sed dubi&#x0169;|quando est|illud iniu-|stum.</marginalia>
iustum, non videtur esse posse dubium, quia ma-
litia talis homicidij ex nullo potest capite excu-
sari; immò grauior multò apparet, cùm ad occi-
sionem immanem quàm plurium extendatur.
Pro quo P. Præpositus 3. p. q. 5. de Irregularitate
num. 93. Quando autem bellum iustum est, & in
eo moderamen non seruatur, quia is, qui seruari
poterat, occisus est, vel circa quem, vt quis se de-
fenderet, satis erat vulneratio non lethalis, vide-
tur dicendum posse cum eo dispensari, quia Pon-
tifex de homicidio tantùm extra bellum facto
exceptionem apponit: potest ergo intra bellum
factum dispensari. Si dicas: Ergo & in bello in-
iusto. Id negatur: quia bellum iniustum non e-
rat cur exciperetur, quandoquidem homicidium
in eo factum nullam habet specialem rationem
vnde minui eius malitia possit. Cùm ergo de iu-
sto sermo sit, & homicidium in eo factum gene-
raliter excipiatur, sitque priuilegium amplè ex-
plicandum iuxta dicta, supra illud cadere dispen-
satio potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>76</absatz-nummer> Casum autem proponit Diana, in quo<marginalia>Casus pro|bello inju-|sto, in quo|irregulari-|tas non in-|curritur,|aut potest|dispensari.</marginalia>
etiamsi bellum sit iniustum, non incurratur irre-
gularitas; quando scilicet aliquis inuasus non
possit sibi aliter consulere, seruato moderamine
inculpatę tutelæ. Quod non vt certum, sed vt non
improbabile proponit. Cui tamen non assenti-
tur Petrus Cornejo 3. p. Tract. 5. de Irregularitate
Disput. 11. Dub. 2. Quæst. 3. Sicut nec Cardinal.
Lugo Lib. 4. Responsorum moral. Cap. 17. num. 5.
Licet autem probabile non sit, videtur tamen
dispensabile virtute dicti priuilegij & ratio pro
illo, sicut & pro alio, de quo prius, illa est,
quòd neutrum est plenè voluntarium. Quando
enim in bello iusto aggressiuo, (in defensiuo e-
nim communis sententia est non incurri irregu-
laritatem, pro quo videndi Auctores apud Dia-
nam citato Tractatu 2. Resolut. 29.) occiditur ali-
quis non seruato moderamine, aliqua in eo ne-
cessitas inculpata est, propter quam bellum assu-
mitur. Et prætereà difficile est in conflictu mo-
derationem seruare, & ita est ex ea parte modus
aliquis necessitatis. In bello item iniusto, etsi ne-
cessitas nulla antecedenter fuerit, in flagranti ta-
men fuit illa conflictu; neque enim debet quis se
occidi permittere, præsertim cùm alius moderatâ
esse poterat defensione contentus.</P>
<Z><A+1>Circa Bigamiam an etiam speciale
quidquam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>77</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Cio pro illa à Capitulo dispensationem<marginalia>Quid sine|priuilegio|circa illam|possit.</marginalia>
aliquando præstitam, cui tamen Episco-
pus deferre noluit, Minorum tantùm Ordinum
collatione contentus, quia ad hoc dispensare sine<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0331.jpg/>
@@1@<SE331>320 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. VI.
<duolan 2><-P>priuilegio Capitulum potuit, sicut & Episcopus,
vt plures Doctores tenent apud Dianam Resolut.
62. Quidquid P. Amicus reluctetur Tomo 8. Di-
sputat. 25. num. 35. Et quidem si Episcopi pos-
sunt ad Maiores, de Capitulo non est dubitan-
dum. Et in primis si illa ex peccato veniat, dis-
pensabilem esse ab Episcopo, Doctores non pau-
ci tradunt apud Diana Resolut. 61. Quod & te-
net P. Amicus num. 38. sicut & à Commissario
S. Cruciatæ: pro quo videri etiam possunt P.
Palaus Tomo 4. Tract. 25. Puncto 11. num. 5. Et
P. Mendus in eamdem Bullam Disput. 37. num. 62.
Quia verò sunt, qui & Episcopis & Commissa-
rio id negent, ad firmiorem dispensationis sta-
tum rectè potest priuilegij suffragium aduo-
cari. De propriâ autem bigamiâ aut interpreta-<marginalia>Probabile|esse pro-|priam, &|non ex de-|licto, esse|dispensabi-|lem.</marginalia>
tiuâ, quæ ex delicto non oritur, loquendo, nega-
ri nequit esse probabile, quia excepta non est,
sicut alibi sæpiùs excipi solet, ex communibus
regulis, quòd exceptio firmat regulam in con-
trarium; quòd interpretatio contra eum facienda
est, qui rem dicere clariùs potuit; quòd non sit
præsumendus velle, quod si voluisset, expressis-
set, de quibus non semel & est Textus satis vul-
gatus in Cap. Ad Audientiam, de decimis, & alij de
regulis iuris in 6. Et ita de bigamia ob similem
rationem, de Religiosis loquentes, tenent apud
Dianam Resolut. 63. docti Scriptores, quia vide-
licet excepta non est.</P>
<P>  <absatz-nummer>78</absatz-nummer> Quòd verò ex vulgata etiam regula<marginalia>Generalem|regulam de|concessione|generali|non vrge-|re.</marginalia>
dici potest, in generali concessione non venire
ea, quæ quis non esset in specie verosimiliter con-
cessurus. Cap. In generali, suprà; non vrget, quia
concessio priuilegij præfati non est generalis,
quandoquidem in illa irregularitates aliquæ ex-
cipiantur. Prætereà non est verosimile Pontifi-
cem huiusmodi facultatem non fuisse concessu-
rum; quia vt eam concederet singularis ratio ex-
titit, qualis forsan maior nulla multis retro actis
sæculis; conuersio inquam Noui mundi, & pro
tantæ molis negotio necessitas Ministrorum.
Vnde & inter facultates Archiepiscopo Limen-
si, quæ & aliis concedi Episcopis solent, ea in-
uenitur, vt in bigamia vera dispensare poßit, si neces-
sitas operariorum fuerit. Vbi cùm veram concedat,
pro aliis extare videtur supponere facultatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>79</absatz-nummer> Si autem occulta bigamia sit, quod in<marginalia>Quid si|occulta.</marginalia>
interpretatiuâ potest frequenter accidere, sine
vllo scrupulo procedendum: quia & in illa posse
dispensare Episcopum probabile est, iuxta opi-
nionem eorum, qui censent Episcopum posse
dispensare in homicidio occulto, vt videri potest
apud Dianam Parte 6. Tract. 6. Resolut. 51. Cùm
ergo pariter prohibeantur homicidium & biga-
mia; sicut illud quando est occultum, dispensa-
ri ab Episcopo potest, sic & ista. Neque obsta-
re debet ratio significationis, quia & illa etiam
extat in bigamia ex delicto proueniente, quo
non obstante est dispensabilis, vt iam vidimus.</P>
<Z><A+1>Circa Dispensationes Matrimoniales.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>80</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico secundò. Capitulum, Sede vacan-<marginalia>Assertio 2.|Capitulum|posse circa|illas quid-</marginalia>
te, circa illas potest quidquid Episco-
pi possunt. Constat ex fundamentis adductis. Et
de Matrimoniorum contractu loquendo, Con-<-P>@@

<-P>cilium Limense Tertium nonnulla tradit Act. 2.<marginalia>quid Epi-|scopi. Et|quid de|Vicarijs.</marginalia>
Cap. 34. scilicet quòd ignoti & exteri, aut va-
gantes, nullo modo ad coniugium admittantur,
nisi informationem prius Prælatus ipse & viderit
& probauerit. Quo non obstante, id fieri à Ca-
pitulo poterit, & etiam ab eius Vicario ex ipsius
commissione. Id probo. Nam licet Concilium
Tridentinum Seßione 24. Cap. 20. de Reformat.
præcipiat, vt Episcopi per seipsos tantùm caus-
sas Matrimoniales cognoscant, graues Auctores
affirmant ad Capitulum eam potestatem transire,
vt videri potest apud Dianam Parte 8. Tract. 4.
Resolut. 22. quia Concilium tantùm exclusit à co-
gnitione talium caussarum Prælatos inferiores;
Capitulum autem inferius non est, sed par. Quo-
ad Vicarios autem similiter philosophandum;
nam Vicarij Episcoporum possunt caussas præ-
dictas tractare, vt quamplures Doctores docent,
quos adducit & sequitur Dom. Barbosa Allegat.
54. numer. 99. ergo & Vicarij Sede vacante, si
eidem committantur. In casu igitur nostro non
est de potestate dictâ dubitandum. Additur ibi-<marginalia>Concilium|Trid.</marginalia>
dem ne Ordinarij in dispensatione Denuntiationum
faciles se exhibeant, nisi cùm valde probabile est im-
pedimentum malitiosum Matrimonio obfuturum. In<marginalia>Circa De-|nuntiatio-|nes praxis|non pro-|banda.</marginalia>
quo quidem Capitulum non se intromittere so-
let, totum illud Vicario relinquendo. Qui sæ-
piùs, sicut & Vicarius Episcopi, circa hoc mi-
nùs videntur ordinatè procedere. Est enim hoc
Indiarum malum, vt intercessionibus pleraque
confundantur Vnde satis prouidè à Concilio id
præmonitum, quod vidimus, vtpotè quod in-
commodum istud Ecclesiasticæ gubernationis
altè percallebat.</P>
<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Licet autem non vtatur verbis præce-<marginalia>In qua &|mortale|peccatum.</marginalia>
ptum indicantibus, sed tantùm illis: Animaduer-
tant quoque Ordinarij: mortale tamen peccatum
est in Denuntiationibus sine iustis caussis dispen-
sare, vt cum aliis tradit Dom. Barbosa. Allegat.
32. numer. 50. Et ratio est clara: quia generali-
ter loquendo graue peccatum est dispensare in le-
ge Superioris grauem continente materiam sine
iusta caussa. Quia verò Concilium cum Ordina-
riis loquitur, existimare quispiam possit, Vicariis,<marginalia>Vicarij|possunt sine|commissio-|ne speciali|dispensare.</marginalia>
qui Ordinarij nomine veniunt, concessam dis-
pensandi facultatem, etiamsi neque à Capitulo,
& idem est de Episcopo, concessa non sit. Sic
enim circa Decretum Concilij Seßione 24. Cap. 1.
de Reformatione Matrimonij sentiunt plures a-
pud eumdem Allegat. 32. citata numer. 28. & 29.
qui specialiter de Vicario Episcopi loquuntur,
& consequenter debent idem de Vicario Capi-
tuli confiteri. Sed alij apud ipsum contrarium
tenent, licet pauciores, fortiori tamen funda-
mento innixi; quòd scilicet potestas dispensan-
di in generali concessione non concedatur. Et
addendum, cùm præsertim dispensatio in caussa
magni momenti versatur. Pro quo videri potest
P. Henriquez Lib. 11. Cap. 13. num. 5. Quia e-
nim grauissima est, dispensatio sine iustâ caussa
peccatum mortale secum portat & sententiam
æternæ damnationis. Propter quod etiam Con-
cilium Tridentinum disposuit, vt caussæ Matri-
moniales per seipsos ab Episcopis transigantur.</P><marginalia>De diuortij|caussis|apud Con-|cium Li-|mense 3.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>82</absatz-nummer> Similiter de diuortij caussis asserendum,
de quibus sit in citato Concilio Limensi Act. 2.
Cap. 35. Diuortij caussam solus Episcopus per se cogno-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0332.jpg/>
@@1@<SE332>Circa Dispensationes quid poßit Capitulum S. V. 321
<duolan 2><-P>scat & finiat: poterit tamen eius Generalis Vicarius
processum vsque ad diffinitiuam exclusiuè formare: sed
nisi caussæ prorsus graues, ac perspicuè probatæ inter-
cesserint, non sunt Matrimonia, quæ Deus ipse con-
iunxit, separanda. Hæc Concilium. Quæ quidem
de diuortio per sententiam nullitatis, quæ præ-
tenditur, intelligenda videntur, aut de separatio-
ne perpetuâ: nam separatio temporalis quoad
torum non est tanti momenti, vt non possit il-
lius caussæ cognitio & terminatio committi Vi-
cario, sicut & quoad cohabitationem, de qua lo-
quitur Concilium Tridentinum Seßione citata Ca-
none 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>83</absatz-nummer> Et quidem caussam Matrimonialem<marginalia>Licet gra-|uissimæ,|non est gra-|ue pecca-|tum eas|committi.</marginalia>
grauem esse & arduam Doctores tradunt, vt vi-
deri potest apud Dom. Barbosam Allegat. 84.
num. 8. & seqq. Inter omnes autem Matrimonia-
les illa est præcipua, cùm de dissoluendo Matri-
monio agitur, & ita per Episcopum debet ter-
minari. Sed non videtur pro hoc talis esse obli-
gatio, vt absolutè loquendo graue sit peccatum
eam commisisse Vicario, qui ita doctus sit, aut
talem habeat Assessorem, cui non minùs quàm
sibi fidere possit Episcopus. Quod ex citato Scri-
ptore colligitur, & ex aliis ab eo adductis n. 15.
Vbi ait caussas Matrimoniales, quæ ad Episco-
pum spectant iure Ordinario, posse illum com-
mittere discutiendas & decidendas Doctoribus,
qui eius Vicarij non sunt. Vbi supponit Vicariis
committi posse non solùm discutiendas, sed et-
iam decidendas. Neque Concilium Limense
grauius videtur onus imponere, sed obligatio-
nem generalem Episcopis repræsentat, & quid
eos facere oporteat iuxta Tridentini Concilij
Decretum, quod in margine citatur, nec ampliùs
quàm vidimus, iuxta receptam Scriptorum do-
ctrinam videtur obligare.<marginalia>Damna|ex non be-|ne inspectis|illis, vnde|Matrimo-|niorum|frequens|dissolutio.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>84</absatz-nummer> Id autem quod de exacta probatione
caussarum dicitur, grauissimam obligationem
non tam inducit, quàm ostendit, & supponit;
ob cuius minùs perspicacem animaduersionem
Matrimonia videmus passim dissolui: circa quod
nihil est quod addamus, cùm constat in eo graue
committi peccatum, inde præsertim emergens
quod testes leuiter exanimantur; cùm circa hoc
exactissima debeat cautela, & industriæ acumen<marginalia>Circa ex a-|men testi&#x0169;.</marginalia>
adhiberi. Pro quo est Cap. Cùm caussam, de Te-
stibus & ibi: Ac eos diligenter examinare procures,
& de singulis circumstantiis prudenter inquirens, de<marginalia>Cap. Cùm|caussam,|de testib.</marginalia>
caußis videlicet, personis, locis, tempore, visu, auditu,
scientia, credulitate, fama, & certitudine, cuncta
plenè conscribas. Sic Innocentius Tertius. De
quo Tit. 15. num. 30.</P>
<P>  <absatz-nummer>85</absatz-nummer> Circa dispensationes peculiares, quæ per<marginalia>De dispen-|sationibus|per priui-|legia In-|diarum.</marginalia>
priuilegia Indiarum concedi possunt, idem est
quod de aliis præfatis asserendum: posse scilicet
Capitulum circa illas quod & Episcopi. Quia
verò in illis Ordinariorum tantùm mentio fit, vt
videri potest Titulo 12. num. 392. & 408. dubi-
tari potest an independenter à Capitulo id Vica-
rio competat, qui Ordinarij nomine venit. Pro
quo Bonacina Tomo 1. Tractatu de Clausura. Quæst.
1. Puncto 8. num. 3. & P. Thomas Sancius in O-
pere morali Lib. 6. Cap. 15. numer. 30. Et est sanè
probabile Vicarium eo nomine comprehendi,
de quo & dictum numer. 81. quia tamen incer-
tum, vt ibidem vidimus, vnde & multi, quos ad-<-P>@@

<-P>ducit Dom. Barbosa etiam Allegat. 54. num. 121.
id negant generali illa assertione, quòd scilicet
potestas dispensandi non veniat generali Vicaria-
tus mandato: Episcopi per se ipsos solent dis-
pensationes huiusmodi assidentibus sibi Societa-
tis Patribus expedire. Quod Illustrissimus Lima-
næ huius Metropolis Archiepiscopus Dom. D.
Petrus à Villagomez ita obseruat, vt absens etiam
id reseruet sibi, Patres per litteras consulendo.
Id ergo & Capitulum satis posset conuenienter
præstare: sed faciliori expeditioni conuenientius
apparet, vt illud Vicario committat: cùm aliàs
eidem probabilis sententia pro independentiâ
circa effectum huiusmodi suffragetur.</P>
<Z><A+1>De peculiaribus quibusdam Facultatibus
Indiarum Episcopis concessis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>86</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico tertiò. Facultates, quæ Episcopis<marginalia>Assertio 3.|Facultates|quinden-|nales Epi-|scoporum|Capitulo|non com-|petere.</marginalia>
Indiarum per quindennium conce-
duntur ad dispensandum in multis, Capitulo, Se-
de vacante, non competunt. Constat ex 28. in
qua sic dicitur: Prædictas facultates communicandi,
non tamen illas, quæ requirunt Ordinem Episcopa-
lem, vel non sine sacrorum Oleorum vsu exercentur,
Sacerdotibus idoneis, qui in eius Di&#x0153;cesi laborabunt,
& præsertim tempore sui obitus, vt Sede vacante sit
qui poßit supplere, donec Sedes Apostolica certior facta
(quod quàm primùm fieri debebit) per delegatos, vel
per vnum ex eis, alio modo prouideat: quibus delegatis
auctoritate Apostolicâ facultas conceditur, Sede vacan-
te, in casu neceßitatis consecrandi Calices, Patenas, &
Altaria portatilia, sacris Oleis; ab Episcopo tamen
benedictis. Sic Pontifices. Vbi cum ab Episcopo
designandum dicant eum, qui Sede vacante sup-
plere possit, manifestè indicat facultates dictas ad
Capitulum non transire. Quia verò dicitur Sa-<marginalia>Cui tamen|possunt de-|legari.</marginalia>
cerdotibus idoneis eas posse committi, poterit Capi-
tulo illas Episcopus delegare, & aliquibus ex ip-
so, quæ sacris sunt Oleis consecranda. Neque
obstare videtur quod additur: Qui in eius Di&#x0153;cesi
laborabunt. Tantùm enim per id exigitur, vt Sa-
cerdotes tales curam suam ad totam Di&#x0153;cesim
extendant, & pro illius vtilitate laborent execu-
tione traditarum sibi facultatum. Si enim im-
pensum aliàs laborem pro Di&#x0153;cesis vtilitate Pō-
tifices ad talem delegationem vellent, non equi-
dem qui laborabunt, sed qui laborauerint, edixis-
sent. Animaduertat autem Capitulum sibi cu-
ram à Pontifice iniungi, vt mortuo Episcopo ad
Sedem Apostolicam pro facultatum confirma-
tione recurrant; quod nescio an ita fiat. Ex hu-
ius autem diligentiæ neglectu non leue conscien-
tiæ grauamen incurritur, quia ad vsum licitum
facultatum hoc onus imponitur: & Ecclesia ea-
rum fructu quoad consecrationes eorum, quæ
delegatis ante Episcoporum committuntur ad-
ventum, satis ingenti priuatur: cùm præsertim
in Indiis longissimæ esse soleant vacationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>87</absatz-nummer> Si roges an ab Episcopo morti proximo<marginalia>Non tamê|Vicario à|Capitulo,|Sede va-|cante, eli-|gendo.</marginalia>
possint facultates dictæ Vicario à Capitulo eli-
gendo committi. Respondeo negatiuè: quia cùm
commissio talis Sacerdotibus idoneis facienda sit, de
illorum idoneitate debet Episcopo constare:
quod tamen haberi nequit, cùm eligendus igno-
retur. In hoc enim maximè verum habet ea com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0333.jpg/>
@@1@<SE333>322 Thesauri Indici Titulus XIX. Cap. VII.
<duolan 2><-P>mitti aliis non posse, quæ industriæ Episcopi con-
creduntur; quod & de aliis communis scripto-
rum doctrina Iuris dispositioni innixa, resoluit.
Et facit præsertim Cap. Quoniam, de officio & potest.
iud. deleg. ibi: Cùm in his omnibus casibus industriam<marginalia>Cap. Quo-|niam, de|offic. & pot.|iud. deleg</marginalia>
& fidem personæ, cui talia committimus, eligere videa-
mur. Sic Gregorius IX. qui statim quædam enu-
merat, in quibus non licet id, quod est commis-
sum, alteri delegare, sic inquiens: Nulli cui com-
missum fuerit prædicare Crucem, vel excommunicare,
vel absoluere aliquos, dispensare cum irregularibus, vel<marginalia>In quibus|non liceat|commissio|actus dele-|gati.</marginalia>
iniungere P&#x0153;nitentias; liceat hæc de cetero alijs de-
mandare, quia non sibi iurisdictio, sed certum ministe-
rium potiùs committitur in hac parte. Hæc ille. Si-
mile autem in casu præsenti accidit; nam electio
idoneorum Sacerdotum ad functiones prædictas,
non iurisdictionis actus, sed purum ministerium
est. Et cum Episcopis Pontifex loquebatur, vt
ex Textu liquet, ex quibus ad alios Constitutio
prorogatur. Pro quo videri potest Barbosa in
Collectaneis ad citatum Caput. Vbi iuxta probatos
Auctores multa adducit, ex quibus colligi potest
personalissimam esse commissionem. Neque dici
potest per se ipsum personam designare. Sed ele-
ctam ab aliis: quia hoc perinde est acsi aliis desi-
gnationem committeret, quandoquidem ipsi non
potest de idoneitate constare, & ita idoneitas a-
liorum iudicio & electioni committitur. Et qui-
dem quod maximè attendendum iniungitur, ido-
neitas est: cùm ergo hæc per designationem mo-
do dicto factam nequeat agnosci, nihil releuat
quod hoc vnâ vel aliâ ratione Pontificis contrariâ
peragatur.</P>
<Z><A+2>CAPVT VII.</A+2>
<A+1>Nonnulla circa Capitulum, Sede va-
cante, in Indiis percurruntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>88</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Capitulum potest vnire<marginalia>Assertio 1.|Capitulum|posse vnire|Beneficia.</marginalia>
Beneficia. Sic absolutè loquendo
tenent plures, quos adducit, & se-
qui videtur Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 31.
licèt nonnulli apud eumdem contradicant. Ratio
est quæ pro aliis remanet inculcata, quòd scilicet
in ordinariâ iurisdictione Episcopo succedat, ne-
que hoc in Sacris Canonibus exceptum reperia-
tur. Et pro exercitio huiusmodi potestatis pos-
sunt in Indiis frequentes occasiones occurrere;
quia Indorum populis ad raritatem adductis, ne-
cessari&#x0169;, aut valde vtile est eos sub vnius Parochi
curâ constitui. Tunc ergo vn&#x0169; ex iis Beneficium
vacans vniri alteri non vacanti poterit: aut si
vtrumque vacet, vnum ex vtroque conflari. Hoc
autem sine consensu Patroni fieri nequit, quia
Ecclesiæ omnes sub illius curâ sunt, & non debet
in eis Pastor, eo non annuente, collocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>89</absatz-nummer> Dico secundò. Valde probabile est Ca-<marginalia>Assertio 2.|Capitulum|circa Clau-|suram Mo-|niali&#x0169; idem|posse quod|Episcopus.</marginalia>
pitulum Sede vacante, in Indiis posse circa Mo-
niales exemptas id, quod Episcopus in ordine ad
Clausuram, iuxta facultatem, quæ illi à Concilio
Tridentino conceditur Seßione 25. Cap. 5. de Regu-
laribus. Vbi de exemptis esse sermonem, quæ-
cumque illæ sint, etiamsi Prælatis Religionis sub-
iectæ, communis sententia est, pro quâ videri po-
test P. Palaus Tomo 3. Tractat. 16. Disput. 4. Puncto<-P>@@

<-P>9. numer. 7. & 8. Id probo. Nam si aliquid ob-
staret, id certè esset, quòd in Concilio ibidem ha-
betur illis verbis: In Monasterijs sibi subiectis Ordi-<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
naria; in alijs verò Sedis Apostolicæ auctoritate, &c.
Ea enim quæ sub huiusmodi qualitate concedun-
tur Episcopis, in Capitulum non transeunt, vt
tenent Doctores in simili loquentes de Mona-
steriis Sedi Apostolicæ immediatè subiectis, quæ
ab Episcopis vt delegatis Sedis eiusdem guber-
nantur, de quibus Cap. 9. eiusidem Seßionis, & videri
possunt apud Dianam suprà, Resolut. 14. quos &
sequitur. Atqui probabilissima etiam sententia
est, quæ contrarium statuit, & pro eâ sunt multi
grauesque scriptores, vt videri apud eumdem po-
test citato nuper loco & etiam Resolut. 2. de quo &
nos diximus num. 67. In Indiis autem probabili-<marginalia>In Indijs|probabili-|tatem esse|maiorem.</marginalia>
tas est maior; & talis quidem, vt videatur certitu-
dinem exęquare. Nam Auctores contrariæ sen-
tentiæ affirmant in casu vrgentis necessitatis posse
Capitulum visitare, idque potestate ordinariâ,
quando Moniales non sunt immediatè Apostoli-
cæ Sedi subiectæ: vnde & similiter videntur in
casu, de quo loquimur, vbi minor est exemptio,
concessuri. Tunc sic. Si necessitas in Indiis oc-
currat, quia Prælati Regulares admoniti de re-
medio efficaci non curant, vrgens illa ferè semper
est, quia vacationes Episcopalis Sedis solent esse
prolixæ, & à Sede Apostolicâ nimis serò potest
remedium expectari. Siue ergo delegata, siue
ordinaria potestas sit, illa est Capitulo tribuen-
da.</P>
<P>  <absatz-nummer>90</absatz-nummer> Et quidem P. Bauny Tomo 1. Tractat.<marginalia>Ex doctri-|nâ P. Bau-|ny robora-|tur.</marginalia>
11. de Abbatibus, &c. Quæst. 24. de Canonicis, vbi
sententiam Dianæ, aliorumque vt probabilem
defendit, & in quam se trahi fatetur. §. Deinde est,
cùm anteà sic obiecisset: Si visitare Capitulum non
potest, quòd illis fiet? Si institutum, iuraque domus ac
Ordinis pessumdabunt? &c. ita subdit: Est quod re-
spondeam, esse scilicet admonendum à Capituli Vicario
Papam dere integra, ac si à semestri à litteris ad eum da-
tis, malo non occurrat, tum videri honestam rationem
habere Capitulum animaduertendi in sontes. Sic ille.
Cùm ergo neque à semestri, neque ab anno inte-
gro, à litteris ad Pontificem datis, haberi respon-
sum in Indiis possit, satis ex eo verosimile appa-
ret posse Capitulum circa huiusmodi prouidere.
Addit autem præfatus Auctor in hunc modum:
Quòd si (quod existimo verius) facere id non potest, res<marginalia>Quoddam|illius non|admissum|effatum.</marginalia>
videtur committenda Deo esse, aut ad noui Episcopi ad-
uentum remittenda. Sic ille. Atqui nouus Episco-
pus in Indiis nimis serò veniet: non est ergo in-
de satis necessitati prouisum. Ad Deum autem
negotium totum remitti, non videtur iuxta hu-
manæ prudentiæ leges, quas Deus vult in guber-
natione hominum obseruari, vt vulgatum Pro-
uerbium habet: Deum rogando, & percutiendo mal-
leo. Vbi non prætereundum Auctorem dictum<marginalia>Aliud circa|egressum|Moniali&#x0169;|minùs con-|sequens.</marginalia>
§. Vltimo asserere Capitulum, Sede vacante, posse
Monialibus exemptis ac immediatè subiectis Pa-
pæ, dare licentiam ad egressum è Claustro in cau-
sis à Concilio citat. Cap. Episcoporum iudicio re-
missis, & à Pio V. specialiter designatis. Quod
probat quia succedit in iurisdictione Episcopo
mortuo: licèt fateatur Episcopum id posse facere
ex iurisdictione delegatâ. Quod equidem non
video quomodo ab illo consequenter dici possit,
qui priorem suam Assertionem de potestatis de-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0334.jpg/>
@@1@<SE334>Nonnulla circa Capitulum S. V. in Indijs. 323
<duolan 2><-P>fectu in Capitulo ad visitationem probat ex eo
quòd illa sit in Episcopo delegata, & ita non
transmissibilis in Capitulum. In quo & Diana<marginalia>Circa quod|& Diana|inconse-|quentiæ|notatus.</marginalia>
videtur consequentiæ defectu laborare, qui P.
Bauny sententia circa licentiam egressûs propo-
sita Resolut. 39. sic concludit: Sed hæc opinio non est
admittenda stantibus Declarationibus Sacræ Congrega-
tionis, de quibus alibi dicendum erit. Sic ille. Qui ta-
men Resolut. 14. citatâ, sic dixerat: Ex quo etiam
fit posse Capitulum, Sede vacante, concedere licentiam
Monialibus immediatè subiectis Sedi Apostolicæ egre-
diendi à Monasterio in casibus permißis in Bullâ Pij V.
quæ incipit. Decori, & honestatis, quamuis id perti-
neat ad Episcopum tamquam Sedis Apostolicæ Delega-
tum, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>91</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, si licentia ad egres-<marginalia>Si licentia|egressus ad|Episcopum|pertinet,|posse etiam|à Capitulo|concedi.</marginalia>
sum in Monialibus exemptis, quamuis Prælatos
Religiosos habeant, ad Episcopos etiam pertinet,
quod Concilium significat, & plures Auctores
tenent, vt videri potest apud P. Thomam San-
cium in Opere Morali, Lib. 6. Cap. 15. numer. 26. P.
Palaum suprà, numer. 9. & Bonacinam Tractatu de
Clausurâ, Quæst. 1. Puncto 8. num. 1. Si inquam
necessaria est, eam posse Capitulum concedere,
vt citati docent P. Sancius num. 30. P. Palaus num.
10. & Bonacina n. 3. qui Vicario Capituli idem<marginalia>Quid de|illius Vica-|rio.</marginalia>
competere ait, sicut & Vicario Episcopi, nisi spe-
cialis prohibitio, aut verbo, aut vsu habeatur. Sed
citati Patres id negant, specialem concessionem
esse necessariam affirmantes. Vtrumque proba-
bile. Quia verò quod ad visitationem ratione
Clausuræ attinet, si Episcopi id attentent, graui-
bus est obnoxium incommodis, vt experientia<marginalia>Quâ proce-|dend&#x0169; cau-|tela in ne-|gotio Clau-|suræ.</marginalia>
comprobauit, videtur magis è re futurum, si re-
medium aliter accurent, Religiosos admonendo
Prælatos; & si id non sufficiat, Proregem, & Præ-
sides exhortando, vt ipsi apud Prælatos instent,
protestando etiam se rem ad Regium Indiarum
Consilium delaturos; id quod proderit aliquan-
do sic fecisse. Quæ si eorum intentum non pro-
moueant, & scandala manifesta sint, suâ illi vtan-
tur potestate. Pro quo videri potest Zerola verb.
Moniales. Ad quartum, & ad octauum. §. 4. Qui
tamen licentiam à Prælato Religionis habendam<marginalia>Licentia vt|necessaria,|& cujus|Prælati.</marginalia>
censet; sed immeritò: quia in iis, quæ Episco-
pis suo iure, aut delegatione Pontificiâ compe-
tunt, non est alterius, qui eorum Superior non
sit, licentia necessaria; immò etiam si Superior,
eo non expresso. Illud certius, petitam & non
obtentam sufficere; aliàs sine remedio deberent
ista relinqui, si Prælati licentiam concedere recu-
sarent.</P>
<P>  <absatz-nummer>92</absatz-nummer> Dico tertiò. Capitulum, Sede vacante,<marginalia>Assertio 3.|non posse li-|centias ab|Episcopo eō-|tessas ad|audiendas|Confessio-|nes suspen-|dere.</marginalia>
in Indiis non potest licentias ad audiendas Con-
fessiones ab Episcopo Religiosis concessas, suspen-
dere, & ad nouum examen vocare. Probari id po-
test in primis, quia generaliter id non potest, vt
probant Doctores, quos adducit & sequitur Dia-
na Parte 3. Tract. 2. Resol. 27. §. vlt. & Parte 8. Tract.
4. Resol. 48. P. Palaus Tomo 4. Tract. 23. Disp. vnica,<-P>@@

<-P>Puncto 17. §. Anno 1265. P. Pellizarius Tract. 8.
Cap. 3. n. 44. P. Martinon Tom. 5. Disp. 53. n. 74. P.
Fagundez de Præceptis Ecclesiæ, Parte 2. Lib. 7. Cap. 2.
n. 28. & alij. Et ratio est. Quia pro illis extat pri-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|Clem. IV.</marginalia>
uilegium à Clemente IV. concessum: quod licet
PP. Dominicanis & Franciscanis indultum fuerit,
in illo tamen communicant, qui communicatio-
nis gratiâ fruuntur, vt sunt ferè omnes. Neque re-
uocatum illud à Concilio Tridentino, aut ab aliis
Pontificibus, quæ ad approbationem attinent, re-
spectu Regularium ad Episcoporum instantias
restrinxerunt. Neque de tali priuilegio dubitari
potest, cùm habeatur authenticum in Conuentu
S. Francisci Salmanticæ, vt testatur Emmanuel
Rodericus in Bullario, Tomo 2. Fol. 36. cuius vltima
clausula hæc est: Vestris igitur supplicationibus incli-<marginalia>Illius tenor.</marginalia>
nati, præsentium vobis auctoritate concedimus, vt in
huiusmodi casu poßitis vti tamdiu liberè prædictâ licen-
tiâ, donec viduatis Ecclesiis prouisum fuerit de Pastore.
Sic Pontifex. Quòd si Capitulum licentias posset
suspendere, non possent Religiosi illis vacante Se-
de potiri. Licentiæ autem illæ non solùm pro
audiendis Confessionibus, sed pro prædicatione
etiam erant, vt constat ex tenore concessionis, nec
non prædicandi, sicut & pro commutatione voto-
rum aliquorum: vnde & de Prædicatione idem
asserendum, etsi qua alia gratia in ordine ad voto-
rum commutationem; circa quod Religiosi am-
plissimis priuilegijs perfruuntur. Iam pro Indijs
specialior est ratio, juxta dicta Titul. 12. n. 349. Et
verò cùm Religiosi circa hoc probabilissimâ opi-<marginalia>Suspensione&#x0303;|Capituli|futurā in-|utilem.</marginalia>
nione procedant, & suspensione licentiarum à
Capitulo propositâ, nihilominùs possint functio-
nes prædictas sine aliquo scrupulo conscientiar&#x0169;
obire, quod benè obseruauit P. Fagundez suprà, n.
29. & post eum alij; satis inconsideratè videtur su-
spensio publicari, ex quâ nullus sperari fructus po-
test, sed grauia incommoda suboriri. Quod non
tollit quo minùs in casu aliquo, vt notabilia in-
conuenientia vitentur, possit Capitulum licentias
dictas, & præsertim ad prædicandum reuocare.
Quod & factum à Capitulo Argyropolitano cum
quodam, cui à Prouinciali Concilio licentia præ-
dicandi fuerat attributa, quia eâ cum offensione
multorum, & non tolerabili ampliatione, licèt bo-
num præseferret zelum, vtebatur. Dixi autem cir-
ca Prædicationem hoc specialiter faciendum, quia
in eâ possunt inconuenientia esse perspicua, non
ita in ijs quæ ad forum P&#x0153;nitentiæ spectant. In
quo tamen talis esse inordinatio potest, vt incon-
uenientia se prodeant, vnde & ad vitanda illa po-
test se Capituli auctoritas interponere. Neque e-
nim se priuilegio tueri potest, qui illo abutitur,
cùm sit constans doctrina indulgentiam & libera-
litatem Ecclesiæ in priuilegiorum concessione
patrocinium excessibus non præbere. Nec Papa
præsumitur concedere exorbitantia. P. Sà verb. Gratia,
n. 12. & alij. Et de Capitulo hæc sit satis Capi-
tula tetigisse.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0335.jpg/>
@@1@<SE335>324 Tituli XVI. Appendix.
<Z><A+3>APPENDIX</A+3>
<A+2>AD TITVLVM XVI.</A+2>
<A+1>DE CLERICIS INDIARVM.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Multa quæ ad Clericos Indiarum spectant nostro in hoc opere sparsa
succurrent, nunc aliqua tantùm, quæ desiderari possunt, præstat
delibasse. Ex quibus sit</A+1></negEZ>
<duolan 2><P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI7>P</INI7>Rimum. (& est illud<marginalia>Suspendia|accepta pro|Missis in|Indijs an|remitti in|Hispaniam|possint vt|plures dicā-|tur, ampli-|ori quanti-|tate mit-|tenti reser-|uata.</marginalia>
Parochis etiam Reli-
giosisque commune)
An qui Elee&#x0308;mosynas
pro Missis accipiunt,
adeò multas, vt satisfa-
cere per se ipsos neque-
ant, possint summam aliquam pecuniæ in Hispa-
niam transmittere, in quâ elee&#x0308;mosynæ aut stipen-
dia minori quantitate constant, vt quatuor, vel
sex, aut octo, & vero etiam plures, diuisis Indici
stipendij, pro vnâ dari soliti, portionibus, iuxta re-
gionum diuersa statuta, dicantur. Vbi distinguen-
dum est, an scilicet is, quis debet, habeat vnde sa-
tisfacere per alios possit, iusto stipendio in Indiis
attributo: an verò soluendo debito non sit. Et<marginalia>Non posse. si|obligatus|ad illas ha-|beat copiā|pecuniæ|sufficiente&#x0303;,|quia differ-|ri neque&#x0169;t.</marginalia>
in priori casu res videtur certa, teneri ad illas per
alios in Indiis dicendas. Ratio est aperta: quia
tenetur non differre ampliùs earum celebratio-
nem, cùm iam sat longum tempus effluxerit, vt
arguit debiti magnitudo. Quæ est communis do-
ctrina scriptorum, pro quâ Bonacina Tomo 1.
Disput. 4. de Sacramentis, Quæst. vlt. Puncto 7. §. 5.
num. 2. Villalobos Parte 1. Tractat. 8. Difficult. 18.
numer. 2. Diana Parte 2. Tractat. 14. Resolut. 25.
Ludouicus à S. Ioanne, Alfonsus à Leone, Mar-
chinus, P. Fagundez, P. Reginaldus, quos addu-
cit Hieronymus Garcia in summâ Morali de sacer-
dotio, Tractat. 3. Difficult. 10. Dub. 8. num. 1. Victo-
rellus ad Cap. 8. Lib. 2. Cardinalis Toleti §. vltimo.
vbi alios refert. P. Palaus Tomo 4. Tract. 22. Pun-
cto 14. in fine. P. Dicastillus Tractat. 5. Disputat.
4. numer. 399. & seqq. Thomas Hurtadus Tra-
ctat. 2. numer. 195. & 196. multis adductis.
Cùm ergo non possit per se illas dicere, te-
netur per alios, qui earum celebrationem statim
exequantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Quòd autem hoc modo satisfaciendum<marginalia>Et Satis-|facere per|alios debet.</marginalia>
obligationi tali sit, affirmant communiter Docto-
res, vt videri potest apud Bassæum in Floribus Theo-
logicis. verb. Missa 7. n. 3. Quamuis in hoc accuratâ
distinctione vtātur Fraxinellus, & Alfonfus à Leo-
ne, quos pro eo laudat Hier. Garcia suprà, dub. 1. n.
12. Dicunt enim quòd si Missę erant dicendæ pro<marginalia>Sed distin-|ctione vte&#x0303;-|dum.</marginalia>
Defunctis, aut pro viuis in particulari, restitutio
est facienda modo dicto, faciendo scilicet vt per
alios dicantur. Si verò pro bono populi, aut Ec-
clesiæ cultu, summam illam pecuniæ posse in iis,
quæ ad spirituale bonum eiusdem populi confer-<-P>@@

<-P>re possunt, & in ornatu Ecclesiæ. Si autem di-
cendæ erant ad aliquod beneficium à Deo impe-
trandum, cuius iam præteriuit occasio, vt si pro
salute eius, qui iam mortuus est, restitutio facien-
da ei, qui stipendium contulit. Aduertunt tamen
præfati, quod si Missæ dicendæ erant pro bono
populi aut Communitatis, iuxta Testatoris vo-
luntatem, & sacerdos eam velit Sacristiæ aut Ec-
clesiæ summam, quam debet, applicare, debet id
auctoritate Episcopi interueniente præstare. Iu-<marginalia>Iuxta quā|resolutio.</marginalia>
xta hæc ergo, si restitutio ei, qui stipendium con-
tulit, facienda sit, satis apparet perspicuum non
posse in Hispaniam pro multiplicandâ sacrificio-
rum celebratione transmitti. Sed neque ex aliis
motiuis acceptum, quia cùm possit modò fieri re-
stitutio, differri nequit, sicut differri non potuit
vsque ad præsentem articulum.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Prætereà, aut tot Missæ in Hispaniâ dicen-<marginalia>Vrgetur, ex|dilatione,|& qualis sit|mortalis.</marginalia>
dæ sunt, sttipendio iuxta morem regionum ex-
hibito, quot ij, qui stipendium dedêre, dicendas
voluerunt, eo, quod superest, sacerdoti, qui acce-
pit, reseruato: aut totum, quod est acceptum, in
eis est expendendum. Primum stare nequit, quia
dilatio noua interuenit sine adiectione fructus ali-
cuius, quem possit is, pro quo erant Missæ dicen-
dæ, percipere, quæ sanè mortifera est, iuxta Au-
ctores dictos & alios communiter, ex quibus la-
xiùs loquentes dilationem vltra duos menses esse
mortalem affirmant, cùm alij, in quibus est P.<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
Palaus, talem censeant, quæ mensem prætergres-
sa. Post hæc autem scripta, ad manus venit Tomus
7. P. Arriagæ, qui Disput. 56. num. 15. in fine, sic<marginalia>P. Arriagæ|nimiam|concedit|laxisatem.</marginalia>
ait: Ego autem non essem ita scrupulosus, sed putarem
medium annum posse concedi, quia etiam artificibus la-
borantibus in aliquo opere magni momenti solet antici-
patò dari pars pecuniæ pro opere, quod non nisi ad quin-
que vel sex menses perfici potest. Sic ille, qui pro inau-
dita laxitate exemplum enerue prorsus adducit, &
ex quo contrarium potest apertè demonstrari.
Datur enim anticipatò pars pecuniæ, quia opus<marginalia>Exemplum|ab eo ad-|ductum ro-|torquetur.</marginalia>
perfici nequit ante tempus illud, ne artifex diu
sine præmio laboret, quod citò perfici non po-
test. Atqui recipiens stipendium pro Missis, circa
illas non laborat lato illo spatio: ergo diuersa est
in ea ratio. Prætereà contra citatum Auctorem
facit id, quod ipse habet in fine disputationis, vbi
de infirmitate Capellani agens, & quærens quæ-
nam sit talis, vt ea durante ad celebrandum per
alium non teneatur, sic ait: Ego sanè, quando vltra<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0336.jpg/>
@@1@<SE336>De Clericis Indiarum. 325
<duolan 2><-P>mensem protrahitur morbus, non dubito debere iudi-<marginalia>Et doctrina|alia priori|contraria.</marginalia>
cari longum. Et sanè vix possumus præsumere Fun-
datorem consensisse in tam longam carentiam sacrifi-
ciorum. Sic ille, priori dictæ doctrinæ penitus
contradicens. Sed vt hoc demus, in nostro casu
parum releuat ista dilatio, vt constat; cum dila-
tione autem est insuper retentio partis maximæ
stipendij, pro qua titulus nullus est. Et licet non
defuerint, qui id posse fieri tradiderint, eo quòd
id, quod retinetur, velut fructus diligentiæ est:
iam tamen sententia illa iudicio Sedis Apostolicæ
exauthorata est, vt non possit sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Est autem pro eo Decretum Quartum, &<marginalia>Decreto|Vrbani|VIII. vt|nihil pos-|sit, qui|Missam per|alium di-|cit, sibi re-|tinere, cum|Cardina-|lium De-|clarationi-|bus.</marginalia>
Declaratio authentica Sacræ Congregationis
Cardinalium, quæ est in ordine septima, pro
quarum inuiolabili auctoritate videndus Hieron.
Garcia suprà Dub. 2. num. 15. Cùm enim dubium
circa præfatum Decretum in hunc modum fuis-
set propositum: Quæritur an permittendum sit
Administratoribus Ecclesiarum, vt retineant aliquam
Eleemosynarum portionem pro expensis manutentionis
Ecclesiæ, Altarium, Inseruientium, paramentorum,
luminum, vini, Hostiæ, & similium, sic respondent:
Respondit permittendum non esse, vt Ecclesiæ, aut loca
pia, seu illorum Administratores, ex Eleemosynis Mis-
sarum celebrandarum vllam vtcumque minimiam
portionem retineant, ratione expensarum, quas subeunt
in Missarum celebratione: nisi cùm Ecclesiæ, & loca pia
aliàs non habent redditus, quos in vsum earumdem ex-
pensarum erogare licitè poßint. &c. Addenda et-
iam nona responsio, quæ in terminis resoluit
quæstionem, sic: Ad Nonum, debere absolutè inte-
gram Eleemosynam tribuere Sacerdoti celebranti, nec
vllam illius partem sibi retinere posse. Hæc ibi: Li-
cet autem sint apud Thomam Hurtadum suprà
num. 164. qui censeant Decretum dictum non
esse receptum; ipse tamen ei standum censet, dum
contrarium non constat: & meritò, quia posses-
sio pro lege stat, iuxta recepta principia. Et iux-
ta hoc loquitur Ioannes Poncius in Casu Theol.
Disput. 44. num. 130. Et D. Machadus Tom. 2.
pag. 79. fin.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Si autem dicatur secundum, neque illud<marginalia>Plurium|Missarum|dicendar&#x0169;|intuitu non|posse pecu-|niam tran-|smitti.</marginalia>
stare potest: quia is, qui stipendium contulit, be-
nè viderat summam illam in Hispaniam trans-
missam pro Missis pluribus suffecturam; & tamen
id ita disponere noluit, breuitatem temporis in
eo & certitudinem, spei illi maioris cōmodi præ-
ferens: ergo aliter agens, contra illius agit vo-
luntatem, & quidem rationabilem. Et quemad-
modum si quis certam summam alio titulo de-
beat, non potest eam in Hispaniam transmittere,
vt emptione & venditione mercium Creditoris
vtilitas augeatur; ita etiam est in casu præsenti
dicendum, in quo ratio est eadem.</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Iam, si Sacerdos aliquis integrè soluendo<marginalia>Qui sol-|uendo non|est, ad trā-|smissionem|non teneri.</marginalia>
non sit, video in vsu haberi transmissionem pe-
cuniæ talem, & à viris piis, & non indoctis pro-
bari. Circa quod in primis dicendum videtur
id non esse in conscientiæ foro necessarium, quia
non est solidum pro obligatione huiusmodi fun-
damentum. Hoc in loco contraxit, neque obli-
gatio restitutionis pro alio esse potest, nisi is, qui
debet, aliò se conferat, & sit obligatio persona-
lis: vnde si in Hispaniam iret Sacerdos tali obli-
gatione grauatus, ibi satisfacere eidem posset. Et
hoc quidem iuxta communem doctrinam est in<-P>@@

<-P>materia restitutionis, ex qua habetur restitutio-
nem, cuius obligatio ex contractu descendit, in
quo pro re acceptâ est reddenda alia, ibi facien-<marginalia>Restitutia|vbi fa-|cionda.</marginalia>
dam, vbi res, pro quâ datur, est accepta, nisi ali-
ter sit conuentum: pro quo Nauarrus, Bonaci-
na, Syluius, P. Vazquez, P. Lessius, P. Filliucius,
quos adducit & sequitur Bassæus verb. Restitutio
4. §. num. 11. P. Molina Disput. 752. Conctus
2. P. Gaspar Hurtadus Tractatu de Iust. & Iure
Disput. 8. de Restitutione, Difficult. 3. & alij passim.
Ex eo autem quòd debitum deterioratum sit, &
integrè non possit eidem satisfieri, non oritur
noua obligatio extraordinariæ illius diligentiæ;
quâ etiam positâ incertum est an sit modus ille
conuenientior, ob incertitudinem aut dilatio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Propter quam rationem satis est verosimi-<marginalia>Transmis-|sionem non|esse licitam|ostenditur.</marginalia>
le neque id fieri posse: licet Thomas Hurtadus
suprà num. 168. non ita damnandum dicat, vt
putat Vega, si ob dilationem aliqua compensa-
tio fiat. Sed hoc non obstante id fieri non posse
ait, iuxta Decretum Vrbani VIII. quando quis
partem stipendij sibi reseruat. Ego insuper arguo:
qui enim stipendium contulit, statim obligatio-
ni satisfaciendum voluit: quod cùm secus factum
sit, quamprimùm debet satisfieri iuxta dicta:
quod si integrè non possit, iuxta possibilitatem
tamen. Neque dici potest dilationem vtilitate
maiori ex sacrificiorum æquato numero com-
pensari: quia cùm sit hoc incertum ob nauiga-
tionum pericula, mari & hostibus infestis, non
est congruus restitutionis modus. Vt verò de-
bitoris conscientia secura sit & quieta, neque
transuersa illa torqueatur spina de non dictis tot
Missis, quot fieri debuissent; si doctus est, habet
quomodo id assequi valeat, ijs, quæ diximus,
neutiquam ignoratis: si autem non doctus, iudi-
cio se Confessarij docti submittat, & vt animabus<marginalia>Animabus|in Purga-|torio vt|fieri possit|satisfactio.</marginalia>
in Purgatorio detentis, quas sacrificij subuentio-
ne frustrauit, non ex integro iniuriosus appa-
reat, plenarias pro eis Indulgentias studeat lu-
crari, aut beneficio Bullæ Cruciatæ, aut frequen-
tium aliarum largitionum. Sic enim accidere po-
test vt Indulgentia vtilior animæ sit, quàm sacri-
ficium; licet hoc in ordine ad Dei gloriam, &
fructus alios, summæ sit æstimationis. Quia verò
obligatio dicta maior esse & frequentior in Paro-
chis Indiarum solet, si plenæ satisfactioni impa-
res sint, Bullas defunctorum sumere pro eisdem
expediet, pro quibus debuerant celebrare. Quia
verò transmissio dicta aliquibus non iniusta ap-
paret, in quibus est Vega verb. Missas, Casu 5. ge-
neraliter loquens, cùm omnes, pro quibus est
obligatio, dici non possunt, in suo illi censu po-
terunt abundare; & erit tolerabile, dummodo
mare securum ab hostibus sit, & negotium per-
sonis in Hispania securissimis committatur, quo-
rum manibus non adhæreat: & de hoc possunt
cum Beato Iob, sed in Domino, gloriari.</P>
<P>  Secundum quod inquiri erga Indicos Clericos potest,
illud est, An qui ad Oratorium priuatum, vt Missam
ibi dicant, vocantur, maius stipendium eligere pos-
sint.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Scio petitum aliquando duplicatum ab eo,<marginalia>Non posse|maius peti|statuitur.</marginalia>
qui per ipsam transibat domum, in qua rogatus
est vt Missam celebraret: Sed est abusus neu-
tiquam tolerandus, quia neque vnum vltra taxam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0337.jpg/>
@@1@<SE337>326 Tituli XVI. Appendix.
<duolan 2><-P>currentem exigere obolum potest, cùm nihil in
eo specialis laboris supra ordinarium eundi in
Ecclesiam ad sacrificium offerendum reperiatur.
Quando enim specialis aliquis labor est, qui se-<marginalia>Quando id|liceat ex-|emplis de-|claratur.</marginalia>
cundùm communem æstimationem pretio sit
compensabilis, & à Sacerdote adhibetur, rece-
pta sententia est plus aliquid prudentis esse arbi-
trio tribuendum, de quo post alios P. Dicastil-
lus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 5. Disput. 4. num.
322. vbi exempla apponit eius qui obligatus ad
iter vnius leucæ ob dicendam Missam, vel ad mi-
nistrandum Sacramentum, vel ad dicendas Mis-
sas certis horis, & non aliis, sicut & certis locis,
ad celebrandum sub dio, vel loco malè sano, vel
ad expectandum quotidie vnam vel duas horas
ad dicendam Missam. Pro quo & Cardin. Lugo
in Responsis moral. Lib. 5. Dub. 18. num. 3. Atqui
in casu nostro nihil horum, nec simile quidquam
interuenit, vt est compertum, & ita est excessus
manifestus.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Si dicas obligari ad celebrandum in tali<marginalia>Nihil tale|exigi posse|ob certi|loci obli-|gationem</marginalia>
loco; id non satisfacit: quia pro tali obligatione
tunc accipi aliquid potest, quando ex eo specia-
lis labor accrescit, & priuatio libertatis non con-
nexa generali obligationi, iuxta id quod est vsu
receptum, & Prælatorum statuta præscribunt.
Vnde si quis Sacerdoti existenti in Ecclesia offe-
rat commune stipendium, vt in eadem Ecclesia,
atque in altari determinato Missam faciat: non
potest aliquid supra commune ab eodem exi-
gere: & ita si Prælati exigentem scirent, non si-
nerent impunitum. Et tamen priuatur libertate
dicendi alibi, & aliquod fortè incommodum pa-
titur; sed ex iis, quæ communiter recurrunt, &
ita pretio peculiari non debent æstimari. Quem-<marginalia>Exemplis|euincitur.</marginalia>
admodum si specialis Missa ab eo petatur, per
quod libertate priuetur dicendi aliam. Et vt de-
mus in casu, de quo agimus, plus aliquid exigi
potuisse; non tamen duplum; immò nec medie-
tatem; quia labor ille valde tenuis est. Quod ex
eo deduci clarè etiam potest, nam ei, qui vt Dia-
conus, aut Subdiaconus in Missâ solemni mini-
strat, medietas stipendij datur pro Missa dari so-
liti; vbi certe labor est maior, & prolixior occu-
patio. Est autem casus communis, sed quia in
Indiis plus fortè aliquid sibi Sacerdotes circa hoc
arrogant, & valde est frequens in Oratoriis, aut
Cameris etiam sæcularium, Missarum celebratio,
vt Indiarum debuit proprius pertractari.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Pro quo addo sententiam esse quorum-<marginalia>In stipen-|dio inueni-|ri iusti pre-|tij varie-|tatem.</marginalia>
dam Doctorum in stipendio Missæ inueniri va-
rietatem iusti pretij, quam communiter Docto-
res admittunt, vt videri potest apud P. Suarium
Tomo 3. in 3. p. Disput. 86. Sect. 2. §. Dico Secun-
do. Et apud Hieron. Garciam suprà Dub. 4. n. 7.
vbi ait cum aliis, in Castella morem vigere, vt sti-
pendium Missæ sit Regalis argenteus, & Regalis
cum Quartello, & etiam Regalis cum dimidio.
Regalis ergo cum dimidio est pretium summum,
Regalis cum Quartello medium, & Regalis so-
lus infimum, infra quod non licet sæculari sum-
mam stipendij præstare. Hoc autem in Indiis<marginalia>Quomodo|id locum|habere in|Indijs pos-|sit.</marginalia>
non facile accommodari potest, quia per legem
est stipendij quantitas constituta, licet pro regio-
num varietate, maior aut minor sit: semper ta-
men pro illis præfinita. Nihilominus non vide-
tur doctrina prædicta penitus improbanda; quia<-P>@@

<-P>non est vnde constet cum tanto rigore stipen-
dium constitutum vt ei debeat inuiolabiliter in-
hæreri. Pretium ergo Octiregalis argentei, quod
communius est, summum esse videtur, quia sic
receptum apparet, vt nihil vltra exigatur: tribui-
tur etiam communiter, quia homines circa hoc
liberales se student exhibere. Sed si quis minus
aliquid dare velit, Regalem videlicet, & ita cum
Sacerdote paciscatur, non est talis pactio repro-
banda. Et erit fortè, qui ad Regalem cum dimi-
dio, aut duos etiam extendat: quod minus certè
est, proportione seruatâ, quam pro Castella ci-
tati Auctores allegant. Ex quo infero quòd si
dicturo Missam leuis aliquis labor accedat, non
ideò debet stipendium augeri, quandoquidem
plus datur, quàm pro illo generaliter debeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Posset autem aliquis in casu, de quo lo-<marginalia>Posse con-|trahi pro|maiori sti-|pendio sen-|tentia ali-|quorum, &|satis pro-|babilis.</marginalia>
quimur, Doctorum quorumdam se doctrinâ tue-
ri apud citatum Garciam num. 9. iuxta quam Sa-
cerdos potest cum eo, qui dici Missam exoptat,
de maiori stipendio pacisci, quàm sit commune,
dummodò hic voluntariè id præstet, quia contra-
ctus ex conuentione legem accipere dignoscuntur, vt est
regula iuris notissima. Non enim Episcoporum
leges mutuam liberalitatem paciscentium prohi-
bere possunt, vt vnus petere minus nequeat, &
alius dare non possit ampliùs, vt cum Patribus
Suario & Vazquez obseruat P. Dicastillus suprà
num. 367. Et tenet etiam P. Azor Tomo 3. Lib. 12.
Cap. 6. §. vltimo. Et Cardin. Lugo suprà num. 5.
Vnde & sacra Congregatio Cardinalium supe-
riùs adducta determinat, ab eo, qui stipendia pro<marginalia>Pro stipen-|dio accepto,|etsi exiguo|dicendi|Missam|obligatio-|nem con-|surgere.</marginalia>
Missis accipit, tot esse dicendas, quot illa fue-
rint, quantumcumque incongrua & exigua illa esse
contigerit: cuius Decreti violationem declarat
esse peccat&#x0169; mortale, & cum obligatione restitu-
tionis. sic §. Deinde die 1. Iunij 1625. Quod e-
quidem non posset stare, si minus quàm taxâ est
communi firmatum accipi non posset: quia ergo
ex voluntaria pactione acceptum, obligatio di-
cta consurgit. Vnde non videtur generaliter ad-
mittendum, quod ait P. Granadus Tomo 2. in 3.
p. pag. 107. à n. 8. de stipendiis non integris.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Quæ licet ita sint, non tamen, vt dixi, in<marginalia>Sententiam|dictam non|suffragari|in casu, de|quo agitur,|ob neceßi-|tatem, ex|qua con-|trahitur.</marginalia>
casu, de quo agimus, & similibus, tueri huiusmo-
di doctrinâ se quisquam potest, quia in eo stipen-
dium conferens non est voluntarius, ex necessi-
tate enim, vt infirmi aliqui aut impediti Missam
in die festo audiant, & ex eo generaliter fine,
propter quem indulto Oratorij gaudet, ad cu-
randum, vt dicatur Missa, progreditur, consola-
tioni suæ & multorum consulens: quando autem
necessitas est, ibi voluntarium perfectum esse non
potest, qua ratione vsurarius à reatu immunis
non euadit, ex eo quòd alius voluntariè lucrum
offerre videatur, quia scilicet voluntarium illud
perfectum non est, cùm oblatio talis ex imperio
necessitatis oriatur. Nequit ergo generaliter lo-
quendo Sacerdos plus petere quàm taxa recepta
fuerat: si autem offerratur à sciente & volen-
te, admitti potest, & sic pactio celebrari.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Sed circa obligationem restitutionis sunt<marginalia>Obligatio-|nem resti-|tutionis esse|qui negent.</marginalia>
qui censeant illam non oriri ex huiusmodi iniquâ
pactione: sic enim tenet Alfonsus à Leone de of-
ficio Capellani, Quæst. 1. Sect. 9. num. 83. ex eo quòd
non videatur obligatio esse iustitiæ commutatiuę,
quia sacerdos absolutè non est obligatus ad di-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0338.jpg/>
@@1@<SE338>De Clericis Indiarum. 327
<duolan 2><-P>cendam Missam: ex eo autem quòd illam velit
dicere accepto stipendio, non sequitur quòd plus
aliquid petere nequeat ex obligatione eadem,
quia solùm interuenit iustitia legalis ex statuto
Episcopi; cùm iustitia commutatiua ad id tantùm
obliget vt accipi non possit supra id, quod susten-
tationi vnius diei sufficit. Quòd si quid taxę Epi-<marginalia>Et nō obli-|gare taxā,|quæ ad dia-|riam suste&#x0303;-|tationem|necessari&#x0169;|subtrahit.</marginalia>
scopali ex necessario ad dictam sustentationem
subtrahitur, non videtur in illius transgressione
contra iustitiam commutatiuam delinqui. Pręter-
quàm quòd qui aliquid quod excederet vltra cō-
munem taxam petens, non compellit vt detur;
quandoquidem qui Missas dici cupit, alios potest
Sacerdotes adire, qui communi taxâ acceptâ eius
desiderio satisfacient. Iuxta quod etiam loquitur
P. Reginaldus Lib. 23. numer. 232. dicens quòd si
quis taxam ignorans plus dederit, non potest à
Sacerdote recipi, nisi quantitatem sufficientem ad
diariam sustentationem non excedat.</P>
<P>  <absatz-nummer>14</absatz-nummer> Verùm doctrina hæc non est admitten-<marginalia>Obligatio|ex iustitiâ|& restitu-|tionis sta-|tuitur vt|certa.</marginalia>
da, quam communiter Auctores explodunt, obli-
gationem restitutionis vt certissimam agnoscen-
tes. Pro quo præsertim P. Suarez Tomo 1. de Reli-
gione, Lib. 4. Cap. 59. num. 20. vbi sine dubio iniu-
stitiam in hoc reperiri pronuntiat, dum sic ait:
Et hoc etiam confirmari potest ex vsu Ecclesiæ: nam sine
dubio iniustus censeretur Sacerdos, qui ad suum arbi-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
trium peteret exceßiuum stipendium pro vnâ Mißâ, vel
pro vno Baptismo, vel simili, fortasse propter inopiam
sacerdotum, vel aliam similem caussam, censereturque
vexationem iniustam facere: ergo multò magis si vltra
stipendium peteret pretium. Sic ille, qui bonis id con-
firmat exemplis. Cardinal. Lugo numer. 4. cum
P. Pellizario. Videndus etiam Bonacina Tomo 1.
Disput. 4. de Sacramentis, Quæst. vlt. Puncto 8. num.<marginalia>Bonacina.</marginalia>
11. vbi plures adducit. Sed in eo non plena fide,
quòd in eo casu loquatur, cùm sacerdos impor-
tunè exigit vltra taxam ab inuitis, & iuxta eum
sensum Auctores inducat; cùm tamen illi gene-
raliter loquantur, quando scilicet maius stipen-
dium petitur, etiamsi importuni non sint, vt vi-
deri potest apud P. Azor suprà, P. Suarium Tomo
3. in 3. p. Disput. 86. Sect. 2. P. Coninck de Sacra-
mentis, Quæst. 83. num. 192. §. vbi nota. Vbi sic
habet: Quamuis sæcerdos poßit plus accipere à sponte<marginalia>P. Coninck</marginalia>
offerentibus; neminem tamen potest cogere, aut fraude
inducere, vt plus det. Sic ille. Qui solùm à sponte
offerentibus plus accipi posse fatetur: non ergo
iuxta eum plus potest peti, in quo ordinariè aliqua
esse coactio aut deceptio solet, ideoq&#x0301;ue de illis
specialiter Corduba Lib. 1. Quæstionarij, Quæst. 4.
§. Igitur quod amplius, de simplici acceptione locu-<marginalia>Corduba.</marginalia>
tus, vt alios omittam. Et ratio est; quia cùm rei
alicuius pretium taxatur, nequit excessus peti,
quando enim petitur, non intelligitur donatio
liberalis peti, aut elee&#x0308;mosyna, sed pretium reuerà
tale: atqui respectu ministerij circa Missam im-
pensi taxa imposita est, quæ pretij legitimi, & non
voluntarij rationem habet: vel si vulgare pre-
tium asserendum sit, plus petitur, quàm pretium
summum sit, iuxta dicta num. 119. Ergo in eo
iustitiæ violatio manifesta interuenit.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Ex quo apparet leuissimo fundamento<marginalia>Sententiæ|oppositæ le-|uissimum|sundamen-|tum. Et|obligatio</marginalia>
sententiam illam Leonis inniti; quia ex eo quòd
ab Episcopo taxa stipendij statuatur, non debet
tantùm iustitia in eo legalis agnosci; quamuis
dici fortè possit actum ab eodem iustitiæ legalis<-P>@@

<-P>circa determinationem talem exerceri: quatenus<marginalia>iustitia|ostensa.</marginalia>
ad iustitiam legalem spectat pretium rebus assi-
gnare: eo autem assignato, iustitiæ commutatiuæ
iam partes aguntur, vt determinationi tali debeat
iuxta illam stari: quæ est communissima Theo-
logorum & Iurisperitorum doctrina in materiâ
de Contractibus. Licèt autem sacerdos non te-
neatur ex iustitiâ, dum stipendium non accipit,
Missam facere; eo tamen accepto, legem taxæ de-
bet ex iustitiæ obligatione seruare. Sicut non te-
netur quis ex iustitiâ rem suam vendere; si autem
vendere velit, ex iustitiâ tenetur non excedere le-
gitimum pretium aut vulgare, cum obligatione
restitutionis, si contigerit excessisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Discrimen autem illud de stipendio suf-<marginalia>Stipendi&#x0169;|non debere|diariæ su-|stentationi|sufficere.</marginalia>
ficienti aut non sufficienti pro diariâ sustentatio-
ne, omnino est reprobandum, tum ex vrgentissi-
mâ ratione, quòd stipendium non debeat diariæ
sustentationi respondere, cùm breuissimi spatij
laborem non excedat, vt citati expendunt, &
præsertim P. Suarius, P. Azor, & Corduba; atque
etiam Diana visus post hæc scripta Parte 11. Tra-
ctat. 1. Resolut. 24. ex P. Dicastillo suprà, num. 339.
& seqq. Tum etiam ex Decretis Sacræ Congre-
gationis iam citatis, & præsertim numer. 11. vbi
obligatio restitutionis imponitur, aut potiùs illam
esse declaratur, sicut & peccatum mortale, cùm
accepto minori stipendio Missæ non dicuntur
iuxta eorum numerum: in quo certè minor est
ratio, quàm cum excessiua stipendia postulantur,
quia id magis contrarium est puritati intentionis,
quâ debet res ista, omnium diuinissima, tractari,
vt in auaritiæ occasionem & fomentum neuti-
quam conuertatur: & consequenter intentioni
Ecclesiæ, ipsius legibus circa hoc manifestissimè
declaratæ. Pro quo sunt verba illa. §. 5. Acsimi-<marginalia>Decretum|Congreg.|Card.</marginalia>
liter, omne damnabile lucrum ab Ecclesia remouere vo-
lens. Et alia etiam Concilij Tridentini Seßione 22.
in Decreto de obseruandis & vitandis, &c. ex quibus<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
illud: Nec non importunas atque illiberales elee&#x0308;mosy-
narum exactiones potiùs quàm postulationes, aliaque
huiusmodi, quæ à simoniaca labe, vel certè à turpi quæ-
stu non longè absunt, omnino prohibeant. Sic Con-
cilium.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Circa quæ Declaratio Cardinalium sic<marginalia>Declarat.|Card.</marginalia>
habet: Non enim est obligationis: poterit tamen ac-
cipi elee&#x0308;mosyna inter partes stabilita pro Mißis celebran-
dis: & promittens soluere, potest conueniri. Caietanus
in summa. v. Simonia. Sic ibi. Non ergo est obli-
gationis, quòd, cùm non debeatur, sponte & libe-
raliter aliquis pollicetur. Circa promissum au-
tem dicto modo potest cadere obligatio, & in
hunc modum pactio firmari: sacrum facias, &
dabo tibi duodecim, aut sexdecim Regales (cùm
communis taxa, vt dixi, octo Regalium sit) An-
nuenti tunc Clerico, & Sacrum facienti, quid-
quid est promissum debetur, quia contractus ex
conuentione legem accipiunt. Vel si offerenti
communem taxam dicat sacerdos: da plus ali-
quid, licet non debeat, quia pluribus indigeo,
vel quia diues aut nobilis es. Tunc si promittat,
obligatio erit; quia etsi gratis promiserit, pro-
missio videtur in pactum onerosum transi$unclearisse; nec
remanere intra limites puræ promissionis, & sal-
tem est promissio acceptata, quæ iuxta commu-
nem sententiam obligationem in conscientiâ in-
ducit. Et quidquid de obligationis qualitate sit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0339.jpg/>
@@1@<SE339>328 Tituli XVI. Appendix
<duolan 2><-P>si dederit, accipi poterit; sicut & peti, si scanda-
lum non adsit, quod dationem non reddet inua-
lidam, cùm à voluntate gratuita oriatur. Et hæc
circa casum prædictum, in quo, sicut & similibus,
scandalum semper admiscetur: obligatio autem
restitutionis tunc erit sub mortali, quando quan-
titas excessûs talis est, vt aliàs vsurpata ad mortale
sufficeret, juxta communem sententiam Theo-
logorum.</P>
<P>  Tertium circa Indiarum Clericos obseruandum quod
ad domicilium spectat ordinandorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Et non posse illos ordinari vbi domici-<marginalia>Ordinan-|tium &|ordinando-|rum circa-|domicilium|peccata.</marginalia>
lium vsque ad Ordinum susceptionem non ha-
buerunt, ex eo quòd ante illam jurent se in di&#x0153;-
cesi eius Episcopi, à quo illos sunt accepturi, per-
mansuros, cùm tamen animum non habeant ibi-
dem permanendi, vt certum statuendum est, & de
periurij peccato res est clara, quando reuerà talis
animus non habetur, sicut & de graui ordinan-
tium peccato, quando, licet jurent, satis verosimi-
liter possunt præsumere eos, animo non implen-
di quod jurant, juramenti verba pronuntiare:
sunt autem pro eo validæ passim coniecturæ. Ne-<marginalia>Iurantes|vt peccent,|dum deest|animus|permanen-|di.</marginalia>
que sic jurantes ex eo à reatu immunes censeri
debent, quòd reuerà animum permanendi ha-
beant, si Episcopus ordinans, aut Capitulum suc-
cedens, vel Episcopus successor, abeundi nolue-
rint licentiam indulgere; certus tamen se illam
adepturum, & animo eam diligentissimè procu-
randi: sic enim reuerà animus permanendi non
est, & Episcopo illuditur, qui licentiam est, velit
nolit, concessurus. Vt si quis Religionem ingre-
deretur animo statim egrediendi, eò quòd ingres-
sus ad peculiare aliquod intentum vtilis illi esset,
vt ad destinandam sæcularem iurisdictionem. Et
de hac quidem materiâ satis eruditum opusculum
edidit P. Stephanus de Auila in Limanâ Acade-
miâ Primarius Theologiæ Professor, vir sanè do-
ctissimus, ad instantiam Illustrissimi Dom. P. Il-
defonsi Ramirez de Vergara Argyropolitani
Antistitis, qui abusum prædictum cùm experi-
mentis nosset, studuit re penitus introspectâ iudi-
cio viri tanti remouere.</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Pro quo & Concilium Limense tertium<marginalia>Concilij|Limensis 3.|pro eo De-|cretum.</marginalia>
iam anteà in hunc statuerat modum Act. 2. Cap.
30. quod valde oporteret vt in promptu Episco-
pi omnes Indiarum haberent: Quoniam verò abu-
sus quidam iam pridem inoleuit, vt per domicilia quæ-
dam iurata, quæ verbalia & commentitia plerumque
sunt, in fraudem Ecclesiæ, & Sacrorum Canonum con-
temptum, ad Ordines indigni irrepant; declarat hæc
sancta Synodus neminem sub prætextu domicilij esse or-
dinandum, nisi illud legitimè, quemadmodum Ius statuit,
contractum fuerit. Hæc Concilium. Quid autem
Ius statuat vt domicilium legitimè contractum de-
beat reputari, si de Ciuili loquamur, habetur l. 1.<marginalia>Quid Ius|ad domici-|lium con-|trahendum|statuat.</marginalia>
& l. Aßumptio. §. Iuris prudentibus. D. Ad municip.
vbi scribentes, & præ aliis Bartholus, alibique.
Iuxta quarum legum dispositionem, tunc contra-
hitur, cùm quis se transfert ad habitandum in ali-
quo loco, & expressè declarat se habere animum
ibi domicilium contrahendi: vnde communiter
definitur sic: Est habitatio animi destinatione perpe-
tua, in quâ sic statuens rerum suarum magnam summam<marginalia>Illius defi-|nitio.</marginalia>
constituit. Videatur Glossa in Cap. Cùm nullus.
v. Domicilium. Dom. Barbosa de Potestat. Episcop.
Allegat. 4. num. 22. & seqq. & Diana Parte 8. Tra-<-P>@@

<-P>ctat. 2. Resolut. 15. Si autem de Canonico, nihil
speciale in eo habetur, sed domicilij ritè contracti
necessitas statuitur ad Ordines suscipiendos, quan-
do neque originarius quis est eius di&#x0153;cesis, in quâ
Ordines vult accipere, neque in eâ possidet Be-
neficium. Sic enim statuitur in citat. Cap. Cùm
nullus.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Concilium ergo Limense, cùm iurata<marginalia>Quæ iura-|ta domici-|lia damnat|Concili&#x0169;.</marginalia>
damnat, & legitimè contracta probat, nihil repu-
gnans decernit, quatenus per iuramentum potest
domicilium acquiri, accedente habitatione, quæ
quantumuis modica sit, sufficiens est, dummodò
animus permanendi adsit, nec potest ille meliùs
quàm iuramento comprobari. Pro quo Nauar-
rus Consil. 2. de Temporibus ordinat. & Consilio 3. &
4. de Constitut. Zerola in Praxi. verb. Dimissoriæ.
Ad Primum, in fine, & alij. Illa ergo iurata tantùm
remouenda statuit, quæ verbalia & commentitia
plerumque sunt, quod, vt dixi, ex coniecturis æsti-
mandum, aliàs quomodo poterit id, quod latet
in animo, deprehendi? vnde agnosci quòd ver-<marginalia>Coniecturæ|vnde agno-|sci. alia|possunt.</marginalia>
balia tantùm & commentitia sint? quandoqui-
dem quæ vera sunt, non debent reiici, si apparet
conuenientia in promotione. In di&#x0153;cesi, vbi Be-
neficia tenuia, vbi longè à patria, & cognatis, qui
ordinationem enixè cognati desiderant, vt sibi
subsidia Beneficio conferat circa temporalia la-
borantibus in di&#x0153;cesi originaria, vbi Beneficia
pinguia, quis credat domicilium animo sincero
& veraci iurare?</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Additur deinde in Concilio sic: Atque<marginalia>Decretum|Limensis|Conc. de|litteris te-|stimonia-|libus.</marginalia>
insuper, si alibi c&#x0153;perint ad ordines promoueri, sui Præ-
lati litteras testimoniales ostendant. Sic ibi. Quod
quidem Decreto est Concilij Trident. conforme
Seßione 23. Cap. 8. & 16. vbi sic dicitur: Nullus
inposterùm ordinetur, qui illi Ecclesiæ, aut pio loco, pro
cuius neceßitate aut vtilitate assumitur, non adscriba-<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
tur, vbi suis fungatur muneribus, nec incertis vagetur
Sedibus. Quòd si locum inconsulto Episcopo deseruerit,
ei sacrorum exercitium interdicatur Hæc Concilium.
Iuxta quæ planum est non posse sine testimonia-
libus litteris ordinari.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Vbi tamen dubium est an inconsulto E-<marginalia>An incon-|sulto Epi-|scopo mu-|tare domi-|cili&#x0169; possit|Clericus.</marginalia>
piscopo mutare domicilium possit. Et sunt qui
affirment, pro quo Barbosa adducit Piasecium &
Zerolam Allegat. citat. num. 41. sed Zerola id non
dicit in loco ab eo citato, & à nobis numer. 20. Ipse
autem Barbosa cum alijs contrarium sentit, &
est valde probabile, licèt id non probet, nisi ex
Cap. Significauit, finali, de Parochijs, &c. ex quo
tamen nihil habetur: quia licet ex eo habeatur
Parochianos posse domicilium transferre: de Cle-
ricis autem non est sermo, pro quibus tamen vi-
detur Concilij Tridentini Decretum vrgere. Ni-
hilominus quia ius transferendi domicilij com-
mune est, & in citato loco Concilium id expressè
non negat, sed tantùm caueat ne inconsulto E-
piscopo locus mutetur, non est id liberalitati ho-
minum subtrahendum. Potest itaque Clericus
cum testimonialibus litteris, nihil de mutatione
domicilij exprimens, aliò se conferre, & ibi domi-
cilium figere, sicque ad Ordines promoueri. Nul-<marginalia>P&#x0153;na sine|dictis litte-|ris ordinā-|tis & ordi-|nati.</marginalia>
lam autem Concilium Limense p&#x0153;nam assignat
eis, qui sine testimonialibus litteris alibi Ordines
suscipiunt: cùm tamen Concilium Tridentinum
Cap. 8. citat. sic habeat: Eius probitas ac mores Ordi-
narij suo testimonio commendentur. Si secus fiat, ordi-<-P><marginalia>Conc. Trid.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0340.jpg/>
@@1@<SE340>De Clericis Indiarum. 329
<duolan 2><-P>nans à collatione Ordinum per annum, & ordinatus à
susceptorum Ordinum executione, quamdiu proprio or-
dinario videbitur expedire, sit suspensus. Sic Con-
cilium.</P>
<P>  <absatz-nummer>23</absatz-nummer> Vbi peculiaris difficultas occurrit, si<marginalia>Specialis|difficultas|circa Ordi-|narium su-|spensionis|arbitrum,|cùm muta-|tur domici-|lium.</marginalia>
ordinatus mutauit domicilium, per quod ordina-
rius eius esse desinit, qui eum c&#x0153;perat promoue-
re. Videtur equidem quoad hoc Ordinarij au-
ctoritas permanere, aliàs delictum manebit im-
punitum, quod horrent Iura. Id quod etiam pro-
bare possumus ex Declaratione Cardinalium
circa citatum Cap. 8. in quâ sic dicitur: Absoluere
à suspensione eos, qui nullius di&#x0153;cesis existentes sine litte-
ris dimissorijs ordinati fuerunt, spectat ad Episcopum, ad<marginalia>Declaratio|Cardin.</marginalia>
quem ex Concilio pertinebat dimissorias concedere. Pro-
prius autem Episcopus ad hoc vt poßit dimissorias con-
cedere, dicitur ille, in cuius di&#x0153;cesi ordinandus Beneficium
habet. Et ita fuit iudicatum in vnâ Leodiensium, si
rectè consideretur suprà, Seßione 23. Cap. 4. Fratres.
Sic Congregatio. Sicut ergo is, qui nullius di&#x0153;-
cesis cùm sit, sine dimissoriis ordinatur, quoad
absolutionem subiectus manet illi, ad quem eas
concedere pertinebat; ita in nostro est casu ratio-
nem ob similem asserendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Circa iurata autem domicilia sic addit<marginalia>P&#x0153;na Or-|dinatorum|ad titulum|iurati do|micilij ex|Conc. Lim.</marginalia>
Limense Concilium: Si quis ad titulum Beneficij
iurati, antequam domicilium ipsum legitimè contraxe-
rit, ordinabitur, sit ab ordinum executione ipso facto
suspensus, & cuiuscumque Beneficij aut Paræciæ Indo-
rum incapax per triennium. Sic illud. Ratio deci-
dendi est clara; quia domicilium animo & facto
contrahitur: quorum neutrum sufficit, vt Do-
ctores communiter explicant, & videri possunt,
quos adducit Barbosa suprà, num. 23. Licèt ergo
quis iuret, dum non habitat in loco, cui se desti-
nat, non est domicilium acquisitum, & ita neque
ille subiectus Episcopo, à quo ordinatur, sed sub
alterius iurisdictione. Meritò ergo sic ordinato
p&#x0153;na præfata potuit imponi. Et quidem furtiuè<marginalia>Quod dici-|tur furtiuè|ordinatus;|qui sine di-|missorijs.</marginalia>
ordinatum irregularitatem incurrere, & eum qui
sine dimissoriis ordinatur, furtiuè ordinatum de-
bere dici, multi Doctores affirmant, vt videri po-
test apud Hieronymum Garciam Tractat. 1. Diffi-
cult. 1. Dub. 13. Puncto 4. Sic enim accipiunt De-
cretalem Alexandri III. Cap. Veniens, de eo, qui
furtiuè Ordines suscepit. Pro quo & est Consti-
tutio Pij V. quæ incipit, Cùm sacrorum. Propter
quam sunt qui censeant suspensionem Pontifici
reseruari. Et Declaratio Cardinalium circa citat.
Caput. 8. concludit tutiùs esse ab eodem peti di-
spensationem; si videlicet occulta non sit: nam
pro occultis habent Episcopi amplissimam con-
cessionem, sicut habetur etiam virtute Bullæ, &
priuilegiorum, quibus fruuntur Regulares. Cùm
ergo hæc ita se habeant, non est mirum à Con-
cilio Limensi p&#x0153;nam, quam diximus, irrogari,</P>
<Z><A+1>Casus specialis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>25</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E eo scilicet, qui cum dimissoriis pro-<marginalia>Ordinati|cum iurato|domicilio,|habentis|tamen di-|missorias|proprij E-|piscopi.</marginalia>
prij Episcopi ad alium accedit cele-
brantem Ordines extra propriam di&#x0153;cesim cum
licentiâ di&#x0153;cesani. Si is scilicet iuret domicili&#x0169; pro
di&#x0153;cesi Ordinantis, an p&#x0153;nas incurrat à Con-
cilio impositas. Et videtur ita dicend&#x0169;, quia reue-
rà ordinatur ad titulum domicilij non contracti<-P>@@

<-P>legitimè, cùm desit commoratio in loco ad con-
trahendum necessaria, iuxta nuper dicta. Deinde.
Si talis ordinatur ad titulum domicilij, nequit vir-
tute dimissoriarum ordinari; illæ enim eatenus
dantur, quatenus quis ad di&#x0153;cesim eius pertinet
qui eas dedit, quando nullius di&#x0153;cesis non est, vt
in casu, de quo nuper, in quo etiam velut proprius
Episcopus reputatur. Ex quo fit sine dimissoriis
ordinari, quia illæ, quæ tales non sunt, vt earum
virtute fieri ordinatio possit, perinde sunt, acsi
non essent. Sunt autem illæ omnino necessariæ,
quia domicilium contractum non est. Præter-
quàm quòd tale iuramentum deseruire potest vt
Episcopus faciliùs ad conferendos Ordines mo-
ueatur, & circa aliqua, quæ animaduersione di-
gna essent, eâ non adhibitâ, se gerat; vnde adeptis
Ordinibus poterit curare reditum ad propria, qui
sic fuerit ordinatus. Cùm ergo Concilium hæc
& similia inconuenientia vitanda suo Decreto
voluerit, non est dicendum in illo casum non fuis-
se huiusmodi comprehensum.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Nihilominùs erit fortè qui censeat oppo-<marginalia>Pro parte|fauorabili|quæ faciāt.</marginalia>
situm ex eo quòd talis Concilij prohibitio eò
tendat, ne indigni & incapaces ad Ordines obre-
pant: quod tunc accidere potest, quando sine
sufficienti notitiâ ipsorum ordinantur: talisque
defectus tunc adest, cùm domicilium iuratur: id
enim ab iis fit, qui, cùm in loco, vbi domicilium
habent, Ordines consequi nequeunt, aliò commi-
grant, vt non probè cogniti id, quod desiderant,
assequantur. Cùm ergo in casu, de quo agimus,
sufficiens ordinandi notitia sit per dimissorias ha-
bita, non videtur menti Concilij in hoc penitus
contrairi. Proptereà licet peccatum non appa-
reat excusabile, quia non adeò graue, nec quale
Concilium punire intendit, non est p&#x0153;na ab eo-
dem imposita penitus infligenda, cùm expressa
continentia non sit, iuxta communem scripto-
rum doctrinam, & Honorij III. præclarissimam<marginalia>Pro p&#x0153;nis|notanda|doctrina.</marginalia>
cautionem in Cap. Ex parte, finali de Transactio-
nibus, vbi ita loquitur: In his verò, super quibus
ius non inuenitur expressum, procedas (æquitate ser-
uatâ) semper in humaniorem partem inclinando, se-<marginalia>Cap. Ex|parte, de|transactio-|nib.</marginalia>
cundùm quod personas, & caussas, loca, tempora videris
postulare. Hæc ille. Circa quæ Glossa verb. Cau-
sas, benè quatuor illa à Pontifice adducta per-
pendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>27</absatz-nummer> Quartum ad decorum & honestatem Cleri-
corum spectans à Limensi Concilio sanctißimè consti-
tutum.</P>
<P>  Habetur illud Act. 3. Cap. 18. in quo sic dici-<marginalia>Decretum|Concilij|Limensis|circa comi-|tatum f&#x0153;-|minarum.</marginalia>
tur: Nullus in sacris constitutus, f&#x0153;minis familiare
ministerium exhibeat, ita vt equitando à tergo, aut
ambulando manu teneat, aut comitetur, nisi soror, vel
mater sit; alioqui & Clericus & f&#x0153;minæ contrà agen-
tes arbitrio Episcopi puniantur. Sic Concilium. In
cuius præcepti transgressione graue peccatum in-<marginalia>Graue in|transgres-|sione pecca-|tum.</marginalia>
teruenit, quia negari nequit in eo notabilem in-
decentiam contra sacerrimi statûs celsitudinem
reperiri. Et erit illud etiamsi mater aut soror
sint, si tales non esse constiterit, & sic viden-
tium offensio non vitetur, & similiter dicen-
dum de sacerdote f&#x0153;minam sellâ honorariâ du-
ctam comitante, famulorum more, eò quòd
Capellanus sit, vt aliquoties vidi. Immò &
de quolibet alio in sacris constituto, iuxta
mentem Concilij, & rationem. Pergit illud<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0341.jpg/>
@@1@<SE341>330 Tituli XVI. Appendix.
<duolan 2><-P>sic dicens: Eidem quoque sententiæ subiaceat Clericus,<marginalia>Aliud e-|iusdem cir-|ca famu-|litium</marginalia>
si laico alicuifamulum se exhibuerit, & &#x0153;conomi, aut
alicuius alterius officij genere inseruierit. Qui & gra-
dum suum, & nostrum Decretum contemnens, quiduis
horum fecerit, arbitrio Prælati puniatur. Valde enim
absurdum est, vt qui ad Altißimi ministerium consecrati
sunt, hi se laicorum & maximè f&#x0153;minarum famulos
patiantur. Hæc illud. Iuxta quæ si Clericus in sa-
cris villicum agat, qui in Indiis &#x0153;conomi solet
nomine compellari, vulgò Maior domo, p&#x0153;næ sub-
iacet declaratæ, ab Episcopis infligendæ. In offi-
cio enim tali multa exercentur indigna, propter
quæ tales Indis & mancipiis in prædiis laboranti-
bus exosi habentùr: quod absurdissimum in re-
gionibus istis apparet, vbi Ministri sacri paternam
erga prædictos, vt eos in fide, & Christiana insti-
tutione promoueant, gerere solicitudinem de-
bent, iuxta dicta sæpiùs, & sæpiùs etiam repeten-
da; & opportunè, vt arbitror, quando & impor-
tunitas, iuxta Apostolum, debet in similibus ad-
hiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Quintum circa obligationem recitandi diuinum
officium, dum Clerici iterfaciunt.</P>
<P>  Est illa certa generaliter loquendo, quia ne-<marginalia>Certam|esse obliga-|tionem ge-|ner aliter|loquendo.</marginalia>
que ratio, neque auctoritas ad immunitatem ab
illâ suffragantur, cùm potiùs videantur refragari.
Ratio equidem, quia obligatio recitationis est
certa, & caussa, quæ hic & nunc obstare posset,
est penitus insufficiens: onus enim est horæ v-
nius, aut parum plus, quod vt leue fiat, in partes
potest plures diuidi, & earum plures in ipsa equi-
tatione percurri. Neque est eadem ratio de ie-<marginalia>Diuersam|esse ratio-|nem in ie-|iunio.</marginalia>
iunio, à quo sunt qui itinerantem excusent; quia
continua illa corporis iactatio, dum iumento ve-
hitur, & diei integri spatium ex æquans, aliaque
itinerantium incommoda, pondus diei & æstus
portantium, vitales exhauriunt spiritus, & defa-
tigationem non leuem adducunt. Pro quo vi-
deri possunt qui ita philosophantur apud Dia-
nam Parte 11. Tract. 2. Resolut. 57. Est enim re-
citationis labor minimè comparandus, ex quo
non sequitur defatigatio illa, & spirituum vita-
lium exhaustio, quæ debeat per cessationem ab
ipso reparari. Et quidem in Cap. Clericus 91. dist.<marginalia>Cap. Cle-|ricus 91.|dist.</marginalia>
sic habetur: Clericus, qui absque corpusculi sui inæ-
qualitate vigiliis deest, stipendio priuatus excommuni-
catur. Sic ex Carthaginensi Concilio 4. Cap. 49.
Vbi vigiliarum nomine diuini officij recitatio<marginalia>Quæ de-|bilitas ex-|cuset.</marginalia>
venit, pro quo non impleto excusatio admitti-
tur ratione inæqualitatis corpusculi, infirmita-
tis inquam, quæ ex humorem solet inæqualitate
procedere. Et id Doctores aliqui ad debilita-
tem extendunt, etiam non grauem, quia Textus
non grauem, sed leuem potiùs videtur indicare:
sed certè, quæ cum morbo coniuncta sit; cùm
tamen alij plus exigant: talem scilicet, cui reci-
tatio sit notabiliter nocitura, vt videri potest apud
P. Thomam Sancium Lib. 7. Confil. moral. Cap. 2.
Dub. 45. Vide Thomam à Iesv in Exposit. Regulæ
Carmelit. P. 3. Cap. 8. Dub. 4. Vbi discrimen in-
firmitatis & debilitatis exponit. Et Cap. 12. Dub. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Quòd verò defatigatio ex corporali<marginalia>Non quā-|libet defa-|tigationem|sufficere.</marginalia>
labore pro excusatione admittenda non sit, con-
stat ex eodem Capite, in quo sic dicitur: Clericus
victum, & vestitum sibi artificiolo, vel agriculturâ,
absque Officij sui dumtaxat detrimento paret. Sic ibi.<marginalia>Cap. idem.</marginalia>
Ex quo Glossa sic infert: Ergo Clericus non po-<-P>@@<marginalia>Glossa.</marginalia>

<-P>test operas suas per totam diem locare, cùm non debeat
officio deesse vt 54. dist. Seruus. Hæc Glossa. Ex
cuius illatione nos etiam sic inferre possumus:
Ergo Clericus potest operas suas per diem ita lo-
care, vt non debeat proptereà officio deesse.
Tunc sic. Ex tali operarum locatione necessa-
riò sequitur labor & defatigatio; & nihilominus
non ideo est Clericus ab officij diuini obligatio-
ne excusandus, quia non quæuis, sed notabilis
& insolita ad hoc à Concilio necessaria iudicatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Ex quo & pars altera probationis elu-<marginalia>Abusui|non reci-|tandi Scri-|ptores om-|nes refra-|gari.</marginalia>
cet, quod scilicet abusui prædicto constans scrip-
torum auctoritas refragetur: nullus siquidem in-
uenietur, qui aut in particulari, vel generali ali-
quâ doctrinâ, ei patrocinium præstet: cùm ta-
men omnes iuxta citatum Caput suas conforment
Assertiones. Videantur quotquot de Horis Ca-
nonicis agunt, scilicet Summistæ omnes & præ-
tereà Nauarrus, Zerola, Bonacina, Diana, Hie-
ronymus Garcia, Bassæus, & ex Societatis Au-
ctoribus argumentum, ac præsertim P. Suarius,
& elucidator P. Vincentius Tancredi, Cardinalis
Toletus, P. Azor, P. Palaus, P. Bauny, P. Re-
ginaldus, P. Filliucius, P. Valentia, P. Laymam,
P. Escobar de Mendoza, P. Busembaum, P. Tho-
mas Sancius, P. Lessius, qui Lib. 2. Cap. 37. num.
54. expressè iterfacientis meminit, & tamquàm
certum statuit obligari, Nauarrum adducens. P.
Sa, & complures alij, quorum illa est communis<marginalia>Illorum|communis|vox.</marginalia>
vox, quæ apud Cardinalem Toletum extat Lib. 2.
Cap. 14. num. 2. dum sic ait: Officium enim, cùm
sit maximè proprium Clerico, non est prætermitten-
dum, nisi graui vrgente neceßitate, vt aliud fieri non<marginalia>Card. To-|letus.</marginalia>
poßit. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Circa infirmos tamen maior esse indul-
gentia solet: pro quo P. Sancius suprà, & alij<marginalia>Quid de|infirmita-|te, & debi-|litate no-|tabili.</marginalia>
apud ipsum. Sicut & in Opere morali Libr. 1.
Cap. 19. Quo non obstante tanta potest esse de-
bilitas, vt pro excusatione sufficiat: nam & de-
bilitatem ab infirmitate circa hoc Auctores dis-
cernunt, vt videri potest apud Bassæum verb.
Horæ Canonicæ 6. numer. 5. vbi cum P. Lessio lo-
cutus. Et obligationem talem sunt qui agnos-
cant: sed vident meliora, probantque; cùm ta-
men deteriora sequantur. Ex quibus erat ille<marginalia>Cuiusd$unclearam|praxis in-|fanda.</marginalia>
Indorum Parochus, qui cùm iterfaciens ab alio
fuisset domi, Parocho etiam Indorum, exceptus,
& de onere recitationis inter c&#x0153;nandum agere-
tur, dixit, me audiente, se numquam, dum in
itinere versaretur, recitare solitum, quia pro hoc
habebat priuilegium. Etde illo interrogatus, sub-
didit, se, finito itinere, Confessario suum defe-
ctum aperire, & ab eo absolutionem accipere
consueuisse. Quâ ratione etiam dicere poterat
habere se priuilegium ad totum Decalogum, &
Dei, atque Ecclesiæ præcepta omnia non im-
plenda, quia eorum poterat post transgressio-
nem à Confessario absolutionem similiter acce-
pisse. Sed credo neque hoc illi potuisse priuile-
gium prodesse: Confessio enim cum vero dolo-
re, & emendationis debet esse proposito, vt ab-
solutionem, qui eam facit, consequatur. Vt est
dogma Catholicum. Qui autem propositum
non recitandi, quoties iterfecisset, habebat, suo
illo priuilegio contentus, quomodo dolere po-
terat, & proponere, atque adeò inter se contra-
rias componere voluntates? Nugę sunt istæ; sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0342.jpg/>
@@1@<SE342>De Religiosis Indiarum. 331
<duolan 2><-P>perniciosæ, sed lethales, sed indignæ vsque ad
honorem in iis, quos aliqua salutis animæ suæ
cura remordet. Et qui erga se talis, erga alios<-P>@@

<-P>qualem credamus? Quales & similes? Timen-
dum sanè ne & similibus erga illos priuilegiis a-
butantur. Sed iam ad alios.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+2>APPENDIX
AD TITVLVM XVII.</A+2>
<A+1>DE RELIGIOSIS INDIARVM.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Quam plura de illis sparsim dicta, quæ dabit Index; nunc adiicienda
aliqua, quibus Tractatio de re adeò eximiâ, & in qua tantùm
est Indicæ caussæ momentum constitutum, nostro pro modulo
compleatur. De illis ergo inquirendum discussione perbreui.</A+1></negEZ>
<duolan 2><P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI4>P</INI4>Rimò, An compellare poßint Nouitios,
vt legitimam Conuentui, in quo sunt
professuri, relinquant, aliàs eos ad
Profeßiones non admittendo.</P>
<P>  Resolutio videtur clara, & indubitabilis; quia<marginalia>Resolutis$unclear|negatiua.</marginalia>
dispositio bonorum libera debet esse Nouitio: &
sicut ante ingressum renuntiare in fauorem alio-
rum potuit, nec proptereà debuit à Religione
repelli, ita & post ingressum, quia non minùs
liber tunc est, quàm anteà fuerat. Vnde à Con-<marginalia>Libertas|renuncian-|tibus sum-|ma futura|ex Triden-|tino.</marginalia>
cilio Tridentino prouidentissimè cautum, vt re-
nuntiationes maximâ cum libertate fierent, &
interuentione Episcopi, aut eius Vicarij, cum
aliis de quibus Seßione 25. Cap. 16. de Regularibus.
Quia enim coactio aliqua timeri poterat, res
hæc non est Nouitiorum voluntati; & Prælato-
rum Regularium directioni relicta, sed Episco-
pi aut Vicarij assistentiam voluit Concilium in-
tra præfixum terminum expectari. In quo ha-<marginalia>Societati|quantùm|ab illo de-|latum, &|quàm me-|ritò</marginalia>
bet nostra Societas, cur grates summas Concilij
Patribus & Sedi Apostolicæ reddat: quia circa
hoc in Decreto prædicto, sicut & in aliis, mi-
nimè voluit comprehensam. Et potuit quidem
iure optimo eidem in hac parte fidere, quia in
ordine ad libertatem renuntiantium leges habet
quamplures pietate & sapientiâ plenas. Et cùm
liberrimos renuntiantes velit; eos maximè, qui
aliquid volunt eidem Societati donare: vnde pro
illis maiores adhibet cautiones, & ampliora tem-
poris spatia pro admissione designat, ne vnquam
dicere renuntians possit, minùs se liberum in tali
dispositione fuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> De casu ergo proposito loquendo, vt<marginalia>Titulum|sustentatio-|nis non|suffragari.</marginalia>
iustificari talis compulsio possit, duæ rationes
occurrent. Prima ex titulo sustentationis, ratio-
ne cuius in Monialibus dotes admittuntur; immò
& exiguntur, quibus non datis, Professio incul-
pabiliter denegatur. Sed hæc admitti nequit;
quia Religiones redditus habent vnde alere a-
lumnos possint, & ita ab ingredientibus non est
generalis pro sustentatione petitio. Et ita tenent
plures, quos adducit & sequitur P. Oñate Dispu-
tat. 82. num. 227. & P. Lessius in Resolutioni-<-P>@@

<-P>bus v. simonia à Casu 10. Hoc autem stante, non
est obligatio in renuntiantibus aliquid relin-
quendi monasterio, vt cum aliis probat P. Tho-
mas Sancius in Opere morali Lib. 7. Cap. 3. num. 8.
Hinc quæstio suborta an Religiosis interdictum
sit inducere Nouitios vt aliquid Monasterio re-<marginalia>An Noui-|tij induci|possunt, vt|sua bona|Religioni|donent.</marginalia>
linquant. Ad quam citatus Auctor num. 15. res-
pondet Emmanuelèm Rodericum Tomo 2. Sum-
mæ Cap. 7. num. 11. Et P. Suarium Tomo. 5. in 3.
p. Disputat. 22. Sect. 5. numer. 5. cum aliis, quos
ipsi adducunt, multis, ostendere licitum esse in-
ducere Nouitios vt donent seu relinquant sua
bona Monasteriis. Ex eo autem quod addunt
clarissimè apparet quid sit in præsenti casu dicen-
dum. Cùm enim dicant id fieri posse, cautio-
nem adiiciunt, dummodò id fiat bono fine, & ita
moderatè, vt relinquatur Nouitiis libertas ad dispo-
nendum de suis bonis. Quæ quidem resolutio com-
munissima est; quamuis P. Suarez citato loco ni-
hil pro ea speciali difficultate habeat, sicut neque
in tota illa Sectione: in quâ quidem solidissimè
probat, licet non sit damnabile aliquid pro su-<marginalia>Peti pro|sustentatie-|ne aliquid|inusitatum|affirmat|P. Suarez.</marginalia>
stentatione exigere, quando pro illâ non habent
Conuentus redditus necessarios, vel licet pro a-
liis habeant, non tamen pro eo, qui recipi deside-
rat: rarum tamen esse inusitatumque quoad Re-
ligiones virorum, vt ex pacto tacito vel expresso
ita petatur aliquid in sustentationem, vel subsi-
dium Religionis, vt aliter habitus, vel Professio
denegetur: pro quo specialiter num. 12. Quod<marginalia>P. Sancij|doctrina|non con-|stans, cum|Monaste-|rium est|diues.</marginalia>
verò P. Sancius ibidem amplectitur, non est con-
forme sententiæ, quam posteà docuit Lib. 1. Con-
sil. moral. Cap. 2. Dub. 23. num. 1. vbi ait etiamsi
Monasterium sit diues, posse ab ingrediente ali-
quid pro sustentatione requirere, sicut etiamsi
aliquis sit ditissimus, potest dotem ab vxore exi-
gere. Si enim res ita se habet, iam non relinqui-
tur libertas Nouitio ad disponendum de suis
bonis, quam constat illæsam penitus remansu-
ram. Et sententiam P. Sancijten$uncleart alij, in qui-
bus est Bonacina Tomo 3. Dispu$unclearat. 2. Quæst. 3.
Puncto 29. P. Palaus Tomo 3. Tract. 17. Disput. 3.
Puncto 9. P. Valentia Tomo etiam 3. Disputat. 6.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0343.jpg/>
@@1@<SE343>332 Tituli XVII. Appendix
<duolan 2><-P>Quæst. 16. Puncto 3. §. Multò verò. Quod & pro-
babile reputat P. Vincentius Tancredi de Reli-
gione, Tractat. 2. Lib. 4. Disput. 12. num. 8. licèt ipse
cum P. Suario contrarium teneat, quæ est etiam
communissima sententia Sacris Canonibus &
rationi prorsus consonans, pro quâ specialiter P.
Suarius consulendus, qui alios adducit, sicut & P.
Tancredi num. 5. & P. Becanus quæst. 9. de simonia,
num. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Ne autem Religiosi, de quibus loquimur,<marginalia>Non posse|exigi plus|quàm ne-|cessarium|est pro ali-|mentis.</marginalia>
præfatæ sententiæ se possint authoritate tueri, ad-
dendum est, vt ab eis res peragitur, omni videri
probabilitate carere: quia Auctores, eam tenen-
tes, id addunt, quod ab eisdem non seruatur. Di-
cunt enim non posse pro sustentatione plus exigi,
quàm reuerà necessarium sit. Bonacina numer. 4.
§. Hæc tamen sententia. P. Sancius numer. 7. & alij,
qui solùm id, quod pro alimentis necessarium est,
exigi posse permittunt. Quod quidem in viris iu-
xta id regulandum est, quod solet pro Moniali-
bus assignari. Cùm quo quidem non stat inte-
gram legitimam, quæ copiosa sit, aut maiorem
eius partem postulari, negatâ aliàs Professione.
In quo quidem peccatum videtur manifestæ iniu-
stitiæ committi: qui enim ingressus est, ius habet
ad Professionem, si aptus fuerit deprehensus; ad
hoc enim Apostolicâ auctoritate Religio confir-
mata est, & ad hoc etiam Fideles bona sua, dum
Monasteria fundarunt, liberaliter contulerunt.
Atqui ex eo quòd quis nolit bona sua Religioni
donare, non est ineptus, quia in hoc liber est, &
liberum prorsus esse voluêre Pontifices, vt vidi-
mus; & specialiter obseruanda verba Vrbani IV.
in Cap. Sanè, Extra, de simonia, vbi post alia sic<marginalia>Cap. Sanè,|Extrau. de|simonia.</marginalia>
concludit: Illa dumtaxat, quæ personæ ipsæ ingre-
dientes, purè & spontè, & plena libertate, omnique
pactione cessante, dare vel offerre Ecclesijs, Monasterijs,
Prioribus, domibus, & locis huiusmodi voluerint, cum
gratiarum actione licitè recepturi. Sic ille. Ergo si
negetur Professio, iniuria fit manifesta; vnde &
peccatum iniustitiæ grauissimum in hoc agno-
scunt graues scriptores apud Bassæum verb. Simo-
nia 3. num. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Secunda ratio, propter quam alicui forsan<marginalia>Negare Re-|ligioni bo-|na, vt ar-|gumentum|parui amo-|ris, an suff-|ciens caussa|non admis-|sionis.</marginalia>
videbitur posse iustificari pręfatam Religiosorum
praxim, illa est, quòd ita erga Religionem affe-
ctus, vt legitimam illi neget suam aut aliàs obue-
nientia bona, ad illam aptus non appareat: eam
enim non diligit, siquidem amare est velle bo-
num: non ergo amat, qui bona negat: sine amo-
re autem nihil sperari de illo potest, in eius com-
modum recursurum. Sed hæc quidem ratio nul-
lius momenti est: satis enim amare Religionem<marginalia>Negatur,|& clarè de-|monstratur</marginalia>
conuincitur, qui se ipsum illi donat, & inter eius
vult membra numerari. Vt autem bona sua non
tribuat, subesse aliquæ rationabiles caussæ pos-
sunt: vnde & experientia docuit eos, qui bona
sua Religioni donarunt, non fuisse semper eidem
meliores, quia obseruantiam non ita vt censum
prouexerunt, & vt D. Bernardus dixit, vel quis-
quis est Auctor sermonis de decem Virginibus,
Mirabilem fecerunt conuersionem, sed non conuersatio-<marginalia>D. Bern.</marginalia>
nem. Prætereà; si ratio dicta considerationis ali-
cuius esset, immeritò Sacri Canones prohibuis-
sent necessarias i$uncleartas donationes, quandoquidem
non dantes eo ipso inepti ad Religionem habendi
sunt; & dantes, tali amoris significatione sufficien-<-P>@@

<-P>tiam talenti ad vocationis suę effectum complent.
Immò quemadmodum Religionibus, paucis ex-
ceptis, in quibus est nostra Societas, ab Apostolicâ
Sede indultum est, vt in iure Religiosi Professi
succedant, & sic legitima Monasterio obueniat:
ita & consequenter videbatur statuendum, vt
Religiosus legitimam suam Monasterio secum af-
ferret, sicque & se & sua pariter daret, atque eo
pacto filialem affectum erga futuram matrem te-
staretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Habent autem Religiosi Indiarum sic fa-<marginalia>Aliquar&#x0169;|Religion&#x0169;|praxim esse|illam.</marginalia>
cientes aliorum consuetudinem suffragantem, de
quâ P. Suarius citatâ, Sect. 5. numer. 5. ita scribit:
Quin etiam aliquando in Religionibus virorum, præ-
sertim quando egestate premuntur, solet aliquid ab in-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
gredientibus ad eorum sustentationem postulari: vel si
bona temporalia habent, solet ab eis ante Profeßionem
exigi, vt vel ea Monasterio donent, velsaltem de eis non
testentur in fauorem aliorum, vt ius hæreditandi per
profeßionem eorum in Monasterium transferatur: quod
si hoc facere recusent, ad Profeßionem non admittuntur,
sed potiùs expelluntur. Sic ille: qui dum consuetu-
dinem prędictam præsertim esse ait, cùm Religio-
nes egestate premuntur, id egestate non extante
etiam accidere, non obscurè significat. Quid au-
tem ad hoc respondeat, videri apud ipsum potest<marginalia>Vnde illam|excuset.</marginalia>
citat. numer. 12. vbi ait ex singularibus aliquarum
personarum factis non debere argumentum sumi,
& bonæ id fidei tribuendum, si excessus appareat
ex opinione probabili practicè non benè applica-
tâ. Vnde etiam alia, propter quæ titulus susten-
tationis fundari possit, ita subdens: Quapropter<marginalia>Et quo pa-|cto penitus|reprobat.</marginalia>
quando multò plus exigitur, quàm ad vnius personæ in
tali statu constitutæ sustentationem commodè sufficit,
non video quâ ratione aut titulo id honestari poßit. Hęc
ille. In quibus notandum illud: Quando multò
plus exigitur: si enim non sit notabilis excessus,<marginalia>Quid ex e-|ius doctri-|na fauora-|bile Reli-|giosis.</marginalia>
excusari exactio poterit; cùm sit etiam certum re-
rum pretia temporum lapsu succrescere, & ita
plus ad sustentationem requiri quàm fuerit re-
troactis temporibus requisitum. Et videri pro
eo potest Garcilassus Inga de la Vega in Historiâ
generali Peruuij, Lib. 1. Cap. 6. vbi aliqua scitu di-
gna congerit. Sic tandem concludit P. Suarius:
Vltimò verò addo, si quid minùs rectum fiat bono zelo,
& ex ignorantiâ etiam culpabili, id satis esse ad excu-
sandam Censuram huius Extrauagantis (citatæ in-
quam Vrbani IV.) vt Caietanus, & ferè omnes no-
tant, ex proprietate illius verbi Præsumant, sæpè à
nobis ponderatâ. Sic Doctor Eximius. Videatur
Bassæus verb. Simonia 3. num. 9. §. Aliquid: qui
cum aliis satis solidè contra huiusmodi pugnat
exactiones, in quibus simoniam probat esse pal-
liatam, & quæstio quidem communis est: sed pro
Indiis debuit specialiter agitari, quia multa in illis
licere contenditur, quæ reuerà non licent, cùm
debeant iuxta Iuris Canonici Oracula, & proba-
tas Doctorum sententias regulari. De quo hæc
satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Secundò inquiri pro Religiosis Indiarum potest:
An licitè circa gubernationem alternatiuis vti queant
inter natos in illis, & in Hispaniâ.</P>
<P>  Et est illud in vsu non apud omnes, neque a-<marginalia>Vsus alter-|nationum,|ex Bullis|Pontificijs|non plenè$unclear</marginalia>
pud plures, & per Pontificias Bullas, ita consti-
tutum, vt non videatur de conuenientia posse du-
bitari. Sed certè, quod ad Bullas attinet, non
multùm videtur vrgere: Pontifices siquidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0344.jpg/>
@@1@<SE344>De Religiosis Indiarum. 333
<duolan 2><-P>multa concedunt inuiti, & iuxta supplicantium<marginalia>conueniens|compro-|bari.</marginalia>
narrationes, quæ non sunt semper consonæ ve-
ritati. Pro quo Ioannes XXII. in celebri Ex-
trauag. Execrabilis ita loquitur: Execrabilis quorum-<marginalia>Extrauag.|Execra-|bilis.</marginalia>
dam, tam Religiosorum quàm Sæcularium ambitio,
quæ semper plus ambiens, eò magis infatiabilis credi-
tur, quò sibi amplius indulgetur: & improbitas im-
portuna petentium, à Nobis, & Prædecessoribus no-
stris Romanis Pontificibus, non tam obtinuisse, quam
extorsisse plerumque noscuntur. &c. Pro eodem est
Cap. Quia per ambitiosam, de Rescriptis in 6. ibi:
Quia per ambitiosam importunitatem petentium, tam
Nos, quàm nonnulli Prædicatores nostri Romani Ponti-<marginalia>Cap. Per|ambitio-|sam, de|Rescrip.|in 6.</marginalia>
fices, Indulgentias perpetuas multis conceßimus. &c.
Hinc mutationes frequentes circa disposita à
Romanâ Sede, pro quâ Bonifacius Octauus, qui
& in nuper citato Capite locutus, sic ait: Statutum,
quod circa iudices à Sede Apostolica deputandos nuper<marginalia>Cap. Sta-|tutum,|ibidem.</marginalia>
edidimus; cùm quædam contenta in eo, quæ pro commu-
ni vtilitate credebantur inducta, sicut experientia do-
cuit, tendere dignoscantur ad noxam: Sanctione præ-
senti, quam irrefragabiliter obseruari mandamus, sua-
dente vtilitate, in meliùs duximus reformandam. Sic
ille. Iuxta quæ non obstante Apostolicâ conces-
sione, alternatiuæ dictæ possunt esse nociuæ, vn-
de & supersedere ipsis illi possunt, ad quorum
sunt instantiam impetratæ. Pro quo Dom. So-
lorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 26. n. 106.</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Et quidem contentio circa materiam præ-<marginalia>Contentio|circa præ-|dicta quam|præiudicia-|lis.</marginalia>
dictam, non potest nō præiudicialis c&#x0153;tibus Re-
ligiosis haberi, cùm tempestas sit, quâ Regularis
tranquillitas perturbatur. Pro quo ita scribit
Mag. Grijalua in Chronico Augustiniensi Pro-
uinciarum Nouæ-Hispaniæ fol. 168. Col. 4.
Y porque no quede nada por decir, de la tormenta, que<marginalia>Mag. Gri-|jalua.</marginalia>
pudecio esta Edad, de que tratamos, digo que no solo pu-
deciamos estos cuydados, que nos veniam de fuera, sino
que dentro de la Orden se empezaron à mouer platicas
de nacion: las quales, aunque no llegaron à turbar la
paz, causaban empero algunos dispustos, que hacen des-
abrida la vida Religiosa. Hæc ille & alia. Et qui-
dem tunc ad turbandam pacem tempestas illa
non valuit, quia magnorum est virorum pru-
dentiâ propulsata sed vt reualesceret nescio quan-
do actum, quandoquidem ad alternatiuarum fuit
remedium tandem prouocatum. Id quod Vrba-
ni Octaui testimonio constat in Bulla pro alter-
natiua, quam adducit Dom. Solorzanus suprà
num. 96. qui & numer. 102. & seqq. impetratio-
nem dictæ Bullæ ex non satis certâ narratione
Pontifici factâ, processisse non dubitet affirmare:
neque paci per eam consultum, sed nouis dissen-
sionibus, rixis, & partialitatibus materiam mini-
stratam.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Quod equidem non sine grauissimo Re-<marginalia>Damna|factionum|Religiosa-|rum à Gi-|rago re-|censentur|notandis|Assertioni-|bus.</marginalia>
ligionum dispendio stare potest, ex iis, quæ di-
sputat Fr. Ioannes Franciscus Giragus in Cen-
turia Dubiorum Regularium Parte 1. Dubio præsertim
1. & quatuor seqq. in quibus hæc statuit. Primum,
Prouinciam, in qua radicatæ sunt factiones in
electionibus censendam esse prorsus deforma-
tam. Secundum, Peccatum esse mortale inducere
aliquos vt Religiosi fiant in tali Prouinciâ, & eos-
dem admittere. Tertium, Professionem talium per
ignorantiam factionum talium celebratam, esse
irritam, si vitium dictum per totam sit Religio-
nem dispersum. Quartum, Ignorantiam dictam<-P>@@

<-P>ita validitati Professionis obstare, vt post quem-
cumque temporis lapsum, & habitus gestatio-
nem, neutiquam validetur; nisi Professus noti-
tiâ habitâ de nullitate Professionis, habitum Pro-
fessorum per triduum portauerit, aut se actibus
statim Professorum ingesserit. Quintum, Profes-
sum dictum post notitiam nullitatis Professionis,
non teneri ex vi voti eam ratificare, sed ratione
magni scandali in Ecclesiâ, vnde ad id potest à
Religione compelli. Sic ille statuit: circa quod
eruditè philosophatur, neque singulari iudicio
innixus, sed grauium Scriptorum auctoritate
munitus.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Illud autem quod habet num. 74. quòd<marginalia>Indijs ægrè|applicari|doctrinam|de valore|Professio-|nis.</marginalia>
scilicet si factionum pestis totum Religionis cor-
pus non peruadit, Professio valida est, ægrè po-
test Indiarum Prouinciis adaptari. Est quidem
Professio valida, quia, vt ille ait, contractus cele-
bratus à Nouitio in Professione non initur cum
talî Prouincia vt sic, sed cum tali Religione: cor-
pus autem Religionis à tali morbo sanum extat,
vnde voluntarium in Nouitio, quod ad valorem
Professionis necessarium est, deceptione non tol-
litur, cùm possit alibi quod promisit adimplere.
Debent tamen illi, vt Auctor ait, sibi prouidere, & se
à tanto periculo liberare. Atqui hoc in Indiis valde
difficile est, vt quis nouas Prouincias in Europa
quærat, qui de obligatione tali, cùm Professio-
nem emisit, neutiquam cogitauit: ignorantia e-
nim inuoluntariam reddidit Professionem, si con-
sequenter loquendum est: nam quod est valde
difficile, & à vouente non præuisum, valori Pro-
fessionis obstat, sicut obstaret ignorantia in or-
dine ad substantialia. Pro quo faciunt quæ Scri-<marginalia>Error quā-|do inuali-|det Pro-|fessionem.</marginalia>
ptor idem habet. numer. 71. vbi sic ait: Quæ au-
tem censeantur substantialia, vel quæ reuocentur ad ea,
ita vt error seu deceptio circa ipsa, Profeßionem inualidet.
Consulite Doctores relatos (scilicet Ledesmam, Vi-<marginalia>Giragus.</marginalia>
ctoriam, Cardinalem Toletum, P. Sancium, &
P. Suarium) Adrem tamen nostram est, quando in-
gredientis & vouentis variatur in re notabili propria
existimatio, quâ variatione cognitâ non vouisset No-
uitius; tunc error seu dolus inualidat Profeßionem. Ita
Eminentiß. Lugo de iustitia, Disput. 22. Sect. 7. n. 94.
referens Sanchez. Idem dicit Suarez vbi suprà &c.
Adducit deinde ex Claui Regia doctrinæ prædi-
ctæ confirmationem, dum ait Professionem fore
nullam, si quis aliquem deciperet, affirmans in tali
Religione non seruari ciborum delectum; nec
ieiunium, aut quidpiam aliud difficile; quod si
prænosset, neutiquam vouisset. Tunc sic, si Pro-<marginalia>Pro Indijs|applicata|doctrina.</marginalia>
fessionem emittens cum ignorantiâ factionum,
sciret se obligatum remanere ad mutandam Pro-
uinciam, & per mare, per terras, nouam sibi esse
Prouinciam conquirendam, non vouisset; quan-
doquidem minori impensâ & periculo elicere a-
liam posset ex iis, quæ in Indiis sunt, in quâ ani-
mæ suæ saluti consultum iri, posset sibi non ægrè
persuadere. Quis enim non videat rem esse diffi-
cillimam c&#x0153;lum adeò diuersum petere, nauiga-
tionis subire pericula, & nouos hominum mo-
res experiri? Id quod ex aliis, quæ ibidem citatus
Auctor tradit ex bonis & cum bonis Scriptori-
bus, satis potest efficaciter comprobari.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Ex iis autem, quæ Dub.  23. 24. & 25.<marginalia>Ex citato|Auctore|difficultas|enodata.</marginalia>
disserit, difficultas præsens videtur posse magis in
propriis terminis enodari. Ait ergo Dub. 23. vbi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0345.jpg/>
@@1@<SE345>334 Tituli XVII. Appendix
<duolan 2><-P>factiones radicatæ sunt, posse pro bono pacis ac
quietis duos definitores ex vtraque factione eligi,
ac Prouinciales alternatim. Et ad id obligationem
esse sub reatu culpæ lethalis. Cap. 24. addit posse
condi statutum ne extendatur ad plures duobus
electio; Priores, aut Guardianos, & similiter De-
finitores, ex vnâ natione: & sine statuto id stare
meliùs posse, etiam in ordine ad alternatiuam
Prouincialium. Cap. 25. statuit eos, qui sunt diuer-
sæ nationis, præseferentes specialem ac naturalem
æmulationem, vt sunt Hispani, Galli, & Germa-
ni, in muneribus Religiosis debere exæquari, ne
sit respectu illorum acceptatio personarum. Cùm
verò factiones radicatæ non sunt, sed Prouincia
incipit eâ peste conflictari in aliis ob diuersas ra-
tiones æmulationem præseferentibus, non esse
alternationum remedio vtendum; quia non tam
remedium, quàm fomentum factionum erunt, &
qui diuisionem facere moliuntur ratione situs,
amicitiarum, conciuium &c. lethaliter peccare,
dum in id tendunt, vt suffragiorum fauor in ele-
ctionibus ad suos tantùm inclinetur. Iuxta hæc
ergo videant Religiosi Indiarum quid sibi sit iu-
xta Auctoris dicti discursum faciendum. Alterna-
tiuam enim tantùm concedit, quando factiones
sunt radicatæ, & consequenter Religiones defor-
matæ, vnde damna illa sequuntur, de quibus n. 8.
Si autem radicatæ nō sunt, sed iam pullulare inci-
piunt, alternatiua non debet admitti, quia per illā
fauentur factiones, cùm sit manifesta diuisio.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Dici potest in Indiis locum habere quod<marginalia>Condescen-|dend&#x0169; na-|turali æ-|mulationi|inter Indi-|cos, & Hi-|spanos, ex|Scriptur â|vt possit|ostendi.</marginalia>
de diuersitate nationum dicitur, quatenus in Hi-
spaniâ & in Indiis nati, è patriis sedibus diuersum
quoque ingenium trahunt, vnde æmulatio etiam
specialis & naturalis si fuerit, non debet videri
mirum, sed condescendum ipsi, sicut & aliis aper-
tiùs oppositis citatus Auctor conniuendum in
electionibus arbitratur. Pro quo facit id, quod
Act. 6. v. 1. legimus, vbi sic scriptum: In diebus
autem illis, crescente numero discipulorum, factum est<marginalia>Act 6. v. 1.</marginalia>
murmur Græcorum aduersus Hebræos, eò quòd despice-
rentur in ministerio quotidiano viduæ eorum. Græci
namque, quorum factum murmur, non genere
tales erant, sed Hebræi in Græciâ nati, vt videri
potest apud Patres Gasparem Sancium, Corne-
lium, & alios: ex quibus ille diuersitatem natio-
num in hoc ipso recognoscit. Et hinc factum vt
murmuris occasio non leuis accesserit, eò quòd
despicerentur in ministerio quotidiano viduæ eorum:
circa quod idem sic habet: Origo ergo murmuris<marginalia>P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
videtur fuisse hæc, quòd viduæ Hebrææ, eò quòd Hebrææ
essent, arrogarent sibi honoratiora & locupletiora mini-
steria, præsertim distribuendi cibos & vestes; viliora
verò & tenuiora relegarent ad Græcas. Rursum quòd
in distributione ciborum & vestium magis fauere,
plusque dare viderentur Hebræis, quàm Græcis. Sic do-
ctus Pater, & est illud ipsum quod in Indiis nati
secum agi conqueruntur: quòd scilicet nati in
Hispaniâ honoratiora sibi officia, & locupletiora
arrogent, vilioribus pro iis relictis, qui nati in In-
diis, quibus & minus liberaliter prouidetur. Me-
ritò ergo eorum murmur ad Pontificum potuit
aures adduci, & ab illis alternatiuarum remedium
adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Sed certè non ita in Indiis res se habent,<marginalia>Sed rem|aliter se ha-|bere in In-</marginalia>
vt remedio tali sit opus in eisdem natos se tueri.
In Hispaniâ nati, & nati in Indiis, diuersæ nationis<-P>@@

<-P>non sunt, neque Giraco tale quid in mentem ve-<marginalia>dijs aperte$unclear|monstra-|tur.</marginalia>
nit. Omnium color idem, habitudo corporum,
lingua, vestitus, vt multo externo signo disparitas
possit originis deprehendi. Quod & in moribus
est cernere, paribus aut virtutibus, aut vitiis, acsi
omnes idem natale solum habuissent. Quòd si
quidquam è c&#x0153;li, aut educationis conditione di-
uersâ contingat, id equidem inter nationes omnes
videmus accidere: nulla enim est, in quâ non oc-
currant natiuæ disparitatis argumenta, vnde &
æmulationes; neque illæ circa charismata melio-
ra. Immò in ciuitate eadem natos scindi in con-
traria notissimum: interque ipsos Indianos, vt
vulgò vocantur, seu Criollos, magna diuersitas
est, pro diuerso in quo nati loco, quod & inge-
niorum diuersitas manifestat. Sicut ergo pro qua-
cumque discrepantià aut æmulatione non debent
alternatiuæ permitti, ita neque pro illâ, de quâ
agimus, sed vnusquisque suis pro meritis hono-
randus.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Quòd quidem ab Apostolico sanctissimè<marginalia>Apostolor&#x0169;|sanctissi-|mā disposi-|tionem pro|contraria|praxi stare.</marginalia>
& prudentissimè dispositum in exemplum poste-
rorum. Septem elegerunt Diaconos, qui omnes
ex iis erant, qui nati in Græcia, vt citati probant,
quia inter illos inuenire potuêre dignissimos, &
præ aliis Stephanum eminentissimæ & Apostoli-
cæ sanctitatis, alternatiua non vsi, vt tot ex He-
bræis, tot ex Græcis, cum successione mutuâ mi-
nistrarent, sed ex Græcis omnes, quia sic expe-
dire iudicarunt. In quo & offensioni eorumdem
occursum, vt adnotat P. Sancius ita scribens: Fe-<marginalia>P. Gasper|Sancius.</marginalia>
cerunt autem prudenter Apostoli, vt Græcorum offen-
sioni ac dissensioni occurrerent, qui Diaconos ex Græcis
ipsis elegerunt, &c. Sic enim & in Religionibus a-
gendum, vt offensioni, quando non leue funda-
mentum habet, prudenter, sed sine alternatiuis,
occurratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>14</absatz-nummer> Vbi & obseruandum, non eos electos, à<marginalia>Non electos,|in quibus|murmur.</marginalia>
quibus murmur profectum, sed eos, in quibus
dotes eximiæ, quas quærendas sibi statuerant, in-
uenerunt. Viros ex vobis boni testimonij septem, ple-
nos spiritu sancto & sapientiâ. v. 3. Non ergo mur-<marginalia>Act. 6. v. 3.</marginalia>
mur in illis, quocum Spiritus sanctus nullum po-
test habere commercium. Vnde Sapient. 1. v. 5.
sic habetur: Spiritus enim sanctus disciplinæ effugiet<marginalia>Sap. 1. v. 5.</marginalia>
fictum. Et cùm alia de linguæ moderatione subii-
ciat, sic Spiritus ipse sanctus hortatur: Custodite
ergo vos à murmuratione, quæ nihil prodest, & à de-
tractione parcite linguæ, &c. Neque ego de alter-
natiuis plus addiderim, Religiosos Patres mo-
nuisse contentus, vt Dei & Religionis caussam,
non suam & suorum agant, ne se & illos periculo
damnationis exponant. Tremendum profectò
illud, quod Giracus non veretur affirmare, dum
sic alloquitur Factionarios num. 127. Vultis Fa-<marginalia>Giraci tre-|menda sen-|tentia in|Factiona-|rios.</marginalia>
ctionarij destruere factiones linguâ, & non votis ac
moribus, iniusto modo solito per tot annos maculando
conscientiam, & implendo infernum animabus sanguine
Christi redemptis. Hæc ille, & alia. Mihi autem
Deo gratiæ animitus agendæ, qui in loco pascuæ ibi<marginalia>Psal. 22.|v. 1.</marginalia>
me collocauit. Psalm. 22. v. 1. tamquàm ouem sci-
licet, quam ipse vt Pastor regit, ad quam nulla de
electionibus spectat cura, sed de obedientiâ pro-
prio adhibendâ Pastori. Et dum proprijs exulto,
aliena non carpo. Videant alij quid sibi plus pla-
ceat; dummodò & Deo placere possit. Væ autem
si, iuxta nuper dicta, contigerit displicere.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0346.jpg/>
@@1@<SE346>De Religiosis Indiarum. 335
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Tcrtium: An visitatores, Vicarij Generales,
& alij, qui Superiori cum potestate mittuntur, ingentem
poßint summam pecuniæ colligere, & eam secum in Hi-
spaniam asportare.</P>
<P>  Circa quod (quidquid re ipsa acciderit, de quo<marginalia>Damna|collectionis|prædictæ|recensen-|tur.</marginalia>
Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 26. numer.
38.) negari nequit rem esse periculo plenam, &
in eâ scandalum saltem ineuitabile reperiri. Vnde
ij, qui aliquid dederunt, si minùs officiosos acci-
pientes experiantur, eos sunt soliti vocare rapto-<marginalia>Scandali.</marginalia>
res, & pyratas; neque doloris acerbitas intra do-
mesticos tantùm pariates talia patitur inhonesta-
menta iactari. Aliunde etiam graue paupertati<marginalia>Violatæ|pauperta-|tis.</marginalia>
præiudicium generatur, si ita accipientium adeò
peculium accrescat, vt inter populares, aut Eccle-
siasticos diuites possint numerari, iuxta dicta Titu-
lo 17. num. 59. sicut & Religiosæ gubernationi:<marginalia>Guberna-|tionis præ-|posteræ.</marginalia>
dum enim officia muneribus distribuuntur acce-
ptis, attentio ad merita esse nequit, & ita admini-
stratio præpostera subsequetur. Sic ergo distri-
butiuæ iustitiæ negatur locus, & commutatiuę et-<marginalia>Violatæ|iustitiæ.</marginalia>
iam ex eo leges violari noscuntur, quod ingens
summa illa pecuniæ Indicis Prouinciis eripitur ad
quas spectat, cùm ad earum spectet Religiosos,
quarum necessitatibus applicari debuit, ab eisdem
cum querelis ad Regium datis Senatum identi-
dem deploratis. Vnde & charitas violata, iuxta<marginalia>Etcharita-|tis.</marginalia>
quam proximioribus debet præ aliis subueniri,
quando cetera sunt paria. Pro quo D. Thomas
2. 2. quæst. 32. art 9. & ibidem Interpretes, atque
alij communiter, ex quibus videri possunt Cardi-
nalis Toletus, Lib. 8. Cap. 39. & alij, quos ibidem
adducit Victorellus. Et Bassæus verb. Elee&#x0308;mosyna,
num. 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Et hæc quidem adeò certa videntur, vt<marginalia>Certa esse|omnia illa.</marginalia>
dubitatio circa illa esse nequeat, nisi apud eos, qui
claudere sibi oculos voluerint, vt non adspiciant
meridianam lucem veritatis. Quibus aliud irre-<marginalia>Irrefraga-|bile aliud|argumen-|tum.</marginalia>
fragabilis roboris argument&#x0169; accedit. Rogo enim
vnde habeant pecunias istas, quas Religiosi tri-
buunt? Si intra Conuentus habitant, quæ adqui-
runt, illorum sunt, neque possunt adquisito iure
à Prælatis spoliari. Si extra Conuentus, & per
loca vagantes, in quibus auri & argenti sunt fo-
dinæ, ad aliquem solent Conuentum pertinere;
vnde eadem de illis, quæ de prædictis ratio est. Si
ad nullum: filiationem tamen in Prouincia ha-
bent, vnde Prouinciæ adquirunt, pro quo apud
eas specialia erant statuta. Aut doctrinarij sunt;
& tunc quidem sicut applicari Conuentui pos-
sunt, quæ supersunt, iuxta dicta Titulo 17. num.
57. & 58. ita & offerri Prælato. Sed ille sic obla-
ta religiosè debet expendere, neque applicare sibi,
sed necessitatibus Prouinciæ subleuandis, quia
earum est Caput, & illum non debet necessarium
influxum denegare. Neque excusationi locus ex
eo quòd in Hispaniâ etiam necessitates sunt, &
quidem magnæ, quibus vt subueniatur, cùm idem
corpus Religionis sit, videtur charitas imperare.
Nam cùm necessitates Indicarum Prouinciarum
de proximo vrgeant, illis debet potiùs ab iis con-
suli, qui earum gubernationem pro bono ipsa-
rum solummodò susceperunt. Pro quo videri
potest Bassæus verb. Paupertas Religiosa, num. 13.
vbi alios adducit. Contra quam obligationem<marginalia>Quid possit|iutò fieri.</marginalia>
non erit si aliquando subsidium nonnullum in
Europam transmittatur, pro necessitate aliqua<-P>@@

<-P>Conuentus Ordinis non vulgari, siue virorum sit,
siue f&#x0153;minarum; qualis illa, de quâ ante annos
non plures Regiâ est auctoritate conscriptum, vt
Monialibus Teresianis Couuentus Culagurritani
elee&#x0308;mosyna in Peruuio quęreretur, quarum tanta
erat indigentia, vt pro emendo oleo, quo lam-
pas ante altare maius arderet, copia non sup-
peteret.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Quartum, circa Prælatos dictos id pro<marginalia>Prælatos in|electionibus|suffragan-|tium non|debere ob-|sistere liber-|tati.</marginalia>
certo statuendum, quod neque ipsi possunt
ignorare, in electionibus scilicet Religiosis non
esse adimendam libertatem; pro quo Iura cla-
mant: vnde non sustinendum, vt audita non rarò
illa inualescat vox in Capitulis, vnum tantùm esse
suffragium. Quid alibi accidat; nescio; in Indiis
Prælati dicti amplissimâ gaudent potestate, vt
Virgilianum illud pro illorum quolibet possit
assumi. 6. Æneid.</P>
<shi>  Nonnulli quisquam se impunè tulisset
Obuius armato.</shi>
<P>Circa quod multa dici possent, quæ apud Aucto-
res occurrunt, de electionibus præsertim Religio-
sis agentes, in quibus Ragpius de Regimine Regu-
larium Pag. 522. n. 1. & seqq. & præ aliis apud Ca-
stellinum, qui integro opere huiusmodi exequitur
tractatione&#x0303;. Illud tantùm expendam, quod pro
casu præsenti specialiùs videtur vrgere, ex Cap.
Cùm terra, de Electione, vbi C&#x0153;lestinus III. ita
loquitur: Sicut ex quarumdam litter arum tenore acce-<marginalia>Cap. Cùm|terra, de|Electione.</marginalia>
pimus, quidam in electionibus prauæ consuetudinis mor-
bus irrepsit; vt cùm alicuius Prælati electio debet cele-
brari, Conuentus, ad quem pertinere dignoscitur, duas
personas nominet latenter, auribus Patriarchę vel Prin-
cipis exprimendas, vt sic alterius eligendæ, vel totius ele-
ctionis penitus irritandæ idem Patriarcha vel Princeps
plenariā habet facultatem. Quia igitur hoc redundat in
grauem perniciem Ecclesiasticæ libertatis, præscriptam
consuetudinis prauitatem sancimus penitus abolendam.
Statuentes vt forma electionis Canonicæ in omnibus
Conuentualibus Ecclesiis obseruetur, &c. Circa quam
Constitutionem sic infert Glossa §. Cùm terra.<marginalia>Glossa.</marginalia>
Non valet consuetudo, per quam Collegium ad alterius
voluntatem tenetur sibi eligere Prælatum. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Ratio decisionis est clara in ipso Textu,<marginalia>Ratio deci-|sionis, &|illius expli-|catio.</marginalia>
quia scilicet dicta consuetudo redundat in graue
præiudicium Ecclesiasticæ libertatis. Quod non est
proptereà dictum, quia sæcularis potestas se Ec-
clesiasticis rebus immiscet; sic enim de Principe
tantum deberet dispositio procedere. & non de
Patriarcha, quem constat Ecclesiasticà potestate
omnium post Papalem supremâ gaudere. Ne-
que copulatiua decisio est, vt scilicet tunc electio
damnanda sit, quando Patriarchæ & Principis
voluntas interuenit; sed disiunctiua, vt constat
ibi: Patriarchæ, vel Principis. & iterùm: Idem Pa-
triarcha, vel Princeps. Ecclesiasticæ ergo liberta-
tis nomine illa debet intelligi, quæ in electioni-
bus est Ecclesiasticis obseruanda, in quâ nec
Princeps, Patronus scilicet, de eo enim prædicta
dispositio procedit, vt cum aliis docet P. Suarez
Tom. 4. de Religione, tract. 8. lib. 2. cap. 6. n. 19. neque
Prælatus, quantalibet polleat dignitate, libertatem
possunt eligentium conquassare.</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Grauis autem pernicies in eo est satis<marginalia>Grauis per-|nicies ex|violatione|libertatis|expenditur.</marginalia>
manifesta, quod ex Miranda Giracus expendit
Parte 1. numer. 139. quia videtur fere impoßibile,
quòd subditi sic coarctati diligant & ament Prælatos e-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0347.jpg/>
@@1@<SE347>336 Tituli XVII. Appendix.
<duolan 2><-P>lectos, & è contra. Quos autem subditos amore non<marginalia>Giracus.</marginalia>
prosequantur Prælati, quonam pactos regere ac guber-
nare rectè poterunt: cùm amor sit, atque esse debeat
totius boni regiminis, & rectæ gubernationis exordium,
vice etiam versa, quos subditi non amant, nullo pacto
reuereri, debitamque obedientiam illis præstare pote-
runt. Sic illi, & quidem verissimè, philosophan-
tur. Neque Prælati dicti caussam suam iustificare
pergant, ex eo quòd electores sponte se offe-
runt, suffragaturi iuxta eorumdem voluntatem.
Hoc enim etsi sponte videatur fieri, reuera non
fit, sed ex humano timore, quia si ita non fece-
rint, in eorum indignationem incurrere perti-
mescunt. Non debent ergo voluntatem suam
reddere manifestam, sed vnicuique secum iudi-
cium relinquere, vt id, quod sibi melius coràm
Deo visum fuerit, exequatur. Nisi fortè talis
persona inter eligendos occurrat, per cuius ele-<marginalia>Quid non|damnan-|dum in hoc|genere.</marginalia>
ctionem bonum Religionis speretur singulariter
promouendum, vt aliquot ante menses in hac
Limana vidimus ciuitate, dum omnium suffra-
giis in voluntatem Generalis Vicarij remissis, eius
sibi electionem in Prouincialem placere dixit,
qui nihil de illa cogitabat, sed paulò antè renun-
tiationem Magisterij, & consequenter vocis in
Capitulo, ab eodem Vicario scripto sincerissi-
mo & veracissimo pij, humilis, & penitus Reli-
giosi affectus indice, postularet. Quod felix fau-
stumque fuisse, gubernationis, vt credo, pro-
gressus manifestant.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Quintum, Consideratione digna occur-<marginalia>Regiis ex-|pensis in|Indias ve-|nientes|qualem|subeant|obligatio-|nem.</marginalia>
rit obligatio, quam subeunt ij, qui Regijs expen-
sis in Indias tendunt, ad Indorum curandam con-
uersionem, & negotium fidei promouendum:
de quo Dom. Solorzanus citat. Cap. 26. num. 93.
& 94. Vbi ex Miranda ait grauiter eos peccare,
& ad expensas in viatico factas Regi teneri, si in
Hispaniam eo inconsulto redierint, vel in aliis
Prouinciis remanserint, ad quas non sunt desti-
nati. Pro quo Regia rescripta extant, & Bulla
etiam Pontificia cum grauibus Censuris & p&#x0153;-
nis, cuius mentio habetur in Regia Schedula An.
1611. die 7. Septembris, contra eos, qui in Hispa-
niam reuertuntur, si præsertim in Philippinas In-
dias Regiâ se directione contulissent. Quod ta-
men parum, (heu dolor) in multis eorum seruatur,
(citati Scriptoris verba sunt) qui frequenter appe-
tunt Prouincias magis pingues, & deliciis ac Monaste-
riis afluentes, & parùm de Indorum conuersionibus,<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
Mißionibusque, ad quas conducuntur, curantes, omne
suum studium collocant vt in dictis Monasteriis Priores,
Guardiani, Diffinitores, ac Prouinciales creentur. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Quæ quidem iuxta regulas iustitiæ pro-<marginalia>Adrestitu-|tionem vt|teneantur,|exemplo|accipien-|tium sti-|pendia pro|Missis di-|cendis.</marginalia>
cedunt, si res ita eueniant: restitutionis inquam
onus transgressoribus pacti initi ab eisdem in-
cumbere, sicut de obligatione dicendi Missam, in
eo, qui stipendium accepit, communiter sentiunt
Doctores, iuxta dicta in Appendice præced. circa
Primum & secundum. Pro quo & Caramuel in
Theologia fundamentali, Fundam. 13. quæst. 2. num.
345. Ex quo infert, quòd si stipendium resti-<marginalia>Caramuel.</marginalia>
tuat Sacerdos, non tenetur, qui dedit, recipere,
sed posse eum vrgere vt stet contractui; nisi fortè
grauis caussa inopinata emerserit; tunc enim vi-
detur debere pretium recipere, Sacerdotemque à
celebrandi onere liberari. Iuxta quam doctrinam
dici etiam potest, quòd si caussa inopinata emer-<-P>@@

<-P>serit, propter quam Religiosus debeat in Hispa-<marginalia>Sed notan-|da excep-|tio, & do-|ctrina pro|stipendio.</marginalia>
niam remigrare, liberum ab obligatione contra-
ctâ remanere. Sed addendum, ad restitutionem
non teneri; quia bonâ fide, quod est pro viati-
co datum, insumpsit, & non est inde factus locu-
pletior, iuxta communes regulas in materia resti-
tutionis. Neque est idem de Clerico, qui sti-
pendium accepit, quia per se loquendo ditior in-
de factus est. Aut enim insumpsit stipendium
pro sustentatione, vel non. Si Primum: id plus
habet ex propriis bonis, quod reuera insumpsis-
set. Si secundum: manifestius est ditiorem fa-
ctum, cùm id habeat, quod aliàs non haberet.
Religioso autem cùm sit debita sustentatio à Re-
ligione tribuenda, ex dato pro alimentis à Rege
nihil accrescit: id enim habet, quod esset alias ha-
biturus. Neque Conuentus, à quo egressus, di-<marginalia>Conuent&#x0169;|ad illam|non teneri.</marginalia>
tior factus ob cessationem impensæ in eius su-
stentationem, quia loco eius alium recipere de-
bet: & maiora forsitan passus detrimenta, si Reli-
giosus bonis erat talentis præditus, quales eos de-
cet esse, qui ad Apostolica munia deliguntur.
Præterquàm quòd de Regia liberalitate non est
tale aliquid præsumendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Alia autem quæ prædicti Auctores ad-<marginalia>De obliga-|tione non|mutandi|Prouincias|& occupa-|tiones, ad|ad quas|sunt desti-|nati.</marginalia>
dunt de non mutandis Prouinciis, iuxta Pontifi-
cia & Regia Decreta, satis verosimilia sunt. Nam
Euangelici Ministri mittuntur secùndùm noti-
tiam, quæ habetur, necessitatum in diuersis
locis. Cùm ergo & iussio prædicta vrgeat,
& necessitas exigat, pro illiusque subuentio-
ne impensæ factæ sint non modicæ: circa hæc
sine vrgenti caussa deficere, satis apparet defe-
ctum esse grauissimum, & ita non leue in eo tan-
tummodò peccatum inueniri. Quia verò mul-
toties, quæ à postulantibus asserta fuerunt, non
ita esse deprehenduntur, eò quòd & ipsi à refe-
rentibus decepti, poterunt tunc Euangelici Mi-
nistri ibi zelum exercere suum, vbi albæ regiones
fuerint ad messem, vel vt tandem aliquando al-
bescant, sementem Euangelicam inchoare. Cùm
autem qui mittuntur, Prælatis Indiarum debeant
esse subiecti, suæ satisfacient conscientiæ, si eo-
rum se moderationi permittant, significatâ prom-
ptâ ad salutem Indorum diligenter curandam vo-
luntate. Neque Prælati peccabunt, si eos quan-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
doque ministeriis aliis pro bono Religionis ap-
plicauerint, quia ad illa, quæ ab ipsis præstari
possunt, alios applicant, qui ad ipsa minimè te-
nebantur. Et cùm Indorum bonum ex Religio-
sis familiis ritè constantibus magnâ ex parte de-
pendeat, eorum profectò res agitur, cùm earum
statui meliori consulitur, Magistris, & Prælatis
conuenientibus designatis. Absit ergo genij in-
dulgentia, auaritiæ pestis, & ambitionis tempestas
& quidquid prętereà bono fuerit zelo peractum,
& Pontifici, & Regi, non terreno solùm, sed sæ-
culorum, immortali, & inuisibili, non dubitent
placiturum.</P>
<P>  Nec de Religiosis plura, quos obligationum
suarum satis futuros conscios reputamus, à qui-
bus si desciuisse contingat, non ignorantiæ, sed
præualidi alicuius affectûs est immoderantiæ tri-
buendum, pro quibus medicinam opportunam
ministrabunt alij, & præ aliis elegans & solidus,
ac neruosus semper P. Carolus Scribanus in suo
Medico Religioso.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0348.jpg/>
@@1@<SE348>337
<Z><A+3>TITVLVS XX.</A+3>
<A+2>DE APOSTOLICORVM INQVISITO-
RVM IN REGNIS INDIARVM
OBLIGATIONIBVS.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Inquisitorum obligationes sat plures sunt, de quibus etiam plures
scripsêre Doctores, & magnis voluminibus sunt easdem prosecuti.
Mihi pro Indicis nonnulla tantùm addenda ad doctrinæ comple-
mentum; cùm sciam aliàs ipsos probè instructos, & adimplendo
omnium præstantißimo ministerio sedulam operam exhibere. Sit
ergo</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+1>CAPVT I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Indicis Inquisitoribus quale circa
munerum receptionem con-
scientiæ onus incumbat.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI7>C</INI7>Irca hoc in Clement. 2.<marginalia>Clement.|II. statu-|tum circa|munerum|receptio-|nem.</marginalia>
de hæreticis, sic habe-
tur: & tam ipsorum (sci-
licęt Inquisitor&#x0169;) quàm
Episcoporum, seu Capitu-
lorum, Sede vacante, su-
per hoc deputatis Commis-
sariis quibuscumque, districtiùs iniungentes, ne prætex-
tu officij Inquisitionis, quibusuis modis illicitis ab ali-
quibus pecuniam extorqueant: nec scienter attentant
Ecclesiarum bona ob Clericorum delictum, prædicti oc-
casione officij, Fisco etiam Ecclesiæ applicare. Quòd si
secus in his vel eorum altero fecerint, excommunica-
tionis sententiæ eos subiacere decernimus ipso facto. A
quâ non poßint absolui, præterquàm in mortis articulo,
donec illis, à quibus extorserint, plenè satisfecerint, de
pecuniâ sic extortâ. Sic Clemens V. in Concilio
Viennensi. Pro Inquisitoribus autem Hispaniæ,<marginalia>Pro quo &|Inctructio-|nes Hispa-|lenses.</marginalia>
& consequenter Indiarum, statuitur in Hispalensi
Instructione. 1. Cap. 25. & in 2. Cap. 1. & in 4.
Cap. 15. quæ apud me est Abulensis vt Inquisito-
res dona non recipiant, etiam ab Officialibus,
sub p&#x0153;na excommunicationis latæ sententiæ.
Quibus præiactis</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Dico primò. Per gratuitam munerum<marginalia>Assertio 1.|Clementi-|næ p&#x0153;nam|non incur-|ri gratuita|munerum|largione.</marginalia>
collationem non incurritur p&#x0153;na Clementinæ.
Id clarum: quia ibi extorsio non est. P. Suarez
Tomo 5. in 3. p. Disput. 23. Sect. 5. numer. 25. Bo-
nacina Tomo 3. Disputat. 2. Quæst. 10. Puncto 10.
num. 2. qui id statuunt, etiamsi aduertant dari ob
officium S. Inquisitionis, qui ea accipiunt. Vt
tenent etiam P. Thomas Sancius in Opere morali
Lib. 2. Cap. 20. num. 7. P. Fragosus Tomo 2. pag.
517. §. Dictum. & Diana Parte 4. Tractatu 8.<-P>@@

<-P>Resolutione 28.</P>
<P>  <absatz-nummer>3</absatz-nummer> Dico secundò. Quæcumque actio, aut<marginalia>Assertio 2.|Quæ actio|vim ex-|torsionis|habeat.</marginalia>
actionis omissio, quæ in caussa sit vt pecuniæ ab
inuitis conferantur, extorsio est, & p&#x0153;nis Cle-
mentinæ subiecta. Id etiam constat: quia vbi in-
uitus quis est, violentia interuenit, quam nomen
indicat extorsionis, non physicam, sed moralem,
quia libertatem absolutè non tollit, sed talem vim
inducit, vt iuxta humanam inter mortales neces-
sitatem, sine graui ei nequeat damno, aut illius
suspicione probabili, repugnari. Videatur D.
Thomas 12. quæst. 6. art. 5. & 6. & Interpretes
ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>4</absatz-nummer> Dico tertiò. Si absolutè quis inuitus non<marginalia>Assertio 3.|Nō quam-|cumque|inuiti do-|nationem|p&#x0153;næ sub-|iacere.</marginalia>
donet, sed tantùm aliqualiter, non est extorsio,
quę veniat Cleme&#x0303;tinæ p&#x0153;nâ plecte&#x0303;da. Probatur.
Quia quod sic datur, absolutè non extorquetur;
quandoquidem tantùm intercedit vis aliqualis,
quæ secundùm quid talis sit: cùm autem actus
aliquis p&#x0153;nâ impositâ prohibetur, non qualis-
cumque, sed absolutè talis debet intelligi, iuxta
receptam Scriptorum doctrinam, de qua aliàs, &
pro qua videri potest P. Suarius Tomo 5. citato Dis-
putat. 4. Sect. 3. & Tomo 1. de Religione Libr. 4.
Cap. 55. num. 14. & Cap. 56. num. 33. & P. Tho-
mas Sancius Lib. 10. de Matrim. Disput. 4. n. 12.
& Lib. 2. Consil. mor. Cap. 3. Dub. 106. numer. 4.
& quamplures apud Dianam Parte 5. Tract. 9.
Resolut. 48. Vnde etiamsi quis inuitus sit, & so-
lùm ob vitandam vexationem, & rigorem In-
quisitionis offerat, non incurri ab accipiente ex-
communicationem, quia crimen ibi concussionis
non est, docent cum aliis P. Sancius, & P. Fra-
gosus. Quod tunc videtur intelligendum, quan-
do vexatio & rigor non eò tendunt, vt pecuniæ
extorqueantur; aliàs stat resolutio Assertionis præ-
cedentis.</P><marginalia>Assertio 4.|P&#x0153;nam|circa pe-|cuniarum|tantum|receptio-|nem ver-|sari, pro-|babile.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>5</absatz-nummer> Dico quartò. Probabile est id, quod de
pecunia dicitur non esse ad alias pretio æstimabi-
les extendendum. Sic iudicat Bonacina suprà
num. 3. quia verba formaliter, & in significatio
ne propriâ sumenda sunt; præsertim cùm sumus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0349.jpg/>
@@1@<SE349>338 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. I.
<duolan 2><-P>in materia p&#x0153;nali. Contrarium tamem tenent
communiter scribentes, vt videri potest apud
eumdem Auctorem, & apud P. Suarium; qui
id tamquàm certum videtur affirmare, P. Sancium
num. 9. P. Fragosum §. eodem P. Palaum Tomo
1. Tract. 4. Disputat. 8. Puncto 13. §. 2. num. 21.
Vt verò probabilitas possit prædicta fundari, ea
ratio afferri potest, quòd in pecunia sit facilis &
magis vsitata receptio, quàm in aliis, in quibus
illa vix potest occultari. Vt si frumentum, vinum,
& similia recipiantur. Hæc ergo non erat opus
sub p&#x0153;na adeò graui prohiberi, sed communi
iuris diuini dispositioni relinqui. Sed certè com-
munior sententia videtur mihi certissima; si de
iis agamus, in quibus eadem, quæ in pecunia, ra-<marginalia>Oppositum|videri cer-|tissimum.</marginalia>
tio esse videtur, & multoties maior. Quis enim
non videatineptissimum apparere, vt Inquisitor
æream pecuniam accipiens, excommunicationem
incurrat, si verò vas aureum, vel argenteum, aut
annulum cum pretiosa gemma, vel torquem au-
ream; ab excommunicatione eximius habeatur?
Licet ergo in esculentis aut poculentis etiam ma-
gni pretij, alia ratio sit, in iis, quæ materiæ eius-
dem cum pecunia pretiosa sunt, vel ad eius so-
lent pretium augendum adnecti, vt pretiosæ
gemmæ, eadem prorsus esse videtur.</P>
<P>  <absatz-nummer>6</absatz-nummer> Licet autem multorum Doctorum sen-<marginalia>Licet in|lex p&#x0153;nalis,|extendi|ob doctri-|nam rece-|ptam circa|illam.</marginalia>
tentia sit, in p&#x0153;nalibus, etiamsi maior ratio sit,
non debere fieri extensionem, de quo nos sæ-
piùs: id tamen fallit quando aliàs lex inutilis red-
deretur, & imprudentia argui in legislatore pos-
set, qui bono publico non studuit suâ dispositio-
ne consulere, viam relinquens apertam impen-
denti malo, quam occludere eadem dispositio
conatur. Videatur Pater Palaus Tomo 1. Tract.<marginalia>Clementi-|næ exor-|dium.</marginalia>
3. Disputat. 5. Puncto 3. §. 4. numer. 8. Quod
equidem in casu nostro contingeret, si verbis
Clementinæ hærendum foret, cuius illud exor-
dium: Nolentes splendorem solitum negotij fidei per
actus indiscretos & improbos quorumuis Inquisitorum
hæreticæ prauitatis quasi tenebrosi fumi caligine obfus-
cari. Sic Concilium: quod ea de caussa pecuniam
prohibet extorqueri, quia videlicet extorsione
tali, quasi tenebroso fumo, negotij fidei splendor
obfuscatur. Atqui quòd pecunia, autsimilis pre-
tij, seu maioris donarium sit, eiusdem tenebrosi
fumi conditionem habet ad splendorem dictum
obfuscandum; ergo pariter exclusum debet iu-
dicari. Quod auem inutilis dispositio esset, & sic
non prudenter imposita, si ad pecuniam arctare-
tur, constat. Quia cùm quispiam pecuniam offer-
ret, posset Inquisitor dicere eam se non posse re-
cipere, & ita re alia compensandam pretij eius-
dem, paruâ mole æstimationem non paruam con-
tinente. Et quidem ea quæ talia sunt, minus in-
decorè petuntur, dum erga illa suum quis decla-
rat affectum; quod circa pecunias indecens &
indignum reputatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>7</absatz-nummer> Dico quintò. In Indiis vix est probabile,<marginalia>Assertio 5.|In Indijs|vix illud|esse proba-|bile, quod|vt tale pro-|positum.</marginalia>
quod Assertione præcedenti tale esse posuimus. Ra-
tio est: quia in illis vsus auri & argenti non sig-
nati valde communis est, & per illud solent fre-
quentes contractus celebrari. Vnde circa nego-
tium præsens, si pecunia sit prohibita, vt ei soli
debeat statuta p&#x0153;na rependi, nihil actum est
constitutione prædictâ, cùm verborum tenore
seruato, negotij fidei possit splendor per recep-<-P>@@

<-P>tiones æquè æstimabiles obfuscari. Ergo hic, si
vspiam alibi, manifestum est in legem delinque-
re, qui verba legis amplexus, contra legis niti-
tur voluntatem. Quæ est Regula vlt. Iuris in 6.
desumpta ex l. Fraus. Et l. Non dubium C. de legibus.<marginalia>Regulæ|Iuris ad|intentum.</marginalia>
Pro quo & est alia ibidem, scilicet 84. tenoris se-
quentis: Cùm quis vna via prohibetur alicui, ad id
alia non debet admitti. Iuxta quam procedit De-
cretalis Bonifacij Octaui in Cap. Vnico, de Clericis
coniugatis in 6. vbi statuit Clericos, qui trahi ad
iudicium nequeunt, secundùm antiquam Inno-
centij Secundi Constitutionem, siue criminaliter,
siue ciuiliter; non posse etiam personaliter, aut
pecuniariter vllatenus condemnari, videlicet et-
iamsi non trahantur ad iudicium. Et rationem<marginalia>Cap. Vni-|cum de|Clericis|coniug.|in 6.</marginalia>
sic reddit: Ne per vnam viam concedatur eisdem iu-
dicibus, quod per aliam denegatur. Sic ille. Vbi cer-
tè non est tenori verborum inhærendum: quia
qui personaliter aut pecuniariter condemnatur,
ad iudicium non trahitur: & tamen Pontifex sic
intelligendum statuit; quia non esset satis Eccle-
siasticæ immunitati prouisum, nec prædictorum
Clericorum caussa sufficienter propugnata, si
tractio tantùm esset prohibita, cùm sine tractio-
ne similis posset molestia eisdem importari. Id
quod in casu nostro similiter dicendum, in quo
eadem ratio occurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>8</absatz-nummer> Dico sextò. Si Inquisitor pecuniam ex-<marginalia>Assertio 6.|Per mu-|tui extor-|sionem non|incurri|ponam.</marginalia>
torqueam non dandam, sed mutuandam, non
incurrit in p&#x0153;nam Clementinæ. Et idem est de
aliis in eade&#x0303; contentis. Sic P. Suarius suprà, P. San-
cius n. 10. P. Fragosus §. Item, non. Diana suprà,
& Bonacina num. 4. Ratio est. Quia cùm pecu-
niam restituturus sit, eam absolutè non dicitur
extorquere: extorsio enim significat omnimo-
dam oblationem. Currit ergo doctrina Assertionis
Tertiæ. Sed quid si non restituat, P. Suarez ait in-
currere excommunicationem, ex quo idem sta-<marginalia>Quid si|non resti-|tuat.</marginalia>
tuunt P. Sancius, & P. Fragosus: quod negat
Bonacina, & probat: quia non restituendo, non
dicitur extorquere, sed non restituere: excom-
municatio autem lata ob actionem,, non incur-
ritur propter omissionem actionis. Circa hoc in-
primis est certum, quod si extorquet prætextu
officij ex titulo mutui, sed cum animo non sol-
uendi, extorsio consummata est, & p&#x0153;næ ex-
communicationis obnoxia. Deinde, Bonacinæ
sententia nō videtur ab eode&#x0303; solido fundamento
probari, quia omissio restitutionis non est omis-
sio actionis, propter quam est imposita excom-
municatio: hæc enim non imponitur absolutè vt
quis restituat, sed vt non extorqueat; vnde non<marginalia>Incurri|probatur.</marginalia>
rectè philosophatur. Et ita si Inquisitor pecuniā
absolutè extorsit, excommunicationem incurrit,
etiamsi posteà, mutatâ voluntate retinendi, resti-
tuat. In casu ergo dicto idem videtur dicendum;
non ex eo quòd præcisè non restituat, ad quod
obligatus est lege diuinâ, sed quia consummatur
extorsio, vbi primum quis de non restituendo
deliberat. Extorsit siquidem pecuniam, cùm
mutuam accepit; sed extorsione imperfecta, quia
animo restituendi: mutato ergo animo, & resti-
tutione negatâ, extorsio consummatur, quia ab
omnino inuito iam eam habet Inquisitor: sicut
in simonia conuentionali accidit, ratione cuius<marginalia>Exemplum|simoniæ|conuentio-|nalis.</marginalia>
non incurruntur p&#x0153;næ simoniacis impositæ, et-
iamsi pretium dat&#x0169; sit, donec res spiritualis trada-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0350.jpg/>
@@1@<SE350>Inquisitoribus prohibitam munerum receptionem. 339
<duolan 2><-P>datur, iuxta communem Doctorum sententiam:
immò etiamsi res spiritualis tradita sit, non ta-
men pretium acceptum: quod cum aliis tenet P.
Thomas Sancius cit. Dub. 106 num. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>9</absatz-nummer> Dico septimò. Prædicta p&#x0153;na incurritur<marginalia>Assertio 7.|Incurri|etiam ab|exigente|plus quam|res vendi-|ta valeat.|Vbi & spe-|cialis quæ-|stio de ven-|dente sum-|mo pretio.</marginalia>
si Inquisitor cogat aliquem, vt aliquid à se emat,
& prætextu officij plus exigat, quàm res valeat.
Sic Bonacina. §. Hinc patet. Ratio est: quia re-
uerà pecunia extorquetur; modus autem, extor-
sionis valde materialiter se habet. Sed quid si
summo pretio vendat, quod aliàs eo non erat
empturus. Idem sanè videtur dicendum, quia ex-
torsio pecuniæ absolutè est, cùm emens sit pror-
sus inuitus. Vnde & obligatio restitutionis est
non solùm excessus pretij secundùm commu-
nem æstimationem, sed amplioris summæ, quia
merces vltroneæ vilescunt: & vbi coactio aliqua
interuenit, multò est vilius earum pretium. Et
hoc intelligendum, si iam locus distractui non
sit, eò quòd res vendita non extet: aut qui emit,
velit stare contractui; aliàs enim contractus re-
scinde&#x0303;dus est, quia inuoluntarius ex parte emen-
tis; cùm tamen de ratione illius sit vt absolutè vo-
luntarius celebretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>10</absatz-nummer> Dico octauò. In casibus prædictis, in<marginalia>Assertio 8.|In casibus|dictis pec-|cari mor-|taliter.</marginalia>
quibus extorsio absolutè talis est, licet non incur-
ratur p&#x0153;na, est tamen peccatum mortale. Ra-
tio est clara ob manifestam iniustitiam, ratio-
ne cuius in quolibet alio idem deberet affirmari.</P>
<P>  Dico nonò. Etiamsi quis pecuniam extor-<marginalia>Assertio 9.|Non incur-|ri p&#x0153;nam,|dum non|agitur præ-|textu officij.</marginalia>
queat, dummodò non sit prætextu officij Inqui-
sitorum, non incurrit excommunicationem. Sic
colligitur ex dictis Auctoribus, dum pro con-
ditione addunt vt sit prætextu S. Officij. Et pro
eo specialiter P. Sancius plures Doctores addu-
cit num. 8. ex quo P. Fragosus, & P. Palaus su-
prà. Dom. Solorzanus Tomo 2. Cap. 24. num. 20.
citatis nonnullis, Diana Resolut. 28. citata. Cæ-
sar Carena Parte 1. Titulo 1. num. 84. quod item
Clementinæ verba iam adducta designant. Ita-
que qui apud S. Tribunal caussam pendentem
non habet, si inuitus pecuniam tradat, non est
in eo extorsio à Clementinâ damnata: sicut es-
set, si cognatum, aut aliàs sibi coniunctum ha-
beret, & ab eo extorqueretur pecunia, spe data
caussam fauorabiliter expediendi. Neque ob-
stat Inquisitorem ad extorsionem dictam non
futurum potentem, si Inquisitor non esset; quia
enim talis est, formidabilis habetur, neque est
qui audeat repugnare. Nam reuera ibi prætex-
tus officij non est, licet illius auctoritas arma præ-
stet extortùro: neque ex eo dici potest splen-
dorem negotij fidei obfuscari, si quando illud
occurrit, lauare inter innocentes manus suas po-
test Inquisitor. Et iuxta hoc accipienda quæ ha-
bet Diana Parte 4. Titulo 8. Resolut. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>11</absatz-nummer> Dico Decimò. Officialis S. Inquisitio-<marginalia>Assertio 10.|Non esse|obligatio-|nem qua-|drupli.</marginalia>
nis non tenetur ad restitutionem quadrupli, si
extorsio ab eo est facta. Est contra Glossam Cle-
mentinæ verb. Officij vt eam Nauarrus intelligit
dicto Titulo 15. num. 12. licet reuera non ita sta-
tuat; quidquid de p&#x0153;nâ concussionis sit, in Iure
ciuili, & Decreto proposita, pro quo citato lo-
co. Sufficiet ergo simpli restitutio. P. Sancius
num. 20.</P>
<P>  Dico vndecimò. Inquisitores sub p&#x0153;nâ ex-<marginalia>Assertio 11.|Non posse|accipere</marginalia>
communicationis latæ sententiæ, munera accipe-<-P>@@

<-P>re nequeunt. Sic P. Thomas Sancius Libr. 3.<marginalia>munera|sub p&#x0153;nâ|excom-|munica-|tionis.</marginalia>
Consil. moral. Dub. 4. num. 6. P. Dicastillus de Iu-
stitia & Iure Libr. 2. Tract. 2. Disput. 6. num. 95.
Simancas Lib. Institut. Titulo 34. num. 46. Care-
na Parte 1. Titulo 6. num. 110. vbi alios adducit,
& præ aliis Paramus de Origine Inquisitionis Lib. 3.
Quæst. 2. numer. 66. & seqq. Probatur ex Instru-
ctionibus adductis num. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>12</absatz-nummer> Dico duodecimo. Assertio præcedens<marginalia>Assertio 12.|Accipien-|dum iuxta|Assert. 9.</marginalia>
intelligenda est iuxta sensum Nonæ; quando
scilicet numera accipiuntur prætextu Officij S.
Inquisitionis. Probatur. Quia p&#x0153;na grauissima
est, & ita non est credendum diuerso sensu pro-
cedere ab eo, quem Apostolica Sedes in simili-
bus dispositionibus spectat, vt scilicet splendor
negotij sancti non obfuscetur turpis quæstûs in-
teruentu. Et ita expressè significatur Cap. 26. a-
pud me Instructionis 1. Hispalensis. Iuxta quam
aliæ regulandæ.</P>
<P>  Dico decimotertiò. Quando ciuiliter agitur<marginalia>Assertio 13.|Et non, si|agatur ci-|uiliter.</marginalia>
aliquid apud Tribunal S. Inquisitionis, licet ex-
torqueatur quidpiam illo prætextu, non incur-
ritur dicta p&#x0153;na. Id probo. Nam illud non est
negotium fidei absolutè loquendo, licet ab eo
aliquomodo trahat originem: Clementina au-
tem de negotio fidei loquitur, vt vidimus. No-
lentes splendorem solitum negotij fidei &c. Et cùm
p&#x0153;nalis Constitutio sit, benigna debet interpre-
tatio fieri, non obstante quòd in fauorem fidei
esse videatur: quia hoc non tollit rationem p&#x0153;-
nalitatis & odij, vt in casu eiusdem Clementinæ
loquitur Bonacina, tum iuxta probabilem sen-
tentiam, de qua num. 3. §. Respondendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>13</absatz-nummer> Dico decimoquartò. Excommunicatio<marginalia>Assertio 14.|Excom-|municatio-|nem non|reseruari|factâ re-|stitutione.</marginalia>
dicta non est Pontifici reseruata post satisfactio-
nem datam simpli restitutione. Constat ex tenore
Clementinæ, pro quo P. Suarius num. 27. ex
quo Carena n. 86. & Doctor quidem Eximius
benè explicat, quomodo, si restitutio nō fiat, reser-
uata sit, nisi pro mortis articulo. Sed difficilè satis
apparet quod stante impotentiâ restituendi talis
non possit absolui, quod illa affirmat, quia solus<marginalia>Et non fa-|cta, si im-|potentia sit|ad illam.</marginalia>
est mortis exceptus articulus. Vnde videtur ve-
rosimiliter dici posse circa hoc idem obseruan-
dum, quod circa percussorem Clerici Doctores
tradunt, iuxta Canonici iuris indulgentiam, &
videri potest apud Dianam Parte 9. Tract. 4. Re-
solut. 59. & seqq. Eadem enim in hoc ratio esse
videtur, ne scilicet periculum animabus inde in-
gens generetur. Et ita tenet P. Sancius n. 19. sa-
tis solidè id probans, & illustrans, ac pro eo a-
lios referens; sicut & P. Fragosus Tomo 2. pag.
528. §. Porrò, si. & Carena. Parte 1. Titulo 5. n. 86.
§. Secundò, in eo. Est prætereà ad Bullam Crucia-
tæ, & ad Religiosorum priuilegia recursus, & in
Indiis etiam ad Episcopos ratione difficilis ad<marginalia>Et quid|pro Indijs.</marginalia>
Apostolicam Sedem accessus, iuxta doctri-
nam quamplurium Scriptorum, de qua aliàs, &
pro qua stat, nonnullis citatis, Diana Parte 9. Tra-
ctatu 3. Resolut. 71.</P>
<P>  <absatz-nummer>14</absatz-nummer> Dico decimoquintò. Quandoquidem<marginalia>Assertio 15.|Quæ re-|gulæ pro|acceptione|Inquisito-|ribus ser-|uandæ.</marginalia>
excommunicatio non comprehendit Inquisito-
res, nisi quando prætextu Officij munera acci-
piunt, iuxta 12. Assertionem; si ex aliis titulis ac-
cipiant, acceptio regulanda est iuxta probatas
regulas de iudicibus Ecclesiasticis in ordine ad
munerum acceptionem; cùm constet Inquisi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0351.jpg/>
@@1@<SE351>340 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. II.
<duolan 2><-P>tores iudices esse, licèt sententia cum diuersi-
tas sit, an ordinariâ, vel purè delegatâ iurisdi-
ctione potiantur. Pro quo videri possunt Ma-
gist. Sosa in Aphonismis Inquisitorum. Libr. 1. Cap.
2. Diana Parte 4. Tractatu 8. Resolut. 1. Pater
Palaus Tomo 1. Tractat. 4. Disputat. 8. Puncto 13.
§. 2. numer. 2. Pater Molina Tractatu 5. de Iu-
risdictione, Disputat. 29. §. Illa verò ratione. Pater
Azor Tomo 1. Libr. 8. Cap. 18. Rubrica de Inquisi-
toribus, Quæst. 6. Pater Fragosus Tomo 2. Libr.
5. Disputat. 13. numer. 61. Cæsar Carena Tracta-
tu de Officio S. Inquisitionis, Parte 1. Titulo 5. nu-
mer. 60. Cuius resolutio satis est verosimilis,<marginalia>Eorum iu-|risdictio|qualiter|Delegata.</marginalia>
dum ait iurisdictionem Inquisitoris esse delega-
tam: habere tamen omnia priuilegia & præro-
gatiuas (deductis omnibus imperfectionibus)
iurisdictionis ordinariæ. Iuxta hæc ergo non
solùm accipere esculenta & poculenta possunt à
Iure permissa, de quo Pater Thomas Sancius
Libr. 3. Consilior. Moral. Cap. vnico, Dub. 2. &
nos suprà. sed quidquid liberaliter titulo con-
sanguinitatis, amicitiæ, & similium fuerit li-
beraliter impositum; respectu enim donatio-
num huiusmodi officium Inquisitorum mate-
rialiter se habet. Pro quo videnda, quæ di-
ximus Titulo 3. numer. 31. & Titulo 4. numer.
12. vbi de laicis iudicibus, quibus non minùs
strictæ leges circa munerum acceptiones imposi-
tæ reperiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>15</absatz-nummer> Et quidem si vt iudices delegati con-<marginalia>Vt Delega-|tis quid|prohibit&#x0169;|ex generali|statuto.</marginalia>
siderentur, dispositio Iuris de illis non agit,
nisi quando in negotiis inter partes iurisdictio-
nem exercent, vt constat ex Cap. Statutum, de
Rescriptis in 6. vbi sic dicitur: Insuper, vt gratis,
& cum omni puritate, iudicium coràm ipso procedat;
nullum munus, vel quidquid aliud, nisi forsan escu-<marginalia>Cap. Sta-|tutum, de|Rescriptis|in 6.</marginalia>
lentum, vel poculentum, mera liberalitate oblatum,
quod paucis confumi poßit diebus, vel nisi cùm ipsum
propter caussam sibi commissam contigerit extra
suum domicilium proficisci, moderatas expensas reci-
pere ab eisdem partibus qualitercumque præsumat.
Sic ibi. Quod quidem satis alienum est ab Inqui-
sitorum officio, quibus commissio illa tempora-
lis non fit, sed perpetua ex vi officij, & iu-
risdictionem inter partes non exercent. Quòd
autem ad casum attinet, in quo sumus, cùm
de muneribus agamus, quæ ab iis, qui caussam
non habent pendentem, sed liberaliter confe-
runtur, satis ex prædicta decisione, quod asseri-
mus, comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>16</absatz-nummer> Si verò de Ordinariis iudicibus sermo<marginalia>Quid vt|ordinarijs.</marginalia>
sit, pro illis Constitutio Iuris specialis non ha-
betur, sed Doctores ex dispositis circa Dele-
gatos, idem esse dicendum arguunt, quia in
Ordinariis maior videtur esse ratio, vt videri
potest apud P. Sancium suprà, numer. 5. Non
ergo aliter philosophandum de illis in eo, de
quo agimus, & ita quando negotium pendens
non habetur, nec de proximo habendum præ-
sumitur, idem dicendum est, & consequenter de
Inquisitoribus, quatenus eorum iurisdictio ordi-
naria est. Facit autem pro huiusmodi positione<marginalia>Notanda|regula cir-|ca obliga-|tionem re-|stitutionis|non vrgen-|dam.</marginalia>
id, quod ex Syluestro, & Glossa statuit P. San-
cius num. 2. quod & ipse amplectitur, scilicet ex
merâ liberalitate donata censeri, quæ non sunt
exacta aut petita directè vel indirectè. Quæ
regula satis est iudicibus fauorabilis, & iuuare<-P>@@

<-P>potest ne ad restitutionem à Confessariis com-<marginalia>Et notanda|quorumdā|sententia.</marginalia>
pellant ur, quando illa ægrè fieri potest. Et in
discursu Capitis, de Inquisitoribus locuti sumus
pro certo habentes in Clementinâ dicta com-
prehendi, quod receptissima sententia tenet: cùm
tamen sint qui contrarium censeant, & ex tenore
illius id conentur deducere, vt videri potest apud
Dianam citat. Resol. 28. qui & id non videtur im-
probabile reputare.</P>
<P>  De eo autem, quod in eadem Clementinâ
circâ confiscationem bonorum Ecclesiæ disponi-
tur, nihil dicam, quia casus rarus est, etsi acciderit
aliquando: videri pro eo poterunt Bonacina,
Carena, P. Suarius, P. Fragosus, P. Sancius, &
alij, quos ipsi adducunt.</P>
<Z><A+2>CAPVT II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Inquisitorum culpa, dum ex immo-
derantia affectuum, potestatem ex-
ercent aut suspendunt.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>17</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Dem qui suprà Pontifex, grauia ex<marginalia>Clement 1.|de hæreticis,|statutum|circa præ-|dictos.</marginalia>
abusu Inquisitoriæ potestatis damna, si,
quod absit, contingeret, recognoscens,
ita statuit Clement. 1. de hæreticis. §. Verùm quia,
post alia nonnulla: Episcopo, & Inquisitori prædictis,
ac alijs, ad dicti executionem officij substituendis ab eis,
in virtute sanctæ obedientiæ, & sub interminatione
maledictionis æternæ præcipimus, vt sic discretè &
promptè contra suspectos vel diffamatos, de huiusmodi
prauitate procedant, quòd malitiosè aut fraudulenter
tantam labem, seu quod ipsos in officio sanctæ Inquisitio-
nis impediat, falsò alicui non imponant. Quòd si odij,
gratię, vel amoris, lucri aut commodi temporalis obtentu,
contra iustitiam & conscientiam suam omiserint contra
quemque procedere, vbi fuerit procedendum super huius-
modi prauitate: aut obtentu eodem prauitatem ipsam,
vel impedimentum officij sui alicui imponendo, eum su-
per hoc præsumpserint quoquo modo vexare: præter alias
culpas pro qualitate culpæ imponendas eisdem, Episco-
pus, aut Superior suspensionis ab officio per triennium; alij
verò excommunicationis sententiam eo ipso incurrant.
A quâ quidem excommunicationis sententiâ, qui eam-
dem incurrerint, nisi per Romanum Pontificem neque-
ant, præterquàm in mortis articulo, & tunc satisfa-
ctione præmißâ, absolutionis beneficium obtinere. Hæc
ille. Cuius dispositio, licèt generalis sit, pro Indiis
eatenus exponendam assumimus, quatenus priua-
ti affectus in ills magis videntur pręualere. Et quia
quod de reseruatione excommunicationis dici-
tur, specialem in illis difficultatem habet ob di-
stantiam singularem. Circa illam ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>18</absatz-nummer> Dico primò. P&#x0153;na imposita in prædi-<marginalia>Assertio 1.|actum me-|rè intern&#x0169;|ad incur-|re&#x0303;dam p&#x0153;-|nam non|sufficere.</marginalia>
cta Clementina solùm habere locum potest,
quando affectus interior exteriori opere, quod
graue peccatum aliàs sit, sufficienter redditur ma-
nifestus; ex eo principio quòd actus merè interni
iudicio Ecclesiæ non subiacent. Pro quo faciunt
quæ adducit Glossa verb. Eo ipso incurrant; licèt
ibidem cum nonnullis Doctoribus contrarium
amplectatur; quod & tenent plures alij apud P.
Suarium Disput. 21. de Fide, Sect. 2. & P. Thomam
Sancium in Opere morali, Lib. 2. Cap. 8. num. 1. qui
tamen pro Assertione stant. Prior quidem num.
12. & alter numer. 7. quos sequuntur P. Palaus
Tomo 1. Tractat. 4. Disputat. 3. Puncto 3. numer. 7.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0352.jpg/>
@@1@<SE352>Inquisitorum p&#x0153;næ ex prauo affectu procedentium. 341
<duolan 2><-P>P. Amicus Disput. 5. de Iustitiâ, Sect. 5. & speciali-
ter pro casu nostro num. 140. Diana Parte 5. Tra-
ctat. 5. num. 32. vbi adducit P. Petrum Hurtadum
de Mendoza, & Tractat. 9. Resolut. 41. vbi multò
plures, & in iis P. Vasquez, P. Gasparem Hurta-
dum, qui in casus nostri specie loquuntur, &<marginalia>Circa P.|Suarij sen|tentiam.</marginalia>
Resolut. 41. vbi P. Suarium quasi contrarium indu-
cit ob ea, quæ habet Tomo 5. in 3. p. Disput. 4. Sect.
2. num. 18. Sed quidquid de P. Suarij asserto sit,
in adducto à nobis loco, qui curæ posterioris est,
satis illius mens habetur comperta, iuxta quam
prius illud est explicandum, vt cesset digladiatio
P. Turriani Lib. 1. de Censuris, Disputat. 4. Dub. 2.
Tenet etiam Bonacina Tomo 1. Disput. 1. Quæst. 1.
Puncto 3. numer. 7. iunctis iis, quæ habet numer. 4.
vbi casus nostri meminit, & alij quamplures.</P>
<P>  <absatz-nummer>19</absatz-nummer> Dico secundò. Licèt prædicta Clemen-<marginalia>Assert. 2.|clementinā|nō esse mul-|tùm formi-|dabilem, ob|duo tātùm|cōmissionis|peccata,|propter quæ|excommu-|nicatio.</marginalia>
tina formidabilis appareat, reuerà non est cur
multùm illa ab Inquisitoribus timeatur. Ratio
est: quia quod ad commissionis peccatum perti-
net, duo in illâ tantùm excommunicationis reser-
uatæ fulmine feriuntur. Primò, imposuisse ali-
cui hæresim ob prauum Inquisitoris affectum:
de hæreticâ siquidem prauitate Clementina pro-
cedit, vt ex illius tenore habetur expressum. Se-
cundò, imposuisse aliquid, per quod in executione
officij S. Inquisitionis aliquis impediatur. Talia
autem sunt, quæ obstant quo minùs officium tale
possit haberi, vt si opponatur esse ex impuro san-
guine, aut defectus alij. Quis autem non videat
primum illud esse rarissimum & vix auditum?
Quidquid illorum temporum malignitas tulerit,
in quo Clemens Pontifex taliter decernebat.
Secundum autem non ita verum esse potest, ex eo
quòd inter Ministros S. Tribunalis oriri aliquæ
simultates possunt, & ita periculum infamationis
ipsorum. Sed quidem cùm ad certas personas de-
terminata Censura sit, ex eâ parte non est materia
timoris magni: cùm aliunde vt quis ad officia
S. Inquisitionis admittatur, exacta præcedere pro-
batio soleat, quam non facilè fuerit Inquisitori
conuellere, nisi fortè falsorum testium inductio-
ne: quod cùm perditissimorum hominum sit,
vix potest esse credibile à tantæ dignitatis homi-
nibus attentandum. Clementis verò temporibus
quia non ita exactæ requirebantur probationes,
periculum circa prædicta timeri potuit, quod
illi visum est Constitutione prouidissimâ sub-
mouere.</P>
<P>  <absatz-nummer>20</absatz-nummer> Dico tertiò. Quod ad peccatum omis-<marginalia>Assert. 3.|omissionis|peccat&#x0169; cir-|ca hæresim|tantùm|versari,|quod p&#x0153;næ|subijcitur.</marginalia>
sionis pertinet, illud tantum excommunicationi
respectu Inquisitorum in prædictâ Clementinâ
subiicitur, quod ad caussam hæresis spectat. Id
videtur clarum ex illius tenore, dum sic dicitur:
Si omiserint contra quemquam procedere, vbi fuerit pro-
cedendum super huiusmodi prauitate. Peccabunt equi-
dem grauiter, si omittere contingat in caussis aliis
grauibus ad S. Tribunal spectantibus processum
necessarium, sed excommunicationi minimè sub-
iacebunt. Immò si ex negligentia aut tædio quo-
dam caussarum huiusmodi ita se gesserint, non
videntur Censuræ subiecti, quia in illâ ij tantùm
comprehensi, qui odij, gratiæ, vel amoris, lucri, aut
commodi temporalis obtentu, procedere omiserint.
Et cùm lex p&#x0153;nalis sit, ad designatos debet arcta-
ti terminos, iuxta dicta num. 12. & tenet in ter-
minis P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disputat. 31. Sect.<-P>@@

<-P>5. num. 16. alios adducens. Neque enim dici
potest Inquisitorem, qui ob vitandum laborem
id, quod sui est muneris, omittit, obtentu
commodi temporalis moueri; quia de alio tem-
porali commodo sermo est, iuxta vsitatum in Iure
loquendi modum & Doctorum stylum. Et in
casu nostro in commodum potiùs vitari intendi-
tur, quàm nouum aliquod commodum compa-
rari. Idem de metu dicendum est cum eodem &
aliis apud ipsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>21</absatz-nummer> Dico quartò. Circa absolutionem ab<marginalia>Assert. 4.|excommu-|nicatio à|quo tolli|possit.</marginalia>
excommunicatione id dicendum, quod circa a-
liam similem à nobis dictum numer. 13. Circa id
verò quod additur in articulo mortis absolutio-
nem conferendam, & tunc satisfactione præmissa,
benè aduertit P. Suarius Tomo 5. citato, Disput. 22.
Sect. 4. numer. 1. intelligendum, quantum fieri poßit,
nam in eo articulo non est absolutio neganda propter
illam impotentiam. Circa absolutionem autem à<marginalia>Circa su-|spensionem|diuersitas|sententia-|rum.</marginalia>
suspensione, quam Episcopi contrahunt, dictu-
rum se ait Disput. vltima, de suspensione, Sectione 6.
vbi tamen de illa non agit, sed de aliâ ex Conci-
lio Tridentino. In secunda autem Rubricæ 2. eam
Textu inducto proponit, sed nihil addens circa
illius absolutionem. Dici autem potest circa il-
lam id, quod circa absolutionem ab Interdicto
diximus Titulo 13. numer. 22. satisfactâ inquam
parte, absolui posse virtute Bullæ Cruciatæ, &
Priuilegiorum Regularium. Iuxta ea, quæ tra-
dunt circa Bullam P. Auila de Censuris, Disputat. 6.
Dub. 2. P. Laymam Tractat. 5. Parte 3. Cap. 4. P.
Mendus in Bullam Cruciatæ, Disput. 25. numer. 30.
& circa Priuilegia Bassæus. verb. Suspensio 3. n. 4.
Quamquàm videri alicui posset absolutionem
cuicumque ordinario Confessori competere, cùm
reseruata non sit: ordinario inquam, qui ratione
officij talis sit, vt Parochus, vel P&#x0153;nitentiarius;
vel etiamsi ex officio non sit talis, habeat tamen ad
id specialem facultatem, dum ea illi, quæ Ordina-
riis Confessariis concedi sunt solita, concedun-
tur. Quod quidem est probabile iuxta sensum
Auctorum, qui de Parocho & ordinario Con-
fessario loquuntur, vnde neque specialem con-
cessionem videntur exigere in eo, qui Parochus
non est, sed generalem habet approbationem vt
à Parocho ei committi iurisdictio possit, vel si li-
centiam etiam habet, ab Ordinario. Pro quo Vi-
ualdus, P. Filliucius, P. Præpositus apud Dianam
Parte 5. Tractat. 10. Resolut. 23. Communior au-<marginalia>Commu-|nior circa|Confessa-|rium ordi-|narium.</marginalia>
tem sententia id tribuit Ordinario ipsi, quam apud
eumdem amplectuntur P. Laymam, Henriquez,
Auila, & Gaspar Hurtadus, & valde est verosi-
milis, si de aliis loquamur, qui suspensionem con-
traxerunt, non verò de Ordinario ipso, quia nu-
gatoriæ essent suspensiones, si à quolibet ab ipso
electo absolui posset, vt benè arguit P. Mendus
citat. num. 95. Quamuis si occulta sit, Episcopus
erga se ipsum vti facultate possit, quam pro aliis
concedit Concilium Tridentinum Seßione 24.
Cap. 6. de Reformat. eam scilicet Confessario con-
cedens vt se absoluat: quod tenet P. Suarez To-
mo 5. citato, Disput. 41. num. 9. & alij, quos addu-
cit & sequitur Dom. Barbosa de Potest. Episcop. Alle-
gat. 39. num. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>22</absatz-nummer> Dixi autem sententiam priorem esse pro-
babilem iuxta sensum Auctorum, quia illi de su-<marginalia>Quo sensu|Auctores|locuti de</marginalia>
spensione, quæ est Censura, loquuntur, quando<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0353.jpg/>
@@1@<SE353>342 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. III.
<duolan 2><-P>videlicet ad contumaciam imponitur, non autem<marginalia>suspensione.|Et quòd de|eâ, quæ est|Censura,|loquantur,|alia enim|Pontifici re-|seruatur.</marginalia>
de illâ, quæ pura est p&#x0153;na, vt contingit in casu
nostro, & similibus; quando scilicet imponitur
ob delictum præteritum, & ad certum tempus:
tunc enim communissima sententia est soli Pon-
tifici reseruari, quia est genus quoddam dispen-
sationis imponenti reseruatæ. Pontifex enim Ius
viuum est, &, si dispensari ab Episcopo posset vten-
te dispensatione erga seipsum, inutilis prorsus
esset, vt nuper argumentabamur: vnde in suspen-
sione ab eodem incursâ id videtur certissimum,
quod etiam de aliis communissima, vt dixi, sen-
tentia tradit: pro quâ videri potest P. Suarius
Disput. 29. Sect. 1. num. 16. Cardin. Toletus Lib.
1. Cap. 46. num. 2. P. Gaspar Hurtadus Disput. 12
de Censuris, numer. 32. P. Martinon Tomo 5. Disput.
60. Bassæus citato num. 4. & idem supponit Dia-
na citat. Resolut. 23. & ab eodem adducti Docto-
res, dum de suspensione tantùm, quæ est Cen-
sura, loquuntur, vt quamplures alios omittam.
Quod adeò verum putat P. Suarius ex fundamen-
to Glossæ, quia scilicet suspensiones contemne-
rentur, nec delicta possent pro dignitate puniri,
vt sic addat: Quam adeò efficacem esse censeo, vt<marginalia>Meque ips&#x0169;|Pontificem|posse in illâ|semper di-|spensare.</marginalia>
propter illam existimem neque ipsum summum Pontifi-
cem, seu Auctores Canonis, debere facilè à tali suspen-
sione absoluere: neque id licitè facere posse absque ratio-
nabili caussa; sicut dicisolet de dispensatione in suis legi-
bus, quia eadem est vtriusque ratio, & quia ad bonum<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
commune id maximè expedit. Sic ille. Cuius gra-
uissimæ sententiæ vis in multis suspensionibus
euidenter infringitur, quales esse solent illæ, de
quibus agimus, & in quibus idem Pater dispensa-
tionem admittit per generalem doctrinam nuper
adductam. Si enim suspensio Censura sit, absolui
ab eâ potest, qui illam incurrit, ab electo ad illud:
si p&#x0153;na, dispensari, vt ibidem asserit. Addendum<marginalia>Quæ suffi-|ciens caussa|dispensatio-|nis circa|illam.</marginalia>
tamen ad dispensationem dictam debere sufficien-
tem caussam iudicari eam, quę Pontificem mouet
ad concedendam Bullam Cruciatæ: cuius facul-
tas maior est facultate Episcopali: vnde absolui
à Confessario potest, etiam in foro exteriori, vt
ex P. Henriquez docet Diana Tractat. 10. citato,
Resolut. 53. licèt alij secùs iudicent. Est ergo mul-
tiplex Episcopis eâ in afflictione refugium, sicut
& Inquisitoribus.</P>
<Z><A+2>CAPVT III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Inquisitores Indicos qualiter peccare
possit accidere, caussarum expedi-
tione protractâ, etiam vbi ciuiliter
agitur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>23</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ifficultas videtur esse communis,<marginalia>Quid circa|factum in|Indijs.</marginalia>
sed ad Indicos Inquisitores eatenus
applicatur, quòd illo maiorem vi-
deantur habere licentiam, quia non est, à quo ad
celerem caussarum possint conclusionem vrgeri,
vnde circa hoc non raræ esse querelæ solent, &
alij in alios morarum soliti reiicere rationes, quas
non debemus secretissimi fori inscij passim culpa-
biles reputare. Quia verò homines sunt, & in
officio suo grauiter posse delinquere, Sedes Apo-
stolica & Concilium generale iudicarunt, vt ex<-P>@@

<-P>Clementinis compertum habetur, de quibus in
Capitibus præcedentibus, addemus hîc aliqua, quibus
eorum solicitudo, quam eximiam arbitror, acua-
tur. Et ita</P>
<P>  Dico primò. Quæuis mora non necessaria,<marginalia>Assertio 1.|grauiter|peccari re-|tardatione,|vbi graua-|men est no-|tabile.</marginalia>
ex quâ is, de cuius delicto agitur, graue detrimen-
tum sustinet, lethalis est in iudicibus, de quibus
agimus. Ratio est clara. Quia in eo iniustitia est
manifesta, caussæ enim S. Officij, cùm iuxta iuris
peculiaris regulas, subsidio iuris communis, &
diuini ac naturalis, transigi debeant, suos ha-
bent terminos, quos vltra citraque nequit con-
sistere rectum Tribunalis sancti iudicium, in quo
debent summæ æquitatis exemplaria resplendere.
Vnde Instructio Hispalensis Anno 1494. sic
statuit: Item acordaron y ordenaron, que los que fueren<marginalia>Instructio|Hispalensis.</marginalia>
presos por este delito, que no sean fatigados en las carceles
en la dilacion del tiempo: que luego se haga el proceso
con ellos, porque no aya lugar de quejarse. Y no se de-
tengan à causa de no auer entera probanza; puesque es
causa, que quando sobreuiene probanza, se puode de nueuo
agitar, no obstante la sentencia que fuere dada. Sic In-
structio. Quæ licet sic appelletur, statuta conti-<marginalia>Quam ha-|beat vim.</marginalia>
net fundamentalia pro regimine S. Tribunalis: ad
hoc enim viri doctissimi Hispalim conuocati, sic
curantibus Catholicis Regibus Ferdinando &
Isabellâ, & præsidentibus Illustrissim. Dom. D.
Petro Gonzalez de Mendoza Archiepiscopo
Hispalensi, & Reuerend. P. Fr. Thoma de Tor-
quemada, primo Generali in Hispaniâ Inquisi-
tore. Pro quo Paramus de Origine S. Officij, Titulo
2. Cap. 2. numer. 26. ex quo P. Fragosus Tomo 2.
Pag. 513. num. 46.</P>
<P>  <absatz-nummer>24</absatz-nummer> Dico secundò. Si quis fuerit in carceri-<marginalia>Assert. 2.|Minuendā|p&#x0153;nam iu-|xta carce-|rationis di-|lationem.</marginalia>
bus plus iusto detentus, p&#x0153;na ei debet, sub reatu
grauis culpæ, in sententiâ diffinitiuâ, proportione
seruatâ, remitti. Id videtur ex se satis verosimile;
& est iuxta certissima Iuris vtriusque principia,
iuxta quæ habetur, quòd p&#x0153;na est commensu-
randa delicto, ex adductis à Mario Antonino
Lib. 3. variar. Resolut. 39. num. 36. & Resolut. 45.
numer. 14. & à Cæsare Carena Parte 3. Titulo 13.
num. 93. Atqui si post p&#x0153;nam carceris non de-
bitam integra infligatur p&#x0153;na, non seruatur com-
mensuratio: ergo graue est in eo peccatum.
Quod quidem in sancto hoc Tribunali speciali-<marginalia>S. Tribuna-|lis propria|clementia.</marginalia>
ter locum habere debet, misericordiâ & clemen-
tiâ semper vti solito, iuxta notata à Simancas
de Catholicis Institut. Titulo 47. num. 79. & seqq. &
tradita à Carena suprà Titulo 3. num. 39. vbi illud:
Y su causa serà despachada con toda la breuedad y miseri-<marginalia>Statutum|pro illo$unclear.</marginalia>
cordia, que vbiere lugar. Sic statuta. Ex quo prin-
cipio firmatur sententia illa, quam cum Sousa, &
P. Palao tenet Diana Parte 4. Titulo 7. Resolut. 35.
iuxta quam condemnatus propter hæresim, aut<marginalia>Notanda|sententia|pro Assir-|tionis com-|probatione.</marginalia>
illius suspicionem, p&#x0153;na arbitraria ob defectum
probationis, si plena probatio superueniat &
p&#x0153;na adimpleta sit, compensatur in secundâ, vt
non debeat esse ordinaria, nisi sit capitalis, sed
detrahendum ex illâ quantùm prior alia impor-
tat, ne scilicet p&#x0153;na sit delicto improportionata,
& quod ante sententiam passus reus supra delicti
meritum, in partem satisfactionis non accipia-
tur. Immò circa p&#x0153;nam capitalem multoties In-
quisitorum arbitrio locum esse, probant ea quæ
citatus Carena habet Pag. 392. §. 69.</P>
<P>  <absatz-nummer>25</absatz-nummer> Dico tertiò. Si ex occupationibus eius,<-P><marginalia>Assertio 3.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0354.jpg/>
@@1@<SE354>Indicorum Inquisitorum obligationes quædam. 343
<duolan 2><-P>qui loco Ordinarij assistit, aut Consultorum, in-<marginalia>Quid fa-|ciend&#x0169; ne|impedime&#x0303;-|tis occur-|rentibus|negotiorum|cursus re-|tardetur.</marginalia>
excusabilibus, & passim occurrentibus, retarda-
tio expeditionis proueniat, id debet ita moderari
Tribunal, vt alia forma in habendis consultatio-
nibus sumatur, ad quod est grauis in conscientiâ
obligatio. E. g. Aliqui ex illis in Tribunali S.
Cruciatæ binis diebus per hebdomadas singulas
assistunt, per quod fit, vt assistere in Tribunali S.
Officij nequeant, & ita caussas ad illud spectantes
nimiumquantùm prorogari. Curandum ergo
vt diebus aliis labor consultationis accrescat, vel
quòd deputentur alij minùs occupati. Quod
quidem satis compertum apparet & considera-
tione dignissimum, vt à supremo Inquisitionis
Præside, pro suo zelo & potestate amplissimâ
circa illud debeat prouideri. Audiui Dominum
Inquisitorem super hoc dolentem, & miserorum
in carceribus iam diu latitantium angustias mise-
rantem, & se, licèt Tribunalis moderatorem, eam
prorogatæ plus quàm deberet p&#x0153;nalitatis excu-
sationem adhibentem, cum nonnullis aliis, quæ
ob infirmitates Iudicum sacrorum occurrunt, &
quæ generis huius sunt, cùm euitari nequeant, si
cum aliis stabilibus, & ferè quotidianis concur-
rant, caussas facient perennare. Nuper caussa
extitit personę cuiusdam sacrę ferè per sexennium
agitata, cum reclusione illius, licèt domesticâ.
Cuius licet felix fuerit exitus; dolendum tamen
eum, qui per sententiam ab instantiâ est absolu-
tus, probrosâ adeò & prolixâ fuisse reclusionis
p&#x0153;nâ vexatum. Quod quidem ad has debet mo-
rarum caussas referri. Si autem ex parte aliquo-
rum alia minùs iustificata subsit, leuis certè esse
non potest, vbi adeò graue reis detrimentum in-
fertur. Et quod ad ægritudines attinet, si illæ
vitalitiæ sint, ex quibus creberrima accidit inter-
ruptio negotiorum, quis non videat huic occur-
rendum incommodo, & talibus honore officij &
salario reseruatis, concedendam vacationem, de-
signatis aliis, qui possint onus tantum sustinere.
Pro quo Carena Parte 1. Titulo 5. numer. 107. &
P. Palaus Tomo 1. Tractat. 4. Disput. 8. Puncto 13. §.
2. num. 21.</P>
<P>  <absatz-nummer>26</absatz-nummer> Dico quartò. Circa ciuiles caussas etiam<marginalia>Assert. 4.|circa ciui-|les caussas|etiam gra-|uiter posse|peccari.</marginalia>
peccari grauiter potest, dum illarum expeditio
sine legitimo titulo retardatur. Ratio in promptu
est, quia ex retardatione grauia detrimenta inter-
essatis, vt vulgò dicitur, importantur. Vnde &
frequentes oriuntur querelæ, in quibus & Inqui-
sitores ipsi aliquando conueniunt, sed aliis, non
sibi, retardationis caussas tribuentes. Mirabile
sanè est ad tradendum flammis hominem de Iu-
daismo conuictum, vnum vel alterum annum
post carcerationem sufficere; & ad reddendam
dotam vxori multò plures non esse sufficientes,
& sic de aliis, quibus bona debent sine excussione
confiscata restitui. Quod quidem in eos refundi
folet, qui rationibus & computationibus adscri-
buntur. Sed certè vrgendi illi, & pro necessitate
caussarum multiplicandi, non parcendo modera-
tis sumptibus, cùm illi ad interessatos spectent,
qui damnum inde proueniens breuitatis benefi-
cio compensabunt. Videatur Bonacina Tomo 2.<marginalia>Iudicem|mortaliter|peccare c&#x0169;|onere resti-|tutionis</marginalia>
Disput. 20. Quæst. 2. Puncto 3. num. 4. vbi ex Sylue-
stro, Sayro, Nauarro, & aliis ita scribit: Iudex
tenetur caussas iudicare, & celeriter expedire. L. Prope-
randum. C. de iudiciis. Ratio est, quia iudici ex officio<-P>@@

<-P>cura & onus incumbit iudicandi, & tribuendi cuique<marginalia>caussas pro-|tra hendo.</marginalia>
suum: non tribuit autem cuique suum, dum sententiam
sine iusta caussa differt. Quamobrem iudex mortaliter<marginalia>Bonacina.</marginalia>
peccat contra proprium officium caussarum expeditionem
notabiliter differendo: immò tenetur parti læsæ damna
& expensas, quarum caussa est, restituere; quia caussa
iniusta damni ad illius restitutionem obligatur. Sic il-
le: cuius resolutionem eisdem ferè verbis propo-
nit Eligius Bassæus verb. Iudex n. 11. & est apud
alios communis.</P>
<Z><A+2>CAPVT IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De nonnullis aliis Inquisitorum Indico-
rum obligationibus in conscientiæ
foro.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>27</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico primò. Inquisitores Indici pec-<marginalia>Assertio 1.|de obliga-|tione circa|custodes|reorum.</marginalia>
care grauiter possunt reorum custo-
diam hominibus committentes, qui
perspectæ fidei non sint. Cùm enim ad Indias
diuersi homines conuolent, non est obuium mo-
ribus integros inuenire; vnde examine opus est
nec breui, nec leui, vt ei officio fiat satis, & id im-
pleri absolutè possit, quod Clemens V. in priori
de Hæreticis Clementinâ requirit, §. Sanè, vbi
sic ait: Quia circa custodiam carcerum hæreticalium
multas fraudes dudum intelleximus perpetratas: Nos
volentes super hoc prouidere, statuimus vt quilibet talis
carcer duos Custodes habeat principales, discretos, indu-
strios, & fideles, &c. Et fraudes similes etiam in
Indiis perpetratæ sunt, vt meritò debeat circa
hoc DD. Inquisitorum prouidentia indefessè vi-
gilare.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Dico secundò. Peccari etiam non leui-<marginalia>Assert. 2.|& ne in-|carcerati|liberè inter|se agant.</marginalia>
ter potest, si carcerati permittantur liberiùs inter
se agere. Circa quod quia non accuratè proui-
sum, grauissima sunt damna subsecuta annis non
pridem elapsis: sic enim pestilentes homines ex
Iudæorum fæce concilium fecerunt in vnum per-
dendi multos, & falsa sunt testimonia meditati,
quibus & vsi: vnde & horrenda confusio quam-
plurium depositionibus retractatis. Damnum
autem huiusmodi cùm præuidisset Viennense
Concilium, sic in citatâ Clementinâ. §. Porrò,
disposuit: & quòd alicui incarcerato nihil vnus in<marginalia>Clem. II. de|hæreticis.</marginalia>
secreto loquatur, quin hoc audiat alter Custos. Sic iu-
rare illos iubet: si ergo Custos vnus incarcera-
torum neminem alloqui sine teste potest; neque
etiam poterunt incarcerati ipsi sine testibus inter
se miscere colloquia, in quo maius constat peri-
culum inueniri. Neque enim credendum est ad
hoc se Concilij prouidentiam non extendisse,
cuius ore Ecclesia loquebatur, cùm illa eiusdem
vox sit in Concilio Lugdunensi: Vbi periculum<marginalia>Cap. 3. de|Elect. in 6.</marginalia>
maius intenditur, ibi proculdubio est pleniùs consulen-
dum. Sic Cap. 3. de Electione in 6. Circa prædictam
autem Constitutionem sic scribit Glossa: Nec
sumitur tam amarè hoc verbum, quin alter Custos in<marginalia>Glossa Cle-|ment.</marginalia>
absentiâ alterius, captiuum alloqui poßit de non secretis
ipsis incarceratis. Sic illa: quibus addi potest,
etiam de secretis alloqui posse, quæ ad eorum
caussam non spectant, neque facere aut officere
possunt, vt de obitu aliquorum, de bonis nuntijs
circa res Christianas, & similibus. Et quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0355.jpg/>
@@1@<SE355>344 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. IV.
<duolan 2><-P>quod de allocutione sine custodis præsentia in
citato Capite disponitur, tunc procedit, cùm carcer
Episcopo est & Inquisitori communis, & vter-
que suum habet à se custodem designatum: vnde
cùm carcer non est communis, non videtur esse
obligatio duos designandi. Immò neque certum
est, etiam cùm carcer est communis, duos debere
designari, ex iis, quæ affert Glossa §. Sanè, citato
v. Duos. Constitutionem inquam duos designan-
dos statuere, nisi de vno Episcopus & Inquisitor con-<marginalia>Notanda|eiusdem|sententia.</marginalia>
cordarent: in casu enim discordiæ manasse videtur hæc
prouisio. Pro quo adducitur Cap. Cùm speciali, de
Apellationibus, in quo tamen pro casu præsen-
ti nihil ex quo possit talis sententia fundari, quæ
non improbabilis; minùs tamen verosimilis est:
vnde Glossa ipsa duos necessariò designandos
probat. Sed in casu loquitur, de quo & Clemen-
tina, licèt probatio plus intendere videatur. Ad<marginalia>Et quid|pro tollen-|dis scrupu-|lis opportu-|num.</marginalia>
tollendos autem scrupulos, eiusdem Glossæ do-
ctrina succurrit circa citatum §. Porrò, verb. Pro
dicto crimine. vbi sic ait: De incarcerandis etiam pro
alijs criminibus non iurant Inquisitori. Sic Glossa
verbis præfatis innixa. Dispositio ergo Clemen-
tinæ de incarceratis pro crimine hæresis procedit,
& de iis, quæ hæreticæ prauitatis nomine cōpre-
henduntur; non sic de aliis; licèt quod ad quali-
tates custodum spectat, generaliter debeat obser-
uari, vt scilicet tales sint, quales Pontifex deli-
neauit.</P>
<P>  Dico tertiò. In Indiis curare speciali animad-<marginalia>Assert. 3.|Qualifica-|tores in In-|dijs quali-|ter eligendi.|Et quod ti-|tulus iste|non videa-|tur ineptis|pro exerci-|tio confe-|rendus.</marginalia>
uersione Inquisitores debent, vt idoneos Qualifi-
catores eligant: est enim pro electione ista spe-
cialis ambitio, & periculum est ne fauore potiùs,
quàm sufficientiæ respectu illa fiat. Video faci-
lem excusationem occurrere; quòd scilicet mu-
nus hoc ad honorem magis quàm ad exerci-
tium talibus minùs dignis conferatur. Id quod
etiam supremi Tribunalis praxis videtur compro-
bare. Sed certè, quidquid de supremo Tribunali
sit, cuius actiones discutiendæ non sunt, sed reue-
renter suspiciendæ; in aliis inferioribus non vide-
tur idem posse conuenienter exerceri, cùm in eo
deformitas specialis appareat, quæ in quocumque
alio Tribunali minimè sustinenda videretur. Quòd
scilicet ad officium aliquod eligatur, qui pro illo
ineptus est; vt honorem tantùm officij habeat,
non exercitium: quandoquidem officia ipsa
propter exercitium instituta sunt, & proptereà
honore digna, iis dari solito, qui exercere illa pro
dignitate possunt. Et in officio etiam S. Inquisi-
tionis non sunt Inquisitores, Consultores, Secre-
tarij, Aduocati, Receptores, de solo titulo: sicut
neque in Vniuersitatibus Doctores, Magistri,
aut Licentiati honorarij; nisi penitus in illis leges
sint Pontificiæ & Regiæ relaxatæ. Quia verò pu-
ritas sanguinis ex admissione ad officia Tribunalis
sancti redditur manifesta; si quis ad illa ob talem
finem adspiret, admittatur vtique, sed ad mini-
sterium aliud, Familiarium, Honestorum, aut
similium. Nec pro sufficientiâ solum Theologiæ<marginalia>Qualis suf-|ficientia in|illis requi-|ratur.</marginalia>
studium aut professio suffragatur, si maturitas
iudicij desit, & præceps in absurdas opiniones in-
genium sit repetitis actibus deprehensum. Tunc
maximè cùm ex illis aliquæ ad Tribunal sunt de-
latæ potiùs quàm probatæ, sine maturitatis spe,
vt stat illud: Naturam expellas, furca tamen ipsa
recurret. Pro prædictis autem est Instructio To-<-P>@@

<-P>letana 1. Ann. 1561. in quâ post alia sic habetur:<marginalia>Instructio|Toletana.</marginalia>
Debese consultar con Theologos de letras, y conciencia,
en quien concurran las calidades, que para esto se re-
quieren. Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Facit etiam pro eodem, quòd licet Qua-<marginalia>Roboratur|ex eo quòd|sint aliquò|modo iudi-|ces, quia ab|eorum non|est assertio-|nibus rece-|dendum.</marginalia>
lificatores non sint iudices absolutè loquendo,
virtualiter tamen tales sint, quia ab eorum non
est assertionibus recedendum, & iuxta eas est iu-
dicandum, sicut tradit Ioannes Rojas de hæreticis,
Parte 1. num. 384. sic locutus: vsu & consuetudine
iam diu receptâ, indistinctè & absolutè cuiusuis proposi-
tionis declaratio ad Theologos spectat, & attinet; &
ab eorum assertionibus in causis fidei iudicandis minimè<marginalia>Ioan. Rojas</marginalia>
est recedendum, vt per prudentißimos Consiliarios su-
premi Concilij generalis Inquisitionis pleniùs decretum
est. Sic ille. Cùm ergos iudices virtualiter sint,
circa id quod iudicant instructissimos esse opor-
tet & competenti doctrinâ præditos, sicut de iu-
dicibus communis scribentium consensus firmat,
vt videri potest apud Bonacinam Tomo 2. Disput.<marginalia>Qualis in|iudice scie&#x0303;-|tia necessa-|ria.</marginalia>
10. Quæst. 2. Puncto 3. num. 1. vbi citatis multis
statuit in hunc modum: In iudice necessaria est
scientia, quâ rectè sciat suo munere fungi. Ita commu-
niter Doctores. Ratio est. Quia quilibet scire tenetur,<marginalia>Bonacina.</marginalia>
quæ pertinent ad proprium officium, sine quorum cogni-
tione suum munus & officium exercere non potest.
Quamobrem Instit. de Obligationibus, quæ ex quasi de-
licto nascuntur, obligatur iudex ex imperitiâ malè iudi-
candi ad interesse parti læsæ, & ad expensas litis. Addo
huiusmodi iudicem non debere absolui, nisi factâ officij re-
nuntiatione, aut nisi firmum habeat propositum renun-
tiandi. Ita S. Thomas 2. 2. quæst 76. art 2. Caietanus,
&c. Et pro Inquisitoribus id specialiter tradunt,
qui de iis agunt, vt videri potest apud Carenam
Parte 1. Titulo 5. num. 20. vnde est notanda do-
ctrina, quam ex Pegnâ, Rojas, & Farinacio pro-
ponit idem Titulo 8. num. 57. dicentibus Consul-
torum consilia, si mala sint, non excusare Inqui-<marginalia>Notanda|sententia|circa Con-|sultores.</marginalia>
sitorem à culpa. Ex eo vtique, quia iudex est, &
non debet c&#x0153;corum more ab aliis manuduci.
Ex quibus satis apparet quid debeat de Qualifi-
catorum peritia censeri, cùm sint iudices virtua-
les: pro quo etiam videri potest Diana Parte 4.
Tractat. 8. Resolut. 84. & 106.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Dico quartò. Inquisitores Indici graui-<marginalia>Assert. 4.|In contra-|ctibus debe-|re pretium|commune|seruare.</marginalia>
ter delinquere possunt, si circa contractus, etiam
ratione officij celebratos, aliquid agant quod alijs
non liceret. E. g. si res velint minori pretio sibi
vendi, & sine assignatione pretij recepti, minus
soluant, quàm communiter, aut secundum ven-
dentis vsum licitum æstimantur. Ratio est obuia.
Quia auctoritas officij nihil ad rem, de quâ agitur.
Vnde neque Rex ipse, cùm emit aliquid, quid-
quam de iusto solet pretio detrahere. Et est re-<marginalia>Fiscus con-|trahens le-|gibus liga-|tur pro con-|tractu la-|tis.</marginalia>
cepta doctrina, quod Fiscus faciens aliquem a-
ctum, ligatur legibus de illo actu loquentibus, vt
ex Petro Sardo Decisione 13. num. 5. tradit Petrus
de Luna Consilio 18. in Additio. num. 1. Est autem
Consilium dictum Octauij Corsetti. Neque ob-
stat res paullò ante celebratum contractum mi-
nori pretio vendi solitas; si quidpiam posteà acci-
dit, ex quo pretium iustè potuit augeri: cùm re-
ceptissima apud scribentes doctrina sit rerum pre-
tia ex accidentibus variari. Et quidem si res paul-
lò antè magno haberentur in pretio, & propter
superue nientem caussam, minori in æstimatione
esse debeant, prius illud pretium à se exigi non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0356.jpg/>
@@1@<SE356>Indicorum Inquisitorum obligationes quædam. 345
<duolan 2><-P>paterentur emptores, qui eas pretio non con-
uento recepissent: ex quo fit similiter esse con-
trario in euentu dicendum. Sed de hoc iterum
num. 39. & 40.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Dico quintò. Si in huiusmodi emptio-<marginalia>Assertio 5.|Excessus|vendenti&#x0169;|non esse|more alio-|rum pu-|niendos.</marginalia>
nibus aliquis ex parte vendentium interueniat
excessus, circa quem oporteat correptione vti,
grauiter peccare Inquisitores possunt, si tales
ad Tribunal iubeant adduci more eorum, qui
ob caussas ad illud cum infamiæ notâ spectantes
adducuntur. Possunt quidem Inquisitores puni-
re illos, qui factis aut verbis iniuriam ipsis irro-
garunt, vt citatis aliis firmat Diana Tract. 4. cita-
to Resolut. 91. & P. Fragosus Tomo 2. pag. 531.
num. 9. Sed eorum p&#x0153;næ iuxta delicti sunt mo-
derandæ qualitatem; & p&#x0153;næ non leuis pars ad-
uocatio est ad Tribunal, ex cuius modo nota so-
let non leuis incurri, vt experientiâ est notum.
Quod est speciali consideratione dignissimum,<marginalia>Ad Tribu-|nal qui-|nam ex leui|caussa non|trahendi.</marginalia>
cùm is, qui aduocatur, honesta persona est, quæ
ex leui suspicione, etiam in caussa hæresis, trahi
ad iudicium non debet, per adducta à Dom. So-
lorzano Tomo 2. Lib. 3. Cap. 4. num. 58. vel Re-
ligiosus, qui rebus, quæ ad Religionem spectant,
vendendis est præpositus, aliquid forsan minùs
consideratè protulit, dum à ministris Tribunalis
sancti plusquàm deceret, vrgetur. Et quod ad
ad p&#x0153;nas attinet delictis esse commensurandas
iam vidimus num. 24. In actionibus autem iniu-
riarum, cùm illæ excusari variis modis possint, &
debeant multoties excusationes admitti, vt cum<marginalia>Excusatio-|nes debere|admittere|iniuriar&#x0169;;|præsertim|ex eo quòd|caussa illis|data à|Ministris.</marginalia>
multis ostendit eruditus Doctor Dom. Petrus
Marin de Rodezno, Inquisitor Granatensis in
Decisione quam adducit Cæsar Carena pag. 375.
num. 83. non debet statim gladius vtraque parte
acutus distringi, acsi de iniuria prorsus qualifi-
catâ constaret; cùm ex ministrorum relatione id
tantùm habeatur, qui fortè in eo culpabiliores
extiterunt: & vbi iniuria occasionem iniuriæ
dedit, sic rependens non est statutâ p&#x0153;nâ tribu-
nali in quolibet feriendus. Stat enim præclara Di-
ui Hieronymi sententia & habetur in Cap. Esto
subiectus 95. dist. sic dicentis: Episcopi honorent Cle-
ricos quasi Clericos, vt ipsis Episcopis à Clericis, quasi<marginalia>D. Hiero-|nymus.</marginalia>
Episcopis honor deferatur. Scitum est illud Oratoris
Domitij: Cur ego (inquit) te habeam vt Principem
cùm tu me non habeas vt Senatorem? Sic ille in Epi-
stola ad Nepotianum. Pro quo & alia eru-
ditè congerit Tiraquellus de legibus Connubia-
libus, Glossa 1. Parte 15. numer. 41. Sic, cùm
inter Commissarium S. Inquisitionis, & Vi-
carium generalem in quadam Indiarum ciuitate
grauis fuisset verborum rixa, & Commissarius
apud S. Tribunal grauiter conquestus fuisset, Vi-
carius fortiter obstitit se defendens ex eo quòd
Commissarius auctoritate officij, peculiarem a-
liquam ad inferendas iniurias minimè recepisset.
Et quòd, cùm Tribunal illud sanctissimum om-<marginalia>Et pater-|num eius|futurum|procedendi|modum.</marginalia>
ni sit veneratione dignum, eam non iniustis ter-
roribus, sed paternâ quadam debeat grauitate
tueri. Pro quo sic citatus Granatensis Inquisitor:
n. 103. Et quia hoc sanctum ac venerandum Tribu-
nal præcipuè Patris officium exercet, studiosius emenda-<marginalia>Decisio|Granaten-|sis Tribu-|nalis.</marginalia>
tionem atque correctionem delinquentis, quàm iudicis
seueritatem affectans; habens æquitatem ante oculos,
inquit l. Quòd si Ephesi in fine ff. de eo, quod certo loco.
Sic ille. Præfatis accedit iniuriam non factam in<-P>@@

<-P>odium seu contemptum Tribunalis mitiùs esse
iudicandam; & tales sunt quæ frequentiùs acci-
dunt. Pro quo P. Fragosus suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Dico sextò. Inquisitores Indici, si sciant<marginalia>Assertio 6.|Scripta|perniciosa|debere|prohiberi.</marginalia>
etiam extraiudicialiter Scriptum aliquod perni-
ciosum circumferri, cuius materia ad S. Tribu-
nal spectet, qualia solent multa ex Europâ defer-
ri, tenentur ex officio illud prohibere. Dixi si
sciant; quia non ex notitia qualibet moueri de-
bent ad edictum publicandum, sed ex certo fun-
damento. Quia verò vbi rumor aliquis extitit,
nec vanus, nec leuis, præcaueri extraiudicialiter
potest ne damnum serpat, quod cautione non
adhibitâ difficilè poterit reparari, ad diligentias<marginalia>Inquisitores|quales in|curia futu-|ri.</marginalia>
accommodatas tenentur. Fidei enim muros tutan-
tur; eiusdemque fidei indagatores & exploratores sunt,
vt scribit Petrus Gregorius Lib. 47. Syntagm. Iu-
ris Cap. 36 num. 6. Qui autem tutantur muros,
non debent hostium ingressum permittere, & in-
gressos expellere; sed ne ingrediantur omnimo-
dis impedire. Sic enim scriptum à Senecâ me-
mini, arcendos hostes à muris, nam ægrè exclu-
duntur admissi. Cuius & illa præclara sententia<marginalia>Seneca.</marginalia>
est. Epist. 85. Quomodo ad id finiendum satis valeo,
ad quod prohibendum parum valui? Cùm facilius sit
excludere, quàm admissa comprimere. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Dico septimò. Præfati Domini graui o-<marginalia>Assertio 7.|Supra Cō-|missarios|vigi land&#x0169;|ex graui|obligatione.</marginalia>
bligatione tenentur circa Commissariorum a-
gendi modum vigilare, de quorum qualitatibus
videndus P. Fragosus Tomo 2. pag. 519. §. 71.
vbi cum aliis, quos citat, easdem ait debere esse,
quæ pro Inquisitoribus exiguntur. Solent enim
graues excessus in sui muneris administratione<marginalia>Vide infra|n. 52.</marginalia>
committere, Vnde Tribunal sanctum odiosum
redditur; cùm omnino curandum sit vt Fideles
non solùm veneratione illud, sed & amore prose-
quantur. Hac de caussa Clement. 1. de hæreti-
cis prodiit, vt ex illius constat exordio, dum sic
ibi: Multorum querela Sedis Apostolicæ pulsauit audi-<marginalia>Clement. 1.|de hæreti-|cis.</marginalia>
tum, quòd nonnulli Inquisitores per Sedem eamdem
contra prauitatem hæreticam deputati, metas sibi tra-
ditas excedentes, sic interdum extendunt suæ potesta-
tis officium, vt quod in augmentum fidei per circumspe-
ctam eiusdem Sedis vigilantiam salubriter est prouisum,
dum sub pietatis specie grauantur innoxij, cedat in fide-
lium detrimentum. Sic cum Concilio generali
Pontifex. Quod equidem non tam ad Inquisi-
tores, quàm ad illorum Commissarios referen-
dum, qui metas excedere soliti, vt non dubita-
uerit Dom. Villaroe&#x0308;l asserere Commissarios a-
liquos respirationem ipsam; nobis El resollar, ne-
gotium Inquisitionis esse velle. Quæ exagge-
ratio pro multorum indole declarandâ deseruit.
Et tales amouendi profectò sunt; nihil enim ma-
gis Apostolicæ Sedis menti contrarium: vel, si
spes emendationis sit, seueriùs admonendi, cum
læsorum satisfactione: læsa enim iustitia satisfa-
ctione est congruâ reparāda, ex iuris diuini irre-
fragili præscripto, quod in omni debet tribunali
Deo militante seruari. Diligite iustitiam qui iudica-<marginalia>Sap. 1.|v. 1.</marginalia>
tis terram. Vox est Iudicis omnium iudicantium.
Sap. 1, v. 1. & illa Sapientiæ Librum auspicatur,
vt iustitiam ad supremos iudices præ aliis omni-
bus doceat pertinere.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0357.jpg/>
@@1@<SE357>346 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><Z><A+2>CAPVT V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De obligatione peculiari Indicorum In-
quisitorum circa Concordata, qui-
bus & Regiæ iustitiæ, & illorum po-
testatis sunt limites designati.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>34</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Vnt illa post maturam deliberationem<marginalia>Obligatio-|nem ser-|uandi Con-|cordata|esse sub|reatu cul-|pæ grauis.</marginalia>
inter supremi Tribunalis S. Inquisi-
tionis Consiliarios, & supremi etiam
Castellæ Consilij Senatores, & re ad clarissimæ
memoriæ Reges nostros Philippos Secundum &
Tertium delatâ, huius auctoritate, & Supremi
pariter Consilij S. Inquisitionis ad Indias trans-
missâ, distinctis expressa Capitibus, quorum te-
norem videre licet apud Dom. Solorzanum To-
mo 2. Lib. 3. Cap. 24. & in Politica pag. 708. &
seqq. Circa quorum obseruantiam obligatio est
grauis in foro animæ, quia & Regis, & Supremi
S. Officij, sic Rege ipso disponente, Consilij,
circa hoc vrgentes sunt litteræ ad cuncta India-
rum Tribunalia transmissæ: & cùm ille Proregi-
bus omnimodam obseruantiam grauissimis ver-
bis iniungat, post illa sic subdit: Y à los Tribu-
nales, y Ministros del Santo Oficio se ordena lo mismo<marginalia>Philippi III.|verba ad|Proreges.</marginalia>
por el Consejo de la Santa y General Inquisicion, por
los despachos, que de la misma fecha de esta si enuian por
aquel Consejo, paraque por sus partes, y lo que les to-
ca, asi lo cumplan puntual y precisamente. Sic ille.
In quibus mira eius religio, & pietas elucet: ne-<marginalia>Illius exi-|mia reli-|gio & pie-|tas.</marginalia>
que enim circa Tribunalia S. Inquisitionis quid-
quam agi suo nomine voluit, neque cum eis ali-
quatenus locutus, auctoritatem sic loquendi su-
premo illius Consilio reseruando. Vnde & in
more apud Tribunalia habetur, vt licet Regiæ
Schedulæ circa aliquid, quod ea concernat, ex-
pediantur, ab executione abstineant si pro eo-
dem non sint Supremi sui Consilij litteræ pariter
expeditæ. Et ita cùm circa præcedentiam in con-<marginalia>Tribunalis|praxis|circa Re-|gia rescri-|pta.</marginalia>
cursu, qui aliquando necessarius est ad compe-
tentiam aliquam pro iurisdictione exortam, de-
cidendam, Regium fuisset rescriptum destina-
tum, Inquisitores Limani & Mexicani ei acquies-
cere noluerunt, eò quòd Supremi Inquisitionis
Consilij mandatum non haberent: vt testatur
Dom. Solorzanus citat. Cap. 24. num. 73. qui li-
cet ibi controuersiam huiusmodi de præcedentiâ
nondum terminatam dixerit: in Politicâ tamen
pag. 712. §. Pero parece, conclusionem eius in fa-
uorem S. Inquisitionis apponit cum commenda-
tione reuerentiæ, quam eidem oportet exibere.
Iam ergo ad Capitula prædicta.</P>
<Z><A+1>Circa Primum Concordatorum Capitulum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>35</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>St illud vt sequitur: Que los Inquisidores<marginalia>Circa loca-|tionem &|conductio-|nem Re-|giorum iu-|rium pro-|hibitio.</marginalia>
del Peru, Nueua España, y Cartagena,
tacito ni expressamente, no se entremetan por si, ni
por terceras personas, en beneficio suyo, ni de sus deu-
dos, ni amigos, à arrendar rentas Reales, ni à prohibir
que con libertad se arrienden en la persona, que mas
por ellas diere, so pena de perder sus Oficios. Circa
hoc, quod ad ipsos Inquisitores attinet, nullum<-P>@@

<-P>videtur esse periculum: quia cum locatio Regio-
sum iurium ab Officialibus Regiis facienda sit,
nullus erit, qui eam Inquisitori facere sit ausurus,
neque Inquisitor, qui tale aliquid attentarit.
Quòd si portentum tale aliquando occurrerit, de<marginalia>In eo mor-|taliter pec-|cari. Et|quid de|valore|contractus.</marginalia>
mortali non poterit crimine excusari, cùm rem
adeò suo officio incongruam, & inconuenienti-
bus magnis obnoxiam moliatur: & valde quidem
probabile est contractum dictum esse nullum,
quia deest voluntas vnius ex contrahentibus, Re-
gis scilicet, quidquid de Officiali illius sit, qui
contra legis ac Regis contrahit voluntatem, vnde
censendus est vt ille, qui formam mandati trans-
greditur, cuius acta nulla esse Ius vtrumque sta-
tuit, & communiter Doctores affirmant. Sed vt
demus validum esse, quia verbum in lege non
additur quo videatur irritari, & ita in foro con-
scientiæ subsistere; cùm probabilissima sententia
sit contractus huiusmodi generaliter tales esse,
vnde aliqui in solo Matrimonio, cuius impedi-<marginalia>Quid de|talibus|fentiant|generaliter|aliqui.</marginalia>
menta à Concilio Tridentino; & in donatione
pupilli, quæ in Iure Cæsareo & Municipalibus,
proponuntur, omnimodam agnoscunt nullita-
tem, vt videri potest apud P. Bauny Tomo 3. Lib. 1.
Tract. 1. Quæst. 6. Assertione 2. In foro tamen ex-<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
terno rescindendus est, quia indignum est vt lex
contractui assistat, cui apertè resistit: quod si a-
liàs verum, in contractu est præsenti verissimum,
vnde omni debet effectu priuari, peræquè acsi
numquàm fuisset celebratus. Pro quo citatus
Auctor cum aliis.</P>
<P>  <absatz-nummer>36</absatz-nummer> Quoad id verò, quòd de contractu<marginalia>Per alios|quomodo|contractus|possit cele-|brari.</marginalia>
dicto neque per alium ineundo additur, in be-
neficium Inquisitorum, cognatorum, & ami-
corum, maior est difficultas, an scilicet gra-
ue peccatum sit. Et videtur tale non esse, si ita
secretè fiat, vt qui conducere velint, non sciant
in eo rem Inquisitionis agi. Quòd enim ratio-
ne contractus, absolutè loquendo, id non sit il-
citum, probabilis sententia est: de qua suprà,
Tit. 3. num. 15. & 16. & Tit. 9. numer. 147. &
148. Cùm autem secretè fit, vitatur inconue-
niens, quod lex vitare contendit, vt constat ex
allatis verbis, que con libertad no se arrienden. Pro
quo videnda quæ diximus Titulo 4. num. 44. Et
de cessante fine legis, locis aliis. Quam resolutio-
nem vt probabilem tantùm proponimus, quia
pro opposito non leuia fundamenta succurrunt.</P>
<Z><A+1>Circa Secundum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>37</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic illud habet: Que los dichos Inquisidores<marginalia>Mercimo-|nia prohi-|bentur, pro|Fiscalibus|etiam, &|Officialibus|alijs.</marginalia>
y Fiscales, y los otros Oficiales salariados,
no traten en mercaderias, ni arrendamientos, por si,
ni por interpositas personas, so pena de pedimiento de
sus Oficios, y de lo que trataren y contrataren. In hoc
prioris extensio est, in quo de Inquisitoribus tan-
tùm dispositio processerat: quod ergo de illis
dictum circa Regiorum iurium conductionem,
ad Fiscales, & alios præfatos extenditur. Et præ-
tereà ne mercatores sint, neque conductores
per se, aut per alios; & aggrauatur p&#x0153;na, quia
non solùm amissionis officij comminatio fit, sed
eorum etiam, quæ contractationi fuerint expo-
sita, & circa quæ illa versatur. Sed quia non est
credibile per leges dictas earum auctores plùs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0358.jpg/>
@@1@<SE358>Circa Concordata. 347
<duolan 2><-P>grauare officiales velle, quàm Inquisitores ipsos,<marginalia>Circa in-|terpositas|personas|difficultas|enodata.</marginalia>
in quibus maior est obligatio seruandæ in officio
puritatis: dicendum videtur id, quod de mer-
cimoniis & conductionibus dicitur, similiter in-
telligendum, vt scilicet quòd tunc debeant certò
prohibita censeri, quando conductiones proprio
nomine fiunt, vel si alieno, taliter, vt facilè agno-
sci possit cuius in eo negotium agatur, ob simi-
lem rationem. Mercimonia autem similiter de-
bent censeri prohibita, quia grauioribus verbis
prohibitio talis in Sacris Canonibus circa Eccle-
siasticos extat; & tamen exceptionem dictam de
interpositis personis Doctores admittunt, vt vidi-
mus Titulo 9. num. 33. 147. & seqq. & licet in In-
quisitoribus & Fiscalibus, qui iam Inquisitorum
quoad honorem, & salarium prærogatiuâ fruun-
tur, quod non ita erat eo tempore, quo præfata
sunt constituta Capitula, specialem id habere in-
decentiam videatur; in aliis non ita euenit, neque
cum rigore indicato videtur fuisse receptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>38</absatz-nummer> Cùm verò secundum hoc Capitulum<marginalia>Cur con-|ductiones|jurium Re-|giorum ex-|pressæ.</marginalia>
conductiones absolutè prohibeat, & pariter mer-
cimonia; quod de conductione iurium Regio-
rum disponit, videtur esse superfluum. Quod
cùm dici non debeat, affirmandum est proptereà
sic dispositum, vt rei momentum eo pacto ex-
primeretur. Priuatio autem officiorum, & amis-<marginalia>Inquisito-|es & Fis-|cales à solo|Consilio|supremo,|aut eius|Præside pu-|niuntur.</marginalia>
sio mercium, quæ pro p&#x0153;nâ assignantur, si In-
quisitores & Fiscales delinquentes sint, à solo est
supremo S. Inquisitionis Consilio, vel Visitatore
ab illo designato, ipsis infligenda. Inferioribus
autem infligi ab eodem Tribunali potest, ad quod
officia spectant, ex adductis à Cæsare Carena
Parte 1. Titulo 14. numer. 16. & P. Fragoso Pag.
531. num. 9. Sed si à supremi Consilij Præside sint
electi, appellare ad supremum Concilium pote-
runt, vel potiùs ad Generalem Inquisitorem, ex
speciali pro Hispaniâ concessione Clementis
VII. de quâ Paramus Lib. 3. Quæst. 4. à num. 102.
sic enim videtur accipiendum quod Auctores tra-
dunt à P. Fragoso citati Tomo 2. Pag. 516. num. 55.
ad supremum inquam Consilium pertinere Mi-
nistros castigare, eos inquam, qui ab eodem Con-
silio, vel eius Præside, sunt electi: si videlicet de
caussis benè informati sint, nullâ etiam præce-
dente sententiâ; vel si præcesserit, & appellatio-
ni delatum fuerit, eam confirmando, aut etiam
aggrauando. Quòd autem Fiscales iudicari ab<marginalia>Circa Fi-|scales id|firmatur.</marginalia>
Inquisitoribus nequeant, ex eo ostenditur, quòd
pares ferè in dignitate sint & officiales Pontificij,
contra quos procedere Inquisitores nequeunt,
iuxta ea, quæ Doctores tradunt, quos adducunt
Diana Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 24. & P. Frago-
sus Pag. 526. §. Secunda resolutio. & Pag. 528. §.
104. qui tamen in speciali de Fiscalibus non lo-
quuntur, quia tunc illi ad tantam non fuerant di-
gnitatem euecti: ex eorum tamen doctrina circa
Officiales Apostolicos positio nostra non obscurè
deriuatur.</P>
<Z><A+1>Circa Tertium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>39</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rohibentur in illo Inquisitores, & Mi-<marginalia>Retractus|vt liceat,|& qualis|circa id ti-|mor, vt nō|sit locus ex-|cusationi.</marginalia>
nistri S. Officij, id quod alicui est vendi-
tum pro tanto, retrahere, nisi quando id iure per-
mittitur, si videlicet retractu sanguinis id liceat,
aut iure alio, quod secluso officio conueniret. Vbi<-P>@@

<-P>clarum ap paret id non posse officio iudicis im-
plorato, cùm ius nullum ad huiusmodi implora-
tionem sit: vnde videntur modi alij prohibiti,
quibus id obtineatur: preces inquam vrgentes,
aut minæ, quæ in talibus semper formidabiles
sunt, formidine in virum constantem cadente. Et<marginalia>Nihil su-|mere posse|contra ve&#x0303;-|dentis vo-|luntatem,|& quid in|casu neces-|sitatis.</marginalia>
rarò continget vt annuens non sit prorsus inui-
tus: quòd si tantùm secundùm quid, in eo est
philosophandum sicut Cap. 1. dicto 3. Post hæc
sic additur: Y que no puedan tomar cosa alguna de
mercaderias à otras personas contrasu voluntad, aunque
sea pagandola à tasacion, si no fuere en caso de grande ne-
cesidad, para los presos, ô obras de la casa de la Inquisi-
cion, y no para las suyas, y sus personas, y familias.
Sanctissimè hæc omnia constituta sunt, circa quæ
dictum numer. 30. quæ & credo etiam sanctissimè
obseruari: sed sunt illa maximè præ oculis ha-
benda, ne quidpiam ex minori animaduersione
subrepat. Et quod ad inuitos attinet, similiter est
ac in retractu dicendum. Cumq&#x0301;ue extorqueri
quidquam nequeat, etiam pretio iuxta taxam re-
ceptam constituto; multò est illud verius, quan-
do minori pretio rem contigerit extorqueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>40</absatz-nummer> Vnus necessitatis, sed non cuiusuis ma-<marginalia>In illa pre-|tium com-|muniter re-|ceptum ex-|soluendum.</marginalia>
gnæ tamen, casus excipitur, circa incarceratos, &
domum ipsam Inquisitionis, qualem vidimus hîc
Limæ Anno 1655. cùm die 13. Nouembris, terræ-
motu horribili ædificia sunt ferè omnia con-
quassata, & in illis domus Inquisitionis, ac aulæ
& cameræ Audientiæ, & Secreto destinatæ. Tunc<marginalia>Qualis Li-|mæ ex ter-|ræmotu.</marginalia>
ergo pro reparatione, calcis & laterum procuratâ
copiâ; & quia communis necessitas reparationis
copiam esse vetabat, quamplurimis ad officinas
materialium dictorum concurrentibus, vi aliquâ
opus fuit. Pretium autem, quod maius empto-<marginalia>Et quid|circa preti&#x0169;|fact&#x0169;, quod|non proba-|tur.</marginalia>
rum copia fecit, iuxta communes Doctorum re-
gulas de contractibus agentium, secum seruand&#x0169;
DD. Inquisitores noluerunt, quorum ea esse
ratio potuit, quòd in præfato Capitulo prohi-
bentur aliquid contra voluntatem dominorum
sumere, Aunque sea pagandola à tasacion. Et statim
additur exceptio necessitatis, in quâ cùm dicatur
sumi posse, intelligitur cum adiuncta qualitate,
scilicet à tasacion, iuxta communem doctrinam,<marginalia>Qualitates|quomodo|repetitæ ce&#x0303;-|seantur in|lege.</marginalia>
quòd omnes qualitates influunt, & repetitæ censen-
tur, quæ in lege additæ, pro quo Doctores adducit
Marius Antoninus Lib. 3. Variar. Resolut. 23. num.
2. Taxatio autem non videtur facienda à ven-
dente, sed à tertio, ne quid nimis ille petat: &
iuxta hæc potuit dispositio illa procedere. Sed
certè non videtur illa æquitati conformis, quia
taxationi à tertio faciendæ tunc standum, cùm
pretium determinatum non est, siue per legem,
siue per communem æstimationem: in casu au-
tem, de quo loquimur, posteriori erat modo de-
terminatum, & illi se emptores omnes conforma-
bant, in quibus & Prorex ipse, vbi Regium ne-
gotium agebatur. Ex quo fit à tertio non po-
tuisse taxationem aliam fieri, quia tertius negotio
ambiguo tantùm adhibetur.</P>
<Z><A+1>Circa Quartum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>41</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Ve los Negros de los Inquisidores anden<marginalia>Serui vt|arma de-|ferre pos-|sint, & In-|quisitores</marginalia>
sin espadas y otras armas, y si las traxeren,
sino fuere acompañando à sus Amos, las Iusticias Reales
los puedan castigar, guardando en esto el orden, que està<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0359.jpg/>
@@1@<SE359>348 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><-P>dado con los Oydores. Circa quod certum est Inqui-<marginalia>familiam|armatam|habere.</marginalia>
sitorem posse familiam armatam habere: sic enim
conceditur in Clement. 1. de hæreticis. §. finali, ali-
bique, & tradunt ac explicant Doctores, quos ad-
ducunt P. Fragosus Tomo 2. Pag. 521. num. 80. &
81. & Pag. 531. num. 10. Diana Parte 1. Tractat.
2. Resolut. vlt. & Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 31.
Cæsar Carena Parte 1. Titulo 14. §. 1. qui multos
citans ait omnes penè Doctores quotquot de hac
materiâ pertractarunt, vno id ore concludere.
Ex eo autem quòd mancipiis Æthiopicis, quan-
do suos non comitantur dominos, armorum por-<marginalia>Non dero-|gari priui-|legio per|prohibitio-|nem huius|Capituli.</marginalia>
tatio prohibeatur, non est credendum eorum
priuilegio quidpiam derogatum: quia & sic Tri-
bunal supremum censuit conuenire; & aliunde
satis verosimile est hoc absolutè in priuilegio
Pontificio minimè contineri. Nam arma familiæ
conceduntur in ordine ad defensionem DD. In-
quisitorum, qui propter officium viris scelestis
valde odiosum, multos habere inimicos solent; &
etiam vt exequi illud possint vim aduersariam re-
pellendo, vt videri potest apud citatos, & præ-
sertim apud P. Fragosum, & Carenam num. 12.
Atqui ad neutrum ex dictis finem deseruire ar-
morum gestatio potest in mancipijs Æthiopicis,
quando suos non comitantur dominos, vt est
manifestum: ergo pro illis non videtur Ponti-
ficium priuilegium suffragari.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> His addendum à Pontifice & Conci-<marginalia>Abusus à|Pontifice|& Concilio|districtè co-|e&#x0308;r citus.</marginalia>
lio §. citato, abusum circa portationem dictam
plus quàm districtè coe&#x0308;rceri verbis illis: Porrò
Inquisitoribus ipsis districtiùs inhibemus, vt nec abutan-
tur quomodolibet conceßione portationis armorum: nec
Officiales, nisi sibi necessarios habeant, tales, qui se confe-
rant ad sua cum Inquisitoribus ipsis officia exequenda.
Sic ibi. Vbi quod de Officialibus dicitur, conse-
quenter ad priorem clausulam se habet: volunt
siquidem Concilium & Pontifex, vt Officialium
numerus excessiuus non sit, ne ex armorum por-
tatione inconuenientia satis obuia subsequantur.
Nolunt prætereà iis, qui in officiis non deser-
uiunt, concessionem dictam auxiliari. Quam di-
spositionis præfatæ consequentiam ex aliis colle-
ctam proponit P. Fragosus citat. numer. 81. & in
hoc abusum portationis armorum consistere; si
videlicet contra sic disposita contingat agere eos,
quibuscum loquitur Clementina. Tunc sic. In
eo quòd mancipia dicta arma portent, cùm do-
minos non comitantur, similis abusus, immò &
maior, sequitur: ergo non est illis in Priuilegio
Pontificio portationis huiusmodi facta concessio.
Assumptum ostenditur: nam ex portatione gra-
uia sequi inconuenientia possunt, cùm sint bar-
bari isti communiter loquendo iuxta rationis
ductum non agentes, & feroces impetu; vnde
maximâ curâ conantur iustitiæ ministri eis genus
omne armorum auferre; quòd si reperta apud eos
fuerint, in carcerem detruduntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>43</absatz-nummer> Quæ inconuenientia ex eo crescunt,<marginalia>Rationes|aliæ pro eo-|dem.</marginalia>
quod ebrietati dediti sint, & gladius in manu fu-
riosi, prouerbium est. Prætereà, ij non habent
officium, ad quod cum Inquisitoribus exequen-
dum se debeant conferre: ergo similis abusus in
portatione committitur, dum scilicet dominos
non comitantur suos: tunc enim ratione securi-
tatis portatio licet: & vt securitas plena sit, qua-
lis ordinariè in ciuitatibus Indiarum habetur, ra-<-P>@@

<-P>tione auctoritatis tantopere DD. Inquisitoribus
debitæ, hoc illis meritissimè indulgetur. Quo ta-
men video illos parcè vti, sicut in aliis, ad se di-
gnum moderationis exemplum. Quia verò pro-
hibitio circa Nigros habetur, alij, qui ex Euro-
pæis ac Nigris progeniti sunt, non debent cen-
seri prohibiti in præfato Capitulo. An autem ex
ratione alia, iuxta nuper dicta deducendum, quod
ipsi Domini accurratè perpendent,</P>
<P>  <absatz-nummer>46</absatz-nummer> Modus autem puniendi cùm sit à Rege<marginalia>Circa pra-|xim in mo-|do punitio-|nis.</marginalia>
præscriptus, videant iudices quomodo sit in eo
ipsis procedendum. Ego conuenientissimum
arbitror vt sic deprehensus à Magistratu cum sa-
tellitibus ad D. Inquisitorem transmittatur, vt
ipse de punitione prouideat: ex incarceratione
enim turbæ excitari solent, & non leues simul-
tates. In eo autem quòd modus punitionis à Re-
ge præscriptus seruetur, nullum est violatæ Eccle-
siasticæ periculum libertatis, aut prærogatiuæ
sanctissimi Tribunalis: quandoquidem id, quod
Rex præcipit, à Consilio etiam supremo S. In-
quisitionis iniungitur, iuxta dicta num. 34. De-<marginalia>Peroralio|ad DD. In-|quisitores.</marginalia>
bent autem præfati Domini circa hoc iustitiæ ze-
lum ostendere, existimantes Regi, supremo Con-
silio, & etiam obsequium se præstare Deo, dum
partes iustitiæ tuentur: neque auctoritati suæ
quidquam ex eo derogari, quod præfatis placet,
neque supremum Consilium suis Ministris in-
congruum arbitratur. Ab illis honor, ab illis au-
ctoritas, à quibus & officij tanti dignitas attribu-
ta, & ampliorem velle, quàm velint ipsi, impo-
sitas est rationis metas transilire. Auctoritas ab
officio veniens, in illius est administrationis mo-
do legitimo constituta: quod multò me meliùs
ipsi sciunt, vnde ad alia transeundum.</P>
<Z><A+1>Circa Quintum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>47</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod sic procedit: Que los Comisarios<marginalia>Circa Offi-|ciales con-|tractantes,|pro eorum|obligatio-|nibus.</marginalia>
y Familiares de las dichas Inquisiciones, que
fueren Mercaderes, Tratantes, ô Encomenderos, no
sean exentos de pagar los derechos Reales. Y las Iustitias
Reales los compelan à ello, y les puedan reconocer sus
casas, ô mercaderias; y hallando auer cometido algunas
fraudes en los registros, castigarles conforme à las leyes y
Ordenanzas Reales, y los Inquisidores contra esto no los
amparen y defiendan. Primò hîc certum videtur<marginalia>Qui nam|hoc Capi-|tulo com-|prehensi.</marginalia>
præter Commissarios & Familiares, alios prohi-
bitione dictâ non comprehensos: quod equi-
dem eatenus verum est, quatenus supponitur a-
lios, qui officium cum salario habent, neque
Mercatores, neque Contractantes, neque Com-
mendatarios, seu Factores esse posse. Commis-
sarij autem & Familiares officium cum salario
non habent, & ita illis ex vi officij non prohibe-
tur contractatio, licèt aliàs prohibita esse possit
ratione Clericatus. Quicumque ergo ex Inqui-
sitionis Ministris mercimonio vacant, à præsta-
tione Regalium iurium immunes non sunt; non
tamen Regiis Officialibus ideò permittitur do-
mos eorum ingredi, & merces excutere; sed tunc
sanctum debet adiri Tribunal, vt satisfactionem
Regi præstari compellat. Quod si non fecerit, de
eo certiores poterunt Regium Concilium ad-
monere, si priùs ab eisdem vrbanè & grauiter ad-
moniti, Regiis partibus non se exhibuerint æ-
quiores.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0360.jpg/>
@@1@<SE360>Circa Concordata. 349
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> Certum secundò, contractationem ali-
quoties exercuisse, non esse satis vt Mercator<marginalia>Qui ve-|niant no-|mine Mer-|catorum|&c.</marginalia>
quis dici possit; quod etiam est de Commen-
tario aut Factore dicendum; nisi sit respectu eo-
rum, qui mercaturæ insistunt; horum enim
merces excuti apud eos possunt, etiamsi factoria
aut commendaturam semel tantùm exercuerint.
Quòd autem aliquoties exercuisse mercimonium
non sit satis vt quis Mercator dici possit, mani-
festum est ex communi vocis acceptione, quæ
officium mercium tractandarum designat, & ex
iis, quæ tradunt Scriptores circa Cap. Finale; de
vita & honestate Clericorum, vbi Clerici nego-
tiatores dicuntur amittere priuilegium Cleri-<marginalia>Cap. Fi-|nale, de|vita &|honest.|Clericor.</marginalia>
cale, si ter admoniti non desistant: Si negotiatio-
nibus institerint supradictis. Non enim dicitur in-
sistere, qui id frequenter non agitat, & tamquàm
ex officio.</P>
<P>  <absatz-nummer>49</absatz-nummer> Tertiò, licet sententia valde probabilis<marginalia>Executio-|nem circa|Ecclesiasti-|cos fieri in|casu præ-|senti posse,|& quo|fundamen-|to.</marginalia>
sit Clericum negotiatorem non posse à laico iu-
dice compelli ad vectigalis solutionem, sed id
debere auctoritate iudicis Ecclesiastici fieri, pro
quo Diana plures adducit Parte 2. Tract. 1. Re-
solut. 44. In casu tamen nostro id fieri potest,
quia id laicâ auctoritate absolutè non fit, sed Ec-
clesiasticâ, quatenus supremum S. Inquisitionis
Concilium in prædictam compulsionem influit,
vnde non obstat exceptio Clericatûs. Quia verò
obiici potest Concilium non posse circa priuile-
gium Clericale disponere, cuius iurisdictio ad
fidei caussas se tantùm extendit; vnde dispen-
sationes, quæ Pontifici aut Ordinariis propriæ,
ad illud non spectant. Responderi potest in Su-
premo Consilio id omne debere præsumi, quod
necessarium est, vt ab eo Concordata debeant le-
gitima reputari, & ita Pontificiam circa illa au-
ctoritatem habere. Quod in casu nostro minùs
habet difficultatis, cùm sit multorum sententia
executionem dictam, & similes, fieri à iudice
laico posse, vt videre licet apud Dianam suprà.
Et Parte 1. Tract. 2. Resolut. 47. Et Tractatu citato
Resolut. 4. Et P. Fragosum Tomo 1. pag. 152.
num 330. & 131. qui idem tenet cum pluribus,
quos allegat.</P>
<Z><A+1>Circa Sextum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>50</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N quo sic: Que nombrando la Iusticia Real<marginalia>Deposita-|rium Fa-|miliarem|ad redden-|dam ratio-|nem posse|à iudice|laico com-|pelli.</marginalia>
Seglar por Depositario de algunos bienes à al-
gun Familiar, se pueda competer à que dè quenta de
los tales bienes, y castigarle siendo inobediente. Cùm
compellere iudex sæcularis Familiarem Deposi-
tarium possit ad reddendam rationem, satis ex
eo apparet posse omnia facere, quæ ad effectum
dictum fuerint necessaria, acsi Familiaris non es-
set: quod ampliùs declaratur, cùm additur, eum
posse, si inobediens fuerit, castigare. Si verò
obediens rationem reddiderit; sed non bonam,
in castigatione procedi non debet, quia facultas
pro eo non conceditur, & vltra concessa præ-
sumptio non debet extendi, & limitata conces-
sio limitatum habet effectum, de quo aliàs. De-
bet ergo talis coram Tribunalis sancti iudicibus
conueniri, qui iustitiam, postposito omni huma-
no respectu, erga læsam partem exequentur.</P>@@

<Z><A+1>Circa Septimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>51</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Ta habens: Que los Familiares de la Inqui-<marginalia>Feudatæ-|rios defen-|sioni ad-|dicendos.</marginalia>
sicion, que tubieren repartimientos, ô feudos
Reales, quando vinieren enemigos à los costas, vayan à
guardarlas à las partes y lugares, que el Virrey, y Ca-
pitan general les ordenare, y hagan las otras cosas, que
tienen obligacion, conforme à sus feudos. Sed quid si
non fecerint? Si res magnoperè vrgeat, à Prore-
ge, & Generalibus Ducibus compellendi, quia
necessitas facit licitum, quod aliàs non liceret, ex
regula iuris 3. Lib. 5. Si autem res non ita vrgeat,
& adiri S. Tribunal possit, sic procul dubio fa-
ciendum, quia in præsenti Capitulo facultas am-
plior non conceditur. Quòd si Rex & Consilium
aliud voluissent, expressissent, vt est sæpiùs di-
ctum, iuxta axiomata Iuris vtriusque notissima.
Neque credibile est DD. Inquisitores obligatio-
ni suæ erga Regem & Regnum tali in articulo
defuturos. Vna tantùm esse exceptio potest, si
Inquisitores ipsi ad defensionem suam assistentiâ
Familiarium indigerent, cum quo sit fidei caussa
coniuncta: non enim de piissima ac religiosissi-
ma Regum nostrorum voluntate præsumendum
est id sibi placitum non futurum, qui, si opus
esset, per se ipsos defensioni S. Tribunalis adsta-
rent. Pro quo videnda quæ adducit Doctor D.
Franciscus Marin, de Rodezno, Inquisitor Gra-
natensis in Decisione apud Cæsarem Carenam pag.
376. num. 7.</P>
<Z><A+1>Circa Octauum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>52</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Ve los Comisarios de la Inquisicion (verba<marginalia>Commissa-|rij potestas|limitata.</marginalia>
illius sunt) no den mandamientos contra
las Iusticias, ni otras personas, sino fuere por causas
de la Fe en los casos, que les es permitido, todo conforme
à sus Titulos, ô por Comision especial de los Inquisidores.
Prudentissimè hoc cautum ob dicta de illis n. 33.<marginalia>Quales|futuri.</marginalia>
Nec grauabor hîc addere, quod Cæsar Carena,
vir in rebus istis experientissimus habet Parte 1.
Titulo 11. numer. 1. & seqq. Vbi ita scribit: Solent<marginalia>Cæsar Ca-|rena.</marginalia>
Inquisitores eligere in Di&#x0153;cesi sibi demandatâ aliquos
Ecclesiarum Rectores doctos & pios, & eos suos Vica-
rios foraneos (ad differentiam Vicarij sui Generalis)
creare. Zanardus in Summa 1. p. Cap. 6. quæst. 44.
vers. Circa hoc. Hi Vicarij foranei nullam habent
præeminentiam dignitatis, prout nec Vicarij foranei
Episcoporum, vt notat Barbosa in Summa Bullarij in
verb. Vicarius Foraneus, & in suo Tractatu de Offi-
cio Episcopi p. 3. Allegat. 54. num. 140. In Vicarios
foraneos eligendi debent esse fidei zelatores, ac probi
viri, ac in materiis S. Officij versati. Et ego, si essem
Inquisitor, ne mihi vnquam aliquid in istorum electione
posset imputari, semper ad hoc munus deputarem Vica-
rios foraneos Episcoporum, nisi aliud in contrarium a-
desset. Quoad numerum autem horum Vicariorum ego
censeo numquàm excedendum numerum ab Episcopis in
sua Di&#x0153;cesi deputatum, quia si prudenter Episcopus ar-
bitratus fuit pro recto regimine suæ Di&#x0153;cesis suffice-
re decem Vicarios foraneos: multò magis idem nume-
rus erit sufficiens quoad S. Officium: ex quo siue vllo
dubio multò maior solet esse numerus caussarum ad
Tribunal Episcopi spectantium, quàm quoad Officium S.
Inquisitionis attinentium. Hæc ille pro DD. Inqui-
sitorum commodo sic exhibita. Si ergo Com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0361.jpg/>
@@1@<SE361>350 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><-P>missarij seu Vicarij tales fuerint, nihil erit ex eo-
rum præcipitatione timendum. Quia verò esse
Generales Vicarij possunt, licet in Indiis illi non
videantur esse in vsu; si fortè contingat, cum illis
Capitulum præsens non loquitur, dum suppo-
nitur eos, de quibus procedit, non habere facul-
tatem ad mandata, vt dicitur, libranda; quod secus
in Generalibus asserendum. Sed ab omnibus In-
structio ad vnguem obseruanda.</P>
<Z><A+1>Circa Nonum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>53</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Equentis tenoris: Que los Oficiales, Comi-
sarios, y Familiares de la Inquisicion, nogo-<marginalia>Priuilegi&#x0169;|fori iis, qui|post deli-|ctum Offi-|cium sus-|ceperunt,|non fuf-|fragari.</marginalia>
cen del Fuero de la Inquisicion en los delitos que vbieren
cometido antes de ser admitidos por Oficiales, Comisarios,
y Familiares. Vbi inquiri non immeritò potest
an hoc ita sit generaliter accipiendum, vt nulla
admittatur exceptio; sicut plures Doctores ad-
mittunt in Clerico, qui ante Clericatum deli-
ctum commisit: dicunt enim gaudere, quando<marginalia>Pro parte|opposita|arguitur|ex Cleri-|catu.</marginalia>
sine fraude illum suscepit, aut dolo. Sic Couar-
rubias Practicarum Quæst. Cap. 32. num. 4. §. Secunda
conclusio, cum aliis, quos citat. Sequenti autem §.
tunc fraudem præsumi ait, cùm quis post deli-
ctum commissum, & ante susceptum Ordinem,
fuerit accusatus, vel denuntiatus, aut sanè infa-
matus. Et responderi potest ita etiam pro casu
præsenti verosimile apparere, quia Capituli hu-
jus dispositio in præsumptione fundatur, vnde
indicia ad fundandam illam inquiruntur, sicut in
assumente Ordinem Clericalem, de quibus P.
Suarez Libro 4. contra Regem Angliæ Cap. 15. n. 18.
Atqui in isto sola assumptio ad fundandam præ-
sumptionem non sufficit: ergo neque in iis, de
quibus agimus, arguendo satis verosimiliter à si-
mili in genere immunitatis: & similium ea-
dem ratio est, vt satis notum ex Cap. Inter cor-
poralia de translat. Episcopi. Licet enim argu-
mentum hoc in priuilegiis non valeat generaliter
loquendo: benè tamen quando de fauore fidei
& religionis agitur, vt sæpiùs dictum. Cùm sit
etiam probabile quomodocumque Ordinatum
priuilegio fori gaudere, vt videri potest apud P.
Dicastillum Lib. 2. de Iustitia Tract. 2. Disputat. 4.
num. 185. Nihilominùs sine scrupulo poterunt<marginalia>Circa pra-|xim securi|vt sint iu-|dices</marginalia>
iudices absolutè contra dictos procedere, quia
Capitulum sine distinctione loquitur, & senten-
tia est quamplurium ex solâ Clericatus suscep-
tione fraudem præsumi, ex quibus Baldus à
Couarrubia adductus, & alij apud Dianam Parte
1. Tract. 2. Resolut. 27. Quibus addendus Petrus
Nuñez de Auendaño de exequendis mandatis Cap.
22. numer. 7. quem doctissimum semel & iterùm
vocat Couarrubias suprà num. 4. §. Sed & tertio.</P>
<Z><A+1>Circa Decimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>54</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic procedens: Que los Inquisidores no de-<marginalia>Ne cursus|tabellario-|rum im-|pediatur.</marginalia>
tengan los Corsos y Clasques, y alcen la pro-
hibicion, que contra esto tienen hecha, porque el Correo
mayor les darà auiso quando partieren los tales Correos,
como mando lo laga y cumpla. Ratio huius dispo-
sitionis satis est comperta, ne scilicet communis
regni corresponsio ob libitum sic prohibentium
cum generali iacturâ & molestiâ retardetur.
Quod non tollit quominùs in casu aliquo pecu-<-P>@@

<-P>liari id facere possint: quia generalis dispositio<marginalia>Qui in|casu spe-|ciali.</marginalia>
peculiarem contingentiam, in re præsertim mo-
menti tanti, non excludit. Maior autem Tabella-
rius, is scilicet, qui in ciuitatibus eo munere fun-
gitur, qui talis dicitur comparatione Cursorum,
eadem obligatione tenetur, quando in ea DD.<marginalia>Qualis ex-|tensio sit|probanda.</marginalia>
Inquisitores assistunt: licet reuera Regis ad eos
dirigi minimè videatur imperium, sed ad Proto-
tabellarium, qui in vrbe primariâ residet, vt ex
tenore adducto constat: nam in illis eadem ra-
tio est, & lex ista non est p&#x0153;nalis, vt debeat tan-
tùm ad expressos arctari iuxta, dicta num. 12. As-<marginalia>Ad Com-|missarios|non ex-|tendi.</marginalia>
sert. 13. quia nullam p&#x0153;nam imponit: sed fa-
uorabilis potiùs, vnde extendenda. Sed non ita
vt Inquisitorum nomine debeant Commissarij
intelligi: & sic à Tabellario maiori ciuitatis de
discessu cursoris admoneri debeāt, & ad eius nu-
tum missionem huiusmodi moderari. Quia Rex
apertissimè cum Inquisitoribus loquitur, in qui-
bus est diuersa ratio, & nulli debet onus imponi
sine apertâ pro eo ratione, vt dictum suprà. Casus<marginalia>Nisi in ca-|su speciali.</marginalia>
autem singularis necessitatis excipitur: sicut
enim licet nequeant illi carceribus quempiam
mancipare, nisi re cum DD. Inquisitoribus par-
ticipatâ; si tamen ineuitabilis adesset necessitas,
id facere possent, vt tradit Cæsar Carena Parte 1.
Titulo 11. num. 6. & 7. ita etiam in casu dicen-
dum, de quo est sermo. Expediet autem tunc ad
vitandas controuersias Magistratum vrbanè fa-
cere certiorem: nullus enim erit, qui non prom-
ptè & libenter obsequatur.</P>
<Z><A+1>Circa Vndecimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>55</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vius hic est tenor: Que los Inquisidores<marginalia>De modo|procedendi|contra Re-|gios Al-|guacelloo.</marginalia>
de aqui adelante tengan mucha considera-
cion en proceder contra los Alguaciles Reales, y no los
prendan, sino ex casos raros y notorios, en que vbie-
ren excedido contra el Sancto Officio. Possunt ergo
iuxta hæc DD. Inquisitores Alguacellos Regios
incarcerare: quod quidem non procedit tantùm
in casibus ad Tribunal sanctum pertinentibus, in
quibus generaliter omnes in carcerem coniici
possunt; de hoc siquidem dubium esse non po-
terat: sed ratione violati fori, quod ab istis fieri
passim potest, dum Officialibus S. Officij vexa-
tionem inferunt, in carcerem trahentes, aut in-
debitis modis aliis molestantes. Tunc ergo vt in-
carcerari possint, duo pariter requiruntur, quòd
scilicet id rarò fiat, & in excessu notorio: non
ergo passim, etiamsi excessus notorij sint, in car-
cerem detrudendi. Ratio autem moderationis
huiusmodi habendæ ex eo desumitur, quòd In-
quisitionis carcer notam specialem infamiæ af-
fert, quando non discernitur ex quo id delicto
contingat: tum etiam quia Alguacelli officium
timidè, & cum detrimento boni communis obi-
bunt, dum incidere in aliquem timent, qui priui-
legio fori S. Officij potiatur. Licèt ergo excessus
notorij aliquo modo sint; non est carceratio sta-
tim infligenda, sed p&#x0153;nis vtendum aliis, quas
æquitas prudentiæ semper associanda dictabit:
quæ valde Inquisitoribus necessaria est, vt erudi-
tè persequitur, aliis citatis, Carena Parte 1. Titulo
5. §. 23. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>56</absatz-nummer> Quid rarum sit, satis est notum, scilicet<marginalia>Quid ra-|rum in|præsenti|casu.</marginalia>
quod infrequens, quod vix aliquando accidit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0362.jpg/>
@@1@<SE362>Circa Concordata. 351
<duolan 2><-P>iuxta illud, Rara auis in terris, nigroque simillima
Cygno. Iuxta quod etiam à Tullio dictum in Li-
bro de Amicitia, Omnia præclara rara. Quod au-<marginalia>Quid no-|torium.</marginalia>
tem sit notorium, & ipsum notissimum, & a-
pud Doctores obuium, pro quo est expressa
decisio in Cap. Quæsitum, finali, de Cohabitation.
Clericor. vbi sic dicitur: Nisi peccatum huiusmodi sit<marginalia>Cap. Quę-|situm, de|cohabit.|Cler.</marginalia>
notorium, per sententiam, aut confeßionem factam in
iure, aut per euidentiam rei, quæ tergiuersatione ali-
qua celari non poßit. Sic Gregorius IX. Ex qui-
bus notorietatis modis tertius proposito deser-
uit. Tunc autem nullâ tergiuersatione celari po-
test, quando per idoneos potest probari testes,
& planè probatum est, iuxta id, quod tradit Co-
uarruuias Libr. 3. Variar. Cap. 3. numer. 4. & 5.
Vnde necessarius non est ille notorietatis mo-
dus, quem ex aliis proponit P. Lessius Libr. 2.
Cap. 11. num. 3. vbi ait notorium facti esse quod
est in multorum præsentiâ perpetratum, vt in
aliquo Conuentu, vel in loco publico, vt in
foro, vel celebri plateâ, eo tempore, quo multis
innotescere potuit: vel quod maiori parti viciniæ
passim ob oculos versatur. Licèt enim in ordine
ad effectus alios id debeat obseruari, vt in dispen-
satione, detractione, &c. quando tamen de puni-
tione ob bonum commune agitur, id sufficit,
quod est dictum, & Pontificia declaratione fir-
matum. Alguacellorum autem nomine vulgares<marginalia>Alguacel-|los maiores|non com-|prehensos.</marginalia>
veniunt, non Maiores: ij enim inter eos compu-
tandi, qui incarcerari inconsulto Consilio ne-
queunt, nisi fortè domi suæ, aut loco alio decenti,
vt videri potest apud D. Solorz. cit. Cap. 24. n. 57.
& in Politicâ Lib. 4. Cap. 24. pag. 706. Col. 1. ex quo
Dom. Villaroel Parte 2. Quæst. 14. art. 5. n. 144. &
seqq. Est enim officium illud valde honorificum,
vnde & inter notabiles & honestas personas eo
præditi numerantur.</P>
<Z><A+1>Circa Duodecimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>57</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod in hunc procedit modum: Que<marginalia>Circa pro-|hibitionem|pro naui-|gijs, & re-|cedentibus|à Regno,</marginalia>
los inquisidores alcen la prohibicion, que tie-
nen hecha, de que ningun nauio salga del Puerto, ni per-
sona ninguna parta del Reyno sin licencia suya. Huius
dispositionis conuenientia satis est comperta:
non enim debet generale commercium ab Inqui-
sitorum arbitrio dependere: neque est cur licen-
tiam abeundi quis petat ab illis, apud quos cau-
sam pendentem non habet. In aliquo tamen casu
aliter contingere potest ob specialem rationem
occurrentem: id quod ex tenore Capituli non
obscurè colligitur: solùm enim iubetur vt gene-
ralis prohibitio tollatur: ergo de speciali ratio est
alia: sicut Doctores tradunt circa prohibitionem
generalem in Conc. Trident. Seß. 4. Cap. 6. de Re-
format. ne Vicarij generales Episcoporum ab hæ-
resi occultâ absoluere possint, sicut possunt Epi-
scopi: dicunt enim generaliter non posse, benè
tamen ex speciali commissione, cùm casus occur-
rerit; iuxta multorum sententiam, qui facultatem
dictam existimant non esse per Bullam C&#x0153;næ re-
uocatam, de quo aliàs. In his tamen casibus opor-
tebit vt DD. Inquisitores de potentiâ absolutâ
non procedant, sed Magistratus admoneant vt id
boni consulant, & gratum habeant, eò quòd di-
uini seruitij caussa specialis agatur.</P>@@

<Z><A+1>Circa Decimum tertium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>58</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vius hæc verba: Que susediendo algun<marginalia>Circa liti-|gia pro bo-|nis, in qui-|bus succe-|dunt In-|quisitores,|quod tene&#x0303;-|dum for&#x0169;.</marginalia>
Inquisidor, ô Ministro de la Inquisicion en al-
gunos bienes litigiosos por testamento, ô otro titulo, no se
traygan los pleytos, que sobre ello vbiere, à la Inquisicion,
sinò que se determinen y acaben, donde fueren comen-
zados, ô vbieren de ir en grado de apelacion. Iuxta hoc
ergo, si Inquisitor reus, vel actor sit, & quilibet
alius S. Officij Minister, coràm iis debet litigare
iudicibus, coràm quibus, si officio non esset tali
præditus, litigare debuisset. Et cùm est actor,
valde est id iuri conforme, quia actor sequitur
forum rei. Cùm verò reus, conforme est etiam
æquitati; quia apud Inquisitorem ipsum colliti-
gantem nequit actor caussam agere, cùm sit pars.
Apud Tribunal aute&#x0303; nimis onerosum est, tum ob
dilationes inexcusabiles, eò quòd illud erga cau-
sas suo officio proprias occupatum sit; & quia
multoties continget, vt vnus tantùm Inquisitor
sit, cum quo litigium habetur: tum etiam quòd
minori cum libertate agendum est, ob peculia-
rem reuerentiam S. Tribunali debitam. Quibus
accedit, si appellandum sit, moram esse immodi-
cam sustinendam, cùm ad supremum sit illa
Consilium deducenda. Quæ rationes, licèt ma-<marginalia>Circa alia|non habere|locum ad-|ductas pro|illis ratio-|nes.</marginalia>
gni momenti sint, & propter eas meritò sit lex
huiusmodi stabilita: quia tamen ad bona tan-
tùm, in quibus Ministri officij sancti succedunt,
limitata est; in aliis debent obortæ molestiæ
deuorari. In illis enim Inquisitionis Mini-
stri ad Tribunal sanctum possunt caussas auo-
care, & actores apud illud debent reos con-
uenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>59</absatz-nummer> Quod quidem specialem difficultatem<marginalia>Quid cùm|Inquisitor|est in illis|pars liti-|gans.</marginalia>
habet quando reus est Inquisitor, quia Inqui-
sitor contra Inquisitorem agere nequit, vt cum
aliis probat Carena Parte 1. Titulo 5. §. 77.
Quid ergo faciat, qui ciuilem contra eum potest
actionem intentare? Id tantùm vt eum vrbanè
adeat, & iustitiam proponat suam, vel per alios
moueat. Quo annuente, debebunt in conscien-
tiâ arbitri designari: renuente autem, supremum
Consilium adeundum, & Euangelicum il-
lud retinendum: Patientiam habe in me, &
omnia reddam tibi. An autem Familiares Mini-<marginalia>Familia-|res Mini-|strorum an|gaudeant|eorum pri-|uilegio.</marginalia>
strorum nomine intelligantur, dubitari potest,
quia in Hispaniâ id non videtur generaliter ad-
missum, & pro speciali prærogatiuâ regni Va-
lentiæ refertur Familiares de foro esse Inquisi-
tionis, vt latè prosequitur Don Hieronymus
Leo in Decisionibus Regni Valentiæ, in 2. per totam.
Sed quidem cùm pro Indiis id sit dispositum,
quod vidimus, snon erit id singulare Regni præ-
dicti, cum habeatur exemplum, & pro illis
esse possit ratio specialis. Quo obstante vsus
consulendus, qui in Peruuio pro Ministris
stat.</P>
<Z><A+1>Circa Decimum-quartum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>60</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Cilicet: Que estando presos en la Inquisi-<marginalia>Caussas pe&#x0303;-|dentes reo-|rum non|auocandat.</marginalia>
cion alguno, ò algunas personas, por algun
delito, aunque sea de la Fe, los Inquisidores no den man-
damientos contra las Iusticias paraque sobre sean, ô<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0363.jpg/>
@@1@<SE363>352 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><-P>paren en los pleitos, que los tales presos tubieren ante
las tales Iusticias. Ratio est, ne pars, cum qua
litigium agitur, huiusmodi fori mutatione mole-
stiam patiatur. Est autem illud Iuri communi<marginalia>Iuxta com-|mune Ius.</marginalia>
conforme. Canonico in Cap. Proposuisti, de fo-
ro competenti. Ciuili. L. Si quis posteà, de Iu-
dic. & L. Vbi c&#x0153;ptum est. D. de Iurisdiction. omn.
iudic. Quibus non obstantibus in fauorem fidei
potuit aliter disponi: sicut priuilegia alia sunt
S. Officio concessa, & præsertim pro Indiis. Sed
prudenter non factum, quia vt talis exceptio
fieret non occurrit specialis conuenientiæ ratio,
& generaliter conueniens est ne alij aliorum o-
dio prægrauentur, vt habet notissima Regula. In
hoc autem, sicut in multis aliis, exceptio singu-
laris casûs facienda est: talis enim potest occurre-
re, vt auocatio talis expediat: vnde præsumen-
dum non est id esse Inquisitorum detractum
penitus potestati, quibus ampliora alia con-
cessa reperiuntur. Et Capituli præsentis te-
nor talis est, vt exceptionem huiusmodi pa-
tiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Sed cùm prohibitio in id tantùm ten-<marginalia>Iudices an|possint vl-|tro caussas|ad Inquisi-|tionem re-|mittere.</marginalia>
dat, vt mandata pro iurisdictione non dentur,
dubitari potest an iudices sine mandato possint
caussas pendentes ad Inquisitores remittere, qui
id sibi placitum indicarint? Et respondendum
videtur absolutè non posse, quia est in partium
præiudicium, iuxta dicta: ex consensu autem
eorum, quorum interest, id fieri poterit; quia
incarceratus de foro Inquisitionis est; vnde non
est incompetentia respectu illius. Licèt autem
nullus contra voluntatem iudicis, ad cuius spe-
ctat forum, alium possit eligere, vt circa lai-
cos disponit Ius Ciuile. L. In criminali. C. De
Iurisdiction. omn. iudic. & circa Clericos, tum
respectu laicorum, tum etiam Ecclesiasticorum
iudicum. Cap. Si diligenti. & Cap. Significasti,
de foro Compet: vbi Innocentius tertius, & Gre-<marginalia>Partes|quando pos-|sint in iudi-|cem con-|sentire.</marginalia>
gorius nonus. Primum in criminalibus tantùm
procedit: cùm in Ciuilibus contrarium habea-
tur L. 1. & 2. D. de Iudic. Secundum autem
quando iudex non est Ecclesiastica persona: si
autem sit, benè id stare poterit, consentiente
Ordinario. Sic enim in Cap. Significasti citato,
ibi: Clerici tamen in iudicem non suum (nisi fortè<marginalia>Cap. Sig-|nificasti,|de foro|compet.</marginalia>
sit persona Ecclesiastica, & Episcopi Di&#x0153;cesani volun-
tas accedat) consentire non possunt. Sic ibi: si ergo
incarceratus, de quo loquimur, laicus sit, Ius
illius collitigatori fauet, si sit actor. Quòd si
incarceratus ipse actor sit, & coràm iudice lai-
co res agatur, & reus in iudicem Inquisitorem
consentiat, idem ius currit, priori iudice præ-
sertim annuente. Si autem incarceratus sit Cle-
ricus, cùm voluntas Ordinarij accedat, factum
Canonici Iuris auctoritate firmatur. Est ergo va-
lida & licita sic facta remissio.</P>
<Z><A+1>Circa Decimum. quintum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>62</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llud nempe: Que los Inquisidores tengan<marginalia>Circa qua-|litates Fa-|miliarium.|& Mini-|strorum.</marginalia>
muccho cuydado de nombrar por Familiares y
Ministros de la Inquisicion personas quietas, de buona
vida, y exemplo. Cuius ratio in promptu est,
& id iam pridem prouiderat Ioannes XXII. in<-P>@@

<-P>quadam Constitutione, quæ incipit: Exigit or-
dinis, & extat post Directorium Inquisitorum:
sic enim ibi: Discretioni vestræ per Apostolica scri-<marginalia>Ioannes|XXII.</marginalia>
pta mandamus, quatenus neminem Familiarem, nisi
eiusdem Ecclesiæ fidelem ac deuotum & laudabilis con-
uersationis & vitæ habere quomodolibet præsumatis.
Addit Simancas Titulo 41. num. 15. eligendos vi-
ros bonos & pacificos, & in Hispaniâ, iuxta
quamdam supremi Senatûs Epistolam, vxora-
tos: hoc tamen vltimum in Indiis non seruatur
generaliter. Non item alienigenas futuros ad-
dunt alij apud Carenam Parte 1. Titulo 14. nu-
mer. 3. & hunc esse vnum ex casibus, in quibus
Inquisitor diceretur abuti facultate concessionis
armorum, ex qualitate personarum. Quod pro
Indiis præcipuâ est animaduersione dignissimum,
in quas alienigenæ confluere solent.</P>
<P>  <absatz-nummer>63</absatz-nummer> Quinam autem extranei censeantur, sa-<marginalia>Quinam|extranei|censendi.</marginalia>
tis ex legibus Hispaniæ notum, dum per eas so-
lùm ad Castellæ & Legionis regna pertinentes,
censentur naturales, quibus addendi Nauar-
renses, quia eisdem vtuntur legibus. Vnde his
diebus pro magno habitum naturalitatis priui-
legium, Dertusensi Ciuitati concessum, quod
adducit Don Ambrosius Ros in suo eleganti &
erudito Monitorio ad suos Catalannienses. Car-
pit autem incuriam nostram Dom. Solorzanus
Tomo 2. Lib. 2. Cap. 5. numer. 54. propter quam
plures alienigenas, quàm naturales in illis versari
conspicimus, & ditescere. Addit autem in Po-
liticâ Libr. 3. Cap. 6. Col. 2. §. Al qual derecho,
Pag. 283. id quod in caussam præsentem facit,
dum ait: Las quales pro nuestro gran descuydo, pue-<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
blan y desfrutan por mayor parte gentes estrañas de to-
das naciones, y entre ellas (loque es de mayor senti-
miento) de las reueldes à Dios, y à su Rey. Hæc ille.
Iuxta quæ satis apparet quàm debeat circa hoc,
de quo agimus, DD. Inquisitorum circumspe-
ctio vigilare.</P>
<Z><A+1>Circa Decimum sextum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>64</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vius illa sunt verba: Que en la Vera-<marginalia>Tollendos|Alguacel-|los S. Officij,|vno exce-|pto.</marginalia>
Cruz per ser puerto principal, y escala del
Reyno de la Nueua-España, aya vn Alguasil de la Inqui-
sicion, el qual goçe del fuero della como Familiar: y los
Alguacilos que vbiere nombrados en las otras Cindades,
Villas, y lugares de esos Reynos de las Indias, se quiten
luego. Huius Capituli conuenientia iuxta prio-
rem illius partem in eodem redditur, non ita
posterioris: ea autem esse videtur ne multitudo
Ministrorum extet, quorum exemptio circa
forum præiudicialis esse potest: vnde & circa
hoc etiam Sacri Canones prouiderunt: & est
præsertim pro eo Clementina II. de hæreticis. §.<marginalia>Clem. II.|de hæret.</marginalia>
Finali, ibi: Nec Officiales nisi sibi necessarios habeant.
Quod benè admonet Carena Parte 1. Tit. 11. n. 4.
& ante illum Simancas Titul. 41. n. 17. Addit aute&#x0303;
idem Carena Titulo 16. §. vnic. birruariorum (sic
Itali ministros iustitiæ vocant, quos nos Algua-
cellos) plura esse, nec leuia delicta, vt ea ostendunt,
quæ Farinacius circa ea tractat Quæst. 32. de Carce-
ribus, & Carceratis. Quod licet verum sit de vulga-
ribus & infimæ sortis hominibus, vbi eorum est
copia necessaria; non ita apud nos solet accidere:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0364.jpg/>
@@1@<SE364>Circa Concordata. 353
<duolan 2><-P>qui enim Maiores Alguacelli dicuntur, viri ho-
nesti sunt; & alij cùm Inquisitoribus assistant, &
in ætate competenti sint, nihil indecorum mo-
liuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>65</absatz-nummer> Hac fortassè de causâ Capitulum dictum<marginalia>Cur non|executioni|mandat&#x0169;,|& de Ma-|ioris Algua-|celli con-|uenientia.</marginalia>
quoad remouendos, & penitus tollendos Algua-
cellos non est executioni mandatum; & Maiores
S. Tribunalis Alguacelli à Generali Dom. Inqui-
sitore eliguntur, quibus & congruum salarium as-
signatur. Licèt autem per Familiares posset, quod
ad comprehensionem hæreticorum, & aliorum
delinquentium attinet, exerceri; ad hoc enim eo-
rum est officium institutum, vt ex Eymerico, Sal-
cedo & Bernardo Diaz probat citatus scriptor
Tit. 11. n. 12. Pro Inquisitionis tamen S. Tribuna-
lis decoro & maiestate congruentissimum est, vt
Ministros peculiares habeat, qui virgâ Regali si-
mili, ei scilicet, quâ Regij Ministri vtuntur, & verò
etiam Regali ipsa, cùm in eâ Regis etiam auctori-
tas suam pariter potestatem tribuentis, eluceat, in-
signes habeantur. Hac enim ratione etiā armatos
seruos in comitatu habere posse diximus n. 43.</P>
<Z><A+1>Circa Decimum-septimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>66</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Is clausum verbis: Que los dichos Inquisido-<marginalia>Circa qua-|lificatores|Religiosos|ex Hispaniâ|transeun-|tes.</marginalia>
res no nombron por Calificadores del Santo
Oficio à ningun Religioso, que no aya pasado à aquellos
Reynos con licencia nua y de su Prelado. Nescio an hoc
penitus obseruetur. Et in primis videri alicui pos-
set sensum prædictor&#x0169; verborum esse vt nulli alij
Religiosi in Qualificatores assumantur, nisi qui ex
Hispaniâ cum Regis & Prælator&#x0169; transierint fa-
cultate. Sed hoc sustineri nequit, quia ex eo duo
satis intolerāda sequuntur. Primum, in Indiis na-
tos Qualificatores esse non posse; cùm tamen sint
multi eo honore dignissimi, siue puritate&#x0303; sangui-
nis, siue probitatem morum, siue doctrinæ orna-
menta conquiramus. Secundum, eos, qui in His-
paniâ nati, Religiosum habitum in Indiis suscepe-
runt, non posse Qualificatores designari. Quod si
staret, in eorum numerum non fuissem adlectus,
nec tali me fuissent humanissimi Domini honori-
ficâ, & penitus vltroneâ assumptione dignati. Non
ergo talis Capituli sensus, sed genuinus ille & cer-
tus, nullum Religiosum ex Hispaniâ in regiones
istas appulsum, Qualificatore&#x0303; eligendum, qui sine
geminâ illâ licentiâ deuenerit; quia vtraque, aut<marginalia>Qualis de|illis suspicio|qui sine li-|centia id|faciunt.</marginalia>
alterutrâ destitutus, non bonam de se exhibet su-
spicione&#x0303;. Et est circa hoc valde notabile id, quod
ex Ioannis XXII. Extrauagante proponit Cæsar
Carena Part. 2. Titul. 17. n. 26. scilicet inter casus
vehementis suspicionis hæresis; non infimum
locum tenere illum, cùm Regulares sine licentiâ
vltra mare proficiscuntur. Sic ille in Indice abso-
lutè affirmat, verb. Regulares: sed attendenda alia,
de quibus ibidem.</P>
<P>  <absatz-nummer>67</absatz-nummer> Deinde, licèt transiens sine Superiorum<marginalia>Recedentis|sine licen-|tia, quæ|p&#x0153;næ.</marginalia>
licentiâ nullatenus ad honorem præfatum debeat
admitti, quia neque ad alia, sed potiùs ob reces-
sum talem puniri, vt disponit Concilium Triden-
tinum Seßione 25. Cap. 4. de Regularibus, dum sic
ait: Nec liceat Regularibus à suis Conuentibus recede-
re, etiam prætextu ad Superiores suos accedendi, nisi<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
ab eisdem mißi, aut vocati fuerint. Qui verò sine præ-
dicto mandato, in scriptis obtento, repertus fuerit,
ab Ordinarijs locorûm tamquam desertor sui Instituti<-P>@@

<-P>puniatur. Sic Concilium. Licèt etiam Pontifi-
cia prohibitio sit, eaque sub excommunicationis
latæ sententiæ p&#x0153;nâ, ne quis sine Regis licentia in
Indias transgrediatur: si tamen Religiosus in suo<marginalia>Vnde illà|præsumi|possit.</marginalia>
Conuentu diu vixit, & suæ Religionis muneribus
est perfunctus, non est de prædictâ licentia scru-
pulosiùs inquirendum, quia præsumi meritò po-
test. Sicut enim in aliis ex huiusmodi actionibus
præsumptio firmatur, vt ex gestatione habitus
Professor&#x0169;, & exercitio eorum, quæ talibus pro-
pria esse solent. animus profitendi, sicut & admit-
tendi illum, & diligentiæ adhibitæ ad ea, quæ
pro valore Professionis necessaria sunt, iuxta
communem scribentium doctrinam, & sic in aliis;
ita & in pręsenti licentia præsumi potest. Et quod
ad licentiam Regis attinet, prohibitionem Pon-
tificiam non esse vsu receptam iam vidimus cum<marginalia>De Mini-|stris alijs nō|procedere|Capitul&#x0169;.</marginalia>
bonæ fidei scriptoribus Titulo 12. num. 131. Cùm
autem Capitulum de solis Qualificatoribus lo-
quatur, circa Ministros alios prohibitio non pro-
cedit, si accuratum pro eorum sufficientiâ exa-
men accedat. Sic Commissarios Religiosos vidi-
mus non Hispanos, qui magnâ cum satisfactione
Tribunalis sancti processerunt. Vnde & Mini-
stri alij assumi poterunt, qui ad ministerium
non ita honorificum, & confidentiæ tantæ deli-
guntur.</P>
<Z><A+1>Circa Decimum-octauum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>68</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod etiam circa Qualificatores proce-<marginalia>Qualifica-|tores Reli-|giosos posse|à Prælatis|mutari.</marginalia>
dit, & sic habet: Que siendo Calisicador
de la Inquisicion algun Religioso, si à su Prælado se gare-
ciere mudarte à otra parte por algunas consideraciones,
los Inquisidores no selo impidan. Sunt & pro hoc pri-
uilegia aliqua id generaliter continentia, vt scili-
cet mutatio Religiosorum prohiberi à nullo
queat, quicumque ille fuerit, cùm illa ad Religio-
nis bonum visa fuerit expedire. Et Societas no-<marginalia>Speciale|priuilegi&#x0169;|Societatis,|cui & ab|ipsa renun-|tiatum.</marginalia>
stra illud speciale, de quo in Compendio communi.
verb. Exemptio. §. 3. in quo de Inquisitoribus fit
mentio specialis, quatenus nequeunt ad quoduis
munus, officium, vel exercitium, etiam in defectum
aliorum, absque expresso sui superioris consensu, ac etiam
mandato, adigi, vel cogi. Quod quidem aliæ mul-
tæ participant Religiones. Sed Societas illi re-
nuntiauit quod à Gregorio XIII. fuerat non
multò antè concessum, in Congregatione Gene-
rali quintâ, vt constat ex illius Decreto 21. quia
ita sibi gratum fore, ab affectum singularem in S.
Inquisitionis Tribunal, eidem Congregationi si-
gnificauerat gloriosissimæ memoriæ Rex noster
Philippus II. Possunt ergo in Hispaniâ DD. In-<marginalia>Quid inde|Inquisitores|possint.</marginalia>
quisitores quoduis officium, munus, aut exerci-
tium Religiosis Societatis committere, quod
eorum congruat Professioni. Possunt & alijs:<marginalia>Religioni-|bus alijs ob-|stat pro vsis|dicta ren&#x0169;-|tiatio.</marginalia>
quia licet communis sententia sit amisso priuile-
gij vsu ab eo, cui fuit concessum, non amitti re-
spectu eius, qui communicationis prærogatiuâ
perfruitur, vt videri potest apud Emmanuelem
Rodericum Tomo 1. qq. regul. quæst. 55. artic. 19.
quem plures alij sequuntur. In nostro tamen
casu aliter res habet, quia non est credibile con-
tra voluntatem Regis Catholici velle Summum
Pontificem priuilegium per communicationem
haberi à Religiosis omnibus, cui Societas renun-
tiauit. Et Regis quidem talem voluntatem fuisse,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0365.jpg/>
@@1@<SE365>354 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><-P>indubitabile prorsus est; quia si non vellet; illius
indulgentia circa Societatis renuntiationem parui
momenti fuisset; cùm Religiosi alij numero sine
comparatione maiores possent tali priuilegio vti,
& sic S. Inquisitionis Tribunali illud pararetur
incommodum, quod ipse tantoperè, ad ipsius Tri-
bunalis instantiam statuerat remouere.<marginalia>Quid spe-|ciale in|Indijs.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>69</absatz-nummer> Quamuis autem in Hispaniâ sic vsus ha-
beat; pro Indiis tamen quoad Qualificatores id
seruandum voluit Rex noster, supremo annuen-
te Consilio, quod in præsenti habetur Capitulo,
vnde quoad munera alia non videtur amplian-
dum. Si ergo S. Tribunal Commissarium velit
aliquem constituere, id facere sine consensu Præ-
latorum potest, sicut & Commissario eidem ali-
qua committere, propter quæ oporteat eum do-
mo egredi, aut etiam oppido. Neque obstat
Bulla Vrbani VIII. de quâ Cardinal. Lugo in
Responsis Moral. Lib. 4. Dub. 36. quæ circa hoc in
Indiis non est praxi roborata. De assistente loco
Ordinarij alia est ratio, pro quo idem Dub. citato,
& specialiter num. 10. Quamquàm & illud pro
Indiis non sit exploratum: & idem est, si exer-<marginalia>Officium|Notarij pos-|se Religiosis|iniungi.</marginalia>
citium aliud velit eidem demandare, quale est No-
tarij: Religiosos enim posse ad hoc ab Inquisito-
ribus officium assumi, plures Doctores affirmant,
vt videri potest apud Carenam Parte 1. Titulo 12.
num. 2. qui num. 9. testatur in Inquisitione Cre-
monæ duos adesse Cancellarios, seu Notarios:
(idem enim apud illum nomen vtrumque desi-
gnat) vnum à supremâ Inquisitione electum,
& alium Regularem ab Inquisitore Tribunalis
illius nominatum. Quod ad Qualificatores verò<marginalia>Quoad|mutationis|impeditione&#x0303;|quomodo|grauari In-|quisitorum|conscientiæ|possint.</marginalia>
attinet, videant DD. Inquisitores circa hoc gra-
uari eorum conscientias posse: licèt enim præ-
ceptis non agant, quod eisdem planè non licet,
mutationem Religiosorum impedire conantes:
tales tamen preces possunt Prælatis obtrudere,
vt illi prorsus inuiti à mutatione abstineant, cùm
graui Religionis incommodo. Si autem Qualifi-
cator valde vtilis S. Tribunali sit, hoc potest Præ-
latis sine scrupulo significari, & gratum Tribuna-
li futurum, si mutatio talis suspendatur. Et ta-
lis etiam esse vtilitas potest, vt & compulsio li-
ceat, quia generalis prohibitio singularem casum
non excludit, vt aliàs inculcatum. Pro Societa-
tate autem nostrâ id animaduertisse expediet,<marginalia>Decretum|Congreg. 5.|Societatis|pro obsequio|Inquisitio-|nis.</marginalia>
quod in citato, Decreto 21. his verbis intimatur:
Quin potiùs omnes Nostros in huiusmodi Regnis existen-
tes seriò & grauiter hortatur, vt quidquid obsequij à
nostrâ tenuitate, in sanctum illud officium, eiusque
Ministros prouenire poterit, id humiliter semper atque
alacriter præstare curent. Sic quinta generalis Con-
gregatio.</P>
<Z><A+1>Circa Decimum-nonum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>70</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N quo sic: Que los Familiares, que tubie-<marginalia>Circa de-|linque&#x0303;tes in|Officijs Fa-|miliares &|Commissa-|rios</marginalia>
ren oficios publicos, y delinquieren en ellos, sean
castigados por las Iusticias Reales, y los Inquisidores no
les defiendan y amparen contra esto: y lo mesmo se
entienda con los Comisarios, que delinquieren en los
Oficios ô Ministerios de Curas, ô Prebendas, que tubie-
ren, si no que los dejen à sus Ordinarios. Quæ sint
officia publica non est difficile internoscere: ta-
lia enim sunt, quæ administrationem iustitiæ
concernunt, & quæ auctoritate Regiâ, aut illius<-P>@@

<-P>vicariâ, ad commune bonum conferuntur. vt
Bancerij, Depositarij, Tabelliones, Procurato-<marginalia>Quæ sint|officia pu-|blica.</marginalia>
res, Quæstores, Rationales & huiusmodi alij. De
Officialibus autem militiæ idem videtur dicen-
dum, quia reuerà publicum officium exercent,
licèt non de omnibus id certum videatur: sed
Magistris militiæ post Generales, Sergentis ma-
ioribus, Ducibus, & maiorum Officialium sub-
stitutis publicâ auctoritate; Signiferis etiam, qui
Regij dicuntur, de quibus nulla videtur esse du-
bitatio, quandoquidem eorum officium à Rege,
dato pretio, prouidetur. Omnes ergo isti, &
similes, circa officium delinquentes, ab Ordina-
riis possunt puniri iudicibus. Si verò eorum deli-
cta circa officium non sint, quia videlicet eodem
modo peccare poterant, si Officiales non essent;
vt in concubinatu, rixis, & similibus, etiamsi de-
licta grauiora sint, dummodo inter excepta non
numerentur, de quibus posteà, nullo modo ad
forum Ordinarium spectant, sed ad forum Inqui-
sitionis, vbi ad petitionem partis, vel ex officio,
tales sunt caussæ iudicandæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>71</absatz-nummer> Quod quidem iuxta doctrinam proce-<marginalia>Ex syndi-|catu osten-|ditur, quo-|modo in de-|lictis nō fias|extensio.</marginalia>
dit, quam circa Syndicatum publicorum Officia-
lium communiter Doctores tradunt, illum vide-
licet non extendi ad delicta, quæ circa officium,
aut cum relatione ad illud non committuntur:
talia enim alterius fori sunt, & aliqua fortè de fo-
ro tantùm Dei, quia humana se ad illa prouiden-
tia non extendit. Pro quo Doctores adducit P.
Fragosus Tomo 1. Pag. 937. num. 41. Qui & pro
eodem allegat Cap. Cùm ad Sedem, de restitut. spo-
liat. vbi nihil ad rem. Sed forsitan apud Iuristam
aliquem sic citatum inuenit, in quibus non rari
huiusmodi errores occurrunt, vt alibi ad-
monui.</P>
<P>  <absatz-nummer>72</absatz-nummer> Circa Commissarios autem in Officio<marginalia>Circa Cō-|missarios &|Præbenda-|rios resolu-|tio similis.</marginalia>
Parochiali, aut in Præbendæ ministerio peccan-
tes, similiter est philosophandum; possunt enim
à Prælatis talia peccata puniri, non verò alia
quantumuis grauia, quæ ad Commissionem re-
ferri nequeunt, licet reuerà Commissarij ipsi inde
sumant occasionem liberiùs delinquendi: dum
actus ipsi externi tales non sunt, vt internam illam
valeant ostendere prauitatem: pro quo faciunt
dicta à nobis numer. 18. Quia verò circa factum
ipsum esse quæstio potest, dum alij iudicant rela-
tionem ad Commissariatum habere, alij non, per
quod res dubia redditur: tunc in fauorem In-
quisitionis iudicandum est, quia ex consequenti
est fauor fidei, & summa est ratio, quæ pro reli-
gione militat, iuxta sæpiùs dicta. Et quia tales de
foro Inquisitionis sunt, in cuius illa est iuris pos-
sessione; & ita melior est illius conditio, iuxta
communem Iuris Regulam.</P>
<P>  <absatz-nummer>73</absatz-nummer> Soli autem Curati & Præbendarij in præ-<marginalia>Soli Cura-|ti & Præ-|be&#x0303;darij Ca-|pitulo com-|prehensi.</marginalia>
senti nominantur Capitulo, vnde alij Clerici,
licèt officium aliquod Ecclesiasticum gerant, si
in illo delinquant, ad forum Inquisitionis spe-
ctant. Præbendarij autem sunt in Indiis Decani,
Archidiaconi, Archicantores, Scholiarchæ, The-
saurarij, Canonici, Portionarij, etiamsi dimidiam
tantùm habeant portionem, vt videri potest apud
Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 4. num. 7.
& 14. & Cap. 14. num. 15. & in Politicâ Libr. 4.<marginalia>Quinam|Præbenda-|rij nomino|veniant.</marginalia>
Cap. 4. Col. 5. §. Scis Racioneros, & sequenti. &
Pag. 615. §. Y passando. Dom. Felicianus à Vega<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0366.jpg/>
@@1@<SE366>Circa Concordata. 305
<duolan 2><-P>in Relectionibus Canonicis Cap. 4. §. De adulteriis n.
97. de Iudiciis. Et alij. Licet autem Concilium
Tridentinum Seßione 24. Cap. 12. de Reformat.<marginalia>Portionem|esse Præ-|bendam.</marginalia>
Præbendam à Portione videatur distinguere, ibi:
Prætereà obtinentibus in eisdem Cathedralibus aut Col-
legiatis Dignitates, Canonicatus, Præbendas, aut Portio-
nes &c. id non vrget: Nam eâ ratione neque Di-<marginalia>Conc. Trid.</marginalia>
gnitates, neque Canonicatus essent Præbendæ,
quod constat dici non posse: Præbendæ ergo ibi
ministeri&#x0169; aliquod indicat Portione superius, se-
cundùm diuersas Ecclesiarum consuetudines. Ex
his autem, quæ statim addit, clarè positio nostra
colligitur, dum sic ait: Alioquin primo anno priue-
tur vnusquisque dimidiâ parte fructuum, quos ratione
etiam Præbendæ ac residentiæ fecit suos &c. Vbi de
iis agit, quos antecedenter expresserat verbis al-
latis. Non ergo videtur de hoc posse dubitari.
Et ita alij tali nomine non comprehensi, Inquisi-
torum censuræ penitus subiacebunt. Et quod ad
limitatam illam Præbendariorum subiectionem
attinet respectu Episcoporum, tantùm euincunt,
quæ congerit Dom. Villaroe&#x0308;l Parte 1. Pacificæ<marginalia>D. Villa-|roe&#x0308;l.</marginalia>
gubernat. Quæst. 5. Art. 5. Et ita in fine Capitu-
lum prædictum adducit, vtpote quod cum addu-
ctis à se videatur concordare.</P>
<P>  <absatz-nummer>74</absatz-nummer> Circa delinquentes autem in officiis ac<marginalia>In Paro-|chialibus|Officijs de-|linquentes|qui intel-|ligendi.</marginalia>
ministeriis Parochialibus obseruandum est, non
solos Parochos, sed quotquot in officiis ac mi-
nisteriis Parochialibus delinquunt, puniri ab Or-
dinariis posse, vt ex tenore Capituli constat, vnde
Parochorum Vicarij seu Coadiutores ab Episco-
po dati, aut ab eisdem electi, similiter puniri ab
illis possnnt propter eamdem rationem, nisi sint
Religiosi. Licet enim Curati iuridictioni Episco-<marginalia>Quid si|Religiosi</marginalia>
porum quoad concernentia officium Parochiale
subiaceant, iuxta dicta Titulo 17. Cap. 7. pro quo
etiam Diana Parte 11 Tract. 2. Resolut. 15. quam
plures Doctores congerit, & videri etiam potest
P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 6. numer. 52. ij autem
qui apud illos in ministerio Parochiali assistunt,
puniri nequeunt, quia de illis Bullæ Pontificiæ,
& Regia rescripta non loquuntur: & cùm odio-
sa dispositio sit, & exemptioni contraria, non de-
bet vltra terminos expressos ampliari. Nisi for-
tè Vicarij sint auctoritate Prælatorum in eorum
absentiâ constituti, ij enim Parochi temporales
sunt, & eorum ac aliorum ratio est eadem.</P>
<P>  <absatz-nummer>75</absatz-nummer> Et quidem de Parochis loquendo pos-<marginalia>Sententiā|Bauni pro|Parochis|Indicis ni-|hil iuuare.</marginalia>
set aliquis contendere visitationi Episcoporum
nullatenus subiacere, ex iis, quæ adducit P. Bru-
nus Chassaing. Minorita de Priuilegiis Regularium
Parte 1. Tract. 1. Cap. 3. Propos. 3. Vbi probat ex
multis priuilegiis Regularem Parochum vel Vi-
carium in Ecclesiis exemptis seruientem, non
posse ab Episcopo visitari. Sed præterquam
quòd sententia illa parum verosimilis est, contra
quam communis Doctorum sensus militat; in
proposito nihil iuuat, quia de Ecclesiis exemptis
procedit, quales Indicæ non sunt. Et prætereà
sub eo pacto à Rege nostro, tamquàm Patrono,
& Episcopis, traduntur, vt horum visitationi de-
beant eorum Rectores subiacere: in quo quidem
suo renuntiare priuilegio possunt, quando id A-
postolicâ dispensatione præstatur.</P>@@

<Z><A+1>Circa Vigesimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>76</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Ve estando amancebados (sic illud ait) al-<marginalia>In Fami-|liarium cō-|cubinatu|tradatur|locus præ-|uentioni.</marginalia>
gunos Familiares de la Inquisicion, y pro-
cediendo mis Iusticias, ô las Ecclesiasticas por el dicho a-
mancebamiento contra ellos, los Inquisidores no les am-
paren, ni defiendan, auiendo las dichas Insticias preue-
nido la causa. Regulare est hoc iuxta Iuris dispo-
sitionem in delictis, quæ sunt mixti fori, cuius ra-
tio præcipua est, ne quis coram duobus iudici-
bus in eadem caussâ vexetur, vt benè obseruat
Bossius in Tract. Crimin. Titulo de foro compet. num.
108. Circa quod multæ agitari solent quæstio-
nes, pro quibus videri potest P. Fragosus Tomo 1.
pag. 507. num. 32. & seqq. In casu autem nostro id
disponi debuit, quia non constabat delictum esse
mixti fori. Cùm enim Familiares de foro Inquisi-
tionis sint; factâ nondum declaratione; caussa
ad Tribunal, quacumque non obstante præuen-
tione, traheretur. Licèt autem tunc coram duo-
bus iudicibus vexaretur delinquens, id non ob-
staret, quia vexatio iudicis incompetentis fuisset
iniusta, & ita contra eum agere sic vexatus pos-
set actione iniuriarum, & ad damna compensan-
da officium Superioris iudicis implorare; sicut
in alio quocumque tribunali contingeret, si iu-
dex incompetens caussam vsurparet. Cur autem<marginalia>Cur ille|specialiter|expressus.</marginalia>
in delicto concubinatus potiùs quàm in alio ita
dispositum sit, ratio esse potest huius frequentia
delicti, cui oporteat remedium opportunum ad-
hiberi: si enim luxuria laxis sinatur habenis de-
currere, non sunt matrimonia secura, vnde
grauissima damna in diuitiis, honore, vitâ, & ani-
mâ subsequuntur. Quæ quidem vtinam, vt ve-
rissima sunt, ita & iudicum animos, ad quos per-
tinent ista, pulsarent! Sed nescio an ita accidat:
dum enim pellicatus annexi & publici in oculos
multorum, & in quamplurium notitiam incur-
runt, eorum desidiam videntur arguere, qui, cùm
vigilare deberent, vt in matutino interficerent
peccatores terræ, etiam sub ipsâ meridianâ luce
videntur dormitare.</P>
<P>  <absatz-nummer>77</absatz-nummer> Cùm autem Capitulum præsens de so-<marginalia>Non ex-|tendendum|ad alios|præter Fa-|miliares.</marginalia>
lis Familiaribus procedat, ad alios S. Inquisitio-
nis Ministros non debet extendi, quia odium
continet, & odiosæ dispositiones strictè accipien-
dæ sunt, etiamsi in aliis, qui non exprimuntur, si-
milis ratio sit, vt superiùs dictum num. 70. & 71.
& alibi sæpiùs. Et videri pro eo possunt Emma-
nuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 11. art. 9.
P. Suarez de legibus Lib. 8. Cap. 28. num. 11. & P. Sa-
las etiam de legibus Quæst. 96. Tract. 14. Disputat. 17.
Sect. 8. num. 43. qui plures alios adducit. Negari<marginalia>Contrari&#x0169;|probabile,|ob rationis|identitate&#x0303;.</marginalia>
tamen nequit contrarium in casu nostro esse pro-
babile, quia non tam similitudo, quàm rationis
identitas inuenitur, vt consideranti constabit: vbi
autem rationis identitas est, illam debere verbis
præualere multi Doctores tradunt, etiam cùm
dispositio odiosa est; vt videri potest apud Ioan-
nem Gutierrez in Practicis Quæst. ciuil. Lib. 3. Cap.
17. & 118. numer. 113. Tiraquellum in l. Si vn-
quam verb. Libert. à numer. 45. vsque ad 56. Ioan-
nem Garciam de Hispanorum nobilitate, in diuisione
num. 46. 61. & 62. Menochium Tomo 1. Consi-
liorum, Cons. 11. num. 16. & moderniores alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>78</absatz-nummer> Vnde Domini Inquisitores dissimulare<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0367.jpg/>
@@1@<SE367>356 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><-P>aliquando poterunt, cùm sciant iudices non te-<marginalia>Praxis pro|DD. In-|quisitori-|bus-</marginalia>
merè se in huiusmodi caussarum cognitionem in-
gerere; præsertim si Ecclesiastici sint, quibus mul-
tò est ampliùs deferendum: neque penitus illæ à
foro Inquisitionis extrahuntur, quandoquidem
Episcopi Ordinarij Inquisitores sunt, vt est no-<marginalia>Episcopos|esse Ordi-|narios In-|quisitores.</marginalia>
tissimum. Videndus Farinacius de hæresibus, Quæst.
166. Mag. Sousa in Aphorismis Inquisitorum Lib. 1.
Cap. 3. P. Molina Tomo 6. Tract. 5. Disputat. 28. num,
18. Carena Parte 1. Titulo 4. §. 1. & Dom. Barbo-
sa de Potest. Episc. Allegat. 40. numer. 39. Qùod et-<marginalia>De Capitu-|lo & eius|Vicario.</marginalia>
iam Capitulo, Sede vacante, & illius Vicario com-
petere, communis sententia est, pro qua P. Molina
suprà numer. 11. P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 8.
Puncto 12. §. 1. num. 5. Diana Parte 4. Tract. 8. Re-
solut. 33. Sousa suprà §. 20. Carena Titulo 8. §. 3.
& alij.</P>
<Z><A+1>Circa Vigesimumprimum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>79</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Erba illius sunt: Que los Inquisidores no<marginalia>Circa gra-|dus in A-|cademiis|non posse|mandata|expedire.</marginalia>
den mandamiento contrahat Vniuersidades,
en que manden que se gradue algun Dotor por Claustro
contra los Estatutos, y Constituciones dellas, ni se en-
tremetan en escas semejantes, ni en negocios de gobier-
no, que no tocan à su ministerio. Omnia hæc sanctè
& prudenter constituta. Et quod ad mandatum
conferendi Gradum per Claustrum, per suffragia
inquam Doctorum, non præcedentibus exami-
nibus requisitis, non audiui vnquam tale per prę-
fatos Dominos attentatum. Quia verò dispositio
præsens non sine fundamento aliquo emanauit;
meritò timeri potest, ne quod aliquando conti-
git, aliquando etiam repetatur. Erit autem pec-<marginalia>Quod in eo|peccatum.</marginalia>
catum illud non solùm commune duor&#x0169;, sed plu-
rimorum, tum mandantium, tum mandato de-
ferentium, cùm constet illud esse iniquum; si præ-
sertim sufficientia in laureando desit, vt videtur
defutura: sufficientes enim examinum periculum
minimè reformidant.</P>
<P>  <absatz-nummer>80</absatz-nummer> Si autem sufficientia esset notoria, dubi-<marginalia>Quid cùm|sufficientia|est notoria.</marginalia>
tari potest an grauiter peccarent Gradum huius-
modi decernentes & conferentes. Et videtur ne-
gatiuè respondendum iuxta Doctores quos ad-
ducit P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. moral.
Cap. 1. Dub. 57. & etiam sequitur dicentes pec-
catum mortale esse gradum Doctoratus conferre
notabiliter insufficienti, sicut & illum recipere: &
idem asserit de gradu Licentiati, quia eum ade-
ptus sine nouo examine potest ad gradum ascen-
dere Doctoratus. Quando autem insufficientia<marginalia>Quid cùm|mediocris.</marginalia>
notabilis non est, seu, quod in idem redit, est me-
diocris sufficientia, id non asserunt, etiamsi sciant
statuta Vniuersitatum id expressè prohibere. In
quorum quidem transgressione aliquale pecca-
tum erit; quod tamen & tunc vitari poterit, quan-
do ratio aliqua conuenientiæ occurrerit. Talis
autem videtur, cùm Inquisitor circa hoc aucto-
ritatem suam interponit: in quo graue erit pec-
catum, si mandato id extorquere velit, vt in Ca-
pitulo præsenti dicitur, quia illi Euangelicum il-
lud dici iure poterit: In qua potestate hæc facis?
Inquisitores enim tali sunt facultate penitus de-
stituti, quia neque à iure, neque à consuetudine,
aut priuilegio aliquo, fundamentum illius vel le-
uissimum apparet; neque ad ipsorum officium
est vllatenus necessaria.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Quia verò Capitulum præsens Docto-<marginalia>Quid de|Gradibus|aliis præ-|ter Docto-|ratù$unclearm.</marginalia>
ratûs tantùm meminit, videtur circa Gradus alios
secus esse dicendum. Sed non est reuera funda-
mentum pro eiusmodi assertione: quia quod ad
gradum Licentiati attinet, eiusdem rationis est
cum Doctoratu, vt iam vidimus: & vt non sit, de
illo atque aliis adducta procedit ratio; quòd sci-
licet Inquisitores non habent iurisdictionem ali-
quam circa ista, vnde mandatum dare nequeunt.
Et ita non videtur excusationi locus, etiam cum
Gradus inferiores sunt, & in quorum collatione
non est peccatum mortale, etiamsi requisita suf-
ficientia desit; quia est vsurpatio iurisdictionis,
& violentia circa eos, ad quos spectat libera dis-
positio. Capitulum autem præsens Doctoratûs
meminit, quia in eo esse specialis difficultas solet,
tali mandato vincenda; vel quia de eo specialiter
querela ad Regem delata, quia sic factum fuerat,
& in eo se magis grauatas Vniuersitates quere-
bantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Neque Rex, & Supremum S. Inquisi-<marginalia>Vnde talis|obligatio|proueniat.</marginalia>
tionis Consilium, specialem circa hoc legem sta-
tuunt; sed extantem declarant; nec specialem et-
iam illam ex Iure Canonico aut Ciuili, sed natu-
rali, in vtroque sæpiùs inculcato, quòd scilicet
nullus non subditis imperare potest, neque con-
tra Iura & leges quidquam eorum disponere, quę
ad ipsum non spectant; & generaliter id verissi-
mum, quod habet Regula 19. Iuris in 6. Non est<marginalia>Reg. 19.|Iur. in 6.</marginalia>
sine culpa, qui rei, quæ ad eum non pertinet, se im-
miscet. Pro iudice autem est Regula 26. ibidem, in
qua dicitur: Ea, quæ fiunt à iudice, si ad eius non spe-<marginalia>Et 26. ibi-|dem.</marginalia>
ctant officium, viribus non subsistunt. Et peccatum
graue in hoc inuenire communiter Doctores af-
firmant: pro quo videri potest Eligius Bassæus
Verb. Iudex num. 3. vbi alios adducit:</P>
<Z><A+1>Excursio breuis Circa Indicas
Vniuersitates.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>82</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vnt in illis aliquæ; & quidem Euro-<marginalia>Illarum|laus.</marginalia>
pæis plurimis ob præstantiam ingenio-
rum, & doctrinæ supellectilem, exæquandæ; pro
quibus occasione præcedentis Capituli nonnihil
hoc loco inseruisse commodum iudicaui. Et pro
quibus etiam videnda, quæ diximus Titulo 4. Cap.
14. circa Regios Auditores, & alia eorum occa-
sione. Ergo vt breuitati consulam,</P>
<P>  Dico primò. Præsentatis à Rege nostro ad<marginalia>Assertio 1.|Præsentatis|ad Episco-|patum non|posse Gra-|dus conser-|ri sine re-|quisitis,|si de eorum|sufficientia|non con-|stet.</marginalia>
Episcopatus, nequeunt in Vniuersitatibus Indi-
cis ij conferri Gradus, qui pro eâ requiruntur di-
gnitate, si de eorum sufficientiâ non sit saltem
probabilis certitudo. Hoc quidem generale est
pro Vniuersitatibus cunctis, sed nescio an alibi ta-
le quid accidere possit, cùm de electis notitia ple-
nior ob distantiam non ita ingentem habea-
tur: licet monstra huius generis vbique so-
leant inueniri: vnde in Cap. Quamuis, de ætate
& qualit. in ord. præficiend. mentio Episcopi indu-
citur, qui nihil de Grammatica didicisset. Verùm<marginalia>Cap.|Quam-|uis, de æ-|tate &c.</marginalia>
notitia maior communiter habetur, quæ tamen
pro existentibus in Indiis deest, vnde post Præ-
sentationem ad Vniuersitates confugitur, vt Gra-
dus necessarius habeatur. Vbi quidem inprimis<marginalia>Præsentati|sine Gradis|an valida|Præse&#x0303;tastio.</marginalia>
non vacat scrupulo quod ad Præsentationem at-
tinet, an scilicet valida sit respectu eius, qui Gra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0368.jpg/>
@@1@<SE368>Circa Indicas Vniuersitates, 357
<duolan 2><-P>du necessario caret. Non enim voluntatis Regiæ
esse videtur, vt non habens necessaria requisita,
in quibus ille dispensare nequit, Præsentationis
beneficium consequatur: talia enim supponun-
tur; &, si non subsistant, eorum ignoratio facit
inuoluntarium: sicut scientiæ sufficientia suppo-
nitur, sine quâ, qui acceptat, mortaliter peccat,
vt benè obseruat Dom. Villaroe&#x0308;l Parte 1. Quæst. 7.<marginalia>Cap. Eam|te. eod. tit.</marginalia>
Artic. 7. Pro quo est Cap. Eam t$uncleare, eod. tit. Ibi:
Nec aliqua occasione, vel etiam Litterarum nostrarum
obtentu, institui patiaris, quæ scientiâ, moribus, & æ-
tate, Concilij (Lateranensis) non congruant institu-
tis. Sic Alexander Tertius; vbi Glossa verb. Lit-
terarum concludit non esse mandatum Pontifi-<marginalia>Glossa no-|tanda.</marginalia>
cis, quando ignoranter mandat. Rescriptum et-
iam Regium contra Ius, & publicam vtilitatem
non valet. l. Rescripta C. de prec. Imper. Offer. Vbi
Doctores. Et pro Pontificio etiam est Cap. Ex<marginalia>Cap. Ex|parte 1. de|reseriptis.</marginalia>
parte 1. de rescriptis satis celebre in hac mate-
ria, ob illam eiusdem Pontificis regulam: & in
huiusmodi Litteris intelligenda est hæc conditio, etiamsi
non apponatur, si preces veritate nitantur. Sic ibi.
Deinde, quod ad casum spectat, in quo sumus,
videtur certissimum id fieri non posse: cùm enim
generaliter fieri nequeat, ob rationes, quas P.
Thomas Sancius adducit Tomo 1. Consil. Libr. 2.
Cap. 1. Dub. 57. in Episcopis præsertim vrget, quia
eorum approbatio, si insufficientes esse contin-
gat, in maius Ecclesiæ vergit præiudicium, vt est
planum.</P>
<P>  <absatz-nummer>83</absatz-nummer> Dico secundò. Si de sufficientiâ Præ-<marginalia>Assertio 2.|Illum con-|ferri posse|cum pro-|babili suf-|ficientiæ|notitia,|probabile|esse.</marginalia>
sentati probabilis notitia sit, non orta nuper ex
dictis aliquorum, sed per experientiam habita,
aut ex præcedenti fama, non est improbabile
posse talem per Claustrum ad Doctoratum sus-
cipiendum approbari. Probatur ex dictis. n. 79.
Et quia iste non abusus potestatis, sed dispensa-
tio quædam est, pro quâ ratio non leuis occurrit:
si enim Præsentatus ad Gradum non admittatur,
consecrari non poterit, ex quo fiet vacationem
longissimam futuram: quod quàm sit exitiosum,
sæpiùs est à nobis dictum, & ex se res ipsa est o-
culos habentibus manifesta. Vt verò Gradus
conferri nequeat, communis sententia vrget in<marginalia>Contrariæ|fundamen-|ta.</marginalia>
ordine ad prædictum effectum: iuxta quam Gra-
dus acceptus non factâ professione fidei secun-
dùm Constitutionem Pij Quarti, aut contra A-
cademiæ statuta vel consuetudines, vt quia quis
falsò probauit cursus necessarios, vel descriptio-
nem in matricula, aut non fuit in examine forma
præscripta seruata, seu aliàs: non sufficit ad testi-
monium sufficientiæ, quod in Episcopis sacri
Canones requirunt, & præsertim Concilium
Tridentinum Seßione 22. Cap. 2. de Reformat. Sic
Nicolaus Garcia Parte 7. Cap. 7. in Additionibus
numer. 51. Dom. Barbosa de Potest. Episc. ex eodem
Allegat. 55. num. 6. & alij. Nihilo minùs proba-<marginalia>Priori vt|faueat P.|He&#x0303;riquez,|& alij.</marginalia>
bilitas contrariæ sententiæ negari nequit: eam
enim tenet P. Henriquez Lib. 10. Cap. 33. n. 2.
vbi ait quod si eum Gradum habeat tantùm in Iure
Ciuili (cui qui incumbunt, solent etiam studere sacris
Canonibus, & de vtroque Iure examinantur) aut si
nullum Gradum scientiæ habeat; satis esset vt ab a-
liqua probata Academia impetret testimonium appro-
batorium suæ scientiæ, (vt disponit idem Concilium)
quod facilè concedi solet, quando eius scientia multis
sapientibus nota est. Sic ille: qui cùm pro se addu-<-P>@@

<-P>cat Vniuersitatum vsum, in quibus tot viri sapien-
tes concurrunt, ad sententiæ huius probabilita-
tem adstruendam momenti non parum acce-
dit.</P>
<P>  <absatz-nummer>84</absatz-nummer> Quòd verò notitia scientiæ mediocris sa-<marginalia>Scientia|mediocris|notitiam|sufficere.</marginalia>
tis sit, ex eo constat, quia adhibito etiam exa-
mine, qui mediocris deprehenditur, debet ap-
probari, iuxta Constitutiones Vniuersitatum vsu
roboratas. Vnde P. Gerunda, quem adducit
Diana Parte 12. Tract. 1. Resolut. 71 de Episco-
porum necessariâ doctrinæ sufficientiâ loquens,
post enumerata alia in particulari, sic concludit:
Ac si quæ sunt alia prudentis iudicio ad Episcopale mu-<marginalia>P. Gerun-|da.</marginalia>
nus pro mediocritate scitu digna &c. Pro quo &
videnda illa, quæ ex Petro Marchantio ibidem
exscribit. Id quod iam pridem stabilitum l. 22.
Tit. 5. Part. 1. vbi post alia illud: Letrado Comunal-
mente. Neque contra hoc vrget, quod ex Con-
stitutione Gregorij Decimiquarti, quæ incipit,
Onus Apostolicæ, habet Quaranta Verb. Electio.
Atque ex eodem P. Fragosus Tomo 2. pag. 603.
numer. 10. scilicet non sufficere priuilegium Do-
ctoris, seu Licentiati, sed debere fieri de doctri-
nâ promouendi diligentem inquisitionem, nisi<marginalia>Non obsta-|re Consti-|tutionem|Gregorij|XIV.</marginalia>
aliunde constet ex aliqua publica functione.
Non inquam vrget, quia cum diligenti illâ in-
quisitione stat doctrinam esse mediocrem: dili-
gentia enim inquisitionis ad explorandam suffi-
cientiam necessariam adhibetur. Immò ex præ-
dictâ Constitutione videtur deduci Gradum so-<marginalia>Non esse|solùm at-|tendendi$unclear|Gradum.</marginalia>
lum attendendum non esse: id enim tantùm sig-
nificatur, cùm dicitur non sufficere priuilegium
Doctoris aut Licentiati, id est, priuilegium, quod
per Gradus illos confertur, ascendendi inquam
Cathedras, & Principes facultatum interpretari,
fruendique gratiis aliis, quæ à Pontifice, & Chri-
stianis Principibus conceduntur. Cùm ergo
Gradui non ita fidendum sit, pro quo & facit E-
piscopos Romæ coràm Pontifice à viris doctis-
simis examinari, vt videri potest apud Dianam
Parte 11. Tract. 8. Resolut. 26. Barbosam in Col-
lectaneis circa Cap. Cùm in cunctis num. 20. vbi
Clem. VIII. Decretum adducit, & est generale
Cardin. Lugo in Responsis moral. libr. 5. Dub. 15.
num. 6. & Thomam Hurtadum Tract. 12. Reso-
lutione 32. etiamsi aliàs Gradum requisitum ha-
beant: inde fit in conferendâ approbatione per
Claustrum minus scrupuli superesse; mediocri-
tas enim probatur: si autem plus aliquid velint
ij, ad quos prouisio spectat, ipsi viderint, quia ab
Vniuersitate tale iudicium minimè postulatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>85</absatz-nummer> Vnde quod ait P. Henriquez, sufficere<marginalia>Vniuersi-|tatum te-|stimonium|quale fu-|turum.</marginalia>
scilicet quòd ab aliqua probata Academia impetret
testimonium approbatorium, non de approbatione
ad Episcopatum est accipiendum, sed de appro-
batorio mediocris sufficientiæ, quod tantùm ab
illâ petitur. Qui enim sic de approbatione solici-
tum promouendum volunt, & præsentant, Vni-
uersitatem circa sufficientiam non consistunt,
minimè præsentaturi eum, si scirent Gradu ne-
cessario carere, pro quo saltem est vehemens
coniectura vt numer. 82. dicebamus. Ipse autem
Præsentatus Gradum petit, & publicum suffi-
cientiæ testimonium, quæ ad illum requiritur, &
nihil ampliùs, vt Concilij Tridentini Decreto
fiat satis: in quo sic videtur expressum, cùm dici-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
tur: Ideoque anteà in Vniuersitate studiorum, Magister,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0369.jpg/>
@@1@<SE369>358 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><-P>siue Doctor, aut Licentiatus in sacra Theologia, vel Iu-
re Canonico, meritò sit promotus; aut publico Acade-
miæ testimonio idoneus ad alios docendos ostendatur.
Sic Concilium, tantummodò exigens testimo-
nium sufficientiæ publicum ad alios docendos,
non verò ad id, de quo agitur, scilicet ad Epi-
scopatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>86</absatz-nummer> Vt verò id, quod diximus numer. 82. de<marginalia>Ex quo|probatio.</marginalia>
non conferendo Gradu ei, de cuius sufficientia
non constat, ampliùs roboretur, animaduerten-
dum id, quod Concilium ad hoc declarandum
addidit, dum dixit: Meritò sit promotus. Non ergo
promotio ad Gradum sufficit, nisi quæ meritò fit:
id est cum notitiâ sufficienti meritorum. Quàm
autem hoc obligatorium sit, satis ex iis apparet,
quæ à Concilio subiiciuntur, dum sic concludit:<marginalia>Et obliga-|tionis gra-|uitas.</marginalia>
Prædicti autem omnes, vnde instructio seu testificatio
erit sumenda, hæc fideliter & gratis referre tenean-
tur: alioquin eorum conscientias grauiter oneratas es-
se sciant; ac Deum, & Superiores suos habebunt vlto-
res. Sic illud. Licet autem cùm Præsentatus Gra-
dum petit, approbationem ad Episcopatum non<marginalia>Qualem|approba-|tionem|Præsenta-|tus petat.</marginalia>
petat, vt diximus, id de approbatione totali est
accipiendum, non verò de approbatione, quam
Gradus per se importat; de illâ enim agitur in
ordine ad effectum, pro quo petitur sine solem-
nitatibus solitis adhiberi: quæ etsi non sufficiat,
iuuat tamen: & sic sub reatu peccati mortalis fi-
delitas in eo debet obseruari.</P>
<P>  <absatz-nummer>87</absatz-nummer> Dico tertiò. Si à promouendis ad Epi-<marginalia>Assertio 3.|De appro-|batione|Vniuersi-|tatum, in|quibus Iu-|ris Profes-|sores non|sunt.</marginalia>
scopatum approbatio petatur Indicarum Vni-
uersitatum, in quibus Ius Canonicum non legi-
tur, quod illi sunt professi, nequit ab eisdem con-
ferri. Sunt namque in Indiis Vniuersitates aliquæ
sub curâ Societatis, & in eius studiis, in quibus
Philosophia & Theologia prælegitur, & à Pon-
tifice ac Rege facultas concessa est, vt qui easdem
per designatos cursus audierint, ad omnes, qui in
Vniuersitatibus aliis, conferri Gradus solent,
possint, Episcopis illos conferentibus, promoue-
ri. Et tales posse Vniuersitates dici auctoritate
Supremi Indiarum Senatûs habetur, dum per vl-
timam sententiam in iudicio contradictorio de-
creuit vt in Ciuitate Platensi, seu Cinquisacensi,<marginalia>Tit. 18.|n. 50.</marginalia>
Vniuersitas permaneret, de quo dixi aliàs. Non
defuerunt autem qui ad Episcopatus præsentati,
cùm Gradu maiori in Iure, quod professi fuerant,
carerent, inde supplementum defectûs quærita-
rent. Quod tamen illis negatum est, quia non
approbationem, sed Gradum exigebant, quem
conferri non posse, certius est quàm vt egeat pro-
batione. Quòd si approbationem peterent, ea-
dem ratio esse videtur: quia cùm in Vniuersita-
tibus dictis non habeatur Canonici Iuris exacta
notitia, nequit de sufficientiâ in ipsa testimonium
fidele perhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>88</absatz-nummer> Licet autem hoc certius sit, non videtur<marginalia>Probabile|esse posse|approbatio-|nem ab|illis con-|ferri.</marginalia>
tamen oppositum probabilitate omnimodâ de-
stitutum: quia de peritiâ in Iure Canonico iu-
dicare Theologi sufficienter possunt. Vnde & in
Vniuersitatibus Doctores Theologi in opposi-
tione ad Cathedras Iuris vtriusque suffragari
possunt, & è contra: sicut & Canonici in con-
cursu ad Canonicatus. Quod in casu nostro ve-
rosimilius apparet, vbi de præiudicio tertij peri-
culum nullum, & de mediocritate promouendi
agitur, cuius notitia non est difficilis; ea enim se<-P>@@

<-P>prodit experimentis & famâ: quis enim medio-
critate saltem non præditus eam assequatur?
Quòd autem ex hoc argui ad Gradûs collatio-
nem nequeat, ex eo constat, quia pro eo non est
à Pontifice & Rege facultas attributa; cùm ta-
men pro approbatione negata non inueniatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>89</absatz-nummer> Dico quartò. Peccatum lethale est<marginalia>Assertio 2.|Mortale|esse Gra-|d&#x0169; quem-|cumque|indignis|conferri.|Vbi circa|hoc diuersæ|opiniones.</marginalia>
Gradum quemlibet in quacumqùe facultate pe-
nitus indignis conferri. De Gradu Bacchalau-
reatûs in Theologia & Iure negat Palacius, & a-
lij, quos sequitur P. Thomas Sancius Lib. 2. Con-
siliorum Cap. 1. Dub. 57. num. 5. quia parum damni
infertur: Gradus enim iste parui penditur, nec
ratione illius alicui fiditur. De Gradu in Artibus,
quicumque ille sit, idem tenet citatus Pater n. 6.
qui sic tenere doctos Recentiores affirmat, & vi-
deri etiam sic tenere Caietanum, siquidem de
Doctoratu in Iure dubitat. Sed Nauarrus & Al-
cacer apud eumdem nobiscum sentiunt, & vide-
tur pro eo ratio euidens militare: nam Gradûs
cuiuslibet collatio est testimonium falsum publi-
câ auctoritate firmatum in re non leuis momen-
ti: ergo in eius falsitate plusquàm leuiter pecca-
tur. Assumptum est clarum, & Consequentia
probatur: quia testimonium falsum publicâ au-
ctoritate firmatum, est contra fidem publicam:
hac enim ratione Tabelliones grauiter peccant,
dum auctorizent mendacia, vnde & redduntur
indigni, quibus in aliis fides adhibeatur. Quo-
modo ergo graue peccatum non sit Vniuersita-
tem falsum testimonium in publicâ formâ pro-
ferre, & scripto etiam ad perpetuam rei memo-
riam confirmare?</P>
<P>  <absatz-nummer>90</absatz-nummer> Quòd verò res leuis non sit, ex eo pro-<marginalia>Probatio|ex rei gra-|uitate.</marginalia>
bo, quia laureatis in quocumque Gradu ius suf-
fragij, & non vnius, sed multiplicis, in ordine ad
Cathedras tribuitur: vnde vnus ex istis sufficit, vt
aliquis Cathedram possit comparare. Item, in
oppositione ad beneficia Gradus isti in conside-
ratione sunt, & ratione eorum solent alij aliis
anteferri. Et ita Rota in vna Calagumitana An.
1652. die 15. Ianuarij apud Dianam Parte 11. sic<marginalia>Decisio|Rota.</marginalia>
ait: Hic dignior, & præferendus visus est, tum ob gra-
dum Bacchalaureatus, quo caret Stephanus, quemque
Rota in his terminis semper magni fecit, &c. Videan-
tur etiam alia pro eodem die 13. Maij. Anni eius-
dem. Fiunt etiam aliquando Vicarij generales E-
piscoporum.</P>
<P>  <absatz-nummer>91</absatz-nummer> Quod verò ad gradum Magisterij. in<marginalia>De Magi-|sterij gra-|du in Phi-|losophia, &|rationes.|alia.</marginalia>
Philosophia attinet, quis non videat rem scanda-
lo esse plenissimam videre per vias publicas Ma-
gistrum talem cum Magisterij insignibus, & illu-
stri Doctorum ac Magistrorum comitatu eque-
stri, suis etiam insignibus præfulgentium; qui ta-
men indignus tali honore communiter habea-
tur? Sciunt enim multi, & dum sic laureati in-
scitiam rident, festum cum aliis agunt diem, & sic
illius inscitia fit apud vulgus nota, sicut & testi-
monij falsitas, quod Vniuersitas tubis & tympa-
nis clangentibus perhibens, id facit, vt & con-
temptus sequatur, & exempli mali ad fidem pu-
blicam adulterandam certissimum documentum.
Quid quòd Gradus pro insigni sufficientia me-
rentes, dum eo insigniuntur honore, in eâ non
sunt æstimatione, quæ illis debita est, eò quòd si-
milis honor ineptis exhibitus in caussa est, vt cùm
confertur dignis, infirmus adueniat, debilitatus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0370.jpg/>
@@1@<SE370>Circa Indicas Vniuersitates. 359
<duolan 2><-P>scilicet immerentium communione: quandoqui-
dem qui spectant, aut audiunt, ex eo nihil plus,
quàm pro alio præfatis attributo, habent cur de-
beant æstimare. Si equestrium Ordinum insignia
vilibus tribuantur hominibus, quid nobilibus in-
de honoris accrescat? Si titulus Dominationis pri-
uatis nobilibus sit communis, quis propter illum
magni faciat Titulatos?</P>
<P>  <absatz-nummer>92</absatz-nummer> Dico quintò. Cùm habentur Actus lu-<marginalia>Assert. 5.|In Actibus|qui lucrari|nequeant.</marginalia>
cratiui, in quibus scilicet distribuuntur assistenti-
bus pecuniæ, si quis ad finem eorum veniat, vt
scilicet distributionem accipiat, nequit eam tutâ
conscientiâ recipere. Patet, quia est assistentiæ
præmium; non dicitur autem assistere qui ad fi-
nem actionis venit, pro quâ auctorizandâ fit di-
stributio. Id quod ex communi Doctorum sen-
tentiâ roboratur circa distributiones quotidia-
nas, quæ assistentibus in Choro dari solent, ad
quarum licitam acceptionem necessarium est vt
assistentia sit talis, quæ dici absolutè assistentia
possit, respectu scilicet maioris partis Horæ Ca-
nonicæ, iuxta dicta Titulo 18. num. 29. & quidem
eo assistendi modo finis distributionum talium
fraudatur: sic enim statutum à legislatoribus, vt
Litterarij actus concurso Doctorum ac Magi-
strorum splendidi & honorabiles redderentur:
sicque & Magistri & discipuli ad studia euade-
rent promptiores. Quis autem non videat suo
illo aduentu finem talem non obtineri, vacuis
subselliis toto ferè disputationis tempore, & do-
lentibus, qui & defendunt & præsident; studia
sua nihili pendi, & solam octiregalis cupidinem
ad leuem ac breuem illam assistentiæ particulam
permouere?</P>
<P>  <absatz-nummer>93</absatz-nummer> Si autem allegetur consuetudo, irratio-<marginalia>Consuetu-|dinem non|posse allega-|ri, quia ir-|rationalis.</marginalia>
nabilis illa est, vnde nec vim habet, iuxta Iuris v-
triusque notissimas sanctiones, de quibus dictum
aliàs: sicut de simili etiam consuetudine circa
assistentiam in diuinis officiis dicunt Doctores, vt
videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 2.
Consil. Cap. 2. Dub. 102. num. 4. Est ergo restitu-<marginalia>De obliga-|tione resti-|tutionis.</marginalia>
tionis obligatio, quæ facienda est, non Doctori-
bus assistentibus, quia hoc in vsu non est; absen-
tium enim præmia assistentibus non accrescunt;
sed arcæ Vniuersitatis ad communes expensas.
Erit autem commoda restituendi ratio, si quis
posteà assistens stipendium non accipiat, & vt
notam euitet, paullò antè distributionem exeat,
exitûs caussâ non detectâ.</P>
<Z><A+1>Circa Subornationem obseruanda, & no-
tabilis Resolutio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>94</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico sextò. Subornatio in oppositio-<marginalia>Assert. 6.|subornatio-|nem iustifi-|cari non|posse.</marginalia>
ne ad Cathedras nullo modo iustifi-
cari potest. Hoc quidem, sicut nonnulla alia ex
dictis, commune est Vniuersatibus cunctis, sed
pro Indicis vrgeri debuit, quia in illis malum hoc
percrebuisse dolemus, ob maiorem pecuniæ co-
piam, vnde monstra non semel intoleranda na-
scuntur. Id probo. Nam subornatus cùm ad
suffragandum accedet, se subornatum non fuisse
iuraturus est; sed falsò, ad quod periurium is, qui
subornat, cooperatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>95</absatz-nummer> Dices primò non peccare Subornantem,<marginalia>Euasio 1.|ex parato</marginalia>
quia alius paratus est ad subornationem & periu-<-P>@@

<-P>rium: quando autem hoc accidit, non est graue<marginalia>ad subor-|nationem|præclusa.</marginalia>
peccatum materiam pro illo ministrare. Sed hoc
vix est probabile; de quo dictum Titulo 1. num.
146. & alibi. Deinde: licèt illud generaliter lo-
quendo sustineri posset, non tamen vbi lex spe-
cialis est id prohibens. Sciebant siquidem Con-
stitutionem pro Vniuersitatibus conditores fu-
turos multos, qui se offerent subornationi para-
tos, & horum voluerunt infamem agendi mo-
dum extirpare statutis & p&#x0153;nis contra eosdem
stabilitis: quorum obligatio sub mortali est; quia<marginalia>Obligatio|statutor&#x0169;|sub morta-|li.</marginalia>
si non esset talis, inutilis redderetur, ob materiæ
grauitatem: quis enim in negotio isto, vbi arden-
tissimè flagrat ambitio, veniale obstaculum verea-
tur? Videantur dicta Titul. 2. n. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>96</absatz-nummer> Dices secundò subornatione vexatio-<marginalia>Secunda|item ex re-|demptione|vexationis.</marginalia>
nem redimi, quam patiuntur oppositores: cùm
enim quis eorum, aut etiam aliqui, pecunias pro-
fundant, si ipse nihil tale faciat, de Cathedræ po-
test adeptione penitus desperare. Quòd autem
pro redimendâ vexatione pretium dari possit et-
iam iudicibus, etiam cùm de rebus sacris agitur,
communis Doctorum sententia est, pro quâ vi-
deri potest P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap.
2. Dub. 8. & 9. & alij passim. Sed contrà est,<marginalia>Quando|procedat|doctrina de|vexatione.</marginalia>
quia vexatio hæc non infertur ab eo, qui subor-
natur: ergo doctrina illa non est ad rem; quæ
tunc procedit, cùm aliquid datur iniusto vexato-
ri, vt videri apud scribentes potest, & specialiter
apud Bonacinam, qui multos congerit Tomo 1.
Tractatione de simoniâ, Quæst. 6. Puncto 5. Prætereà,
subornatio nequit subornatione conuelli, vt opti-
mè Philosophatur P. Suarius Tomo 1. de Religion.
Lib. 4. Cap. 50. numer. 26. ex quo citatus scriptor<marginalia>Nec subor-|natio sub-|ornatione|conuelli po-|test.</marginalia>
numer. 15. & P. Palaus Tomo 3. Disput. vlt. Puncto
20. numer. 6. qui de oppositione circa Beneficia
agunt. Ratio autem, quam adducit P. Suarius, &
ex eo alij, generalis est; quòd scilicet non sunt
facienda mala vt bona habeant; cumq&#x0301;ue sub-
ornatio ex se iniqua sit respectu eius, qui vim
non facit, nequit ratione prædicti respectûs ad-
mitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>97</absatz-nummer> Addit autem P. Palaus in rigore loquen-<marginalia>P. Palai|doctrina|circa sub-|ornationem|ab eodem|conuulsa,|circa Bene-|ficia.</marginalia>
do licere electoribus iam subornatis pecuniam
dare; non eâ intentione vt specialiter sic danti
faueant, sed vt deponant animum & affectum
propensum, quem habent erga competitorem
propter pecuniam ab illo acceptam: in hoc enim
casu non paratur via ad Beneficium magis quàm
esset parata ante subornationem iniuriosam, & in
odium eius factam, qui damnum pecuniâ cona-
tur remouere. Post doctrinam autem dictam sic
subdit: Video tamen hoc maximo subijci periculo in-
cidendi in simoniam, & in foro hoc externo ita præsu-
mitur. Hæc ille; quibus id, quod præmiserat,
penitus demolitur: nam graue peccatum est id
facere, per quod graui se periculo quis exponit
incidendi in illud, vt est communis Doctorum
sensus. Quidquid autem de prædicto casu sit, ei,
de quo agimus, nequit applicari, in quo qui sub-
ornatum iam priùs subornat, non tantùm inten-
dit illum in statum reducere, quem ante suborna-
tionem habebat, sed ad se penitus inclinare, vnde
plus offert quàm dederit alius; vel si idem, id
certè cum nouo aliquo titulo, vt ad se potiùs in-
clinetur, vnde non relinquit eum in statu, quem
habuerat ante subornationem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0371.jpg/>
@@1@<SE371>360 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V. Excursio.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>98</absatz-nummer> Quia verò de Beneficiis ad Cathedras<marginalia>Reciproca|subornatio|licita non|est; casus|tamen ad-|mittitur, in|quo liceat|à Legio-|nensi.</marginalia>
non videtur argumentum vrgere, eò quòd mate-
ria in istis sacra non sit ex iis, quæ simoniacæ sunt
obnoxia prauitati, secundùm Ecclesiæ disposi-
tionem; videndum an respectu illarum locus sit
reciprocæ subornationi. Circa quod Basilius
Legionensis Libr. 5. de Matrimonij impedimentis,
Cap. 14. §. 6. numer. 44. in fine: affirmat licitum
esse dare pecuniam in oppositione ad Cathe-
dram, quando duo sunt oppositores, neque ex-
cessus clarè apparet, si de facto Scholasticus,
qui suffragium debet ferre, sua sponte postulaue-
rit, vel indicauerit: non tamen esse licitum illam
offerre. Iuxta hanc ergo sententiam licebit sub-
ornato maius offerre pretium, quia cùm illud ab
alio acceperit, satis indicat se ab alio maius acce-
pturum. Quòd autem licitum esse neget offerre
non postulanti, aut voluntatem indicanti, ex eo
prouenire potest, quia cùm ille sit iam ad peccan-
dum propensus, non est caussa illius qui pretium
confert, iuxta sententiam illam, de quâ num. 95.
& facit pro eâ P. Dicastillus de Iustitiâ & Iure, Lib.
2. Tractat. 2. Disput. 6. numer. 46. vbi cum aliis ait
in oblatione munerum illis factâ, qui recipere li-
citè nequeunt, non esse graue peccatum, quia sic
paratus non inducitur, sed offerens illius peccato
vtitur in suum commodum.</P>
<P>  <absatz-nummer>99</absatz-nummer> Sed Legionensis sententia non placet P.<marginalia>Sed non|placet P.|Palao.</marginalia>
Palao suprà, quia talis doctrina pluribus iniustitiis
& peccatis viam aperit. Quod enim elector po-
stulet pecuniam, non potest honestare illius rece-
ptionem, neque largitionem, quia est postulatio
iniqua: ergo si seclusâ postulatione non licet in
illo casu electoribus pecuniam offerre, neque et-
iam petitam largiri licebit. Quod equidem benè<marginalia>Sed ex eo|redargui-|tur illius|sententia.</marginalia>
dictum, ex eoque redargui sententia illius potest,
de quâ num. 97. cùm fateatur ipse eam esse maxi-
mo subiectam periculo, propter quam rationem
censet istam, de quâ agimus, reiiciendam. Dein-
de. Quia seclusâ postulatione nequit offerri pre-
tium, eâ etiam positâ, non licet, quia per illam
non honestatur. Tunc sic: seclusâ subornatio-
ne præcedenti, non licet pretium offerre: ergo
neque stante illâ. Consequentia est euidens ar-
guendo vt ipse arguit, quia ratione præcedentis
subornationis nequit honestari, quæ ex se inho-
nesta est, sed quia ob auctoritatem Basilij Legio-
nensis, abusum, de quo agimus, potest quispiam
non lethaliter malum iudicare, addo ex ipsius do-
ctrina illum non reddi tolerabilem. Nam in pri-
mis ille loquitur quando excessus clarè non ap-
paret; isti autem suffragiorum nundinatores ni-
hil de excessu curant, sed plus danti suffragia pol-
licentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>100</absatz-nummer> Prætereà, citatus Auctor in specie casus<marginalia>Neque Le-|gionensis|apertè fouet|subornatio-|ni, in casu|de quo a-|gitur.</marginalia>
nostri non loquitur, neque ex eo, quòd asserit,
argui potest. Licèt enim iam subornatus rece-
pturum se plus pretij satis videatur indicare; id
tamen certum non est, quia priori fidem suam ad-
strixit, & aliqui in eo constantes esse solent; quòd
si maius vellet pretium, id oppositoribus indicas-
set omnibus, aut eorum proxenetis, vt plus danti
se obligarent: dum autem dubia voluntas est,
nequit ad certum peccatum induci. Item. Etiam-
si postulet; id fieri nequit, quia cooperatio ad tale
peccatum grauissimis circumstantiis conuesti-
tum, solùm ratione commodi honestari potest,<-P>@@

<-P>saltem non esse lethalis: atqui commodi talis în-
tuitus hoc non præstat: ergo illius malitia per-
seuerat. Maior est iuxta aduersantium doctri-
nam, & Minor ostenditur; quia etiam post obla-
tam pecuniam valde incertum est, an talis sit id,
quod promiserat, impleturus, cùm sciamus mul-
tos ex istis nec Deo nec hominibus seruare fide&#x0303;,
vnde oppositores & cathedris & pecuniis vacui
relinquuntur. Nullum ergo abusus iste in senten-
tiâ dictâ firmum potest habere præsidium. Ideò</P>
<P>  <absatz-nummer>101</absatz-nummer> Dices tertiò probabile esse eum, qui<marginalia>Tertia eua-|sio ex pro-|babili sen-|tentia circa|iudices, c&#x0169;|pro vtra&#xE8BF;|parte est|sententia|probabilis.</marginalia>
ius suffragij in oppositione Cathedræ habet, ali-
quid posse pro suffragationis voluntariâ obliga-
tione recipere: aut enim inter oppositores non
est considerabilis excessus, & tunc pro quolibet
suffragium dare potest: obligare autem se ad v-
num potiùs quàm alium suo suffragio iuuandum,
pretio æstimabile est: vnde & in iudicibus, vbi
pro quolibet ex litigantibus probabilis est opinio,
gratiam illam esse vendibilem, sunt qui sentiant,
quibuscum P. Fagundez de Iustitiâ & Iure, Libr.
5. Cap. 18. num. 5. Licèt autem, cùm ad se suffra-
gandum accedit, iuret se nihil ab oppositoribus
accepisse, id stare sine periurio potest secundùm
doctrinam P. Thomæ Sancij Lib. 2. Consil. Moral.
Cap. 1. Dub. 53. numer. 5. vbi ait quòd licet iuxta
statuta Vniuersitatis Salmanticensis & aliarum<marginalia>Iurare vt|possit subor-|natus sine|periurio.</marginalia>
subornato p&#x0153;na priuationis suffragij imponatur,
de quo ipse Cap. præced. numer. 1. id tantùm ha-
bet locum in foro externo, vnde suffragium
eius in foro conscientiæ & licitum, & validum
est, de quo etiam anteced. Cap. num. 11. Potest
ergo verbis æquiuocis in iuramento vti, quia
suum non debet defectum aperire. Nisi fortè
iudex interroget præcedente infamiâ, vel indiciis
probatis, aut cum semiplena probatione; tunc
enim ad mentem interrogantis respondere debet.
Ex quo fit cessare rationem à nobis adductam de
cooperatione ad periurium, quandoquidem sine
illo stare potest testimonium suffragantis. Si au-<marginalia>Etiamsi ex-|cessus in op-|positore, sit|ex duplici|capite.</marginalia>
tem vnius ex oppositoribus notabilis excessus sit,
tunc etiam doctrinæ est prædictæ locus, tum ex
eo quòd tenet Nauarrus in Manuali Cap. 25. num.
57. scilicet secluso iuramento non esse mortale
eligere minùs dignum ad Cathedram, quæ per
oppositionem datur. Tum etiam quia is, qui ius
suffragij habet, non tenetur absolutè ad suffra-
gandum neque pro vno, neque pro alio, vnde
potest sine graui culpa à suffragatione abstinere,
quòd autem se ad suffragandum obliget, pretio
æstimabile est. Ratione autem iuramenti non
esse obstaculum, ex adducto iam fundamento
firmatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>102</absatz-nummer> Sed contra hoc est doctrinam præfa-<marginalia>Contra il-|lam argui-|tur ex re-|cepta do-|ctrina.</marginalia>
tam tunc tantùm currere, cùm iam est peccatum
acceptionis pretij commissum; tunc enim non
tenetur quis à suffragando abstinere, & æquiuo-
catione potest suum delictum occultare. Quòd
verò sine peccato acceptio stare possit, prædicta
non probant, quandoquidem procedunt iure
tantùm naturali attento, iuxta quod probabiliter
asseritur non esse peccatum mortale. Pro quo
& faciunt quæ docent P. Layman Lib. 3. Sect. 5.
Tract. 4. Cap. 4. num. 9. & P. Lessius Lib. 2. Cap.<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
14. num. 64. qui sic concludit: Hæc argumenta, si
solum ius naturæ spectetur, faciunt hanc sententiam
satis probabilem. Nihilominùs legibus id vetitum est,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0372.jpg/>
@@1@<SE372>Circa Indicas Vniuersitates. 361
<duolan 2><-P>quæ etiam possunt ad restitutionem obligare; immò &
incapaces reddere dominij rei hoc titulo datæ adquiren-
di. Sic ille. Neque aliter loquitur P. Laymam,
aut alia est P. Fagundi mens, vt videri apud eum-
dem potest Tomo 2. in Decalogum Libr. 8. Cap. 26.
num. 34. sicut & Dianæ Parte 3. Tract. 5. Resolut.
55. vbi de eo clarissimè. Quòd autem lex, de qua
agimus, Academicos sub lethali vrgeat, iam ha-
betur ex dictis num. 95. Deinde. Etiamsi subti-<marginalia>Et ex pra-|xi pericu-|losa.</marginalia>
litas illa pro modo æquiuocè iurandi ob auctori-
tatem sic dicentium reprobari penitus nequeat;
communiter tamen illa non attenditur, neque qui
subornant aut subornantur, de illo sunt iurandi
modo soliciti, sed periurij malum auaritiæ & am-
bitionis fame insatiabili deuoratur. Vnde in or-
dine ad communem praxim doctrina prædicta
non seruit, ex quo habetur id, quod Assertione
nostrâ contendimus, subornationem scilicet iu-
stificari nullatenus posse.</P>
<P>  <absatz-nummer>103</absatz-nummer> In quo genere illud videtur minùs ab-<marginalia>Non posse|quem à|suffragan-|do abstine-|re pretio|accepto.</marginalia>
surdi continere, si quis pretium accipiat, non vt
suffragio assistat, sed vt pro Oppositore neuti-
quam suffragetur. Quod fieri solet, vel ad suf-
fragiorum locum non accedendo, vel si quis ac-
cedat, & sehedulas accipiat, ita eas in vrnam mit-
tat, vt nullius momenti suffragium sit, pro quo
varij esse modi possunt, secreti iure seruato.
Sed neque hoc licet, quia reuerà subornatio est,
& sub generali prohibitione contenta. Et qui-
dem meritò, vtpotè absurditatem viris litteratis
indignissimam præseferens: cùm reuera dici
possit eum, qui hoc modo victoriam consequi-
tur, non meritis, sed pecuniis Cathedram con-
secutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>104</absatz-nummer> Circa obligationem autem restitutio-
nis, secundùm probabilem sententiam dicen-<marginalia>Circa obli-|gationem|restitutio-|nis, quæ|probabili-|ter nega-|tur.</marginalia>
dum est illam non vrgere, si quis promissis stet,
quia lex Academica translationem dominij non
inducit, cùm de eo non disponat: pro quo vi-
dendus P. Lessius suprà Dub. 8. & alij passim, &
sit etiam probabile id, quod pro opere prauo
datur, non esse obnoxium restitutioni. Et quia
in casu, de quo agimus, stare potest vt quis pro
digniore suffragium ferat, in quo opus virtutis
exercet, pro eo etiam datum non debere restitui,
multorum sententia est, de qua post alios P. Di-
castillus Disput. 6. citata, num. 59. vbi pro ea ad-
ducit Nauarrum, Sotum, Ledesmam, Bañez, &
Patres Vazquez, Valentiam, Azor, & Rebellum,
& vt probabilem amplectens, licet contrariam vt
veriorem tueatur, quando actio aut illius omis-
sio in dantis commodum postulantur. Posset au-
tem & Dianam adducere Resolut. 55. citata cum
P. Tannero, & aliis eam vt probabiliorem am-
plectentem.</P>
<P>  <absatz-nummer>105</absatz-nummer> Et cùm probabilis talis sententia sit, qui<marginalia>Pro quo|alia fauo-|rabilia.</marginalia>
in casu nostro delinquerint, non sunt ad restitu-
tionem vrgendi, quia huiusmodi homines diffi-
cilè ad illam induci poterunt, & ita benigniore
isto sentiendi modo illorum est securitati con-
scientiæ consulendum. Cùm aliàs, licet actio ista
honesta sit, & ex charitate saltem debita, iuxta
quam tenetur qui suffragij ius habet, caussam be-
nemeriti promouere: in executione autem prau&#x0169;
aliquid admiscetur, ob nuper dicta circa iura-
mentum, vnde operi prauo pretium datur, quia<marginalia>Pro opere|prauo pre-</marginalia>
malum ex quocumque defectu: quo euentu non<-P>@@

<-P>esse obligationem restitutionis communior iam<marginalia>tium posse|accipi</marginalia>
inter Scribentes sententia tenet, pro quo P. Les-
sius suprà. & plures alij apud P. Dicastillum
Disput. citat. Dub. 3. P. Fagundez suprà, quos &
sequitur numer. 34. Eligium Bassæum Verb. Resti-
tutio 4. §. 3. & obuios alios. Si verò ex iniqua
suffragatione Cathedram is amiserit, cui ex iusti-
tiâ debebatur, quia oppositores alij indigni erant,
aut singularis in eorum aliquo excessus cerne-
batur, obligatio restitutionis erit iuxta damni
dati æstimationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>106</absatz-nummer> Sed quis damnum tantum valeat ex<marginalia>Circa pra-|xim resti-|tutionis|respectu|Cathedras|amitten-|tium.</marginalia>
tali hominum genere compensare? Satisfacere
ergo aliqualiter poterit in oppositione alia pro
illo suffragando, vel per Confessarium remissio-
nem debiti postulando. Rarò autem Opposito-
res manifestè indigni sunt, vnde sententiâ se po-
terit Nauarri tueri, de qua num. 101. Sicut enim
non accepto pretio potuit suffragari pro digno,
omisso digniore; ita & illa accepto, quia ex acce-
ptione non est nouus iustitiæ titulus in isto vt illi
plus aliquid debeatur. Et quidem Nauarri sen-
tentia parum verosimilis est, & ita communiter à
Doctoribus reprobatur: sed minùs verosimile est
eos, de quibus loquimur, restitutionis curam con-
dignam habituros. Accedit etiam dictis eum, qui,
cùm minùs dignus sit, Cathedram est assecutus, id
non nisi multorum suffragiis obtinuisse; ex quo
fit singulos non esse caussam totalem damni,
& ita neque ad restitutionem integram obliga-
tos; immò neque ad partialem, si ex vltimis in
suffragatione fuerunt, & sine quorum suffragiis<marginalia>Cum mul-|tis damni-|ficent, ad|quod te-|neatur.</marginalia>
minùs dignus victor in oppositione fuisset, quan-
do vno consilio omnes in actionem huiusmodi
minimè confluxerunt, iuxta communem doctri-
nam de testibus, pro qua videri possunt P. Lessius
Lib. 2. Cap. 30. num. 52. §. Aduerte tamen. P. Fa-
gundez Tomo 2. in Decalogum Lib. 8. Cap. 42. n. 3.
& alij passim: suffragium enim pro minus digno
est falsum testimonium de maiore illius dignitate
practicum & reale, vim electionis habens.</P>
<P>  <absatz-nummer>107</absatz-nummer> Maior circa eos, qui per modum istum<marginalia>Cathedras|iniquè ad-|epti vt te-|neantur.</marginalia>
damnabilem Cathedras obtinuerunt, est difficul-
tas, quia non apparet verosimile aliquod funda-
mentum, vt illas possint retinere, quas nec resti-
tuere possunt, quandoquidem in eorum non est
id positum potestate, quia earum prouisio con-
cursum exigit, & à multorum voluntate depen-<marginalia>Communis|sententia|obligatio-|nem ag-|noscit.</marginalia>
det. Compensatio autem valde est difficilis, si ad
pecuniam reducenda sit: quia honor non est pe-
cuniâ compensandus, & interesse salarij non de-
betur non seruienti. Nihilominùs obligationem
restitutionis Doctores agnoscunt, de Cathedrâ
agentes, & de aliis, quæ per sententiam iniquam
reipsa, licet secundùm allegata & probata iustam,
adiudicaretur alicui, quando ipse auctor iniquæ
adiudicationis est falso illius fundamento coo-
perans. Licet enim probabilis sententia sit, quam
multi Doctores, præsertim Iurisperiti, tenent a-
pud P. Fagundez suprà Cap. 32. num. 7. asseren-<marginalia>Ex iniqua|sententia|quæ obli-|gatio, si|secundùm|allegata &|probata.</marginalia>
tes eum, qui scit iniquam esse sententiam re ipsa,
iustam autem secundùm allegata & probata, pos-
se Cathedram retinere, quod & amplectitur P.
Lessius Lib. 2. Cap. 31. numer. 28. Id tamen ita
intelligendum vt diximus, quando scilicet iniqua
oppositio non fuit respectu eius, cui Cathedra,
aut Beneficium, vel officium quodcumque con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0373.jpg/>
@@1@<SE373>362 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V. Excursio.
<duolan 2><-P>fertur, vt benè notat P. Fagundez suprà §. 8. ex
P. Lessio illud deducens cum ea limitatione lo-
cuto verbis illis: quia caussa non est cur alter iniu-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
stè sit priuatus: vnde iustè quæri non potest sibi ab eo
fieri iniuriam. Hæc ille. Si ergo in oppositore
iniquum fundamentum pro adiudicatione fuit,
non iudicat probabile P. Fagundez posse Cathe-
dram retinere: qui, etiam vbi talis iniqua opposi-
tio deest, si sententia secundùm se iniqua sit, iudi-
cat Cathedram retineri non posse ab eo, qui ini-
quam esse cognoscit, quam ait communiter te-
nere Theologos, vt videri potest n. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>108</absatz-nummer> Sed non videtur resolutio opposita<marginalia>Oppositam|probabili-|tate non|destitutam.</marginalia>
probabilitate penitus destituta. Tum quia Au-
ctores, quos pro sententiâ suâ contrariâ adducit
P. Fagundez, limitationem illam vniuersaliter
non habent, quam ipse ex P. Lessio; & rationem
etiam addunt, quæ vniuersaliter currit, licet à P.
Lessio non probetur, scilicet eo ipso quòd Ca-
thedra, Benesicio, aut officio priuatus non appel-
lauit, acquieuisse sententiæ, & etiam transisse in
rem iudicatam: iuxta Cap. Quod ad consultationem,
de sent. & re iudic. 15. & Cap. Cùm dilectus, de
Electione 32. Tum etiam, quia multorum sen-
tentia est, quos adducit & sequitur Diana Parte<marginalia>Munera|vis nomine|non veni-|re.</marginalia>
3. Tract. 6. Resolut. 34. eum, qui sine vi & fraude,
sed suasione & precibus impedit ne Cathedra
conferatur digniori, sicut & Beneficium & offi-
cium quodlibet, non teneri ad restitutionem.
Quòd autem munerum collatio vis rationem non
habeat aut fraudis, perspicuè tradit idem Re-
solut. 33. §. Verùm non grauabor, cuius illa sunt
verba: Quòd si impediatur ne omnia supradicta bo-<marginalia>Diana.</marginalia>
na aliquis assequatur, non vi, fraude, mendaciis &c.
sed precibus, blanditiis, muneribus &c. Vbi manife-
stè munera vi & fraudi contraponit. Et inferiùs
ita scribit: Igitur cùm preces, munera, blanditiæ, non
repugnent libertati; nullo modo infert alicui iniuriam.
Sic ille. Iuxta quæ habetur per munera suffraga-
toribus collata eorum non sublatam libertatem,
& ita iis non obstantibus in casu nostro validam
esse electionem, cui sola vis & fraus incommo-
dare, quo minùs talis esset, potuissent. Tum item,
quia pro hoc eadem militat ratio, quæ pro valore
suffragiorum, vt suffragatores non teneantur ad
restitutionem: si enim illi non tenentur, neque
etiam qui Cathedram assecuti, quandoquidem a-
ctus validus fuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>109</absatz-nummer> Et quidem in Beneficiis collatio est<marginalia>Ex colla-|tione vali-|da, facta|minus di-|gno, argui-|tur, in Be-|neficiis.</marginalia>
valida, facta minùs digno; cùm tamen sacri Ca-
nones clament dignioribus esse conferenda, vn-
de respectu illorum maior videtur esse ratio,
quàm respectu aliorum sæculariorum, aut etiam
Ecclesiasticorum officiorum: ergo idem non
improbabiliter dici poterit. Licet enim non de-
sint Doctores, qui in hoc discrimen agnoscant,
eò quòd Beneficia non sunt instituta vt præmia,
sed pro bono Ecclesiæ, cui fit satis digni ministri
prouisione; cùm tamen Cathedræ vt pręmia lit-
terarum instituta sint. Re tamen vera discrimen
dictum non videtur sufficiens, ad diuersam de
eo, circa quod agimus, assertionem: quia vni-
uersitates primariò institutæ non sunt ad præ-
miandum litteratos, sed pro communi vtilitate,
vt scilicet Doctores & Magistri in Ecclesia esse
possint à quibus alij doceantur, & Ecclesia ipse
ab infestis impugnatoribus defendatur: pro quo<-P>@@

<-P>visum est commodissimum, vt honoribus & sti-
pendiis Professores donarentur. Quod cùm cer-
tissimum sit, non videtur negari posse satis pro-
babiliter argui ex vno ad aliud; vt scilicet quod
in Beneficiis est sufficiens vt valida collatio sit,
non obstante oppositione, in Cathedris etiam
possit admitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>110</absatz-nummer> Pro quo etiam facit, vt quis se ad resti-<marginalia>Rationes|aliæ pro|eodem.</marginalia>
tuendam Cathedram obligatum existimet, de-
bere minùs dignum se etiam reputare: quod qui-
dem vix erit qui sibi persuaserit, iuxta Martialis
illud:</P>
<shi>Aurum, & opes, & rura frequens donauit amicus:
  Qui velit ingenio cedere, rarus erit.</shi><marginalia>Martialis.</marginalia>
<P>Si ergo comparatione amici hoc accidit, quid
aduersarij comparatione? Quando etiam digni-
tas non ex ingenio solùm, sed ex pluribus aliis
coalescit. Iam ergo circa excessum, vt ille reten-
tioni Cathedræ obstet, non vertitur quæstio, sed,
an excessu etiam non existente, iniqua illa sit ob
iniquum acquisitionis modum. Et vt non sit ta-
lis, qui ad restitutionem obliget, adducta proba-
biliter ostendunt: sicut & id, quod ex P. Tho-
ma Sancio adduximus numer. 101. scilicet subor-
natum validè suffragari, dum per sententiam iure
suffragij non priuatur, & ita validam esse electio-
nem respectu eius, pro quo suffragium fertur,
omnino est consequens, quia neque ille est vo-
ce passiua priuatus. Hæc vt talium conscientiis
consulatur.</P>
<Z><A+1>De Vniuersitatibus Societatis IESV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>111</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico septimò. Qui in Vniuersitatibus<marginalia>Assertio 7.|Gradum in|Societatis|Vniuersita-|tibus rece-|ptum, in|aliis acce-|ptandum.</marginalia>
Societatis Gradum accipiunt, in om-
nibus debent Vniuersitatibus recipi, & admitti
sicut alij, qui in Europæ Vniuersitatibus Gra-
dum assequentur. Id constat ex tenore Bullæ
Vrbani Octaui, cuius concessio perpetua est, &
in Regio Indiarum Consilio registrata. In ea e-
nim dicitur vt Gradus tales in omnibus & vbi-
que suffragentur, sicut alibi recepti. Prætereà,
Non sine iniuria dictarum Vniuersitatum
videtur talis repulsa fieri, cùm admittantur
alij, in quibus Gradus exiguæ litteraturæ ar-
gumenta communiter reputantur. Is qui Abulæ
Doctoralem gradum ostendit, ad incorporatio-
nem admittitur, cùm tamen nullum experimen-
tum sufficientiæ præcesserit, vel omnia superficia-
liter sint peracta. Ille autem repellitur, qui post
experimenta omnia exactissimè decursa, Gradum
est consecutus. Quis hanc non videat & miretur
iniuriam? Ad quid Rex noster concessionem præ-
dictam à Pontifice postulauit, si ita illa parui fa-
cienda est, vt Doctores pro non Doctoribus
habeantur? Non sic certè Regium Indiarum
Consilium, in quo Gradus dicti magni
fiunt, & eorum merito Doctores huiusmodi
præferuntur. Si quis ergo humanus respectus
ad hanc obsistentiam permouet, non est à reatu
culpæ liber, quidquid de bonâ fide sit, quæ in
multis non damnabilem illam reddet, vt est æqu&#x0169;
de probitate ipsorum suspicari. Vide Thomam
Hurtadum Tract. 12. num. 1620. pro Vniuersi-
tate S. Thomæ Hispalensi decertante; quæ enim
adducit Indicis nostris possunt applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>112</absatz-nummer> Dico octauò, Episcopi Indiarum ne-<-P><marginalia>Assertio 8.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0374.jpg/>
@@1@<SE374>Circa Indicas Vniuersitates. 363
<duolan 2><-P>queunt Gradus conferre iis, qui in Vniuersita-<marginalia>Indiarum|Episcopos|non posse|Gradus|cursibus|non pera-|ctis confer-|re.</marginalia>
tibus Societatis ordinarios minimè cursus pere-
gerunt, qui à Pontifice pro ipsis exiguntur. Res
videtur clara, quia facultas sub illa ipsis conditio-
ne defertur: vt ex tenore concessionis apparet.
Et formâ non seruatâ corruit actus, vt dictum a-
liàs, & est apud Scriptores obuium. Videndi Car-
dinalis Tuscus Litt. F. verb. Forma. Marius An-
toninus Lib. 1. Variarum Resolut. 26. numer. 3. &
Lib. 2. Resolut. 11. numer. 4. & 5. & Resolut. 48.
num. 17. & Resolut. 92. num. 4. Petrus de Luna
Consilio 34. num. 18. Dom. Solorzanus Tomo 2.
Lib. 2. Cap. 7. num. 19. & 20. Vbi quòd in du-
bio intelligitur esse substantialis, ita vt eius omis-
sio actum vitiet, præ sertim cùm lex ex tali formâ
prætendit aliquem certum finem, seu effectum,
qui, si ea omittatur, non potest obtineri. Et quòd
forma attenditur magis quàm ratio. Et Cap. 26.
numer. 40. Vbi quòd formæ defectus maior sit<marginalia>Formæ|quanta|vis.</marginalia>
quàm substantiæ, & quòd à lege requisita non
potest per æquipollens adimpleri, & quòd de-
bet attendi magis quàm ratio, & quòd ex mini-
mo eius defectu actus rescindatur, seu resoluatur:
vbi de concessione Principis agit, & omnia præ-
dicta multis Textibus & Auctoribus illustrat &
roborat, sicut & alij passim. Videndus etiam in
Politica Lib. 3. Cap. 28. pag. 448. Col. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>113</absatz-nummer> Id autem, quod de fine obtinendo per<marginalia>Specialis|applicatio|ad præsen-|tem cas&#x0169;</marginalia>
formæ obseruantiam dicit, in rem præsentem
apprimè cadit: Pontifex siquidem dum præci-
pit vt laureandi in Scholis studuerint Societatis,
finem aliquem peculiarem intendit, sicut & Rex
noster, qui vt ita fieret, postulauit; sicut & Socie-
tas ipsa. Non est autem difficile intellectu, qui-
nam ille fuerit: vt scilicet studentes, non solùm
in litteris, sed etiam in virtutibus instruantur.
Quibus accedit à Pontifice etiam exigi, vt studen-
tes talem Gradum accepturi, à Magistro studio-
rum Societatis approbationem habeant; vnde
negotium istud arbitrio Episcoporum non re-
linquitur. Et ita Romæ, & Matriti visum, inde-
que rescriptum, Regio Indiarum Consilio id pe-
nitus prohibente.</P>
<P>  <absatz-nummer>114</absatz-nummer> Neque opponi potest id, quod à no-<marginalia>Non benè|arguitur|valida|collatione|per sufficie&#x0303;-|tiam, sine|cursibus.</marginalia>
bis dictum paullò superius, de recipiente Gra-
dum sine cursibus necessariis: nam aliud est ta-
lem Gradum esse validum in foro conscientiæ,
aliud autem in exteriori foro posse concedi:
hoc enim Auctores non dicunt, sed absolutè ne-
gant. Et licet aliqui de gradibus Bacchalaurea-
tus, & aliis in Artibus, dicant non esse mortale il-
los insufficientibus conferre; de aliis secus affir-
mant, & aliquod saltem peccatum in omnibus re-
cognoscunt, iuxta dicta numer. 89. & 90. Præ-
terquam quòd aliud est non habere sufficientiam
necessariam, aliud ordinarios cursus non habere:
cum defectu enim isto nullus admitti potest, quia
de hoc debet certificatio Magistrorum, & infor-
matio præcedere. Debet item examinatorum
approbatio, licet illi in eo minùs fideles habean-
tur, eum, quæ est insufficiens, approbando.</P>
<P>  <absatz-nummer>115</absatz-nummer> Quòd si Episcopi dicant se in hoc<marginalia>Non posse|in hoc di-|spensari.</marginalia>
posse dispensare, id quidem tolerabile esset in a-
liquo casu, vbi merita promouendi postularent:
velle autem pro libitu id passim facere, omnino
alienum à ratione & iure apparet. Dispensatio
enim vulnus legis est, vt dicunt Doctores, &<-P>@@

<-P>passim vulnerare illam quis non videat omni esse
contrarium æquitati? Sed certè neque pro casu
aliquo apparet modus, quo id possit seruatâ æ-
quitate præstari. Rogo enim cùm Episcopus di-
spensat, & Gradum confert ei, qui nihil præter
sufficientiam habet, in quâ potestate hæc faciat?
Si virtute Bullæ, ergo seruari debent saltem ea,
quæ vt substantialia in illâ requiruntur. Illatio
est euidens. Rogo iterùm quænam hæc substan-
tialia sint? Si dicatur esse solam sufficientiam, id
sanè stare nequit, quia in nullâ Vniuersitate so-
lius sufficientiæ ratio habetur ad Gradus confe-
rendos, sic enim earum frequentia tolleretur, cùm
possent Scholastici suis in domibus, vel priuatis
aliis discere, & sic ad Gradus properare. Aliquid
ergo vlteriùs necessarium est: nec videtur quid
illud esse queat, nisi cursus & approbatio, iuxta
formam in Bulla designatam. Præterquam quòd
si sola sufficientia ad substantiam pertinet; ergo
& eâ stante, etiam sine Bullâ poterit Episcopus
conferre Gradum, quia similiter poterit in eo di-
spensare; cùm sit eadem ratio: quod tamen dici
nequit, & de quo num. 117.</P>
<P>  <absatz-nummer>116</absatz-nummer> Vnde & altera, quæ adhiberi potest,<marginalia>Potestatem|Episcopi ad|id suam|amplitu-|dinem non|extendere,|præsertim|in Indijs.</marginalia>
responsio conuellenda, si videlicet dicatur Gra-
dum conferri, non virtute Bullæ, sed suæ amplis-
simæ potestatis. Potestas siquidem Episcopo-
rum ad conferendos Gradus non præualet, quia
id solius est Pontificiâ auctoritate roborat&#x0169;, cùm
Sedes Apostolica eam sibi facultatem reseruarit.
Est insuper, pro Indiis præsertim, Regia facultas
necessaria: quæ necessitas ita vsu comprobata est,
vt etiam facultates Pontificiæ, quæ pro conferen-
dis Gradibus à Sede Apostolicâ emanarunt, qua-
rum plures extant in Bullis authenticis Societa-
tis, sine Regis consensu minimè executioni tra-
dantur. Et quidem cum Rex ipse pro facultate
ad conferendos Gradus Pontifici supplicarit, id-
que ex Consilio Supremi Indiarum Senatûs; satis
apertè significat non esse in Episcopis Indiarum
huiusmodi potestatem. Est insuper pro dispen-<marginalia>Ex defectu|caussæ etiā|futuram|nullam|dispensa-|tionem.</marginalia>
satione in lege Superioris caussa necessaria ad
illius valorem, vt est communis Doctorum sen-
sus, qui videri possunt apud Dianam Parte 8.
Tract. 3. Resolut. 19. P. Azorium Tomo 1. Libr. 7.
Cap. 18. Quæst. 6. dicentem esse omnium Iuri-
speritorum, & apud Dom. Barbosam circa Cap.
8. Seßion. 25. Concilij Trid. de Reformat. vbi pro eo
habetur expressa decisio, dum sic dicitur: Quòd si<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
vrgens, iustaque ratio, & maior quandoque vtilitas
postulauerint cum aliquibus dispensandum esse, id caußâ
cognitâ, ac summa maturitate, atque gratis, à quibus-
cumque, ad quos dispensatio pertinebit, erit præstan-
dum; aliterque facta dispensatio surreptitia censeatur.
Tunc sic. Ad dispensandum in casu nostro nulla
est vrgens iustaque ratio, aut notabilis vtilitas:
non ergo dispensatio valida est. Maior quàm sit
certa iam constat. Minor ostenditur: quia ij, qui
Ordinarij auditores in scholis Societatis non
fuerunt, nihil vrget vt Gradus consequantur, ne-
que in eo est notabilis vtilitas respectu Ecclesiæ
Dei: quidquid enim post Gradum facere pos-<marginalia>Personalis|vtilitas|non atten-|ditur.</marginalia>
sunt, etiam poterunt sine illo. Quòd verò ad
prætensiones suas id desit, nullius consideratio-
nis est ad formam à Pontifice præscriptam vio-
landam. Non enim vtilitas personalis attenditur,
sed Ecclesiæ, nisi in iis, quæ ad animæ salutem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0375.jpg/>
@@1@<SE375>364 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V. Excursio.
<duolan 2><-P>spectant, iuxta communem Doctorum intelle-
ctum apud Barbosam de Potest. Episc. Allegat. 57.
num. 8. Pro quo & P. Thomas Sancius de Matri-
monio Lib. 8. Disput. 18. num. 8. & Disputat. 19.
num. 35.</P>
<P>  <absatz-nummer>117</absatz-nummer> Illud tamen pro se Episcopi viden-<marginalia>Pro Episco-|pis an fa-|ciat ipsor&#x0169;|sententia.|& doctrina|de dispensa-|tionis va-|lore bonâ|fide factæ.</marginalia>
tur habere, quòd scilicet ipsi iudicant id fieri pos-
se, suntque viri docti, & alios habent secum sen-
tientes: quando autem bonâ fide Prælati iudi-
cant sibi licere dispensationem, valere illam,
licet reuerà caussa sufficiens non sit, tenent P. A-
zor suprà. & cum eo P. Sancius Lib. citato, Dispu-
tat. 17. numer. 8. qui eum sic citat. Lib. 7. Insti-
tut. mor. Cap. 29. quæst. 6. cumque Tomum aut
Partem non indicet, laborabit equidem lector
omnes euoluens, & non inueniet, cùm & aliàs
falsa citatio sit. Loco ergo à nobis indicato (quem
neque curæ fuit P. Palao respicere, sed vt inue-
nit, protulit Tomo 1. Tract. 3. Disput. 8. Puncto 8,
§. 2. numer. 5.) §. 1. ita scribit: Si Prælatus bona<marginalia>P. Azor.</marginalia>
fide aliquem lege ieiunij soluit, putans iustam caussam
subesse ad id faciendum, non peccat, & relaxatio pro-
dest, quia facta est bonâ fide. Sic ille. Quod & te-
nent P. Reginaldus, Merolla, & Villalobos apud
Dianam suprà Resolut. 2. Sed cùm Regium Con-
silium secus iudicet, & ita de Regis constet vo-
luntate, ac consequenter Pontificis, qui conçes-
sionem suam iuxta Regiam supplicationem exhi-
buit, non videtur quomodo bona esse fides pos-
sit, & probabile pro eo fundamentum. Quòd si
nihilominùs instent, quid sit ère natâ faciendum
Superiores Societatis indicabunt. Nec damnan-<marginalia>Quid pro|praxi à|Religiosis|Societatis|præstand&#x0169;</marginalia>
di, si ad vitandas simultates, & indignationem E-
piscoporum declinandam, aliquando conniue-
ant, & examini expositos, si inuenti fuerint suffi-
cientes, approbent, vrbanâ cautione præmissâ,
in quo non magnum videtur esse periculum, cùm
forma dicta Sacramentalis non sit, à quâ Chara-
cter pendeat, aut alterius substantia Sacramenti.
Cùm etiam sententia Bordoni sit, quam Diana
probabilem affirmat, duos alios pro eadem Au-
ctores adducens Parte 12. Tract. 1. Resolut. 95.
qui dic&#x0169;t Episcopos pro suis Episcopatibus pos-
se creare Doctores. Vbi quod Diana ait, scilicet
opinionem dictam non esse intra Italiam practi-
cabilem, Indiis potest adaptari.</P>
<Z><A+1>Circa Religiosos Resolutio postrema.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>118</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Tandem Religiosi ius suffragij in<marginalia>Assertio|vlt. Reli-|giosos suf-|fragari|posse pro|oppositori-|bus suæ|Religionis.|Et quàm|illarum|litteratura|vtilis Ec-|clesiæ sit.</marginalia>
oppositione ad Cathedras habentes
tutâ conscientiâ possunt pro oppositoribus suæ
Religionis suffragari. Id probo. Quia generaliter
loquendo tales sunt digni, & ita currit superior
doctrina numer. 106. & 109. quam Religiosi vt
probabilem sequi possunt. Supra generalem au-
tem rationem illam est aliquid, per quod verosi-
milior comprobetur; quòd scilicet cum dignitate
concurrat respectus Religionis, qui locum ali-
quem debet in istis habere; dubitari enim nequit
ad commune bonum conferre vt Religiones viris
litteratis abundent, in quibus Philosophiæ ac
Theologiæ studia præsertim florent, ad fidelium
salutem multipliciter opportuna. Qui cùm docti<marginalia>Cap. Su-|per spe-|cula, de|Magistris.</marginalia>
fuerint in Dei Ecclesia velut splendor fulgeant firma-
menti, ex quibus postmodum copia poßit haberi Do-
ctorum, qui velut stellæ in perpetuas æternitates man-<-P>@@

<-P>suri, ad iustitiam valeant plurimos erudire. Quæ sunt
verba Honorij Tertij in Concilio Generali, &
habentur in Cap. Super specula, quod est finale
de Magistris, de quo & dictum aliàs. Hunc ergo
splendorem si Religiosi accurent, honesta debet
talis haberi cura, si circa Cathedrarum assecutio-
nem modis debitis, & Religiosâ circumspectione
dignis applicetur. Sicut ergo qui dignum se re-
putat ex illis, annuentibus Prælatis, oppositio-
nem facere potest, aliorum oppositorum merita
scrupulosiùs non discernendo, iuxta dicta n. 110.
ita & conreligiosi eodem modo se gerere pos-
sunt, quia omnes vnum corpus efficiunt, & cor
vnum atque anima vna esse debent, iuxta sui sta-
tûs perfectionem. Quæ quidem id in eis exigit,
quod si desit, non sine grauissimis scandalis stare
poterit. Cùm ergo respectus dictus aliquid ope-
rari possit, suppositâ aliàs oppositoris dignitate,
ex hoc illa accrescit, vnde vota in eum possunt
sine scrupulo conuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>119</absatz-nummer> Erit autem minimè tolerandum, si con-<marginalia>Contra iu-|stitiam ni-|hil pera-|gendum,|ostenditur.</marginalia>
tra iustitiam aliquid peragatur. E. g. si negotia-
tione pecuniaria, aut aliàs obtineatur, vt non ma-
triculati, neque cursus necessarios ad gradum
Bacchalaureatus habentes, & penitus in facultate
Cathedræ, de quâ agitur, insufficientes, prædi-
ctum recipiant Gradum, si se fingant aliqui Sa-
cerdotes ad qualitatem addendum, si bis suffra-
gentur, si alij pro aliis supponantur, si sit elap-
sum tempus, pro quo Gradus dictus suffragandi
ius tribuit, & alia, quæ ignorare nequeunt, qui
mediocrem legis diuinæ notitiam nacti; quantò
id potiùs, qui inter primarios recenseri gestiunt
litteratos? Videndus P. Thomas Sancius Lib. 2.
Consil. mor. Cap. 1. Dub. 52. n. 5. & seqq</P>
<P>  <absatz-nummer>120</absatz-nummer> Circa eos verò, qui ante Edictorum<marginalia>De ijs, qui|ante edicta|non extite-|runt in ci-|uitate.</marginalia>
affixionem in Ciuitate non extiterunt, non ita
videtur certum:: quia Constitutio, etsi id pro-
hibeat, non videtur actum inualidare: neque
circumstantia illa tanti momenti apparet, vt ad
forum etiam conscientiæ pertingere debeat, vt
certum affirmari. Illud est tamen probabile, quòd<marginalia>Et de non|habentibus|omnia re-|quisita ad|Gradum.</marginalia>
si alicui sine requisitis per Constitutiones Gradus
conferatur, qui tamen sufficiens ad illum sit, suf-
fragari potest, & iurare verbis æquiuocis, sicut de
subornatis diximus numer. 101. Id quod ex P.
Sancio colligo, qui Dubio citato num. 9. ait eum,
qui est Auditor ordinarius, licet alia requisita non
habeat, suffragium præstare posse, quia habet
quod est substantiale. Atqui in casu nostro etiam
habet quod substantiale est: potest ergo votum
præstare,</P>
<P>  <absatz-nummer>121</absatz-nummer> Verum quidem est eumdem Patrem<marginalia>Non esse|idem de|eo, qui or-|dinarius|auditor|non est, li-|cet suffi-|ciens.</marginalia>
cum aliis, quos citat num. 5. docere eum, qui cùm
non sit Auditor ordinarius talis facultatis, scilicet
per maiorem anni partem, furtim se ingerit ad
suffragandum, & sic est caussa vt aliquis amittat
Cathedram, teneri restituere. Quod quidem vi-
detur intelligendum, etiamsi sufficiens sit, ob ra-
tionem insinuatam ab illo, quia aliter quàm per
ordinarios cursus non fit quis pars huius Vniuer-
sitatis: sin minus quilibet prætergradiens, si suf-
ficientiam habeat, votum præbere poterit, si se
furtim ingerat: quod constat dici non posse.
Sed hoc non obstat, quia ille, qui ordinarius Au-
ditor non est, suffragari nequit, etiamsi sufficiens,
quia membrum Vniuersitatis non est: Atqui is,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0376.jpg/>
@@1@<SE376>Circa Concordata. 365
<duolan 2><-P>qui Gradum cum sufficientiâ suscepit, & si ordi-
narius auditor non fuerit, membrum est Vniuer-
sitatis; potest igitur suffragari. Est autem pro eo
manifesta mens eiusdem Patris suprà Dub. 57.
num. 14. & 15. Vbi resoluit contra aliquos eum,
qui Gradum recipit non habens cursus necessa-
rios, validè eum recipere, nec peccare mortaliter,
secluso iuramento, si aliàs sufficientiam necessa-
riam habeat. De quo etiam diximus numer. 89.
id quod huic potest intento deseruire. Et hæc
occasione vigesimi primi Concordiæ Capituli
sint satis circa Indicas Vniuersitates, vt filum iam
abruptum connectamus.</P>
<Z><A+1>Circa Vigesimum primum Concordatorum
Capitulum alia item nonnulla.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>122</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic in illo post exposita circa prohibi-<marginalia>Intromissio|in negotia|prohibetur.|Vbi de pa-|trocinio|oppositorum|ad Cathe-|dras.</marginalia>
tionem de Gradibus Vniuersitatum:
Ni se entremetan en cosas semejantes, ni en negocio
de gobierno, que no tocan à su ministerio. Quæ sint
hæc similia, in primis dicere possumus talia esse,
si quando oppositiones ad Cathedras contin-
gunt, patrocinium alicuius ex oppositoribus sus-
cipiant, vocantes eos, qui ius suffragij habent, &
vrgendo precibus, quæ in personis talibus non
possunt non vim specialem habęre ob metum re-
uerentialem. Licet enim plures Doctores dicant<marginalia>Preces pro|vi quando|habeantur.</marginalia>
preces, vt vim habeant incutiendi metum caden-
tem in virum constantem, debere esse vehemen-
ter importunas, & sæpiùs repetitas, vt videre est
apud Bonacinam Tomo 1. Quæst. 3. de impedimen-
tis Matrimonij, Puncto 8. numer. 6. §. Addo cum ali-
quibus. Vbi præsertim P. Lessium suis ferè verbis
loquentem inducit Libr. 7. Cap. 17. Dub. 6. §. 1.
Si tamen preces, qualescumque sint, eumdem ha-
bent effectum, de illis est similiter vis eadem præ-
sumenda. Cùm ergo timor malæ tractationis, &
diuturnæ offensionis, cum asperitate vultus &
verborum, pro signo metûs cadentis in virum
constantem apponatur, & hic accidere possit, si
precibus etiam non repetitis obsequatur quis,
idem est de illis penitus asserendum. Inter com-<marginalia>Respectu|Inquisito-|rum metus|est cadens|in constan-|tem virum|ratione il-|larum.</marginalia>
munes autem reuerentiales metus, ille, qui respe-
ctu Inquisitorum accidit, non infimum locum
tenet, & fortè inter primarios computandus, mul-
tùm circa hoc influente verâ aut falsâ hominum
existimatione, à qua non possint facilè reuocari.
Siue enim ex vero fundamento, siue ex qualitate
personæ sit, tenaciter apprehendentis, malum cō-
siderabile timeatur, eadem est ratio in ordine ad
intentum, de quo agimus, vt benè P. Lessius su-
prà §. Respectiuè gratis, ex quo & aliis Bonacina<marginalia>Vnde illius|ratio su-|matur.</marginalia>
§. citato eam regulam statuentibus, metum non
esse metiendum ex caussa, à qua oritur, aut ex
natura rei, sed potius ex persona, cui incutitur,
de quo etiam dictum aliàs, & pro quo item vi-
dendus P. Ægidius de Sacramentis, Disput. 28. Dub.
2. P. Dicastillus Lib. 2. Tract. 3. numer. 116. &
seqq. vbi de metu reuerentiali respectu cuiuscum-
que auctoritatem & potestatem habentis, P. Bau-
ny Tomo 1. Tract. 12. Quæst. 20. vbi de metu gra-
ui ob apprehensum malum loquitur: qui & vi-
dendus post principium. §. Tertiò est neceßè, vbi
benè cum Nauarro statuit, non alterius esse,
quàm viri sapientis de natura ac qualitate me-<-P>@@

<-P>tus iudicare: Confessarij inquàm in foro con-
scientiæ; & iudicis in externo, quia omnino à
circumstantiis pendet. Et Decisio Rotæ apud
Dianam Parte 11. fol. 610. & seqq. vbi Professio
annullatur ob metum reuerentialem nepotis re-
spectu patrui, & Doctores in patrocinium pluri-
mi congeruntur. Et obseruandum Doctores, qui
preces vehementes & repetitas ad metum dictum
requirunt, de illis loqui, quando præter earum
molestiam nihil prætereà timetur: vbi autem al-
terius damni timor accedit, repetitio illa & vehe-
mentia necessaria non est, ob rationem dictam;
sufficit enim seria postulatio, quam homines gra-
ues adhibere semel tantùm solent, quia contra
eorum auctoritatem esse videtur iterata. Videa-
tur Basilius Legionensis Lib. 4. de impedim. Ma-
trim. Cap. 5. & Dom. Villaroe&#x0308;l Parte 1. Pacificæ<marginalia>Dom. Vioi-|laroe&#x0308;l.</marginalia>
gubernat. Quæst. 3. Artic. 5. numer. 20. vbi sic lo-
quitur: Es saber poco de Clerigos y Obispos, querer
que se repitan los ruegos. Sic ille. Quod casui nostro
venit omninodis applicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>123</absatz-nummer> Deinde. Similia, quibus se immiscere<marginalia>De patro-|cinio Com-|mendata-|riorum.</marginalia>
Inquisitores prohibentur, sunt patrocinia Com-
mendatariorum, eorum scilicet, qui acceptâ à
Mercatoribus pecuniâ, in Hispaniam se confe-
runt, empturi merces, & negotia alia tractaturi.
Mercatores enim possunt aliquando minùs quā-
tùm vrgere, vt huic sibi familiari ob amicitiam,
vel alium respectum, copiam auri & argenti com-
mittant: sicut & alios, qui pro diuersis caussis co-
piam etiam ingentem transmittunt, ad quod sæ-
piùs Religiosi tenentur, ob varias pietatis & iu-
stitiæ rationes. Quod quidem negotium valde
periculosum est, quia Commendatarij parum se
fideles exhibent, & cùm subodorari hoc Merca-
tores non ægrè possint, dum ad commendatio-
nem talem compelluntur, grauibus se iacturis ex-
ponunt, quod non semel experientia comproba-
uit. Non audent tamen Inquisitorum petitioni
resistere, quia id timent, quod de suffragatoribus
pro Cathedris nuper dicebamus. Et hic quidem<marginalia>Obligatio|restitutio-|nis.</marginalia>
maior esse timor debet propter restitutionis o-
bligationem, ad quam in Cathedris non teneri
probabile est ob fundamenta, de quibus n. 108.
& seqq. In casu autem præsenti tale aliquid non
apparet, quia sunt caussa damni absolutè, quod
nullo modo rationabiliter debebat pati, qui in
illud consentit, cùm nulla sit inter eum & alium
comparatio, sicut inter dignum & digniorem;
vnde currit communis regula in materiâ restitu-
tionis, & lex Aquilia de damno dato. Videatur
P. Palaus de Iustitia & Iure Disput. 4. de Commu-
tatiua, Puncto 15. num. 10. Vbi obligationem re-
stitutionis ex vi & metu quo modocumque con-
tingant, benè ostendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>124</absatz-nummer> Nihilominùs excusari ab illa possunt.<marginalia>A qua ex-|cusantur,|multiplice|ex capite.</marginalia>
Primò ex bona fide, quam est credibile habere vi-
ros tantos, dum hæc gerunt. Secundò. Quia hoc
non omnino inuiti faciunt Commendantes, dum
sic gaudent Inquisitores sibi beneuolos reddere,
vt ipsis in eodem genere aut alio fautores me-
reantur. Tertiò, Quia nullus voluntati Inquisito-
ris obsequitur animo ipsum ad compensationem
damnorum obligandi. Quartò. Quia restitutio
talis non est in vsu, neque quisquam de illa cogi-
tat. Tandem, Quia aliquomodo sustineri potest
preces non inducere metum cadentem in con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0377.jpg/>
@@1@<SE377>366 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V.
<duolan 2><-P>stantem virum, cùm importunæ non sunt, iuxta<marginalia>Preces non|importunas|non indu-|cere metum|cadentem|in constan-|tem visum,|qui cen-|seant.</marginalia>
P. Lessium suprà. & P. Ægidium, qui eum citat
& sequitur numer. 35. vbi & rationem reddit illis
verbis: Cùm grauißimum sit diuturnas ac continuas
preces Superioris semper reijcere, cùm hoc non fiat sine
periculo grauißimæ offensionis. Aliàs etsi hæc solitariè
sumpta aliquomodo dicantur cogere, non tamen virum
constantem. Hæc ille: quibus non obstantibus,
videant DD. Inquisitores se suis precibus ad<marginalia>P. Ægi-|dius.</marginalia>
damna prædicta inferenda exponi, vnde est ab-
stinendi obligatio manifesta, quæ vt grauior sit,
lex facit Capitulo præsenti contenta.</P>
<P>  <absatz-nummer>125</absatz-nummer> Sed quid illud, Ni en negocios de gobierno,<marginalia>Quæ ne-|gotia alie-|na à mu-|nere Inqui-|sitorum.</marginalia>
que no tocan à su ministerio? Non equidem ope-
rosa est intelligentia, quando ea; quæ propria
ministerij sunt, adeò habentur perspecta. Propu-
gnatores fidei sunt. Sic eos Ecclesia vocat in Ora-
tione Secreta Missæ S. Petri Martyris, Propug-
natorum omnium Choriphæi, Exemplaris, Pro-
tectoris. Militant ergo Deo: & nemo militans Deo,
implicat se negotiis secularibus, vt ei placeat, cui se pro-<marginalia>2. Tim. 2.|v. 4.</marginalia>
bauit, clamat Apostolus 2. Tim. 2. v. 4. Non i-
gitur placebunt, si se negotiis sæcularibus impli-
carint. Si Proregum palatia frequentent, vt con-
sultationibus, quæ Auditorum, ac Regalium
Officialium sunt propriæ, intersint; aut etiam
non vocati, quæ huiusmodi sunt, domi agitent,
& scripta conficiant, in quibus sua proponant ar-
bitria circa ea, quæ ad ministerium suum nullam
habent relationem. Quia verò Capitulum intro-
missionem tantùm vetat, Ni se entremetan, non<marginalia>Iutromissio|vetita non|consultatio.</marginalia>
erit contra illius dispositionem, si à Proregibus
aliquando consulti de re aliqua ad cōmune regni
bon&#x0169; singulariter pertine&#x0303;te, aut verbo aut scripto
respondeant, quia hæc intromissio non est, neque
Apostolico edicto repugnat, cùm tantùm prohi-
beat huiusmodi negotiis se implicare, propriæ
scilicet impetu voluntatis. Implicat se. Quod non
accidit, quando ab alio, Regis nomine, eorum in-
dustria in casu non frequenti prouocatur. Par-
tes enim Reipublicæ sunt, & illius quasi mem-
bra, vnde & in corporis istius bonum operam
debent conferre suam, quando illa necessaria, aut
valde expediens contigerit reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>126</absatz-nummer> Ad hoc etiam videtur spectare ne sint<marginalia>Testamen-|torum exe-|cutores vt|esse possint.</marginalia>
executores testamentorum. Et quidem quando
testamenta prophanas tantùm, aut principali ex
parte dispositiones tales continent, id videtur val-
de dissonans, & quod meritò intelligi potest pro-
hibitum in præsenti Capitulo; nisi fortè pietatis
lege ad id viderentur induci, quia testatores eo-
rum propinqui, neque habentes alios, quibus ea
possit cura confidenter demandari. Si autem pias,
id non ita dissonat, quia & Episcopi ex officio
habent pias omnes exequi voluntates, sicut &
Religiosi & Clerici ex testatoris designatione:
iuxta Cap. Tua nobis, de Testamentis. Pro quo
Dom. Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 82.
num. 2. Sunt autem Episcopi Ordinarij Inquisi-
tores vt diximus num. 78. Et habetur expressè in
Clementina 1. de hæreticis Quia verò dispositiones
tales possunt aliquando multùm solicitudinis &
occupationis offerre, illæ etiam sunt reiiciendæ
iuxta Regis mentem & Concilij supremi.</P>
<P>  <absatz-nummer>127</absatz-nummer> Iuxta quam etiam videtur esse, vt Tu-<marginalia>Et Tutores|ac Cura-|tores.</marginalia>
tores, vel Curatores esse nequeant. Et quidem
Testamentarij ac Datiui non solùm Clerici in<-P>@@

<-P>sacris constituti, ac Religiosi; sed neque Episco-
pi esse possunt, per Textus, quos adducit P. Mo-
lina Disputat. 221. §. Religiosus, & seqq. quamuis<marginalia>Quinam|tales esse|possint.</marginalia>
Episcopis id liceat respectu miserabilium perso-
narum, sicut & Clericis dictis, si non Testamen-
tarij & Datiui, sed Legitimi sint, quando scilicet
proximiores in gradu pupillo sunt. Quia verò ad
id non tenentur, ea est cura ab Inquisitoribus et-
iam respuenda, nisi grauis aliqua caussa facien-
dum aliter persuadeat, in quâ pietas sine notabili
distractionis periculo misceatur; in quo eadem
quæ pro Executoris Testamentarij munere vi-
detur ratio militare. Quod etiam de Tutoris ac
Curatoris munere respectu miserabilium perso-
nar&#x0169; de Episcopis dictum, ad D. D. potest Inqui-<marginalia>Quorum|specialiter|Inquisito-|res.</marginalia>
sitores extendi, vbi id officij Episcopi non præsta-
rent miseris; cùm sit illud ad Christianam fidem
spectans, vt meritò clamet Apostolus: Si quis au-
tem suorum, & maximè domesticorum, curam non ha-<marginalia>1. Tim. 5.|v. 8.</marginalia>
bet, fidem negauit, & est infideli deterior. 1. Tim. 5.
vers. 8. Huic ergo numeri Propugnatores fidei non
immerito suam possunt vigilantiam applicare:
ne & ipsi insidelitatis notam illam, quam D. Pau-
lus miseros non curantibus impingit; aliquate-
nus incurrere videantur: tunc præcipuè, cùm non
quorumcumque, sed suorum necessitatem id con-
stat implorare.</P>
<Z><A+1>Circa Vigesimum secundum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>128</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod in hunc procedit modum: Que<marginalia>Circa pro-|hibitionem|gestandi|arma in|die Actus|fidei. Pro|quo ratio-|nes.</marginalia>
el dia, que se vbiere de celebrar Auto de
la Fe, los Inquisidores de aqui adelante no prohiban te-
ner armas, picas si conuiene que no se traigan el Virrey
lo mandarà proueer asi. Ratio cur prohibitio por-
tandi arma in die Actus fidei ab Inquisitoribus
fieret, ea esse poterat, ne aliqui pro reorum de-
fensione tumultum in populo facerent, qui ig-
noti cùm essent, non poterat ipsos specialiter pro-
hibitio coe&#x0308;rcere. Poterat etiam, ne occasione
concursus, in quo circa loca rixæ oriri solent,
sanguis fidelium funderetur; cùm in Actibus hu-
jusmodi singularis debeat seruari modestia, & pa-
cis cura præferri; ne scandalis occasione exaltan-
dæ fidei exortis, infidelium lancinentur conscien-
tiæ, & in suis erroribus computrescant. Alia et-
iam esse ratio posset, vt scilicet singulare priui-
legium Ministrorum S. Officij tunc eluceret, por-
tandi scilicet arma, de qua dictum numer. 41. &<marginalia>Quæ vi-|deatur ge-|nuina.</marginalia>
seqq. Prior autem videtur genuina, & præcipua,
ob rationem redditam, quod scilicet, si expedie-
rit, id Prorex prohibebit: duæ enim posteriores,
cùm negotium sacrum concernant, ad Proregem
non videntur pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>129</absatz-nummer> Quæcumquæ autem illa sit, maximè<marginalia>Meritò ab-|latam di-|ctam con-|suetudi-|nem.</marginalia>
conueniens fuit morem talem prohiberi, quia res
molestissima esset respectu honorabilium perso-
narum: discrimen autem inter populares consti-
tuere, res odio plenissima futura, & prætereà val-
de difficilis: neque insuper necessaria: qui enim
tumultuari possent, pauci essent, comparatione
fidelis multitudinis, in quâ fidei zelus exardescit,
vnde facilè tumultuantes, armati licet, ab arma-
tis comprimi & opprimi possunt: quare nihil ab
illis videtur timendum, qui multùm habent cur
timeant, & diebus talibus in illis solet magis ti-
mor excitari, iuxta prouerbium nostrum: Cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0378.jpg/>
@@1@<SE378>Circa Concordata. 367
<duolan 2><-P>barbam vicini abradi videris, tuam laua. Quod &
Latinum habet vulgari carmine: Tunc tua res a-
gitur, paries cùm proximus ardet. Nihilominùs quia
iuxta occurrentes circumstantias expedire posset
vt armorum depositio iniungeretur, id à Prorege
præstari poterit: circa quod admonitio ad Inqui-
sitores spectabit, sed ille quod sibi benè visum
fuerit, circa rem ipsam, & modum, adhibitâ con-
sultatione, præstabit. In quocumque autem e-<marginalia>Proregis|semper ar-|matum|militiam|futuram.</marginalia>
uentu custodiæ suæ militiam armatam habebit;
neque aliud ipsi licet, cùm personalis ea præro-
gatiua non sit, sed iuxta eius, quam repręsentat,
dignitatem. Vt possit dicere, quod olim Iob:
Cumque sederem, quasi rex, circumstante exercitu, eram<marginalia>Iob. 29.|v. 25.</marginalia>
tamen m&#x0153;rentium consolator. Iob. 29. v. 25.</P>
<Z><A+1>Circa Vigesimum tertium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>130</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N quo vt sequitur: Que quando los Inqui-<marginalia>Circa mo-|dum seden-|di in Eccle-|sus. Vbi|quòd intra|Presbyte-|rium non|videatur|licere.</marginalia>
sidores fueren à alguna Iglesia à publicar el E-
dicto de la Fe, ò à hacer otro acto de Iuridicion, se sen-
taran en la Capilla maior en sillas, teniendo delante vna
alfombra, y almohudas, y los Oficiales vn banco cu-
bierto con vna alfombra. Ex cuius tenore inferre
aliquis poterit Primò non licere DD. Inquisitori-
bus in Presbyterio apparatum dicti concessûs
habere, quia Presbyterium locus est in Ecclesia à
maiori Capella diuersus: quod aliunde ex eo col-
ligitur, quòd pro consessu dictorum Domino-
rum, & Officialium locus idem designatur, vt
constat: Officiales autem intra Presbyterium
non esse sessuros, certius est quàm quod certissi-
mum, vnde circa illud esse dubitatio nequit. De-
inde, locus ille videtur Episcopo Di&#x0153;cesano pro-
prius, vt Pontificium Rituale disponit: neque id,
quod Episcopis proprium est, præfatis D. D.
fieri commune potest: vnde neque ante se so-
lium, seu Sitiale habere possunt, neque cum
celebrante ante altare dicere Confessionem, be-
nedicere incensum, & benedictionem Diacono
ante decantationem Euangelij, aut Conciona-
tori præbere, & sic alia. Secundò, apparatum
illum pro iis tantùm concedi diebus, in quibus
Actus fidei, publicationis Edicti, aut alij ad iu-
risdictionem Tribunalis propriam pertinentes
exercentur. Si ergo pro sua deuotione in Festis
assistant, aut sponte aut inuitati, aliter dicendum
videtur, iuxta propositum aliàs Iuris axioma,
quòd limitata dispositio limitatum producit effectum,
vltra quem nequit extendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>131</absatz-nummer> Et ita quidem dicendum videtur at-
tentâ verborum formâ; sed eâ non obstante ali-<marginalia>Sed con-|trarium|statuitur.</marginalia>
ter pronuntiandum. Possunt ergo intra Presby-
terium sedere, quia sic est vsu receptum, neque
locus ille minùs conueniens respectu illorum iu-
dicandus est, cùm sint Pontificis Delegati, qui
in eisdem honoratur, cui dignitati debet locus
respondere. Pro quo videnda quæ habet Cæsar
Carena Lib. 1. Titulo 5. §. 6. & 7. & pro eodem
facit argumentum, quod pro similitudine ho-<marginalia>In Titulo|honorifico|Episcopis|similes.</marginalia>
norifici tituli conficit Paramus Lib. 3. Quæst. 9.
numer. 23. & 24. arguit enim in hunc modum:
Titulus Reuerendißimatus de iure est debitus Episcopis,
vt in l. In contractibus §. In omni verò tempore. C. de
non numerata pecunia, ibi: Per virum Reuerendißi-<marginalia>Paramus.</marginalia>
mum Episcopum. Igitur idem Titulus erit debitus In-
quisitoribus, qui in caussa fidei à Summo Pontifice<-P>@@

<-P>Delegati videntur assumpti quoad iurisdictionem ad
præcipuam partem muneris Episcopalis. Sic ille.
Quod se citatus Carena probasse ait in Adnota-
tionibus ad Quastionem Tertiam Guidonis Fulcodij Car-
dinalis, qui posteà fuit Pontifex Clemens Quar-
tus numer. 8. Incipiunt autem Quæstiones ad
calcem operis pag. 469. quæ per errorem est
169. In citato autem loco nihil habet. Potest
autem videri in Adnotationibus ad Quæstionem<marginalia>Alia pro|ipsis.</marginalia>
Quartam; vbi benè ostendit Inquisitores esse Pō-
tificis Delegatos. Et etiam Quæst. 8. numer. 8.
vbi probat Episcopum in caussis fidei esse infe-
riorem Inquisitore. Et Quæst. Prima num. 16. ad
quam se refert.</P>
<P>  <absatz-nummer>132</absatz-nummer> Plus autem est quod affirmat & pro-<marginalia>Eorum su-|periorita-|tem non|esse tantùm|secundùm|quid.</marginalia>
bat citato §. 7. num. 64. & seqq. Superioritatem
scilicet Inquisitorum non solùm esse secundùm
quid, sed absolute: quia non sunt delegati ad v-
nam caussam, sed ad vniuersalitatem caussarum
in negotio fidei contra omnes & quascumque
personas. Ex quo deducit Inquisitorem in ses-<marginalia>Quid inde|pro honori-|bus, &|præsertim|circa sessio-|nem in|Presbyte-|rio.</marginalia>
sione debere præcedere Vicarium generalem E-
piscopi, etiam in actibus indifferentibus, quando
scilicet non exercent suam iurisdictionem. Ex
quibus id deduci potest, quod ad casum præsen-
tem spectat, posse videlicet intra Presbyterium
sedere, vt sicut in Titulo æquiparantur Episco-
pis, ita & in loco; licet in aliis, quæ ad ritus sacros
pertinent, non debeant exæquari, quia propria
respectu Pontificiæ dignitatis sunt, vt ea, de qui-
bus numer. 130. Neque hoc negatur in præsenti
Capitulo, sed id statuitur, quod frequentiùs ac-
cidit, vt scilicet DD. Inquisitores cum Officiali-
bus assistant: & quia isti in Capellâ maiori etiam
sessuri, locus sessionis communi nomine designa-
tur. Præterquàm quòd Presbyterium pars maio-
ris Capellæ dici potest in aliqua non impropriâ
significatione: & quia fauorabilis est dispositio,
ad illud extendi, iuxta communem de priuilegiis
doctrinam, pro qua sæpiùs. Quòd autem id
seruandum semper sit, satis videtur rationi con-
forme, ne illorum vilescat auctoritas. Et quia,
vt in simili arguit Carena suprà numer. 62. Cùm
in quocumque loco interueniant, semper sint
cum qualitate iurisdictionis dictâ, tamquam A-
postolici inquam Delegati, eumdem debent te-
nere auctoritatis apparatum; id quod in Episco-
pis etiam obseruatut.</P>
<P>  <absatz-nummer>133</absatz-nummer> Occasione autem dictorum quæri po-<marginalia>Titulum|Domina-|tionis, seu|Señoria,|posse illis|attribui.</marginalia>
test an Inquisitoribus attribui possit Titulus Do-
minationis, vulgò Señoria. Et cùm pro Tribuna-
li sedent, nulla est dubitatio, sic enim est vsu re-
ceptum, quocumque etiam modo in Tribunali
adstent, nec solùm omnibus pariter, sed etiam
singulis: vnde difficultas tantùm est de vulgari
aut ordinariâ allocutione, siue verbali, siue per
scripta. Et ita quidem paucis abhinc annis c&#x0153;-
ptum introduci, sed renuentibus eorum prima-
riis, etiam in Episcopatibus præsentatis, quia
Episcopatus admittere renuerunt: quod & ali-
qui recentiùs admissi sequuntur, quorum est
modestia meritò collaudanda; sine vituperatione
autem aliorum, qui dum permittunt, suæ illud
dignitati non indignum arbitrantur. Et ita qui-
dem dici potest, non obstante Pragmaticâ, quæ
vix est vnquam obseruata: arguique potest ex
Titulo Reuerendißimatus: sicut enim quia ille E-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0379.jpg/>
@@1@<SE379>368 Thesauri Indici Titulus XX. Cap. V. Excursio.
<duolan 2><-P>piscopis proprius est, attribui etiam Inquisitori-
bus potest ob præstantiam dignitatis, iuxta dicta,
numer. 131. ita & de Titulo Dominationis conse-
quenter videtur asserendum, qui Episcopis attri-
buitur iuxta l. 18. Tit. 1. Lib. 4. pro quo Aucto-
res adducit Dom. Villaroe&#x0308;l Parte 1. Quæstio. 1.
Act. 3. num. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>134</absatz-nummer> Pro quo & facit receptissimus vsus,<marginalia>Ex titulo|Dominor&#x0169;|arguitur.</marginalia>
iuxta quem Inquisitores Domini vocari solent,
& ita non nudè Inquisitores, sed DD. Inquisi-
tores, cùm de illis agitur, compellari, vulgo
Señores, vnde abstractum nomen Señoria, sicut
Dominatio comparatione Domini. Quemad-
modum enim Sanctißimi, & Beatißimi Tituli Sum-
mo Pontifici proprij sunt, & proptereà cùm
eum Titulis Sanctitatis, & Beatitudinis compel-
lamus; ita & in proposito dici potest. Quod
quidem cùm in nullius præiudicium cedat, & ad
æstimationem muneris tanti videatur conferre,
non est cur pro eo litem Dominis intendamus.
Facit item pro eodem, iudicibus Conseruato-
ribus Titulum præfatum attribui solitum, eò<marginalia>Et ex iudi-|cibus Con-|seruatori-|bus.</marginalia>
quod sint Sedis Apostolicæ Delegati: quod mul-
tò excellentiùs in D D. Inquisitoribus cernitur,
quandoquidem ad caussas maiores eis Apostoli-
ca iurisdictio, & vniuersalius delegatur. Vbi ar-
gumentari etiam possumus sicut Carena suprà
§. 55. circa Titulum Reuerendißimatus, sic enim
ille: & cùm hic Titulus nunc indistinctè tribuatur
Vicariis Episcoporum, qui longè inferiores sunt Inquisi-<marginalia>Et ex aliis|cum Ca-|rena.</marginalia>
toribus in caußis ad S. Tribunal spectantibus; maxi-
mum esset absurdum eum denegare Inquisitoribus Sic
ille; quod ex Conseruatoribus, & aliis arguen-
do, similiter applicandum.</P>
<Z><A+1>Circa Vigesimum-quartum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>135</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N quo sequentia: Que los Inquisidores no<marginalia>Contra|Proregem|per Censu-|ras non|proceden-|dum. Et|quid circa|competen-|tias iuris-|dictionis.</marginalia>
procedan con Censuras contra el Virrey en
ningun caso de competencia de Iuridicion. Y el Virrey
no aduocarà ninguna caussa, ni delito de Familiares, ò
Ministros de la Inquisicion, en que ouiere, ô se esperare
auer competencia de Iurisdicion: antes lo dexarà las
Audiencias y Iusticias Ordinarias, paraque con ella los
dichos Inquisidores puedan formar la dicha competen-
cia, si la vbiere de auer. Sic ibi. Vbi limitatio circa
excommunicandum Proregem omnimoda non
est, sed circa materiam competentiæ in iurisdi-
ctione: circa alia ergo eorum brachium non est
alligatum: cohibendum tamen, & potestate sibi
à Sede Apostolicâ traditâ, annuente Rege, non
nisi in casu rarissimo vtendum, quia aliàs turba-
menta possunt periculosissima pertimesci. Pro
quo videnda quæ diximus Titulo 3. Cap. 15. &
iis addendum, vbi fundamentum competentiæ
ex parte Proregum apertè iniustum est, ratione
cuius ille in excommunicationem incurrerit, non
prohiberi D D. Inquisitoribus eos incursos de-
n&#x0169;tiatione publicâ declarare, seruatis Iuris dispo-
sitionibus. Sed quia in hoc scandala possunt ti-
meri similia, ad illud non est nisi ex caussis vr-
gentissimis veniendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>136</absatz-nummer> Quoad id verò de non auocandis caus-<marginalia>Prorex|quas caus-|sas ad se|auocare|possit.</marginalia>
sis, ea excipienda sunt, in quibus Prorex iudex
Ordinarius est, ita vt iudex alius Ordinarius non
sit, sed tantùm delegati: quia Capitulum de caus-
sis tantùm procedit, quæ ad Audientias, & iudi-<-P>@@

<-P>ces Ordinarios spectant; vt dici caussæ militum
possunt: non enim constat Auditorem militiæ
Ordinarium iudicem esse per ea, quæ adducit
Couarrubias Practicarum Cap. 4. numer. 8. & spe-
cialiter in fine de Præfecto Prætorij, cui similem
esse Proregem affirmant ij, quos adducit Dom.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 9. numer. 9. vnde
non facit delegatus iudex vnum cum eo tribunal,
quandoquidem ad ipsum appellari potest. Vi-
deatur idem Dom. Solorzanus circa iudicialem
Proregum potestatem vt Generales Duces sunt
etiam Lib. 2. Cap. 31. n. 7. & seqq. & Lib. 4. Cap. 10.
à numer 34. & præsertim in Politica Lib. 5. Cap.
18. pag. 919.</P>
<Z><A+1>Circa Vigesimum-quintum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>137</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E modo decidendi difficultates circa<marginalia>Circa for-|mam in|competen-|tijs erga|iurisdictio-|nem ser-|uandam.</marginalia>
iurisdictionem, cùm casus compe-
tentiæ occurrerit, in eo agitur, & concludendum
statuitur concurrente antiquiore ex Regiis Au-
ditoribus cum antiquiore Inquisitorum: & quid
faciendum cùm inter eos non fuerit concorda-
tum. Sed quia vbi esset talis faciendus concur-
sus non expressum, & quis seruandus præceden-
tiæ modus, dum Auditores Regij suæ student au-
ctoritati consulere, & suæ item Inquisitores, exe-
cutio prædictæ Concordiæ nimisquantùm re-
tardata, & licet super eo Regia rescripta prodie-
rint, nihil ampliùs, nouis supersedendi executio-
ni adductis rationibus, est progressum, de quo
dictum numer. 34. Iuuat autem verba Dom. So-
lorzani ex Politica pag. 712. Col. 2. hic appone-
re, qui post declaratam grauissimorum Senato-
rum consultationem, qui ad id fuerant ex diuer-
sis Regiis Consiliis aduocati, inter quos & ipse,
ita scribit: Y finalmente se resoluio por mayor par-<marginalia>Finalis|circa eam|resolutio.</marginalia>
te, que el Oydor mas antiguo vbiese de ir, y fuese al
Tribunal de la Inquisicion, à ver y determinar las cau-
sas de estas competencias, en el qual precediese y presi-<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
diese el Inquisidor, como se decia auerse hecho por lo pa-
sado. La qual costumbre, y lo que siempre se ha desea-
do, y es Iusto que se procure fauorecer y autorizar to-
do lo que tocare à la santa Inquisicion, mouio mucho à
seguir este parecer à los graues y doctos Ministros, que
interin seran en esta janta, conque queda ya corriente
la forma, que para lo de adelante se ha de tener en las
Indias en determinar estas competencias. Sic ille. Li-<marginalia>De cuius|omnimoda|executione|non con-|stat.</marginalia>
cet autem ipsi sic visum fuerit, non tamen video
negotium istud penitus absolutum, & vnde hoc
proueniat, nescio: cùm tamen sciam illud non
absolui, sine grauibus detrimentis non stare, de
quibus Dom. Solorzanus in Politica pag. 711.
Col. 1. & Tomo 2. Lib. 4. Cap. 4. num. 64. Cum-
que in iis non dubitem supremum S. Inquisitio-
nis Tribunal sufficienter certioratum, quidquid
agitur, aut toleratur, non sine magno consilio
fieri, & ita non esse damnandum, nequit dubi-
tari.</P>
<P>  <absatz-nummer>138</absatz-nummer> Et vt id, quod pro mea tenuitate asse-<marginalia>Quid expe-|dire videa-|tur auctori.</marginalia>
quor, dicam in hac parte, dum competentiæ fu-
turæ sunt, & iudices vtrimque designandi, nihil
potest, quod desiderio communi satisfaciat, ex
tali concursus dispositione sperari, quem & illi
refugiunt, aut eo succedente non conuenient, &
discordiæ ex discordiis ortæ vix finem accipient,
quia & recusationes esse poterunt, & non leuium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0380.jpg/>
@@1@<SE380>Circa Concordata. 369
<duolan 2><-P>occasiones emergent simultatum. Res ergo hæc
Tribunalis sancti arbitrio relinquenda, aggrauatis
p&#x0153;nis, etiam per Censuras, vt Concordiæ Capi-
tula ad vnguem seruentur, Prorege admonito,
vt eos sui officij in casuum contingentiâ curet
admoneri, & si quem excessum deprehenderit,
Supremum Indiarum Consilium admoneat, vt
de remedio, Rege consulto, & Supremo S. In-
quisitionis Præside, faciat prouideri. Minus e-
nim inconuenientiæ habet, vt aliquis quandoque
eueniat excessus, quàm vt caussa publica passim
grauia incommoda patiatur. Illis equidem, qui-
bus data est potestas reos læsæ Maiestatis diui-
næ repertos Curiæ seculari tradendi, flammis
acribus addicendos, minora alia meritò possunt
in gratiam officij sancti, & tuendæ publicæ pacis
respectu permitti. Errare quidem aliquando po-<marginalia>Adiunctus|Auditor|momenti|quanti.</marginalia>
terunt, fateor. Sed quis scit Auditore adiuncto,
errori locum non futurum? Neque enim Audi-
tor ad corrigendos errores datur. Quòd si suo
consilio iuuet, magni, vtpotè litterati viri, facien-
do; plures sunt equidem homines litterati, &
doctiores, quos Inquisitores consulere possunt;
vel si non consulant, aduocati tamen esse pote-
runt, vnde & lucem illis ad decisionem emergen-
tis controuersiæ præbere. Hæc si non placeant,
opportuniora alia conquirantur, & vtinam Deus
votis communibus acquiescat.</P>
<Z><A+1>Circa Vigesimum-sextum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>139</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Ersatur illud circa Proreges, quibus<marginalia>Modus|Proregibus|in Actibus|fidei te-|nendus.</marginalia>
præscribitur in Actibus fidei seruan-
dus. Debet enim eo die cum Regio Senatu, &
comitatu Nobilium in domum primariam S. Of-
ficij se conferre, & medius inter duos Inquisito-
res vsque ad locum pro iudicio designatum ince-
dere, eumque in concessu tenere ordinem, quem
in progressu tenuerunt: & Actu peracto ad do-
mum S. Inquisitionis similiter redituri. Quòd si
vnus tantùm Inquisitor sit, ad sinistram Prore-
gis ibit, & sedebit, & suam in domum reuerte-
tur. Quæ omnia Catholicam, & Hispaniæ maxi-
mè propriam redolent pietatem. Non videtur
autem actioni isti vndequaque prouisum. Quid<-P>@@<marginalia>Specialis|difficultas.</marginalia>

<-P>enim si plures duobus Inquisitores sint? Tunc
siquidem si Prorex medius inter duos futurus,
aliis non assignatur locus, & potest circa hoc
grauis cont rouersia inter illos & Proregem exci-
tari. Quòd enim minùs antiqui anteire debeant
more Regiorum Auditorum, id ipsi fortè non
patientur, eò quòd notabilis ea differentia ap-
pareat, & quia in consessu non est talis ordo ser-
uandus, sed omnes vno consessuri gradu: si verò
omnes in eadem lineâ incedere velint, tunc me-
dius non erit Prorex, cùm impares fuerint, inter
tres enim medius esse nequit, etiamsi ad vtrum-
que latus eos habeat; quia eo modo Inquisito-
rum antiquior medius pariter ibit; quod præe-
minentiæ loci, Proregi singulariter debitæ, vide-
tur obuiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>140</absatz-nummer> Verùm circa hoc peculiaris nequit in-<marginalia>Pro qua|aliqualis|enodatio.</marginalia>
structio deesse, & iuxta eam consultatio debet
matura præcedere, ne in ipso concursûs & comi-
tatûs articulo contentio cum indebitis & valde
importunis pro occasione illâ clamoribus, oria-
tur. Illud autem, dum aliud non est à Supremo
Consilio dispositum, videtur expediens, vt si In-
quisitores sint pares, medium Proregem habeant;
si tres, (plures enim quàm quatuor numquàm
erunt) minùs ex illis antiquior proximus anti-
quiori ad eius dexteram procedat, sed non in ea-
dem penitus lineâ, aut alâ, iuxta modum loquen-
di, quem sequitur Rota in vna apud Dianam
Parte 9. fol. 603. §. Primus modus, ita vt aliquan-
tulùm antecedat, ad eum modum, quo Audito-
rum antiquior ad Proregis latus ire debet in a-
ctibus publicis, in quibus cum Audientia assistit,
iuxta Schedulam Regiam, cuius tenorem addu-
cit Dom. Solorzanus Tomo 2. Libro 3. Cap. 3. nu-
mer. 42. & in Politica pag. 769. Col. 1. Quòd si<marginalia>Circa|Proreges|religiosa|praxis.</marginalia>
Proreges in non seruato scrupulosiùs hoc ordi-
ne aliquando dissimulent, id quidem eorum au-
ctoritati nequaquam officiet, quando res, quæ
agitur, adeò sublimis est, & ad Religionis Ca-
tholicæ integritatem seruandam tantoperè neces-
saria, vt quidquid pro eo confert, ad ipsorum
gloriæ cumulum conferre meritissimò debeat re-
putari. De quibus hæc satis sit, sicut etiam de a-
liis, pro nostra tenuitate prolusisse.</P></duolan 2>
<Z><A+1>FINIS.</A+1>
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0381.jpg/>
@@1@<SE381>
<Z><A+3>INDEX</A+3>
<A+1>EORVM QVÆ IN HOC SECVNDO THESAVRI
INDICI TOMO CONTINENTVR.</A+1>
<A+2>Prior numerus Titulum indicat, Posterior
marginalem, nisi aliud notetur.</A+2></Z>
<duolan 2><Z>A
Absens.</Z>
<negEZ><INI7>A</INI7>Bsentes quando pro præsentibus
habeantur in ordine ad emolu-
menta Ecclesiastica. T. 18.
Cap. 7.</negEZ>
<Z>Absolutio.</Z>
<negEZ>Indos absoluendi amplißima fa-
cultas. T. 12. 293. & seqq.
vbi notanda multa.</negEZ>
<negEZ>Religiosi an poßint quod Episcopi in ordine ad illud.
295. & 296.</negEZ>
<negEZ>Omnes Indiarum incolas posse absolui à Religiosis in casi-
bus Bullæ C&#x0153;næ per sua priuilegia. <R>300</R></negEZ>
<negEZ>Excepta hæresi, vbi est Inquisitio. 301. vbi quòd nec
virtute Cruciatæ.</negEZ>
<negEZ>Secus vbi non est Inquisitio. 302. vbi quando dicatur
non esse. <R>304</R></negEZ>
<negEZ>Licere absolutè virtute priuilegij Pauli videntur probare
adducta à docto Magistro. <R>305. & seqq.</R></negEZ>
<P>Sed non id generaliter admittendum. <R>308. & 309</R></P>
<negEZ>Societas Iesv an tali priuilegio renuntiarit. 310.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Priuilegij dicti vsus vt queat stare modo dicto, etiamsi ad-
sit Commissarius, aut Vicarius Episcopi. <R>315</R></negEZ>
<P>Quid de Capitulo. <R>316. & seqq.</R></P>
<P>Abiuratio vt requiratur. <R>322</R></P>
<negEZ>Nullus se manifestare tenetur, vt absoluatur ab Inquisi-
toribus. <R>Ibid.</R></negEZ>
<negEZ>Religiosi vt poßint absolui in Indijs. 323. & 324
vbi de hæresi.</negEZ>
<negEZ>An ex eo quòd Prælati Regulares eadem qua Episcopi
gaudent facultate, id præstari queat. <R>325. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>In Indijs specialem esse rationem ob distantiam & casum
non esse Papalem, ac Religiosis competere. <R>328</R></negEZ>
<Z>Academia.</Z>
<negEZ>Quale peccatum sit Gradum sine examine sufficienti
conferre. <R>T. 20. 80</R></negEZ>
<negEZ>Præsentatis ad Episcopatus non posse Gradus conferri, si
de eorum sufficientia non constet. <R>82. & 86.</R></negEZ>
<negEZ>Si probabilis notitia, esse probabile. 83. quale testimo-
nium futurum. <R>85</R></negEZ>
<negEZ>An illud exhiberi poßit pro ijs, qui Iura profeßi ab Vni-
uersitatibus, in quibus illorum non sunt Prælectores.
87. & 88. vbi illud esse probabile.</negEZ>
<negEZ>Collationem cuiuscumque Gradus esse mortalem, si indi-
gnus sit. <R>89. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>In lucratiuis Actibus serò venientes non lucrari. 92. &
93. vbi de obligatione restitutionis.</negEZ>
<P>Circa subornationem notanda doctrina. <R>94. & seqq.</R></P>@@

<negEZ>Gradum in Academijs Societatis acceptum ab alijs debe-
re recipi. <R>111</R></negEZ>
<negEZ>Ab Episcopis non posse conferri, nisi seruata forma con-
ceßionis. 112. & seqq. & in eo non posse dispen-
sare. <R>115. & 116.</R></negEZ>
<negEZ>Religiosos posse tutò suffragari pro oppositoribus suæ Re-
ligionis. 118. vbi quod illorum litteratura Ecclesiæ
sit vtilißima. Alia num. sequenti.</negEZ>
<negEZ>Qui non est ordinarius auditor an queat suffragari.
120. & 121.</negEZ>
<P>Vide Restitutio.</P>
<Z>Actus.</Z>
<negEZ>Committenti, & non exequenti vt tribuendus. T. 12.
100</negEZ>
<P>Interpretatio facienda vt actus valeat. <R>169</R></P>
<negEZ>Actus agentium non operantur vltra eorum intentio-
nem. <R>T. 19. 59.</R></negEZ>
<P>P&#x0153;na non cadit supra actum imperfectum. <R>T. 20. 3</R></P>
<P>Actum merè internum ab Ecclesia non posse puniri. <R>18</R></P>
<Z>Æthiopes.</Z>
<P>Indorum priuilegijs gaudere. <R>T. 12. 442</R></P>
<P>Quæ obligationes Parochorum circa illos. <R>T. 16. 21</R></P>
<negEZ>Non teneri heros licentiam ad coniugium illis concedere,
neque beneplacitum ostendere. Ibid. Vbi & quod
circa Indos statutum, ne quidquam petatur à Paro-
chis, pro illis suffragari.</negEZ>
<P>Quæ consuetudines laudabiles circa prædictos sint. <R>Ibid.</R></P>
<Z>Altare.</Z>
<negEZ>Pro Portatili priuilegium Societatis communicant Reli-
giosi alij, sed si Mißiones faciant. <R>T. 12. 227</R></negEZ>
<negEZ>Non posse ab Ordinarijs aut Delegatis impediri. 228
vbi de Commissario Cruciatæ, & quòd necessaria pro
Mißionarijs sit licentia Superioris.</negEZ>
<P>Ampliora alia priuilegia. <R>228. & seqq.</R></P>
<negEZ>Specialis difficultas ob verba Pontificum circa loca, in
quibus licet. <R>229. & 230</R></negEZ>
<negEZ>Quando sine priuilegio liceat vsus. 231. vbi quod liceat
in publico.</negEZ>
<negEZ>An Episcopi compellere Religiosos poßint vt illo non v-
tantur. 233. vbi generalior quæstio.</negEZ>
<Z>Appellatio.</Z>
<negEZ>A Gubernatore Episcopi ad ipsum appellari vt poßit.
T. 19. 11. vbi doctrina peculiaris.</negEZ>
<Z>Archiepiscopus.</Z>
<negEZ>Diuisa Prouincia an nouus Archiepiscopus subiectus ma-
neat legibus Concilij Prouincialis ante diuisionem ce-
lebrati. T. 12. 431. vbi quid de subditis. 432</negEZ>
<P>Eorum dignitas de iure diuino non est. <R>T. 13. 26</R></P>
<negEZ>Non accepto Pallio an poßit aliquando Chrisma confice-
re. 49. & 50. & ordines conferre. <R>Ibid. & 52</R></negEZ>
<negEZ>Chrismatis prohibitione non venire oleum infirmorum.
51.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0382.jpg/>
@@1@<SE382>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><P>An Episcopos consecrare. <R>53</R></P>
<negEZ>Non posse conuocare Concilium, & consecrare Ecclesias.
54</negEZ>
<negEZ>Neque benedicere Abbates, aut Virgines ritu solemni,
neque deponere reali depositione. 55. vbi quòd suffi-
ciat verbalis.</negEZ>
<P>Quid faciendum, cùm Pallium collaturus distat, &c. <R>56</R></P>
<P>De iuramento, & profeßione fidei similis resolutio. <R>57</R></P>
<negEZ>Pallium ab alio accipiendum, etsi Procuratori Romæ tra-
ditum. <R>58</R></negEZ>
<negEZ>Circa suffraganeos debere Indicos vigilare, licèt visitare
nequeat. 59. vbi de modo à Iure disposito circa
curam.</negEZ>
<negEZ>Teneri ad conuocanda Concilia, & quæ pro Indijs impe-
dimenta. <R>60</R></negEZ>
<negEZ>A visit atione Prouinciæ generaliter excusari. Et quid
pro casu speciali. <R>61</R></negEZ>
<negEZ>Circa appellationes quanta obligatio. 62. vbi de cura
etiam circa notoria.</negEZ>
<negEZ>Visitatorem vt dare queat, suffraganeo Capitulò negli-
gente. <R>T. 19. 23</R></negEZ>
<Z>Auaritia.</Z>
<P>Quando mortalis. T. 13. 15. vbi & de ambitione. & 74
Mentes obnubilare. <R>T. 15. 2</R></P>
<Z>B
Baptismus.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Væ neceßitas fufficiat ad baptizandos Indos sine
solemnitate. <R>T. 12. 193. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>An eo modo baptizare eos poßint qui Parochi non sunt.
197. & seqq. vbi præsertim de Religiosis. Desæcu-
laribus. <R>200</R></negEZ>
<negEZ>Mortale esse sine neceßitate modo præfato baptizare.
198</negEZ>
<P>Quid speciale circa infideles. <R>199</R></P>
<negEZ>Si non integra solemnitas esse poßit, adhibendam poßi-
bilem. <R>200</R></negEZ>
<negEZ>Pro filijs Regulorum an extet aliquod priuilegium. 201
& seqq. vbi de priuilegio circa filios Principum vt
baptizari extra Ecclesiam poßint, cùm generalis lex
obliget sub mortali Indorum infantibus quando con-
ferri poßit etiam à non Parochis. <R>T. 16. 59</R></negEZ>
<negEZ>Baptizari in absentiâ Parochorum quâ id linguâ fa-
cturi. <R>62</R></negEZ>
<P>Ab Indijs collatus, sub conditione iterandus. <R>63</R></P>
<negEZ>Circa vnum testem doctrina vtilis, & alia scitu digna.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Stare iterationem, etiamsi rationem reddant rectæ ad-
ministrationis, contra aliquos. <R>64</R></negEZ>
<negEZ>Baptismi in re, aut in voto absoluta neceßitas ad salu-
tem. <R>65</R></negEZ>
<negEZ>In contritione illud & amore super omnia contineri, &
sic duo casus in Decretalibus extantes declarati. <R>66</R></negEZ>
<negEZ>Ex Pontificum decisionibus videri probabile sufficere at-
tritionem cum affectu erga Baptismum. <R>67</R></negEZ>
<negEZ>Infantes sine illo mortuos à regno excludi, nec votum
parentum sufficere. 68. vbi pro opposita sententia
censuræ.</negEZ>
<negEZ>Sententia alia de supplente Deo defectum in administra-
tione, reiecta. <R>69</R></negEZ>
<negEZ>Ebrietates in diebus Baptismorum debere Parochos pro-
pulsare. <R>70</R></negEZ>
<Z>Beneficium Ecclesiasticum.</Z>
<negEZ>Nequit pro eo consequendo promitti pecunia pio operi
applicanda. <R>T. 13. & seqq.</R></negEZ>@@

<P>Dari potest donatiuum, & quomodo. <R>10</R></P>
<P>Promißio an liceat sine animo soluendi. <R>11</R></P>
<P>Non deberi quidquam pro labore impenso. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Opinio quorumdam de pacto circa ea, quæ reipsa dari
possunt. <R>12</R></negEZ>
<negEZ>Non benè applicari, nec sustinendam generaliter, &
quomodo compensatio laboris fieri poßit. <R>13</R></negEZ>
<negEZ>Renuntians sine Superioris licentiâ nequit ad Beneficium
reuerti, licèt poßit compelli. <R>43</R></negEZ>
<negEZ>Præsentatione nō contrahi matrimonium de futuro. 44
vbi quòd non retrotrahitur renuntiatio.</negEZ>
<negEZ>Nec solui per eam vinculum, sed in p&#x0153;nam statui pri-
uationem. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Si tenue Beneficium sit, non esse obligationem restitutio-
nis ob defectum recitationis Officij. T. 16. 15. & 16</negEZ>
<negEZ>Attendenda ministeria alia præter recitationem. Ibid.
& 17.</negEZ>
<negEZ>Quintam partem in Parocho & Episcopo sufficere, ex
aliquorum sententia. <R>16</R></negEZ>
<P>Beneficium quid sit. <R>T. 17. 16</R></P>
<negEZ>Perpetuitatem aliquam esse pro eo necessariam. Ibid.
& 18. ac seqq. vbi de Manualibus, & Indicis Reli-
giosorum.</negEZ>
<P>Illiter ati incapaces Beneficij qui dicantur. <R>T. 18. 46</R></P>
<P>An illicita collatio. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Bacchalaureum ceteris paribus præferendum in proui-
sione. <R>T. 20. 90</R></negEZ>
<P>Vide Parochus Religiosus.</P>
<Z>Bigamia.</Z>
<P>Vide Capitulum Cathedrale.</P>
<Z>Bona Ecclesiæ vacantis.</Z>
<P>Vide Quarta.</P>
<Z>Bona Intestatorum.</Z>
<negEZ>Ex illis non est obligatio applicandi quintam partem pro
eorum animabus. <R>T. 16. 88</R></negEZ>
<Z>Bulla.</Z>
<negEZ>Pauli V. pro Societate quid speciale circa priuilegia con-
tineat. <R>T. 12. Cap. 3</R></negEZ>
<P>Quinque aliæ pro eisdem. <R>31</R></P>
<P>Vt debeat earum tempus computari. <R>37. & seqq.</R></P>
<negEZ>Bulla Innocentij X. circa gubernationem Societatis. 39
circa quam Excursio à num. 40. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>Bulla Pij V. circa Confeßarios pro Indijs, quando locum
habeat. 181. & circa alia.</negEZ>
<negEZ>Bulla Vrbani VIII. circa tempus implendi præceptum
annuæ Confeßionis & Communionis in Indijs. 430</negEZ>
<negEZ>Ex Bullis non semper argui posse, quia iuxta narratiuas
non veras emanarunt, aut precibus importunis. In
Appendice ad T. 17. post T. 19. num. 6. Aliæ mul-
tæ Bullæ per opus dispersæ. Vide præsertim. V. Ca-
pitulum.</negEZ>
<Z>Bulla C&#x0153;næ.</Z>
<negEZ>Conceßione casuum illius venire hæresim iuxta praxim
P&#x0153;nitentiariæ. <R>T. 12. 312</R></negEZ>
<P>Circa armorum venditionem quid liceat. <R>477. & 478</R></P>
<negEZ>An delatio prohibita tantùm, & non venditio. 479
vbi quid pro Indijs.</negEZ>
<P>Sola in illâ damnatâ præsumptio. <R>T. 13. 30</R></P>
<Z>Bulla S. Cruciatæ.</Z>
<negEZ>Indi an illâ indigeant ad lucrandas Indulgentias, quæ
extra Bullam conceduntur. <R>484. & seqq.</R></negEZ>
<P>Ad dispensationes pro Matrimonio non indigere. <R>486</R></P>
<P>Pro eadem alibi.</P>
<Z>Bulla Compositionis.</Z>
<P>Vide Compositio, vt necessaria non sit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0383.jpg/>
@@1@<SE383>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><Z>C
Canonicus.</Z>
<negEZ><INI2>R</INI2>Eligiosos non posse esse Canonicos. T. 18. 14
& 15</negEZ>
<P>Vide Præbendarius.</P>
<Z>Cantus.</Z>
<negEZ>Qualiter eo D. Augustinus in Ecclesiâ se experiretur af-
fectum. T. 16. 116. vbi qualis ab illis arcendus.</negEZ>
<P>Ad illum obligati Præbendarij. <R>T. 18. 71</R></P>
<negEZ>Matutini cantum non omittendum. 74. vbi præsertim
de Indijs.</negEZ>
<Z>Capitulum Cathedrale.</Z>
<negEZ>Sede vacante non obligari ad eligendum Vicarium intra
octo dies. <R>T. 12. 317</R></negEZ>
<P>Apud illud jurisdictionem residere. <R>318</R></P>
<negEZ>Non posse licentias ab Episcopis Religiosis datas reuocare.
339</negEZ>
<P>Capituli definitio. <R>T. 18. 13</R></P>
<negEZ>Circa bona Mensæ vt queat disponere. Ibid. vbi quòd in
vno ius Capituli conseruari potest.</negEZ>
<P>Sede plena quæ illius obligationes. <R>T. 19. 1. & seqq.</R></P>
<negEZ>In receptione Episcopi quomodo graue peccatum poßit
contingere. <R>2</R></negEZ>
<negEZ>Sicut si renuat comitari Episcopum, & quid circa pra-
xim obedientiæ. <R>3</R></negEZ>
<P>Capitulum vnde dictum. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Peccat item grauiter salaria Ministris competentia de-
negando. <R>4</R></negEZ>
<negEZ>Et in decimarum administratione cum onere restitutio-
nis. <R>5</R></negEZ>
<negEZ>Ecclesia quando dicatur vacare, vt Capituli incipiat ju-
risdictio. <R>6. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Dum non recedit à di&#x0153;cesi, posse Episcopum gubernare,
secus si recedat, quia est tacita renuntiatio. <R>8</R></negEZ>
<negEZ>Stare expressam intra di&#x0153;cesim posse. 9. vbi notanda
doctrina pro Indijs.</negEZ>
<negEZ>Capitulum non debere resistere, si probabiliter procedat
Episcopus. <R>10</R></negEZ>
<negEZ>Sola præsentatione non induci vacationem, nisi Episco-
pus longam profectionem assumat. <R>11</R></negEZ>
<P>Nec posse tunc Gubernatorem relinquere. <R>12</R></P>
<negEZ>Spirituale coniugium quomodo tunc sola præsentatione
soluatur. <R>13</R></negEZ>
<negEZ>Dispositio Concilij Trident. circa electionem Vicarij an
tantùm locum habeat, cùm Ecclesia vacat per mor-
tem Prælati. <R>14</R></negEZ>
<negEZ>Teneri ad electionem intra octiduum. 15. vbi quod sub
mortali; (etsi secus aliqui T. 12. 317.) sicut & ad
doctum eligendum, licèt non eminentem. <R>16</R></negEZ>
<P>Quid de Vicario Collegiatæ. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Gradum in Iure Canonico habiturus, & secus eligentes
vt peccent. <R>17</R></negEZ>
<P>An ex gremio Capituli. <R>18</R></P>
<negEZ>Peritum in Ciuili, ceteris paribus, sub graui obligatione
præferendum. <R>19</R></negEZ>
<negEZ>Et peritum in Canonico, laureato in vtroque, sed minùs
in illo peritus, licèt in Ciuili emineat. <R>20</R></negEZ>
<negEZ>Ceteris paribus Theologum præferendum. Ibi. Assert.
3. & 21. cum Theologiæ commendatione.</negEZ>
<negEZ>Indiarum Capitulum sicut alia posse eligere, cum obser-
uanda doctrina. <R>22</R></negEZ>
<negEZ>Capitulum posse visitare, quia succedit in jurisdictione
necessaria. 23. & 24. vbi obseruandæ limita-
tiones.</negEZ>
<P>In Indijs posse Capitulum visitationem omittere. <R>25</R></P>@@

<negEZ>De pactione simoniaca, quæ esse potest, Capitularium
cum visitatoribus. <R>26. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Non posse illos esse visitatores, etsi visitent, distributio-
nes vt queant lucrari. <R>30</R></negEZ>
<negEZ>Circa Beneficia in Indijs, quæ Regij Patronatus sunt,
idem posse quæ Episcopi. 31. & circa alia. 32.</negEZ>
<negEZ>Resignationem in fauorem an poßit admittere. 33. &
seqq. vbi diuersæ pro eo sententiæ.</negEZ>
<negEZ>In Indijs non licere, ob ius Patroni, quidquid de alijs.
56. & 57.</negEZ>
<P>Circa dispensationes posse quidquid Episcopi. <R>62</R></P>
<P>Circa directas Episcopo variæ sententiæ. <R>64</R></P>
<negEZ>Affirmatiua pro Indijs præfertur. 65. vbi quòd obliga-
toria esse potest, & de obligatione circa stylum Curiæ
& Cancellariæ.</negEZ>
<negEZ>Posse dispensare cum illegitimis in Indijs quoad Ordines
Minores, & Beneficia simplicia, & quoad interstitia
intra primum annum generaliter. <R>66</R></negEZ>
<negEZ>Ad Ordines etiam sacros, & Beneficia Curata Indorum.
67. vbi quod succedat in jurisdictione ex consuetu-
dine.</negEZ>
<negEZ>Bullas Pij V. & Gregor. XIII. quoad Ordines vim etiam
nunc habere. 68. vbi circa Mestizos peculiaris ani-
maduersio, & salutare monitum Concilij Limen-
sis tertij. <R>69</R></negEZ>
<negEZ>Bullam Gregorij circa Beneficia vim habere, & Bullam
Pij non de solis irregularitatibus ex delicto procedere.
70. & 71. & seqq. vbi quòd sine priuilegio dispen-
sari in Indijs poßit, juxta aliquorum sententiam.</negEZ>
<negEZ>Pro homicidio in bello dispensari posse. Et quid speciali-
ter, si iniustè factum. <R>75</R></negEZ>
<P>Casus aliquis dispensabilis in bello iniusto. <R>76</R></P>
<negEZ>Dispensare circa bigamiam posse ad Ordines minores, &
Beneficium simplex. Et probabiliter circa Maiores,
quando est ex delicto: quod certum juxta priuilegium
dictum. <R>77</R></negEZ>
<negEZ>Probabile etiam de eâ, quæ ex delicto non oritur. Ibid
& 78.</negEZ>
<P>Quid si occulta. Id posse fieri. <R>79</R></P>
<P>Quod etiam de homicidio juxta aliquos. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Dispensationes Matrimoniales ad ipsum sicut ad Episco-
pum pertinere, & eius Vicarium posse caussas huius-
modi tractare. 80. vbi quid circa denuntiationes.
Et quod sine iusta caussa dispensare in illis sit morta-
le. 81. & an potestas dispensandi vicario competat
sine speciali conceßione.</negEZ>
<P>Circa caussas diuortij quid ex Concilio Limensi. <R>82</R></P>
<P>Posse committi vicarijs. <R>83</R></P>
<negEZ>Dispensationes per priuilegia Indiarum Capitulo com-
petere. 85. vbi an Vicario independenter Capitulo,
eo quòd Ordinarius.</negEZ>
<negEZ>De peculiaribus facultatibus Indiarum Episcopis concedi
solitis. 86. & 87. vbi quod Capitulo non competant,
& alia.</negEZ>
<P>Posse vnire Beneficia. <R>88</R></P>
<negEZ>Et circa clausuram Monialium idem quod Episcopus. 89
Id quod in Indijs probabilius. Ibid. & 90</negEZ>
<negEZ>Circa egressum earum idem pariter. 91. vbi quantâ
cautelâ in negotio clausuræ procedendum.</negEZ>
<negEZ>Non posse licentias ab Episcopo concessas Religiosis ad
audiendas Confeßiones, & prædicandum suspendere.
&c. <R>92</R></negEZ>
<Z>Cardinalis.</Z>
<negEZ>Eorum testimonijs quæ fides adhibenda sit. T. 13. 36
& seqq.</negEZ>
<P>Vide Declaratio.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0384.jpg/>
@@1@<SE384>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><Z>Casus reseruati.</Z>
<negEZ>An facultatem pro illis habeant Ministri Societatis, &
Vicarij, in absentia, & morte Superiorum. T. 12
87. & 88</negEZ>
<negEZ>Indos ab omnibus absolui posse à quolibet pro illis appro-
bato Sacerdote. <R>295. & 299</R></negEZ>
<P>De priuilegijs Societatis circa illud. <R>293. & seqq.</R></P>
<negEZ>Conceßio illorum per Concilium Limense, an valeat di-
uisa iam Prouincia, & Archiepiscopo alio constituto.
431. & 432</negEZ>
<negEZ>Petitio debiti respectu impediti est casus reseruatus Epi-
scopo, & Religiosis competens dispensatio. <R>474</R></negEZ>
<negEZ>An tales Canonico P&#x0153;nitentiario competant. T. 18.
85.</negEZ>
<Z>Censura.</Z>
<negEZ>Censuras validè imponit Prælatus Ordinarius, etiamsi
prohibitus à Superiori. <R>T. 12. 71</R></negEZ>
<negEZ>An Episcopi poßint Censuris compellere Religiosos, ne
Altari portatili vtantur, vbi de generali potestate.
233. & T. 17. 50. & seqq.</negEZ>
<P>Ignor antiam obstare incursioni Censuræ. <R>T. 12. 483</R></P>
<P>Ignorantia crassa quæ dicatur. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Indos inde ab excommunicatione excusari, quia talis in
ipsis non est. <R>Ibid.</R></negEZ>
<Z>Charitas.</Z>
<P>Obligatio ratione illius quando contingat. <R>T. 16. 47</R></P>
<P>Notanda regula pro illius obligatione. <R>T. 17. 4</R></P>
<negEZ>Ex actu charitatis potest obligatio justitię resultare, Con-
feßionis exemplo. <R>9</R></negEZ>
<P>Notanda circa idem doctrina. 10. in fine.</P>
<negEZ>Iuxta illam proximioribus præ alijs subueniendum. In
Appendice ad T. 17. post T. 19. n. 15. & 16.</negEZ>
<Z>Clausula.</Z>
<P>Antecedens quando ad sequentia trahatur. <R>T. 12. 80</R></P>
<negEZ>Quando ad omnia referatur posita in vnâ parte disposi-
tionis. 229. & 497. Quando non ita. <R>343</R></negEZ>
<P>De clausula, cum libera. <R>T. 16. 46</R></P>
<Z>Clericus.</Z>
<negEZ>De habitu decenti Clericorum specialis in Indijs Consti-
tutio. <R>T. 14. 22. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quando sit obligatio sub mortali. <R>25</R></P>
<P>De itinerantibus. <R>26</R></P>
<negEZ>An temeritas, contemptus, & contumacia ad graue pec-
catum debeant concurrere, & quomodo. <R>27</R></negEZ>
<negEZ>Vt peccent ludendo, & in Indijs quam summam neque-
ant excedere. <R>29</R></negEZ>
<P>Specialis quæstio circa illam. <R>30. & 31</R></P>
<negEZ>Circa cohabitationem f&#x0153;minarum Canonicæ prohibitio-
nes. <R>T. 16. 52</R></negEZ>
<P>Temperata vsu, sed non circa Indias. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Comitari f&#x0153;minas vt prohibeantur in Concilio Lim. 3.
In appendice ad T. 16. post T. 19. n. 27.</negEZ>
<P>Sicut & familitium exercere. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Ratione itineris non excusari à recitatione Officij, neque
eamdem esse rationem ieiunij. 28. vbi quæ debilitas
excuset.</negEZ>
<P>Non quamlibet defatigationem sufficere. <R>29</R></P>
<negEZ>Abusui non recitandi scriptores omnes refragari, & quæ
eorum communis vox. <R>30</R></negEZ>
<negEZ>Circa debilitatem, quando non parua, quid dicendum. 31
vbi quòd ab infirmitate discernitur in Iure.</negEZ>
<P>Qui Clerici dicantur negotiatores. <R>T. 20. 48</R></P>
<Z>Communio.</Z>
<negEZ>Paschalis an liceat in Ecclesijs Religiosis. T. 12. 221
& 222.</negEZ>
<P>Intra Missam facienda ex Ecclesiæ vsu. <R>265</R></P>
<P>Quæ pro eo obligatio. <R>267</R></P>@@

<P>Post Missam inceptam non danda. <R>268</R></P>
<P>Indis vt tribui debeat. <R>269. & seqq.</R></P>
<negEZ>In neceßitate posse generaliter tribui sine licentia Paro-
chi. <R>271</R></negEZ>
<negEZ>Circa illius præceptum posse per consuetudinem spatium
annuo longius introduci. Idem de Confeßione. <R>429</R></negEZ>
<P>Bulla pro Indijs circa illud. <R>430</R></P>
<negEZ>An neganda occulto peccatori à Parocho quando adim-
plendum præceptum postulatur. <R>434</R></negEZ>
<P>Non emendatis quomodo tribuenda. <R>435</R></P>
<negEZ>Obligatio Confeßionis pro illa, cur non eodem modo Sa-
cerdotibus & alijs à Concilio Trident. imponatur.
T. 16. 103.</negEZ>
<Z>Compositio.</Z>
<negEZ>An valida contra formam conceßionis in Confessario So-
cietatis. <R>T. 12. 177</R></negEZ>
<P>Vt fieri à Religiosis Societatis queat. <R>479</R></P>
<negEZ>Indis vt applicari poßint ea, quæ debent. 480. vbi sen-
tentia deobligans debitores ad ineerta, non ex de-
licto.</negEZ>
<Z>Concionator.</Z>
<P>Circa modum. <R>T. 18. 81</R></P>
<Z>Concussio.</Z>
<P>Quid in Iure. <R>T. 15. 12. & T. 16. 20</R></P>
<Z>Concubinarius.</Z>
<negEZ>Quis propriè dicatur talis, & solus ille Decreto Concil.
Trid. comprehensus. <R>T. 14. 15</R></negEZ>
<Z>Confessarius.</Z>
<negEZ>An necessaria sit approbatio Episcopi pro Confessarijs In-
dorum. <R>T. 12. 180. & 181</R></negEZ>
<negEZ>Reuersus ad di&#x0153;cesim, pro quâ approbatus, non indiget
noua approbatione, etiamsi mortuus sit Episcopus, qui
approbauit, iuxta sententiam probabilem. <R>337</R></negEZ>
<negEZ>Successorem non posse, aut excommunicare, nisi in certis
casibus. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Licentiam posse per epistolam peti, & quid priuilegio, in
quo hoc extat, concedatur. <R>340</R></negEZ>
<negEZ>Semel approbatum posse vbique Confeßiones audire,
grauium scriptorum sententia, quæ præcipuè Religio-
sisfauet. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>Et pro Indijs id speciale iuxta doctos Magistros. <R>341</R></P>
<negEZ>Sedcontrarium penitus sentiendum, & practicandum.
342</negEZ>
<negEZ>Prohibitiones Pontificum pro foro tantùm externo pro-
cedere, non improbabilis sententia. <R>344</R></negEZ>
<negEZ>Episcopos non posse Religiosos cum limitationibus appro-
bare. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Cum illis approbatum esse eligibilem per Bullam, & Iu-
bilæum. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Confessarius P&#x0153;nitentiam Parocho impositam ab alio vt
queat mutare. <R>T. 16. 18</R></negEZ>
<P>Confessarij qualitates. <R>77</R></P>
<P>Non approbato neque Episcopum posse confiteri. <R>91</R></P>
<negEZ>Parochum tantùm posse Parocho di&#x0153;cesis alterius confite-
ri. Ibid. vbi quid de simplici Sacerdote.</negEZ>
<negEZ>Confessarius non ordinarius an absoluere à suspensione
non reseruatâ poßit. <R>T. 20. 21</R></negEZ>
<negEZ>Prælatum eâ ligatum non posse facultatem Confessario
conferre vt se absoluat, quando tantùm est p&#x0153;na, &
non Censura. <R>22</R></negEZ>
<Z>Confessio.</Z>
<negEZ>Eius confeßio, quæ cum Confeßario rem habuit, an lici-
ta. T. 16. 57. vbi an peccatum cum filia Confeßio-
nis sit circumstantia mutans speciem, aut notabiliter
aggrauans.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0385.jpg/>
@@1@<SE385>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Alia pro Confeßione diuersis in verbis, vt absolutio casus
reseruati, Clericus, Communio, & præsertim Priui-
legium, circa Sacramentum P&#x0153;nitentiæ.</negEZ>
<Z>Confirmatio.</Z>
<negEZ>In formâ communi quid valeat, & quid aliæ speciales
habentes clausulas. <R>T. 12. 13</R></negEZ>
<Z>Confirmatio Sacramentum.</Z>
<negEZ>Ex dispensatione Apostolicâ non Episcopus potest illius esse
minister. <R>T. 12. 205</R></negEZ>
<negEZ>Id non esse de fide, sed ita certum, vt oppositum sit teme-
rarium. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Balsamum Indicum esse materiam sufficientem. 212.
& seqq. vbi circa vsum Palæstini notanda doctrina.</negEZ>
<P>In oleo cur non admittatur distinctio. <R>214</R></P>
<P>Chrisma cur quotannis renouandum. <R>216</R></P>
<negEZ>Episcopos sine priuilegio posse Chrismate & oleo veteri
vti, si aliud non sit. <R>217</R></negEZ>
<negEZ>Obligatio Indicorum Episcoporum circa administratio-
nem ex Concilio Limensi, vbi specialia quædam. <R>218</R></negEZ>
<P>Quomodo ad illud Indi disponendi. <R>T. 16. 80</R></P>
<Z>Consuetudo.</Z>
<negEZ>In fauor abilibus nomine priuilegij venit. T. 12. 199
vbi quod per eam optimè interpretatur priuilegium,
& alia circa ipsam, & præsertim de consensu neces-
sario legislatoris.</negEZ>
<P>Quæ non admittenda. <R>449</R></P>
<P>Ex actibus spontaneis orta non ligat. <R>459</R></P>
<P>Pro lege habenda, & de illius vi. <R>T. 13. 71</R></P>
<negEZ>Quæ sit rationabilis; pro quo commoda explicatio. T. 16
24</negEZ>
<negEZ>Vi introducta non valet, sicut ex actibus factis sine ani-
mo se obligandi. <R>26</R></negEZ>
<P>Circa praxim quomodo procedendum. <R>27</R></P>
<Z>Contractus.</Z>
<negEZ>Quando perfectus tenseatur, vt ab eo incipiat obligatio
legalis. <R>T. 12. 52</R></negEZ>
<P>Quinam validi, etiamsi contra legem facti. <R>T. 20. 35</R></P>
<Z>Contritio.</Z>
<P>Vide Baptismus, & Indulgentia.</P>
<Z>Conuersio.</Z>
<negEZ>Conuertens aliquém ex infidelitate plenariam Indulgen-
tiam lucratur. <R>487. & 488</R></negEZ>
<negEZ>An labor sufficiat non secuta conuersione, & alia pro eo-
dem. <R>489</R></negEZ>
<Z>Culpa.</Z>
<P>De illis paßim toto opere, vide Peccatum.</P>
<Z>D
Damnum.</Z>
<negEZ><INI2>E</INI2>X damnis à Religiosis illatis, qui impediunt Clericos
ad Doctrinas prouideri meliùs administraturos,
quæ resultet. <R>T. 17. 9. & 15</R></negEZ>
<P>Vide Restitutio.</P>
<Z>Debitum.</Z>
<P>Vide Compositio,</P>
<Z>Decimæ.</Z>
<negEZ>De iure diuino vt dici queant, & vnde obligatio earum
oriatur. <R>T. 12. 447</R></negEZ>
<negEZ>Circa illas attendendam consuetudinem: sed non cum
Indis. <R>449</R></negEZ>
<P>Pauperes ad illas non teneri. <R>450</R></P>
<negEZ>Neque generaliter ad id, quod est irrationabile, etiamsi
consuetum. 451. & 452. vbi quod ex vno decima
pars non debeatur.</negEZ>
<P>A nouiter conuersis non exigendas. <R>453</R></P>@@

<negEZ>Circa tempus exactionis quod tenendum. Vbi quomodo
Indisic conuersi non peccent, si non soluant. <R>454</R></negEZ>
<negEZ>Posse fidem recipi sine decimarum obligatione. 455. vbi
quod circa Ministrorum sustentationem.</negEZ>
<negEZ>Indi cur nulla specialia priuilegia circa decimas habeant,
& quid à Rege præstandum. <R>456</R></negEZ>
<negEZ>Decimæ vt differant à primitijs & qualis circa istas ob-
ligatio. <R>457</R></negEZ>
<Z>Declaratio.</Z>
<negEZ>Declarationes Oraculo factas non expirasse oraculis ab-
rogatis. <R>T. 12. 129. & 294</R></negEZ>
<negEZ>Cardinalium quam habeant auctoritatem. T. 18. 54
& 66.</negEZ>
<Z>Deus.</Z>
<negEZ>Quomodo obedientia magis illi placeat, quàm Sacrifi-
cium. <R>T. 12. 291</R></negEZ>
<P>Vnde aliquid illi gratius. 292. vbi notanda doctrina.</P>
<P>Pro eo paßim alia.</P>
<Z>Dictio.</Z>
<P>Dictio similis, & similiter, quid importet. <R>T. 12. 16</R></P>
<P>A & Ab esse exclusiuas termini à quo. <R>53</R></P>
<P>Dictionis Huiusmodi vis. <R>55</R></P>
<P>Dictio Et. <R>74. & 392</R></P>
<P>Dictio Seu. <R>76</R></P>
<P>Dictio Nullatenus. <R>84</R></P>
<P>Dictio Prout. <R>340</R></P>
<P>Dictio Etiam. <R>373</R></P>
<P>Dictio Tantum. <R>418</R></P>
<P>Dictio Saltem. <R>435</R></P>
<P>Dictio Idem. <R>503</R></P>
<P>Dictio Præsertim. <R>505</R></P>
<Z>Di&#x0153;ta.</Z>
<P>Quomodo computanda. <R>T. 12. 386. & 394</R></P>
<Z>Dispensatio.</Z>
<negEZ>Non cessat cessante caussa, quando effectus commodè di-
uidi nequit. <R>T. 12 108</R></negEZ>
<negEZ>Dispensatus ab Episcopo, potest extra territorium vti
dispensatione. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>Dispensationis & priuilegij discrimen. <R>109</R></P>
<negEZ>Dispensatio in voto castitatis non est nulla ex defectu ad-
monitionis, quæ iniungitur dispensanti. <R>178</R></negEZ>
<P>Aliquando circa illud esse substantialem. <R>179</R></P>
<P>Prælatos posse secum dispensare. <R>189</R></P>
<negEZ>Dispensatio in voto castitatis vt liceat in Indijs Religio-
sis Societatis. 460. vbi an perpetuò.</negEZ>
<negEZ>Sine priuilegio videri licitam circa Indos, ob Doctorum
sententias circa ista & an virtute Cruciatæ? <R>461</R></negEZ>
<P>Posse etiam Religiosos. <R>Ibid. & seqq.</R></P>
<P>Facultatem dispensandi amplè interpretandam. <R>462</R></P>
<negEZ>Valere in illis extensionem ad non expressa in fauor abili-
bus, stante eadem ratione. <R>465</R></negEZ>
<P>Sine caussa in lege Superioris est nulla. <R>T. 20. 116</R></P>
<negEZ>Personalem vtilitatem non attendendam, sed Ecclesiæ.
Ibid.</negEZ>
<negEZ>Valere ab Episcopo bona fide datam, licèt caußa sufficiens
non sit. <R>117</R></negEZ>
<P>Vide Capitulum Cathedrale.</P>
<Z>Distributiones.</Z>
<negEZ>Lucrari eas Vicarium generalem Officio vacantem.
T. 14. 11. vbi quid si Professor publicus simul sit, &
de P&#x0153;nitentiario dum audit Confessiones, alijsque
officio incumbentes suo.</negEZ>
<negEZ>Officium debere esse ex necessitate susceptum, excepta
Cathedra. <R>12</R></negEZ>
<P>Illius labor commendatus. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Lucratur eas impeditus morbo, cui caussam dedit.
T. 18. 4.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0386.jpg/>
@@1@<SE386>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Quomodo sint stipendium diurnum labori respondens.
7. & 22.</negEZ>
<negEZ>Earum differentia quædam, cùm speciali circa ipsas do-
ctrina. <R>9. & 10</R></negEZ>
<negEZ>Quæ roboratur, vt paucis præsentibus non omnes de-
beantur. <R>11</R></negEZ>
<P>Cur ab Ecclesia dispositæ. <R>12</R></P>
<negEZ>Eadem obligatio ex illis consurgit, quando tota Præben-
da in eisdem consistit, quoad superflua largienda. 20
& seqq. & idem de quotidianis. 22.</negEZ>
<P>Dominium accipienti posse onus charitatis imponi. <R>23</R></P>
<P>Quomodo absentibus pro studio debeantur. <R>41</R></P>
<negEZ>Et pro caußâ publicâ. 56. vbi quòd debentur quando
non stat per aliquem vt non resideat.</negEZ>
<negEZ>De commeantibus in Hispaniam cum Procuratorum ti-
tulo. <R>57</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa collusionem & condonationem. 59. & seqq.
Vide Præbendarius.</negEZ>
<negEZ>Vacationis permissæ tempore deberi, etiamsi distinctæ
sint, vt probabile proponitur. <R>65</R></negEZ>
<negEZ>Statuta vt fieri queant non consormia Concil. Trident.
circa illas. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>Declarationes Cardinalium concordatæ. <R>66</R></P>
<P>In Indijs integrè deberi. <R>67. & seqq.</R></P>
<negEZ>Circa consuetudines sententiæ quædam. Ibid. & sequen-
ti. vbi de die pro barbæ tonsione.</negEZ>
<negEZ>Nonnullæ aliæ tolerabiles, ex quibus indulgentia pro
dicta actione roboratur. <R>69</R></negEZ>
<P>Pro eodem. 70. vbi quæstiones aliæ circa res vsuales.</P>
<negEZ>Distributionum medietatem amittere qui non canit. 72
vbi difficultas specialis circa Indicos Præbendarios.</negEZ>
<negEZ>Circa Antiphonam Salue Regina quid statuere Episco-
pus poßit ad distributiones spectans. <R>75</R></negEZ>
<negEZ>Circa illas nihil posse Capitulum Sede plena sine Episcopi
auctoritate. T. 19. 1. vbi exceptio quædam.</negEZ>
<negEZ>Præbendarios visitantes sine neceßitate non lucrari. <R>30</R></negEZ>
<Z>Doctrina Christiana.</Z>
<P>Pro illam docentibus Indulgentia. <R>T. 12. 499</R></P>
<P>Vide Parochus.</P>
<Z>Doctrinæ Indorum.</Z>
<negEZ>Vide Beneficium, Episcopus, Parochus, Parochi
Regulares, Vicarius Generalis.</negEZ>
<Z>Domicilium.</Z>
<negEZ>Iurans illud pro Ordinibus, sed animo non permanendi,
ordinari nequit, si animi appareant coniecturæ. In
Appendice ad T. 16. post T. 19. numer. 18. & 20.
vbi Decretum Concilij Limens. circa illud, & quid Ius
statuat erga domicilij acquisitionem.</negEZ>
<P>Eiusdem Concilij aliud circa litteras testimoniales. <R>21</R></P>
<P>Inconsulto Episcopo posse domicilium mutari. <R>22</R></P>
<P>P&#x0153;na sine litteris ordinantis, & ordinati. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Etiam mutato domicilio eam ordinatus incurrit, & à
quo absoluendus. <R>23</R></negEZ>
<negEZ>P&#x0153;na ordinatorum ad titulum malè iurati domicilij,
quia non acquisiti. 24. vbi an furtiuè ordinatus dici
queat, & à quo absoluendus.</negEZ>
<negEZ>Casus specialis ordinati cum iurato domicilio, sed cum di-
missorijs proprij Episcopi. 25. & 26. vbi quòd p&#x0153;-
nam statutam non incurrat.</negEZ>
<Z>Donatio.</Z>
<negEZ>Etiam in exceßiuis non esse peccatum mortale. T. 15.
26. vbi quomodo occasionem earum præbens peccet
grauiter contra charitatem.</negEZ>
<Z>Dubium.</Z>
<negEZ>In dubio circa jurisdictionem, pro Inquisitione judican-
dum. <R>T. 20. 12</R></negEZ>@@

<Z>E
Ecclesia.</Z>
<negEZ><INI2>N</INI2>On consecrata à quolibet Sacerdote reconciliari po-
test aquâ communi benedictâ. <R>T. 12. 262</R></negEZ>
<negEZ>Ecclesia inter pauperes maximè computanda, si egeat.
T. 15. 32</negEZ>
<P>Quando dicatur vacare. <R>T. 19. 6. & seqq.</R></P>
<P>Vide Parochus, Parochus Regularis, Visitator.</P>
<Z>Ecclesiastici.</Z>
<P>P&#x0153;nis illos frænari oportet. <R>T. 15. 28</R></P>
<P>Vide Clericus.</P>
<Z>Epikeia.</Z>
<negEZ>Qùando locum habeat, & de legiflatorum coniecturan-
da voluntate. <R>T. 12. 175</R></negEZ>
<Z>Episcopus-</Z>
<negEZ>Quomodo sint Ecclesiæ Doctores, vt probabiles reddere
sententias singulares poßint. <R>T. 12. 288</R></negEZ>
<negEZ>Sententiam de potestate illorum in suis di&#x0153;cesibus, sicut
Papæ in Ecclesiâ, plenam esse periculo. <R>290</R></negEZ>
<negEZ>An modo habeant facultatem absoluendi ab hæresi. 226
& 227</negEZ>
<P>Visitare qualiter teneantur. <R>437</R></P>
<negEZ>Ratione distantiæ aut periculi posse in voto castitatis,
&c. dispensare, & ita in Indijs, & cum Indis ma-
ximè, & potestatem talem esse ordinariam. 461.
& 475</negEZ>
<negEZ>Eorum onera periculosa, & ingressum non per ostium,
duplici narratione monstratum. <R>T. 13. 1</R></negEZ>
<P>Eorum obligationes, quia debent esse Apostolici. <R>2</R></P>
<negEZ>Instructionem non fastidiendam ab ipsis, qui speculum
habent Euangelium. <R>3</R></negEZ>
<negEZ>Quatuor illis necessaria, Indicis præsertim. 4. vbi quid
sit per ostium intrare.</negEZ>
<P>De ingressu per munera. <R>5. & seqq.</R></P>
<negEZ>Religiosis Indicis prætensoribus non posse dignitatem ta-
lem sine graui peccato conferri: & quale in ambien-
tibus. Duo casus excepti. <R>14</R></negEZ>
<P>Card. Caietani doctrinam non suffragari. <R>15. & 16</R></P>
<negEZ>Debere linguam Indorum callere, & tales præferendos.
17. vbi de doctrinæ supellectili requisita, & alia.</negEZ>
<negEZ>Quantâ id curâ prouidendum, & quomodo ex eo hone-
stariprætensio queat, mente concepta. <R>18</R></negEZ>
<negEZ>Obligatio Litterarum Apostolicarum pro Indijs detri-
mentosa retardatio. <R>19</R></negEZ>
<negEZ>Præsentatos à Rege debere statim ad Ecclesias se conferre.
20. & 47.</negEZ>
<negEZ>Quid, quando nulla aut modica est Ecclesiæ vtilitas.
Ibid.</negEZ>
<P>Residentiam esse de jure diuino. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Quando Bullæ poßint expectari: pro quo tres caussæ
absentiæ ex Tridentino applicatæ. <R>21</R></negEZ>
<P>Circa trimestre benignæ opiniones vt faueant. <R>22</R></P>
<negEZ>Authentico Confirmationis testimonio posse sumi posseßio-
nem. 23. vbi quòd minor etiam pro foro conscientiæ
notitia sufficiat.</negEZ>
<negEZ>Probabilitatem positionis dictæ sufficere, vbi ex mutatio-
ne habitus arguitur. <R>25</R></negEZ>
<negEZ>Sine Litteris dictis non posse consecrari, est probabile.
26</negEZ>
<negEZ>Tres Episcopos ad consecrationem absolutè requiri. Ibid.
& 27</negEZ>
<negEZ>Sententia multorum, Papam non posse dispensare: sed
contraria vsu Ecclesiæ recepta. <R>28</R></negEZ>
<P>Priorem esse improbabilem. <R>33. & seqq.</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0387.jpg/>
@@1@<SE387>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><P>Trasumpta Bullarum an sufficiant. <R>36. & seqq.</R></P>
<negEZ>Episcopus cum sola præsentatione vt queat ad Ecclesiam
se conferre. <R>40. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Maiorem vtilitatem in translatione pensandam. 42
& 47.</negEZ>
<P>Translationem soli Pontifici reseruatam. <R>43</R></P>
<negEZ>Sola præsentatione gubernationem accipiens, an delega-
tus, vel ordinarius sit. <R>46</R></negEZ>
<negEZ>Indiarum Episcopos in quibus grauiter peccare contingat.
63. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Regium item Patronatum non seruantes. 70. & 71.
vbi alia vtilia.</negEZ>
<P>Peccare pecunias in Hispaniam destinantes. <R>72</R></P>
<P>Circa congruam sustentationem. <R>Ibid. & seqq.</R></P>
<negEZ>Notanda pro resolutione doctrina in fauorem Prælato-
rum. <R>83</R></negEZ>
<P>In Quartæ exactione quomodo peccare poßint. <R>84</R></P>
<negEZ>Non posse officia ministerialia vendere. 85. Neque par-
tem emolumentorum exigere, sibi aut alijs applican-
dam. <R>86. & seqq.</R></negEZ>
<P>Non esse dominos officiorum. <R>88</R></P>
<negEZ>Posse onus elee&#x0308;mosynæ imponere ex gratitudine confe-
rendæ, & non conferenti officium auferre. 89. vbi
probabiles quædam sententiæ suffragantes.</negEZ>
<P>Circa Notarios vtilis doctrina. <R>91. & 92</R></P>
<negEZ>Quomodo debeant subditos defendere, si opprimi contin-
gat. <R>93</R></negEZ>
<P>Illustre D. Ambrosij Episcopi patrocinantis exemplum. <R>94</R></P>
<P>Residentia necessaria. T. 14. 4. vbi de alijs Curatis.</P>
<negEZ>Suis sumptibus debent di&#x0153;cesim obire Confirmationis
conferendæ gratia. <R>T. 15. 23</R></negEZ>
<negEZ>Quàm illos dedeceat cupiditas litigiorum origo. T. 16
40</negEZ>
<negEZ>Ad ipsos spectare consuetudines corrigere circa aßistentiā
Præbendariorum. 36. vbi de duobus ex illis ad con-
silium adhibendis, circa quos notanda quædam.</negEZ>
<negEZ>Non omnem consuetudinem posse abrogare, & quid cir-
ca eorum potestatem. <R>37</R></negEZ>
<P>Adiri posse per viam querelæ. <R>T. 19. 12</R></P>
<P>Quanta in illis doctrinæ suppellex requisita. <R>16</R></P>
<P>Mediocrem sufficere. <R>T. 20. 84</R></P>
<Z>Eucharistia.</Z>
<negEZ>Vinum pro illâ potest esse diuersæ speciei, vt & triticum.
T. 12. 214</negEZ>
<negEZ>Quomodo deferenda periclitanti in Seminario Societa-
tis. <R>356</R></negEZ>
<P>De Seminarijs Indorum. <R>357</R></P>
<negEZ>Ecclesiam potuisse vsum Calicis prohibere, etsi per illius
sumptionem distincta gratia conferatur. <R>361</R></negEZ>
<negEZ>Panis est non dandus canibus, & quomodo id intelliga-
tur. 438. vbi de schedulâ dandâ ab Indis, & Nigris.</negEZ>
<P>De Viatico ipsis dando. <R>439. & seqq.</R></P>
<P>In extremis positis minor est dispositis requirenda. <R>440</R></P>
<negEZ>Tabachum ante illam quomodo non sumere liceat, vide
Tabachus.</negEZ>
<negEZ>Abstinentia post ipsam à D. Clemente præceptam. T. 16
95</negEZ>
<P>Quid poßit ante illam sumi. <R>97. & 100</R></P>
<P>Quomodo intelligendum Per modum saliuæ. <R>Ibid.</R></P>
<P>Vide Communio, Priuilegium.</P>
<Z>Examen.</Z>
<negEZ>Non repetendum in Beneficiorum concursu. T. 16.
45</negEZ>
<P>Habilitas inspicienda de tempore primi examinis. <R>48</R></P>
<negEZ>Vide Patronus, Parochus, & Parochus Reli-
giosus.</negEZ>@@

<Z>Excommunicatio.</Z>
<negEZ>Quæ in transeuntes ad Indias sine Regis licentiâ ab A-
lexand. VI. imposita, non ligare, cuius rationes red-
ditæ. <R>T. 12. 132</R></negEZ>
<P>Vide Bulla C&#x0153;næ, Censura, Visitator, & alibi.</P>
<Z>Exemplum.</Z>
<P>Exemplum non arctare dispositionem. <R>T. 12. 333</R></P>
<negEZ>Nec benè allegari in caußis Ecclesiasticis à laicis tractatis.
T. 16. 46.</negEZ>
<negEZ>Exempla quoad mores, vide Clericus, Episcopus,
Parochus.</negEZ>
<Z>Extrema vnctio.</Z>
<negEZ>Simplex sacerdos an poßit oleum benedicere, aut non be-
nedictio in neceßitate vngere. <R>T. 12. 345</R></negEZ>
<P>Circa Indos peccari mortaliter per omißionem. <R>Ibid.</R></P>
<P>Qualis obligatio generaliter. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>De priuilegio circa administrationem pro familiaribus
& externis. <R>346. & seqq.</R></negEZ>
<P>In Seminarijs alumnorum locum habere. <R>363. & seqq.</R></P>
<P>Quæ partes vngendæ maximè in f&#x0153;minis. <R>358. & seqq.</R></P>
<negEZ>Circa Sacramenti effectum variæ sententiæ, & an om-
nes vnctiones illum conferant. <R>359. & 360</R></negEZ>
<P>Quale præceptum circa illas ex Rituali Romano. <R>361</R></P>
<negEZ>Vnde non omnes esse necessarias colligere Ecclesia potuit.
362</negEZ>
<P>Circa praxim quid tenendum. <R>363</R></P>
<negEZ>Casus specialis de omißis verbis illis Per locutionem.
364. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Non esse necessarium exprimi sensum, aut partem, in
quâ fit vnctio, sententia aliquorum. <R>365</R></negEZ>
<negEZ>Variæ aliæ sententiæ circa administrationis modum.
366. & 367.</negEZ>
<P>Modus supplendi defectum. <R>Ibid</R></P>
<P>Quæ obligatio illam conferendi. <R>T. 16. 82</R></P>
<negEZ>Subito morbo correptis esse conferendam, & sensibus de-
stitutis, & pro eo illam extare. <R>Ibid.</R></negEZ>
<Z>F
Fabrica.</Z>
<P>Vide Visitator.</P>
<Z>Facultas.</Z>
<negEZ>Vide Absolutio, Bulla, Confessarius, Priuile-
gium, & alia.</negEZ>
<Z>Fama.</Z>
<negEZ>Illi bonum animæ præferendum: quod ex præcepto cor-
rectionis ostenditur: propter vitandum aliorum
damnum non curandum, vnde & occultum deli-
ctum detegendum. <R>T. 14. 18</R></negEZ>
<Z>Famula.</Z>
<negEZ>An dimittenda ab infirmo indigente illâ, quæ tamen
occasio illi peccandi est. <R>T. 16. 53. & seqq.</R></negEZ>
<Z>F&#x0153;mina.</Z>
<negEZ>Quare ad testificandum aliquoties admittatur. T. 15
31.</negEZ>
<P>Vide Clericus.</P>
<Z>Festum.</Z>
<negEZ>Festorum celebratio pro vno Hispaniæ regno concessa an
pro alijs suffragetur. <R>T. 12. 147. & 148</R></negEZ>
<P>Ad quæ Festa Indi teneantur. <R>147</R></P>
<negEZ>An ad in dictâ generaliter post priuilegium Pauli III.
418</negEZ>
<negEZ>De Festis SS. Innocentij & S. Syluestri an generaliter
obligent. <R>420</R></negEZ>
<negEZ>Consuetudo circa Festa ex ignorantiâ non inducit obli-
gationem. <R>416</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0388.jpg/>
@@1@<SE388>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><Z>Fides.</Z>
<negEZ>Negotium fidei quod dicatur pro lucrandâ Indulgentiâ
Plenariâ ab ijs, qui in itinere moriuntur. T. 12
494.</negEZ>
<P>Pro eodem Indulgentia alia. <R>501</R></P>
<Z>Fiscus.</Z>
<negEZ>Fiscus contrahens ligatur legibus pro contractu latis.
T. 20. 30</negEZ>
<Z>Forma.</Z>
<negEZ>Quando substantialis censenda. T. 12. 319. 320.
& 321.</negEZ>
<negEZ>Eâ non seruatâ corruere actum. T. 20. 112. vbi alia
pro amplificatione.</negEZ>
<Z>Fructus.</Z>
<negEZ>Vide Beneficium, Episcopus, Parochus, Præ-
bendarius.</negEZ>
<Z>G
Grammatica.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>Llius commendatio. T. 18. 46. 53. & 54. vbi
alia circa ipsam.</negEZ>
<Z>Gratia.</Z>
<negEZ>Iuxta postulationem, illius est conceßio regulanda. T. 12
390</negEZ>
<P>Vide Priuilegium.</P>
<Z>Gratitudo.</Z>
<P>Vide Officium.</P>
<Z>Gubernator.</Z>
<P>Vide Appellatio, & Episcopus.</P>
<Z>Gula.</Z>
<P>Quando peccatum mortale. <R>T. 16. 106</R></P>
<Z>H
Habitus.</Z>
<P><INI2>D</INI2>E habitu decenti Clericorum vide Clericus.</P>
<Z>Hæresis.</Z>
<P>Vide Absolutio.</P>
<P>Vide Capitulum Cathedrale.</P>
<Z>Horæ Canonicæ.</Z>
<negEZ>Quæ Officij pars omissa mortalem transgreßionem in-
ducat. <R>T. 18. 29</R></negEZ>
<P>Vide Beneficium, Parochus, Præbendarius.</P>
<Z>Hospitale.</Z>
<P>Pro inuisentibus illa Indulgentiæ. <R>T. 12. 506</R></P>
<Z>I
Ieiunium.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vando illius præcisè incipiat obligatio. T. 12.
59</negEZ>
<P>De culpabiliter defatigato. <R>397</R></P>
<P>Parochos posse in illo dispensare. 444. vbi an Vicarij.</P>
<P>In dubio posse dispensari. <R>445</R></P>
<P>Vide Priuilegium, vbi multa circa illud.</P>
<Z>Ignorantia.</Z>
<P>Vide Censura.</P>
<Z>Illegitimi.</Z>
<P>Vide Capitulum.</P>
<Z>Illitterati.</Z>
<P>Quando irregulares. <R>T. 18. 46</R></P>@@

<Z>Indi.</Z>
<negEZ>De illorum priuilegijs toto Titulo 12. Vide Priui-
legium.</negEZ>
<P>An capaces Ordinis Clericalis. <R>T. 12. 368</R></P>
<negEZ>Non possunt cogi ad laborandum in Festis, pro quibus
habent priuilegium, & in eo peccari mortaliter. 421
422. Etiamsi serui, sicut nec Æthiopes. <R>423</R></negEZ>
<P>Ad Missam audiendam in illis non teneri. <R>425</R></P>
<negEZ>Puerorum more tractandi circa præceptorum laborem.
429</negEZ>
<P>Ebrietas in illis vt obstet Communioni. <R>433. & 434</R></P>
<negEZ>Indi & Neophyti quomodo vt distincti proponuntur in
Bullâ Pontificiâ. <R>440</R></negEZ>
<P>Qualis imbecillitas eorum sit. <R>446</R></P>
<P>An possint excommunicari. <R>487. & seqq.</R></P>
<negEZ>Nihil ab illis exigi posse ob administrationem Sacra-
mentorum. <R>T. 13. 68</R></negEZ>
<negEZ>Qualiter eorum testimonium admittendum, & an sem-
per sex vnum conficiant testem. T. 15. 29. &
seqq.</negEZ>
<P>Benigne tractandos. <R>T. 7. 6. T. 11. 2. & T. 16. 51</R></P>
<negEZ>Quantùm in illis hortamenta continentiæ valeant,
exemplo duorum coniugun declaratum. <R>85</R></negEZ>
<Z>Indiæ.</Z>
<P>Inter illas communicatio priuilegiorum. <R>T. 12. 491</R></P>
<P>Vide Priuilegium, pro quibus & alia paßim.</P>
<Z>Indulgentia.</Z>
<negEZ>Quomodo illas lucrari liceat in Ecclesijs Religioforum.
T. 12. 139. & seqq. vbi & de Iubilæis.</negEZ>
<negEZ>Confeßionem pro obtinenda sufficere, cùm contritio pe-
titur. <R>488</R></negEZ>
<negEZ>Variæ Indulgentiæ pro Indijs. 491. & seqq. Ibi Index
marginalis.</negEZ>
<P>Non esse generali reuocatione sublatas. <R>484. & 493</R></P>
<P>Latè interpretandæ, quia gratiæ. <R>494</R></P>
<P>Catechumenos eas posse lucrari. <R>508</R></P>
<negEZ>Priuilegium peculiare pro Indijs circa impeditos etiam
culpabiliter. <R>Ibid.</R></negEZ>
<P>Vt conueniat Cathecumenis. <R>Ibid.</R></P>
<Z>Infidelis.</Z>
<P>Vide Conuersio, Decimæ, Matrimonium.</P>
<Z>Infirmus.</Z>
<negEZ>Vide Indulgentiam, pro visitantibus ipsos. T. 12.
505</negEZ>
<Z>Inquisitio, Inquisitor.</Z>
<negEZ>Delictum dicentis duas Missas eodem die ad illam specta-
re. T. 12. 289. vbi doctrina complectens alia.</negEZ>
<P>Munera accipere prohibentur. <R>T. 20. n. 1</R></P>
<negEZ>Clementinæ p&#x0153;nam non incurri ex gratuitâ largi-
tione. <R>2</R></negEZ>
<P>Quæ actio vim extorsionis habeat. <R>3</R></P>
<negEZ>Per aliqualem vim non incurri, si tribuens absolutè non
sit inuitus. 4. vbi quid cùm datur aliquid ad redi-
mendam vexationem.</negEZ>
<negEZ>Circa pecuniæ tantùm receptionem versari, probabile.
Contrarium tamen videri certißimum, maximè in
Indijs, quando est eadem ratio, quæ in pecunia. 5. 6.
& 7. vbi notanda doctrina.</negEZ>
<negEZ>Per violentiam circa mutuum non incurri, nisi non re-
stituat. <R>8</R></negEZ>
<negEZ>Incurri ab exigente plus quàm valeat res ab eo vendita.
Vbi de vendente summo pretio specialis quæstio. 9. &
in casibus dictis peccari mortaliter.</negEZ>
<P>Non incurri, dum non agitur prætextu officij. <R>10</R></P>
<P>Sufficere restitutionem simpli. <R>11</R></P>
<negEZ>De p&#x0153;nâ excommunicationis, & qualiter exponenda.
Ibid. & 12</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0389.jpg/>
@@1@<SE389>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><P>Facta restitutione cessare reseruationem. <R>13</R></P>
<negEZ>Si ob impotentiam non fiat, posse absolui Inquisitorem,
& non tantùm in casu mortis, & à quibus. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>Quæ regulæ illis circa acceptionem seruandæ. <R>14</R></P>
<P>Vi delegatis quid generaliter prohibitum. <R>15</R></P>
<P>Quid vt Ordinarijs. <R>16</R></P>
<negEZ>Notanda regula pro obligatione restitutionis non strin-
genda. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>P&#x0153;na non procedentis ritè in officio. <R>17</R></P>
<P>Actum merè internum in illo non puniri. <R>18</R></P>
<negEZ>Duo tantùm peccata commißionis vix jam credibilia in
Clementinâ percelli. <R>19</R></negEZ>
<negEZ>Omißionis tantùm peccatum p&#x0153;nâ affici, & id circa hæ-
resim. 20. vbi quod ex negligentiâ, aut metu non
procedens minimè incurrit.</negEZ>
<P>Excommunicatio à quo tolli poßit. <R>21</R></P>
<negEZ>Circa suspensionem diuersitas sententiarum: & com-
munior circa Confessarium Ordinarium. Secus, si
Ordinarius ipse incurrerit, & tunc quid præstandum.
Ibid. & 22</negEZ>
<negEZ>In protractione caussarum vt peccari contingat, &
quando graue sit peccatum. <R>23</R></negEZ>
<negEZ>Minuendam p&#x0153;nam iuxta carcerationis durationem.
24</negEZ>
<P>S. Tribunali propria clementia. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Ex quorumdam Doctorum sententia in casu alia præce-
dens positio roborata. <R>Ibid.</R></negEZ>
<P>Quid pro praxi. <R>25</R></P>
<P>Circa ciuiles caussas etiam grauiter posse peccari. <R>26</R></P>
<P>De obligatione circa Custodes. <R>27</R></P>
<negEZ>Et ad curandum ne incarcerati inter se colloquantur.
Vbi de quibus agere cum illis Custodes poßint. Et
quòd Clementina de incarceratis tantùm pro hæresi
procedat, & quòd vnus sufficiat Custos.</negEZ>
<negEZ>Circa Qualificatorum electionem specialem in Indijs cu-
ram adhibendam. 28. & 29. vbi qualis sufficientia
in illis requiratur, ob munus, cuius proprietas expli-
cata. Pro illis etiam. <R>66. & seqq.</R></negEZ>
<P>In contractibus debere pretium commune seruare. <R>30</R></P>
<negEZ>Excessus vendentium non esse more alio non puniendos.
31. vbi notata nonnulla.</negEZ>
<negEZ>Ad Tribunal qui non sint ex leui caussa trahendi, & ad-
mittendas excusationes quando iniurijs caussam de-
dêre ministri, ac paternum deberi modum agendi
seruari.</negEZ>
<negEZ>Perniciosa scripta vt debeant prohibere, & quales in
cura futuri. <R>32</R></negEZ>
<negEZ>Supra Commissarios vigilandum ex graui obligatione.
33. vbi quod oporteat esse tales, vt S. Tribunal non
reddant odiosum.</negEZ>
<P>Circa Concordata grauis obligatio. <R>34</R></P>
<negEZ>Eorum Capitula percurruntur additis Commentariolis.
35. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Vbi aliqua peculiaria, & notatu digna, vsque ad finem
operis. <R>Ibi Index.</R></negEZ>
<Z>Instructiones.</Z>
<P>Quam habeant obligandi vim. <R>T. 14. 7</R></P>
<Z>Interdictum.</Z>
<negEZ>Impositum donec aliquid fiat, eo facto, cessat sine absolu-
tione ab homine, sed non à iure. <R>T. 15. 22</R></negEZ>
<P>Priuilegium pro illo Societatis. <R>T. 12. 502</R></P>
<Z>Irregularitas.</Z>
<negEZ>Non contrahitur ex actibus charitatis, & exhortatione
ad illos, ex quo aliqui excusantur. <R>T. 16. 76</R></negEZ>
<P>Quæ propriè contrahi dicatur. <R>T. 19. 73</R></P>
<negEZ>Quæ ex defectu natalium an dici poßit ex delicto.
74</negEZ>@@

<negEZ>Ex defectu lenitatis an poßit ab Episcopo dispensari. 75
vbi de homicidio in bello quid pro Indijs, & in defen-
siuo non incurri. 76. vbi casus specialis.</negEZ>
<Z>Iubilæum.</Z>
<P>Vide Indulgentia.</P>
<Z>Iudex.</Z>
<negEZ>Vt peccet, & ad restitutionem teneatur caussarum deci-
sionem protrahens. <R>T. 20. 26</R></negEZ>
<P>Quæ scientia necessaria in illo. <R>29</R></P>
<negEZ>An aliquid accipere poßit ob sententiam probabiliter pro-
nuntiatam, cùm potuerit sequi contrariam. <R>101</R></negEZ>
<P>Vide Munera.</P>
<Z>Iudicium.</Z>
<P>Iuxta ordinariè est accidentia formandum. <R>T. 12. 68</R></P>
<Z>Iuramentum.</Z>
<negEZ>Episcoporum circa Patronatum Regium vt obliget. T. 13
70. & 71</negEZ>
<negEZ>Iurare vt poßit subornatus pro Cathedrâ se nihil acce-
pisse. <R>T. 20. 101</R></negEZ>
<negEZ>Quid de alijs requisita omnia non habentibus, licèt ha-
beant substantialia. <R>120. & 121</R></negEZ>
<Z>Iurisdictio.</Z>
<P>Correctio probat iurisdictionem. <R>T. 12. 71</R></P>
<negEZ>Quæ sit verè & propriè talis, & quotuplex. 72. vbi
an Rectores Seminariorum Superiores sint, de quibus
Bulla Innocent. X. <R>Ibid. & seqq.</R></negEZ>
<P>Delegata quæ propriè sit. <R>T. 13. 45</R></P>
<negEZ>Et quòd non obstet ordinariæ. Ibid. vbi de Prorege,
Vicarijs Capituli, & Alcaldijs.</negEZ>
<Z>Iustitia.</Z>
<P>Ad supremos judices præcipuè spectat. <R>T. 20. 33</R></P>
<P>Vide Charitas, Parochus, Religiosus, Restitutio.</P>
<Z>L
Labor.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Nde æstimandus. <R>T. 13. 88</R></P>
<P>Vide Beneficium, Præbendarius, Quarta.</P>
<Z>Lex.</Z>
<negEZ>Quando fauorabilis, aut odiosa censenda. T. 12. 46.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Ex illius ratione coniicienda obligatio, quæ intentionem
legislatoris ostendit. <R>60</R></negEZ>
<negEZ>Legum Pontificiarum obligatio grauis vnde colligatur.
285.</negEZ>
<negEZ>Cùm lex contra præsumentes loquitur, vt sit explicandæ
præsumptio. <R>286</R></negEZ>
<negEZ>Verbum Oportet aliquando grauem in conscientiâ obli-
gationem indicat. <R>T. 16. 19</R></negEZ>
<negEZ>Lex p&#x0153;nalis quando extendatur propter identitatem ra-
tionis. <R>T. 20. 77</R></negEZ>
<P>Quando secus, etiamsi in fauorem fidei. <R>12</R></P>
<Z>Libri.</Z>
<negEZ>Esse filios, & pro eorum editione posse Episcopos expen-
sas facere nihil congruæ subtrahentes. <R>T. 13. 82</R></negEZ>
<negEZ>Ad libros pro Quarta posse Parochos per excommunica-
tionem compelli. T. 16. 29. Pro alijs. n. 6.</negEZ>
<Z>Libertas Ecclesiastica.</Z>
<negEZ>Praxis quædam circa obligationem Concordati non In-
quisitionis, ansit contra illam.</negEZ>
<Z>Licentia.</Z>
<negEZ>Regis Catholici an sufficiat vt Religiosus ad Indias tran-
siens gaudeat priuilegijs Religionis, præsertim Indi-
cis. <R>T. 12. 135</R></negEZ>
<P>Vide Priuilegium, & Religiosi.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0390.jpg/>
@@1@<SE390>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><Z>Lis.</Z>
<P>Vide Iudex.</P>
<Z>Litteræ Apostolicæ.</Z>
<negEZ>Qualiter necessariæ ad Episcoporum consecrationem, &c.
T. 13. 19. 22. & seqq.</negEZ>
<Z>Litterati.</Z>
<P>Quantoperè sint in Ecclesiâ necessarij. <R>T. 18. 42</R></P>
<Z>Ludus.</Z>
<negEZ>Circa illum aliqua ad Clericos spectantia. T. 14. 29
& seqq.</negEZ>
<P>Alia magis generalia. 31. & 32. vbi & de Episcopis.</P>
<Z>M
Mandatum.</Z>
<negEZ><INI2>N</INI2>On esse mandatum Pontificis, quod ab eo igno-
rante prodit. <R>T. 20. 82</R></negEZ>
<Z>Maria Virgo.</Z>
<negEZ>Illius excellentia conceßione Indulgentiæ specialis pro
Imagine in Ecclesiâ Limanâ Societatis existente,
Româ missa, singulariter commendata. T. 12.
506.</negEZ>
<Z>Matrimonium.</Z>
<negEZ>Quæ facultas dispensandi circa illud Religiosis Societatis
sit sine communicatione Generalis. <R>T. 12. 183</R></negEZ>
<negEZ>Circa gradus jure naturæ non prohibitos, probabiles opi-
niones, pro coniugijs Indorum, & aliorum conuerso-
rum, non dissoluendis. <R>378. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quomodo Ecclesia in eo dici poßit dispensare. <R>381</R></P>
<P>Polygamia an licita apud Infideles. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>In cognatione spirituali an dispensatio esse poßit, & pro
illâ extet priuilegium. <R>384. & 385</R></negEZ>
<negEZ>Casus specialis de contrahentibus inualidè, vt sic impe-
trans dispensationem. <R>397</R></negEZ>
<negEZ>Matrimonia Gentilium Baptismo non solui. 399. vbi
quomodo cum eo stet baptizatum posse cum alia con-
trahere si vxor conuerti nequeat, aut è contra.</negEZ>
<negEZ>Doctrina D. Pauli circa illud quatenùs ab Ecclesia rece-
pta. <R>400. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Vt stare queat cum proæcepto Christi non dimittendi
vxorem. <R>401</R></negEZ>
<negEZ>Peculiaris pro eo doctrina. 402. vbi quomodo dici pos-
sit Christum in eo dispensare, & quòd matrimonium
ex naturâ suâ non sit indissolubile.</negEZ>
<negEZ>Priuilegia circa prædicta quid conferant, cùm ex Iure
videantur haberi. <R>403. & 404</R></negEZ>
<negEZ>Dissolutio matrimonij in dicto casu an ex dispositione
Christi, an ex Ecclesiæ potestate contingat, & an stet
ipso facto, vel Ecclesiæ sententiam requirat, <R>Ibid</R></negEZ>
<P>Concilia Limensia quid circa prædicta disponant. <R>405</R></P>
<negEZ>Quæ spes conuersionis in coniuge non conuerso sufficiat.
406</negEZ>
<negEZ>Conuersus an poßit cohabitare cum infideli. Id aliquos
negare. <R>407</R></negEZ>
<negEZ>Contrarium statuitur. 408. & seqq. vbi quòd Aposto-
lus non Consilio tantùm, sed præcepto vsus.</negEZ>
<negEZ>Semestris à Concilijs prædictis designati non esse obliga-
tionem juxta priuilegia. <R>411</R></negEZ>
<negEZ>An currat in fauorem coniugis infidelis. 412. vbi quòd
coniux sine culpa potest coniugij iure priuari.</negEZ>
<negEZ>Quòd scandalum charitatis, propter quod stare dissolutio
potest. 413. vbi an cohabitatio vltra semestre con-
suli aut præcipi poßit.</negEZ>
<negEZ>Circa conuersum plures vxores habentem, vt cum qua-
libet ex conuersis contrahere poßit, decisio Pij V. 414
& seqq.</negEZ>@@

<negEZ>Apud Indos non videri vera matrimonia fuisse. 415
vbi quid in more apud Mexicanos. <R>415</R></negEZ>
<P>In dubio an in fauorem matrimonij inclinandum. <R>416</R></P>
<negEZ>Quando impedimentum petendi debitum oritur ex ince-
stu, potens dispensare in matrimonio, potest etiam in
illo, sine nouo priuilegio. <R>476</R></negEZ>
<negEZ>Ex copulâ cum consanguinea vltrasecundum gradum
non oriri impedimentum dictum. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>An ex incestu occulto. Quod Indis præsertim fauet.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Caussas Matrimoniales debent Episcopi per se tractare,
& præsertim diuortij. <R>80. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quantâ diligentiâ postremæ istæ discutiendæ. <R>84</R></P>
<Z>Mestizi.</Z>
<negEZ>Ad Sacros Ordines & Beneficia rarò admittendos. T.
19. 69.</negEZ>
<negEZ>Per leges Regias à publicis muneribus arcentur. Ibid.
vbi & salutare monitum Concilij tertij Limensis
circa illos.</negEZ>
<Z>Metus.</Z>
<negEZ>Qualis debeat censeri grauis, & cadens in constantem
virum. T. 20. 122. vbi & de precibus, de qui-
bus & 124.</negEZ>
<Z>Missa.</Z>
<negEZ>Pro illâ decentior locus publicus, quàm domus priuata.
232</negEZ>
<negEZ>Quo tempore dici queat, & quid per priuilegia habea-
tur. 237. & seqq. vbi notanda multa. Ibi Index
marginalis.</negEZ>
<negEZ>Particulæ an sumi post purificationem poßint. 163. &
243. ac seqq. vbi multa scitu digna. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>Duas dicturus Missas an poßit purificationem in priori
sumere. <R>250. & 251</R></negEZ>
<negEZ>De obligatione non sumendi illam in Mißis Natalis D.
Ibid.</negEZ>
<negEZ>Quando sine priuilegio plures dici queant. 275. vbi de
gradu neceßitatis plura.</negEZ>
<negEZ>Pro Indijs prædicta militare. 276. vbi & pro alijs do-
ctrina.</negEZ>
<negEZ>Contra nuperum abusum in Indijs dicendi duas Missas.
280. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Quomodo obedientia circa non dicendam Missam gra-
tior Deo sit quàm illa. 291. & 292. cum notanda
doctrina.</negEZ>
<negEZ>Quo tempore celebrari sine priuilegio poßit ad dandum
viaticum. <R>441</R></negEZ>
<negEZ>Pro applicatione fructus Sacerdoti respondentis non posse
accipi speciale stipendium. Nec pro Mißâ nuptiali.
T. 16. 7. vbi an Missæ poßint à Concilio anteceden-
ter applicari.</negEZ>
<negEZ>Missarum à Testatoribus relictarum non posse stipen-
dium augeri. 23. vbi & alia, ac de Collectore.</negEZ>
<negEZ>De sumptione Tabachi ante Missam prohibita, vide Ta-
bachus, & 92. acseqq.</negEZ>
<negEZ>Decretum Pij V. de obseruandis in illa, & circa Pacem
quid ex Concilio Limensi, & Rubricis Missalis. 206
& 207. vbi quòd obligatio sit sub mortali.</negEZ>
<negEZ>Circa obseruantiam Rubricarum idem statuitur. 100.
& 111. vbi circa Dianæ Assertiones quædam ad-
notata.</negEZ>
<negEZ>Vsum Patenæ contra prohibitionem esse mortalem, sicut
sine consecratione. <R>112</R></negEZ>
<negEZ>Pacem f&#x0153;minis per Ministrum deferri similiter. 113. vbi
quando Rubrica videatur grauiter obligatoria, &
quòd nequeant in Mißis ministrare.</negEZ>
<negEZ>Quæ obligatio in Religiosis circa Pacem per Ministrum
sacrum. <R>115</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0391.jpg/>
@@1@<SE391>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Puellas cantatrices in Choro nequeunt Parochi sustinere
sub reatu graui. 116. vbi quòd Episcopi id debent
prohibere.</negEZ>
<P>Vide Sacerdos, vbi plura circa stipendium.</P>
<Z>Monialis.</Z>
<P>Frui priuilegijs virorum. T. 12. 138. vbi de Indicis.</P>
<negEZ>Asuo degenerare nomine colloquijs sæcularium aßisten-
tes. T. 14. 28. vbi de indecenti concentu.</negEZ>
<negEZ>Circa earum clausuram & egressum quid poßint Episco-
pi & Vicarij, ac Capitulum Sede Vacante. T. 19.
89. & seqq.</negEZ>
<Z>Mors.</Z>
<negEZ>Post mortem Prælatorum quæ potestas Vicarijs, & Mi-
nistris. <R>T. 12. 87. & 88</R></negEZ>
<Z>Mortuus.</Z>
<P>Vide Parochus.</P>
<Z>Munera.</Z>
<P>Quæ poßint judices Ecclesiastici accipere. <R>T. 14. 33</R></P>
<negEZ>De obligatione restitutionis. 34. vbi notanda regula ad
agnoscendam gratuitam donationem.</negEZ>
<P>Pro eodem plura. <R>T. 20. 15. & 16</R></P>
<negEZ>Ad redimendam vexationem, vt dari poßint. T. 20. 96
vbi quando hæc doctrina procedat.</negEZ>
<negEZ>Subornationem non posse subornatione depelli in Benefi-
ciorum oppositione. <R>Ibid.</R></negEZ>
<P>Munerum nomine vim & fraudem non venire. <R>108</R></P>
<Z>N
Negotiatio.</Z>
<P><INI2>Q</INI2>Vi dicantur, sicut & Mercatores. <R>T. 20. 48</R></P>
<Z>Neophytus.</Z>
<negEZ>Qui tales dicantur. T. 12. 443. & 461. vbi quo-
modo ab Indis, & reductis distinguantur, de quo
& 476.</negEZ>
<Z>Notarius.</Z>
<P>Episcoporum Notarij an laici esse debeant. <R>T. 19. 90</R></P>
<negEZ>An si tales, puniri à laicis judicibus poßint in officio de-
linquentes. <R>Ibid.</R></negEZ>
<P>Praxim id Prætoriorum amplecti. <R>91</R></P>
<P>Vide Officium.</P>
<Z>Notorium.</Z>
<negEZ>Notorietas criminis vt necessaria ad procedendum con-
tra Clericum. <R>T. 14. 16. & seqq.</R></negEZ>
<Z>O
Obedientia.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Missa, & Parochus Religiosus.</P>
<Z>Oblationes.</Z>
<negEZ>Ad illas non teneri Indos, neque alios generaliter lo-
quendo. <R>T. 12. 458</R></negEZ>
<P>Neque ratione consuetudinis. <R>459</R></P>
<P>Parochus ad restitutionem teneri. <R>Ibid.</R></P>
<P>De intolerando circa hoc quorumdam abusu. <R>Ibid.</R></P>
<P>De illis vt poßint Episcopi disponere. <R>T. 19. 79</R></P>
<Z>Occasio.</Z>
<negEZ>Peccati occasio quando non sit graue peccatum. T. 16.
55.</negEZ>
<P>Præcidendas illas etiam cum gemitu ex dolore. <R>59</R></P>
<Z>Officium.</Z>
<negEZ>Officia Notarij, Fiscalis, & alia ministerij sui, non posse
ab Episcopis vendi. <R>T. 13. 86. & 87</R></negEZ>
<negEZ>Non esse eorum dominos. 88. vbi de obligatione resti-
tutionis.</negEZ>@@

<negEZ>Onus Elee&#x0308;mosynæ ex gratitudine imponi posse. 89. vbi
doctrina ex probabilibus opinionibus circa grati-
tudinem.</negEZ>
<Z>Officium diuinum.</Z>
<P>Vide Horæ Canonicæ.</P>
<Z>Opinio.</Z>
<negEZ>Probabili in vsu Sacramentorum quando vti non liceat.
T. 13. 30.</negEZ>
<negEZ>Non esse probabilem, quæ tenet Pontificem non posse cir-
ca tres Episcopos pro Consecratione necessarios dispen-
sare. <R>33. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Opinionem aliquando probabilem posse improbabilem
reddi, auctoritate Pontificis accedente.</negEZ>
<P>Vide Capitulum, Matrimonium, & alibi.</P>
<Z>Oracula viuæ vocis.</Z>
<P>Vide Viuæ vocis oracula.</P>
<Z>Oratorium.</Z>
<P>Priuilegium circa benedictionem. <R>T. 12. 261</R></P>
<Z>Ordo sacer.</Z>
<P>Ætas pro illo quomodo computanda. <R>T. 12. 59</R></P>
<P>Indis an poßit conferri. <R>368</R></P>
<negEZ>Pro dispensatione ad illos, vide Dispensatio, & Ca-
pitulum.</negEZ>
<P>Prima Tonsura an sit Ordo. <R>T. 19. 66</R></P>
<Z>P
Papa.</Z>
<negEZ><INI2>E</INI2>X falsis informationibus aliquando minùs conue-
nientia constituit. <R>T. 12. 40</R></negEZ>
<P>Studiosus conseruandi aliorum jurisdictiones. <R>290</R></P>
<negEZ>Vide Bullas, Capitulum, Episcopus, Lex, Opinio,
Priuilegium, & sæpè alibi.</negEZ>
<Z>Parochus.</Z>
<negEZ>Dimißo officio posse vt approbatum se gerere, probabilis
opinio. <R>T. 12. 190</R></negEZ>
<negEZ>Quo priuilegio generaliter gaudent omnes Indorum Pa-
rochi. <R>195</R></negEZ>
<P>Sine priuilegio duas Missas celebrare vt poßint. <R>275</R></P>
<negEZ>Parochi Indorum ad manifestanda Indis priuilegia circa
Festa. <R>426. & 427</R></negEZ>
<negEZ>Quam graue peccatorum pondus super se tollant, com-
munionem, Indis præsertim, denegantes. 436. &
T. 16. 51. & 78.</negEZ>
<negEZ>Ex doctrinæ defectu quæ obligatio restitutionis. T. 12
459</negEZ>
<P>De obligatione residendi. <R>T. 14. 4</R></P>
<P>De peculiari Indiarum. <R>5</R></P>
<negEZ>Etiamsi vicarium habeant, per se in multis debere admi-
nistrare. 6. & 7. vbi notanda aliqua.</negEZ>
<negEZ>Quomodo diuino cultui animarum sit cura præferenda.
10.</negEZ>
<negEZ>Ad ornatum Ecclesiæ teneri. T. 15. 32. vbi de Indicis
specialiter.</negEZ>
<negEZ>Parochos Hispanorum & Indicorum pariter horum lin-
guam scire debere. T. 16. 1. & id sub mortali.</negEZ>
<P>Euasionem ex defectu per alios supplendo non valere. <R>2</R></P>
<negEZ>Requiri peritiam pro Confessarij munere, & prædica-
tione. 3. & seqq. vbi de prædicatione an præstari per
alios poßit.</negEZ>
<negEZ>Hispanorum Parochos ad omnia teneri, quæ generaliter
pro Parochis sunt statuta, & id præ alijs. 6. Illa
percurruntur. Ibid. vbi quod ad Missas dicendas et-
iam diebus non festiuis. §. 11.</negEZ>
<negEZ>Debere illas pro Parochianis dicere. 7. vbi specialia
quædam.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0392.jpg/>
@@1@<SE392>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Confeßiones quando audire teneantur, & Eucharistiam
ministrare. <R>8</R></negEZ>
<negEZ>Turpia in sonis & actionibus, ac comessationibus ab Ec-
clesia arcere. 9. vbi quid circa comestionem liceat.</negEZ>
<P>Lectioni insistere etiam obligati. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>An plures Parochi esse eiusdem Parochiæ queant. 10
& seqq.</negEZ>
<P>Vsus Galliæ. <R>11</R></P>
<P>An Parochi sint sponsi. <R>13</R></P>
<negEZ>An teneantur ad restitutionem non recitantes officium
sacrum. <R>15. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quo Rituali vtendum. <R>19</R></P>
<negEZ>Peccari grauiter in altercationibus cum Religiosis circa
funeralia. <R>20</R></negEZ>
<negEZ>Et iniuria erga Æthiopes, circa quos quæ præstanda.
21. & 22.</negEZ>
<negEZ>Circa Missas à Testatoribus relictas notanda doctrina.
23. 32. & seqq.</negEZ>
<P>Circa oblationes. <R>41. & 42</R></P>
<P>Parochi Indorum vt scire eorum linguam teneantur. <R>43</R></P>
<negEZ>Speciale dubium circa casum peculiarem, non annuente
Prorege judicio Capituli circa illam, & ad examen
in Curia nominatos compellente. <R>Ibid. & seqq.</R></negEZ>
<P>Prædicandum Indis. <R>49</R></P>
<P>Non extorquendas oblationes. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Ad restitutionem ob non recitatum officium quæ obliga-
tio. Ibid. vbi & quid circa contractationem.</negEZ>
<negEZ>Ad omnia teneri Parochis communia. 50. vbi quid ad
vsum Ritualis Romani, & quid si desit, & de habi-
tus decentia, ac vitæ exemplo.</negEZ>
<P>Circa cohabitationem f&#x0153;minarum. <R>52. & seqq.</R></P>
<P>Circa Baptismum infantium obligatio. <R>59. & seqq.</R></P>
<negEZ>Teneri Indos audire confiteri volentes etiam extra tem-
pus præcepti. <R>71</R></negEZ>
<negEZ>Ad infirmos tendere, etiam cum notabili detrimento. 72
& 73. vbi variæ sententiæ circa alios, & de gene-
rali obligatione circa rusticos, etiam cum vitæ pe-
riculo.</negEZ>
<negEZ>Subleuationem debere esse cum certa spe. 74. Quod ex
doctrinâ Card. Toleti confirmatum. <R>75</R></negEZ>
<negEZ>Non teneri ad recedentes pro libitu, & quid cum talibus
faciendum. <R>76</R></negEZ>
<negEZ>Qualiter se gerere debeant Confeßiones Indorum au-
dientes. <R>77</R></negEZ>
<P>Circa Eucharistiam obligationes. <R>78. & 79</R></P>
<negEZ>Circa dispositionem pro Constrmatione. 80. vbi notan-
dum circa cognationem spiritualem.</negEZ>
<negEZ>Teneri ad conferendam Extremam vnctionem, circa
quod aliqua. <R>81. & 82</R></negEZ>
<negEZ>Pro administratione Matrimonij & benedictionibus, ni-
hil accipi posse, 83. vbi fauorabilis limitatio.</negEZ>
<negEZ>Rituale Romanum circa ritus nuptiales obseruandum.
84. vbi quòd quædam ex Rituali Toletano contraria
possunt sustineri, scilicet priùs sponsam interrogan-
dam, & circa jungendas manus.</negEZ>
<negEZ>Nuptias ebrietatibus non incestandas, pro quo Parocho-
rum obligatio. 85. vbi an timore fauentium excu-
sandi, & quòd in Indis exhortationes ad continen-
tiam valeant, pro quo exemplum.</negEZ>
<negEZ>Quid circa permißionem quamdam Parochi, & benedi-
ctionem mensæ crapularis. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Debere aßistere morituris, etiam cum graui incommodo.
86.</negEZ>
<negEZ>Et Indulgentias applicare, præsertim Cruciatæ, idque
ex charitate & justitiâ. <R>87</R></negEZ>
<negEZ>Ex Indorum obeuntium bonis nihil vsurpandum, ne-
que quintam partem pro eis applicandam, ad quod<-P>@@

<-P>neque heredes tenentur. 88. vbi aliquæ pro eo Indi-
carum Synodorum sanctiones, & pro restitutione
doctrina.</negEZ>
<negEZ>Grauiter peccare ad expugnationes obeuntes. 89. vbi
& p&#x0153;na excommunicationis cum notanda limita-
tione.</negEZ>
<negEZ>In Missæ celebratione debere ritus in Missali contentos
penitus obseruare. <R>107</R></negEZ>
<Z>Parochus Religiosus.</Z>
<negEZ>Generaliter loquendo conueniens esse vt Religiosi Paro-
chi Indorum sint. <R>T. 17. 1</R></negEZ>
<P>Præsertim recèns conuersorum ab ipsis. <R>2</R></P>
<negEZ>Et etiamsi stabilita jam fide meliùs sit per illos promo-
uenda. <R>3</R></negEZ>
<P>Si secus, ab eo esse cauendum ministerio. <R>4</R></P>
<P>Et sic statuentibus non posse Religiosos reluctari. <R>5</R></P>
<P>Patrum Mexicanorum sententiâ comprobatum. <R>5. & 6</R></P>
<P>Quid de Societate Iesv. <R>7. & 8</R></P>
<P>An ex charitate, vel exjustitiâ administrent. <R>9</R></P>
<P>Cum distinctione responsio. <R>In seqq.</R></P>
<negEZ>Si ex charitate, non teneri ad damna ex defectu alio-
rum, à quibus euitarentur, vt probabile propo-
nitur. <R>11</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo à Regibus imponi obligatio justitiæ poßit. 13
& 14. vbi Pij V. verba declarata.</negEZ>
<P>Ex obligatione tali quæ in speciali sequantur. <R>15</R></P>
<P>Esse propriè Beneficia, quæ illis deferuntur. <R>18. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quomodo perpetua. 20. & 21. vbi quod & illorum
habeant proprietatem, & non tantùm precariò.</negEZ>
<negEZ>Praxis Canonicæ Institutionis, cui se Societas Iesv sub-
misit, sic Regia vrgente jußione. <R>22</R></negEZ>
<negEZ>Iuxta Pontificia decreta Religiosi nequeunt curam ani-
marum gerere independenter ab Ordinarijs. <R>23</R></negEZ>
<negEZ>Non repugnare institutionem, qualiacumque sint Benefi-
cia dicta, quia dantur in Titulum. <R>24</R></negEZ>
<P>Probabilis resolutio in fauorem Religiosorum. <R>25</R></P>
<negEZ>Examen pro illis non esse necessarium, sed notitiam suf-
ficientiæ sufficere. <R>26</R></negEZ>
<negEZ>Peccare grauiter sine approbatione Episcopi, Parochialem
curam suscipientes. 27. vbi qualis obligatio restitu-
tionis.</negEZ>
<P>Pro nouâ Parochiâ quando repetendum examen. <R>28</R></P>
<negEZ>Quid in eodem Episcopatu, quando diuersa est lingua.
29</negEZ>
<negEZ>Defectum sufficientiæ non esse necessarium plenè pro-
bari. <R>30</R></negEZ>
<negEZ>Supplentes non indigere speciali approbatione. Vbi quod
vacationum tempus non sit prorogandum, & quan-
tum esse poßit: quidúe ex Tridentino. <R>31</R></negEZ>
<P>An Prælati debeant eligere meliores. <R>32. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quid circa praxim ad vitandos scrupulos, cum doctrina
scitu digna. <R>35</R></negEZ>
<negEZ>Abusum nominandi imperitos idiomatis, & socium peri-
tum aßignandi, esse damnabilem. 36. vbi notatu
digna.</negEZ>
<negEZ>Religiosus an poßit ad Curata dicta compelli. 33. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Societatis posse, ob amplißimam, quam profitetur, obe-
dientiam. 41. & 42. vbi quod & ad Indias
mitti.</negEZ>
<negEZ>Ad visitationem qualiter teneantur. 43. & seqq. &
T. 20. 75</negEZ>
<negEZ>Adnotatio peculiaris circa crimina personaliæ, & etiam
ad officium spectantia. <R>T. 17. 45</R></negEZ>
<negEZ>Non peccare grauiter visitantes, si circa mores aliqualiter
inquirant, vt admoneant Prælatos. 46. vbi quomo-
do id secretò faciendum.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0393.jpg/>
@@1@<SE393>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Delinquens grauiter, priuatione doctrinæ puniendus.
47. vbi aliqua digna.</negEZ>
<negEZ>Regia schedula vt Religiosi ab alijs tantum suæ Religio-
nis visitentur, Episcopis impeditis. <R>48</R></negEZ>
<negEZ>Vim non habere, & videri illi renuntiatum 49. vbi
quid circa impedimentum Episcoporum.</negEZ>
<P>An Censuris percelli ab Ordinarijs poßint. <R>50. & seqq.</R></P>
<P>Quid pro praxi. <R>53</R></P>
<negEZ>Pro Parochis reseruationem peccatorum non cessare, &
qualiter illa currat, cum notanda doctrina. 54. vbi
quòd amotis ab officio non cesset approbatio.</negEZ>
<negEZ>Non comparare dominium reddituum, aut aliorum.
55</negEZ>
<negEZ>Etiam eos, qui in Societate vota tantùm post biennium
emiserunt. <R>56</R></negEZ>
<P>Priuilegio Iuris communis Societatem renuntiasse. <R>57</R></P>
<P>Religiosis aliorum Ordinum quid liceat circa dicta. <R>58</R></P>
<negEZ>Quæ afferunt post officium, ad Monasterium pertinere.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Cùm Prælatus ignorat, & Religiofus non applicat, quid
dicendum. 59. vbi quid non poßint eam cum licen-
tia ingentem pecuniæ summam retinere, & pro eo
Tridentini Decretum, cum eiusdem declaratione.</negEZ>
<negEZ>De acquisitis intuitu Ecclesiæ non posse disponere. 60. vbi
quod non semper acquiratur Ecclesiæ, & peculiaris
doctrina pro Indicis.</negEZ>
<negEZ>Peccare grauiter profanè expendentem, etiam cum li-
centia, & accipientem ad restitutionem teneri. 61. vbi
quid ludo poßit exponere.</negEZ>
<negEZ>Circa votum obedientiæ quæ obligationes. 62. & 63.
vbi quod Prælato iubenti circa Parochialia an ex vo-
to obedientiæ sit præstanda.</negEZ>
<P>De obligatione habendi socium. <R>64. & seqq.</R></P>
<negEZ>In Parochis Indicis obligationem cessare. 65. vbi expli-
catum Cap. Monachi, de statu Monachorum,
secus si populus sit numerosus. 66. vbi de numero ad
Parochiam constituendam sufficienti, & notanda alia
circa eosdem. 67.</negEZ>
<negEZ>Parochos in officio adiuuantes non posse ab Episcopis pu-
niri ratione officij, nisi Vicarij sint. <R>T. 20. 74</R></negEZ>
<P>Vide Religiosus.</P>
<Z>Patriarcha Indiarum.</Z>
<P>De eo vide Appendicem post Titulum. 13.</P>
<Z>Patrinus.</Z>
<negEZ>Eorum obligationem communiter non vrgere. T. 16
61</negEZ>
<P>De Patrinis Indorum. <R>60. & seqq.</R></P>
<Z>Patronus.</Z>
<negEZ>Illius Potestas circa solam præsentationem. T. 16. 43
vbi quòd circa examen nihil: de quo & 44. ac
45</negEZ>
<negEZ>Quod tempus habeant pro præsentatione, & negligen-
tium p&#x0153;na. <R>T. 18. 2</R></negEZ>
<negEZ>Plus aliquando vltra præsentationem posse competere.
T. 19. 10</negEZ>
<negEZ>Vide Capitulum, Episcopus, Permutatio, Præ-
sentatio, & alibi.</negEZ>
<Z>Pauper.</Z>
<P>Ob paupertatem rigor legum temperatur. <R>T. 16. 22</R></P>
<negEZ>Vide Præbendarius, ex T. 18. n. 24. & alij. Et V.
Quarta, atque alia.</negEZ>
<Z>Peccatum.</Z>
<P>Mortale quando sit vana gloria. <R>T. 12. 285</R></P>
<P>Circa peccandi occasiones vide Occasio.</P>
<P>Ob violatas obligationes paßim occurret.</P>
<Z>Periculum.</Z>
<P>Vide Occasio.</P>@@

<Z>Permutatio.</Z>
<negEZ>A Capitulo an queat fieri. T. 19. 38. & seqq. vbi
affirmatur contra aliquos.</negEZ>
<negEZ>Pro illâ non currere Semestre ad collationem concessum.
42</negEZ>
<P>Caussam non leuem requiri. 43. vbi qualis neceßitas.</P>
<negEZ>Inter Episcopos an esse queat. 44. vbi quòd non valeat
renuntiatio coram Patrono.</negEZ>
<negEZ>Regem non posse præsentare. 45. vbi quòd debet resi-
gnatio mutua præcedere.</negEZ>
<P>Factum Episcopi cuiusdam non probatum. <R>46</R></P>
<negEZ>Præbenda pro Præbendâ vt poßit permutari. 47. vbi
pactio pro expensis quando simoniaca.</negEZ>
<negEZ>Neceßitas & vtilitas qualiter inspicienda. 48. vbi
quòd ante Episcopi consensum potest pactio fieri & fa-
uorabilis pro caußâ doctrina.</negEZ>
<negEZ>In Indijs vt queant permutationes justificari, & quid
non tolerandum. <R>49</R></negEZ>
<negEZ>Ob fauorem personæ an Episcopus permutationem perfi-
cere poßit. 50. vbi notandum pro praxi.</negEZ>
<P>Vtilis pro eodem doctrina ex bonis auctoribus. <R>51</R></P>
<negEZ>Posse præsentatum ad Præbendam, & quosdam alios
breui dimissuros, permutare, vt probabile proponitur.
52. & seqq.</negEZ>
<P>Oppositum certius. <R>53</R></P>
<P>Patroni consensum necessarium. <R>54</R></P>
<negEZ>Regula Cancellariæ de viginti diebus vitæ post resigna-
tionem, expenditur. <R>55</R></negEZ>
<negEZ>Inæqualitatem emolumentorum posse pecuniâ probabili-
ter compensari. <R>56. & 57</R></negEZ>
<negEZ>Fieri posse cum onere pensionis ab Episcopo impositæ, &
eam posse pecuniâ redimi, etiamsi auctoritate Papæ
sit constituta. <R>Ibid.</R></negEZ>
<negEZ>Compensationem non licere certius esse & communius,
& iuxta id, quid sit faciendum stante bonâ fide. 28
vbi casus specialis.</negEZ>
<negEZ>Permutantem possese indemnem seruare ex casus alte-
rius positione ostenditur. <R>59</R></negEZ>
<negEZ>Casus alius de obligatione emendi supellectilem. 60
& 61</negEZ>
<Z>P&#x0153;na.</Z>
<negEZ>Sine sententia saltem declaratoria criminis non incurri-
tur. <R>T. 12. 97</R></negEZ>
<P>Et vbi actus perfectus non est. <R>98</R></P>
<negEZ>Prohibitio petendi debitum est p&#x0153;na, & non incurritur
ab ignorante illam. <R>474</R></negEZ>
<P>Aliquando non esse talem. <R>475</R></P>
<Z>Præbenda, Præbendarius.</Z>
<P>Præbenda an diuidi poßit. <R>T. 16. 12</R></P>
<negEZ>Prouisi an debeant statim ad seruiendum se conferre.
T. 18. 1. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Aßistendi in Choro obligationem, etiamsi nihil recipiant
esse sub mortali. <R>2</R></negEZ>
<negEZ>Pauci vt poßint multorum emolumenta lucrari. 7
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Præbendario vicem duorum gerenti non deberi duplex
stipendium. <R>8</R></negEZ>
<P>Quid si ad vnum Capitulum redigatur. <R>13</R></P>
<negEZ>De supplendo notabili eorum defectu nominatione alio-
rum. <R>14. & seqq.</R></negEZ>
<P>Religiosum non posse Canonicum fieri. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Si fiat, non posse grauiter peccantem ab Episcopo puniri.
17</negEZ>
<negEZ>Subrogatorum obligationes. 18. vbi de congrua spe-
cialiter.</negEZ>
<negEZ>Præbendariorum obligatio circa superfluorum largitio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0394.jpg/>
@@1@<SE394>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><-P>nem, etiamsi Præbendæ sint in distributionibus consti-
tutæ. <R>19. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa congruam obseruare teneantur. 24.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De sumptibus vanis, qui recensentur. 25. vbi Indiarum
abusus.</negEZ>
<negEZ>Plus aliquid splendoris apud illas licere; sed morum splen-
doribus cumulandi. <R>26</R></negEZ>
<P>Opera pia an in loco Beneficij facienda, <R>27</R></P>
<negEZ>Circa aßistentiam quæ obligationes. 28. & seqq. vbi
quòd statuta seruanda, & quid de Concilij Basiliensis
Decreto.</negEZ>
<negEZ>Ex defectu non regulandam diuini officij generalem obli-
gationem. <R>39</R></negEZ>
<negEZ>P&#x0153;nam ex omißione non incurri ante sententiam, &
pro omißione veniali non vrgere. <R>30</R></negEZ>
<P>Quid circa Missam. <R>Ibid. & 31</R></P>
<negEZ>Statuto indulgenti vt defectus pro vnâ Horâ poßit per
aliam suppleri, possunt se Præbendarij conformare.
32. vbi quæ poßint consuetudine introduci circa
aßistentiam.</negEZ>
<negEZ>De notabili quadam Ecclesiarum Gallicarum, quæ vt
contraria Sacris Canonibus improbatur. 33. & 34.
vbi quædam Pontificum conceßiones.</negEZ>
<negEZ>Condonationem & remißionem non licere, nec esse va-
lidam. <R>35</R></negEZ>
<negEZ>Licere in Indijs absentiam ratione studiorum, & maxi-
mè Theologiæ. <R>38</R></negEZ>
<negEZ>Et etiam Iuris Canonici. 39. vbi quod temporis spatium
concedendum.</negEZ>
<negEZ>Eugeniana quomodo communis pro Indijs. Et qualiter
Carolus V. concedere absolutè priuilegia pro Vniuersi-
tatibus potuit. <R>40</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas peculiaris vt in Indijs nequeat practicari.
41</negEZ>
<negEZ>Licentiam Prælati requiri, & in Indijs posse illam ne-
gare. <R>42</R></negEZ>
<negEZ>Si appelletur, quid ab appellationis judice faciendum.
43. vbi de cautione Episcoporum circa dispensatio-
nem.</negEZ>
<negEZ>Magisterium in Indijs non excusare à residentia, ex quo
pro studio arguitur. <R>Ibid.</R></negEZ>
<P>Parochis licentiam denegandam. <R>44</R></P>
<P>Neque appellare posse. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Pro Iure Ciuili in Indijs priuilegium minimè suffragari.
45</negEZ>
<negEZ>Pro Grammaticâ licentiam concedendam, & quid de
humanioribus litteris. <R>46</R></negEZ>
<P>Quid de Philosophiâ. 47. vbi pro Indijs negatur.</P>
<P>De Medicinâ item. <R>48. & 49</R></P>
<negEZ>Theologiæ studium ante alia optant Pontifices ampliari.
Ibid.</negEZ>
<P>In Scholis Societatis locum habere conceßionem. <R>50</R></P>
<negEZ>Professores Theologiæ, & Iuris Canonici qualiter priuile-
giati in Indijs. 51. cum notanda doctrina.</negEZ>
<negEZ>Quod & circa Ius Ciuile, & Medicinam. 52. vbi no-
tanda expositio Cap. Non magnoperè.</negEZ>
<negEZ>Religiosis non prohiberi Iuris Ciuilis magisterium.
Ibidem.</negEZ>
<P>Grammaticæ item Prælectores. <R>53</R></P>
<negEZ>Sed vbi de Societatis Scholæ non sunt. Vbi & de Pa-
rochis negatur. Ibid. & 54. Nisi in loco Beneficij
legant.</negEZ>
<P>Elegans Grammaticæ commendatio. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Caussa quæstus abesse, à Concilio Limensi reprobatum.
55. vbi nonnullæ aliæ probatæ, cum notanda do-
ctrina.</negEZ>@@

<negEZ>Quid de Præbendario à Prorege accersito. 56. vbi faue-
rabilis resolutio.</negEZ>
<negEZ>Mensis vnius vacatio Indicis Præbendarijs indulta, &
id non esse Concilij Tridentini dispositioni contrarium.
58. vbi computationem non esse per horas facien-
dam.</negEZ>
<negEZ>Collusio & Condonatio à Concilijs reprobata: quod &
stabilitur & obligatio restitutionis Ecclesiæ, aut pijs
operibus facienda. <R>60. & 61</R></negEZ>
<P>Posse stare remißionem. <R>61. & 62</R></P>
<negEZ>Quædam distinctio circa distributiones amissas & amit-
tendas improbata. <R>63</R></negEZ>
<P>Canere in Choro debent. <R>71. & seqq.</R></P>
<negEZ>Non videri rationabile vt Matutinum in Ecclesijs In-
dicis non canatur. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>De obligatione circa Salue Regina. <R>75</R></P>
<P>Lucrari qui Curatus est, dum administrat. <R>76</R></P>
<negEZ>Quamlibet justam caussam ad lucrum integrum in In-
dicis sufficere. <R>77</R></negEZ>
<negEZ>De absente ob concursum ad Præbendam in aliâ Ecclesiâ,
cum peculiari doctrina. <R>Ibid.</R></negEZ>
<P>Non lucrari dicentem Missam ex deuotione. <R>Ibid</R></P>
<P>Di&#x0153;cesim visitantes lucrari. <R>78</R></P>
<negEZ>Non obstare Regiam prohibitionem, vbi quid Episcopi
circa illam. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>De Canonico aßistente Episcopo. 79. vbi quid circa In-
dicos.</negEZ>
<negEZ>De Canonico Magistrali. 80. vbi de formâ prouisionis
eiusdem, & aliorum per concursum, obligatione Se-
creti.</negEZ>
<negEZ>Obligatio concionandi qualis. 81. vbi circa modum,
cum notando exemplo, & qualis neceßitas talium
prædicationum.</negEZ>
<negEZ>Quot dies tribuendi pro concione. 82. vbi an pro illis
sumere alios queat.</negEZ>
<negEZ>Bona fides vt faueat, si in dies concioni proximos labor sit
conficiendæ concionis reseruatus.</negEZ>
<negEZ>De Doctorali. 83. vbi specialiter de obligatione restitu-
tionis ob neglectam officij curam.</negEZ>
<negEZ>De Scripturario. 84. vbi quid faciendum, si auditores
desint.</negEZ>
<negEZ>De P&#x0153;nitentiario. 85. vbi ratione officij esse approba-
batum ad Confeßiones, & probabile habere casus E-
piscopo reseruatos, & promotum manere approbatum,
sed sine jurisdictione.</negEZ>
<P>Circa distributionum lucrum adnotantur aliqua. <R>86</R></P>
<negEZ>Quid pro Indijs speciale circa Indorum linguam, quod
etiam ad Magistralem spectat. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>De Scholiarcha, & Cantore. 87. vbi Decretum pro illis
Concilij Lim. 3. & Tridentini pro priori.</negEZ>
<negEZ>Scholiarcha an Gradum Litterarium maiorem habere
debeat. <R>88</R></negEZ>
<negEZ>Concilij Decretum quos non comprehendat. Ibid. vbi
quòd cùm Gradus confert, pro præsentihabendus.</negEZ>
<P>Archicantoris obligationes. <R>89</R></P>
<P>De obligatione restitutionis. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>De Portionarijs. 90. vbi de obligatione aßistentię, etiamsi
dimidiam tantum habeant Portionem.</negEZ>
<P>Esse Præbendarios. <R>T. 20. 73</R></P>
<negEZ>De Capellanis Chori. T. 18. 91. vbi cui restitutio fa-
cienda ex eorum defectu.</negEZ>
<P>An sint Beneficiati, vt gaudere trimestri queant. <R>92</R></P>
<P>Vide Distributiones.</P>
<Z>Præceptum.</Z>
<negEZ>Non obligat, cum ratio communis boni aliud postulat.
T. 12. 61.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0395.jpg/>
@@1@<SE395>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Quæ dicantur esse de præcepto diuino, quæ de Ecclesia-
stico. <R>402</R></negEZ>
<negEZ>Esse illud, quomodocumque subdito de voluntate Superio-
ris constet, ex D. Thoma. <R>T. 16. 19</R></negEZ>
<P>Vide Parochus Religiosus.</P>
<Z>Prædicatio.</Z>
<negEZ>Vide Parochus. Et circa modum, V. Concionator.
& T. 18. 80. & seqq. circa Canonicum Magi-
stralem.</negEZ>
<Z>Prælatus.</Z>
<negEZ>Prælatos in Indijs debere non admittere Religiosos fugi-
tiuos ad Missam celebrandam. T. 12. 136. vbi an
excommunicati.</negEZ>
<negEZ>Prælato an concessa intelligantur, quæ ad conuenientem
administrationem spectant, & fuerant antecessori
concessa. 176. vbi de facultate ad benedictiones.</negEZ>
<negEZ>An poßint sibi concedere facultates, quæ alijs, & secum
dispensare. <R>189</R></negEZ>
<Z>Præsentatio.</Z>
<negEZ>Circa illam quid facturus Prorex, cùm de insufficientiâ
nominati illi constat. T. 16. 48. post alia circa exa-
men à num. 43.</negEZ>
<negEZ>Præsentati ad Episcopatum sine Gradu necessario an va-
lida præsentatio. <R>T. 20. 82</R></negEZ>
<negEZ>Vide Beneficium, Capitulum, Episcopus, Paro-
chus, Parochus Religiosus, Præbendarius, &
alia.</negEZ>
<Z>Præsumptio.</Z>
<negEZ>Cùm lex contra præsumentes loquitur, vt sit explicanda
præsumptio. <R>T. 12. 286</R></negEZ>
<negEZ>Si absit, non incurri censuras. In Appendice ad T. 17.
post T. 19. n. 5.</negEZ>
<negEZ>Ex clericatu post delictum assumpto an præsumptio su-
mi queat, vt non liceat priuilegio fori vti. T. 20
53</negEZ>
<Z>Princeps.</Z>
<P>Vide Baptismus.</P>
<Z>Priuilegium.</Z>
<P>Quanta à Regibus Catholicis Indis conceßa. <R>T. 12. 1</R></P>
<negEZ>Quæ pro illorum bono sunt concessa alijs, eorum propria
sunt dicenda, & ita latè interpretanda. 2. & seqq.
vbi aliqua scitu digna.</negEZ>
<negEZ>Ampliationem dictam stare, etiamsi contra ius commune
sint, quia in fauorem Religionis, & caussæ piæ. 6
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Id stare respectu etiam Ministrorum. 9. 10. Et quia
Regibus concessa dici possunt. <R>Ibid.</R></negEZ>
<P>An sint perpetua quæ ad tempus concessa. <R>11. & seqq.</R></P>
<negEZ>Stare conceßionem esse perpetuam, licèt ab eodem Pon-
tifice aliquid posteà ad tempus concedatur. 15. Et
potiùs cùm à diuersis. <R>388. & 389</R></negEZ>
<negEZ>In caußâ piâ vt ampliari significatio verborum poßit. 18
& 29</negEZ>
<P>Quid circa probabilitatem perpetuitatis. <R>30</R></P>
<P>Priuilegium per testes probari posse. <R>104</R></P>
<negEZ>Quæ notitia sufficiat ad obligationem pro foro conscien-
tiæ. <R>105</R></negEZ>
<negEZ>Priuilegium personale ad aliam personam non extendi.
112</negEZ>
<P>Limitatio quædam. <R>117</R></P>
<negEZ>Priuilegia vni Prouinciæ Indicæ concessa, an sint alijs
communia. <R>Ibid. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Esse etiam communia Indis, quæ Europæis concessa.
116</negEZ>
<negEZ>Et quæ omnibus alijs extra Indias. 117. & seqq. Non
è contra. 119. contra nouam quorumdam opinio-
nem.</negEZ>@@

<P>Inter Indos & Æthiopes esse communicationem. <R>129</R></P>
<negEZ>Et inter Indos & Neophytos omnium transmarinarum
regionum. <R>130</R></negEZ>
<negEZ>Inter Religiosos quæ communicatio in Indijs. 131. &
seqq. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>De communicatione quando adest particula taxatiua.
149. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Priuilegia vni Religioni cum limitatione quoad vsum
concessa, an sine illa ab alijs poßint practicari. 153
& seqq. Resolutio negatiua. <R>155. & seqq.</R></negEZ>
<P>Pro Indijs specialiter. <R>162</R></P>
<P>Communicationem ad Nouitios extendi. <R>163. & 164</R></P>
<negEZ>Aliqua ad tollendos scrupulos concedi, pro quo exemplum.
Ibid.</negEZ>
<P>Limitari à Prælatis posse, etiam localibus. <R>164</R></P>
<negEZ>Quæ priuilegia sine speciali conceßione Generalis subdi-
tis concessa censeantur. Vbi specialiter de Societate.
165. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Quæ in Bullis extant, & non in Compendijs,
etiam posse limitari. 187. Circa quod alia, num.
præced.</negEZ>
<negEZ>Superiores finito officio an poßint habere vsum faculta-
tum. <R>188. & seqq.</R></negEZ>
<P>De Priuilegijs circa Baptismum. <R>193. & seqq.</R></P>
<negEZ>Priuilegia contra jus commune generaliter loquendo,
non esse latè interpretanda, nisi caussa religionis. &c.
302</negEZ>
<P>De priuilegijs circa Confirmationem. <R>205. & seqq.</R></P>
<P>De priuilegijs circa Eucharistiam. <R>220. & seqq.</R></P>
<negEZ>De priuilegijs circa sacrorum benedictionem. 252. &
seqq. vbi scitu digna.</negEZ>
<negEZ>De priuilegijs circa benedictionem Ecclesiarum, &c. 261
& seqq.</negEZ>
<P>De priuilegijs circa duas Missas. <R>274. & seqq.</R></P>
<negEZ>De priuilegijs circa Sacramentum P&#x0153;nitentiæ. 293. &
seqq. Ibi Index marginalis.</negEZ>
<P>De priuilegijs circa approbationem. <R>239. & seqq.</R></P>
<P>Circa Extremam vnctionem. <R>345. & seqq.</R></P>
<P>Circa Ordinem sacrum. <R>368. & seqq.</R></P>
<P>Circa matrimonium. <R>375. & seqq.</R></P>
<negEZ>Non vsus priuilegij in Religione, cui est concessum, non
impedit communicationem alterius. <R>396</R></negEZ>
<negEZ>De priuilegijs circa Festorum obseruationem, 417
& seqq.</negEZ>
<P>Circa Confeßionem. <R>428. & seqq.</R></P>
<P>Circa Communionem. <R>433. & seqq.</R></P>
<P>Circa Ieiunium. <R>442. & seqq.</R></P>
<P>Circa Decimas. <R>447. & seqq.</R></P>
<P>Circa dispensationes in votis. <R>461. & seqq.</R></P>
<P>Circa petitionem debiti. <R>466. & seqq.</R></P>
<negEZ>Circa communicationem cum infidelibus, etiam armis
venditis. <R>477. & seqq.</R></negEZ>
<P>Circa compositionem pro malè acquisitis. <R>479. & 480</R></P>
<negEZ>Circa Censuras, vbi an Indi poßint excommunicari. 481
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De Indulgentijs pro illis & alijs Indiarum incolis. 484
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Priuilegia Indica non reuocari generali reuocatione in
Tridentino, aut aliàs. 484. vbi de quodam priuilegio
PP. Augustinianis concesso ad dispensandum in primo
affinitatis gradu.</negEZ>
<negEZ>Vt priuilegium perstet, sufficit caussæ motiuæ reliquias re-
manere. <R>T. 19. 68</R></negEZ>
<negEZ>Amisso priuilegio per non vsum ab eo, cui sit concessum,
non amittitur ab eo, qui habet communicationem.
T. 20. 68</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0396.jpg/>
@@1@<SE396>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><Z>Processio.</Z>
<negEZ>Indulgentiæ pro ipsis, & qualiter faciendæ. T. 12. 499
& 500</negEZ>
<Z>Prorex.</Z>
<negEZ>Proregum potestas quos habeat limites. T. 16. 46.
& 47</negEZ>
<negEZ>Circa examen pro Beneficijs difficultas specialis. 43
& seqq.</negEZ>
<P>Debere semper armatam habere custodiam. <R>T. 20. 129</R></P>
<P>Vt nequeant ab Inquisitoribus excommunicari. <R>135</R></P>
<P>Quas caussas ad se auocare poßint. <R>136</R></P>
<negEZ>Vide Episcopus, Patronus, Parochus, Regularis,
& alia.</negEZ>
<Z>Q
Quarta.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca illius exactionem vt contingat Episcopos pec-
care. <R>T. 13. 84</R></negEZ>
<P>Standum consuetudini. <R>T. 16. 24</R></P>
<P>Quæ rationabilis. <R>Ibid. & 25</R></P>
<negEZ>Quid cauendum Episcopis circa consuetudinem. 25. &
notanda pro illa. <R>26</R></negEZ>
<P>Quid circa praxim obseruandum. <R>27</R></P>
<P>Assertiones plures circa illam pro Indijs. <R>28. & seqq</R></P>
<P>Speciale dubium circa Capitulares associantes funera. <R>31</R></P>
<P>De relictis pro Mißis. <R>32. & 33</R></P>
<negEZ>Ex quibus manifestè non debeantur juxta Iuris disposi-
tiones. <R>34. & 35</R></negEZ>
<negEZ>Circa illam Sede vacante dubia quæstio, de quâ. 36
& seqq.</negEZ>
<P>Triplex titulus solutionis absolutè sumptæ. <R>37</R></P>
<negEZ>Ex oblationibus, quæ caussa mortis tantùm fiunt, illam
deberi. <R>41. & 42</R></negEZ>
<Z>R
Religio, Religiosus.</Z>
<negEZ><INI2>F</INI2>Vgitiuus an gaudeat priuilegijs Religionis, & specia-
liter Indicis. T. 12. 134. vbi an sine licentia Præ-
lati approbatus illis vti queat.</negEZ>
<P>De Religiosis B. Ioannis Dei. <R>137</R></P>
<P>De Sacerdotibus Equestrium Ordinum. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Religiosi an communicent in Indulgentijs. 139. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Religionem PP. Mercenariorum parem communicatio-
nem habere. <R>152</R></negEZ>
<negEZ>Religionum Mendicantium dignitas supra Monachales.
257</negEZ>
<negEZ>Posse Aras & Calices consecrare illis etiam concessum.
Ibid.</negEZ>
<negEZ>Ad prædicandum quâ licentiâ aut approbatione egeant.
331</negEZ>
<negEZ>Pro Indijs quod priuilegium, & qualiter explicandum.
329. & 332.</negEZ>
<P>Ad prædicandum in plateis an necessaria licentia. <R>333</R></P>
<P>Inuitis Parochis an liceat. <R>335</R></P>
<negEZ>Non teneri à Vicario licentiam petere, si Episcopus, qui
dederat, moriatur, neque ad Confeßiones. <R>339</R></negEZ>
<negEZ>In Indijs an gaudeant facultatibus conceßis Episcopis ad
tempus. <R>465</R></negEZ>
<P>Posse extra Confeßionem dispensare. <R>473</R></P>
<negEZ>Ratione scandali ad jeiunia non generalia teneri. T. 16
99</negEZ>
<P>Possunt illis Vicariæ temporales attribui. <R>T. 18. 14</R></P>@@

<negEZ>Sed nequeunt esse Canonici. Ibid. & 15. vbi quòd
neque Curati sine neceßitate absque Pontificis facul-
tate.</negEZ>
<negEZ>Nec Episcopos in eo posse dispensare, sicut neque ad sim-
plex Beneficium.</negEZ>
<negEZ>Ratio discriminis inter illud & Curatum, quod ex ne-
ceßitate licet. <R>16</R></negEZ>
<negEZ>Prælati nequeunt professurum obligarevt le gitimam
Conuentui donet, aliàs non admissuri. In Appendi-
ce ad T. 17. post T. 19. n. 1. & seqq.</negEZ>
<P>Titulum sustentationis non suffragari. <R>2</R></P>
<negEZ>Non posse exigi vltra necessaria, fauorabili aliquorum
sententiâ stante. <R>3</R></negEZ>
<negEZ>Graue iniustitiæ peccatum secus facientium. Ibid. &
quòd ob defectum amoris erga Religionem id fieri ne-
queat. <R>4</R></negEZ>
<P>Circa aliquarum Religionum praxim quid dicendum. <R>5</R></P>
<negEZ>Alternatiuis in Indijs an conuenienter vtantur. 6
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Quis error circa Profeßionem inualidet ipsam. 9. vbi
pro Indijs speciale aliquid.</negEZ>
<negEZ>Apostolorum dispositio in electione septem Diaconorum
circa casum prædictum singulariter illustrata. 11
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Prælati ex Hispaniâ venientes an pecuniarum copiam
colligere poßint. <R>15. & 16</R></negEZ>
<negEZ>Electionum libertas nequit à Prælatis coarctari. 17
& 18</negEZ>
<P>Quàm grauia ex contrario damna. <R>19</R></P>
<negEZ>Regijs expensis in Indias venientes, qualem subeant
obligationem. <R>20</R></negEZ>
<P>Non extare illam pro restitutione Regi faciendâ. <R>21</R></P>
<negEZ>De obligatione non mutandi Prouincias, ad quas sunt
destinati, cum notanda doctrina. <R>22</R></negEZ>
<negEZ>Sine licentia Prælati in transmarina tendentium quæ
suspicio. <R>T. 20. 66</R></negEZ>
<P>Quando illa cesset. <R>67</R></P>
<P>Vide Priuilegium.</P>
<Z>Renuntiatio.</Z>
<negEZ>Potest quis Beneficium prætendere animo renuntiandi
post breue spatium. <R>T. 19. 52</R></negEZ>
<negEZ>Renuntiationes Nouitiorum liberas esse debere. In Ap-
pendice ad T. 17. post T. 19. n. 1. vbi quòd id in
Societate summâ curâ seruatur.</negEZ>
<P>Vide V. Sequenti.</P>
<Z>Resignatio.</Z>
<P>In fauorem an liceat. <R>T. 19. 33. & seqq.</R></P>
<negEZ>Morti proximum non posse taliter resignare; benè ta-
men ob crimen priuandum, vbi specialis casus. <R>37</R></negEZ>
<negEZ>Et etiamsi priuatio sit futura propter irregularitatem ex
homicidio. <R>52</R></negEZ>
<Z>Restitutio.</Z>
<P>Facienda ab Episcopis pro excessu Quartæ. <R>T. 13. 84</R></P>
<P>Et pro venditione officiorum. <R>88</R></P>
<negEZ>Vbi facienda. In Appendice ad T. 16. post. T. 19.
num. 6.</negEZ>
<negEZ>Subornatus pro Cathedrâ an teneatur. T. 20. 104.
& 105.</negEZ>
<negEZ>Pro opere bono aut prauo acceptis obligationem non esse.
Ibid.</negEZ>
<negEZ>Quid si ob suffragium indignus Cathedram adeptus.
Ibid. & 106.</negEZ>
<P>Cum multis damnificans ad quid teneatur. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Cathedram per subornationem adeptus an debeat eam
restituere. <R>107. & 108</R></negEZ>
<negEZ>Ex iniquâ sententiâ quæ obligatio, si secundùm allegata
& probata. <R>Ibid.</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0397.jpg/>
@@1@<SE397>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Ex collatione Beneficij factâ minùs digno non oriri obli-
gationem ad illam. <R>109</R></negEZ>
<negEZ>Vide Beneficium, Episcopus, Parochus, Præben-
darius, Visitator, & alia.</negEZ>
<Z>Rex.</Z>
<negEZ>Reges Catholici an poßint in Indijs constituere Parochos
independenter ab Episcopis, aut spiritualem aliam
concedere facultatem. <R>T. 12. 272. & 273</R></negEZ>
<negEZ>Eorum obligatio circa tuendam obseruantiam Religiosi
status, maximè in Indijs. <R>T. 17. 4</R></negEZ>
<negEZ>Vide Episcopus, Licentia, Patronus, Præsentatio,
& sæpè alibi.</negEZ>
<Z>Rituale.</Z>
<P>Romani Pauli V. auctoritas propugnatur. <R>T. 16. 19</R></P>
<P>Vide Parochus.</P>
<Z>S
Sacerdos.</Z>
<negEZ><INI2>B</INI2>Ono illius nomini quomodo consulendum, si deli-
ctum publicum sit. <R>T. 14. 18</R></negEZ>
<negEZ>Sacris vestibus indutum non debere confiteri. T. 16. 90
vbi de Concilij Limensis circa hoc Decreto.</negEZ>
<P>Quale peccatum in eo sit. 91. vbi quid de Religiosis.</P>
<P>Non posse alteri non approbato confiteri. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Qui stipendia pro Mißis in Indijs accipit, an curare pos-
sit vt in Hispaniâ dicantur minori quantitate. In
Appendice 1. post T. 19. num. 1. & seqq. vbi mul-
tiplex & obseruatione digna doctrina.</negEZ>
<negEZ>Pro dicendâ Mißâ in Oratorio inuitatum non posse ma-
ius stipendium exigere. <R>8. & seqq.</R></negEZ>
<P>Vbi quod cùm specialis labor, generaliter id licet.</P>
<P>Quid circa locum. <R>9</R></P>
<negEZ>In stipendio esse justi pretij varietatem, & quomodo id
habere locum in Indijs poßit. <R>10</R></negEZ>
<negEZ>Maius & minus stipendium dari posse ex voluntariâ
pactione. <R>11</R></negEZ>
<P>Sed non in casu Oratorij, neque generaliter. <R>12</R></P>
<negEZ>Plus petentem & accipientem non obligari ad restitutio-
nem, sententia aliquorum. <R>13</R></negEZ>
<P>Neutiquam admittendam. <R>14</R></P>
<negEZ>Et id esse contra justitiam commutatiuam, & non tan-
tùm legalem. <R>15</R></negEZ>
<P>Stipendium non deberi pro diariâ sustentatione. <R>16</R></P>
<P>Promittens plus aliquid, tenetur adimplere. <R>17</R></P>
<negEZ>Missam promittens accepto stipendio non satisfacit eo
reddito, sed potest ad dicendam obligari. In Appen-
dice 2. <R>21</R></negEZ>
<Z>Sacramentum.</Z>
<negEZ>Circa materias Sacramentorum non habere Ecclesiam
mutandi facultatem, & quomodo hoc explicandum.
T. 12. 212.</negEZ>
<negEZ>Obseruanda doctrina circa Sacramentorum valorem,
stante probabili opinione. <R>T. 17. 25</R></negEZ>
<Z>Secretum.</Z>
<negEZ>Illius violatio mortalis in electionibus Ecclesiasticis. T.
18. 80.</negEZ>
<P>Vide Parochus Religiosus, Vicarius Generalis.</P>
<Z>Sepultura.</Z>
<P>Vide Parochus.</P>
<Z>Simonia.</Z>
<negEZ>Esse illam, cum promittitur pecunia pro Beneficio appli-
canda operi pio. <R>T. 13. 5. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Et in pactione Capitularium cum Visitatoribus. T. 19
26. & seqq.</negEZ>
<P>Pactio pro expensis quando simoniaca. <R>47</R></P>
<P>Bona fides vt obstet simoniæ. 68. vbi casus specialis.</P>@@

<negEZ>Non incurritur p&#x0153;na per conuentionem, sine perfecta
traditione. <R>T. 20. 8</R></negEZ>
<Z>Societas Iesv.</Z>
<negEZ>Potestas Generalis in illâ. T. 12. 20. & 21. vbi specia-
lia circa vsum priuilegiorum.</negEZ>
<negEZ>Eius gubernationis modo à multis oblatratum, sed à
Pontificibus propugnatus. Ibid. & seqq. vbi de Con-
stitutione Innocent. X. circa illam. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>Credendum P. Generali de dispensatione testanti. 104
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Sine illius communicatione speciali omnes vti priuilegijs
possunt ad tollendos scrupulos conceßis. <R>165</R></negEZ>
<negEZ>Eidem concessorum vsus inualidus sine illa. 166.
& 167</negEZ>
<negEZ>Idem de alijs. 168. vbi sententia quorumdam expun-
ctâ de illicito actu, sed non inualido, de quo & 169
& 184</negEZ>
<P>Etiam in Indijs id tenendum. <R>171</R></P>
<P>Ratione distantiæ an aliquid liceat. <R>172. & 173</R></P>
<P>De casu speciali. <R>174. & 175</R></P>
<negEZ>Variæ formulæ conceßionis priuilegiorumin Compendijs.
176. & seqq. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>Quæ Generali committuntur, ab eo possunt alijs com-
mitti. <R>182</R></negEZ>
<negEZ>Priuilegium circa ætatempro Ordinibus an alijs com-
mune. <R>374</R></negEZ>
<negEZ>An expediat ipsi Indorum habere Parochias. T. 17. 7
& 8.</negEZ>
<P>Præclarum eiusdem elogium ex Religioso Scriptore. <R>12</R></P>
<negEZ>Priuilegijs circa Inquisitionem renuntiauit, & quid inde
Inquisitoribus liceat. <R>T. 20. 68. & 69</R></negEZ>
<negEZ>Vide Indulgentia, Parochus Regularis, Priuile-
gium, & alia.</negEZ>
<Z>Statutum.</Z>
<negEZ>Vide Capitulum, Concilium, Episcopus, Lex,
Præbendarius, & alia.</negEZ>
<Z>Superior.</Z>
<negEZ>Duo Superiores quomodo super eamdem materiam esse
poßint. <R>T. 17. 63</R></negEZ>
<P>Vide Prælatus.</P>
<Z>Stylus.</Z>
<P>Curiæ, & Cancellariæ vt obliget. <R>T. 19. 65</R></P>
<Z>T
Tabachus.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>Nte Missam prohibitus in Concilio Limensi. T. 16
92</negEZ>
<P>Et ante Communionem in Mexicano. <R>93</R></P>
<P>In Synodo Canariensi. 95. & ab Vrbano VIII.</P>
<negEZ>Inepta explicatio disiecta. 92. & soqq. & obligationem
esse sub mortali.</negEZ>
<P>Etiamsi in stomachum non traiiciatur. <R>96</R></P>
<negEZ>Religiosi an teneantur. 97. & negatur ex vi legis Con-
ciliaris.</negEZ>
<P>Quid ratione jeiunij naturalis. <R>Ibid. & 98</R></P>
<P>Teneri ratione scandali. <R>99</R></P>
<P>Folium posse sumi, si non traiiciatur. <R>100</R></P>
<P>De sumptione in luto. <R>101</R></P>
<negEZ>Episcopi an teneantur. 102. vbi quòd tantùm ratione
scandali, iuxta cōmunes doctrinas circa illos, & alios.</negEZ>
<negEZ>An obligatio ad omnes communicantes extendatur. 103
& 104. vbi notanda quædam circa Confessarios.</negEZ>
<negEZ>De Sayri, & pulueribus alijs. 105. vbi quòd vitium
hoc fundamentum præbet non benè de vitiosis talibus
sentiendi, & quòd in Beneficijs postponendi.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0398.jpg/>
@@1@<SE398>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Ei deditos esse in statu peccati mortalis septem rationibus
comprobatur. <R>106</R></negEZ>
<Z>Tempus.</Z>
<negEZ>Quomodo computandum in priuilegijs. T. 12. Cap. 4.
vbi an à die scientiæ.</negEZ>
<negEZ>Computationem faciendam ab actu perfecto. 92. vbi
& seqq. de computatione circa nouennium Congre-
gationis in Societate.</negEZ>
<negEZ>Tempus à lege præscriptum debere esse continuatum; licèt
oppositum teneant aliqui. <R>93</R></negEZ>
<negEZ>Modicum tempus quod dicatur, & quando debeat im-
pleri de momento ad momentum. <R>94</R></negEZ>
<negEZ>Temporis præfixio quando ad substantiam non spectet.
319</negEZ>
<P>Non currit impedito. <R>T. 18. 3</R></P>
<Z>Terminus.</Z>
<P>Diem termini non computari in termino. <R>T. 12. 32</R></P>
<negEZ>Terminus in prouisione Beneficij aßignatus, etsi elapsus
sit, non officio collationi, pro quâ nullus à jure designa-
tus. <R>T. 18. 4</R></negEZ>
<negEZ>Triennij lapsus non inducit tacitam renuntiationem,
stante contraria voluntate. <R>6</R></negEZ>
<Z>Testamentum.</Z>
<negEZ>Illius executorem quidquam immutantem posse recusari,
& à munere remoueri. <R>T. 16. 23</R></negEZ>
<negEZ>Ex relictis Parocho, non vt Parocho, quartam non de-
beri. <R>30</R></negEZ>
<P>Vide Missa, Quarta.</P>
<Z>Testis.</Z>
<negEZ>Vt poßit testi fide digno pro foro conscientiæ credi. T. 12
16</negEZ>
<negEZ>Vbi quòd & priuilegiario asserenti, qui & vti priuilegijs
potest, vndecumque notitia habita. Quod specialiter
vrgetur in P. Generali Societatis.</negEZ>
<negEZ>Credendum ipsi de dispensatione testanti. 104. & seqq.
Vbi vni testi quando credatur.</negEZ>
<P>Episcopo testanti in titulo Ordinum vt credatur. <R>107</R></P>
<P>Quantâ diligentiâ examinandi. <R>T. 15. 30</R></P>
<P>Non idonei quando admittantur. <R>31</R></P>
<P>Vide F&#x0153;mina.</P>
<P>Circa Indos. <R>Ibid. & seqq.</R></P>
<Z>V
Vacatio Ecclesiarum.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Capitulum, & Ecclesia.</P>
<Z>Verbum.</Z>
<negEZ>Verba æquipollentia & specifica, quomodo eumdem effe-
ctum habeant. <R>T. 12. 127</R></negEZ>
<P>Vide Lex, Priuilegium.</P>
<Z>Vicarius Generalis.</Z>
<negEZ>Vicarium Gener. Episcopi gaudere ordinariâ auctoritate.
T. 12. 315. & T. 14. 1. Aliquando delegatâ. T.
12. Ibid. vbi contrarium esse probabile, & tutum
in praxi ac sequendum.</negEZ>
<negEZ>Non esse in eo totam jurisdictionem, sed in Capitulo re-
sidere. <R>318</R></negEZ>
<negEZ>Non posse licentias datas Regularibus ab Episcopo reuo-
care. <R>339</R></negEZ>
<negEZ>Vicarij Gener. Episcoporum litterati esse debent, & graue
in electione non talium esse peccatum. <R>T. 14. 1</R></negEZ>
<negEZ>Idem de morum probitate. 2. vbi de ætate necessaria,
& an ordinem sacrum habere debeant.</negEZ>
<P>Ad Indorum curam grauiter obligatos. <R>3</R></P>
<P>An Parochi esse poßint. <R>4. & seqq.</R></P>@@

<P>An Præbendarij. <R>9. & seqq.</R></P>
<P>Vltra tempus officij absentes non lucrari. <R>11</R></P>
<negEZ>An Vicarij esse queant ex Hispaniâ dudum appulsi. 13
& seqq.</negEZ>
<P>Illius quales futuræ dotes. <R>Ibid.</R></P>
<P>Diui Caroli circa id notanda dispositio. <R>14</R></P>
<P>Peccare grauiter inhonestos Parochos tolerantes. <R>15</R></P>
<negEZ>Quæ notorietas ad procedendum contra illos sufficiat, &
qualiter procedendum. <R>16. & 17</R></negEZ>
<negEZ>Peccare item cùm denuntiantes repellunt, quia probare
non possunt in edicto contenta, &c. <R>19. & 20</R></negEZ>
<P>Vbi vtilis doctrina.</P>
<negEZ>Correctionem fraternam non esse necessariò præmitten-
dam. 21. vbi de illius obligatione.</negEZ>
<negEZ>Circa decentem habitum Clericorum non aduigilantem,
grauiter delinquere. 22. & seqq. vbi multa scitu
digna.</negEZ>
<negEZ>Grauißimum etiam eorum peccatum, si circa Monia-
les negligenter se habeant. <R>28</R></negEZ>
<P>Sicut & circa ludos Clericorum. <R>29</R></P>
<P>Quid circa munerum acceptionem. <R>33. & seqq.</R></P>
<P>Vnum cum Episcopo habere tribunale. <R>T. 19. 11</R></P>
<P>Indici charitate debent eminere. <R>27</R></P>
<negEZ>Dispensandi facultatem non habent, nisi specialiter com-
mittatur. <R>81</R></negEZ>
<P>Diuortij caussas posse illis committi. <R>82. & 83</R></P>
<negEZ>An poßint Monialibus licentiam dare ad permissum illis
egressum sine speciali commißione. <R>91</R></negEZ>
<P>Circa Vicarium Capituli, S. V. vide V. Capitulum.</P>
<Z>Visitator.</Z>
<P>Visitationum scopus ex Tridentino. <R>T. 15. 1</R></P>
<P>Auaritia vt illi obsistat. <R>2</R></P>
<P>Visitatores futuros soles. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Salarium in Indijs aßignandum ipsis ex obligatione ju-
stitiæ. <R>3</R></negEZ>
<P>Neque ex p&#x0153;nis Cameræ, & quid si justæ. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>An poßint illud non conuentum petere. 4. vbi doctri-
na pro alijs.</negEZ>
<negEZ>Quid quando emolumenta stipendium æquant. 5. vbi
notatu digna.</negEZ>
<P>De Officialibus pariter decisum. <R>6</R></P>
<negEZ>Circa tempus quid à Limensi Concilio statutum, & obli-
gatio restituendi. <R>Ibid. §. 2</R></negEZ>
<P>Difficultas circa excommunicationem. <R>Ibid.</R></P>
<P>De obligatione circa Instructiones. <R>7</R></P>
<negEZ>Obligatio restituendi duplum vltra Procurationem ac-
ceptorum ex Concilijs. 8. vbi quid recipi juxta non-
nullos poßit.</negEZ>
<negEZ>In foro conscientiæ esse illam, juxta plures. 9. & 11.
vbi quàm vniuersalis sit.</negEZ>
<negEZ>Remißioni locum non esse, quia Ecclesiæ facienda resti-
tutio, & quid nomine Ecclesiæ intelligatur. <R>10</R></negEZ>
<negEZ>Aliorum sententia de obligatione tantùm simpli. 12
& 13</negEZ>
<P>Præfertur prior, & aliam esse probabilem. <R>14</R></P>
<negEZ>Sicut & non esse obligationem reddendi simpli gratis
accepti. <R>15</R></negEZ>
<negEZ>Ecclesiæ faciendam restitutionem supra simplum accepti.
16</negEZ>
<P>Quid de accepto alias. <R>Ibid. & 17</R></P>
<P>Quid de datis à Parocho suo nomine. <R>17</R></P>
<P>Quod restituitur, an poßit redonari. <R>18</R></P>
<negEZ>Circa absolutionem à p&#x0153;na, suspensionis scilicet & in-
terdicti, cum vtili doctrina. <R>19. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Episcopi per di&#x0153;cesim discurrentes an rectè faciant secum
ducentes Visitatores. <R>23. & seqq.</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0399.jpg/>
@@1@<SE399>INDEX TOMI SECVNDI.
<duolan 2><negEZ>Visitationis tempore presentem Parochum non futurum.
& quid de emolumentis, si visitator administret, aut
alius. <R>27</R></negEZ>
<P>P&#x0153;na iniquè caussas transigentis. <R>28</R></P>
<P>Indorum testimonio qualiter vsuri. <R>29. & seqq.</R></P>
<negEZ>De visitatione fabricæ, & ornamentorum. 32. vbi
notanda quædam.</negEZ>
<Z>Viuæ vocis Oracula.</Z>
<negEZ>Quæ ad Religiosos spectant esse confirmata non obstan-
tibus Bullis reuocationis, qui censeant. T. 12
219</negEZ>
<negEZ>Quid de testificatis per Cardinales, qui posteà fuêre<-P>@@

<-P>Pontifices. <R>220</R></negEZ>
<negEZ>Non reuocari specialia quædam, in quibus Cardinalium
auctoritas peculiaris interuenit.</negEZ>
<Z>Votum.</Z>
<P>Quale castitatis non sit reseruatum. <R>T. 12. 461</R></P>
<P>P&#x0153;nale non esse, etiam impletâ conditione. <R>464</R></P>
<negEZ>Neque ex leuitate emißi. Ibid. vbi à quibus dispensari
poßint: pro quo & 462. & 463.</negEZ>
<negEZ>Ex communi coniugum consensu factum esse reseruatum.
468. vbi quòd contrarium sit probabile, & quod in
ordine ad petitionem debiti, eo stante.</negEZ></duolan 2>
<Z><A+1>FINIS.</A+1>
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0400.jpg/>
@@1@<SE400>1
<Z><A+4>ADDITIONES</A+4>
<A+3>AD TOMVM POSTERIOREM</A+3>
<A+5>THESAVRI INDICI.</A+5></Z>
<duolan 2><Z><A+2>AD TITVLVM XII.
Circa Caput IV. num. 37.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vbi de computatione temporis in Bul-
lis ad viginti annos Priuilegia con-
tinentibus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1</absatz-nummer> <INI7>V</INI7>T quod ibi dictum est de
non curanda Bulla Gre-
gorij XIV. firmetur am-
pliùs, facit tenor conces-
sionis Pauli V. in vtraque,
de qua ibidem. Declarat
enim Concessiones præ-
dictas à die Datæ computandas, nullam aliam
esse supponens ad effectus tales opportunam.
Aut ergo concessio Gregorij vim non habuit, vel
Societas eâ vti noluit, vnde & pro concessione a-
lia instanter egit, vt ex tenore Bullæ vtriusque
constat, & in noua Priuilegiorum editione sup-
pressa Anno 1615. quando iuxta computatio-
nem P. Quintanæ vigebat vsque ad Annum 23.
duratura. Vel si vim certè habuit, computatio
concessionum Pauli non est à fine viginti illo-
rum annorum concessionis Gregorij facienda;
quia Pontifex expressè decernit faciendam à die
Datæ. Currentibus ergo pariter vtriusque Pon-
tificis concessionibus, & finitâ concessione Gre-
gorij Anno 23. nihil inde haberi potest emolu-
mento futurum, cùm ad prorogationem con-
cessionis Pauli nihil conducat, iam antè à die Da-
tæ currentis, & expleto designato termino fi-
niendæ acsi cum Gregorij concessione minimè
decurrisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>2</absatz-nummer> Neque enim dici potest non obstante de-
signatione illâ temporis ad inchoationem posse
post finem concessionis Gregorij inchoatam af-
firmari, eò quòd, si pariter currerent, posterior
concessio nullius esset vtilitatis toto illo spatio, in
quo prior vim haberet. Cum tamen priuilegia
ita debeant concessa censeri, vt speciale aliquid
operentur, iuxta Cap. In his, de priuilegiis, ex
quo sic communiter Doctores. Et ita sexennium
Bullæ Cruciatæ post finitas incipit eiusdem, aut
aliorum Pontificum concessiones. Non inquam
dici potest, quia vbi Pontificis expressa mens ha-
betur, omnis cum illa non compatibilis intelli-
gentia cessat. Cùm ergo verba illa A die Datæ, seu
A Data præsentium, verificari nequeant, nisi serua-
to tali termino, omnis alius philosophandi mo-
dus solido caret fundamento. Neque inutilis
concessio est, quandoquidem ratione illius id li-<-P>@@

<-P>cet, quod seclusa concessione absolutè non lice-
ret, quamuis per accidens alia extet concessio vi
cuius idem habetur, & allegari potest vt succes-
sor Pontifex similem liberalitatem exerceat, vt vi-
demus ab iis factum, de quorum Bullis disputa-
mus. Et quidem confirmatio in forma commu-
ni nullum ius confert nouum, vt communiter
tradunt Doctores apud P. Suarium Lib. 8. de le-
gibus Cap. 18. & tamen inutilis non est, vt idem
expendit numer. 10. & 11. quia plurium perso-
narum consensus & auctoritas confert vt plus ti-
meatur, & securiorem reddit priuilegiatum de
non reuocando priuilegio, sed conseruando ac
defendendo tamquā proprio, cùm reuera tale sit.
Hæc autem potiori ratione locum habent in ca-
su nostro, vt constat. Neque est simile in Cru-
ciatæ concessione, quia in illa non dicitur A die
Datæ: & iuxta mentem supplicantis conceditur
à talibus limitationibus alienam. Cùm è contra-
rio Societas IESV ita priuilegia à Paulo V. po-
stulauerit, vt à die Datæ semper c&#x0153;perit com-
putare. Quæ est noua ratio, & satis vrgens pro
intento.</P>
<Z><A+2>Circa Digressionem eiusdem Capitis
n. 45. & seqq.</A+2>
<A+1>Vbi quæ sit odiosa Constitutio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>3</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro resolutione nostra faciunt quæ habet
Angelus Bosius Tomo 2. Titulo 2. num. 35.
& seqq. qui videndus. Et quæ ex Carolo de
Bausio tradit Diana Parte 10. Tract. 14. Resolut.
9. ad intelligendum quæ sit odiosa constitutio.
Et licet in applicatione doctrinæ non assentiatur
ipsi, volenti nomine Clericorum non venire Re-
ligiosos, quando in Consilio Constantiensi sta-
tuitur vitandos notorios percussores Clerico-
rum; id quidem generali doctrinæ non obstat,
quam neque ipse negat. Citat autem Bausius P.
Suarium Disput. 9. de Censuris Sect. 2. num. 11. vti
qui aduertat Concilium Constantiense loqui de
percussoribus Clericorum, non autem de gau-
dentibus priuilegio Canonis: quod quidem im-
meritò ab eo assertum, vt legenti constabit. Me-
lius videtur id posse deduci ex iis, quæ habet nu-
mer. 14. vbi ait in huiusmodi positiuis legibus
proprietati verborum standum esse; & quatenus
fauorem continent, amplianda; vt verò odium
& rigorem, restringenda, quantumcumque po-
test vtrumque cadere sub verbi proprietate. Sic
ille philosophatur de prædicto Concilij Decreto
locutus. Cùm ergo Clerici nomen Religiosum
non significet, & in odiosis versemur, videtur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0401.jpg/>
@@1@<SE401>2 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>de Bauny sententia comprobari. Sed de hoc aliàs,
& Dianæ sententia valde est probabilis. Pro re-
solutione autem nostrâ circa Constitutionem ex
directo militat Carena Parte 2. Titulo 6. omnino
videndus, & de Constitutione agit contra Soli-
citantes in Confessione, quam strictissimè intel-
ligendam asserit.</P>
<Z><A+1>Ibidem Circa num. 59.
Ubi de computatione triennij pro Su-
perioribus Societatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>4</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>T non debeat computatio fieri de mo-
mento ad momentum, iuuat quod ait
Bonacina Tomo 1. Disput. 1. de Suspensione, Pun-
cto 3. num. 3. postremum scilicet diem debere es-
se completum: ergo id potiùs in fauorabilibus.
Sed in contrarium videtur stare declaratio R. P.
Gosuini in litteris ad Prouinciam Peruuianam
die 30. Ianuarij 1659. vbi sic ait. Ni vn dia, ni vna
hora mas puede gobernar el que acauò su trienio. Sic
ille. Qui tamen poterit iuxta dictam computa-
tionem explicari, vt finito triennio in termino
diei completi, nihil liceat vlteriùs. Vide Bossium
suprà num. 55.</P>
<Z><A+1>Ibidem Circa num. 60.
Ubi de subita & improuisa Superiorum
vacatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>5</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illius inconuenientibus facit id, quod
habet Fr. Ludouicus de Miranda in Ma-
nuali Prælatorum Tomo 1. Tractatu de sacris Monia-
libus. Vbi adducit Constitutionem Sixti V. pro
Monialibus, subiectis Fratribus Minoribus, vt ea-
rum Abbatissæ finito triennio vacent, neque ali-
quam possint prælationem exercere nisi alio
triennio elapso à die finiti officij numerando. Et
post eam adductam, nihilominùs resoluit Abba-
tissas prædictas finito triennio posse Præsidentes
constitui pro paruo aliquo tempore, donec aliæ
Abbatissæ eligantur, ob grauissima inconuenien-
tia, quæ in aliarum designatione recenset: cùm
tamen verba Pontificis adeò videantur vrgere,
potestatem omnem & auctoritatem vlteriùs pro-
hibentis: non enim credendus est id, quod pro
bono Religionis disposuit, in eiusdem detrimen-
tum cedere voluisse. Et cum Miranda sentit Dia-
na Parte 7. Tract. 12. Resolut. 17. vbi etiam addu-
cit Santonum, sic dicens: Tamen hoc non obstante,
existimo posse per illos dies, in quibus noua electio effi-
citur, cogere Monasterium sub aliquo titulo seu nomine.
Sic ille.</P>
<Z><A+1>Ibidem circa num. 85. & seqq.
Ubi de paucitate dierum in delegata
iurisdictione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>6</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Acit pro ibi dictis Nauarrus Lib. 1. Consil.
Titulo de Electione, Cons. 9. in priori editio-
ne, vbi asserit Generalem Minimorum, cùm pro-
hibeatur esse Vicarius, finito termino ordinariæ
gubernationis, posse tamen constitui ad aliquot<-P>@@

<-P>dies, seu breue tempus, sed non simpliciter. Fa-
cit etiam quod habet ibidem Tit. de ætate & qualit.
Ordin. Cons. 7. vbi in simili loquens, de prælaturâ
ait defectum 25. dierum in duodennio esse par-
uitatem materiæ: vnde sex dierum defectus in
triennio paruitas etiam dicenda videtur. Nauarri
autem sententiam adducit, & probat Fr. Em-
manuel Tom. 2. qq. regul. quæst. 53. artic. 12. Pro
quo & stat Lezana Tom. 3. v. Annus, num. 9. vbi
ex Cornejo ponit in fauorabilibus annum exple-
tum dici, etiamsi deficiant duo vel tres dies. Et
Pasqualigus Decis. 473. vbi tres dies supra men-
ses vacationis, à Tridentino Parochis concessos,
ait esse paruitatem materiæ: apud quem Vincen-
tius Vinyals, etiam quindecim in Episcopis. Hoc
præsertim pro num. 89.</P>
<Z><A+1>Ibidem circa num. 91. & 92.
Ubi de interuallis gubernationis, an
sesquianum vacui complere possint.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>7</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro ibi dictis adstipulatur Nauarrus Cō-
silio nuper adducto, vbi ostendit tem-
pus requisitum ad aliquid per æquipollens posse
compleri.</P>
<Z><A+1>Ibidem circa num 94.
Ubi de sesquiani computatione.</A+1></Z>
<P><INI2>Q</INI2>Væ dicta ibi, iuxta ea, quæ diximus circa
num. 89. regulanda sunt.</P>
<Z><A+1>Ibidem circa num. 97.
Ubi de necessitate sententiæ declarato-
riæ ad p&#x0153;nam incurrendam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>8</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Octrinam à Nobis ibi propositam am-
plectitur P. Bardi in Selectis Lib. 7. Quæst.
5. num. 8. cum aliis, etiam quando p&#x0153;næ in pri-
uatione consistunt, & non requirunt actionem.
Pro quo & Lezana Tom. 1. Cap. 8. numer. 30. &
31. vbi iuxta aliquos quid etiam si dicatur, Ante
declarationem. Contrarium absolutè tenet cum
multis, quos citat, Leander Parte 4. Tract. 2. Di-
sputat 9. Quæst. 28. in priuatione Beneficiorum,
ob excommunicationem, & ob suspensionem
Tract. 4. Disput. 3. Quæst. 28. etiamsi officium præ-
stet: immò etsi egeat, & sit contumax, de quo
Quæst. 29. sed Parte 5. Tract. 1. Disput. 3. Quæst. 13.
contrarium sentit de p&#x0153;nâ irregularitatis, de quo
& Quæstio 16. & absolutè Bossius Tomo 2. Tit. 12.
num. 162. & 163. & seqq. & Tomo 3. Titulo 18.
num. 564. & Tit. 23. num. 33. vbi addit post de-
clarationem retineri posse vsque ad executio-
nem, pro quo alios adducit. Sed num. 36. con-
sonat Leandro, etiam quoad censuras, & p&#x0153;nas
alias in priuatione consistentes. Vide autem nu-
mer. sequenti. & specialiùs Parte 1. Tractatu de
Matrimonio. Cap. 5. num. 31. & seqq. vbi latissi-
mè materiam hanc discutit, & fauorabiliter. Pro
casu autem nostro num. 124. & 129. multis ad-
ductis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0402.jpg/>
@@1@<SE402>Circa Titulum XII. & digreßionem Cap. IV. 3
<duolan 2><Z><A+1>Circa Caput V.
De diuersis Bullis Pontificum, de qui-
bus num. 116. & 139.</A+1></Z>
<P><INI2>L</INI2>Icet Concessio Leonis X. priori loco sit po-
sita, non ideo absolutè censenda prior, cùm
Leo Iulio successerit.</P>
<Z><A+1>Circa num. 137.
Ubi de communicatione priuilegiorum
in Fratribus B. Ioan. Dei.</A+1></Z>
<P><INI2>E</INI2>Xtare pro illa Bullam Vrbani Octaui vide
apud P. Quintanad. Tomo 1. pag. 320.</P>
<Z><A+1>Circa extensionem Priuilegij ob ratio-
nis identitatem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>9</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet pro hoc commodam Diana Do-
ctrinam Par. 1. Tract. 13. Resolut. 4. ex
communi Doctorum placito, iuxta quam valet
argumentum ab identitate in æquiparatis à Iure,
circa materias, si personæ sint, vel in materiis
ipsis quando in illis eadem videtur esse ratio,
pro quibus bona apud eumdem exempla. Et
cùm fidei caussa adeò in Iure fauorabilis sit, quā-
do circa illam constiterit eamdem esse rationem,
& nullum appareat inconueniens, poterit præ-
fata doctrina vtiliter applicari. Vnde non est ne-
cessarium quòd æquiparatio sit facta à Iure per
modum regulæ, in quo vix esse dubitatio po-
test, sed sufficit eamdem esse rationem, & quòd
fauorabili in materiâ versemur, vt fidei, religio-
nis, & pietatis: vnde habetur, vt dispositio circa
Clericos fauorem continens, ad Religiosos exten-
datur, de quo Auctor idem Tract. 14. Resol. 9.
& Lezana verb. Priuilegium num. 9. citatis aliis.</P>
<Z><A+1>Circa Caput VII.
Quòd Moniales gaudeant Priuilegiis
Virorum, de quo num. 138.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>10</absatz-nummer> <INI2>G</INI2>Audere etiamsi Ordinariis subiectæ
sint, cum onere tamen seruandi sta-
tuta generalia Ordinis, quorum habuerint noti-
tiam, & casuum reseruationem, habet Lezana
Tomo 5. in Mari magno Carmelitarum, numer. 385.
& 386. Iuxta quod videtur stare communica-
tio priuilegij, de quo Titulo 5. num. 306. & seqq.
pro Missâ in cameris: quod tamen negat Pasqua-
ligus Decis. 176. & 178. quando subiectæ Re-
gularibus non sunt. Quamuis aliunde non videa-
tur necessarium: cùm enim ad ingressum Sacer-
dotis necessaria sit Episcopi licentia, ille potest
ad id suo iure vti, vnde & negare illam: quia, vt
diximus, per priuilegium subordinatio religiosa
neutiquam remouetur. Circa communicationem
in temporalibus, diximus in Additionibus ad
priorem Tomum numer. 104.</P>@@

<Z><A+1>De communicatione quoad Indulgen-
tias, de qua num. 144.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>11</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Pud Dianam Parte 6. Tract. 7. Resolut.
39. sunt qui illam concedant, qui ta-
men cum aliis negat, & specialiter de Altari pri-
uilegiato, quod & de Ecclesiis eiusdem Religio-
nis negant aliqui. Et Lezana de Altari negans
Tomo 3. v. Altare num. 19. de Indulgentiis con-
cedit V. Indulgentia num. 8. ob Concessiones
Prædicatorum & Carmelitarum.</P>
<Z><A+1>De communicatione in Festis de qua
num. 146.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>12</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Egat illam Bordonus apud Dianam
Par. 6. Tract. 8. Resolut. 14. nisi cùm
Festa de Sanctis non propriis Religionum sunt,
& de Mysteriis Christi, aut B. Virginis. Sed te-
net Lezana Tomo 2. Cap. 1. num. 55. Quod co-
gitandum Diana relinquit. Et quod ibi de Octa-
uis Beatificatorum dictum, iam est SS. D. Alex-
andri VII. Decreto sublatum, sicut electio in Pa-
tronos, & alia. Videndus Lezana circa com-
municationem in concessis priuatis Monasteriis
& personis num. 52. & seqq. & Tomo 5. in Mari
magno Augustinianorum num. 10. vbi illam quoad
personas negat, concedit quoad loca, in quibus
est ratio similis.</P>
<Z><A+1>De Indiis an veniant Regnorum Hi-
spaniæ nomine, de quo n. 147. & 148.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>13</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Ideri pro eo possunt duæ Rotæ Deci-
siones apud Dianam Parte 8. Prima 9.
Iulij 1645. Secunda 26. Februarij 1646. in qui-
bus negatur ius Canonicatûs Barchinonensis,
quia Catalonia non est Regnorum Hispanię no-
mine comprehensa. Sed P. Tamburinus in De-
calogum Lib. 2. Cap. 5. §. 2. num. 6. pro Siciliâ mi-
litat in Sanctorum celebratione.</P>
<Z><A+1>De Parocho dimisso officio, de quo
num. 190.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>14</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Anere approbatum pro Confessio-
nibus, tenet cum aliis P. Mendus Di-
sput. 22. à num. 34. & Tractatu appendice Disput. 2.
Cap. 24. & ante illum Peyrinus apud Lezanam
v. Parochus num. 6. & Leander Tomo 1. Tract. 5.
Disput. 11. Quæst. 65. cum aliis quos citat.</P>
<Z><A+1>Circa Caput VIII. num. 199.
Ubi de necessario Principis consensu
ad vim consuetudinis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>15</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vfficere consensum lege ipsâ expres-
sum, neque requiri specialem, tenet P.
Bardi in Selectis Lib. 8. Quæst. 2. num. 16. & quan-
do inducat obligationem præmiserat num. 9. Vi-
deatur, iam à me alibi commendatus.</P>
<P>  Vide infra circa Baptismum. num. 260.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0403.jpg/>
@@1@<SE403>4 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><Z><A+1>Circa Caput IX. num. 212. & seqq.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Ubi circa potestatem Ecclesiæ in mate-
riis & formis Sacramentorum. Et
Balsamo Indico.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>16</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de hoc Diana Parte; 10. Tract. 11.
Resolut. 65. & in Additionibus post
Tractatum 16. vbi citatur Tractatus 2. per erro-
rem Matritensis impressionis, & firmat bono-
rum Auctorum sententia id quod à nobis citato
loco dictum, & alibi etiam comprobatum. Iuxta
hæc censeo posse ab Ecclesia declarari quando
in Ordinatione imprimatur Character, de quo
est varietas sententiarum: nam cùm hoc pen-
deat ex applicatione formæ & materiæ, & talis
applicatio & designatio illius sit determinationi
commissa, consequens est vt declarare possit qua-
lis sit materia & forma secundùm illius determi-
nationem. Vnde si in Pontificiali poneretur in
singulorum Ordinum ritu, Hic imprimitur Chara-
cter, optimè id stare posset, & aliquando poterit
illud fortè expediens iudicari. Neque obstat
iuxta ritum ab Ecclesia iam pridem institutum id
non constare: nam cùm Ecclesia modò eadem
sit, & similis omnino Pontificis auctoritas, de-
terminare id potest quod aliàs determinatum
non erat, nec constat semper obseruatum. Vn-
de si manus impositio in Diaconatu, aut traditio
libri Epistolarum in Subdiaconatu, ad substan-
tiam Ordinum talium pertinent, iuxta ritum
iam pridem vsitatum, declarare Ecclesia potest
non pertinere, quia ita potest disponere, vt vnica
tantùm sit materia, etiam ritu veteri obseruato,
& sic in Presbyteratu quo ad ea, in quibus sunt
opiniones. Videatur etiam Diana Parte 6. Tract. 8.
Resolut. 18. & Leander Tomo 1. Tract. 1. Disput. 1.
Quæstio 11. citatus quidem à Diana, sed dicta
confirmans in noua  editione.</P>
<P>  <absatz-nummer>17</absatz-nummer> Circa Balsamum autem explodenda
Doctoris Lagunæ sententia, iuxta quam loqui-
tur Fr. Didacus Ximenez Arias in Lexico Ec-
clesiastico V. Balsamum, vbi ait Balsamum India-
rum nostrarum nihil esse aliud quàm oleum pu-
rissimum stactis, vulgo Estoraque: id enim stare
nequit, cùm aliàs iuxta ipsum stacte non sit na-
turalis liquor, sed artificialis ex crassiore  myrrha
expressus, additâ aquâ aut vino ad expressionem,
vt videri potest V. Stacte.</P>
<Z><A+1>Circa Caput X. num. 219.
Ubi de Communione Paschali an sumi
apud Religiosos possit.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>18</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Pinionem affirmantem posse apud il-
los impleri præceptum probabilem
esse speculatiuè tenet P. Tamburinus Opusculo
de Eucharistia Cap. 4. §. 4. numer. 53. sed non
practicè ob Prælatorum & Parochorum quere-
las. Vbi ergo nullæ tales, licebit & practicè iux-
ta ipsum. Et id quidem stare multoties poterit,
vt sententia dicta non debeat speculatiuè tantùm
probabilis reputari, quando & praxis esse non
rara potest, probabilitate potiori stabilita. Ego<-P>@@

<-P>à litibus & offensionibus studeo semper abstine-
re. Et Auctor quidem dictus non videtur nactus
Epistolam ad Neapolitanum Archiepiscopum
scriptam à Sacra Congregatione Cardinalium,
quam adducit Diana Parte 6. Tract. 7. Resolut. 58.
cuius nec meminit. Et dici ad eam potest tantùm
prohiberi communionem ipse die Paschali, sic
enim ibi: In die Paschatis. Et iuxta id exponen-
dum quod subditur, Tempore Paschali. Negat id
tamen P. Gabriel de Henao Disput. 15. de Eu-
charistia num. 54. 55. & 56. adducto priuilegio
Guadalupensi, quod pro Societate non com-
municatum à P. Generali, cùm sit aliàs dubium,
ex Card. Lugo. Neque vim Decreti Innocen-
tij X. perpendens, cuius tenorem adducit. Id
tantùm obseruant, communionem ex deuotione
neque in die Paschatis esse prohibitam, vt ex vsu
constat: licet possit prohiberi iuxta præfatum De-
cretum. Negat etiam Leander Tomo 2. Tractatu
7. Disputat. 3. Quæst. 19. sed contrariam senten-
tiam ait esse probabilem, & communem.</P>
<Z><A+1>Ibîdem circa num. 227. & seqq.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Priuilegiis ad celebrandum in Ca-
meris sæcularium, de quo & Tit. 5. à
num. 306.</A+1></negEZ>
<P>  Vide Additiones ibi. num. 116.</P>
<P><absatz-nummer>19</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Icere id Religiosis Societatis per pri-
uilegium Gregorij XIII. dum versan-
tur in Missionibus, tenet P. Tamburinus Lib. 1.
de Sacrificio Missæ. Cap. 4. §. 3. numer. 4. ob verba
illa: Vbique fuerint: sicut per priuilegium Pauli
Tertij pro Societate. Non enim sunt reuocata,
dum Episcopi se non opponunt, de quo num. 9.
& requiri communicationem R. P. Generalis
num. 13. Stat nihilominùs quod à nobis speciali-
ter dictum num. 310. & 311. Decentia enim lo-
ci generalibus illis loquendi formulis non exclu-
sa: vnde qui in Missionibus versantur, non pos-
sunt in cubiculis, in quibus dormiunt, celebrare,
nisi fortè corum aliquis in lecto iaceat, & Socius
celebret iuxta aliud priuilegium, de quo citato
num. 310. In iure tamen nonnulla aliquando fa-
cit licere necessitas, quæ non sunt ad communes
regulas exigenda.</P>
<Z><A+1>Ibidem circa num. 233. & sequentes.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Ubi an Religiosi ab Ecclesiasticis Præ-
latis compelli per Censuras possint
in iis, circa quæ subsunt.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>20</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idendus pro eo omnino Diana Parte
7. Tract. 12. Resolut. 27. apud quem
alij, benè & negantes & probantes. Vtinam hæc
& alia ipsis ad defensionem satis, ne ab iis, quo-
rum spontanei & vtilissimi adiutores sunt, alie-
norum more, & aduersantium ritu tractentur.
Benè verum est Verricalli Tomo 1. excipere ad-
ministrantes Sacramentum P&#x0153;nitentiæ ex De-
creto Greg. XV. Tract. 8. Quæst. 48. in fine.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0404.jpg/>
@@1@<SE404>Circa Titulum XII. Cap. X. 5
<duolan 2><Z><A+2>Ibidem circa num. 237. & seqq.</A+2>
<A+1>Ubi de tempore celebrationis Missæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>21</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Vxta P. Tamburinum Lib. 1. de Sacrificio
Missæ Cap. 6. §. 4. numer. 2. Missa potest
inchoari duabus horis plus minusue ante auro-
ram, & in Natali Domini post mediam noctem,
de quo num. 3. sicut ad communicandum infir-
mum num. 4. & vbi consuetudo, ac etiam quan-
do sol tardiùs oritur, maior anticipatio licet, Ibi-
dem cum P. Layman, Religiosos autem imme-
diatè post mediam noctem ex priuilegio Leonis
X. num. 13. & seqq. Sed in Societate necessariam
esse priuilegij communicationem num. 18. Vs-
que ad horam Nonam posse  differri Missam ex
caussa Viatici, num. 21. & rationabili aliâ in Fe-
sto num. 20. & Mendicantes ob priuilegium Eu-
genij Quarti num. 24. sunt & quidam apud Dia-
nam Parte 10. Tract. 12. Resolut. 21. ex quibus
& Leander Tomo 2. Tract. 8. Disput. 6. Quæstio 11.
qui & de Viatico vt nuper, Quæst. 34. qui cen-
sent Missam sine vllo scrupulo inchoari posse e-
lapsâ vnâ post meridiem, immò & maiori spatio
sine notabili caussa; quæ autem sint notabiles, vi-
deri apud ipsum potest. Videri etiam potest P.
Busembaum in Medulla Lib. 6. Tractat. 3. Cap. 3.
Dub. 3. vbi varias Auctorum sententias proponit,
& quòd post tres horas à Meridie id liceat Reli-
giosis, quod diximus videndum apud eumdem,
& Leandrum suprà Quæst. 10.</P>
<Z><A+1>Ibidem, de particulis post absolutionem,
ad num. 247.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>22</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Osse sumi, quæ ex alia Missa sunt re-
lictæ, tenet etiam Marchinus Tract. 3.
de Sacramento Ordinis Parte 3. Cap. 3. numer. 19.
qui & de laicis communicantibus idem asserit:
sed contradicit Diana Parte 6. Tract. 6. Resolut.
23. vbi alios adducit. Pro quo & Leander suprà
Disput. 4. Quæst. 21. & Angelus Bossius Tomo 3.
Tit. 22. num. 101. & 103.</P>
<Z><A+1>De sumptione earumdem in Sacristia ad
num. 249.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>23</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod ibi dictum docent alij apud
Dianam suprà Resolut. 17. qui in fine
ait nullum inter magnas & paruas habendum es-
se discrimen. Pro quo & Bossius numer. 100.</P>
<negEZ><A+1>De benedictione ac consecratione orna-
mentorum ac vasorum, ad num.
252. & seqq.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>24</absatz-nummer> <INI2>P:</INI2>Tamburinus Libr. 1. de Sacrificio Missæ
Cap. 1. §. 2. affirmat per priuilegium
Societatis posse ab eiusdem Religiosis consecrari
Calices, (& idem esse de Patenis) & in eo com-
municare alios, sed cum limitationibus in eodem
priuilegio additis: & ita qui Prælati non sunt,
concessione indigere, de quo numer. 7. & hoc in<-P>@@

<-P>Indiis. Item ex priuilegio Leonis X. & Adriani
VI. quando in Prouincia Episcopi non existunt,
cum Emmanuele & Portel. num. 9. De aliorum
benedictione secus existimat cum Portel; vnde
etiam iis, qui Prælati non sunt, videtur licere.
Clarius aliud Sixti IV. pro paramentis altarium,
& indumentis Sacerdotalibus, exceptis Corpo-
ralibus, quod etiam non Prælatis suffragatur.
Cap. 3. §. 2. num. 6. ex Portel apud Minores li-
mitatum, non ita apud Dominicanos. Ibidem.
Vndecumque afferantur, licere Superioribus So-
cietatis, ex eodem priuilegio, & alio Innocentij
VIII. num. 5. & 7. de quo Bossius Tomo 2. Tit. 6.
illud cum aliis negans. P. Busembaum quoad
benedictionem vestium videndum consulit P.
Tamburinum, videndus ipse Libr. 6. Tract. 3.
Cap. 3. Dub. 5. num. 3. Lezana Tomo 1. Cap. 18.
num. 57. & Leander suprà Disput. 7. Quæst. 16.</P>
<Z><A+1>De reconciliatione Ecclesiæ, ad n. 262.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>25</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Osse illam à simplici Sacerdote fieri a-
quâ per ipsum benedictâ tenet Mar-
chinus Tract. 3. citato, Parte 3. Cap. 11. num. 14.
Lezana Tomo 3. Verb. Ecclesia num. 15. alios ad-
ducens. Et Cap. 18. citato numer. 58. & Diana
Parte 6. Tract. 6. Resolut. 22. vbi & priuilegium
Leonis X. cum aliis defendit, & quid sit Di&#x0153;ta
benè explicat, sicut & Leander Parte 5. Tract. 5.
Disput. 3. Quæst. 4. & 5.</P>
<Z><A+1>De duabus Missis eodem die, de quo
num. 274. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>26</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Icere plures duabus, quando pro plu-
ribus est eadem ratio, tradit P. Tambu-
rinus citato Opusculo Lib. 1. de Sacrificio Missæ Cap. 1.
§. 3. num. 1. qui numer. 3. præmiserat tamquam
probabile, non ieiunum, eo quod in Missa pu-
rificationem & absolutionem sumpsit, posse ce-
lebrare ad communicandum moriturum. Sed
quid de tertia Missa, si occurrat similis necessi-
tas? Videtur equidem concedendum etiam li-
cere, si consequenter sit loquendum. Erit illud
rarum. Sed pro raris etiam doctrina est proba-
bilis statuenda. At credo non esse obligationem,
nisi ex eo videretur salus alicuius æterna pende-
re, eo quòd iuxta sententiam D. Thomæ, &
quamplurium grauium Scriptorum Eucharistia
vim habeat conferendi primam gratiam in aliquo
casu.</P>
<Z><A+1>Circa Caput XI.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De absolutione ab hæresi pro perpetuò
impeditis, de quo num. 301. & seqq.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>27</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abentes quodlibet impedimentum
perpetuum quo minùs possint adire
Pontificem, posse absolui à Confessario quo-
cumque, tenet P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Dispu-
tat. 4. Puncto 3. §. 5. num. 5. neque necessarium
illi per litteras aut procuratorem agere, vel ad
Inquisitores se conferre. Et contrariam senten-
tiam ait solâ auctoritate eam tenentium proba-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0405.jpg/>
@@1@<SE405>6 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>bilem reputari. Adducit illos Diana Parte 8. Tra-
ctat. 7. Resolut. 15. sicut & P. Palaum suis verbis
loquentem: nec quidquam de suo addit, vnde
sententiam istam non videtur improbare: quæ &
aliorum est, vt videri potest apud P. Thomam
Sancium in Opere morali Lib. 2. Cap. 13. num. 36.
& apud eumdem Dianam Parte 12. Tractatu 2.
Resolut. 24. & 25. & probabilem, licet sub cor-
rectione, iudicat Angelus Bossius Tomo 2. Tit. 4.
num. 71. post  citatos pro ea num. 70. Alterio, &
P. Palao, quando non est recursus ad Episco-
pum, qui absoluere potest ratione difficilis recur-
sûs ad Pontificem. Existentes autem in Indiis vt
incolæ, perpetuò impediti sunt ob distantiæ im-
mensitatem. Vnde in illis, vt satis probabile affir-
mat P. Suarius, vsum priuilegij Pauli III. licere,
quod negat aliàs concessis casibus Bullæ C&#x0153;næ
Tomo 4. de Relig. Tract. 10. Lib. 9. Cap. 2. num. 16.
& 17. Et comprehenditur hoc impedimentum
sub generali illâ clausulâ, quam Doctores adii-
ciunt post specialia impedimenta numerata:
& denique quodlibet impedimentum, quod arbitrio
viri prudentis iudicabitur legitimum. Vt videri po-
test apud Dianam Parte 9. Tractat. 4. Resolut. 62.
vers. Igitur breuiter. Bonacinam Tomo 3. Disput. 2.
Quæst. 3. Puncto 6. Sect. 5. numer. 10. Leandrum
Parte 4. Tract. 2. Disput. 17. Quæst. 59. Bossium
suprà num. 77. & alios. Quis autem vir prudens
ita non censeat, quando minora alia incommoda
legitima reputantur? Et hæc quidem pro senten-
tia P. Palai, in Sacro Inquisitionis Tribunali Qua-
lificatoris. Sed cùm Pontifices in Indiis recur-
sum ad illud habendum esse significent, iuxta di-
cta procedendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>28</absatz-nummer> Neque obstat potestatem DD. Inquisi-
torum tantùm esse pro foro externo, vt probat
P. Thomas Sancius cum aliis suprà, & vti pro-
babilius amplectitur Cap. 12. num. 3. nam con-
trarium est probabile iuxta eumdem, & alios, de
quibus numer. 1. quibus addendi Diana Parte 4.
Tract. 4. Resolut. 242. Ignatius Lupus in Edictum
S. Inquisitionis Lib. 10. Dist. 9. Artic. 3. Difficult. 2.
de quo & dixerat magis ex professo Lib. 2. Dist. 2.
Art 1. Difficult. 1. & Art. 2. Difficult. 1. & Lib. 7.
Dist. 3. Artic. 1. Difficult. 4. P. Granadus loco sta-
tim citando. Et P. Tamburinus in Decalogum Lib.
2. Cap. 1. §. 8. numer. 11. Et vt probabile pro a-
liis partibus non sit, in Indis pro certo videtur ha-
bendum, quandoquidem Pontifices recursum
esse determinant, dum limitationem illam ad-
dunt: Vbi non est Inquisitio, & distantiam designant,
quæ ad vsum priuilegij sufficiat. Nec enim cre-
dendi sunt obligare criminosos tales vt se S. Tri-
bunali in exteriori foro manifestent pro accipien-
dâ absolutione: quod & generaliter negant plu-
res, quibuscum Diana Parte 1. Tract. 3. Resolut.
2. & 3. & ita Doctores asserentes impeditos ab-
solui non posse iuxta sententiam P. Palai, con-
cludunt illis nullum superesse remedium, nisi vt
ad DD. Inquisitores accurrant, vel ad Pontifi-
cem per procuratorem, aut litteras, tacito nomi-
ne, vt videri potest apud P. Sancium Cap. 13. ci-
tato in fine. Patrem Granadum 2. 2. Controuersia
1. Tract. 15. Disput. 16. num. 18. Carenam Parte
2. Tit. 2. num. 63. & Dianam suprà. Illud enim,
Tacito nomine ad omnes de quibus sermo præces-
serat, videtur referendum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>29</absatz-nummer> Sed certè non omnes ita intelligunt,
cùm sint qui recursum talem ad DD. Inquisito-
res exigant, vt licet secretus, iudicialis tamen sit,
comparente reo, & Notario acta conscribente:
vt videri potest apud P. Suarium Disputat. 21. de
Fide, Sect. 4. in fine iuncto modo, ad quem se re-
fert, de quo num. 16. & seqq. P. Palaum §. 2.
num. 3. & §. 6. num. 2. Carenam Tit. 1. num.
135. verb. Neque obstat. Lezanam Tomo 3. verb.
Hæresis, numer. 12. & eumdem P. Sancium citato
Cap. 12. num. 3. Vnde res hæc valde dubia red-
ditur, cùm dici possit Pontifices in Indiis eum
recursum ad absolutionem exigere, qui commu-
niter necessarius est, iuxta DD. Inquisitorum fa-
cultatem, quæ tota est pro exteriori foro, quate-
nus iste à Sacramentali distinguitur, etiam quan-
do secretus modo dicto. Nihilominùs mi hi est
valde probabile pro Indiis id, quod superiùs
indicaui.</P>
<P>  <absatz-nummer>30</absatz-nummer> Et vt id verosimilius appareat, illud facit
quod habet P. Palaus citato numer. 2. vbi probat
non tuneri hæresis reum manifestare se DD. In-
quisitoribus iudicialiter, etiam secretè pro abso-
lutione sacramentaliter obtinenda. Cùm ergo ad
id non teneatur, sicut neque ad agendum apud
Papam per litteras aut procuratorem, vt tenent
quamplures apud Dianam Parte 12. Tractat. 2.
Resolut. 24. quod & ipse tradiderat Parte 7. Tra-
ctat. 10. Resolut. 23. Pro quo & Leander cum
multis suprà Quæst. 60. & Bossius Tomo 2. Tit. 4.
numer. 23. quid faciendum ei, qui in Indiis de-
git? Beneficio vtique se tueri. Atqui illud
pro absolutione Sacramentali est, vnde positâ
distantiâ S. Tribunalis absolutio dicta concedi-
tur. Ergo & cùm illud adiri non poterit, ita vt
iudiciale nihil in eadem admisceatur. Illationem
ostendo. Quia in dispositione Pontificiâ nulla
apparet absolutionis diuersitas, sed sola locorum.
Prætereà, remedium illud iudicialis manifestatio-
nis non obligat: ergo neque Pontifex illud vt
necessarium proponit. Quod si necessarium, ex
eo fieret sic de suo crimine p&#x0153;nitentem per to-
tam vitam innodatum vinculo adeò intolerando
futurum: excommunicatio enim contritione
non tollitur; quæ & multis difficilis: & durissi-
mum sanè, ac minimè de benignitate Sedis Apo-
stolicæ præsumendum, velle ipsam vt beneficio
Sacramenti sit tamdiu p&#x0153;nitens destitutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>31</absatz-nummer> Dici potest talem à quolibet ordinario
Confessario posse ab aliis peccatis absolui, tacitâ
hæresi, à qua absoluendus indirectè, quia vt citato
num. 2. philosophatur P. Palaus, sufficiens caussa
est vt non sit materialiter integra confessio, dam-
num scilicet graue ex manifestatione iudiciali, &
ita currere communem doctrinam, iuxta quam
non vrget integritas, cùm graue aliquod occurrit
incommodum. Vel si vrget, confiteatur hære-
sim impeditus, sic namque stare etiam absolutio
indirecta potest, iuxta ea, quæ ex aliis habet Bos-
sius suprà num. 71. Sed certè ratio adducta adhuc
videtur vrgere; quia neque hoc apparet de Apo-
stolicæ Sedis posse benignitate præsumi; ma-
gnum enim adhuc pondus imminet: & cùm in
mortis articulo absolutio directa conferenda sit
ex Apostolicâ benignitate institutioni Christi
conformi; cur non & ante illum, vt sic securior ta-
lis reddatur articulus, & quod in remedium insti-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0406.jpg/>
@@1@<SE406>Circa Titulum XII. Cap. XI. 7
<duolan 2><-P>tutum est, in detrimentum ac præiudicium in-
gens minimè conuertatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>32</absatz-nummer> Si dicas posse contingere vt Inquisitor
Sacerdos non sit, & ita absolutionem sacramen-
talem esse non posse. Respondendum in eo casu
posse à censura absoluere, vt ex Homobono
obseruat Diana Parte 1. Tr. 5. Res. 3. Sic autem ab-
solut&#x0169; posse cuilibet ordinario Confessario con-
fiteri, quia sublata est reseruatio, vt communiter
Doctores, quibuscum P. Martinon Tomo 5. Di-
sput. 59. num. 209. Ne autem quis teneatur duo-
bus suum crimen reddere manifestum, poterit
hoc vitari, si facultas pro absolutione ab excom-
municatione tacito p&#x0153;nitentis nomine postule-
tur. Et licet id neget Cardinalis Lugo Disputat.
23. de Fide num. 89. dicens DD. Inquisitores non
posse decernere de persona incerta: id tamen est
generaliter loquendo iuxta sententiam eius & a-
liorum asserentium DD. Inquisitoribus pro foro
conscientiæ nullam competere facultatem sine
aliqua forma iudiciali: quod & tenet Alberghi-
nus in Manuali qualificatorum Cap. 6. num. 18. &
19. secutus P. Fagundez in Præceptum 1. Decalogi
Lib. 1. numer. 20. & seqq. In casu autem nostro,
vbi de Indiis, ac speciali priuilegio loquitur, ali-
ter videtur dicendum ob adductas rationes. Præ-
terquam quòd DD. Inquisitoribus Hispaniæ
specialiter concessum, vt in foro conscientiæ ab-
soluere possint, testatur Carena suprà num. 61.
vnde & Indici id poterunt, arguendo pro illis
sicut pro Siculis arguit Diana citata Resolut. 3.
quia omnes eidem supremo Tribunali subsunt, &
eisdem legibus gubernantur. Specialitatem et-
iam respectu Hispanorum agnoscit cum aliis
Dian Resolutione eadem. & Parte 4. Tract. 8. Re-
solut. 35. vbi de praxi sibi notâ testatur. Et cum
Nicolao Garcia Trullench Lib. 1. in Bullam Cru-
ciatæ §. 7. Cap. 2. Dub. 7. numer. 5. vbi de praxi
id habet, quod parùm fauere videtur, cùm mi-
nister sit S. Tribunalis adhibendus. Sed id alij nō
dicunt, ampliorem facultatem & secretam peni-
tus concedentes: quam & Inquisitoribus gene-
raliter non negat Barbosa, sed ait contrariam
praxim esse tutiorem Allegat. 40. de potestate Epis-
copi, num. 28. Et cùm hæresis omnino occulta est,
quia sine teste, non adhibendum Notarium, cum
bonis Auctoribus firmat Ignatius Lupus suprà
Lib. 7. Dist. 2. Art.  4. Difficult. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>33</absatz-nummer> Quod vlterius roborari potest. Nam si-
cut stante probabilitate sententiæ de facultate E-
piscoporum, quæ illis est à Concilio Tridentino
concessa ad absoluendum ab hæresi occultâ, ne-
que hucusque reuocata, vt multis contendit P.
Petrus Hurt adus Disput. 84. de Fide, Sect. 2. quem
sequuntur P. Escobar in Examine Confessariorum
Tract. 7. numer. 37. vers. Potestne Confessarius. P.
Tamburinus in Decalogum Libr. 2. Cap. 1. §. 8.
num. 12. vbi quòd & Capitulum S. V. Leander
Parte 4. Tract. 2. Disput.  17. Quæst. 46. & tenent
etiam Patres Baldellus, Fagundez, Bauny, & alij
apud  Dianam Parte 6. Resolut. 23. & Parte 8. Tra-
ctat. 4. Resolut. 8. alibique, & multò plures apud
P. Mendum in Bullam Cruciatæ Disput. 23. n. 78.
& quando est impedimentum, idem admittit P.
Martinon suprà cum P. Layman, & Lupus Lib.
7. Dist. 3. Artic. 2. licet non ex vi Concilij, quod
& asserit Bossius Tomo 2. Titulo 4. numer. 17. &<-P>@@

<-P>seqq. qui num. 52. id etiam Canonico P&#x0153;niten-
tiario concedit. Stante inquam sententiâ dictâ,
potest etiam iuxta probabilem aliam absolutio
pro casu speciali Confessario alicui committi, vt
videri potest apud P. Sancium suprà Cap. 11.
numer. 23. quia ordinaria est ac pro foro con-
scientiæ ac Sacramentali. Ita de facultate DD. In-
quisitorum pro Indiis competente dicendum
quod iuxta vsum reseruationis est, petitur enim
absoluendi facultas tacito p&#x0153;nitente. Quid au-
tem faciendum si noluerint concedere, tum ex
dictis constat, tum etiam videri P. Hurtadus po-
test suprà Sect. 5. vbi de Inquisitorum circa hoc
obligatione quandoque ex charitate &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>34</absatz-nummer> Illud circa absolutionem indirectam, de
quo ex P. Palao numer. 31. nec penitus impro-
bat Lupus suprà, restat exponendum, quomodo
scilicet qui maiori excommunicatione innoda-
tus est, ea perdurante possit absolui, & Sacra-
mentum P&#x0153;nitentiæ recipere, in quo maxima
est communicatio, & ita maximè contraria ex-
communicationi, præsertim Pontificiæ, qualis
est propter hæresim incursa. Sed hoc facilè ex-
peditur, quia iuxta sententiam, quam cum mul-
tis, quos citat, tenet citatus Auctor Parte 6. Dispu-
tat. 2. Puncto 7. & Diana cum aliis Parte 3. Tract.
5. Resolut. 67. & Leander Tomo 1. Tract. 5. Disput.
5. Quæstio. 77. qui Parte 4. Tractatu 2. Disputat. 6.
Quæst. 11. priuatum errorem excludit, excom-
municatus est capax Sacramenti P&#x0153;nitentiæ,
quoties bonâ fide accedit, aut propter ignoran-
tiam iuris aut facti, aut propter necessitatem,
cuius esse diuersi gradus possunt. Videatur P.
Suarius Tomo 5. in 3. p. Disput. 10. Sect 3. à n. 7.
sed præsertim num. 15. qui & numer. 16. senten-
tiam Angel. adducit ex ver. Confeßio 5. num. 10.
vbi ait non solùm absolutionem esse validam, sed
licitam etiam, & id quidem iure ordinario; quia
potest à Sacerdote absolui à peccatis, & remitti
ad Superiorem pro absolutione à censurâ, à qua
sit tantùm necessarium ab eodem absolui. Sed
hanc sententiam ipse Pater ait non esse probabi-
lem. Debet tamen animaduerti qualiter eam ac-
cipiat, vt sic nota præfata digna videatur. In pri-
mis enim ait ab Angelo ita præferri, vt etiam abs-
que speciali caussa vel necessitate iudicet id lice-
re: deinde addit sic: Neque illa sententia ita gene-
raliter intellecta probabilis est. Si ergo caussa & ne-
cessitas sit, non est improbabilis iudicanda. Cùm
etiam dicitur tunc procedere, quando per ex-
communicatum non stat quo minùs à Censura
absoluatur; vt ab Angelo dici posse subiungit;
iam non generaliter procedit: ergo neque tunc
suâ probabilitate carebit. Quibus addo multo-
rum esse sententiam apud Leandrum suprà Di-
sput. 12. Quæst. 32. asserentium, etiam seclusà
necessitate, posse licitè absolui habentem reser-
uata, cum obligatione vt ea sola Superiori con-
fiteatur, quam censet ille probabilem.</P>
<P>  <absatz-nummer>35</absatz-nummer> Verùm iuxta sententiam P. Palai lo-
quendo, ait ille citato §. 6. numer. 4. tunc esse
vrgentem necessitatem dimidiandi Confessio-
nem, cùm præceptum Confessionis instat, aut
obligatio ministrandi vel recipiendi aliquod Sa-
cramentum, & quis est de contritione dubius;
præstat enim tunc securiore&#x0303; viam eligere, vt dignius ad
Sacrament&#x0169; accedat. Sed loquitur ille de eo, cui ne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0407.jpg/>
@@1@<SE407>8 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>gatur facultas ab Inquisitoribus vt possit absolui,
vnde ait eum non posse pro libito confiteri: quia
aliàs non teneretur semel & iterùm insistere vt
sibi facultas concedatur, quod faciendum etiam
statuit Lupus Artic. 2. citato. Quando quis ergo
de adipiscenda facultate omnino desperaret, ali-
ter videtur dicendum, & ita poterit quoties vo-
luerit, confiteri. Deinde, Cùm habens legitimum
impedimentum, vt in Indiis, possit absolui à quo-
libet Confessario, iuxta eumdem Scriptorem ci-
tato numer. 5. §. 5. vbi id sine aliqua limitatione
concedit: videtur consequenter dicendum non
esse expectandum necessitatis articulum, quod &
tenent aliqui apud Dianam id non improban-
tem Parte 7. Tract. 3. Resolut. 23.</P>
<negEZ><A+1>Per Bullam Cruciatæ an liceat absolu-
tio, & an omnis exterior hæresis sit
p&#x0153;nis pro illa latis comprehensa.</A+1></negEZ>
<P><INI2>P</INI2>Bardi in Bullam Cruciatæ Parte 2. Tract. 6.
Cap. 2. Sect. 1. ita discurrit, vt ex eius prin-
cipiis deduci videatur probabile esse beneficio
Bullæ posse absolui eos, qui in hæresim exter-
nam, occultam tamen, inciderunt. Cùm enim
id probabile sit respectu Episcoporum, vide-
tur consequenter dicendum idem per Bullam li-
cere, cùm liceat absolutio ab omnibus casibus
Bullæ C&#x0153;næ occultis, minimè in eadem Sedi A-
postolicæ reseruatis generali prohibitione. Sicut
autem cùm absolutionem prohibet, de occultis
non intelligit, ita & de hæresi videtur similiter
accipiendum, quia in ea quoad hoc non fecit
exceptionem, nisi quantùm ad modum absolu-
tionis, vt ea ab Episcopis nequeat generaliter a-
liis committi. Quòd autem aliàs Episcoporum
facultas sublata non sit, probabile quidem est, &
quamplurium Doctorum auctoritate munitum,
vt iam vidimus, vnde casus Pontificius non est,
sed Episcopalis, & ita veniens cum aliis in Bulla
contentis. Hic est discursus probabilis iuxta P.
Bardi, vnde Leander Parte 4. Tractatu 2. Dispu-
tat 17. Quæst. 85. vers. Tertiò, quia non dubitat
asserere, ipsum sententiam istam clarè esse proba-
bilem affirmare: licet oppositam ille tueatur. Vn-
de miratur P. Mendus in Tractatu Appendice Di-
sput. 2. Cap. 28. quomodo citatus Auctor conse-
quentiam apertam non intulerit circa probabili-
tatem de Bullæ facultate loquendo, quia ita de
Episcopis philosophatus fuerat, & de Bulla in-
stituerat quæstionem, de qua præcipuè disputa-
bat. Nec vereri debuit, Quæsitores Fidei id ægrè
laturos, si probabiliter loquebatur; non enim
Sanctum illud Tribunal opinionibus est proba-
bilibus infensum, & quod pro sua pietate eas
quandoque desiderat, vt reos absoluat, estque id
Sedis Apostolicæ menti conforme, in qua viget
Spiritus Christi ad benignitatem proni, nec con-
demnantis eos, qui ab iis, quos ipse in Ecclesia
constituit magistros loco sui audiendos, fuerint
absoluti. Neque ego te condemnabo. Illius vox est
Ioan. 8. v. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>37</absatz-nummer> Et ita quidem discurrit P. Mendus, li-
cet à nobis nonnihil ipsius discursui additum, qui
tàmen ibidem nihil circa probabilitatem statuit,
sicut neque Disputat. 23. Cap. 8. vbi ex professo<-P>@@

<-P>probat non posse beneficio Bullæ absolutionem
ab hæresi occulta conferri. Sic autem probatio-
nem instruit, vt satis indicet pro assertione op-
posita validum esse fundamentum. Concludit
autem in hunc modum: Ad calcem aduerte omnino
nostram assertionem esse docendam. Etenim vt obseruat
P. Henriquez Lib. 6. de P&#x0153;nitentia Cap. 16. num.
2. in Glossa lit. L. duo Concionatores, qui temere in sug-
gestu docuerunt Cordubæ, Turditaniæ, seu Murciæ,
posse virtute Bullæ Cruciatæ ab hæresi abfolui, coacti
sunt publicè doctrinam retractare à Quæsitoribus fidei.
Quæ retractatio absque distinctione cadit supra hære-
sim publicam & occultam. Hæc ille. Iuxta quæ me-
ritò potuit P. Bardi timere, licet aliàs probabi-
liter opinatus, sicut & ipse Pater Mendus timuit
probabilitatem apertè profiteri, quam tamen v-
troque loco satis indicauit. Licet enim pro ra-
tione concludente afferat expressam exceptio-
nem pro casu hæresis in Bulla contentam, vnde
neque dici sub generalitate casuum Episcopalium
comprehendi; illa ipsa exceptio similiter potest
intelligi, vt de hæresi procedat, quæ publica est:
cùm eo modo excipiatur, quo est Sedi Aposto-
licæ reseruata; & soli casus publici reseruantur.
Quæ ratio  semper apparet verosimilis, cùm ni-
hil afferatur contra ipsam, per quod penitus in-
fringatur. Et omnem aliam præfatus Auctor in-
firmam reputat, quia congruam habet solutio-
nem: atqui etiam quod de exceptione in Bulla
dicitur, illam habet, quam diximus, ergo & non
concludens debet reputari, vnde apertè ita sen-
tiunt Angelus Bossius apud Dianam Parte 5.
Tract. 12. Resolut. 35. & Mazuchellus apud eum-
dem Parte 8. Tract. 7. Resolut 67. qui tamenaddit
contrariam sententiam esse consulendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>38</absatz-nummer> Et hæc quidem iuxta Auctores dictos,
cùm reuerà sententia dicta, licet speculatiuè vi-
deatur verosimilis, nullo modo sit in praxi vt
probabilis admittenda, vt affirmat Diana Resolut.
67. citata: pro quo & videndus P. Bardi in Selectis
Lib. 5. Quæst. 11. numer. 6. Quando præsertim
delictum ita est externum vt testem habeat; sine
teste enim commissum volunt aliqui instar men-
talis iudicandum: quia dum quis ad nullius noti-
tiam deuenire curat, perinde se habet acsi intra
mentis adyta contineret. Et ita Ecclesia de illo
non iudicat, quæ non iudicat de occultis; nisi
fortè quando ex occulto delicto damnum nota-
bile sequeretur, vt accidere potest in homicidio,
furto, aut sacrilegio occultis. Ex eo autem quòd
quis, conceptam hæresim se solo teste pronun-
tiet, nihil plus damni habetur, quàm si retineat
mente. Vnde est sententia P. Petri Hurtadi, licet
sub dubio 2. 2. Disput. 83. de fide Sect. 3. §. 29.
proferentem hæresim, quam verè tenet, se dor-
mire dum simulat, si audientes sibi persuadeant
eum verè dormire, non esse hæreticum exter-
num; licet contradicat Diana Parte 5 Tract. 13.
Resolut. 17. Multò ergo minùs si solus esset. Fa-
cit etiam pro eodem Rebuffus à Barbosa addu-
ctus de Potestate Episcopi Allegat. 40. numer. 11. di-
cens hæreticos mentales non ligari excommuni-
catione, aut alios omnino  occultos. Præter mentales
enim non videntur quinam alij esse omnino
occulti possint, nisi qui ita hæresim proferunt,
vt omnino aliis ignotam esse curent: talis enim
non solùm per accidens est occulta, quia scilicet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0408.jpg/>
@@1@<SE408>Circa Titulum XII. Cap. XI. 9
<duolan 2><-P>testes desunt, sed etiam videtur per se talis, quia ita
Decretum procuratum est, vt nisi miraculosè in
notitiam nequeat cuiusquam deuenire. Quod
secus accidit cùm quis solus profert hæresim, quæ
tamen audiri potuit, licet reuerà audita non fue-
rit, quod quidem per accidens est.</P>
<P>  <absatz-nummer>39</absatz-nummer> Est etiam pro eodem notanda doctrina,
quam ex probatis Doctoribus proponit P. Pa-
laus Tomo 1. Tract. 4. Disput 3. Puncto 3. num. 5.
iuxta quos vt quis possit vti hæreticus damnari,
necessarium est asseruisse illum verba vel facta se
credere, & aliis credenda proposuisse. Hoc illi
exigunt vt hæreticus negatiuus  externo suppli-
cio afficiatur. Magna ergo est differentia inter
curantem omnino secretum, & non curantem il-
lud in ordine ad p&#x0153;nam, vt non immerito censeri
debeat grauissimas p&#x0153;nas excommunicationis
Papæ reseruatæ, & alias illum non incurrere, qui-
bus redditur obnoxius iste. Et quidem hæreti-
cum occultum p&#x0153;nam irregularitatis non incur-
rere, tenent multi & grauissimi Scriptores, quos
adducit & sequitur Diana Parte 1. Tractat. 11.
Resolut. 114. & Parte 4. Tract. 2. Resolut. 46. ad-
ducit alios, sibi tamen contrarius. Nec facilè est
rationem discriminis assignare: licet P. Azor
Tomo 1. Libr. 8. Cap. 10. Quæsito 4. ex Simanca
dicat esse omnium Iuristarum & Theologo-
rum.</P>
<P>  <absatz-nummer>40</absatz-nummer> Est insuper sententia Victoriæ, quem
refert, licet non probet Simancas de Catholicis
Instit. Titulo 24. num. 9. dicentis hæreticum per
iocum proferentem hæresim, non incurrere ex-
communicationem. Cuius ratio esse potest, quia
sic non videtur esse noxia ita vt p&#x0153;nam merea-
tur. Ex quo argui in casu nostro non leuiter po-
test. Prætereà: Auctores qui sententiam affir-
mantem proponunt, eam non vt certam statuunt,
sed vt à probatis scriptoribus assertam. Videatur
P. Granadus 2. 2. Controu. 1. Tractat. 15. Disput.
13. num. 14. Item is, qui hæresim scribit chara-
cteribus sibi tantùm notis, non incurrit p&#x0153;nas
dictas, vt videri apud Auctorem eumdem po-
test, & idem de quolibet alio signo aliis innoscibi-
li: & cùm per verba æquiuoca, etiam corā multis,
iuxta P. Palaum suprà num. 3. & P. Dicastillum
Tract. 8. de Sacramentis Disput. 11. num. 46. qui
& num. 49. & 50. idem vt probabile proponit
de cifris alteri notis. Vide etiam Bonacinam To-
mo 3. Disput. 1. Quæst. 2. Puncto 1 num. 5. Quis
autem non videat magis possibile esse vt talis ci-
fra percipiatur, quàm propositio ab omni testium
auditione remota? Accedit eorum sententia, qui
idem tenent de proferente cum deliberatione
tantùm ad veniale peccatum sufficiente, coràm
multis. Videantur citati. Cùm tamen magis no-
xia sit, quàm ea, de quâ loquimur.</P>
<P>  <absatz-nummer>41</absatz-nummer> Pro quo & stat apertè Caramuel in Re-
gulam D. Benedicti Disput. 66. num. 1017. vbi
sic ait: Actus interiores sunt liberi à directa guberna-
tione Ecclesiæ, illosque nequit interdicere, quia nequit
agnoscere. Ita omnes Doctores boni nominis. Atqui a-
ctus interiores secreti prout tales participant eamdem
rationem, nam illos non potest Ecclesia cognoscere, ergo
de illis non veniunt intelligenda Iura. Dices actibus
exterioribus esse accidentale secretum; si enim quispiam
eos vidisset, posset publicare. An non eodem modo actus
internos, si quis vidisset, poßet publicare? Et Angeli &<-P>@@

<-P>D&#x0153;mones vident, &  sæpè publicant. Vnde sic multi
philosophandum docent, sic concludunt: Actus exter-
ni secreti, si eßent publici, agnoscerentur ab Ecclesia:
ergo & si isti eßent publici, poßent interdici: non sunt;
ergo interdici nequeunt. Vide vtrùm consequentia sa-
tis legitimè inferatur, & pro scientia tua in hac do-
ctrina iudica: ista enim omnia ex meis principiis infe-
runtur. Hæc ille. Quibus addo: Caramuele&#x0303; quoad
generalem doctrinam de actibus occultis impu-
gnat Illustrissimus D. Ludouicus Crespinus à
Borgia in Selectis Quæstionibus moralibus contra il-
lum. Quæst. 1. §. 1. Sed esse probabilem affir-
mat Crousers in Regulam S. Francisci Cap. 7. Lect. 4.
Contra quem Leander Parte 4. Tract. 1. Disput. 8.
quæst. 4. & Par. 5. Tract. 1. Disput. 1. quæst. 10. Cùm
quis ita arguit: si isti actus agnoscerentur, pos-
sent puniri: ergo ex se sunt punibiles: negan-
dum esse suppositum Antecedentis, quòd scili-
cet, si agnosci possent isti actus, reipsa essent:
nam ideò sunt, quia agnosci nequeunt; si enim
possent agnosci, non essent. Præterquam quòd
similiter de actibus internis argui potest: si enim
cognosci possent, punitioni essent obnoxij, vt
sunt respectu Dei quia omnia nuda & aperta sunt
oculis eius. Hebr. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>42</absatz-nummer> Et hæc quidem pro istiusmodi faciunt
positione. Quidquid autem de illa sit, & de oc-
culta hæræsi loquendo, non videtur probabile,
vt dixi, beneficio Bullæ posse ab eadem absolui,
cùm expressè in ipsa habeatur exceptio, quæ ad
occultam dubio procul extenditur. Et volunt a-
liqui in Bulla C&#x0153;næ id expressum verbis illis
excommunicationis primæ: Ex quauis caußa pu-
blicè, vel occultè, quæ ad omnia esse referenda in
eâ clausulâ contenta, cum Rebuffo censet Bar-
bosa suprà num. 11. Si enim hæretici occulti per
Bullam C&#x0153;næ excommunicati sunt, iam cessat
ratio, cui præcipuè aduersantes innituntur; quòd
scilicet in Bulla C&#x0153;næ publicâ tantùm hæresis
reseruetur, & ita non sit casus Pontificius quæ
occulta est, sed Episcopalis, & ita beneficio illius
possit in eam incursus absolui. Sed certè verba
prædicta, tenore Textûs attento, ad solos vi-
dentur librorum hæreticorum defensores refe-
renda, vt videri potest apud Sayrum in Thesauro
Lib. 3. Cap. 5. num. 18. Aliunde ergo præfata est
veritas comprobanda: ex eo scilicet quòd exce-
ptio regulanda est per concessionem, vt est cla-
rum: cùm enim generaliter aliquid conceditur, si
quidquam excipitur, ita est exceptio accipienda,
vt non liceat stante illâ, quod respectu aliorum li-
cet. Sic cùm in Concilio Tridentino Seßione 24.
Cap. 6. de Reformat. conceditur Episcopis, vt pos-
sint dispensare in omnibus irregularitatibus ex
delicto occulto prouenientibus, additâ exceptio-
ne homicidij voluntarij, manifestum est exce-
ptionem debere iuxta concessionem intelligi, vt
scilicet dispensatio in foro occulto non liceat, in
quo respectu aliorum casuum est facta concessio:
vnde exceptione non additâ, liceret dispensatio in
illo, sed in foro tantùm dicto. Atqui per Bul-
lam conceditur generaliter facultas absoluendi à
casibus in Bullâ C&#x0153;næ contentis modo in eadem
explicato, idque tantùm in foro conscientiæ,
quia Confessario vt tali, vt communiter Docto-
res admittunt videndi apud P. Mendum Disp. 25.
Cap. 14. quod de immediata & directa absolu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0409.jpg/>
@@1@<SE409>10 Additiones ad Thesaurum Indicum
<duolan 2><-P>tione est certissimum, sicut videri apud eumdem
potest num. 159. quidquid de aliquo effectu ex-
teriore sit, pro quo Idem citato Capite. Exceptio
ergo hæresis iuxta forum est idem accipienda, vt
scilicet in eo non liceat absolutio, siue publica sit
siue occulta. Discursus videtur perspicuus.</P>
<P>  <absatz-nummer>43</absatz-nummer> Deinde probatur ex eo quòd ab eo tem-
pore, quo exceptio addita est, & Gregorius XIII.
declarauit, sic est ab omnibus intellectum, &
Gregorius ipse exceptionem declarans, ita loqui-
tur: Nos autem omnem dubitandi occasionem in præ-
mißu$unclear removendam esse existimantes, ne circa id vllo tem-
pore hæsitari contingat, &c. Mansisset autem magna
dubitatio, si non omnem absoluendi in foro ani-
mæ (de quo expressè loquitur) facultatem re-
mouisset. Vnde & subdit: Dictis Consessoribus ali-
quo modo absoluendi, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>44</absatz-nummer> Prætereà, si ex eo quòd sit probabile hæ-
resim esse casum Episcopalem, licet probabiliter
absolutio per Bullam: ergo & licet toties quo-
ties, quia in ipsa conceditur ampla facultas pro
omnibus, quæ non sunt in Bullâ C&#x0153;næ reserua-
ta: immò & horum absolutio, quando occulta
sunt, toties quoties licebit, quod tenet P. Men-
dus Disput. 23. Cap. 5. iunctis iis, quæ habet Disput.
25. num. 48. & ante ipsum Trullench in Exposi-
tione Bullæ Cruciatæ, Lib. 1. §. 7. Cap. 2. Dub. 6. num.
4. cum P. Thoma  Sancio in Opere morali, Libr. 4.
Cap. 54. num. 27. Et etiam cùm publica, iuxta limi-
tationem appositam in illâ, semel scilicet in vitâ,
& semel in morte, in foro conscientiæ, iuxta eos-
dem. Atqui hoc non est tolerabile, vti omnino
alienum à mente Pontificum, vt constat ex decla-
ratione Innocentij X. pro Iubilæis, etiam cùm
non sit expressa & peculiaris exceptio, de quâ
Diana Parte 12. Tractat. 2. Resolut. 24. Prodiit
autem prędicta Declaratio ad instantiam Toleta-
næ Inquisitionis, & non pro absolutione ab hæ-
resi, cùm publica est, sed generaliter facta, plurium
Pontificum, qui idem declarauerant, commemo-
ratione propositâ, & ita responsio iuxta mentem
est postulantis regulanda. Cùm ergo in Iubilæo
paucis duraturo diebus, & rarò concedi solito,
vtpotè omnium maximâ largitione, talis sit Sedis
Pontificiæ voluntas, quis credat in Bullâ Crucia-
tæ concessionem adeò frequentem haberi? Sic
Titulo isto num. 308. argumentabamur pro priui-
legiis aliis, vbi & de SS. Alexandri VI. Decla-
ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>45</absatz-nummer> Et ex eodem possumus etiam in propo-
sito concludenter instare. Nam si beneficio Bul-
læ licet probabiliter absolutio ab hæresi, & per
Religiosorum pariter priuilegia licebit. Illatio
ostenditur. Religiosi enim possunt probabiliter
absoluere à reseruatis Episcopis, vt latè probat P.
Quintanad. Tomo 1. Tractat. 7. Singular. 14. &
tribus sequentibus, non obstante Decreto Vrbani
VIII. quo id videtur prohiberi. Licèt autem Dia-
na Parte 10. Tractat. 13. Resolut. 22. reiiciendam
talem sententiam censeat, pro quo adducit P.
Vidal suæ Religionis, quia contra illam stat com-
munis Doctorum sensus, stylus & praxis Roma-
næ Curiæ, & quatuor Decreta Pontificum: quo-
rum vltimum est Innocentij X. quod refert cum
rescripto ad Archiepiscopum Neapolitanum,
die 7. Decembris 1647. adhuc tamen non videtur
probabilitas abrogata: nam in Decreto prædi-<-P>@@

<-P>cto sola excluditur facultas absoluendi in vim
confirmationis, extensionis, aut communicatio-
nis priuilegiorum post Concilium Tridentinum
obtentæ, aut imposterum obtinendæ. Atqui ex-
tant priuilegia circa hoc ante Tridentinum, de
quibus P. Quintanad. Singulari 16. Ergo virtute
eorum poterit absolutio conferri. Video tamen
posse ex Epistolâ præfatâ vrgeri; nam in eâ dici-
tur facultatem absoluendi prædictam fuisse à
Concilio sublatam: Sono state annullate & estinte,
cosi dal sacro Concili di Trenti, como dalle sodette Consti-
tutioni. Verùm à Concilio non fuisse talem an-
nullatam & extinctam facultatem, ostendit citatus
Auctor Singulari 14. Neque quoad hunc articu-
lum videtur plus vrgere Sacræ Congregationis
auctoritas, quàm eiusdem in Decreto Vrbani
VIII. in quo per Concilium supponuntur extin-
cta priuilegia, & cauetur ne censeantur reuixisse
per confirmationes, &c. Illâ autem suppositione
non obstante, de facultate absoluendi sunt Do-
ctores probabiliter opinati.</P>
<P>  <absatz-nummer>46</absatz-nummer> Addi etiam potest id, quod idem Pater
Singul. 14. num. 5. respondet circa Epistolam simi-
lem in puncto eodem eiusdem Sacræ Congrega-
tionis ad Archiepiscopum alium Neapolita-
num; sic enim ille: Sed cùm hæc sit Epistola cuidam
particulari missa, nec sufficienter promulgata, vim legis
in omnibus Christiani Orbis plagis non habet. Sic ille
quem adducit, nec improbat P. Busembaum in
Medullâ, Lib. 6. Tractat. 4. Cap. 2. Dub. 3. circa finem,
post Innocentij X. præfatam declarationem scri-
bens, sicut & P. Escobar de Mendoza Libr. 16.
Moralis Theologiæ, Tomo 2. num. 53. vbi id absolutè
tenet. Iuxta hæc ergo, cùm hæresis casus Episco-
palis sit, quando est occulta, ab eâ poterunt Reli-
giosi probabiliter absoluere; & quidem toties
quoties: quod concedit Crousers apud Dianam
Parte 6. Tract. 6. Resol. 54.</P>
<P>  <absatz-nummer>47</absatz-nummer> Ad quod quidem id tantùm dici potest
(ne illatio adeò exorbitans concedatur) faculta-
tem à Pontifice sublatam exceptione propositâ,
vt dictum suprà, de quo Diana loco eodem. Sed in-
stari potest sublatam profectò respectu hæresis,
cùm publica est: sed contra clarè. Nam aufertur
facultas, quæ in vim priuilegiorum competebat:
atqui nullum extabat priuilegium circa hæresim
publicam etiam in foro conscientiæ: ergo non
illa tantùm, sed omnimodè debet sublata censeri.
Ex quo fit idem de Bullâ dicendum, quia eodem
modo absoluendi facultas denegatur, priuilegio
circa alia concesso, & sicut respectu priuilegio-
rum Regularium non venit nomine casuum Epi-
scopalium, ita neque respectu Cruciatæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>48</absatz-nummer> Nec dici potest in Bullâ absolutionem
respectu omnium aliorum concedi, cùm tamen
Religiosis respectu casuum Bullæ C&#x0153;næ penitus
subtrahatur. Ex eo enim ad summum habetur
facultatem Bullæ esse ampliorem, non tamen ex-
ceptionem esse aliter accipiendam. Præterquàm
quòd priuilegia pro casibus Bullæ C&#x0153;næ sibi
competere Religiosi multi contendebant, quo-
rum vsus ad occultos tantummodo extendeba-
tur. Et hinc ortæ Episcoporum delationes ad
Sedem Apostolicam, vt ex citatâ Epistolâ con-
stat, ibi: V. Eminenza con sua letteri de 4. d Agosto
precedente, que in cotesta Citta, è sua Diocesé alcuni
Confessori seculari è Regolari, senza giustificare con qua<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0410.jpg/>
@@1@<SE410>Circa Titulum XII. Cap. XII. XIII. & XIV. 11
<duolan 2><-P>le facolta assoluano de fatto dalle Censure è Casi sudetti,
&c. Quando ergo Pontifex facultatem negat ad
absoluendum, non de publicis tantùm disponit;
alioquin inconuenientibus ex tali praxi emersu-
ris neutiquàm obuiaret. Id autem de hæresi est
præsertim accipiendum, quæ inter casus Bullæ
C&#x0153;næ locum habet potiorem. Pontifices autem
alios in eodem locutos sensu manifestum est,
cùm pro dispositione eadem inducantur. Licèt
enim quis contendere possit Epistolam præfatam
non habendam pro lege, iuxta dicta: ad intelli-
gendum tamen id, quod intendimus, quòd scilicet
de facto Religiosi sic procederent, vnde & illatio
est euidens, sufficientissimum præbet fundamen-
tum. Et hæc quidem rem istam ita videntur
ostendere, vt meritò cum Diana Resolut. 67. citatâ,
possimus asserere, contrarium affirmare esse in
meridianâ luce c&#x0153;cutire. Vnde & semel atque
iterùm affirmat talem amplexos positionem in S.
Inquisitionis Tribunali seuerè puniendos. Cui
ego quidquid in superioribus discursibus à me est
dictum promptissimâ ingenuitate submitto, cui
& pro meo est munere necessarium deseruire.</P>
<Z><A+1>Circa Caput XII.
De hospitibus apud Religiosos, pro
Sacramento Extremæ vnctionis, &c.
Ad num. 351.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>49</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Osse illis administrari Sacramentum di-
ctum (sicut & Viaticum & sepultura
conferri) cum aliis, quos citat, tenet Diana
Parte 10. Tractat. 11. Resolut. 31. in fine, ob varia
priuilegia apud eosdem. Inter quæ vt notabile
proponitur quoddam PP. Theatinorum à Leza-
na Tomo 3. verb. Extrema vnctio num. 3. pro mer-
cenariis, famulis, operariis, seruis, & hospitibus
quibusuis. Et quod ad sepulturam attinet, ita
intelligendum, vt Parochorum licentia necessaria
non sit, sua tamen illis iura non subtrahenda, si
postulentur: id autem hæredis erit aut executo-
ris testamenti. Neque ex eo præcisè quòd secu-
laris in Monasterio moriatur, talis cura, sicut &
aliæ, ad Religiosos pertinent, nisi fortè ex charita-
te, quia nullus extat, qui officia pietatis exerceat.
Et cùm infirmus ita de sepulturâ disposuit, nulla
est difficultas: quæ tamen esse potest si ab inte-
stato moriatur; sic enim moriens sepeliendus est
in Ecclesiâ, in quâ suorum est sepultura maiorum:
vel si talis non sit, in Paræciâ propriâ, iuxta Ca-
nonici iuris dispositionem. Et videri pro eo pos-
sunt P. Molina Disput. 214. vers. Si quis è vita. Fr.
Emmanuel Tomo 2. qq. regul. quæst. 88. art. 2. Diana
Parte 5. Tractat. 3. Resolut. 108. Barbosa de officio
Parochi, Cap. 26. num. 28. Lezana Tomo 3. verb.
Sepultura, numer. 9. & Pasqualigus Decis. 401. &
seqq. Sed an hoc etiam seruandum in casu nostro,
dum scilicet hospes moritur apud Religiosos?
Respondendum videtur negatiuè: nam si ita es-
set, ad nihil priuilegium deseruiret, vt arguit Fr.
Emmanuel citato Artic. 2. de famulis locutus. Ex
quo infert Parochis repugnantibus sepeliri posse.
Ipsis enim, qui apud Religiosos decedunt, eli-
gentibus in eorum Ecclesiis sepulturam, repu-<-P>@@

<-P>gnare Parochi nequeunt: si autem non eligant,
& Parochi non repugnent, idem similiter dicen-
dum. Priuilegium ergo ad id conceditur, vt
ipsis repugnantibus possint in eorum Ecclesiis se-
peliri.</P>
<P>  <absatz-nummer>50</absatz-nummer> Deinde, ad facultatem administrandi Sa-
cramenta hoc est consequens, quia in eo Religio-
si Parochiale exercent ministerium. Vnde in
Compendio communi Societatis. verb. Familiares, §. 1.
concessione Pauli III. & Martini V. propositâ,
in Adnotatione, sic additur: Id etiam de sepulturâ
intelligatur. Vbi quasi consequens ad Sacramen-
torum administrationem ponitur sepultura: licèt
verum sit expressè illam fuisse concessam: sed
certè vt quid consequens, sicut respectu eorum,
qui in Societatis morantur obsequiis, vt loquitur
Paulus III. Contrarium enim maximè dedeceret;
neque in familiaribus maior est ratio quàm in a-
liis, qui & similiter sibi possunt eligere sepultu-
ram, vt est clarum, & notat Fr. Emmanuel citato
Artic. 2. & hoc etiam procedit respectu eorum,
qui ius habent eligendi aliis sepulturam, vt paren-
tes filiis impuberibus, etiam matres, mortuis aut
absentibus patribus, vt videri potest apud P. Mo-
linam suprà. vers. Pater eligere. & Portel Tomo 2.
Casu 68. & si qui sunt alij eo iure gaudentes, cum
moderatione videnda apud Dianam suprà, Resolut.
107. ex Barbosa, vnde Portelij temperanda sen-
tentia. Videatur etiam Fr. Emmanuel Tomo 3.
Quæst. 58. artic. 3. vbi de iuribus Parochis debitis:
sic enim ait solere Pontifices in suis concessioni-
bus apponere. In quo & seruandæ consuetudi-
nes, iuxta eumdem Ibidem. vers. Circa quas, & vi-
tandæ turbulentæ contentiones & rixæ, quæ in
funeribus valde accidunt importunæ: vt cum
defunctis requiem postulamus ac pacem, & nos
eâ pariter, quibus eisdem parentandum officiis,
pariter perfruamur.</P>
<Z><A+1>Circa Caput XIII. & num. 370.
Ubi de reuocatione Bullæ Pij V. pro
Mendicantibus à Gregorio XIII.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>51</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On innitor aliquorum placito, qui
Bullam prædictam reuocationis pu-
blicatam negant, cùm ex Cherubino constet op-
positum. Vel in eo quòd suppressa, aut non re-
cepta, neque in vsu: quia reuerà in vsu est, vt
non semel declarauit Rota, & videri potest in De-
cisione Ann. 1646. die 15. Ianuarij, apud Dianam
Parte 8. Pro quo & Lezana Tomo 2. Cap. 1. nu-
mer. 14. & 15.</P>
<Z><A+1>Circa Caput XIV. num. 414. & seqq.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Ubi de Matrimonijs Indorum, cùm
conuertuntur, qui plures habent vxo-
res, & Pij V. Priuilegium.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>52</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Auarrus Lib. 3. Consiliorum, Titulo 33.
qui est de Conuersione infidelium,
Consilio 2. in priore editione Bullæ Pij V. memi-
nit, eam vocans Apostolicam declarationem, &
decretum permittens; resoluitque numer. 5. ex eo
non tolli obligationem monendi primam vxo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0411.jpg/>
@@1@<SE411>12 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>rem, vt sciatur an conuerti velit, vel cohabitare
sine contumelia Creatoris. Non tamen necessa-
riam esse separationem iudicialem, licèt vtilis sit,
sed quamcumque aliam, per quam certa haberi
notitia possit, sufficere probationem. Addit num.
7. negari non posse prædictam declarationem
fuisse duriusculam, & molliendam additione illâ.
Iuxta quem dicendi modum in Decreto prædi-
cto nihil habetur speciale, cùm ex eo tantùm de-
ducatur id, quod iure Canonico dispositum in-
uenitur: posse videlicet coniugem conuersum
ad alias nuptias transire, si legitimus consors in
suâ infidelitate permanere velit, pro quo à nobis
dati Textus plures num. 406. & seqq. Non vide-
tur autem id credibile, quod nec verba præsefe-
runt, neque conueniens apparet vt tanti Pontifi-
cis declarationem duriusculam pronuntiemus.
Vnde in editione posteriore id sublatum, neque
declarationis Pontificiæ ad Indias spectantis men-
tio vlla, & quod ad duritiem locutionis attinet,
ob reuerentiam Apostolicæ Sedis fieri potuit:
aliud autem, quia declarationis notitia peculiaris
defuit, vt in aliis accidit ad Indias pertinentibus.
Est autem in posteriore editione Consilium pri-
mum citati libri & Tituli, sicut tertium quod est
in priore secundum: quod & consuli vtiliter po-
test: continet enim pro materiâ præsenti doctas
& vtiles decisiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>53</absatz-nummer> Illa autem quæ est in prædicto Consilio
secunda, ad casum, de quo agimus, specialiùs
conducit, dum statuit Pontificem posse dispen-
sare in matrimonio infidelium, quando coniux
vterque conuertitur, sicut potest in matrimonio
fidelium rato & non consummato. Matrimo-
nium enim ratum Fidelium maioris roboris est,
cùm sit Sacramentum, quod plus est quàm ratum,
sed contractus purus habens inseparabilitatem
moralem solâ lege naturæ inductam. Hoc ergo
posito, si iusta & pia dispensandi caussa sit cum
Fideli conuerso, & vxor pariter conuersa con-
sentiat, de quo agit circa dubium tertium, nihil
valori & conuenientiæ, dispensationis obstabit.
Iuxta quam doctrinā dici potest Pium V. in præ-
fato Decreto, maiori cum fundame&#x0303;to processisse:
dispensauit enim iusta exigente caussa, non vt ab-
solutè nubat Fidelis conuersus, eam ducendo vxo-
rem ex Fidelibus, quę sibi placuerit; sed quæ pari-
ter conuersa est, vt sic etiam eidem faueat: dum
enim prima vxor conuerti nequit, videtur nuptiis
cum alia consentire.</P>
<P>  <absatz-nummer>54</absatz-nummer> Quibus addi potest etiam renuente vxo-
re stare posse dispensationem: quia licet com-
muniter loquendo Papa non præiudicet iuri ter-
tij, iuxta regulam Cancellariæ: præiudicare ta-
men potest, iustâ interueniente caussâ, vt ostendit
Nauarrus citato Consilio, aliàs tertio, numer. 15.
& 17. quam doctrinam caussæ præsenti adaptat,
independenter à consensu vxoris. Si enim ille
necessarius est, iam non datur præiudicium ter-
tij, quia scienti & volenti non fit iniuria. Licèt
ergo regulariter loquendo standum sit dispositio-
ni Cap. Gaudemus, ex eâ non tollitur quin locus
sit dispensationi, & attentâ Indorum indole iudi-
cari caussa sufficiens potuit quæ superiùs est tra-
dita num. 425. vnde P. Cornelius in citatum lo-
cum Apostoli §. Adde Concilium, ait quòd licet
Canon Concilij Toletani prohibentis cohabita-<-P>@@

<-P>tionem non obliget generaliter, quia Concilij
Prouincialis est: dato tamen quòd de infidelibus
absolutè loquatur, & non tantùm de Iudæis,
(quod ipse negat) secus esse in Hispaniâ, &
vbi Ecclesia hoc statuere vellet, cessante scandalo,
& impedimento eâ de caussâ conuersionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>55</absatz-nummer> Si dicas hoc non esse doctrinæ à nobis
traditæ num. 408. conforme, iuxta quam coniux
volens sine contumelia Creatoris cum coniuge
conuerso habitare, dimitti non potest aliarum
intuitu nuptiarum, pro quo & stat P. Arriaga
Disputat. 25. de Fide, num. 40. quia non potest hu-
mana dispositio Christi præcepto ab Apostolo
promulgato contraire. Responderi conuenien-
ter potest, Primò iuxta sententiam, de quâ citato
num. 408. non esse præceptum, sed Concilium:
pro quo videri potest Leander Tomo 2. Tractat. 9.
Disput. 12. Quæst. 10. P. Ægidius Disputat. 26. de
Sacramentis, qui n. 61. specialiter declarat quo-
modo non obstet Cap. Gaudemus. Et P. Iusti-
nianus in 1. Corinth. 7. v. 10. vbi ait omnes ferè
Doctores Scholasticos pro eâ esse sententiâ, in
quo deceptus. Et ita illam amplecti Pontifices
potuerunt, quia pro casu eis accidit opportuna.
Secundò, etsi præceptum sit, locum esse dispensa-
tioni, sicut in votis & aliis est cernere, cùm præ-
sertim non sit in toto rigore diuinum, sed Eccle-
siasticum, iuxta datam explicationem. Vnde in
eo variationem esse posse, nedum dispensatio-
nem, tradit cum aliis P. Thomas Sancius addu-
ctus numer. 410. & Pontificem posse in quacum-
que lege Apostolicâ humanâ dispensare, commu-
nis est Theologorum sententia, vt videri potest
apud Dianam Parte 8. Tractat. 3. Resolut. 3. Pro
quo & facit P. Cornelius nuper adductus ad o-
stendendum locum esse dispensationi.</P>
<P>  <absatz-nummer>56</absatz-nummer> Quomodo autem diuinum præceptum
dici possit, etsi aliàs Apostolicum, sic ex doctrinâ
D. Augustini Lib. 1. de adulterinis coniugijs Cap. 18.
optimè explicari potest. Præmittens enim verba
illa ex 1. Corinth. 7. v. 4. Puto autem quòd & ego
spiritum Dei habeam, sic infert: Proinde intelligen-
dum est etiam ipsa, quæ à Domino non iubentur, sed à
sancto eius famulo vtiliter suadente, eodem Domino in-
spirante suaderi, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>57</absatz-nummer> Sed obiici non leuiter potest, vt præce-
ptum diuinum haberi debeat, & non Apostoli-
cum. Nam ideo Apostolicum videtur dicendum,
quia Apostolus id non obscurè videtur indicare,
dum ait: nam ceteris ego dico, non Dominus. Atqui
ea verba non ad sequentem, sed ad præceden-
tem sententiam pertinent, quatenus consilia pro
c&#x0153;libatu tradiderat, vt docti tenent Interpretes,
ex quibus Guilielmus Estius, pro eo laudans Am-
brosium, Catharinum, & Ioannem Hesselium
præceptorem suum. P. Cornelius, & P. Stepha-
nus Menochius. Quod satis doctè & subtiliter ex
ipso textu deducit ex citatis Patribus prior. In-
terpunctio enim correctissimæ Vulgatæ, iuxta
quam post prædicta verba punctum extat, osten-
dit inter illa & sequentia nullum esse nexum.
Tum quia illud, Nam ceteris, antithesim continet,
vt est compertum; nulla autem aptior quàm vt
respondeat illi: Iis autem, qui matrimonio iuncti sunt
&c. vbi de matrimonio fidelium specialiter non
loquitur, quando scilicet coniux vterque fidelis
est; quia si ita esset, vnico verbo addito conue-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0412.jpg/>
@@1@<SE412>Circa Titulum XII. Cap. XII. 13
<duolan 2><-P>nienter expressisset, dicens videlicet: Fidelibus au-
tem, qui matrimonio &c. licet v. 5. ad fideles obi-
ter se conuertat, suadens vt ab vsu coniugij tem-
perent, cùm ex mutuo consensu vacant oratio-
ni. Leges ergo matrimonio proprias, secundùm
legitimam illius institutionem proponit, sicque
planè diuinas. Cùm igitur ad coniuges disparis
cultus progreditur, continuatio aperta similis
propositionis est, neque de suo quidquam inge-
rit, quòd ad separationem pertineat: & ita vo-
lente coniuge infideli cohabitare, non licebit
dimissio, & ad alias nuptias conuolare. Et ita
semper ab exordio Ecclesiæ fuisse seruatum te-
statur Estius.</P>
<P>  <absatz-nummer>58</absatz-nummer> Sed hæc quidem non videntur vrgere,
& in primis punctum post verba prædicta appo-
situm. Nam ceteris &c. non arguit illa ad præce-
dentia pertinere: eo enim stante currere Apo-
stolica doctrina potest, communi Doctorum as-
sensu recepta, vt, quod sequitur, illius præceptum
sit. Licet enim iuxta communiores interpunctio-
nis leges, aut comma, aut duo puncta subiicienda
videbantur; stare optimè potuit vnici puncti con-
clusio, quia quod sequitur, ita proponitur, vt
integram sententiam supponat, dum Apostolus
id, quod dicturus est, non Domini, sed suum esse
præceptum statuit. Acsi dicat: Quod sequitur,
iam non Domini, sed meum præceptum est.
Quod si sub hac forma dixisset, punctum certè,
& non comma, aut duo puncta apponi debuis-
sent.</P>
<P>  <absatz-nummer>59</absatz-nummer> Quod quidem ex versu 25. vbi similiter
loquitur, optimam habet probationem: sic e-
nim ibi: De Virginibus autem præceptum Domint
non habeo: consilium autem do tamquàm misericordiam
consecutus à Domino, vt sim fidelis. Et cùm statim
sequatur, quod se dixerat daturum esse consi-
lium, verbis illis: Existimo ergo &c. nihilominus
puncto sententia clauditur, ob rationem dictam,
propter quam Sapientissimus Arias Montanus
in translatione sua iuxta Græcum textum Versu
10. vbi Vulgata versio habet: Iis autem, qui ma-
trimonio iuncti sunt, præcipio non ego, sed Dominus
vxorem à viro non discedere, &c. Sic Græca secutus
habet. Matrimonio iunctis præcipio, non ego, sed Do-
minus. Vxorem à viro non discedere. Puncto scilicet
post vocem Dominus adiecto. Non ergo ab inter-
punctione solidum sumi argumentum potest
pro fundandâ præfatâ interpretatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>60</absatz-nummer> Quòd autem Apostolus clariùs potue-
rit loqui, (quod etiam obiiciebatur) parum mo-
uere debet, quia & hoc obiici pariter sic arguen-
tibus potest. Modus enim loquendi prædictus
id sonat, quod sententia communis ample-
ctitur, & vnius verbi mutatione cessabit du-
bitatio, si videlicet Apostolus ita diceret: nam
innuptis ego dico, non Dominus. Si omnia essent ob-
uia & plana in Scripturis, non essent Interpretes
necessarij. In Matthæi 19. vers. 9. §. Dicet, Cur
ergo, notat P. Cornelius, cuius est præfata ob-
iectio, quòd dum concisè vult Euangelista vnâ
oratione multa complecti, verum est in eo illud:
Dum breuis esse laboro, obscurus fio. Opus ergo est
vt in talibus elucidandis Interpretum laboret in-
dustria. Et antithesis quidem manifesta est, sed
inter matrimonio iunctos, vtrimque fideles, &
disparis cultus. Quod enim cum prioribus loqua-<-P>@@

<-P>tur Apostolus, id indicat quod de abstinentia ab
vsu coniugij dicitur, vt vacetur orationi: neque
id solum, sed contextus totus. Vers. 2. Vnusquisque
suam vxorem habeat, & vnaquæque suum virum
habeat. Vers. 3. & 4. soluendi debiti coniugalis
proponitur obligatio. Quod equidem ad fideles
spectat, quia responsio est ad illorum interroga-
tionem, vt constat ex versu 1. De quibus autem scri-
psistis mihi. & illi de coniugibus disparis cultus
nihil in ea quæstione, sed de fidelibus: de prio-
ribus enim quæstio est tertia; & ita illas propo-
nit P. Cornelius, vt videri potest in synopsi Ca-
pitis. In vers. 5. 6. & 7. De continentia agit in-
tuitu orationis, & qualis in eo tenendus modus
cum hortamento ad c&#x0153;libatum, pro quo se pro-
ponit exemplar. Vers. 8. & 9. non nuptis & vi-
duis modum agendi præscribit. Et quis non vi-
deat hæc ad fideles tantùm pertinere? Vers. 10.
sequitur statim: Iis autem, qui matrimonio &c. in
quo apparet antithesis iis respondens, quæ imme-
diatè pręcesserāt, de non nuptis inquam & viduis.</P>
<P>  <absatz-nummer>61</absatz-nummer> Vers. autem 11. indissolubilitatem ma-
crimonij exponit, inter fideles inquam, quia cum
illis loquebatur, neque ad ipsum spectabat leges
pro eo infidelibus promulgare, vt testatur idem
ad eosdem scribens Corinthios Cap. 5. vers. 12.
cuius auctoritatem in caussa præsenti adducit In-
nocentius Tertius in Cap. Gaudemus, dum cum
ipso ait: Quid enim mihi de iis, qui foris sunt, iudi-
cure? Quibus propositis, statim aliam Apostolus
subiungit antithesim, de qua disserimus: Nam
ceteris ego dico &c. Ex quibus habetur non benè
Estium asserere expositionem dictam argui im-
probabilem ex eo quòd nulla significatio sit in-
dicans Apostolum de coniugibus vtrimque fide-
libus locutum. Stat igitur à nobis tradita satis in-
concussa doctrina, verbis Apostoli consona, &
communi Doctorum sensu roborata.</P>
<P>  <absatz-nummer>62</absatz-nummer> Neque verum est Glossas aliquas in ci-
tata Capita Decretalia illi esse contrarias, vt ait
P. Cornelius, qui vt veriorem amplectens sen-
tentiam nostram Iuri conformem, iuxta quam
coniux sine contumeliâ Creatoris cohabitare vo-
lens, dimitti nequit, cùm id prohibeat Apostolus,
neque illius prohibitio solam habeat consilij vim
Versu 15. §. Sed S. Paulas ita subdit: Id sanè verius,
quia, vt dixi, hoc tantùm vult S. Paulus: & Cano-
nes citati, (scilicet Cap. Quantò. Cap. Gaudemus.
Cap. Si Infidelis 28. quæst. 2.) & quia priores Do-
ctores contrariæ sententiæ tantùm nituntur Gloßis in
Capitula, quæ paullò antè citaui: quæ Glossæ subinde
Aurelianenses sunt, & textui deformes ac reforman-
dæ. Sic ille, Aurelianenses Glossas vocans, id est,
exiguæ auctoritatis, & vix alios quàm suos liga-
re volentes auctores, allusione ad Aurelianas le-
ges aut iudicia Caij Aurelij Gottæ, quarum au-
ctoritas penes Senatores erat, & nonnullos alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>63</absatz-nummer> Non inquam est verum, quia Glossæ
dictorum Capitum nihil habent vlla ratione con-
trarium, vt consulenti constabit: immò apertè
fauet Glossa in Cap. Si Infidelis §. Hic distinguen-
dum, sic enim ibi: Gratianus benè distinguit in hoc
§. dicens quòd si alter coniugum fuerit conuersus
ad fidem, vel si Infidelis voluerit ei cohabitare,
Fidelis altero viuente contrahere non poterit. Si autem
Infidelis noluerit cohabitare Fideli, tunc Fidelis Infideli
viuente potest contrahere. Si autem vterque est conuer-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0413.jpg/>
@@1@<SE413>14 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>sus ad fidem, vel si ab initio vterque fuisset Fidelis, li-
cet alter eorum à fide discedat, alter tamen nullo modo
contrahere potest, quia ratum fuit matrimonium in-
ter eos. Atque hæc distinctio est Canonicè bona. Et
probatur extra, de diuortiis. Quantò. Sic Glossa, cui
nihil est in duabus aliis Capitum dictorum ad-
uersum, deforme Textui, eaque de caussa refor-
mandum: vnde neque ipsis Doctores contrarij
niti potuerunt. Quidquid de illâ meritò repro-
banda assertione sit, ibidem occurrente; matri-
moni&#x0169; scilicet coniugum infidelium solui quoad
vinculum, si vno ad fidem conuerso alter recedat.
Et est Ioannis Andreæ non reprobata in Cap.
Si Infidelis, §. Ius: benè tamen in Cap. Gaudemus:
vnde iam reformatum quod P. Cornelius refor-
mandum arbitratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>64</absatz-nummer> Meliùs posset obiici Cap. Iam nunc &
Cap. Sic enim 28. quæst. 1. vbi ex D. Augustino
Lib. 1. de adulterinis coniugiis, Cap. 13. & seqq. sta-
tuitur apertè D. Pauli monitionem præcepti vim
non habere, sed consilij. Verùm id non obstat,
quia illorum Capitum doctrina, cùm solius D.
Augustini sit, priuatæ illius sententiæ tantùm est
nacta auctoritatem: cùm tamen Pontifices po-
steà id decreuerint, quod in Iure, citatis Capiti-
bus, habetur. Neque id mirum, cùm Innocen-
tius Tertius in citato Cap. Quantò, cuiusdam Præ-
decessoris sui Decretalem Decisionem expungat
verbis illis: Quidam Prædecessor noster sentire aliter
videatur. Fuit autem ille C&#x0153;lestinus Tertius in
Cap. Laudabilem de conuers. infidel. in quo iam non
extat. Sic Glossa ibidem verb. Prædecessor. Pro
quo & facit id, quod ipse Doctor sanctus scribit
Lib. 2. Retractationum Cap. 57. in hunc modum:
Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantùm po-
tui secundùm Scripturas, cupiens soluere difficilli-
mam quæstionem. Quod vtrum enodatissimè fe-
cerim nescio: immò verò non me peruenisse ad
huius rei perfectionem sentio: quamuis multos
sinu secus aperuerim: quod iudicare poterit quis-
quis intelligenter legit.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XIX. & num. 450.
& seqq.</A+2>
<A+1>Ubi de obligatione pauperum circa de-
cimas, & consuetudine.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>65</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Acra Rota in Decisione quadam 15.
Ianuarij 1646. apud Dianam Parte 8.
sic habet: Paupertas non excusat à solutione de-
cimarum, nisi tanta quòd si decimas soluerent;
fame perirent. Sic illa, Auctores pro eo indu-
cens; in quo tamen alij mitius loquuntur. Viden-
dus Leander Parte 3. Tract. 6. Disput. 6. Quæst. 28.</P>
<P>  <absatz-nummer>66</absatz-nummer> Et de vno f&#x0153;tu soluendam decimam
iuxta æstimationem, stante consuetudine, tradit
P. Fagundez de 5. Ecclesiæ Præcepto Libr. 1. Cap. 5.
numer. 2. ex Rebuffo, quem transcribit Leander
Tomo 2. Tractatu 9. Disput. 5. Quæst. 12. vnde non
penitus damnanda videtur, nisi vbi f&#x0153;tus exiguæ
æstimationis sit: neque enim de minimis curare
generositas Ecclesiæ debet, de cuius nec curat
Prætor.</P>@@

<Z><A+2>Circa Caput XX. & num. 461.</A+2>
<A+1>Ubi de dispensatione in voto castitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>67</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod Diana contra Crousers statuit
adducens alios, de Religiosis statuerat
Parte 6. Tract. 6. Resolut. 50. Et fragilitatem in vo-
uente esse sufficientam caussam dispensationis fir-
mant multi, quos adducit & sequitur Parte 10.
Tract. 12. Resolut. 1. §. Stando igitur, & sequenti.
Vbi quòd si non sufficiat, adiuncta tamen incon-
sideratio & leuitas in vouendo, caussam sufficien-
tem integrent, vt idem cum aliis determinat. Im-
mò & solam sufficere leuitatem in vouendo, et-
iamsi difficultas implendi non sit, sufficientem
esse rationem docuerat cum aliis citata Parte 6.
Tractat. 7. Resolut. 24. quod bono nititur funda-
mento. Pater etiam Tamburinus Libr. 3. in Deca-
logum Cap. 16. §. 4. ex P. Sancio rationes ad dis-
pensandum sufficientes adducit. Plus autem circa
hoc vide in Indice. V. Votum.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XXI. & n. 466. & seqq.
ac num. 153.</A+2>
<A+1>Ubi de dispensatione in petitione
debiti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>68</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Riuilegium Pij V. vim etiam nunc ha-
bere ex Leandro de Sacramento om-
nino videndo Tomo 2. Tract. 9. Disput. 24. Quæst.
16. & 17. & Martino à S. Ioseph, proponit
Diana Parte 10. Tractat. 14. Resolut. 20. Vigere
etiam aliud Iulij Secundi, ex eodem Leandro, &
Mag. Candido habetur, iuxta quod censent illi
Confessarios Regulares dispensare posse sine de-
putatione Prouincialis, & cum sola Localis Præ-
lati facultate, quod & videtur probare Machadus
Tomo 1. Lib. 5. Parte 3. Tract. 3. Documento 2. n. 2.
ab eodem adductus: quidquid scrupulosiùs di-
xerat Parte 6. Tract. 8. Resolut. 32. & pro priuile-
gio Pij V. & aliorum videndus etiam Bossius Par-
te 1. Tractatu de Matrimonio, Cap. 5. numer. 10. &
14. licet abnuat P. Quintanad In Casibus Iubilæi.
Cap. 16. numer. 9. & 10. Qui tamen num 11. &
12. apertè suffragatur.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XXII. & num. 481.
& seqq.</A+2>
<A+1>Ubi an Indi excommunicationi
subiaceant.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>69</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Acit pro illis quod ex Martino à S. Io-
seph habet Diana Parte 10. Tractat. 12.
Resolut. 36. in fine, addens Leandrum & Trul-
lench, pueros scilicet ante duodecimum annum
non esse obnoxios excommunicationi, quæ ab
Ecclesia pro suorum præceptorum violatione
decernitur, de quo ipse alibi, & consuli eiusdem
Summa potest. Plus autem cum aliis addit Ver-
ricelli Tomo 1. Tract. 8. Quæst. 66. num. 33. pue-
ros scilicet ante decimumquartum non ligari, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0414.jpg/>
@@1@<SE414>Circa Titulum XIII. Cap. III. 15
<duolan 2><-P>duodecimum puellas, & de excommunicatione
agit ab Episcopis impositâ, sed aliorum sententiæ
generaliter loquentium innixus. Ex quibus est
etiam & Leander Tomo 1. Tractat. 5. Disputat. 3.
Quæst. 57. generaliter loquens, plenam ad incur-
sionem exigit pubertatem, plures pro eo addu-
cens; licèt addat ad minùs duodecimum requiri in
pueris, nihil de f&#x0153;minis adiiciens. Pueris autem
Indi communiter loquendo simillimi, licèt multi,
vt aliàs dixi, Europæos plures exæquent ac supe-
rent, circa quos regula indicata seruanda.</P>
<Z><A+2>AD TITVLVM XIII.</A+2>
<A+1>Circa Caput III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Ubi de necessariâ præsentatione Litte-
rarum Apostolicarum ad ineundum
Episcopatum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>70</absatz-nummer> <INI5>Q</INI5>Via post scripta citato in Capi-
te, & prælo transmissa, circa
casum, de quo ibidem Decre-
tum Sacræ Congregationis
Cardinalium Concilij Triden-
tini Interpretum vulgata est, & SS. D. Alexandri
VII. Apostolicum Breue eidem conforme pro-
ditum, quibus ea, quæ à Nobis dicta, videntur
aliquatenus infirmari: operæ pretium duxi ea
hoc loco addere, quæ in negotio adeò perplexo
conducere poterunt, erratis quorumdam ex sini-
strâ intelligentiâ confutatis. Breue ergo, in quo
& Decreti specifica mentio, sic se habet.</P>
<Z>ALEXANDER PP. VII.
<A+1>Ad futuram rei memoriam.</A+1></Z>
<P><A+1><INI2>A</INI2>Lia pro parte Vener. Fratris Episcopi
Ciuitatis Assumptionis, nuncupatæ
Prouinciæ Paraquariensis in Indijs Occi-
dentalibus, Congregationi Venerab. Fra-
trum nostrorum S. R. E. Cardinalium, Con-
cilij Tridentini Interpretum, expositum,
quòd ipse Episcopus possessionem Ecclesiæ
Ciuitatis Assumptionis huiusmodi appre-
hendisset, & se à Venerabili etiam Fratre
Episcopo Tucumanensi consecrari curasset,
non præsentatis Litteris Apostolicis proui-
sionis & præfectionis suæ in Episcopum
eiusdem Ecclesiæ, quæ tamen reuerà concessæ
priùs & expeditæ fuerant; deque ipsa con-
cessione & expeditione, præuijs aliquibus
informationibus, aliqualiter constabat.
Quodq&#x0301;ue consecratio huiusmodi ab vno
prædicto Episcopo Tucumanensi, assistenti-
bus duobus de Capitulo Canonicis, peracta
fuisset, non exhibito Apostolico dispensa-
tionis indulto; quod tamen reipsa priùs
concessum fuerat, & sub aliquali huius-
modi concessionis notitiâ, aut saltem præ-
sumptione, (quia scilicet Sedes Apostolica</A+1><-P>@@

<-P><A+1>solita sit circa numerum Episcoporum di-
spensare cum Episcopis consecrandis in In-
dijs) prænarrata consecratio facta fuerat.
Ac quæsito Primò, an prædicta possessio, non
præsentatis Litteris Apostolicis, appre-
hensa fuerit legitima? Secundò, an præ-
narrata Consecratio, vt suprà peracta, fuerit
valida? Prædicta Cardinalium Congrega-
tio die quidem 1. Septembris 1657. re-
spondit ad Primum non fuisse legitimam,
Ad secundum verò eadem Congregatio die
15. Decembris dicti anni, re maturè di-
scußâ, secundùm ea, quæ proponebantur
respondit supradictam consecrationem Epi-
scopi Paraquariensis, quantùm spectat ad
Sacramentum, & impressionem Characte-
ris, fuisse validam. Quantum verò spectat
ad licitam executionem Ordinis fuisse irri-
tam & inanem, & Episcopum ita conse-
cratum, ac respectiuè consecrantem, indigere
absolutione ac dispensatione. Quare pro
parte eorumdem Ciuitatis Assumptionis &
Tucumanensis Episcoporum, Nobis humi-
liter supplicatum est, vt eorum statui op-
portunè in præmißis prouidere de benigni-
tate Apostolicâ dignaremur. Nos igitur
specialem eisdem Episcopis gratiam facere
volentes, & eorum singulares personas à
quibusuis excommunicationis, suspensionis,
& interdicti, alijsque Ecclesiasticis senten-
tijs, Censuris, & p&#x0153;nis, à jure, vel ab ho-
mine, quauis occasione vel caussa latis, si
quibus quomodolibet innodatæ extiterint,
ad effectum præsentium dumtaxat conse-
quendum harum seriè absoluentes, & abso-
lutas fore censentes, huiusmodi supplicatio-
nibus inclinati, de memoratorum Cardina-
lium consilio, ipsos Ciuitatis Assumptionis
& Tucumanensis Episcopos, & eorum
singulos, à Censuris & p&#x0153;nis Ecclesiasticis
quibuslibet per eos occasione consecrationis,
sicut præmittitur, peractæ, quoquo modo re-
spectiuè incursis, & quas ipsi incurisse di-
ci, censeri, prætendi, vel intelligi possent,
Auctoritate Apostolicâ tenore præsentium
absoluimus. & plenariè liberamus. Ac cum
eisdem Episcopis, & eorum singulis, super
irregularitate per eos præmissorum occasione
quomodolibet contractâ; ita quòd illa, &
eisdem præmißis non obstantibus, dummodo
non aliud Canonicum respectiuè obstet im-
pedimentum, Clericali charactere, quo aliàs,
ritè insigniti fuerunt, illiusque priuilegijs
vti, de in susceptis per eos pariter ritè qua-
tuor Minoribus nec non sacris Subdiacona-
tûs, Diaconatûs, & Presbyteratûs Ordi-
nibus, etiam in Altaris ministerio, mini-
strare, Episcopaliaq&#x0301;ue munia obire, exequi,</A+1><-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0415.jpg/>
@@1@<SE415>16 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P><A+1>& exercere liberè & liciti$unclear poßint & va-
leant, Auctoritate & tenore præsentium
dispensamus, Non obstantibus præmißis,
nec non Apostolicis, ac in Vniuersalibus,
Prouincialibusque Concilijs, generalibus vel
specialibus Constitutionibus, & ordinatio-
nibus, ceterisque contrarijs quibuscumque.
Volumus autem vt dicti Episcopi p&#x0153;niten-
tiam, quam eis respectiuè Sacerdos idoneus
propter præmissa imposuerit, omnino adim-
pleant: alioquin Præsentes quoad absolu-
tionem eis in foro conscientiæ nullatenus
suffragentur. Datum Romæ apud S. Pe-
trum sub annulo Piscatoris die 27. Febr.
1660. Pontificatus nostri anno 5.</A+1></P>
<tspb>                    S. Vgolinvs.</tspb>
<P>  Ex hac Pontificiâ decisione deducenda non-
nulla.</P>
<P>  <absatz-nummer>71</absatz-nummer> Primum, eos, qui consecrationi & pos-
sessioni præfatis obstiterunt, ritè id ac legitimè
præstitisse, cùm factum vti illegitimum ac culpa-
bile à Pontifice fuerit condemnatum.</P>
<P>  Secundum, minimè stare ea, quæ Dom. So-
lorzanus asseruit circa notitiam quacumque viâ
habitam factæ gratiæ: id enim præsertim reiici-
tur, quandoquidem ex narratione constat ali-
qualem notitiam præcessisse. Deque ipsa conceßione
& expeditione, præuijs aliquibus informationibus ali-
qualiter constabat.</P>
<P>  Tertium, id quod Nos diximus de authentico
testimonio pro apprehensione possessionis nō vi-
deri penitus improbat&#x0169;, quia de eo mentio nulla,
licèt sic ibi: Nō præsentatis Litteris Apostolicis prouisio-
nis, &c. & deinde in Quęstionis propositione: An
prædicta posseßio non præsentatis Litteris Apostolicis ap-
prehensa, fuerit legitima? Ad quam negatione om-
nimodâ respondetur. Est enim responsio accom-
modata quæsito, in quo de authentico testimo-
nio nihil appositum. Et cùm probabilis illa do-
ctrina sit, grauiumque scriptorum auctoritate
munita, non est verosimile Sacram Congregatio-
nem voluisse eam vti improbabilem relegare.
Nihilominùs ab eâ abstinuisse præstabit, quia
necessaria in praxi non est, cum Episcopi Indici
gubernationem Ecclesiarum suscipiant eo modo,
quem diximus Titulo isto num. 25. & graue euita-
bunt periculum improbandæ apprehensionis, li-
tibus & controuersiis excitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>72</absatz-nummer> Quartum, non esse admittendum id,
quod tradit Dom. Solorzanus circa Censuras &
p&#x0153;nas apprehendentium possessionem sine suf-
fragio Litterarum: affirmat enim nullam extare
in Extrauagante Iniunctæ contra Episcopos, sed
contra Capitulares recipientes illos, vt ex conte-
xtu apparet, & notant Auctores ab ipso adducti.
§. Y vltimamente. Non inquam esse admitten-
dum; quia Congregatio, cui Pontifex verbis &
facto ipso annuit, oppositum manifestat. Cùm
enim Censuras incursas statuant, à quibus absolu-
tio confertur, necessariò fatendum est id vel occa-
sione possessionis, vel consecrationis accidisse:
atqui de consecratione negat, eò quòd pro eo<-P>@@

<-P>nullus textus expressus sit; debet ergo de posses-
sione fateri.</P>
<P>  <absatz-nummer>73</absatz-nummer> Benè verum est inspecto contextu, non
videri statim ita apertè deduci Censuras ex appre-
hensione possessionis fuisse incursas, sed ex Con-
secratione. In priori enim Decreto die 1. Septem-
bris, de p&#x0153;nis nihil habetur, sed tantùm non fuis-
se legitimam. In secundo autem dicitur, quantùm
spectat ad licitam executionem Ordinis fuisse irritam &
inanem (consecrationem) & Episcopos ita consecra-
tum, ac respectiuè consecrantem, indigere absolutione ac
dispensatione. Apprehensio autem possessionis
non est executio Ordinis, quia sine illo stare po-
test, & ius ad illam competit virtute confirmatio-
nis, ex Cap. Transmissam de Electione, & alibi.
Deinde Pontifex in absolutione ipsa idem signifi-
cat verbis illis: A Censuris, & p&#x0153;nis Ecclesiasticis
quibuslibet per eos occasione consecrationis, sicut præmit-
titur, peractæ, quoquo modo respectiuè incursis: vbi
respectiuè idem est quòd singula singulis refe-
rendo, vt cum aliis docet Barbosa Tractatu de Di-
ctionibus, 348. num. 6. Nihilominùs contrarium
est asserendum, quia id non obscurè indicatum in
dispensatione super irregularitate, dum dicitur:
Ac cum eisdem Episcopis, & eorum singulis, super irre-
gularitate per eos præmissorum occasione quomodolibet
contractâ, &c. Cùm enim de consecratione sermo
præcesserit, si de Censurâ violatâ, & irregularita-
te proptereà incursâ, Pontificis verba procede-
rent, non occasione præmissorum, sed occasione
præmissæ consecrationis dici debuisset. Notan-
da etiam quæ post adducta, & ad consecrationem
spectant, subiiciuntur, dum dicitur: & quas ipsi
incurrisse dici, censeri, prætendi, vel intelligi possent. Si
enim præter incursas propter consecrationem
nullæ aliæ Censuræ sunt, superflua sanè verba
prædicta censeri deberent.</P>
<P>  <absatz-nummer>74</absatz-nummer> Prætereà, apprehensio facta est virtute
consecrationis: cùm enim Litteræ pro eadem
non extarent, ideò est captata possessio, quia con-
secrationis auctoritas omnem videbatur dubita-
tionem submouere. Vnde & consecrationis au-
thenticum testimonium Capitulo exhibitum, vt
ex Capitulari libro constat, & extrasumptis iudi-
cialiter præsentatis. Dum ergo dicitur, Occasio-
ne consecrationis, possessionis etiam actus designa-
tus, & ita etiam accipiendum quod in Decreto
Congregationis habetur, consecrationem videli-
cet fuisse irritam & inanem quantùm spectat ad
licitam executionem Ordinis; & ideò Episcopum
indigere absolutione ac dispensatione. Appre-
hensio enim possessionis, executio Ordinis fuit,
quia virtute illius contigit, vt quid ad Ordinem
consecutum, licèt sine illo stare possit, sed cum
necessario tamen respectu: ideò enim admini-
stratio conceditur, quia Episcopus in re, aut in
spe juridica est, cum obligatione consecrationis.
Vt enim benè explicat D. Thomas in 4. distinct.
24. quæst. 39. articul. 2. Episcopatus secum af-
fert iurisdictionem erga corpus mysticum Ec-
clesiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>75</absatz-nummer> Licèt autem verosimile sit, quod cum
alijs affirmat Dom. Solorzanus, nullam scilicet
p&#x0153;nam, quæ Censura sit, (licèt ille generaliter
id de p&#x0153;nâ statuat, quod constat verum non esse,
cùm acta irritentur, & prouentuum perceptio
prohibeatur) in præfatâ Extrauagante decerni,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0416.jpg/>
@@1@<SE416>Circa Titulum XIII. Cap. III. 17
<duolan 2><-P>sicut nec in alia Iulij Tertij, cuius Auctores ob-
uiam exhibent mentionem, ac præsertim P. A-
zor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 1. §. Extat etiam. Et Qua-
ranta in Summa Bullarum fol. 105. vbi ad litte-
ram eam proponit. Est tamen Bonifacij Octaui
Decretalis in Cap. Præsenti, de officio Ordinarij
in Sexto, in qua Censuræ bona, vacationis Eccle-
siarum tempore obuenientia, occupantibus impo-
nuntur, cùm debeant successoribus reseruari. Ne
occupare, aut in vsus suos conuertere, quoquo modo præ-
sumant. Nisi de speciali priuilegio, vel consuetudine iam
præscripta legitimè, seu alia caussa rationabili, hoc eisdem
competere dignoscatur. Alioquin Episcopi, & eorum Su-
periores, ab ingressu Ecclesiæ; ceteri verò ab officio &
beneficio tamdiu eo ipso nouerint se suspensos, quousque
restitutionem fecerint de prædictis. Quæ sunt verba
Pontificis. Constat autem eum, qui sine Litteris
Apostolicis possessionem apprehendit, & bona
obuenientia vacationis tempore; neque priuile-
gio, neque consuetudine, neque rationabili caus-
sa id facere. Pro quo & est vrgentior Canon in
Bulla C&#x0153;næ, scilicet 17. de vsurpantibus iuris-
dictiones, fructus, redditus, & prouentus: & ad
tempus vacationis specialiter spectare probat c&#x0169;
aliis Leander Parte 4. Disput. 17. Tract. 3. Quæst. 3.
Non potest autem suffragari prætextus non ad-
mixtæ præsumptionis, eo quòd dicatur in Textu,
Ne præsumant, iuxta vulgarem doctrinam, de qua
Nos sæpiùs in Thesauro, & Bonacina, vt testatur
ipse Tomo 3. Disput. 3. Quæst. 4. Puncto 14. n. 1.
P. Suarius Tomo 5. in 3. p. Disput. 31. Sect. 1. n. 15.
cum Nauarro, quem allegat. Nam in Extrauag.
Iniunctæ similis modus loquendi extat, & tamen
sacra Congregatio ad intelligendum in casu, de
quo loquimur, illam interfuisse, solum factum
eidem contrarium attendit: est enim præsumptio-
nis genus legem apertè violare, dum contra eam
agitur, & in Decretali adducta genus omne præ-
sumptionis remouetur, cùm dicitur, quoquo modo
præsumant, & id quidem in iudiciali foro commu-
niter seruatur; aliàs vix posset quisquam pro vio-
latâ lege puniri, quia dicere potest se non ex prę-
sumptione, sed bonâ intentione, aut certè ex fra-
gilitate fecisse. Sicut autem Ecclesia de occultis
non iudicat, ita neque occultos actus pro defen-
sione reorum attendit, de quibus illi non con-
stat, ne sic delicta maneant impunita. Solus ergo
per ignorantiam operans non dicitur præsumere:
vnde Doctores disputant qualis ignorantia ex-
cludat præsumptionem: pro quo videri potest P.
Thomas Sancius Libr. 3. de Matrimonio Disput. 48.
num. 7. & non omnem id habere, est communis
sententia, videndus etiam specialiter Lib. 9. Disput.
32. num. 36. 37. & 38. vbi cum aliis præsumptio-
nem esse ait quando est dolus, & hunc dari quan-
do aliquid scienter sit contra Canonem seu, vt
Hispanè dicitur, A sabiendas, quia scilicet igno-
rantia abest. Pro quo & Leander in Expositione
suæ Regulæ, Parte 5. Cap. 20. Lit. g.</P>
<Z><A+1>De p&#x0153;nis circa Consecrationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>76</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Am quod ad consecrationem attinet, si-
militer esse dicendum, Censuram scili-
cet aliquam incursam, quod manifestius in De-
creto, & Pontificia absolutione dispicitur, dubi-
tari nequit. Vnde non admittendum quod habet<-P>@@

<-P>Dom Solorzanus §. Demas de que, dicens se non
inuenisse legem Canonicam in Iure insertam, aut
extra illud, quæ p&#x0153;nam aliquam imponat Epis-
copo, qui cum notitia, licet non ita plenè pro-
batâ, confirmationis Pontificiæ, consecrat aut
recipit consecrationem. Probat autem in sequen-
tibus; non extante lege in terminis loquente, non
posse ex iis argui, quæ suspensionem, aut p&#x0153;-
nam aliam statuunt in casibus similibus, quia de
Episcopis expressè non loquuntur, vt deberent
loqui, iuxta Cap. Quia periculosum, de sent. ex-
commun. in 6. vbi vt Episcopi p&#x0153;nam Interdicti
& suspensionis incurrant, expressam de ipsis sta-
tuitur debere fieri mentionem. Quæ quidem
doctrina si firma esset, ex eâ haberetur eum, qui
sola pręsentatione consecrari se curat, nullam p&#x0153;-
nam incurrere, quamuis confirmationis notitia,
non solùm plenè non probata, sed neque vlla
præcederet; quia nec de eo lex Canonica specia-
lior extat, p&#x0153;nam imponens, cùm penitus noti-
tia deest, & virtute præsentationis agitur, aut mo-
do alio prouisionis, cum Confirmationis spe: sed
generalis est prohibitio indistinctè procedens,
vbi de confirmatione non constat, vt constare
debet. Quod tamen prædictus Auctor non au-
det affirmare. Datur ergo illa, & à Nobis est so-
licite conquirenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>77</absatz-nummer> In primis ergo occurrit Canonica dis-
positio variis in locis Decreti, & præsertim 9.
quæst. 1. iuxta quam recipiens Ordines ab excom-
municato, suspenso, aut interdicto vitando, sus-
pensionem incurrit: quod Doctores extendunt
ad eum, qui recipit Consecrationem, vt videri
potest apud Bonacinam Tomo 3. Disput. 3. Quæst.
1. Puncto 10. num. 6. qui rationem adhibet, non
ex eo quòd sit paritas; id enim in p&#x0153;nalibus fal-
lit; præsertim circa Episcopos, ob citatum Cap.
Quia periculosum. Sed ex defectu potestatis in Cō-
secrante, quia non habet vsum Ordinis, & ita ne-
que illum conferre potest, vnde suspensus manet
recipiens. Est autem eadem ratio in nostro casu,
quia Consecrans non habet liberum vsum in or-
dine ad hunc: non ergo liber esse in consecrato
similis vsus potest, & ita manet suspensus. Et ex
hoc fundamento ortum habuit probabilis opi-
nio, iuxta quam ille, qui consecratur ab Episco-
po, qui renuntiauit quoad dignitatem, suspensio-
nem incurrit, quia nequit vsum liberum confer-
re, quo caret. Licet Bonacina suprà Puncto 9. n. 12.
contrariam censeat probabiliorem, quem pro eo
laudat Dom. Solorzanus §. Alos quales. Sed qui-
dem eius non videtur doctrinæ aptè cohærere.
Vnde meliùs philosophatur P. Suarez Tomo 5.
in 3. p. Disput. 31. Sect. 1. num. 12. dum ait, quòd
sicut Episcopus indiget Charactere vt Characte-
rem imprimat: ita & indiget charactere habili &
expedito, vt habilem in ordine ad operandum &
expeditum imprimat characterem. Sic ille, quid-
quid de assertione sit, de qua non pronuntiauit
expressè, benè tamen de consecratione ab ex-
communicato num. 65. iis adiunctis, quæ ex eo-
dem desumpsit Bonacina.</P>
<P>  <absatz-nummer>78</absatz-nummer> Deinde. In Extrauag. Iniunctæ hoc vide-
tur non obscurè decisum. Eò enim tendit, vt E-
piscopis, & Prælatis aliis non adhibeatur fides in
ordine ad actus suorum munerum propriis, nisi
mandatum Apostolicæ Sedis litteris expressum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0417.jpg/>
@@1@<SE417>18 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>ostendatur. Inde illud circa initium: Asserenti
namque cum mandatis Principis se venisse credendum
non est, nisi hoc scriptis probauerit. Id autem non
solùm ad suscipiendum administrationem, sed et-
iam ad consecrationem spectare, ex eo constat,
quia in actu consecrationis ante alia à Consecrā-
do quæritur an habeat mandatum Apostolicum.
Et eo asserente, Bullæ Apostolicæ proferuntur,
& clarâ voce leguntur. Item. Cùm Pontifex in
Extrauag. prædictâ varios afferat casus & exem-
pla, in quibus litteræ probatoriæ requiruntur, &
inter alia sic habeat: Similiter Clerici ad alienam
Di&#x0153;cefim sine suorum Ordinariorum litteris venientes,
nec in suis recipiantur Ordinibus, nec ad superiores as-
cendant: statim subdit: Quòd autem illis, qui se E-
piscopos &c. appellant, sit discußio celebris & diligens
facienda, luculenter apparet, si scandala & pericula
grauia, quæ ipsorum parere posset communicatio indi-
scussa, diligenter attendatur. Hæc Pontifex: iuxta
quæ manifestum est illius intentionem eò dirigi,
vt prouideat ne quisquam sine Litteris conse-
cretur: quia ex eo grauia scandala & pericula
perspicuum est emersura, dum se Episcopum e-
lectum appellat, quod tamen Apostolico ne-
quit testimonio comprobare.</P>
<P>  <absatz-nummer>79</absatz-nummer> Et hoc ampliùs quæ subnectit Pontifex
siclocutus, ostendunt: Hinc Nos euidens euocat ra-
tio, vt cum præmißis aliis casibus, qui minoris exi-
stunt periculi, sit ex Constitutionibus editis iam proui-
sum: hunc vltimum, qui pericula grauiora minatur,
nequaquàm sine prouisionis opportunæ remedio relin-
quamus. Sic ille. Constat autem eum, qui sine Or-
dinarij sui Litteris promouetur, manere suspen-
sum, non solùm ex iure nouo per Bullam Pij
Secundi sextam aut septimam in ordine, & Con-
cilij Tridentini Decretum Seßione 23. Cap. 8. Sed
ex antiquo. Cap. Eos qui, de temporib. Ordinat.
licet circa genus suspensionis diuersitas fuerit
sententiarum, dum alij Censuram esse negarent,
affirmarent alij, ita vt ex illius violatione irregu-
laritas contraheretur. Dicendum ergo eum, qui
sine Apostolicis Litteris consecratur, p&#x0153;nam
suspensionis incurrere, & eam in Extrauagante
præfatâ contineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>80</absatz-nummer> Quia verò consecratio non expressa
sub eo nomine, dicendum verbis illis contentam,
quibus accessus ad Ecclesias, ad quas sunt prouisi,
prohibetur: Ad commissas eis Ecclesias accedere &c.
Ibi enim prohibitio consecrationis, quæ summ&#x0169;
in eo negotio constat habere momentum, cen-
setur prohibita vel supponitur, in qua maiora
pericula & scandala, quibus obuiare intendit
Pontifex, timeri possunt: & consecrari, accedere
quodammodo est, dum spirituale in illa coniu-
gium cum Ecclesia celebratur: vnde & distingui-
tur accessus talis ab accessu per vsurpationem ad-
ministrationis, dum dicitur, Accedere, vel bonorum
Ecclesiasticorum administrationem accipere &c. P&#x0153;na
autem, quæ statim imponitur, suspensionem
continet, dum officio ac beneficio priuantur, li-
cet non sub his terminis, sed sub aliis importan-
tibus: irritis declaratis, quæ ab eisdem acta fue-
rint: quod est officio esse destitutos, & prouen-
tuum perceptione negatâ, in quo beneficij est
constituta priuatio. Et licet Bonacina Disput. 3.
citata Quæst. 4. Puncto 10. num. 1. Sic loquatur:
Suspenduntur, seu potiùs repelluntur, vt non videa-<-P>@@

<-P>tur omnino propriam suspensionem agnoscere:
tamen P. Suarez suprà Sect. 5. num. 23. sine li-
mitatione loquitur, & propriam re ipsa suspen-
sionem agnoscit per illius effectus.</P>
<P>  <absatz-nummer>81</absatz-nummer> Ex quibus inferendum est Consecrato-
rem suspensionis etiam p&#x0153;nam incurrere: nam
promouens non subditum sine litteris testimo-
nialibus tali p&#x0153;nâ mulctatur in Cap. Eos qui, de
temporib. Ordinat. à Concilio Tridentino Cap. 8.
citato, & aliis apud Bonacinam Quæst. 2. Puncto 8.
num. 4. vbi Auctores adducit. Ex eo ergo simi-
liter argui potest: quia Pontifex casum adducens
de promotione agit, quæ promotores & promo-
tos amplectitur, & maiorem intendit circa illos,
qui maiori sunt præditi dignitate, districtionem
exercere. Nec dici potest eos non expressos, &
sic à suspensione immunes, ex citato Cap. Quia
periculosum. Nam licet expressi non sint, satis ta-
men intelligendi veniunt: quia aliàs non esset
sufficienter grauissimo casui prouisum in re sum-
mi momenti, qualis est Episcopi consecratio:
neque dispositio iuris circa promotos & promo-
uentes sine dimissoriis propriorum Ordinario-
rum commodè fuisset adducta. Præterquam
quòd suspensio in promoto arguit illam in pro-
mouente: quod in Sacerdotis promotione spe-
cialiter decisum Cap. Si qui Episcopi 1. quæst. 1. vbi
sic dicitur: Si qui Episcopi talem consecrauerint Sa-
cerdotem, qualem non liceat, Ordinationis ius vlterius
non habebunt. Esse autem suspensionem latam,
& non tantùm ferendam; tenent Marius Alterius
Tomo 2. Disput. 16. Cap. 1. vers. Secundò, Sayrus
Lib. 4. Thesauri, Cap. 14. numer. 17. & alij. Licet
non desit qui dissentiat apud Bonacinam Quæst.
2. Puncto 2. num. 2. & quamuis Auctores ita no-
men Sacerdotis communiter accipiant, vt de E-
piscopis non videantur Canonem interpretari,
sicut neque de inferioribus gradibus; id quidem
ex non attento contextu ortum, quia D. Leo,
cuius est ille in Epist. 87. ad Episcopos Africanos
scriptâ Cap. 2. apertè de Episcopis loquitur; sic
enim post alia ibi: Ne quod ad tempus piâ lenitate
conceßimus, iustâ post hæc punitione plectamus in eos
specialiùs & propensiùs commouendi, qui in Episcopis or-
dinandis Sanctorum Patrum statuta neglexerint, &
quos refutare debuerant, consecrarint. Vnde siqui Epi-
scopi talem ordinauerint Sacerdotem, qualem non liceat,
etiamsi aliquo modo damnum proprij honoris euaserint,
Ordinationis tamen ius vlteriùs non habebunt; nec ei
Sacramento intereunt, quod neglecto diuino iudicio, im-
meritò præstiterunt. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>82</absatz-nummer> Pro quo & est Consecratorem maiore
p&#x0153;nâ dignum reputari in Iure; sic enim loquitur
D. C&#x0153;lestinus 1. in Cap. Tantis, 81. distinct. Faci-
lius est enim vt hanc dignitatem tali dando amiserit Or-
dinator, quàm eam obtineat Ordinatus, cui conuicto
sociabitur, qui eum sibi crediderit largiendo Pontificium
sociandum. Qualis enim sit ipse quisquis tales ordina-
uerit, ostendit. Sic ille, de p&#x0153;nâ depositionis locu-
tus iuxta Glossam. Et licèt dici possit non esse
latam, sed ferendam; ex eo tamen habemus stante
suspensione respectu consecrati, ea nequit in
Consecratore negari. Præterquàm quòd depo-
sitionis sententia suspensionem videtur suppone-
re, & eam declarare atque aggrauare, vt significat
Marius Alterius Tomo 2. Disput. 2. Cap. 1. §. 1. quia
maior suspensione est, vt notant Doctores, ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0418.jpg/>
@@1@<SE418>Circa Titulum XIII. Cap. III. 19
<duolan 2><-P>quibus Pater Palaus Parte 6. Disputat. 4. Puncto
vltim.</P>
<P>  <absatz-nummer>83</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo satis compertum habetur
violantes Censuras dictas irregularitatem contra-
xisse pro quâ dispensatio Pontificia confertur.
Posset autem quis dicere suspensionem, de quâ
in Extrauagant. Iniunctæ, non esse Censuram,
sicut de suspensione incursâ propter collatos Or-
dines ab alieno Episcopo sine litteris proprij, di-
cunt aliqui, vt aduertimus numer. 97. ex quibus
Glossa in Cap. Eos qui citato: quam sententiam
P. Suarez attento tantùm iure antiquo dixit posse
sustineri Sect. 1. citatâ, num. 14. Bonifacius autem
VIII. in Extrauagante dicta secundùm ius anti-
quum in prædicto Capite contentum est locutus,
quod est Gregorij X. in Concilio Lugdunensi.
Si ergo Censura non est, sed pura p&#x0153;na Eccle-
siastica, ex illius violatione non veniet irregulari-
tas incurrenda, vt citata Glossa in casu illius Ca-
pitis philosophatur, sicut & alij, vt testatur P. Sà
v. Irregularitas ex Ordinis abusu, num. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>84</absatz-nummer> Sed hoc non vrget: quia cùm verosimi-
le satis sit suspensionem illius Capitis esse Cen-
suram, & aliunde Bonifacius in Extrauagante
citatâ circa Episcopos plus velit vrgere, ex eo fit
plus aliquid roboris in eius decisione contineri,
vt omnino certum haberi possit propriam esse
Censuram. Et ita intellexit Sacra Congregatio,
dum absolutionem ac dispensationem necessa-
riam declarauit, quam & Pontifex impertiuit, quia
manifestum erat consecratum & consecrantem
contra suspensionem dictam egisse, Pontificale
munus exercendo. Et per violationem suspen-
sionis, quæ pura p&#x0153;na sit, irregularitatem et-
iam incurri vt certum statuit P. Suarez Tomo 5.
citatâ Disputat. 27. Sect. 2. num. 4. ex Cap. 1. de re
iudicata, & de Sent. excommun. in 6. quem sequitur
P. Palaus Parte 6. Disput. 4. Puncto 6. num. 5. aliis
pro eodem adductis. Leander Parte 5. Tractat. 2.
Disputat. 22. Quæst. 5. Villalobos Tomo 5. Tractat.
18. Difficult. 3. numer. 57. licèt oppositum censeat
probabile. Quibus addendum id, quod de Inter-
dicto diximus ex Cap. Præsenti, de officio Ordi-
narij in 6. de quo numer. 75. & ad Consecratum
pertinet. Circa Capitulum autem, cui in Extra-
uagante eadem p&#x0153;na priuationis beneficialis im-
ponitur, nihil à S. Congregatione dispositum,
neque à Pontifice decretum, ob receptionem &
obedientiam, quia p&#x0153;na manifesta est, & nihil
fuit ex parte Capituli supplicatum: vnde nec de-
buit sententia contra inauditam partem pronun-
tiari. Cùm possint aliàs Capitulares iustam cau-
sam receptionis obtendere: & quòd fortè iam in
viuis non extent, qui tunc temporis in prædictâ
Ecclesiâ residebant. Et hoc circa quartum, in quo
non leues difficultates occurrunt, quibus, eò
quòd non ita obuiæ, conatus sum lucem aliquam
exhibere. Iam ad alia.</P>
<negEZ><A+1>Circa resolutionem Sacræ Congrega-
tionis pro valore Consecrationis vti-
lia quædam adnotata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>85</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vintum ergo sit, Sacram Congrega-
tionem vt omnino validam consecra-
tionem proponere, quamuis tot viri docti, gra-<-P>@@

<-P>nissimis ducti fundamentis, non solùm in Indiis,
sed etiam in Hispaniâ, satis dubiam pronuntia-
uerint. Immò & oculis Pontificiæ Sedis scribens
Diana Parte 12. Tractat. 1. Resolut. 47. idem statuit,
ratus sub conditione repetendam consecratio-
nem. Vnde à veritate prorsus alienum, quod in
vulgari quodam scripto circumfertur, Auctorem
scilicet hunc in fauorem Episcopi scripsisse. Ad
quod quidem responderi potest, sicut in simili
respondet citatus Auctor in fine Resolutionis di-
ctæ circa casum Bullę Pij IV. die 11. August. 1562.
qui dispensans vt Episcopi in Indiis consecrati ab
vno tantùm Episcopo sine Apostolica dispensa-
tione, & ab huiusmodi excessu, ac suspensionibus,
aliisque Ecclesiasticis sententiis, Censuris, ac p&#x0153;-
nis absoluens pro irregularitate etiam dispensa-
tione subiunctâ; opinionem est probabilem am-
plexus, conueniens non iudicans consecrationis
iteratæ sub conditione remedium. Quod exem-
plar sacra est Congregatio secuta, ne Sedes Apo-
stolica in suis dispositionibus sibi contraria videa-
tur. Et quia non sine scandalo id videtur stare
posse. Vnde Dominicus Sotus in 4. Distinct. 1.
Quæst. 1. Artic. 8. §. Circa, docet ad huius Sacra-
menti iterationem difficilius quàm ad alia venien-
dum. Possunt ergo ordinati à præfato Episcopo
post absolutionem à suspensione, quam ab inter-
dicto, suspenso, & irregulari Ordinem accipien-
tes contraxerunt, tutâ conscientiâ in exercitio
Ordinum suorum prosequi, quia & ipsa pro se
habent probabilem opinionem: sed id non tollit,
quo minùs possint sub conditione iterùm ordi-
nari. Vbi & notanda doctrina succurrit, quam
ex aliis proponit & amplectitur Mag. Barnabas
Gallego in Tractatu de Conscientiâ, Dub. 2. de Con-
scientiâ probabili, vbi statuit responsa Pontificum
ad casus particulares non habere vim legis, nisi de
illorum mente constet: nec credendum eos
egregiorum Theologorum sententias velle peni-
tus condemnare. Videndus etiam Leander Parte
4. Tractat. 2. Disput. 17. Quæst. 46. vbi & P. Gra-
nado Controu. 1. de Fide, Tractat. 15. Disputat. 14.
num. 10. statuit S. Congregationem probabiles
sæpè opiniones amplecti, sed oppositas, eo non
obstante, posse valde probabiles reputari. Et ita
in præsenti casu contingere dicit nouissimè Cara-
muel in Apologema pro doctrinâ de Probabi-
litate Epist. 4. num. 147. in edit. Lugdun. ann. 1663.
adducens verba Sacræ Congregationis, & post
illa refert Laurentium Brancatium Tom. 3. Disput.
6. artic. 4. num. 89. in addit. Romanâ, anno 1662.
dicentem: In huiusmodi fateor standum esse Decretis
Romanorum Pontificum ideoque retuli tantùm argu-
menta & responsiones, quę pro & contra possunt adduci;
eis tamen adhærere non curo, neque pro Episcopo habe-
rem sic ordinatum. Hæc Brancatius Romæ Supe-
riorum permissu, non ergo intendit Sacra Con-
gregatio oppositam sententiam condemnare, sed
iuxta probabilem processit.</P>
<P>  <absatz-nummer>86</absatz-nummer> Quod suaderi vlteriùs potest ex eo quod
in eodem Decreto dicitur, consecrationem scili-
cet quantùm spectat ad Sacramentum, & impres-
sionem characteris, fuisse validam. In eo enim
probabiliter tantùm locuti DD. Cardinales, dum
consecrationem Sacramentum propriè vocant, &
impressionem characteris eidem attribuunt; con-
trarium enim sequuntur multi vt probabilius,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0419.jpg/>
@@1@<SE419>20 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>licèt Nos illis neutiquam assentiamus, de quo ex
professo egimus Tomo 2. Theologicorum Problema-
tum à numer. 130. Et pro quo Bonacina cum ne-
gantibus sentiens, plures adducit Tomo 1. Disput. 8.
Quæst. vnica, Puncto 1. num. 2. & 3. & suprà Quæst. 1.
Puncto 1. num. 10. ad priorem locum se referens
affirmat Episcopatum propriè & strictè loquen-
do non esse Ordinem, quod & repetit Puncto 7.
numer. 4. & alibi. P. Amicum ex Recentioribus
pro eadem depugnantem citato num. dedimus. Et
probabilitatem agnoscit etiam Sayrus Libr. 1. de
Sacramentis Cap. 1. Quæst. 3. Artic. 5. numer. 2. Et
P. Becanus Tractatu de Sacramentis Cap. 26. Quæst.
3. Alexander Pesantius in Additionibus ad D. Tho-
mam Quæst. 40. Disputat. 3. asserit Episcopatum
non esse Ordinem distinctum, neque distinctum
imprimere characterem. Et cum S. Thoma idem
tenere Scholam Patrum Dominicanorum 3. p.
quæst. 40. art. 5. ex quibus aliquos adducit. Affir-
mat Diana Parte 5. Tract. 10. Resolut. 41. vbi &
probabilitatem agnoscit: sicut & Guilielmus E-
stius in 4. dist. 24. §. 28. & Ioannes Poncius in
Cursu Theologico Disput. 48. num. 1. P. Comito-
lus Lib. 1. Responsor. morali. Quæst. 49. numer. 11.
sic scribit: Quæ sententia fermè est omnium Princi-
pum Theologorum. Ex quibus statim plures inducit.
Quam & tenet P. Azor Tomo 2. Libr. 3. Cap. 27.
Quæst. 3. & 4. Et alij apud Leandrum. Parte 2.
Tract. 6. Disput. 1. Quæst. 10. Thomas Hurta-
dus Tract. 13. & vltimo Resolut. mor. num. 77. ex
eo quòd sit illa receptissima in Thomistarum
scholâ, in Auctores Societatis inuehitur ipsam
communiter impugnantes. Sed quàm inofficiosè
& toruè, sicut in aliis, ostendit P. Gabriel de He-
naco, de Sacramento Eucharistiæ Disput. 12. n. 95.</P>
<P>  <absatz-nummer>87</absatz-nummer> Et quidem Episcopi, de quibus Pius
IV. in sua Bulla, minùs certum fundamentum
valoris suæ consecrationis habebant, quia
consecrati fuerant absolutè sine dispensatione,
in quo de necessario aliquo ex iure diuino, &
quod nullo modo aderat, quæstio verte-
batur, ternario scilicet Episcoporum. In
casu autem nostro reuerà extabat dispensatio
circa illud, tum in speciali Bulla Vrbani Octaui
nondum receptâ; tum in Bulla prædicta Pij IV.
Et tantùm dubitari poterat an ipsi verè applica-
retur, sic enim Pontifex loquitur: Nos igitur sa-
crorum Canonum æquitatem à nemine vltra quàm
præstare poßit exigere perpendentes &c. (vbi satis in-
nuitur pluralitatem Episcoporum pro consecra-
tione, per sacros Canones, & non ex Christi
præcepto vt omnino necessariam fuisse introdu-
ctam) Vt deinceps perpetuis futuris temporibus, post
eorum electionem & assumptionem huiusmodi, nullo
alio sibi obstante Canonico impedimento, à quocumque
maluerint Catholico Antistite &c. Cùm ergo Epi-
scopo, de quo quæstio, Canonicum impedimen-
tum ex defectu Litterarum Apostolicarum vi-
deatur obstitisse, dispensatio locum non habere
videbatur. Iam ergo Bullæ vtriusque decisione
perspectâ, Pij inquam & Alexandri, intelligere
deinceps possumus Sedis Apostolicæ voluntatem
esse, vt dispensatio in casibus similibus semper
locum habeat, quantùm ad valorem consecratio-
nis, si illa necessaria est, ne sit opus iteratâ con-
secratione, quod, vt diximus, stare sine scandalo
nequit. Et hoc circa Episcopos, de quibus Pius<-P>@@

<-P>IV. suo modo etiam accidisse potest affirmari,
quibuscum in eorum prouisione, electione, &
assumptione tacitè dispensatum est quoad valo-
rem: cùm semper Pontificia Sedes erga ea, quæ
tanti momenti sunt, similem sit credenda proui-
dentiam exercere.</P>
<P>  <absatz-nummer>88</absatz-nummer> Et hæc quoad valorem sufficiunt, licet
consecratio peracta non fuerit, virtute dispensa-
tionis Pij IV. à Consecrato penitus ignoratæ;
vnde in Breui nulla illius mentio ad fundandum
valorem consecrationis: sed ex aliquali notitia,
aut præsumptione ab Vrbano Octauo concessæ,
vt ex Breui constat. Quamuis autem notitia illius
deficiat, effectum habere potest, si Bullæ confir-
mationis adsint, & specialis de dispensatione
non extet: quia est gratia Communitati con-
cessa, communiter etiam acceptata, præsertim à
Rege, ad cuius instantiam emanauit: & per ac-
cidens est quòd ab vno, aut altero, dum operatur,
ignoretur. Pro quo videri potest P. Suarez Lib.
8. de legibus Cap. 25. num. 16. ad quem locum se
refert Lib. 6. Cap. 11. num. 8. vbi de dispensatio-
ne agit. In casu autem nostro, quia Bullæ con-
firmationis defuerunt, quod est Canonicum im-
pedimentum, aliter res se habuit, quia pro con-
ditione exigitur ne illud interueniat: non ergo
potest valor confirmationis eo fundamento in-
niti, nisi iuxta datam explicationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>89</absatz-nummer> Immò (quod verosimiliùs apparet)
iuxta mentem Pontificum videtur, ad valorem
consecrationis non esse dispensatio vlla necessa-
ria, cùm illam non videantur attendere. Licet
enim id stare possit quod de tacita dispensatione
diximus, id tamen solùm est verosimilis coniectu-
ra, quæ aliis talis fortè non apparebit. Et quidem
Pius IV. numerum Episcoporum pro consecra-
tione à Iure tantùm statutum inquit, ibi: Nos igi-
tur sacrorum Canonum æquitatem, & alia vt num. 87.
Et cùm vni Episcopo facultatem tribuit, non de
valore agit, sed de libera ac licita potestate, verbis
illis: Vt idem minus talis auctoritate præfata impen-
dere libere poßit, plenam & liberam auctoritate &
tenore præsentium facultatem concedimus & indulge-
mus. Non ergo decisionis suæ vim in habituali
dispensatione constituit, quam nostra intulit
coniectura, & ab aliis (vt dixi) forsitan reiicien-
da. Quemadinodum P. Ouiedus in approbatio-
ne Scripti cuiusdam P. Francisci de Connexas,
circa casum præsentem euulgati, de simili conie-
cturâ censuit. Cùm enim præmisisset posse ali-
quando licitum esse vsum opinionis probabilis
in materia Sacramentorum, quia tunc Ecclesia
defectum supplet, si illa vera non sit, ita subdit:
En la legitimacion del Ministro es materia mucho mas
escrupulosa; y cumque alguno dira que en esta materia
es lo mismo, (Ordinis scilicet) por poder el Pontifice
dispensar paraque vn Obispo solo validè consagre, asi
se hade presumir suple el defecto de los dos quando con
probabilidad se hace la consagracion ab vno: esto dirase
solo con vna prudente congetura muy incierta. Sic
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>90</absatz-nummer> Et vrgeo. Nam si ad dispensationem pro
defendendo valore est recurrendum, rogo quan-
do id faciendum, an semper, an aliquando tan-
tum? Semper quidem non videtur admitti posse:
nam multoties posset esse valde exorbitans con-
secratio, & inconuenientibus grauissimis plena; si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0420.jpg/>
@@1@<SE420>Circa Titulum XIII. Cap. III. 21
<duolan 2><-P>videlicet quis neque à Patrono præsentatus, ne-
que electus; aut confirmatus, & plures patiens
Canonicos defectus se faceret consecrari. Vbi &
dici iuxta moralia principia debet dispensationem
esse nullam, quia est in lege Superioris, Christi
scilicet, sine iusta aut rationabili caussa, Quòd
autem aliquando, non est verosimile, quia à Pon-
tificibus non sunt designatæ circumstantiæ, in
quibus id possit contingere, & valde diuersæ illæ
esse possunt, vnde in casuum contingentia ma-
gna confusio sequeretur. Cumque stante valore,
remaneant aliæ p&#x0153;næ, quas Consecratus incurrit,
vt in casu nostro videre licet, neque tunc ratio-
nes conuenientes dispensationis occurrant, vnde
& dubitari de illius valore poterit. Sicut enim
non est caussa sufficiens ad dispensandum in eis-
dem casibus, vt consecratio non solùm valida sit,
sed etiam quoad vsum illius; cùm tamen, si vali-
dus non sit, grauia inconuenientia sequantur,
incursu censurarum, irregularitatum, & pericu-
lorum quamplurium animarum ex non legitima
administratione Sacramentorum: ita consequen-
ter de consecrationis valore dicendum, in quo
omnia præfata admiscentur incommoda, & ma-
iora fortè alia, vnde iuxta mentem Ecclesiæ i-
dem consequenter faciendum, si valor à dispen-
satione illius dependeret. Non ergo dependet,
iuxta praxim, quam amplectitur, grauium Scri-
ptorum auctoritate firmatam, qui videri apud
Dianam possunt Resolut. 47. citata, quorum &
sententiam ille probabiliorem arbitratur.</P>
<Z><A+1>Circa vulgare scriptum post Breue edi-
tum commodæ Animaduersiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>91</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Cripti huius memini num. 85. in quo
illius auctor tria vt digna notatione
proponit. Primum, sacram Congregationem sine
plena notitia facti pronuntiasse. Secundum, iis
inspectis, quæ post Decretum ad Romanam sunt
Curiam allata, & anteà afferri commodè non
potuerunt, aliter forsitan decernendum, & de-
clarandum Censuras Episcopum neutiquam in-
currisse. Tertium, omnia Sacramenta ab Episcopo
administrata, quæ characterem Episcopalem re-
quirunt, vt Ordo, & Confirmatio, fuisse valida,
& conseqùenter omnia administrata à Sacerdo-
tibus ab eodem ordinatis, etiamsi ille censuris
ligatus fuerit, immò & irregularis, iuxta com-
munem Doctorum sententiam, ex quibus D.
Thomas, Diana, & Barbosa, & nonnulli pro
eodem Textus ex Decreto proferuntur. Ad quæ
breuiter dico,</P>
<P>  <absatz-nummer>92</absatz-nummer> Primum non esse Apostolico Breui con-
forme, ex quo constat pro parte Episcoporum
dictorum fuisse Congregationi expositum sta-
tum caussæ, de quo agimus: vnde manifestum
apparet eos nudè veritatem enarrasse; aliàs eo-
rum conscientiæ per resoluta in Congregatione
minimè tutæ remanerent. Idem constat ex hu-
mili supplicatione eorumdem coràm sua Sancti-
tate, Vt eorum statui opportunè in præmißis prouide-
re de benignitate Apostolica dignaretur. Status ergo
ab eisdem propositus & expositus. Ex quo se-
quitur neque Secundum veritati consonare: quia
quidquid de nonnullis accidentibus fuerit, sub-<-P>@@

<-P>stantia ipsa negotij non potuit legitimè variari.
Consecrationem prætereà sine Litteris Aposto-
licis peractam nullo modo negari potuit, quid-
quid de suscepta administratione fuerit: in quo
id, quod dicitur, credent fortassè longinqui; sed
qui viciniores, sciunt quid actum, sciunt & com-
plures alij, & acta ipsa iudicialia resque ipsa cla-
mant: qui enim ritè & rectè se consecratum con-
tendebat, quocirca administrationem, quæ quid
est consequens, vt vidimus num. 74. nouo scru-
pulo pungeretur? Vnde & decantatum illud
Brocardi exemplum, de quo Glossa in Extrauag.
Iniunctæ. vers. Subsistat: qui sine confirmatione
administrationem suscepit. Non ergo æmulatio
damnabilis, sed quæ meliora amplexatur charis-
mata, circa gesta fuit talia concitata.</P>
<P>  <absatz-nummer>93</absatz-nummer> Et quidem licet sacræ Congregationi
ante illius Decretum non fuerint pleniora illa
scripta præsentata, potuerunt sanè posteà præ-
sentari, cùm allata dicantur ante expeditionem
Breuis, in quo potuit per notitiam pleniorem
habitam (duorum annorum, & sex mensium in-
teriecto spatio, vt ex tenore ipsius constat) id,
quod minùs exactè processerat, reformari.
Cùm ergo Breue ita impetratum fuerit, vt nihil
in eo à Decreto Congregationis diuersum ha-
beatur, non obscurum indicium est parùm veri-
dicæ narrationis, aut minimè probabilis conie-
cturæ de variatione Decreti, Censuris improba-
tis. Neque Allegatio quædam Iurisconsulti Cu-
rialis adeò irrefragabilis fuit, vt clamatur, quam
constat in Romana Curia nihil ad euitandas Ce&#x0303;-
suras, aut earum potiùs declarationem, roboris
habuisse. Valorem autem consecrationis nullus
ex iis, qui æmuli dicuntur, omnino negauit, sed
dubium fuisse contenderunt, stantibus contra il-
lum valde probabilibus fundamentis. Quòd si
post Allegationem dictam tacuerunt, à doctis
quibusdam comprobatam, id non, quia eorum
sunt oppressi iudicio, factum ab eisdem, sed ho-
nestâ aliâ ratione: nusquàm enim coràm Ponti-
fice, etsi grauiter læsi, caussam prosecuti. Et
cùm in Regia Curia executioni Breuis se possunt
opponere, abstinuerunt penitus, Deo exitum
committentes: qui vtinam felix faustusque sit, ad
ipsius gloriam, triumphum agente veritate.</P>
<P>  <absatz-nummer>94</absatz-nummer> Iam quod ad Tertium attinet de rata
Ordinatione libenter àmplectimur, pro quo ple-
nissimè P. Suarez Tomo 5. Disput. 11. Sect. 2. Vi-
dendus item P. Bauny Tomo 2. Tract. 1. Quæst. 9.
Dicto 6. §. de iudice absoluente. Sed illud certè in
sensu ab Auctoribus asserto; quando scilicet in
Episcopi consecratione nihil fuit, vnde possit de
valore ipsius dubium resultare. Et in eo etiam
casu, licet acta ab Ordinatis Sacerdotibus circa
Sacramenta, ad quæ solus Sacerdotalis character
sufficit, valida sint, vt consecratio Eucharistiæ,
Extremæ vnctionis collatio, absolutio in articulo
mortis, pro quo videri citati possunt Sectione &
Quæstione indicatis. Posterior item Quæst. 8. Di-
cto 2. quamuis circa Extremam vnctionem non
desit qui neget deficiente bona fide ex parte re-
cipientis, pro quo P. Suarez num. 3. Non ita in
aliis; vt generaliter & pro certo asseritur; quia
cùm priuati officio sint, vt iam dictum, per Ex-
trauag. Iniunctæ, iurisdictionem exercere ne-
queunt: quòd si contra ab eis tentatum fuerit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0421.jpg/>
@@1@<SE421>22 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>quidquid actum fuerit, irritum habeatur: quæ sunt
verba Pontificis. Vnde Confessarij ab eisdem
approbati iurisdictione pro foro conscientiæ ca-
rent, & consequenter Parochi assistere celebra-
tioni Matrimonij nequeunt, cùm verè Parochi
non sint, & ita illud validum esse non potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>95</absatz-nummer> Vbi dici nequit errorem esse commu-
nem, & titulum coloratum: quia reuera error
communis non fuit, reclamantibus quampluri-
mis, & defectum allegantibus, quem tandem a-
liquando Sedes Apostolica vti inexcusabilem
Orbi vniuerso propalauit. Quo vitio Ordinati ab
eodem, aut constituti Parochi laborarunt. Com-
muni autem errore non extante, nihil coloratus
titulus prodest, qui & penitus defuit: debuit e-
nim à legitimo Superiore conferri, vt est com-
munis sententia Doctorum, pro qua & commu-
ni errore videri potest P. Thomas Sancius Lib. 3.
de Matrimonio Disputat. 22. & Bonacina Tomo 1.
quæst. 2. de Matrimonio Puncto 8. num. 25. Non
fuit autem legitimus Superior Episcopus ab offi-
cio suspensus, & repulsus propter præposterum
ingressum: qui neque titulum coloratum habuit,
quem sufficere in Superiore asserit Bonacina:
quia & hic conferriab aliquo debuit; quod ta-
men non ita accidit: si enim ab aliquo, maximè
à Pontifice: quod dici nequit, quia Pontifex per
Litteras confert, quæ penitus defuerunt, vnde &
intrusus, & violentus detentor asseritur in Bulla
Pauli Tertij sine illis ingrediens: talibus autem
non suffragari communem errorem obseruat
Flamminius de Resignat. Lib. 11. Quæst. 1. n. 11.
Vt notant omnes Doctores, quæ sunt illius verba.
Pro quo & P. Comitolus Lib. 6. Quæst 58. præ-
sertim numer. 4. & 5. Vbi Syluestrum adducit,
Panormitanum, & Alexandrum Hallensem.</P>
<P>  <absatz-nummer>96</absatz-nummer> Quòd si alicubi defectus erat prorsus
ignotus, & sic Ordinati approbationem, aut in-
stitutionem Canonicam ab alio Episcopo ha-
buerunt, probabile videtur acta fuisse valida.
Sic enim eis fauet grauium Scriptorum sententia,
quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius ci-
tata Disput. 22. num. 9. & 13. Bonacina num. 31.
& P. Suarez Tomo 5. Disput. 13. Sect. 1. num. 16.
& Recentiores communiter amplectuntur. Im-
mò & errorem communem sine titulo sufficere
sunt qui teneant, vt videri potest apud Dianam
Parte 2. Tract. 2. Miscellaneor Resolut. 43. & Parte
3. Tractatu 4. Resolut. 122. ex quibus & Leander
Tomo 1. Tract. 5. Disput. 5. Quæst 81. & Disput. 11.
Quæst. 102. alios adducens. Et videtur non dis-
plicere P. Busembaum in Medulla Theol. mo-
ralis Lib. 6. Tract. 4. de P&#x0153;nitentia Cap. 2. Dub. 3.
numer. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>97</absatz-nummer> Si dicas sententiam esse P. Suarij suprà
Disput. 40. Sect. 2. num. 45. & 46. quam secuti
sunt alij, vt videri potest apud Dianam Parte 4.
Tractat. 2. Resolut. 68. irregularem & suspensum
validè absoluere, si P&#x0153;nitens bonâ fide accedat.
Respondeo id in casu præsenti locum non habe-
re; non solùm quia contrarium absolutè sentiunt
plures apud Dianam, quibus addendus P. Co-
mitolus Quæst. 9. citata, vbi alios adducit, & P.
Bauny cum aliis, quos citat, Quæst. 9. etiam citata,
Dicto 8. §. Sacerdos quem. & Dicto vltimo. §.
Quidquod. Sed quia illud procedit, quando ha-
bens aliàs iurisdictionem, priuatur ipsâ: tunc e-<-P>@@

<-P>nim cùm tantùm priuetur vsu, iurisdictio rema-
net in eodem radicata; eò quòd in ordine ad va-
lorem actûs non inueniatur per Ecclesiæ Cano-
nes abrogata. In casu autem nostro secus euenit,
nam iurisdictionis acquisitio penitus remouetur.
Et ita censuit Congregatio D D. Cardinalium
apprehensionem possessionis fuisse illegitimam,
& consecrationem quoad vsum irritam & ina-
nem. Vnde neque allegari potest suspensionem
non obstitisse, eo quòd suspensus esset toleratus,
cùm non esset publicè denuntiatus, iuxta Ex-
trauag. Martini V. Ad euitanda: quia suspensio
dicta est per modum repulsæ ab ingressu in offi-
cium, vnde & ille cum tumultuariâ & non paci-
fica possessione, irritus & vanus fuit, volente
expressè Pontifice vt nullum habeat effectum,
quod ex verbis Extrauagantis est compertum &
etiam Iulij Tertij, quia ab intruso, & violento
detentore, vt iam vidimus assertum ab ipso. num.
præced. Et circa sic ingressos Extrauagantem
Martini V. non procedere, videri potest apud P.
Comitolum suprà num. 12. videndus etiam P.
Suarez Disput. 31. Sect. 1. num. 23. Constat item
ex dispensatione super irregularitate à Pontifice
concessâ, quæ necessaria non esset, quia non
denuntiati celebrantes illam non contrahunt,
cùm rogati id faciunt: vt videri potest apud P.
Gasparem Hurtadum de Suspensione, Difficult. 5.
num. 13. Et P. Bauny Tract. 8. in Epitome Cap. 5.
in fin. etiamsi grauiter peccent: immò etiamsi
se ingerant, vt vterque significat: ille numer. 14.
& hic eum adducens §. Quod in eo, quando ita ex-
ercentur actus, vt conditionem importent, si à
Fidelibus acceptentur. Non constabat autem a-
liter factum ab eo, aut ab eis, cum quibus est dis-
pensatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>98</absatz-nummer> Accedit id, quod valde notandum est,
& negotium istud videtur penitus conficere:
tunc scilicet suspensionem valori actus obstare
non posse, quando suspensione sublatâ validus
esse posset, si enim aliàs actus esset inualidus, &
stante suspensione validus euaderet, beneficium
quis ex sua iniquitate reportaret; & melioris, suc-
cedente Censurâ, conditionis redderetur. Quod
quidem Doctores plures Iuramento tribuunt ob
reuerentiam diuini nominis, cùm tamen negent
plurimi. Iam ergo in casu nostro loquendo, et-
iam suspensione sublatâ ingressus est nullus, Lit-
teris non exhibitis; quia contra manifestam Pon-
tificum voluntatem, & ideò acta annullantur, ac
negantur prouentus, vt vidimus, vbi neque error
communis, neque coloratus titulus, vt est osten-
sum, possunt suffragari.</P>
<P>  <absatz-nummer>99</absatz-nummer> Secus posset aliquis existimare de ingres-
su Litteris exhibitis, sed non præstito fidelitatis
& obedientiæ iuramento, quòd scilicet ingressus
validus sit, sed p&#x0153;na suspensionis incurratur, si
post illum non præstetur. Id quod fundari potest
ex eo quòd recipientibus sic ingredientes nulla
p&#x0153;na imponitur: illud enim quod in fine habe-
tur, vt de alijs prædicitur, non ad recipientes, sed
ad Prælatos est ipsos, iuxta Glossam, referen-
dum. Et potest esse casus non rarò occurrens,
quoties scilicet Episcopus ante consecrationem
præsentatis Litteris administrationem suscipit;
tunc enim iuramentum non præstat, sed in con-
secratione, iuxta exemplar Cap. Ego N. de Iure-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0422.jpg/>
@@1@<SE422>Circa Titulum XIII. Cap. III. 23
<duolan 2><-P>iurando, vel quam voluerint Pontifices formam
assignare, vt reuerà assignarunt: pro quo vide-
ri potest Andreas du Saussay in Panopliâ Episcopali,
Lib. 2. in fine. Tunc ergo si non præstetur iura-
mentum, suspensio incurritur in citatâ Extrauag.
designata: quâ non obstante videtur licere com-
municatio, quia non est Episcopus denuntiatus.
Quod quidem verosimile apparebit fortè non-
nullis: sed cùm in Extrauagante annullentur a-
cta sic ingressi, sicut & ingressi sine Litteris A-
postolicis, difficultas videtur perstare, de quâ nu-
per ex hoc pacto dispositio ferè esset inutilis, cùm
non sit, præsertim in locis valdè distantibus, &
in Indiis maximè, qui denuntiare Episcopum
possit, & sic acta semper essent valida. Id quod
pro casu etiam, de quo specialiter agimus, non pa-
rum videtur habere momenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>100</absatz-nummer> Vbi id profectò dici potest Extraua-
gantem prædictam priorem esse aliâ Martini V.
Ad euitanda, sciebat autem Pontifex Episcopos
non denuntiandos communiter loquendo: ergo
licet acta ab ipsis aliàs essent nulla, ex vi fauora-
bilis illius Constitutionis valida debent reputari.
Sed certè euasio ista ex eo præcluditur, quia alias
Decretum S. Congregationis minimè esset Iuri
conforme ac rationi, dum inutilis, vanus, & irri-
tus pronuntiatur ingressus, cùm constaret ipsi
Episcopum denuntiatum non fuisse. Sicut & in
casu non præstiti iuramenti dicendum, quia eo-
dem modo constitutio disponit. Illius ergo vis
non est per posteriorem aliam labefactata, quia
tantùm procedit in casu ei simili, aut quodammo-
do eodem, de quo numer. 97. quando scilicet su-
peruenit suspensio habenti potestatem ad actum
cum pacificâ possessione, & sine notorio vitio
intrusionis. Pro quo & Diana Parte 5. Tractatu
10. Resolut. 52. cum Victoria, Caietano, ac Lu-
douico à Cruce, de absolutione à suspenso im-
pensâ loquentibus; quamuis sint qui negent ibi-
dem. Videatur P. Comitolus suprà numer. 12. vbi
obseruat Extrauagantem dictam de ingressis per
intrusionem non procedere. Videndus etiam P.
Bauny Tomo 4. seu Praxi Beneficiorum, Disputat. 1.
Quæst. 7. §. Regula 5. & seqq. vbi ait quod licet
cùm dicitur, Ipso iure, aut ipso facto, vacat officium
aut Beneficium, non excludatur sententia saltem
declaratoria criminis, vnde nec inducitur priuatio
iurisdictionis, ex P. Lessio, & alijs. Id tamen non
habere locum, cùm verus possessor non est ex
defectu qualitatis requisitæ. Quod quidem in
casu nostro contingit, in quo priuatio iure & fa-
cto iniungitur à Iulio III. & qualitas ad ingres-
sum omnino necessaria desideratur, scilicet ex-
hibitio Litterarum. Pro quo P. Thesaurus de
p&#x0153;nis Ecclesiast. Parte 2. V. Fidei profeßio. vers. Ex
hoc, cum Nauarro in Manual. Cap. 25. num. 118.
Licèt sint qui dicant sententiam declaratoriam
requiri ad amissionem fructuum, pro quo Bos-
sius Parte 1. Tractatu de Matrimon. Cap. 5. numer.
93.</P>
<P>  <absatz-nummer>101</absatz-nummer> Licèt autem in casu non præstiti iura-
menti potestas ad actum supponatur, iuxta con-
tingentiam dictam de possessione legitima ante
consecrationem; id non videtur obstare, quia
Pontifex eodem modo vult dispositionem illam
procedere, vt ex verbis illius constat, dum con-
cludit; vt de alijs prædicitur: licèt hoc non ita<-P>@@

<-P>certum videatur, & possit aliquo modo sustineri,
dum Sacra Congregatio aliud non decernit, vt
credi quidem potest decreturam, quia hoc est De-
cretis aliis eiusdem conforme: vnde in hac mate-
riâ semper est cum omni securitate possibili pro-
cedendum, ne similes tragædiæ videantur. Et
verò per litteras ex Europa missas compertum
habetur Pontificem in concedenda absolutione
ac dispensatione prædictis valde se difficilem ex-
hibuisse. Quid ergo faciet sic inter angustias de-
prehensus? & quale erit dignitatis dedecus, ab
ea ingressum non per ostium, sed stellionis more
per maceriam reptando, decidisse? Aut ingres-
sum canonicè ob administrationem præposteram,
vel damnabilem sacrorum vsum, quasi manibus
& pedibus ligatum à luce ac splendore Pontificię
Sedis in exteriores tenebras, in statum inquam
obscurum ac contemptibilem amandari?</P>
<P>  <absatz-nummer>102</absatz-nummer> Ideò obseruanda est valde doctrina
quædam apud P. Thomam Sancium in Opere Mo-
rali, Libr. 1. Cap. 10. num. 61. vbi ait ob dubiam
excommunicationem impediri aliquem ne in E-
piscopatum aut dignitatem promoueatur, à qui-
bus turpe sit aliquando eum deturbari, comperta
Censuræ veritate, aut saltem ob dubium illud no-
ta aliqua inureretur Dignitati. Quod docet Glos-
sa in Cap. 1. Sententia 8. quæst. 1. & probat ex
Cap. Tantis 81. dist. & Cap. Omnipotens, de accu-
sation. & cauetur ita, non tam gratia excommu-
nicationis dubiæ obseruandæ, quàm reuerentiæ
gratia, debitæ Dignitati. Et constat, quia idem
fieret in dubio alicuius criminis nullâ affecti Cen-
surâ. Sic ille philosophatur, ex quo & P. Palaus
Parte 6. Disput. 1. Puncto 8. num. 9. addens quòd si
periculum cesset, quia moraliter loquendo Cen-
sura cognosci non potest, dubium huiusmodi
nullum præstabit impedimentum Ecclesiasticæ
dignitati accipiendæ. Id autem quod de excom-
municatione dicitur, ad suspensionem extenden-
dum constat identitate rationis, quia ob illam
potest Prælatus Ecclesiasticus à suâ dignitate de-
turbari, cui & notam inuri est pariter manifest&#x0169;.
Sacro nomini absit iniuria. Sic in citato Cap. Tantis.
D. C&#x0153;lestinus Pontifex ex Epist. 2. ad Episcopos
Galliæ. Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+2>Circa Caput VI. & §. I.</A+2>
<A+1>De obligatione visitandi Episcopos
perurgente.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>103</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Acit pro illa id, quod habet Pater
Petrus Hurtadus 2. 2. Disputat. 162.
de Charitate. §. 60. vbi post declaratam ipsam
in Parochis & Prælatis aliis, & etiam in Con-
cionatoribus in ordine ad correctionem, ita scri-
bit: Hinc com$uncleariciant vtrùm suo muneri satisfaciant,
qui totâ Diæcesi & Republicâ incendio peccatorum de-
flagrante, pacatè domi suæ dormiunt, qui sui officij
legibus tenentur omnes angulos conspicere, ne quod pec-
catum lateat in tenebrarum latebris. Sic ille.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0423.jpg/>
@@1@<SE423>24 Additiones ad Thesaurum Indicum
<duolan 2><Z><A+2>Circa §. Tertium.</A+2>
<A+1>Ubi de congrua Episcoporum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>104</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de illâ P. Bardi in Selectis, Lib. 3.
Quæst. 10. Sect. 4. & 6. & in 5. pro-
bat non peccare contra iustitiam profanè expen-
dens. In 4. autem num. 3. & 4. validè improbat
sententiam Lorcæ 2. 2. Disputat. 40. num. 44. vbi
contendit Decretum Concil. Tridentini largitio-
nes Episcopis prohibentis non pias, de immobi-
libus tantùm bonis accipiendum, & de iuribus
ad annos redditus. Quæ intelligentia omnino est
à mente Patrum Conciliarium aliena. Pro largi-
tionibus enim talibus non erat opus nouum De-
cretum efformari, quandoquidem Episcopi suo
libitu nequeant bona immobilia, inter quæ etiam
iura ad annuos redditus computantur, sed iuxta
Canonici iuris dispositiones vrgentissimas aliena-
re. Vnde neque ex illis licet moderatas cognatis
facere donationes, quas tamen Concilium ibidem
admittit. Videndus etiam Diana Parte 10. Tract.
11. Resolut. 35. vbi contra Lorcam etiam dimicat
Duuallij armis. Qui & Resol. 36. cum eodem &
aliis firmat pauperes loci esse præferendos, & quid
circa filios spurios. Circa primum autem iuuat
ex P. Ioanne Rho in variâ virtutum historiâ Lib.
1. Cap. 12. §. 4. luculentum exemplum posuisse; sic
enim ille. Ibissam insulam ab Otomannicæ claßis arce
imposita, vt muniret Carolus Cęsar, pecuniam vnde vnde
corradebat. Ergo à Villa-noua, cuius proximum & opu-
lentißimum esset Sacerdotium, XX. mil. mutua petit.
Negat vir Dei pauperum suorum redditus passurum se
in bellicos vsus conuerti, monentibus consuli desertißimis
Insulanis, Valentinos pauperes à Deo sibi commendatos,
non Ibissanos esse, respondit, & alia lectu dignissima.
Videri etiam pro Episcoporum obligatione po-
test Verricelli Tom. 1. n. 83. vbi ait illos teneri sal-
tem ad medietatem residui, & ceteros ad sextam,
cum aliis citatis n. 48. & pro Religiosis Pasqua-
ligus Decis. 267. vbi probat omnino à voto pau-
pertatis absolui, sicut & ab aliis etiam solemnibus,
de quibus proximis Capitibus.</P>
<Z><A+2>AD TITVLVM XIV.
Circa Caput I. num. 4. & seqq.</A+2>
<A+1>Ubi an Parochi esse Vicarij Generales
possint.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>105</absatz-nummer> <INI4>Q</INI4>Væ à nobis circa hoc dicta, si re-
sidere nequeant, tenent Pasquali-
gus Decis. 463. nullâ additâ limi-
tatione, nisi duorum mensium
vacationis.</P>
<Z><A+2>Circa Caput V. & num. 20.</A+2>
<A+1>Ubi de obligatione fraternę correctionis</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>On esse illam in delictis publicis, videri apud
Dianam potest Part. 7. Tract. 3. Resol. 42. &
propter illius defectum non posse denuntiatio-
nem repelli Resolut. 58.</P>@@

<Z><A+2>Circa num. 29.</A+2>
<A+1>Ubi de ludo Ecclesiasticorum.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Otanda Bulla Pij V. contra clericos & Reli-
giosos ludorum lethalium spectatores, sub
excommunicatione, de quâ Diana Parte 7. Tract.
9. Resol. 40.</P>
<Z><A+2>Circa num. 30. & 31.</A+2>
<A+1>Ubi de exponente in ludo totam sum-
mam, quam est lucratus.</A+1></Z>
<P><INI2>D</INI2>Iana suprà, Resolut. 7. P. Thomam Sancium,
Cardinalem Lugo, ac P. Dicastillum sequi-
tur. Sed si alio die? Vide ibidem & comperies esse
probabile cum citatis, negante P. Dicastillo, sed
non probabilitatem.</P>
<Z><A+2>Circa num. 33.</A+2>
<A+1>Ubi de potestate Vicarij Generalis, de
quo & Titulo 12. num. 315.</A+1></Z>
<P><INI2>D</INI2>E hoc Diana Parte 10. Tractat. 15. Resol. 31.
vbi pro delegatâ plures Auctores adducit,
sed pro Ordinariâ multò plures.</P>
<Z><A+2>AD TITVLVM XV.
Circa Caput I.</A+2>
<A+1>Ubi an Parochi esse Visitatores possint.</A+1></Z>
<P><INI2>Q</INI2>Vod negat Pasqualigus Decis. 463. si resi-
dendum illis sit.</P>
<Z><A+2>Circa num. 8. & sequentes.</A+2>
<A+1>Ubi de Visitatorum obligatione circa
munera, & eorum restitutionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>106</absatz-nummer> <INI5>P</INI5>Ater Tamburinus in Deca-
logum lib. 9. cap. 2. §. 1. n. 11.
& 12. ait Visitatores præ a-
liis iudicibus teneri, & dispo-
sita circa alios, in vi iuris na-
turalis relicta: vnde accepta ab illis ante prolatio-
nem sententiæ, restituenda; secus finitâ caussâ. Si
tamen iudex agnoscat se non esse in proximo pe-
riculo, quia de suâ constantiâ est probabiliter cer-
tus, non tenebitur. Et leges prohibentes non
obligare in conscientiâ. Sic n. 6. & 7. quia tamen
Concil. Tridentin. citat Cap. Romana, in quo est
verbum Præsumat, temperatur, & ad exigua non
extenditur, sine esculenta, siue alia. Sic philoso-
phatur ille, iuxta cuius mentem accipiendum, &
probabiliter quidem. Et quod absolutio à su-
spensione impendi possit virtute Bullæ Cruciatę,
videri potest apud Leandrum Parte 4. Tractat. 4.
Disput. 4. Quæst. 3 in fine. & Quæst. 4. etiam in fine,
iunctis iis, quæ habet Disput. 5. Quæst. 1. & 5.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0424.jpg/>
@@1@<SE424>Circa Titulum XVI. & Appendicem. 25
<duolan 2><Z><A+2>Circa num. vltimum.</A+2>
<A+1>Ubi de obligatione Beneficiarij ad or-
natum Ecclesiæ.</A+1></Z>
<P><INI2>T</INI2>Eneri ad illud, si Ecclesia indigeat, pro-
bat & benè equidem, Pater Bardi in Selectis
Lib. 3. Quæst. 10. num. 4. vbi quòd & Ecclesia venit
nomine pauperum. Et est sanè titulus ille non
maior.</P>
<Z><A+2>AD TITVLVM XVI.
Circa Caput I. & §. II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ubi de obligatione Parochi ad dicen-
dam Missam, & applicandam pro
Paræcianis.</A+1></negEZ>
<P><INI5>N</INI5>Egat illam Pater Tamburinus
Opusculo de Sacrificio Missæ, Libr.
1. Cap. 6. §. 2. numer. 2. quando
in Paræcianis non est obligatio
audiendi illam. Et quantùm ad
applicationem Lib. 2. §. 16. num. 4. Quæ senten-
tia Parochis quidem est fauorabilis, humano mo-
re loquendo: sed certè fauor talis cum multo-
rum est certissimo detrimento, cùm sint altissimi
sacrificij fructu multiplici defraudandi. Leander
Tomo 2. Tractat. 8. Disputat. 5. Quæstio 5. ait om-
nes Doctores obligationem agnoscere, licèt circa
numerum non conueniant: ipse in Festis so-
lemnioribus.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa num. 7.</A+2>
<A+1>Ubi de stipendio pro Missis obli-
gationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>107</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Osse illud accipere Parochum quando
est ad Missam dicendam obligatus, sed
non ad applicationem, iuxta dicta hoc loco, tenet
P. Tamburinus, quod est generale pro aliis, &
cùm obligatio applicationis non oritur ex stipen-
dio, pro quo Leander suprà, Quæst. 14. & 15.
stipendij autem nomine veniunt salarium, reddi-
cus Capellaniæ, &c. sed ex opposito insurgit
Bossius Parte 1. Titulo 1. num. 401. & seqq. Im-
mò qui stipendium pro dicendâ Missâ accepit,
sed sine obligatione applicationis, posse aliud sti-
pendium accipere: sicut è conuerso, qui accepit
pro applicatione, sed sine loci obligatione, de
quo Libr. 3. Cap. 1. §. 3. numer. 14. & seqq. Quæ
sententia erit probabilissima omnibus Pitantia-
riis, & vtinam non etiam pluribus aliis: sed iu-
xta illam (si consequenter loquendum) non
solùm duplex stipendium, sed & triplex licebit
accipere: si quis adstrictus sit tantùm loco, sed
non tempori, cuius est ratio eadem. Quin etiam
& quartum, si circa modum celebrationis ali-
quid exigatur. Atqui hæc non admittentur:
modus ergo est circa prius illud statuendus,
vt sit modus in rebus maximè sacris, in quibus<-P>@@

<-P>auaritia est execrabilis. Pro quo videri potest P.
Bardi in selectis, Lib. 10. Quæst. 12. n. 9. & P. Fra-
gosus Tom. 2. Pag. 165. Col. 2.</P>
<negEZ><A+1>Jbidem circa stipendium pro applica-
tione fructus respondentis celebran-
ti, & de alijs circa Appendi-
cem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>108</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ententiam id admitte&#x0303;tem, quam & tenet
ac latè probat Leander suprà, qu. 10. esse
probabilem affirmat Lezana Tomo 4. verb. Opi-
nio, numer. 10. sicut & aliàs de duplici stipendio.
Et Vericelli Tomo 1. Tract. 29. num. 5. P. Tam-
burinus suprà num. 71. Sed tamen post scripta à
me circa ipsam, & quod euenit augurante, à Se-
de est Apostolicâ proscripta, & Decreto SS. D.
Alexandri VII. Die 29. Ianuarij 1659. reprobata.
Contra quam etiā, secluso Decreto Vrbani VIII.
stat P. Bardi suprà, & item damnauerat P. Per-
sicus de officio Sacerdotis Lib. 2. Dub. 9. num. 102.
Quem & alios adducit Diana Parte 6. Tract. 6. Re-
solut. 8. contra Marchinum. Qui & videndus cō-
tra eumdem Resolut. sequenti, circa duplicem fru-
ctum, impetrationis scilicet & satisfactionis. Non
ita absurda illa, iuxta quam P. Tamburinus
suprà num. 53. & sequentibus asserit pro vna Mis-
sa posse plura stipendia exigua recipi, quæ vnum
iustum stipendium non excedant. Negat id sacra
Congregatio verbis, quæ satis videntur manife-
sta, dum sic habet: Plura stipendia, quantumcum-
que incongrua & exigua, siue ab vna, siue à pluribus
personis collata &c. Quid ad hæc? Habere id locum
dicitur, cùm ita promissum, non verò quando
sine promissione accepta fuerunt stipendia. Quod
quidem in Decreto videtur innui, dum ita dici-
tur post adducta: Vt absolutè tot Missæ celebrentur,
quot ad rationem attributæ eleemosynæ, præscriptæ fue-
rint. Sic ibi. Et hæc mihi pro saluanda sententia
prædicta vt verosimilis explicatio succurrit, quam
post hæc scripta inueni esse Peyrini apud Lean-
drum suprà Quæst. 5. Licet plus aliquid in eadem
habeatur: quòd scilicet neque promissio obstet,
quam necessitas potuit extorquere: licet in eo,
qui stipendium ita non accepit promissio non
inducat obligationem sub mortali; immò & ac-
cepto, ob paruitatem materiæ, nisi illud fuerit
copiosum. Pro quo & Diana Parte 10. Tract. 15.
Resolut. 43.</P>
<P>  <absatz-nummer>109</absatz-nummer> Si dicas non videri verosimile iusto
stipendio obligationem laboris vrgere. Dici ad
id conuenienter potest Pontificem sic posse sta-
tuere ad turpis lucri occasionem in re omnium di-
uinissimâ remouendum. Et qui ita promisit, sibi
imputet promittenti, & audaciæ, quâ sine suffi-
cienti est titulo ad sustentationem ordinatus. Vi-
dendus Diana à me visus post hæc scripta, aut re-
uisus potiùs dum visus exciderat, contra P. Tam-
burinum depugnans Parte etiam 10. Tractat. 16.
Resolut. 71. Et nonnulla addens ex Cardinali Lu-
go. Quod verò idem Auctor proponit §. 5. n. 6.
neque improbat, posse scilicet quempiam, reten-
tâ parte stipendij, reliquum alteri tribuere vt
Missam dicat, admittendum non est, stante Con-
gregationis apertissimâ decisione, quam sub mor-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0425.jpg/>
@@1@<SE425>26 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>tali obligare contra Bordonum probat Diana
suprà Resolut. 69. & Parte 8. Tract. 7. Resolut. 75.
De quo & Parte 6. Tract. 8. Resolut. 10.</P>
<P>  <absatz-nummer>110</absatz-nummer> Et Decreta præfata, Vrbani VIII. au-
ctoritate suffulta, omnino esse inconcussa affir-
mat Lezana Tomo 3. verb. Missa, num. 10. & 11.
& ipse P. Tamburinus §. 1. num. 6. qui tamen
admittit. num. 12. quod nuper est dictum de par-
te stipendij, vbi recepta non sunt. & num. 13. si
in gratiam eius sit datum; secus si ob Sacrificij
deuotionem. Et numer. 14. si accipiens dimidia-
tum, aliud remittat gratis: quod rarissimè eue-
niet, vt cum aliis obseruat Diana Resolut. 68. Tra-
ctatus 16. citati §. Verùm, licet pergit ille, & num.
16. id ad Sacristam & Collectorem exendit. Vbi
vt non improbabile idem statuit de faciente, cùm
procurator pro ea re sit, vt Missæ alibi dicantur
intra tempus designatum, in loco vbi minus sti-
pendium reddi solitum. Quod & tradiderat P.
Pellizarius Tract. 6. Cap. 3. num. 23. à Congre-
gatione Indicis reprobatus, vt testatur Diana su-
prà Resolut. 68. citata. Item §. 9. num. 4. tres men-
ses dilationis (quod & tradiderat Leander Tomo 2.
Tract. 8. Disput. 4. Quæst. 18. & in Expositione suæ
Regulæ Parte 5. in fine Lit. L. vbi & quatuor ad-
dit) vt modicum tempus admittit, vbi & Peyri-
num refellit, qui circa Constitutionem 9. Vr-
bani VIII. ad 10. trium annorum spatium indul-
get. Cur non & per totam vitam, quæ esse bre-
uior potest? Et quid ad hæc animæ in Purgato-
rio suffragium illud præstolantes? Modicumne
illæ tempus totius trieterdis iudicabunt? O quàm
aliter sentient ibi Doctores nonnulli, conceden-
tes immodicas laxitates. Videatur P. Nicolaus
Lancicius Opusculo 16. Cap. 11. Tomo 1. Vbi stu-
penda occurrent.</P>
<P>  <absatz-nummer>111</absatz-nummer> Sed quid de eo, qui stipendium maius,
iuxta opinionem aliquando vt probabilem rece-
ptam, accepit, tenebiturnè ad restitutionem, &
qui dedit, vti poterit compensatione? Affirmat
Diana cum Auersa Par. 8. Tract. 7. Resolut. 75. Sed
negat Bordonus apud eumdem: cuius sententia,
aliis rationibus relictis quas ille adducit, probari
potest, quia cessat ratio prohibitionis Pontificiæ,
scilicet quæstûs amolitio, vt ex tenore Decreti
constat. Operanti enim iuxta opinionem proba-
bilem non potest nota turpis quæstûs imputari.
Pro quo facit P. Bardi in Selectis Lib. 1. Quæst. 7.
vbi probat acceptum ex probabili opinione, à
contrahente ignoratâ, iustè retineri, neque esse
locum compensationi. Sed Auctor ipse ibidem
Lib. 10. Quæst. 12. n. 10. de eo loquens, qui ratio-
ne applicationis fructûs respondentis sibi diuer-
sum stipendium accepit, affirmat illud esse resti-
tuendum: & id quidem consequenter: quod au-
tem addit num. 13. est magis speciale; non scilicet
suffragari bonam fidem, quia est contractus; Do
vt facias, & inter contrahentes non suffragatur
bona fides, vt omnes fatentur. Sed hoc non vi-
detur quomodo potuerit in generali illa doctri-
na, quæ omnium dicitur esse, fundari, cùm talis
reuera non esse videatur: affirmantibus grauissi-
mis Scriptoribus acquisitum ex contractu, qui re-
uera iniustus fuit ob excessum rei acceptæ, non
inducere obligationem restitutionis, si sit bona
fide consumptum, & accipiens non est factus
locupletior. Pro quo videri potest P. Molina Di-<-P>@@

<-P>sput. 720 numer. 4. §. Dubium P. Laymam Lib. 3.
Tract. 2. Cap. 3. P. Hermannus in Medulla Theol.
mor. Lib. 3. Tract. 5. Cap. 2. Dub. 6. Artic. 1. n. 3.
Bonacina Tomo 2. Disput. 1. de Restitutione Quæst. 2.
Puncto 1. num 16. qui alios citat. Iuxta hæc ergo
secus dicendum in casu, de quo loquitur citatus
Auctor, vt sit illud satis probabile, vtpote non
leui ratione & auctoritate fundatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>112</absatz-nummer> Si dicas sequi ex hoc eum; qui stipen-
dium recipit, & ita insumit, vt ex eo non fiat lo-
cupletior, posse Sacrum non facere, si bonâ fide
existimauit pro eo faciendo non dari, cùm ta-
men posteà cum onere datum deprehendat. Re-
spondeo Primò concedendo sequelam, quia in eo
videtur communis de bona fide doctrina suffra-
gari. Respondeo Secundò diuersam esse rationem,
quia in eo reuerà fuit contractus, Do vt facias, &
nihil refert quòd factus sit aut non factus locu-
pletior, cùm id non tollat obligationem faciendi
vt verus contractus sit. In casu autem nostro ac-
cipiens stipendium maius pro faciendo Sacro, il-
lud reipsa facit, licet pro excessu bona fides suf-
fragetur, quod stare cum vero contractu po-
test.</P>
<P>  <absatz-nummer>113</absatz-nummer> Si instes, ita factum fuisse contractum,
vt dans stipendium solummodò voluerit iustum
pretium laboris offerre, & quia existimauit illud
esse, quod dedit, proptereà ab ipso datum: ex-
cessus ergo inuoluntarius fuit respectu vnius Sa-
cri. Cùm ergo ex illo recipere spiritualem fru-
ctum possit, sic eius est interpretanda voluntas,
vt contractum etiam velit ratione excessûs cele-
brare: & quidem Do vt facias. Eo ergo stante
non poterit bona fides eum excusare, qui eo pa-
cto contractum fecit, sicut non excusat respectu
expressi contractûs.</P>
<P>  <absatz-nummer>144</absatz-nummer> Respondeo dantem maius stipendium,
quia existimat esse legitimum, ratione excessus
nolle diuersum inire contractum, dum id non
exprimit, neque etiam tacitè intendit: vnde si a-
liqua facienda esset restitutio, non applicatione
alicuius spiritualis fructûs, sed redditione excessûs
dicti constare deberet, nisi id fieri non posset.
Tunc enim Sacrum aliud faciendum, si excessus
valorem integri stipendij attingeret, aut dimidia-
ta illius applicatione. Cùm ergo voluntas noui
contractus non fuerit, perinde se habet pecunia
illa, acsi modo alio non concernente contra-
ctum, ad Sacerdotis manus deuenisset, & ita eum
iuuat bona fides. Præterquam quòd propositum
in mente retentum nihil operatur. L. Quidquid
adstringendæ de verbor. obligationib. Quòd si facul-
tas restituendi non sit in casibus, de quibus di-
ctum, circa modum satisfaciendi per indulgen-
tias, pia opera, & sacrificij applicationem, iuxta
sententiam de infinito valore, consulendus Le-
zana suprà num. 20. & 29. vbi ex Theodoro Sta-
tio suæ Religionis Generali illum proponit.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa num. 8.</A+2>
<A+1>Vbi de obligatione in Parocho audien-
di Confessiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>115</absatz-nummer> <INI2>B</INI2>Ordonus Tomo 1. Consiliorum Regular.
Resolut. 34. Quæst. 21. num. 60. tenet
obligatum esse audire semel saltem in hebdoma-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0426.jpg/>
@@1@<SE426>Circa Titulum XVI. Cap. I. & Appendicem. 27
<duolan 2><-P>da volentem ex deuotione confiteri. Cuius sen-
tentiam adducit Diana Parte 8. Tract. 7. Resolut.
90. nec videtur improbare Leander Tomo 1. Tra-
ctat. 5. Disput. 11. Quæst. 119. debere ait quo-
ties rationabiliter petitur.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa §. 3. num. 15.</A+2>
<A+1>Vbi de redditibus respondentibus Be-
neficiatorum ministeriis.</A+1></Z>
<P><INI2>V</INI2>Idendus pro resolutione nostra Diana
Parte 10. Tractat. 17. Resolut. 47. vbi alios
adducit.</P>
<Z><A+2>Circa Caput III.</A+2>
<A+1>Vbi de cohabitatione feminarum, &
occasione proxima.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>116</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2>Tamburinus Opusculo 1. quod est de
Confessione Lib. 2. Cap. 3. §. 3. n. 9.
circa occasionem proximam doctrinam P. Lay-
mam admittit & §. 5. in terminis casus nostri lo-
quens ait non teneri infirmum seruitricem dimit-
tere, si affectus absit, & periculum. In quo nihil
videtur speciale dicere, & circa quod quæstio esse
possit. Cessante enim affectu & periculo, etiam
sanus retinere illam potest, iam enim proxima
occasio non est, quæ per ordinem ad effectum &
periculum, quod in ipso affectu est positum, talis
æstimatur. Sed quòd adhuc non cessante retine-
ri possit, tenet cum aliis Leander Tomo 1. Tract. 5.
Disput. 7. Quæst. 36. 39. & 42.</P>
<Z><A+2>Circa Caput VIII. à num. 92. vbi de
Tabacho.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>117</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2>Tamburinus Opusculo de Eucharistia Cap.
2. §. 6. numer. 18. ait illo per os as-
sumpto, si deglutiatur, violari ieiunium pro re-
cipienda Eucharistia requisitum. Et num. 23. id
negat de sumpto per nares, siue in folio, siue in
puluere, siue in fumo. Contrarium tenet Leza-
na Verb. Eucharistia num. 17. de quomodocum-
que sumpto, quem adductis Marchantio, Auer-
sa, Machado, & P. Escobar, impugnat Diana
Parte 8. Tract. 7. Resolut. 3. Quem & sequitur Pas-
qualigus Decis. 333. & 334. & Leander Tomo 2.
Tract. 7. Disput. 5. Quæst. 10. & Bossius Tomo 3.
Tit. 22. numer. 16. & 17. Vide P. Quintanam
Tomo 1. Tract. 3. Singulari 1. in fine, circa prohi-
bitionem in Di&#x0153;cesi Hispalensi, de qua & Diana
Parte 10 Tract. 16. Resol. 23.</P>
<Z><A+2>Circa Caput IX. & num. 107.</A+2>
<A+1>Vbi de obligatione circa Rubricas in
Sacrificio Missæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>118</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2>Tamburinus Lib. 2. de Sacrificio Missæ
Cap. 5. §. 3. num. 5. & 7. asserit ci-
tra mortale posse in Canone loco Episcopi no-
minari Generalem Religionis: quod & tradit P.
Quintanad Tomo 1 Tract. 7. Singulari 36. num. 4.
vbi & contendit, etiamsi declaratio Nuntij, de<-P>@@

<-P>qua in citato numer. Operis nostri, vim legis ha-
beat, quod tamen non omnes admittunt, vt vi-
deri apud eumdem potest num. 3. non posse ha-
bere vim obligandi sub mortali, ob paruitatem
materiæ. Quod tamen ego dicere non auderem,
quia ex eo sequitur in tali declaratione aut præ-
cepto errare Pontificem, quod affirmare non
exiguæ esset audaciæ. Secus esset, si declaratio
talis minimè præcessisset, hæc enim ostenditnon
esse in eo materiæ paruitatem. Pro quo videri
potest Lezana Tomo 3. V. Missa, num. 58. vbi gra-
uem ceremoniam sub mortali obligare dicit. Et
num. 59. vbi contra Patris Fagundez sententiam
depugnat.</P>
<Z><A+2>AD TITVLVM XVII.
Circa Caput VIII.</A+2>
<A+1>Vbi de Parochis Religiosis quoad ab-
solutionem à reseruatis n. 54.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>119</absatz-nummer> <INI5>E</INI5>Runt fortasse qui putent ab-
solui posse per priuilegium
Innocentij VIII. pro Præ-
dicatoribus, quod adducit
Eusebius de Herrera Deci-
sione 9. numer. 23. Remigius, & Recentiores alij.
Sed quòd ad rem non faciat, benè ostendit Dia-
na Parte 8. Tract. 7. Resolut. 78.</P>
<Z><A+2>Circa num. 55. & seqq. vbi de voto
paupertatis.</A+2></Z>
<P><INI2>L</INI2>Ezana Tomo 2. Cap. 18. numer. 15. à Nobis
dicta confirmat, licet addat securiùs esse id,
quod superest, post Ecclesiæ & pauperum suble-
uationem, Ecclesiæ potiùs, quàm Monasterio ap-
plicare. Incorporationem autem eorum, quæ
secum fert, statuit numer. 28. subdens numer. 33.
tam amplè posse disponere in vsus pios, præser-
tim circa Ecclesiam, ac Parochi sæculares. Quod
iuxta dicta intelligendum; Prælatorum enim de-
bent dispositionem amplecti. Vnde num. 37. af-
firmat, quòd licet Prælatus imponere nequeat
pensionem Beneficio, benè tamen Beneficiario
pro religioso aliquo, aut pio opere. Non ergo,
cùm Ecclesia non eget, semper licet in eam be-
neficij emolumenta conferre; & de Indicis lo-
quitur ille, de quibus num. 32.</P>
<Z><A+2>Circa Appendicem.</A+2>
<A+1>Vbi de Monasterio diuite, an exigere
aliquid ab ingredientibus queat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>120</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Diana Par. 8. Tract. 7. Resol.
29. vbi satis doctum Renati à Valle
discursum adducit, vt id non liceat. Sed ille cum
Villalobos Tom. 2. Tract. 37. Diffic. 13. num. 5.
contrarium sentit, pro quo & citat Hieron Ro-
driguez, id tunc negantem, cùm ratione vtilita-
tis personæ sic fieret, aut ob clariorem Monaste-
rij magnificentiam: & generaliter cùm ratione
victûs non exigitur. Allegat item P. Laymam
Lib. 4. Tract. 10. Cap. vlt. §. 4. num. 39. vbi cum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0427.jpg/>
@@1@<SE427>28 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>aliis ratione consuetudinis id admittit, vbi illa
excusare potest. Non possum autem non ratio-
nem, quam afferunt ex præfatis aliqui, minùs
esse consequentem adnotare. Aiunt enim posse
recipi, quia in locupletibus Monasteriis sumptus
maiores sunt. Aut enim non necessarij illi, & ita
pro eisdem nihil exigi potest. Aut necessarij: &
ita cessat quæstio: iam enim Monasterium, etsi
locuples sit ob reddituum quantitatem, reuera est
egens, cùm non habeat, quod sibi est ad ratio-
nem viuendi necessarium. Addunt his tempori-
bus pretia rerum aucta: ex quo similiter arguen-
dum, cessare scilicet quæstionem. Videndus &
Leander Parte 5. in Expositione suæ Regulæ Cap. 44.
exactionem quamcumque prohibens.</P>
<negEZ><A+1>Circa approbationem Confessariorum,
an vnica satis. De quo Titulo 12.
num. 340.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>121</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc egerat Diana Parte 6. Titulo
7. Resolut. 59. Vbi aliquos asserentes
adduxerat, Patres scilicet Celotium, Baunyum,
& Præpositum, quorum sententiæ obstare de-
clarationem Vrbani concluserat. Pro quo &
Leander Tomo. 1. Tract. 5. Disput. 11. Quæst. 66.
dicens non esse omnino certum in Regularibus.</P>
<negEZ><A+1>An cum limitatione approbari Reli-
giosi possint. De quo Titulo eodem
num. 354.</A+1></negEZ>
<P><INI2>D</INI2>E hoc etiam Auctor idem loco eodem Resolut.
61 vbi cum Card. Lugo id concedit, P. Ce-
lotij sententiâ reiectâ. Licet iniustè aliquando
procedere Episcopi soleant, contra quorum ta-
men non est eundum voluntatem. Inualidam
autem esse reuocationem sine rationabili caussa
cum eodem tenet Cardinali Resolut. 62. vbi & a-
lios adducit. Qui ergo circa se iniustè agi sciunt,
etiamsi iustè se agere Episcopi iudicent, quòd
possint agere nequeunt ignorare, scandalis ta-
men euitatis. Pro quo videri potest Lezana Tom.
1. Cap. 19. num. 8. & 9. & Pasqualigus Decis. 500.
vbi num. 10. & seqq. probat Religiosum haben-
tem sufficientiam non posse cum limitatione lo-
corum ac personarum approbari, etiam ratione
ætatis, quod & tenet cum aliis Leander suprà
Quæst. 85.</P>
<negEZ><A+1>De approbatione ad prædicandum. An
examen necessarium. De quo ibidem
à num. 331.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>122</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On posse ab Episcopis examinari
Religiosos tenentij, quos adducit
Diana Parte 6. Tract. 8. Resolut. 20. dicens pra-
xim esse in contrarium, & Declarationem Car-
dinalium, quam adducit Barbosa circa Sessionem
5. Concilij Tridentini; sic autem concludit:
Vnde supposito quòd sit vera, non est ab ea recedendum.
Parùm ergo praxim sensit vrgere, cùm obliga-
tionem totam in Declarationis constituat verita-
te. Et quidem praxis generalis non est, neque in
Indiis viget. Quòd autem Declaratio non sit re-
cepta, & generaliter intimata, Auctoris eiusdem<-P>@@

<-P>adeò diligentis ignoratio manifestat. Et nullam
requiri licentiam ad prædicandum extra Eccle-
sias, immò contradicentibus Ordinariis id fieri
posse tradit variis locis Lezana Tomo 5. à se cita-
tis in Mari magno Carmelitarum numer. 466 cum
Hieron. Rodriguez. Vt sanctè admonet P. Suar.
Tomo 4. de Relig. Tract. 1. Lib. 9. Cap. 1. num. 9.
(qui & videndus num. 16. pro prædicatione in
plateis) Sed vitandæ turbæ, quia non ita certum,
vt dixi: & vt esset, præstat cedere, quàm rixari.</P>
<negEZ><A+1>De Sacramento Extremæ vnctionis,
pro Parochis, de quo Cap. 12. Tituli
eiusdem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>123</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ontra sententiam P. Martinon, de
qua num. 345. acriter depugnat Dia-
na Parte 15. Tract. 15. Resolu. 81. vt vnctio oleo
non benedicto minimè valeat, nec sit in praxi
admittenda. Quod quidem P. Suarius ita censet
Tomo 4. in 3. Partem Disput. 40. Sect. 1. numer. 6.
vbi ait talem sententiam sibi ad minimum videri
temerariam. Sed cùm eam teneant Glossa in Cap.
Presbyteros. 95. dist Caietanus 3. p. quæst. 72. in
Comment. artic. 3. rationem generalem adducens,
quæ huius etiam Sacramenti materiam compre-
hendit. Victoria in Summa de Sacramentis n. 216.
P. Sa V. Extrema vnctio numer. 6. & probabilem
etiam alij censeant, vt testatur P. Martinon, non
videtur ita acriter improbanda. Cùm dici aliàs
possit oleum ipso vsu sanctificari. Dicente enim
Sacerdote: Per  istam sanctam vnctionem. iam o-
stenditur sanctum id, quod pro eadem adhibetur.
Et quidem simplici Sacerdoti posse à Pontifice
facultatem concedi benedicendi oleum pro hoc
Sacramento, graues Scriptores affirmant apud
Dianam Resolut. citata. quod ipse probabile affir-
mat, & est in vsu apud Græcos, ex tacitâ saltem
Papæ concessione, vt ille ait: nec reiiciendum
statuit Constitutione suâ Clemens VIII. quæ est
34. Tom. 3. Bullarij Romani. Iuxta quod dici et-
iam potest in casu necessitatis ex tacita Pontifi-
cis concessione idem posse fieri, cùm similia mul-
ta in necessitate sint licita, quæ aliàs prohiben-
tur. Et cùm vsu ipso oleum sanctificari queat, vt
diximus, talisque sit Sacerdotis intentio, inde et-
iam id potest sufficiens verosimiliter reputari, &
P. Suarius ad suam illam censuram, & Floren-
tini Concilij ac Tridentini, post antiquiora alia
Prouincialia, & Innocentij I. in Epistola ad De-
centium Cap. 8. auctoritate fundatur, à quibus o-
leum per Episcopum benedictum vt materia Sa-
cramenti huius assignatur. Atqui eo non obstan-
te, sufficere oleum à simplici Sacerdote benedi-
ctum, probabile est, iuxta dicta: ergo decreta
illa non sunt accipienda vt sonant, ita vt de ne-
cessitate Sacramenti sit Episcopalis benedictio,
sed dicendum de ordinario Ministro procedere,
vt ex Nicolao Ysambert habet Diana Parte et-
iam 10. Tract. 17. Resolut. 32. Ex quo & fit ne-
que ex illis posse conuinci Sacerdotalem saltem
esse necessariam, quia id nullibi declaratur. Non
ergo id videtur vti penitus improbabile repro-
bandum. Sed reprobatum tamen in Indice ex-
purgatorio videtur Anni 1640. vt testatur P.
Quintanad venas Tomo 1. Tractat. 5. Singulari 2.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0428.jpg/>
@@1@<SE428>Circa Titulum XVI. & Cap. XVII. Appendix. 29
<duolan 2><-P>num. 1. Victoriæ sententia expuncta. Et P. Ray-
naudus in eruditissimo Opusculo de bonis ac
malis libris numer. 537. vbi de Lusitanica etiam
Inquisitione testatus. Non ergo in Hispania ali-
ter opinandum: quod tamen P. Martinon, &
exteri alij, parùm fortassè, sed immeritò, cura-
bunt. Licet Leander dudum in Hispania scri-
bens id vt probabile proponat Tomo 1. Tract. 4.
Disput. 2. Quæst. 3. ex multis quos citat.</P>
<P>  <absatz-nummer>124</absatz-nummer> Circa repetitionem vnctionis, si de-
fuit quidpiam, vt in casu, de quo in citato Capi-
te, videri potest Diana Tract. 12. cit. Resol. 31. vbi
ministrandum sub conditione docet, si infirmus
nullum aliud potuit recipere Sacramentum, secus
si suscepit, quia tunc graue non suberit detri-
mentum. Et in fine cum P. Pellizario concludit,
si tempus notabile non intercessit, vnctionem
supplendam; si tale fuit, omnes adhibendas, quia
probabilius est omnes esse de substantia, & Sa-
cramentum in vltimâ perfici. Non esse necessa-
riam sensuum expressionem ex aliis proponit
Resolut. 32. aliter sentiens.</P>
<Z><A+1>Circa absolutionem ab hæresi an liceat
respectu Regularium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>125</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ontra P Baunyum facultatem pro
illa defendentem, vt à suis scilicet ma-
ioribus Prælatis, & ab aliis ex ipsorum commis-
sione possint absolui, insurgit Diana Parte 6. Tra-
ctat. 7. Resol. 63. ob Decretum Vrbani VIII. &
meritò quidem generaliter loquendo. Apud In-
dias tamen id, quod pro aliis licet, nequit Reli-
giosis denegari, iuxta dicta numer. 323. & seqq.
Idem firmauerat citatus Auctor Parte 2. Tract. 2.
Resolut. 23. & præsertim contra Crousers, & Scri-
ptorem citatum Tract. 6. Resolut. 54. citatæ Par-
tis 6. ob Constitutionem etiam Pauli V. quam
& adducens Alberghinus in Manuali Qualificato-
rum Cap. 38. idem statuit. Quibus non obstanti-
bus sententiam P. Bauny, & P. Crousers defen-
dit vt probabilem Leander Parte 4. Tract. 2. Disp.
17. Quæst. 78. alios adducens, licet pro Hispania
aliter censeat Quæst. 79. & absolutè tenet Bossius
Tomo 2. Tit. 4. num. 48.</P>
<Z><A+2>AD TITVLVM XVIII.
Circa Caput I.</A+2>
<A+1>Vbi de obligatione assistendi in Præ-
bendariis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>126</absatz-nummer> <INI5>P</INI5>Ater Bardi in Selectis Libr. 3.
Quæst. 5. numer. 10. ait non
obligari sub mortali, dum
non lucrantur, non enim est
graue Ecclesiæ detrimentum
si ex triginta vnus desit. Ergo vbi numerus valde
minor, vt in Indiis, secus dicendum, in quibus
numquam prædictus extat, etiam in maioribus
Ecclesiis. Vnde circa hoc Regiâ est cautione
prouisum iam, diebus tantùm quindecim pro
acceptatione permissis.</P>@@

<Z><A+2>Circa Caput II. & num. 13.</A+2>
<A+1>Vbi de Vnico Canonico circa lucrum.</A+1></Z>
<P><INI2>F</INI2>Acit pro Dicti 4. decisione Cap. Relatum &
2. de Testam. ibi. Vbi autem in locum defuncti
tantùm est vnus ordinandus, is ea bona (sicut & alia
ipsius Ecclesiæ) in Dei timore dispenset. Videri etiam
potest Pasqualigus Decis. 253. num. 7. vbi cum
multis firmat ad vnum posse totam Collegij re-
digi potestatem.</P>
<Z><A+2>Circa Caput III. & num. 18.</A+2>
<A+1>Vbi de Præbendariis subrogatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>137</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vòd æquiparatio idem operetur,
textibus & Auctoribus adductis o-
stendit S. Rota in vna Valentina 8. Iunij 1643. a-
pud Dianam Parte 7. & hoc in iuridico negotio;
cùm stet aliàs receptum vulgò proloquium quòd
omne simile claudicat: pro quo lepidum extat E-
pigramma Nostri Antonij Stratij Lib. 2. Selecto-
rum eiusdem circa initium, cuius illa conclusio:</P>
<shi>In te igitur verum est vulgi, Chæristrate, verbum:
  Quod omne simile claudicat.</shi>
<P>Et quando æquiparatio est cum substitutione,
stat euidentiùs resolutio de fruitione eorumdem
priuilegiorum, iuxta Textus & Doctores, quos
adducit Pasqualigus Decis. 103. num. 4.</P>
<Z><A+2>Circa Caput IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vbi de obligatione erogandi super
cùm tota Præbenda est in distribu-
tionibus constituta.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>128</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Egat id P. Bardi in Selectis Libr. 3.
Quæst. 19. Dicto 2. sed fundamento
ferè nullo, contra quem militant quæ à Nobis
sunt adducta, & à viro docto minimè videntur
expensa. Ergo cum bona ipsius venia Quod scripsi,
scripsi. Et scripsi quidem ante illum visum, sen-
tentiamque illam improbabilem dixi, & aucto-
ritatis ac rationis præsidio destitutam: pro qua
tamen ille adducit P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 9.
Quæs. 10. alios referentem, additâ ratione quòd
semper distributiones tales tribuuntur vt stipen-
dium laboris, sicut quod datur pulsanti organa,
campanas, &c. Fructus autem Præbendæ pro-
priè tales, & à distributionibus distincti, non
dantur vt stipendium, sed in titulum, seu intuitu
Ecclesiæ, & non personæ vt operanti.</P>
<P>  <absatz-nummer>129</absatz-nummer> Sed certe cùm probabilitas intrinseca
à solida ratione proueniat, quod de improbabi-
litate dixi verum habeo, si de intrinseca loqua-
mur, vt ex adductis redditur manifestum. Quoad
extrinsecam verò ex Auctorum patrocinio valde
videtur exigua, nam P. Bardi, vir equidem do-
ctus, P. Azorij se auctoritate tuetur, quæ est pro-
fectò non contemnenda. Atqui ille testatur se
cum Syluestro loqui, qui ex Abbate & Domini-
co id tradit verb. Clericus 4. Quæs. 4. (non 44. vt
per errorem apud ipsum) sed quidem Syluester
sententiam tantùm Geminiani proponit, & pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0429.jpg/>
@@1@<SE429>30 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>ea nullum alium inducit Auctorem, vt patet ex
§. & Tertiò, si Præbendæ, vbi in terminis loquitur
quæstionis, Geminianus autem iuxta Glossam
se loqui existimat in Cap. Præsenti de officio Or-
din. in 6. cum tamen Glossa id non exprimat,
sed tantum dicat Clericum non habentem admi-
nistrationem, sed personaliter & simpliciter be-
nesiciatum, & in vita, & in morte comparari vsu-
fructuario, quantùm ad faciendos fructus suos,
& quod de ipsis potest testari: Ecclesiam autem
succedere in illis, si decedat ab intestato: pro quo
allegat Cap. Relatum de Testamentis, in quo cùm
acquisita titulo Ecclesiæ ad eamdem deuoluen-
da (quadam exceptione facta) post mortem Be-
neficiati dicantur, sic additur: Ceterùm quæ ex here-
ditate vel artificio, aut doctrina proueniunt, distribuan-
tur pro arbitrio decedentis. Vbi pro distributioni-
bus exceptio nulla, sicut neque in Cap. Adhæc. Et
Cap. Quia nos, eodem Titulo, alibique. Addit ta-
men Glossa distinctionem dictam satis probari
ex Cap. Requisisti, eodem Tit. §. Illud. Sic autem
ibi: Illud autem non est generaliter obseruandum circa
eum, qui potest proprium poßidere, prælationem, vel
administrationem Ecclesiæ non habentem, quod si ei ali-
quid relinquatur specialiter, non solùm à propinquo,
verum etiam ab extraneo, intelligitur esse relictum non
intuitu Ecclesiæ, sed personæ: nisi probatio in contra-
rium appareret. Et idcirco de illo neque Episcopus, nec
Ecclesia potest in vita eius sibi aliquid vindicare.  Et hoc
intelligitur esse verum, cùm fraus minimè procuratur:
quæ si detecta fuerit, patrocinari non debet. Tan-
tùm ibi. Quis autem non videat ad distinctio-
nem, de qua agimus, inter fructus scilicet ac di-
stributiones ipsas, nihil inde, quod iuuare
possit, haberi? & ita de primo ad vltimum ad
probabilitatem illius sententiæ fundandam nul-
lum ab Auctoritate præsidium extare.</P>
<P>  <absatz-nummer>130</absatz-nummer> Addit tandem sic Glossa prædicta: &
consuetudo generalis quasi vbique eam approbat: distin-
ctionem scilicet illam de habente administratio-
nem, & personaliter ac simpliciter beneficiato,
quoad prædicta. Quod quidem si ita tunc erat,
quando Glossa est edita, ex ea tantum habetur
quod iam communiter Doctores tenent, Benefi-
ciatos inquam sæculares facere fructus suos: id
autem non obstat quo minùs superflua debeant
largiri pauperibus, idque saltem ex charitate sub
reatu peccati mortalis, vt tradunt Doctores ii-
dem, de quo Titulo 13. numer. 76. Nihil ergo ex
consuetudine habetur, quod vlteriùs possit di-
ctam sententiam roborare. Et verò si consuetu-
do non erogandi superflua pauperibus ex distri-
butionibus, de quibus præsertim agimus, extaret,
valde esset illa eisdem incommoda, & contra sa-
crorum Canonum multiplices decisiones, cùm in
Hispania, in qua pinguiores Orbis Christiani
Præbendæ, omnes ferè Ecclesiæ tali modo distri-
butionum vtantur, vt dictum hoc Titulo numer. 19.
Essetque valde obuius ad defraudationem pau-
perum modus, & eorum clamores pariter ad
Deum iustum iudicem prouocandi, eo pacto
Præbendarum prouentus disponendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>131</absatz-nummer> Prædicta ergo summaria recollectione
sic constant. Sententia dicta solidâ caret ratione,
P. Bardi eam tenens auctoritate P. Azorij se tue-
tur: hic Syluestri, qui nihil de suo addens Ge-
minianum loquentem inducit, qui & Glossæ<-P>@@

<-P>conformiter se loqui profitetur. Atqui Glossa
nihil tale tradit, & vt id insinuare dicamus, Tex-
tus, quos allegat, minimè, vt vidimus, suffragan-
tur, sicut neque allegata ab ipsa consuetudo.
Glossam autem vnius tantum Doctoris auctori-
tatem habere apud Pasqualigum videri potest De-
cis. 4. ita vt præferri poßit & postponi iuxta probabili-
tatem, quam eius sententia continet. Quod & de
Rota censet, vt scilicet probabilis tantùm illius
decisio sit, cui alia præferri possit etiam minùs
probabilis. Quale ergo in sententia huiusmodi
firmamentum, vt eam tamquàm probabilem,
cùm adeò sit infensa pauperibus, & piis operibus
proponere valeamus? Viderint alij an maius oc-
currat quidpiam, vel circa præfata aliter oporteat
iudicare: Nos enim sincero iudicio proposito,
suum aliis acutiùs inspicientibusreseruamus.</P>
<Z><A+2>Circa Caput V.</A+2>
<A+1>Vbi de Congrua Præbendariorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>132</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de illa P. Bardi Lib. 3. & Quæst.
10. citatis. Sect. 4. numer. 3. & 4. &
de obligatione erogandi, quæ Congruæ super-
fluunt, & Sect. 8. ait nobilibus plus permitti, si-
cut litteratis, & in suo munere diligentibus, iuxta
dicta à Nobis numer. 25. Pro quo & Diana cum
aliis contra Lorcam Parte 2. Tract. 16. Resol. 24.
Vide num. 104.</P>
<Z><A+2>Circa Caput VII. & seqq.</A+2>
<A+1>Vbi pro distributionibus quæ absentia
noceat, & secus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>133</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Eberi DD. Inquisitoribus affirmat
P. Bardi suprà Quæst. 7. num. 4. Ce-
lebranti dum cantantur Horæ aut Missa, si caus-
sa publicæ vtilitatis sit, non priuatæ, P. Tambu-
rinus Lib. 3. de Sacrificio Missæ Cap. 3. §. 4. num. 2.
Seruienti ob vnitam Paræciam, de quo num. 76.
ex Decisione Rotæ 2. Maij 1646. apud Dianam
Parte 8. vbi & de modo seruiendi. Mensibus à
Iure, aut aliàs permissis, vacantibus, ex pluribus
apud eumdem Parte 10. Tractat. 11. Resolut. 58.
vbi & negantes multi. Etiam tunc inhonestè vi-
uentibus, ex P. Sancio, & Martino à S. Ioseph
apud eumdem etiam id non prorsus improbabile
reputantem. Quod videtur improbabile aliqua-
liter censere, sed immeritò, vbi Doctoris tanti
extat auctoritas, & aliorum etiam nullam adhi-
bentium limitationem: perstatque ratio conces-
sionis, leuamen scilicet à quotidiano labore,
quod reuerà obtinetur, licet cum vacatione a-
ctiones Præbendariis indignæ misceantur. Vaca-
tio ergo ex se mala non est, licet sint damnabilia,
quæ adiunguntur. Legentibus Theologiam aut
ius Canonicum ex Pasqualigo ab obligatione as-
sistendi penitus eximente. Decis. 460. P. Mendus
Lib. 2. de Iure Academico Quæst. 30. & 31. à No-
bis circa hoc dicta confirmat, pro Cathedris sci-
licet, quos Religiosi possunt moderari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0430.jpg/>
@@1@<SE430>Circa Titulum XIX. Cap. III. IV. &c. 31
<duolan 2><Z><A+1>Alia circa eosdem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>134</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>N lucrentur qui assistunt, sed confabu-
lantur in Choro, tractat Diana Parte
10. Tractat. 13. Resolut. 10. & Doctores asseren-
tes ac negantes adducit posterioribus adhærens,
& sunt ex Societate Iesv illi, apud quos alij.
Quod & non improbabile existimat P. Tamburi-
nus in Decalogum, Lib. 2. Cap. 5. §. 4. num. 19. &
cum temperamento quodam amplectitur Pas-
qualigus Decis. 408. Ibidem etiam, & infrà, Tract.
16. Resolut. 47. in fine discutit etiam Diana an as-
sistens, & neque ibi aut alibi recitans diuinum
officium, lucretur. Et pro vtraque parte Auctores
producit, cum negantibus ipse sentiens, & quòd
penitus amittat, qui & Tract. 16. Resol. 54. multa
circa distributiones habet, quòd scilicet negotiis
Ecclesię occupatus lucretur, etiamsi extra tempus
officiorum illa posset expedire, quia nimis id esset
molestum. Et quoad hospitis exceptionem, &
rationem barbæ, cum P. Sancio sentit, sicut quo-
ad morbum ex propriâ culpâ contractum, repu-
tans item probabile lucrari illum posse, etiam
cùm datâ operâ est contractus ad assistentiam
euitandam; cùm tamen oppositum probabilius
arbitretur. Quemadmodùm & cùm morbus tem-
pore iniustæ absentiæ superuenit; id quod ali-
qui negant probabiliter iuxta ipsum, si redeundi
& assistendi voluntas adsit, vbi à morbo fuerit li-
beratus. Circa gradum infirmitatis specialia ali-
qua congerit, in quibus nulla esse videtur difficul-
tas. Et quòd c&#x0153;cus ac surdus ad assistentiam te-
neantur. Non canentes nihil lucrari P. Tambu-
r. num. 15. Pro hoc videri potest Leander Parte
4. Tractat. 2. Disp. 9. Quæst. 41. Videndus & Verri-
celli Tomo 1. Tract. 8. quæst. 28. vbi retractat quod
dixerat Tractat. 1. quæst. 16. scilicet non esse mor-
tale, omissionem Tertiæ, aut Sextæ, ob declaratio-
nem Cardinalium.</P>
<Z><A+2>AD TITVLVM XIX.
Circa Caput III. & n. 20. & 21.</A+2>
<A+1>Ubi an Theologus vel Canonista pro
Vicariatu præferendus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>135</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ræferendum Theologum ex mul-
tis firmat Diana Parte 7. tractat. 12.
Resolut. 32.</P>
<Z><A+2>Circa Caput IV. & n. 27.</A+2>
<A+1>Ubi de pacto dandi aliquid ex gra-
titudine.</A+1></Z>
<P><INI2>S</INI2>Ententiam id admittentium non esse in praxi
recipiendam, dixerat etiam Diana Parte 6.
Tractat. 7. Resolut. 42. nonnullis vtrimque citatis.
Pro quo & videndus Lezana Tomo 3. v. Dare,
num. 28. licèt P. Gibalinus Tomo 1. de Vsuris, Lib.
2. Cap. 3. licere in mutuo dicat, sed non consu-
lendum ante factum Art. 3.</P>@@

<Z><A+2>Circa Caput V. n. 37. & 52.</A+2>
<A+1>Vbi de Irregularis resignatione.</A+1></Z>
<P><INI2>P</INI2>Osse illum renuntiare in fauorem tertij te-
nent multi apud Leandrum Parte 5. tractat. 1.
disput. 4. quæst. 19. & Dianam Parte 10. tractat. 16.
Resol. 24. vbi qualiter se gerere irregularis queat,
dum non est priuatus per sententiam. Qui &
Parte 6. tractat. 7. Resolut. 42. plures adducit, asse-
rentes posse aliquem resignare Beneficium ex-
pressâ intentione vt aliud conferatur, cum ob-
ligatione tantùm antedotali: quod aliis non
placet.</P>
<Z><A+2>Circa Caput VI.</A+2>
<A+1>Vbi de stylo Curiæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>136</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idendus etiam pro eo Diana Parte 12.
tractat. 2. Resolut. 25. vbi plurimos ob-
ligationem negantes adducit. Vide & pro eo Le-
zanam Tomo 5. in Mari magno Minimorum, num.
93. & Bossium Parte 1. Titul. 1. numer. 581. &
seqq.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa num. 74.</A+2>
<A+1>Circa potestatem dispensandi in ir-
regularitate ob defectum
natalium.</A+1></Z>
<P><INI2>V</INI2>Idendus etiam pro eo Diana Parte 7. tractat.
2. Resolut. 24. vbi plures Doctores adducit
affirmatiuam sententiam tenentes, quam & pro-
babilem censet, sicut & Leander Parte 5. Tract. 2.
disp. 3. quæst. 56. plures citans.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa num. 77.</A+2>
<A+1>Vbi de dispensatione super bi-
gamia.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Egat potestatem ad illam, etiam cùm inter-
pretatiua tantùm est, ad minores Ordines,
Episcopo, & consequenter Capitulo P. Bardi
in Selectis, Libr. 7. Quæst. 15. Lezana infra, numer.
7. & Leander suprà, disputat. 6. quæstion. 33.
qui quæst. 35. affirmat in Indiis posse ob neces-
sitatem, etiam cùm  est propria. In casu neces-
sitatis generaliter admittitur à Pater Bauny To-
mo 2. tractat. 11. quæst. 59. qui circa Religiosos
quæst. 68. Pro quo etiam Diana Parte 7. tra-
ctat. 2. Resolut. 37. & tractat. 11. Resolut. 43. &
Lezana pro similitudinaria v. Bigamus, numer. 6.
quam admittit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0431.jpg/>
@@1@<SE431>32 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><Z><A+2>AD TITVLVM XX.
Circa Caput I. num. 11. & 12.</A+2>
<A+1>Vbi de munerum acceptione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>137</absatz-nummer> <INI5>P</INI5>Ro ibi dictis facit quod ha-
bet Mag. Sousa in Aphoris-
mis Inquisitorum, Lib. 2. Cap.
28. numer. 12. ita scribens:
Xenia, esculenta, & poculenta,
quæ intra paucos dies prodigantur, quamuis Inquisitores
accipere poßint, nullo tamen modo à reis accipienda sunt,
propter scandalum & suspicionem, neque etiam à qui-
busuis alijs ob indecentiam. Sic ille, pro se adducens
Pennam. Facit & Bouadilla in Politicâ, Libr. 2.
num. 68. ibi: Por razon de sus oficios. Et quia ex
eo quòd iurisdictio Inquisitorum ordinaria non
sit, infert Pasqualigus Decisio. 114. non posse illos
Confessarium non approbatum eligere, nec gau-
dere priuilegio Cap. Finalis, de P&#x0153;nitent. ex con-
trario fundamento, de quo num. 11. contraria est
illatio facienda.</P>
<Z><A+2>Circa Caput II. & num. 14.</A+2>
<A+1>Vbi de non punibili actu merè interno.</A+1></Z>
<P><INI2>S</INI2>Tat pro eo P. Bardi in Selectis, Lib. 8. quæst. 3.
Sect. 2. & specialiter in casu nostro loquens
num. 12.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa num. 17. & 18.</A+2>
<A+1>Ubi an Prælati absolui à suspensione
possint, à qua alij ab ipsis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>138</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de hoc Diana Parte 10. tractat. 14.
Resol. 54. in fine, & cum Basilio Pon-
cio id negat ob fundamentum à nobis dictum;
quia scilicet esset frustranea: id tamen intelligen-
dum quando per sententiam incurritur pro Præ-
latis tantùm latam, & non est tantum Censura,
sed inhabilitas, sicut irregularitas. Si verò ipso
iure incurratur, secus censet; quia tunc sicut po-
test cum aliis, ita & secum dispensare. Pro quo
adducit P. Palaum Tomo 1. tractat. 3. disputat. 6.
Puncto 7. §. 1. num. 4. & 5. & P. Sancium Lib. 8.
de Matrimonio, disp. 3. n. 4. & 5.</P>
<Z><A+2>Circa Caput III. & num. 20.</A+2>
<A+1>Vbi de temperandâ p&#x0153;nâ ob prolixam
carceris molestiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>139</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ag. Sousa In Aphorismis, Lib. 3. Cap. 30.
num. 3. ex Gundisaluo, & Farinacio
sic habet: Augere, vel minuere p&#x0153;nas pro ratione
qualitatum & circumstantiarum occurrentium, etiam in
crimine hæresis potest Inquisitor. Videndus etiam §.
sequenti, vbi quòd & minuere potest etiam in hæ-
resi post latam sententiam, quod iudicibus aliis
non concessum, & numer. 10. & 11. quòd arbi-<-P>@@

<-P>trium circa hoc non est plenum, sed regulatum
iure ac ratione, ex similibus scilicet iure vel con-
suetudine determinatis ad similia procedendo:
cuius similitudinis in determinando debet ex-
pressa fieri mentio. Ex Menochio de Arbitrarijs,
lib. 1. quæst. 14. num. 3.</P>
<Z><A+2>Circa Caput IV. & num. 28.</A+2>
<A+1>Vbi de iniuriis Ministris Sancti Tribu-
nalis irrogatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>140</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro ibi dictis quando intuitu officij non
accidunt, stat Carena Parte 2. Titulo 13.
§. 6. vbi pro eo multos adducit, & Diana Parte
6. tractat. 8. Resol. 3. Quomodo autem dignosci
possit quando ex intuitu prædicto, quando ex
alio procedat offensio, benè explicat idem Care-
na omnino videndus præsertim numer. 28. iuxta
tradita siquidem ab ipso, cùm in Religioso ali-
quid acciderit offensionis, vix esse fundamentum
poterit ad odiosam fundandam præsumptionem,
in quo & vitæ probitas, & nullum vnquam cum
Tribunali sancto in fidei caussa negotium. Benè
verum est Auctorem hunc non absolutè eximere
sic offendentes ab Inquisitorum iurisdictione,
sed à p&#x0153;nis in Bullâ Pij V. si de protegendis, sat ce-
lebri contentis: licet neque iurisdictionem aper-
tè tueatur, sed in eo se ad Iosephum Sesse in la-
tissimâ eiusdem Disputatione remittit, in fine. Et
est quidem satis perplexa quæstio de offendente
generaliter Officialem Ecclesiasticum, pro quâ
videndus Diana Resolut. citatâ, vbi ait esse mixti
fori, licèt de Inquisitorum Ministris specialiter
non loquatur. In quibus eadem videtur ratio;
cùm sint etiam apud ipsum, qui omnino laicæ
potestati subiiciant, & alij, qui offendentium et-
iam ratione officij delictum mixti fori esse con-
tendant.</P>
<Z><A+2>Circa Caput V. & num. 34.</A+2>
<A+1>Vbi quòd Ministri puniri à Sancto Tri-
bunali possint.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>141</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idendus Bouadilla in Politicâ Lib. 2.
Cap. 17. num. 126. sed si delinquant in
officio: vnde si extra illud, secus dicendum ap-
paret. Sed certè propter omnia illa puniri pos-
sunt, propter quæ ab Ordinariis iudicibus: fo-
rum enim Inquisitionis non præbet peccandi im-
punitatem, sed maiorem morum exigit probitate&#x0303;.
Quando autem priuandi officio, si delinquant,
non potest certis regulis definiri, sed à DD. In-
quisitorum pendet arbitrio iure ac ratione re-
gulato.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa num. 50.</A+2>
<A+1>Vbi de exemptione in caussis ci-
uilibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>142</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Itat. num. in fine, dum in Indiis exem-
plum esse dicitur, per quod præro-
gatiua Familiarium regni Valentiæ non videatur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0432.jpg/>
@@1@<SE432>Circa Titulum XX. & Concordata S. Inquisit. 33
<duolan 2><-P>singularis, iuxta modum loquendi D. Augustini,
si exemplum haberet: non esset singulare: quo signi-
ficatur in Indiis Familiares quoad ciuilia Inquisi-
tionis foro gaudere: non est ita intelligendum,
cùm solis id debeat concedi Ministris in omni-
bus, quæ excepta non sunt, vt in præsenti Capitulo
13. & alibi. Ministri namque à Familiaribus in
Concordiæ Capitulis secernuntur, sicut & Offi-
ciales, & præsertim Capitulo 3. de quo numer. 35.
Capitulo 15. de quo numer. 52. Capitulo 24. de quo
99. & Capitulo 25. vbi tota differentiarum mate-
ria inter tribunalia laica & S. Inquisitionis ad
Familiares reuocatur, circa forum inquam in cri-
minalibus, quæ neque hæresis sint, neque ab illa
dependeant: & vbi de Ministris nihil, qui om-
nino exempti supponuntur, de quo num. 100. &
in Concordiâ quidam antiqua, cuius verba dabi-
mus num. 151. expressè statuitur in ciuilibus nul-
lam Inquisitores habere, nec posse prætendere
iurisdictionem erga Familiares. In nouâ autem
id satis innuitur, dum de solis controuersiis circa
criminalia agitur, & quid sit in illis faciendum
declaratur. Quando in fine Dicti num. 50. dici-
tur consulendum vsum, qui in Peruuio pro Mi-
nistris stat, Familiares censentur exclusi. Et hæc
iuxta propriam mentem sunt, & iuxta ea, quæ
de Ministris diximus §. 1. circa Concordata.</P>
<Z><A+2>Ibidem circa num. 63. & seqq.</A+2>
<A+1>Vbi de gradibus per sufficientiam in V-
niuersitatibus conferendis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>143</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ost scripta ibi ad manus deuenit Regia
schedula, in quâ Vniuersitati Limanæ,
sic ipsâ supplicante, præcipitur ne dispenset, vt
Gradus per sufficientiam possint conferri. Et est
illa Philippi III. die 11. Martij 1602. Vallisoleti.
Quâ suppositâ videtur omnis circa hoc quæstio
circumscripta, neque posse Vniuersitatem, quod
adeò strictè denegatur: Gradus videlicet con-
ferre, nisi cursus integrè transigantur. Vnde
quod diximus de Gradu, quem postulantij, qui
sunt ad Episcopatus præsentati, ita accipiendum
est, vt non sit propriè talis, iuxta formam, quæ
dari solet, cum solemnitate & titulo; sed æqui-
ualenter; testimonium videlicet sufficientiæ, quod
sufficere ex Concilio Tridentino iam vidimus:
nulla est enim ratio, propter quam plus exigi
queat, & ita neque necessaria dispensatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>144</absatz-nummer> Cui quidem locus esse aliquando re-
spectu aliorum posset, si ratio peculiaris occur-
reret, eaque rarò, & in personâ non vulgarium
meritorum. Non enim videtur negata penitus
facultas dispensandi, sed ordinariè, vt constat ex
ratione, quæ redditur: Paraque los Estudiantes que
cursaren en ella trabagen, y se enseñen mejor. Vbi &
innuitur ex opposito graue futurum detrimen-
tum studiorum. Nihil enim tale ex rarâ potest
dispensatione timeri. Quod quidem ex multo-
rum doctrina deducitur, iuxta quos dispensatio in
rebus maioris momenti licet pro raro casu, quæ
est generaliter denegata: vt videri potest apud
Dianam Parte 8. Tractat. 3. Resolut. 71. & tribus
seqq. Quod magis vrget si dispensatio totalis non
sit (quam & admittit Pasqualigus Decisione 448.<-P>@@

<-P>quando est notoria sufficientia) vt scilicet vnus
aut alius cursus suppleatur, & certum sit ita
petentem multos ex Graduatis scientiæ ornamen-
to superare. Iuxta dicta ergo neque Prorex po-
terit in prædictis dispensare (casibus raris exce-
ptis) quia si illis non esset ablata facultas, Regia
prohibitio inutilis redderetur, facillimè enim ista
à Proregibus possunt obtineri, dum intercessio-
nes accedunt, in his partibus validiores.</P>
<Z><A+2>Circa num. 70.</A+2></Z>
<P><INI2>G</INI2>Radum Magisterij sine sufficientiâ recipere,
non esse mortale, & consequenter Baccha-
laureatus in Artibus, tenet P. Mendus de Iure Aca-
demico, Lib. 2. num. 25.</P>
<Z><A+2>CIRCA CONCORDATA.
Vbi vtiles aliquot, & non obuiæ
animaduersiones.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>145</absatz-nummer> <INI5>E</INI5>Xemptio in illis Familia-
rium, & aliorum Tribuna-
lis sancti Ministrorum, po-
tiùs supponitur, quàm ad-
struitur. Capitulo 9. prohiben-
tur foro illius gaudere in delictis ante adeptum
officium commissis. Cap. 16. de Alguacello in Por-
tu de la Veracruz dicitur: El qual goce del fuero della
como Familiar. Cap. 19. statuitur vt delinquentes
in officiis publicis, ab Ordinarijs iudicibus pu-
niantur: vnde exceptio firmat regulam in contra-
rium. Cap. 20. in delicto pellicatus singulariter de-
cernitur vt sit locus pręuentioni, & sic alibi. Vnde
optimâ ratiocinatione deducitur in quibus deli-
ctis gaudere fori priuilegio possint. Sunt enim
omnia præter indicata, etiamsi enormia. Et quod
ad nefandum crimen spectat, exceptum existimat
P. Palaus Tom. 1. tract. 4. disp. 8. Puncto 12. §. 2. n. 9.
vbi & alia enumerat, pro quibus & Doctores re-
fert. Sed quidquid de illis alibi sit, Indicis Con-
cordatis standum videtur, de quo inferiùs. Non
debet autem primum illud alienum ab eo foro
iudicari, quandoquidem in Tribunalibus Lusita-
niæ, Aragoniæ, Valentiæ, & Catalauniæ, ad illud
directè spectat, sicut alia ad fidem spectantia, vt
videri potest apud Carenam Parte 2. Titulo 6. §.
83. & 84. Quia verò Cap. 20. citato, præuentio
conceditur in crimine pellicatûs, idem videtur in
crimine illo infami dicendum, in qua maior est
ratio. Hîc enim meritò argui potest à maioritate
rationis, quia crimen illud est multò turpius in
genere luxuriæ. Quemadmodùm licèt in Bullâ
Pij V. si de protegendis, non exprimantur Iudices, &
Magistratus, ad illos dispositio eius extenditur,
quia comprehendit Duces, Marchiones; & alio
quocumque titulo Illustres; & ita potiori ratione
prædictos, vt cum aliis resoluit Carena Titul. 13. §.
19. immò & cùm ratio est eadem, idem dicend&#x0169;.
Vnde cùm pręfata Constitutio procedat de offen-
dentibus Ministros S. Officij, extenditur ad offen-
dentes eos, qui iam tales non sunt, quando iniuria
irrogatur illis intuitu officij, quo functi sunt, vt vi-
dere est apud eumdem. §. 4. pro quo & faciunt
quæ habet. §. 17.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0433.jpg/>
@@1@<SE433>34 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>146</absatz-nummer> Et hac ratione dicendum exemptio-
nem non habere locum in crimine læsæ Maie-
statis erga Principem; pro quo P. Palaus cum a-
liis suprà: quia cùm locum non habeat respectu
minoris momenti, idem debet de crimine illo
adeò qualificato censeri. Vnde & in Bulla Gre-
gorij XIV. de Ecclesiæ immunitate habetur ex-
ceptum. Si Inquisitorum serui arma deferentes
quando Dominos non comitantur, exemptione
non gaudent, quia ad nocendum deferre verosi-
militer præsumuntur. De quo Cap. 4. Item, de-
fraudantes iura Regia in matrimoniis, de quo Cap.
5. Depositarius publicus in iis, quæ ad officium
spectant. De quo Cap. 6. Habentes officium pu-
blicum. De quo Cap. 19. Si ergo hi, à quibus Rex
aliquale detrimentum patitur, aut etiam Respubli-
ca, exemptione non gaudent; quantò id potiùs
affirmandum de lædentibus Regiam Maiesta-
tem?</P>
<P>  <absatz-nummer>147</absatz-nummer> Hoc tamen non videtur extendendum
ad crimen, quod latè tale dicitur ex eo titulo,
quando scilicet Consiliarius Principis offendi-
tur. L. Quisquis. C. Ad legem Iuliam. Vbi scriben-
tes. De quo & diximus Tract. 4. num. 102. quia
exemptio in significatione propriâ & strictâ de-
bet intelligi, quando de immunitate agitur. Ex
quo fundamento tenent Doctores, quos adducit
& sequitur Diana Parte 1. Tract. 1. Resol. 6. nomi-
ne Principis non intelligi habentes & recogno-
scentes superiorem, cùm de crimine læsæ Maie-
statis agitur, quia in rigore Principes non sunt,
licet non desit qui contradicat. Videndus etiam
Auctor dictus Resolut. 7. vbi ex Doctoribus aliis,
huic positioni fauentes doctrinæ succurrunt. Fa-
cit etiam quod habet Parte 3. Tract. 1. Resolut. 9.
vbi cum aliis probat priuilegium Regum vt ne-
queant nisi à summo excommunicari Pontifice,
non posse ad Regios Consiliarios extendi, quia
illud Regibus & Imperatoribus conceditur pro-
pter illorum reuerentiam. De quo dictum Titulo
3. numer. 142. & 143. & in propriis terminis
quòd erga Consiliarios non committatur pro-
priè crimen læsæ Maiestatis, cum aliis, quos ad-
ducit, probat Ioannes Oinotomus super libros
Institutionum Imperialium. Vulgo Instituta, Lib.
4. Titulo 18. §. Publica, num. 2. & 3. Licèt autem
ex eo quòd crimen læsæ Maiestatis absolutè dici
nequeat, non videatur exceptum, pro exceptio-
ne autem aliud esse potest argumentum iuxta di-
cenda inferiùs numer. 154. §. Y en resistencia y
de sacato.</P>
<P>  Nec potest argui ex eo quòd si fori Ecclesia-
stici sint, qui rei læsæ sunt Maiestatis, ad suos sint
iudices remittendi, pro quo dictum à nobis Titu-
lo 2. numer. 115. & pro quo videri etiam potest
Diana Parte 3. Tractat. 1. Resolut. 30. vbi præter
Clementis Octaui circa hoc declarationem, alia
Catholicorum nostrorum Regum Decreta pro-
ducit: sicut & præclara exempla Parte 7. Tract. 1.
Resolut. 10. Id namque de iis intelligendum, qui
personæ Ecclesiasticæ sunt; cùm tamen hîc de
Ministris laicis loquamur. Vnde si contingeret
Ministrum aliquem S. Tribunalis nostri, ad Cle-
ricalem statum pertinentem, crimen Maiestatis
læsæ committere, ad illius deberet forum caussa
remitti, de cuius eximiâ erga Regem suum fideli-
tate meritò confidi potest ita se in illius cognitio-<-P>@@

<-P>ne gesturum, vt reus nullo modo euadat p&#x0153;-
nam, quæ crimini tali ac tanto debetur, execu-
tione laicali Curiæ commissâ, reo pariter rela-
xato.</P>
<P>  <absatz-nummer>148</absatz-nummer> Si dicas similem confidentiam haberi
posse, vt & Ministri laici in casu dicto à Tribu-
nali sancto iudicentur. Concedi id potest; sed
nihilominùs aliter dispositum iustas ob caussas,
circa quas non oportet longiores discursus effor-
mare. Quamquàm & sint qui censeant reum hu-
iusmodi Ecclesiasticum non esse laicæ Curiæ, nisi
post incorrigibilitatem, applicandum: quorum
sententiam, nonnullis citatis, veriorem existimat
Barbosa de Potestate Episcopi, Allegat. 110. num. 12.
§. Vtrùm autem. Et incorigilitatem expectandam
cum multis tradit etiam Diana Parte 1. Tract. 2.
Resolut. 130. & Parte 3. Tract. 1. Resolut. 16. &
Parte 7. Tract. 1. Resolut. 11. & 15. & D. Fer-
mosinus Tomo 1. pag. 303. vers. Verùm, alios ad-
ducens. Cùm sint alij, qui apud Dianam qui se-
cus sentiant de enormissimo crimine, quale est
proditio, & alio læsæ Maiestatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>149</absatz-nummer> Sed numquid crimine dicto à S. Tri-
bunali summariè cognito, poterit reus Ecclesia-
sticus ad Curiam laicam remitti, cui est tandem
applicandus? Vt scilicet ibi caussa ex professo
discutiatur, quatenus eo pacto Maiestatis læsæ
peculiaris ratio habita à DD. Inquisitoribus in-
nuatur; stante sententiâ affirmantium debere re-
laxari, pro qua Auctores adducit etiam Barbosa
suprà, in quibus est. Albertinus satis expertus &
Inquisitor & Episcopus. Et videtur procul dubio
negandum, quia vbi c&#x0153;ptum est iudicium, ibi
est etiam terminandum, quando competens ha-
betur iudex: nemo enim potest à duobus in di-
uerso tribunali sedentibus iudicari, vt Iura cla-
mant L. Si quis posteà. L. vbi acceptum (al. C&#x0153;ptum)
D. de iudiciis. Card. Tuschus Lit. 1. Conclus. 487.
vbi alios adducit, & Bossius à Nobis adductus
hoc Titulo num. 61. & magis in speciali loquendo,
iudex laicus nequit Ecclesiasticum criminaliter
iudicare, nisi ex licentiâ Papæ: vt firmat Glossa
in Cap. Decernimus, de iudiciis, & Barbosa in Col-
lectaneis circa illud num. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>150</absatz-nummer> Tradendi etiam Curiæ sæculari priùs
sunt de gradandi realiter, si in Sacris sint, vnde &
præcedere conclusio caussæ debet. Card Tuschus
suprà Conclus. 453. numer. 8. Idem autem videtur
dicendum in aliis: licet non sit necessaria degra-
datio dicta, iuxta sententiam plurium, ex quibus
aliquos refert Barbosa suprà num. 8. sicut & alios
oppositum asserentes, quibus addendus Mag.
Sousa in Aphorismis Lib. 2. Cap. 45. numer. 20. &
Carena Parte 5. Titulo 12. numer. 57. Innocentius
enim Tertius in Cap. Nouimus, de verbor. signi-
ficat. generalem tradit doctrinā circa relaxandos
Curiæ sæculari, dum ait. Cùm ab Ecclesiastico foro
fuerit proiectus, eius est degradatio celebranda sæculari
potestate præsenti, ac pronuntiandum eidem, cum fue-
rit celebrata, vt in suum forum recipiat degradatum,
& sic intelligitur tradi Curiæ sæculari. &c. Pro quo
& facit Pius V. in Bulla Si de protegendis. §. 5. ibi:
Hæreticorum more degradentur, vbi de Clericis ge-
neraliter loquitur. Quicumque ergo ille sit, qui
Curiæ est sæculari tradendus, sic tradi debet, vt
ab Ecclesiastico foro fuisse proiectum sæculari
debeat potestati declarari. Debet igitur modo a-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0434.jpg/>
@@1@<SE434>Circa Titulum XX. & Concordata S. Inquisitionis. 35
<duolan 2><-P>liquo degradari, id est, à foro Ecclesiæ iudicia-
liter proiici, & saltem Clericali habitu exui, si in
sacris non sit, verbis pro tali actu congruentibus,
iuxta ea, quæ habet Barbosa num. 24. & D. Fer-
mosinus suprà pag. 193. circa Cap. Non ab homi-
ne. Quæst. 1. quidquid dicat pag. 206. Quæst. 2.
Cùm enim à gradu excidat, meritò dici potest de-
gradatus, quod idem est ac depositus, & ita ex-
plicat Glossa verbis illis: Post depositionem tradi Cu-
riæ sæculari puniendus. Licet depositio alia sit, quæ
cum priuilegio fori & Canonis constare possit, vt
cum aliis obseruat Barbosa suprà num. 3. Totum
autem hoc conclusionem caussæ plenario iudi-
cio peractæ supponit, vt constat. Relaxatio si-
quidem grauissima p&#x0153;na est, vt expendit Mone-
ta de distributionibus Quæst. 17. num. 6. cum a-
liis, & res ipsa clamat.</P>
<Z><A+1>Occurritur difficultati ex antiquioribus
Concordatis, cum eorum declaratione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>151</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ontra exemptionem in aliis crimini-
bus, præter enorme illud læsæ Ma-
iestatis, videtur antiqua Concordia militare ad
Indias transmissa litteris iteratis, quæ habentur
Tomo 1. impressarum pag. 52. & seqq. quarum
epitomem proponit Dom. Solorzanus Tomo 2.
Lib. 3. Cap. 24. num. 60. ex quibus illud: Y que
en las causas ciuiles de los tales Familiares no tengan, ni
pretendan los Inquisidores Iuridicion alguna; ni tan
poco en los delitos graues, como son læsæ Maiestatis hu-
manæ, leuantamiento ô rebelion aleue, fuerza de mu-
ger, ô robo de ella, y de robador publico, y de quebran-
tamiento de casa, Iglesia, ô Monasterio, ò en quema de
campo, ò de casa, con dolo, ô en resistencia, y de sacato
calificado contra las Iusticias Reales, y en otros delitos
maiores que estos. Y asi mismo en los casos tocantes à
los Oficios y cargos Reales, y de Republica, que ouieren
administrado los dichos Familiares. Hæc ibi. Quæ
cùm in Hispania seruantur ex Concordatis Ann.
1569. de quo Heuia in Curia Philippica Parte 3.
§. 1. num. 15. non videtur cur in Indiis non de-
beant pariter obseruari, quæ legibus debent gu-
bernari eisdem, nisi vbi pro illis specialiter est
prouisum, vt ostendit Dom. Solorzanus citato
Libro Cap. 25. num. 15. & Lib. 2. Cap. 30. n. 40.
& Tomo 1. Libr. 3. Cap. 1. numer. 46. & seqq. De
peccato autem nefando non est mentio peculiaris
facta, sed sub generali illâ clausulâ comprehen-
sum: Y en otros delitos maiores que estos: quod ta-
men habetur in citata Concordia An. 1569.</P>
<P>  <absatz-nummer>152</absatz-nummer> Nihilo minùs vt non excepta iudicari
debeant, facit nouioris Concordiæ, cuius sumus
prosecuti Capitula, pro&#x0153;mium, in quo Rex no-
ster Philippus Tertius, venerandæ semper recor-
dationis, id non obscurè videtur indicare: sic e-
nim ibi: Y auiendo tenido noticia el Rey mi Señor, que
aya gloria, que entre los Virreyes de esas Prouincias, y
de Nueua España, y las Audiencias de ambos Reynos,
y otros Ministros seglares de las Indias, y los Tribuna-
les de la Inquisicion de esa Ciudad de los Reyes, y de la
de Mexico, y sus Comissarios auia alguna diferencia y
competencias de Iuridicion sobre causas y negocios fue-
ra del crimen de la heregia, ô dependiente de ella, y de-
seando que se escusen para adelante, y se diese orden
que conuiniese, y que cada vno acuda à lo que le tocare<-P>@@

<-P>por razon de su oficio, y no se perturbe la paz, man-
de que los del Consejo &c. Sequuntur statim Con-
cordiæ Capitula, quæ, vt testatur Rex, ab eius
fuerunt Serenissimo Patre disposita, & nondum
transmissa, cùm duodecim saltem anni à disposi-
tione huiusmodi effluxissent: mortuus est enim
ille die 13. Septembris Ann. 1598. & Schedula præ-
dicta sub Data est. 22. Maij Ann. 1610. In illa
ergo, vt ex præmissis verbis constat, affirmat Re-
gia Maiestas inter laica Tribunalia vtriusque
Indici Regni, & Sanctæ Inquisitionis Tribunal,
circa crimina, quæ neque hæresis, neque ab ipsa
dependentia, controuersias extitisse: & statim
ad eas sopiendas, & in futurum cauendas, con-
grui remedij adhibitione contendens, Capitula à
Nobis explicata Concordiæ proponit, in quibus
catologus ille criminum antiquioris Concordiæ
non inuenitur, & solùm duo illa, de quibus à No-
bis dictum, legitimâ ratio cinatione excepta com-
periuntur, Maiestatis læsæ absolutè, & nefandi
criminis, cùm fuerit facta præuentio. Quod ro-
boratur ex tenore Capituli 26. sic enim ibi: So-
bre el conocimiento de las causus criminales de los Fami-
liares, fuera del crimen de la heregia, ô dependiente de
ella &c. In aliis ergo vim habet exceptio. Quæ
illatio satis videtur vrgere: neque obstare quod
ex Concordia antiquiore adduximus, quia id po-
tuit per nouiorem reuocari. Sicut neque Hispa-
niæ vsus, quia vbi pro Indiis aliter est prouisum,
leges pro illa latæ non currunt, vt iam dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>153</absatz-nummer> Ne verò videamur crimina in anti-
quiore expressa Concordiâ à Regiis Tribunali-
bus penitus ablegare, iuuat discurrendo per sin-
gula, quid opportunum videatur adnotare.</P>
<P>  Læsæ Maiestatis humanæ. De hoc iam dictum.
Leuantamiento, ô rebelion aleue. Hæc procul dubio
excepta, quia ad crimen læsæ Maiestatis reuocan-
tur, vt est clarum: immò & esse verè talia tenet
cum aliis, Narbona in Lib. 4. Recopil at. Tit. 1. l. 20
Glossa 1. num. 9.</P>
<P>  Fuerza de muger, ô robo de ella. In hoc saltem lo-
cus est præuentioni, quia maius est crimen pelli-
catu, sicut de nefando crimine dicebamus. num.
145. & pro raptuid videtur quod de sequenti di-
cendum.</P>
<P>  Y de robador publico. Hic etiam præuentio va-
lere saltem potest ob criminis enormitatem: im-
mò & absoluta potestas, argumento desumpto
ex Nigris DD. Inquisitorum mancipiis, de qui-
bus Cap. 4. qui laicæ potestati plenè subiiciuntur,
cùm arma portant non comitantes Dominos, eo
quòd videantur ad nocendum parati. Quantò er-
go id potiùs in publica luce raptores. Item, ex
Capit. 20. vbi delinquentibus in officio eadem
subiectio statuitur; est enim rapinæ genus. Pu-
blicum autem raptorem tantùm esse illum, qui
solitus aggredi cum armis in viâ publicâ, osten-
dit Narbona suprà Glossa 14. præsertim n. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>154</absatz-nummer> Y de quebrantamiento de casa, Iglesia, ô Mo-
nasterio. Hæc cùm rapiendi caussâ fieri soleant,
publicâ sunt rapinâ peiora, vnde idem de illis
pronuntiandum. Si autem ex alio fine contin-
gant, luxuriæ inquam, ex dictis liquet inter ex-
cepta computanda. Si ex alio, talis quidem erit,
vt possit ad prædicta specialiter excepta reduci.</P>
<P>  O en quema de campo, ô de casa, con dolo. Hoc
crimen in genere iniustitię maius rapinâ est, quàm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0435.jpg/>
@@1@<SE435>36 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>potest excusare necessitas; cùm tamen incendia-
riorum atrocitatem nihil sit quod possit excusare.
Non solùm ergo rapiunt, sed diripiunt.</P>
<P>  Y en refistencia y de sacato calificado contra las Iu-
sticias Reales. Vt crimen hoc exceptum reputari
debeat, argui ex seruis DD. Inquisitorum po-
test, de quibus iam dictum. Si enim illi ex præ-
sumpto armorum abusu laicis iudicibus subii-
ciuntur, quanto potiori iure id asserendum de
iis, qui Regiis iustitiæ ministris armorum opposi-
tione resistunt? Item ex Caput. 5. de Familiari-
bus, qui mercimonio vacant, & Regia iura defrau-
dant. Multò est autem deterius, & magis Regiæ
auctoritati contrarium, Regiis obstare ministris,
& graues ipsis iniurias ore, manu, aut aliter irro-
gare. Id quod in Regiis Consiliariis vel Audito-
ribus, & Togatis quibusque manifestius.</P>
<P>  <absatz-nummer>155</absatz-nummer> Y en otros delitos maiores que estos. Licet
ergo in Capitulis multa expressa non sint, ex i-
bidem appositis ad grauiora potest argumentum
deriuari.</P>
<P>  Y asi mismo en los casos tocantes à los Oficios &c.
Hoc in Capitulis expressum habetur. Possunt
ergo & vetus & noua Concordia iuxta exposi-
tionem datam conciliari. Cur autem non sit in
noua cum antiquæ expressione prolatum, non
est anxiè inuestigandum, cùm hoc ex disponen-
tium pendeat voluntate. Quę quidem sic à me di-
cta velim, vt Supremi Tribunalis censuræ, immò
& aliorum meliùs sentientium ea, sicut & alia,
submittam.</P>
<Z><A+1>Pro exemptione in Ciuilibus
COROLLARIVM.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>156</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T prædicta quidem quoad criminalia
procedunt, vt vidimus. In caussis au-
tem ciuilibus, de quibus, & num. 142. existimat
P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 8. Puncto 12.
§. 2. num. 9. solum habere locum respectu Offi-
cialium, qui sunt à secretis, ij enim tantùm con-
ueniri & conuenire debitores possunt coràm
DD. Inquisitoribus, non autem alij Officiales ex-
terni. Et idem vt probabilius tradit Thomas del
Bene de Immunit. Ecclesiast. Parte 1. Cap. 14. Du-
bit. 14. numer. 13. sed doctrina prædicta non vi-
detur vt proponitur amplectenda, sed potius
contra se habere  praxim & rationem: ne scilicet
in executione officiorum ad alia ducti tribunalia
præpediantur. Et ita Dom. Solorzanus Tomo 2.
Lib. 3. Cap. 24. n. 59. ad omnes id salariatos ex-
tendi vt certum statuit. De aliis ergo aliter sen-
tiendum, pro quibus num. 142. citato. Videatur
Diana Parte 4. Tract. 8. Resolut. 55. qui rem te-
tigit, nec tamen plenè discussit.</P>
<negEZ><A+1>Circa casum peculiarem, de quo nuper
oborta quæstio, Resolutio vtilis, cum
doctrina multiplici, exemptionem in
criminalibus concernente.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>157</absatz-nummer> <INI2>S.</INI2>Inquisitionis Tribunali ab homine o-
pulento & pio patronatus est operum
piorum relictus, & in iis eximij cuiusdam pro e-
nutriendis & educandis vtriusque sexûs expositis,<-P>@@

<-P>Quod adeò expediens visum est pro bono publi-
co, vt ab Illustrissimo Dom. Inquisitore Gene-
rali iussum fuerit eam solicitudinem retineri. Et
in bonis quidem defuncti, ac vxoris eius, in eo
etiam pietatis officio consortis, prædium fuit sa-
tis opimum, quod seruis Æthiopicis colitur, qui-
bus Hispani nonnulli præsunt. Ex iis vnus mor-
tuus est inuentus, lucente adhuc sole, suo in le-
cto, miserandum in modum, & interfectore non
cognito (qui sanè vnus esse non potuit) terribile
Dei iudicium expertus: circa quod multa dici
possent (dudum enim fuerat à Societate dimissus
non sine infelicitatis tantæ præsagio) si id locus
præsens pateretur. Et dubitatum quis iudex ea
in caussa futurus. Quòd si S. Tribunal? Quis in eo
tenendus ordo, & quibus cautionibus irregulari-
tatis periculum fugiendum. Et vt iudex laicus or-
dinarius futurus sit videntur satis efficaciter se-
quentia demonstrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>158</absatz-nummer> Primum. Nam licet familiares DD.
Inquisitorum gaudeant priuilegio fori in ciuili-
bus & criminalibus, vt est communis sententia
Doctorum apud Narbonam suprà, Glossa 1. num.
10. & seqq. P. Fragosum Tomo 2. de regimine Chri-
stianæ Reipublicæ, Lib. 5. Disput. 13. §. 10. num. 15.
Diana Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 55. DD. Nico-
laum Rodriguez, Fermosinum Inquisitorem Val-
lisoletanum Parte 2. de Iudicijs, in Cap. Si quis con-
tra, quæstio. 16. num. 1. vbi ait circa hoc non esse
dubium. De quo & in Cap. Cùm contingat, quæst.
11. & alios. Quod in familiaribus captiuis po-
tiori ratione locum habere probat Narbona ibi-
dem, numer. 33. & 34. & D. Fermosinus in Cap.
Cùm contingat, Quæst. 12. num. 7. Debent tamen
familiares huiusmodi esse propriè tales: quod vt
verificetur, communiter affirmant Scriptores de-
bere expensis eius sustentari, ad cuius dicuntur
familiam pertinere. Pro quo Narbona suprà,
num. 39. & 51. D. Fermosinus circa Caput nu-
per citatus Quæst. 11. num. 1. & Quæst. 14. num. 2.
Diana Parte 9. tractat. 1. Resolut. 6. Trullench in
Bullam Cruciatæ, Lib. 1. §. 3. Dub. 5. numer. 2. Bar-
bosa de potestate Episcopi, Allegat. 5. numer. 20. P.
Suarez Tomo 4. de Religione, tractat. 10. Lib. 9. Cap.
4. num. 14. P. Quintanad. Tom. 1. tract. 7. Singul.
32. num. 8. P. Mendus in Bullam, Disput. 15. num.
8. P. Bardi in eamdem Parte 2. Tractat. 2. Cap. 3.
Sect. 1. num. 4. & alij apud ipsos, fauente Textu,
quem adducit P. Suarez ex Cap. vltimo, de verbor.
Significat. in 6. ibi: In tuis expensis continuis dome-
stici commensales: Atqui in nostro casu famuli &
serui non aluntur expensis DD. Inquisitorum,
quorum neque dominij sunt, sicut neque præ-
dium ipsum. Estque id iuxta notissimam praxim,
ex quâ habetur executores testamentorum, seu
patronos ex testamento ad pia opera, non esse
bonorum dominos, quæ pro talibus operibus
sunt relicta, sed ad summum administratores;
quia neque hæredes, neque legatarij: hæres enim
opera ipsa pia sunt, vt videri potest apud P. Mo-
linam Disputat. 134. in principio, iuxta receptissi-
mam doctrinam loquentem. Ex quibus videtur
legitima consequentia deduci præfatos famulos
& seruos non esse propriè familiares.</P>
<P>  <absatz-nummer>159</absatz-nummer> Secundum. Quia vt constat ex Cap. 4.
Concordiæ, de quo numer. 37. Nigri portantes
arma cùm Dominos non comitantur, puniri à<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0436.jpg/>
@@1@<SE436>Circa Titulum XX. & Concordata S. Inquisit. 37
<duolan 2><-P>laica Iustitia possunt: multò ergo magis cùm
malè armis vtuntur, & præsertim cùm atrociter
occidunt, vt in casu, de quo dictum. Propterea
namque puniri possunt portantes arma, quia no-
cituri eisdem præsumuntur: igitur multò id po-
tiùs cùm reipsa nocent: nam propter quod v-
numquodque tale, & illud magis & effectus
maiorem p&#x0153;nam meretur, quàm affectus, iuxta
omnes.</P>
<P>  <absatz-nummer>160</absatz-nummer> Tertium. Quia in Capitulo 13. eiusdem
Concordiæ disponitur DD. Inquisitores, & Mi-
nistros, si in bonis aliquibus litigiosis succedant
ex testamento, aut alio titulo, non debere cau-
sam ad S. Tribunal auocari, sed in eo terminari
apud quod est inchoata; siue ad quod per appel-
lationem deferenda, de quo numer. 50. In bonis
autem huiusmodi possunt esse serui. Ex quo se-
quitur inprimis non esse omnino alienum ab In-
quisitoria auctoritate, vt apud laicum iudicem
caussa aliqua ad eam spectans iudicetur. Deinde,
circa propria bona priuilegium fori negari: ergo
multò id potiùs iuxta ea, quæ propriè talia non
sunt, quales serui in casu nostro. Prætereà, caussę
dictæ auocari non debent, ne iudices, apud quos
inchoatæ, iurisdictionis exercitio, in quo sunt,
tali auocatione priuentur, & ne pars collitigans
molestiam patiatur, de quo citat. num. 50. In
casu autem nostro Regij Ministri similiter pri-
uandi, & pars etiam, quæ esse potest, si quisquam
sit occisi propinquus, tali molestiâ grauandus.
Simili ergo modo est de illo iudicandum. Et licet
in præfato Capitulo de ciuilibus tantùm agatur,
ex quibus ad criminalia non est efficax argumen-
tum, vt in Familiaribus constat, magis quoad cri-
minalia priuilegiatis, vt ex Concordiâ patet. Effi-
cax tamen videtur illatio: quia prima ratio, de
independentia à tribunali laico, ob indecentiam
in illâ, in quo non parua vis ponitur; dispositio-
ne prædicti Capituli penitus cessat. Secunda de
dominij defectu magis vrget. Tertia autem, iam
vidimus quale habeat similitudo momentum. Et
licet de ciuilibus ad criminalia non benè argua-
tur: vbi pro istis specialiter est prouisum: vbi ta-
men prouisum non est & ratio pro illis æqualis
militat, benè fundari illationes possunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>161</absatz-nummer> Quartum. Iurisdictio, quam S. Tribu-
nal circa caussas huiusmodi habet, tota est à Rege,
vnde in Concordiis & ampliatur & restringitur,
prout illi placet & iudicat expedire, vt eruditè
probat Basilius Legionensis de Matrimonio, Lib. 5.
Cap. 12. numer. 15. 17. & seqq. Est autem Regiæ
intentionis vt quæ ad iurisdictionem spectant,
minimè in priuilegiatis amplientur, per quod mi-
nui, & minùs timeri Regia videtur auctoritas.
Quod constat ex variis schedulis, de quibus D.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 24. num. 61. & ex
toto tenore Concordiæ. Ampliatio autem valde
exorbitans apparet ea, de quâ agimus, pro quâ
nullum extat in Regiâ concessione vestigium. Et
quidem extensiones & ampliationes iurisdictio-
nis in Inquisitoribus valde reprehensibiles iudicat
Sedes Apostolica, dum in Clementinâ I. de hæ-
reticis sic admonentur: Aduertant pariter ne me-
tas sibi traditas excedant, extendentes suæ potestatis of-
ficium, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>162</absatz-nummer> Quintum. Quia priuilegium exem-
ptionis est contra ius commune, dum caussæ sæ-<-P>@@

<-P>cularium delinquentium ordinariis iudicibus au-
feruntur: strictè ergo interpretandum est, iuxta
communem Doctorum sententiam. Quod spe-
cialiter in materia familiarium loquens, probat P.
Bardi suprà, Sect. 7. numer. 70. & Diana Resolut. 6.
citatâ. Et ab hoc generali doctrinâ non esse s. In-
quisitionis Tribunal eximendum, quantumuis
priuilegiatum, ex eo ostenditur, quia pro tali ex-
ceptione nullum extat fundamentum, neque pro
eo debent Iuris Sanctiones immutari. Et item
quia de priuilegiis Inquisitionis loquendo, & spe-
cialiter in materiâ iurisdictionis, id statuunt Do-
ctores. Sic enim priuilegium extat Vrbani IV.
per quod habetur Officiales Inquisitorum non
posse à quocumque Ecclesiastico Prælato Cen-
suris ligari. Eo tamen non obstante ab Ordina-
riorum iurisdictione exemptos non esse in iis,
quæ ad officia Inquisitionis non spectant, & ita
posse ligari Censuris, tenet cum alijs P. Fragosus
suprà, §. 9. numer. 103. quia priuilegium pro eo
speciale non extat, & prædictum Vrbani non
debet ampliari adeò generali, & sic odiosâ Præla-
tis exemptione. Priuilegium item inquirendi
contra mortuos hæreticos, non extenditur ad
fautores, receptatores, & defensores, vt cum aliis
tenet Auctor idem §. eodem, num. 106. quia pro-
priè hæretici non sunt, & ita priuilegium dictum
nequit extendi contra L. Defuncto. D. de publicis iu-
dicijs, iuxta quam omnia crimina morte extin-
guuntur. Suspecti etiam de hæresi post mortem
damnari nequeunt, vt cum aliis tenet Diana Parte
4. Tractat. 7. Resolut. 28. §. 4. Aduertens. & Alber-
ghinus in Manuali, cap. 36. num. 4. alios adducens,
& sic sunt alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>163</absatz-nummer> Tandem supremum S. Inquisitionis
Concilium hac in parte valde se circumspectum
exhibet, & in fauorem Regiæ auctoritatis multa
dissimulat, tum de iis non curando, siue familia-
res sint siue officiales, quia apud Regia tribuna-
lia caussas suas iudicari malunt: tum puniri et-
iamsi reus propter delicta aliqua, etsi non exce-
pta: pro quibus videri potest Narbona Glossa 21
& D. Thomas Carleualius de iudiciis & foro
competenti Lib. 1. Titul. 1. num. 322. Valde ergo
ab illius intentione videtur alienum iurisdictio-
nem inferiorum tribunalium ad ea, quæ in hoc
genere sunt parùm Iuri & praxi conformia, se
non consulto, vt in casu, de quo tractamus, ex-
tendi.</P>
<P>  Et hæc quidem partem negantem videntur
non leuiter comprobare. Pro affirmante autem
suæ etiam rationes occurrunt, quas, vt à me sunt
excogitatæ, sicut & præcedentia fundamenta,
subiiciam, ex quibus sit</P>
<P>  <absatz-nummer>164</absatz-nummer> Prima, & fundamentalis. Nam fami-
liares DD. Inquisitorum foro illorum gaudent,
vnde multò id potiùs familiares ipsius S. Tribu-
nalis; quæ est veritas inconcussa. Vnde cùm sint
qui hoc negent familiæ Episcoporum, immò &
Nuntiorum Apostolicorum, respectu tamen eo-
rum, de quibus loquimur, id ingenuè protestan-
tur: vt videri potest in Allegatione peculiari D.
Christophori Moscosi Regij olim Fisci in supre-
mo Castellæ Consilio Patroni num. 75. pro D.
Moscoso stat D. Fermosinus in Cap. Cùm contin-
gat. Quæst. 12. numer. 13. quoad consuetudinem:
quidquid de Iure sit. Cuius positionem ex hoc<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0437.jpg/>
@@1@<SE437>38 Additiones ad Thesaurum Indicum
<duolan 2><-P>quod negare de familia Inquisitorum non potuit,
impugnat Diana Parte 6. Tractat. 2. qui est totus
contra ipsum, & specialiter Resolut. 9. in principio.
Videantur citati num. 158. Atqui serui, & idem
dictum sit de seruitoribus aliis, non diarijs, &
fortuitis, sed diuturnis ac salariatis, licèt omnes
etiam diurnos priuilegio gaudere teneat Narbo-
na suprà, Glossa 1. num. 27. pro quo & plures alios
adducit Diana Parte 3. Tractat. 1. Resolut. 47. &
D. Fermosinus citatâ Quæst. 12. Narbonæ sen-
tentiam amplexus. Sed familiares à seruitoribus
discernit apertè S. Congregatio apud Barbosam
in Collectaneis Bullarij, V. Confessarius primo, ex quo
Lezana Tom. 2. Cap. 16. num. 16. verba illius sunt:
Communes commensales, non tamen illorum, qui deser-
uiunt in Monasterijs. Et de approbatione necessa-
ria agitur ad eorum audiendas confessiones. At-
qui inquam serui sunt familiares in sensu non im-
proprio: gaudent ergo foro. Maior constat, &
Minor ostenditur: nam serui DD. Inquisitorum
ideò familiares dicuntur, quia eorum sunt, & vt
partes quædam ipsorum, vt apud Narbonam vi-
deri potest num. 158. adductum, ab eisdem gu-
bernantur, quorum & imperio ac dispositioni
subduntur. Hæc autem seruis patronatûs com-
petunt, quorum DD. Inquisitores habent, sicut
& prædij, plenissimam administrationem, in quo,
cùm libet, eisdem assistunt, & eorum mandatis
maior præstatur obedientia, quàm defunctis do-
minis præstabatur. Sunt igitur non impropriè fa-
miliares.</P>
<P>  <absatz-nummer>165</absatz-nummer> Iam quòd administratio talis sufficiat,
vt prædium dictum cum omnibus, quæ in eo
sunt; vnde & cum seruis, S. Inquisitionis dici
possit, ex eo ostendo, quod in Beneficijs cernitur,
quorum proprietatem Beneficiarij dicuntur ha-
bere, cùm de illis est facta collatio, ad distinctio-
nem interinariæ possessionis, proptereà quòd il-
lorum habeant administrationem, vt constat ex
Cap. Requisisti de testamentis, §. Illud, ibi: Eum
qui potest proprium poßidere: prælationem vel admini-
strationem Ecclesiæ non habentem. Cap. Expedit. &
Cap. Finali, 12. quæst. 1. Pro quo & videndus P.
Molina Disput. 3. §. Addit Bartholus. Cùm ergo
in nostro casu plenissima administratio sit, ad ef-
fectum, de quo agimus, simile fundamentum
extabit, vnde & pro foro est legitima conse-
quentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>166</absatz-nummer> Secunda. Quia licet serui prædicti non
sint familiares propriè; quia tamen non omnino
abusiuè tales dicuntur, potest ad illos priuilegium
exemptionis extendi, eo quòd priuilegium
tale sit fauorabile, & ex cuius vsu nullum cui-
quam suboritur detrimentum. Est autem com-
munis doctrina in talibus posse verba etiam im-
propriari. Propter quam P. Pellizarius in Manuali
Regul. Tomo 2. Tract. 8. Cap. 2. Sect. 2. n. 149. de fa-
miliaribus loquens, singularem quamdam facit
extensionem, de quâ inferius ad Primum, sicut &
aliorum. Et fauet L. Cùm quidam. D. de liber. &
posthum. Quod autem priuilegium fauorabile sit
negari nequit, cùm sit in fauorem Tribunalis
sancti concessum, ad eius auctoritatem augen-
dam, quam bono publico ij, qui concesserunt,
sunt vtilissimam arbitrati. Pro quo multa extant
Regia rescripta, & pro Indiis videri potest Dom.
Solorzanus citat. Cap. 24. Et detrimentum nullum<-P>@@

<-P>cuiquam ex tali vsu creari, ex eo liquet, quia si
alicui, maximè iudici, è cuius tribunali caussa
auocatur: at hoc detrimenti nihil habet, sed di-
minutio laboris in molestissimo negotio, qualia
esse criminalia solent. Et cùm ea, de quibus lo-
quimur, Inquisitorem tangant, nullus erit, qui
non libenter ab iis se exoneratum gaudeat, ne,
dum ea tractat, aut iustitiam propter humanum
respectum violet, aut eâ seruatâ, Dominorum in-
dignationem incurrat, dum ipsi aliter possunt de
caussæ meritis iudicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>167</absatz-nummer> Tertia. Nam in seruis dictis, & aliis, si-
milis est ratio ac in propriis, etiamsi dicamus non
esse familiares: atqui hoc sufficit ad extensionem
priuilegij: potest igitur conuenienter extendi.
Maiorem probo, quia vt vidimus numer. 164.
plenissimæ dominorum gubernationi non minùs
quàm proprij serui subduntur; & si eorum caussæ
apud sæcularia tribunalia essent tractandæ, id Do-
minis valdè esset incommodum, neque Tribuna-
lis sancti auctoritati conforme. Minor autem
probari efficacissimè potest ex concessione Vrba-
ni IV. de quâ numer. 162. Pontifex siquidem in
illâ de Inquisitoribus tantùm, & eorum Notariis
loquitur: & tamen Doctores illam ad alios Of-
ficiales extendunt propter similitudinem rationis,
licèt reuerà Officiales alij dici Notarij nequeant,
etiam impropriè. Pro quo Pater Fragosus citat.
n. 103. & D. Fermosinus suprà, plures adducens
n. 43. Est ergo efficax consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>168</absatz-nummer> Quarta. Quia Regium priuilegium
circa exemptionem familiarium in fauorem fidei
tendit, pro quâ constat Tribunal sanctum mili-
tare: ergo ex eo titulo debet specialiter extendi,
etiamsi familiarium nomen non ita consonet.
Quod quidem ex eo ostenditur, quia fauore fidei
in p&#x0153;nalibus fit extensio. Vnde cùm in Cap.
Contra Christianos, de hæreticis in 6. statuatur, vt
possint DD. Inquisitores cognoscere de transeun-
tibus ad sectam Iudæorum, id Doctores ad tran-
seuntes ad quamcumque sectam infidelium ex-
tendunt. Et fauore fidei fit extensio, vt specialiter lo-
quitur Rojas, de hæreticis Parte 1. num. 124. stan-
te eadem ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>169</absatz-nummer> Quinta. Quia si DD. Inquisitores in
casibus huiusmodi dependentiam à laicalibus tri-
bunalibus essent habituri, minimè patronatum di-
ctum sustinerent, ex quo fieret bono publico
graue detrimentum obuenturum: vnde ab Illu-
strissim. D. Inquisitore Generali retentio est illius
imperata. Ex quo sequitur hoc  etiam esse Regi
nostro gratissimum, qui opera hæc pia passim
commendat & fauet: vnde & priuilegij extensio
nequit eidem displicere, sine quâ opus dictum
stare nequit. Et pro beneplacito huiusmodi illud
prætereà facit, quod laica tribunalia in casu spe-
ciali, pro quo est orta difficultas, se non opposue-
rint, neque Dom. Prorex post sapientium con-
sultationem voluerit competentiam modo præ-
scripto & vsitato formari. Quòd si iurisdictio ta-
lis ex Regiâ concessione procedens, vti iam spiri-
tuali coniuncta, spiritualis & Ecclesiastica est, vt
latè probat Narbona Glossa 22. & alij, id exten-
sionem ex parte Regię voluntatis non tollit, quia
quo modocumque influat, in eam perfectionem
transit; & ita similiter est, aut non est, id quod
agitur ipsi conforme.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0438.jpg/>
@@1@<SE438>Circa Titulum XX. Cap. & Concordata Inquisit. 39
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>170</absatz-nummer> Vltima. Nam sicut ad extensionem
priuilegij facit quòd sit in fauorem fidei conces-
sum, ita & pietas similem fundat extensionis fa-
cultatem: pro quo sæpiùs in Thesauro dictum,
& de quo cumulatiùs reliquis Tiraquellus de pri-
uilegijs piæ caussæ. numer. 160. & seqq. vbi quòd
amplianda, & augenda, etiamsi iuris communis
derogatoria sint. In nostro ergo casu, vbi pietatis
est caussa manifesta, & non ad vnum aut alterum,
sed ad innumeros illius beneficium extenditur,
priuilegi&#x0169; est pariter extendendum. Vbi dici satis
conuenienter potest, quòd si quidpiam ad com-
pellationem familiarium in seruis deest, dum alte-
rius esse probantur, id quidem pietatis addita-
mento abunde compensari. Sicut in p&#x0153;nalibus
dicunt aliqui id, quod ad perfectionem actûs,
cui est p&#x0153;na imposita deficit, illius repetitione
suppleri. Pro quo Mag. Sousa in Aphorismis
S. Inquisitionis Lib. 1. Cap. 59. numer. 8. Sic ratio-
nibus firmata positio affirmans, solutione poterit
obiectorum ampliùs roborari.</P>
<P>  <absatz-nummer>171</absatz-nummer> Ad Primum ex prima & fundamentali
ratione est prompta responsio, eo enim modo,
quo prædium dictum & ea quæ ad illud spectant,
dicuntur esse S. Tribunalis, dici etiam potest ser-
uos illius expensis ali. Item ex Secunda, quia li-
cet aliquid  ad compellationem desit, propter fa-
uorem priuilegium extenditur. Et idem habetur
ex Quarta, & vltima. Stare etiam posse vt quis
gaudeat familiaris priuilegio, etiamsi suis expen-
sis sustentetur, videri apud P. Pellizarium potest
suprà, qui ad fratres sub eodem tecto viuentes
Oratorij priuilegium extendit. Et apud Dianam
Parte 4. Tract. 1. Resolut. 30. de familiaribus E-
piscopi loquentem. Ex quo & aliis D. Fermosi-
nus num. 44. ad matrem extensionem facit Mol-
fesius Tomo 1. Tract. 3. Cap. 17. numer. 70. Trul-
lench suprà cum Ludouico Lopez ad pedisequas
certis diebus comitari solitus: & Dub. 3. ad ma-
gistros, & Pædagogum. P. Tamburinus Lib. 1. de
Sacrificio Missæ. Cap. 4. §. 4. num. 31. ad filios &
filias, nurum & generum; dummodò habitent
moraliter in eadem domo. Ex quo Verricelli
Tractatu de Mißonibus Quæst. 135. num. 20. Le-
zana Tomo 2. Cap. 16. num. 1. ad gratis etiam ser-
uientes. Et sic alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>172</absatz-nummer> Ad Secundum dici potest in odiosis &
p&#x0153;nalibus non valere argumentum, etiam vbi
maior est ratio. Pro quo in Thesauro dictum, &
videri vlteriùs potest Diana in materia immuni-
tatis loquens Parte 7. Tract. 1. Resolut. 15. num. 2.
& 9. P. Molina Tomo 4. Disput. 75. num. 4. Ca-
rena Parte 2. Titulo 6. num. 13. Est autem ratio
in nostro casu non leuis. Seruus enim arma por-
tans, ad nocendum ea portare præsumitur, vnde
expedit illum statim exarmari, & puniri. Iam
autem damno illato, æquum est vt per iudicem
eius, cuius est fori, caussa ipsius transigatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>173</absatz-nummer> Ad Tertium bene ibi responsum de ci-
uilibus ad criminalia non esse legitimam illatio-
nem. Cuius responsionis impugnationi dicen-
dum, quòd, etsi rationes videantur similes, id non
obstat, quia & inter criminalia ipsa tales esse  pos-
sunt, immò & quandoque maiores: nec tamen,
vt nuper diximus, ex aliis ad alia crimina fieri ar-
gumentum potest. Et prætereà non est difficile
rationem aliquam specialis conuenientiæ in tali<-P>@@

<-P>dispositione deprehendere eam penitiùs intuenti.
Valde enim diuersum est caussam c&#x0153;ptam auo-
cari à tribunali, & maioribus inconuenientibus
expositam, quàm non c&#x0153;ptam vti propriam as-
sumere, prosequi, & terminare.</P>
<P>  <absatz-nummer>174</absatz-nummer> Ad Quartum, etsi iurisdictio à Rege sit,
iuxta illius intentionem posse illam extendi, o-
stenditur ratione vltimâ, quia respectus boni pu-
blici, & eximiæ pietatis, multùm operatur. Cùm
aliàs penitus exploratum non sit iurisdictionem
ex Regia concessione descendere, vt videri po-
test apud P. Fermosinum Parte 2. Allegat. 1. in
fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>175</absatz-nummer> Ad Quintum, etsi priuilegium exem-
ptionis contra ius commune sit, & generaliter,
quod tale est, debeat strictè interpretari: id fal-
lere, vbi fauor fidei, religionis, aut pietatis inter-
uenit. Quod probatur ex ipso priuilegio Vrba-
ni Quarti, de quo ibi, cuius extensionem vidimus
num. 167. Priuilegium autem ad procedendum
contra hæreticos defunctos in rigore non vide-
tur tale, sed lex p&#x0153;nalis omnino, licet in fauorem
fidei, non tamen alicuius personæ particularis,
aut in communi, per quod deficit ratio fauorabi-
lis. Nulla enim lex quantumuis p&#x0153;nalis est, quæ
in fauorem boni communis non sit: Priuilegium
autem immunitatis fauorem respicit personarum,
vnde aliter interpretandum. Facit etiam pro eo-
dem id, quod de Bulla Pij V. si de protegendo, tra-
dit Diana Parte 4. Tract. 7. Resolut. 13. latè scili-
cet interpretandam, & extendendam vti fauora-
bilem, quia ob publicam vti itatem: cùm tamen
grauissimas omnium contineat p&#x0153;nas. Pro quo
& Riccius apud ipsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>276</absatz-nummer> Ad Vltimum, Circumspectionem Su-
premi S. Inquisitionis Tribunalis esse explora-
tam, sed processu nostro eius esse non obscuram
mentem circumspectioni minimè aduersantem.
Dum enim iubet patronat&#x0169; sustineri, consequen-
ter modum conuenientem in eius retensione
præscribit: & is est, quem diximus, Regiæ, &
Regiorum Ministrorum voluntati conformis.</P>
<Z><A+1>Circa modum procedendi in casu dicto.
Ubi vtiles obseruationes.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>177</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Tante fauorabili resolutione, quam &
rationibus & obiectorum dilatione
firmauimus, in reliquis nulla apparet difficultas
peculiaris. Procedendum siquidem sicut in caus-
sis familiarium, in quibus an tales sint, nulla po-
test esse dubitatio, & pro quo etiam est varietas
sententiarum. Quando enim caussa sanguinis est,
committendum laico delegato contendit Nar-
bona Glossa 21. §. 58. & seqq. eo modo, quo
Prælati iurisdictionem habentes temporalem,
committere caussas huiusmodi solent: quod si
non ita fiat, irregularitas non poterit euitari, si
Curiæ sæculari reus conclusâ caussâ tradatur. Vi-
detur autem neque ad torturam posse procedi
nisi à delegato dicto, quia cùm sit illa ad senten-
tiam sanguinis ordinata, ad eum spectat, ad quem
& sententia, Aliàs si reus in tortura crimen fate-
retur, & iudex qui torturam indixit, atque eidem
præfuit, confessionemdelegato traderet, caussæ
sanguinis se manifestè immisceret, & perinde es-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0439.jpg/>
@@1@<SE439>40 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>set ac reum capitaliter condemnare: quod caue-
tur in Cap. finali. Ne Clerici, vel Monachi in sexto.</P>
<P>  <absatz-nummer>178</absatz-nummer> Dico Primò. Negari nequit securrissi-
mum esse procedendi modum, quem Narbona
omnino necessarium arbitratur, vt videtur com-
pertum, estque ille iuxta decisionem Capitis citati,
in quo Ecclesiasticis habentibus temporalem iu-
risdictionem vt necessarius præscribitur, dum di-
citur, Debent & possunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>179</absatz-nummer> Dico Secundò, illum in Tribunali S.
Inquisitionis non videri necessarium. Et quidem
in caussis ad fidem spectantibus id est manife-
stum. Deinde, in casibus non spectantibus ad il-
lam, vbi de foro tamen ipsius sunt, non est ne-
cessaria commissio aut delegatio, vt constat in
peccato Sodomiæ in Portugallia, Aragonia, Va-
lentia, Catalaunia: ergo cùm in Hispaniæ In-
quisitione crimina familiarium &c. de foro illius
sint, eodem modo videtur procedendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>180</absatz-nummer> Deinde id probo ex Concordia citata
l. 20. Tit. 1. lib. 4. recopilat. in qua statuitur Fami-
liarem, qui deprehenditur non gaudere foro In-
quisitionis, remittendum Curiæ sæculari, modo
ibidem tradito, & sic clauditur: La qual (remi-
sion) luego que se hiciere y presentare al Inquisidor, o
Iuez seglar, contra cuya Iuridicion se vbiere declarado,
remita el tal proceso y causa, y lo deje à aquel, en
cuya fauor se vbiere fecho la dicha remision, paraque
proceda en el conocimiento y determinacion, de la causa.
Sic ibi. Vbi licet de remissione processûs & caus-
sæ tantùm videatur ferri præceptum, dubitari ne-
quit quin de remissione etiam rei debeat intelligi,
vt benè ostendit Diana Parte 4. Tract. 2. Resolut.
191. Notanda iam verba illa: Paraque proceda en
el conocimiento y determinacion de la causa. Potest
ergo S. Tribunal in determinatione & cognitio-
ne causæ procedere: ex quo euidenter elicitur
non esse necessariam caussæ delegationem, quan-
do illa est  sanguinis, cùm decisio sit vniuersalis.</P>
<P>  <absatz-nummer>181</absatz-nummer> Et ex eadem  decisione argui efficaciter
potest. Nam Familiaris, qui mortem intulit, pri-
uilegio fori gaudet in Hispania, dum mors aleuo-
sa non est, vt videri potest apud Narbonam
Glossa 11. num. 36. & Glossa 17. num. 11. de eo
si competentia formetur: seruandus interim in
custodia iudicis præuenientis reus, & si foro non
gaudere fuerit deprehensus, atque in custodia S.
Inquisitionis fuerit, iudici est laico cum processu
& caussa tradendus: ex quo clarè habetur eum
mortis supplicio afficiendum. Et nihilominus id
sine periculo irregularitatis accidit: ergo simili-
ter poterit S. Tribunal in caussa procedere quā-
do crimen sui est fori, & conuictum aut confes-
sum reum, & sic capitali p&#x0153;nâ dignum, Curiæ
tradere sæculari. Consequentia est clara: nam in
vtroque casu est eadem ratio, cùm mors sit pari-
ter secutura.</P>
<P>  <absatz-nummer>182</absatz-nummer> Benè verum est pro hoc non haberi
speciale Pontificum priuilegium, sicut habetur
pro caussis fidei, & offendentium Inquisitores
ac eorum Ministros, vt videri potest apud Dia-
nam Parte 4. Tractatu 8. Resolut 51. Narbonam
Glossa 22. num. 64. Leandrum infrà Quæst. 39.
& P. Fragosum Disput. 13. citata §. 1. numer. 9.
& cùm iurisdictio à Rege sit, inde videri difficile
quomodo possit irregularitatis vinculum euitari.
Neque videri satisfieri ex decisione Concordiæ,<-P>@@

<-P>quia cùm in illa & Rex & Tribunal Inquisitio-
nis sanctæ concurrant, in neutro est potestas ad
irregularitatis labem submouendam. Proter
quam rationem in casu remissionis post compe-
tentiam censet Diana Resolut. 101. citata, hoc non
esse ad potestatem Tribunalis supremi referen-
dum, sed dicendum fuisse tantùm declarationem
ex multorum Scriptorum doctrinâ, quos ibidem
affert, asserentium eam non esse proximam coo-
perationem ad mortem, & ita ab irregularitate
alienam.</P>
<P>  <absatz-nummer>183</absatz-nummer> Quæ doctrina casui nostro potest, &
similibus, generaliter adaptari. Nam, sicut ex sen-
tentia eorum, quos prædictus Auctor adducit,
colligitur, etiam seclusis Bullis Pontificiis, in tra-
ditione sęculari Curię non incurreretur irregula-
ritas, & in casu nostro, & similibus, non sit aliter
remissio facienda; idem erit de irregularitate di-
cendum. Quòd si Pontifices pro eo priuilegium
concesserunt, id ad tollendos scrupulos factum,
vt in simili affirmat Diana in Bulla Gregorij
XIV. loquens citata Resolut. in qua de tradenti-
bus Curiæ sæculari non gaudentes immunitate
Ecclesiasticâ decernit Pontifex. Hoc ergo secu-
ros reddere DD. Inquisitores potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>184</absatz-nummer> Præterquam quòd non videtur neces-
sarium vt capitali p&#x0153;nâ digni Curiæ sæculari tra-
dantur. Sic enim de Sodomiis, vbi de eorum cri-
mine Tribunal S. Inquisitionis cognoscit, affir-
mat Freytas in Additionibus ad Tractatum de Con-
fessariis solicitantibus Quæst. 24. numer. 136. tales,
nisi sint incorrigibiles, non posse Curiæ sæculari
tradi, quod non improbat Diana Tract. 7. Reso-
lut. 20. P. 4. & Sousa in Aphorismis Lib. 1. Cap. 59.
num. 27. ait esse probabile, qui & num. 37. ad-
dit, quòd licet p&#x0153;na Sodomitæ, plenè probato
crimine, non possit à iudice ordinario minui; In-
quisitores tamen Lusitaniæ non ita limitatam
habere iurisdictionem, sed circa p&#x0153;næ impositio-
nem procedere valent, prout eis expedire visum
fuerit, ex Farinacio, & conformiter ad Bullam
quamdam Pij IV. Striges etiam & lamias, infan-
ticidia committentes, non solere Supremum S. In-
quisitionis Tribunal Romæ, Curiæ sæculari tra-
dere, ex Dusino illius Assessore proponit Diana
Tract. 8. citat Resolut. 118. quod & cum Pegna
tenet Auctor idem, & pro quo etiam alios addu-
cit Alberghinus in Manuali Qualificatorum, Cap. 18.
Sect. 3. §. 9. num. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>185</absatz-nummer> Neque id videtur contrarium disposi-
tioni Gregorij XV. in Bulla editâ die 20. Martij
1623. apud Carenam Parte 2. Titulo 42. n. 257.
in qua statuit vt constito quòd quis pactum cum
diabolo fecerit, & à fide apostatando, maleficiis,
vel sortilegiis vnam vel plures personas ita læse-
rit, vt ex maleficio vel sortilegio mors secuta sit,
etiam pro primo lapsu Curiæ sæculari tradatur,
debitis p&#x0153;nis puniendus. Nam Pontifex homi-
cidium cum apostasiâ à fide coniungit, quæ se
solâ illam meretur p&#x0153;nam etiam in primo lapsu
non confessi. Et ita Diana, qui præfatæ Bullæ
meminit Tract. 7. Resolut. 10. ea non obstante id
tenet, quod vidimus. Et quidem cùm priuile-
gium exemptionis Ministris sit Officij sancti
concessum in eorum fauorem, non est creden-
dum teneri illud ad remittendum Curiæ sæcula-
ri, vt ibi ordinaria p&#x0153;na reddatur: sic enim nihil<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0440.jpg/>
@@1@<SE440>Circa Titulum XX. & Concordata S. Inquisit. 41
<duolan 2><-P>fauoris haberet; immò odij non parùm: nam
S. Officium ad probationem delictorum validius
& efficacius est: plus enim timetur, vnde & te-
stes promptiores sunt ad aperiendam veritatem.
Estque insuper satis graue sub duplici tribunali
pati reum, dum caussa eius agitur, & pariter ab
eodem iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>186</absatz-nummer> Dico tertiò DD. Inqùisitores in caus-
sis dictis possunt ad torturam procedere, quando
illa fuerit necessaria iudicata. In quo, iis supposi-
tis, quæ de eorum iurisdictione sunt dicta, non
videtur dubitari posse. Concessâ enim iurisdictio-
ne, conceduntur omnia, quæ sunt ad illius execu-
tionem necessaria l. 2. de iurisdict. omn. iud. Et
concesso fine conceduntur omnia, per quæ per-
uenitur ad finem. Cap. Cùm infirmitas, de p&#x0153;nit.
& remiss. Et Cap. Quoniam, de sent excommun.
Præterquam quòd in torturâ non est periculum
irregularitatis, quia neque mortis, aut mutila-
tionis, vt supponitur. Et etiamsi debilitetur mem-
brum, non incurri irregularitatem docent Do-
ctores, quos adducit & sequitur Leander Parte 5.
Tract. 2. Disput. 7. Quæstio. 9. Vnde etiam in Re-
ligionibus habere locum potest, non ex speciali
priuilegio Apostolico, sed per consequentiam
iurisdictionis ad criminum punitionem. Et tor-
turam in Tribunali S. Officij immoderatam non
futuram benè ex Farinacio obseruat Sousa suprà
Lib. 2. Cap. 39. num. 25. & regulariter non plu-
res tribus futuras quassationes aut ictus: cùm ta-
men sciamus in Curia  sæculari septem adhiberi
solitas; quod nuper in duobus Indis, accidit de
homicidio suspectis, quos vidi in xenodochio
Diuæ Annæ ciuitatis huius Limanæ vlceratos
medicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>187</absatz-nummer> Dico quartò. Licet homicidium, de
quo agimus, videatur aleuosum, à seruis inquam
in homine securo patratum, quod sufficere tradit
cum aliis Narbona suprà Glossa 11. numer. 6. &
59. & tunc famulos fori priuilegium amittere,
de quo num. 54. & seqq. nihilominus DD. In-
quisitores procedere in eo possunt. Id probo.
Quia inprimis non constat talem fuisse, & in
dubio caussam assumere possunt; quia iudex et-
iam delegatus cognoscit an sua sit iurisdictio. Pro
quo Bossius Tomo 2. Tit. 12. num. 350. ex Ciar-
lino. Et ita vsu comprobatum in S. Officio testa-
tur Simancas, & cum eo ac Pegna, & Roderico
Acunna tenet Diana Tract. 7. cit. Resolut. 10. &
de crimine loquuntur, de quo dubitatur an sa-
piat hæresim. Nec D. Fermosinus Tomo 2. Cap.
si quis contra, de foro competenti. Quæst. 10. n. 9.
dicens quòd in dubio an sortilegium sapiat hæ-
resim manifestam, vel etiam blasphemia, de qua
numer. 10. Inquisitor non se intromittit, sed ac-
cusatos remittere debet ad iudices sæculares, ex
Glossa, & Martha: contrarius censendus est om-
nino: intelligendus enim perseuerante dubio: &
tunc etiam non est obligatio remissionis, quia
S. Officium cognoscere potest de sortilegiis, et-
iamsi non sapiant hæresim, ex Constitutione Six-
ti V. vt videri potest apud Dianam Tract. 7. citat.
Resolut. 10. vbi ait id esse manifestum. Et apud
Ignatium Lupum in Edictum S. Inquisit. Lib. 24.
Dist. 1. Artic. 2. Difficult. 9. & quod ad blasphe-
mos attinet Sanctarellus Tractatu de blasphemia
Cap. 8. Dub. 1. numer. 1. ex quadam Bulla Iulij<-P>@@

<-P>Tertij affirmat Inquisitores esse iudices contra
omnes blasphemias: quod non videtur displicere
Dianæ suprà Resolut. 8. & illi possunt, cum benè
sibi fuerit visum, amplecti. Vide etiam Dianam
Tract. 8. Resolut. 112.</P>
<P>  <absatz-nummer>188</absatz-nummer> Quibus addo, etiamsi occisio aleuosa
sit, in Concordia Indica non exceptum, & ita ex
eo capite nihil obstare: cùm enim in concessio-
ne excipiuntur Regalia, reliqua omnia Regalia
concessa censentur, vt ex pluribus, quos adducit,
probat D. Fermosinus suprà numer. 51. Neque
hoc mirum, quando respectu Officialium S. Tri-
bunalis, prout sunt à Familiaribus diuersi, de qui-
bus solùm Concordata procedunt, maius aliquid
affirmet Narbona Glossa 19. num. 2. crimen scili-
cet ipsum læsæ Maiestatis, & consequenter re-
bellionem aleuosam eidem annexam, nequa-
quam excipi, sed ad forum dictum pertinere.
Nec de hoc plura: quæ autem dixi Supremi Tri-
bunalis iudicio, immò & melius sentientium cen-
suræ subiicio.</P>
<negEZ><A+1>Pro casu alio nupero & tumultuario
Discursus vtilis. In quo multa circa
Bullam Pij V. Si de protegendis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>189</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nno præterito 1661. S. Inquisitionis
Tribunal iussit in hac Regum Ciui-
tate capi vnum ex vrbicis Rectoribus, qui vendi-
tioni carnis arietinæ præsidens, inurbana quæ-
dam & indecora non semel, eâ occasione, pro-
tulerat, dum plus eius generis, quàm ipsi videba-
tur necessarium, pro personis ad curam Tribu-
nalis eiusdem spectantibus, peteretur. Et captu-
ra quidem, non pro communi carcere, habito ad
qualitatem personæ respectu, fuerat constituta,
sed vt in domo maioris Alguacelli, viri quidem
primarij, & ex Equestri D. Iacobi Ordine, vt ibi
aliquamdiu detentus disceret inposterùm & de-
centiùs loqui & quæ ad suum spectabant munus,
cum Ministris S. Officij digniùs & promptiùs
exercere. Missis ergo ad capturam ministris, ille
vt potuit resistit, sed honorario curru statim in-
clusus  in Prætorium S. Officij ferebatur. Duo
tamen concurrentes Ædiles, seu Prætores vrbani,
vulgo Alcaldes Ordinarios, irruunt, & captum vio-
lenter eripiunt, eumque ad Excellentissim&#x0169; Pro-
regem Comite&#x0303; de Alba de Aliste deferunt, vt sua
auctoritate interpositâ vim Tribunalis Sancti re-
pellat, caussam illam minimè ad fidem spectan-
tem, sed humanis quibusdam respectibus con-
cinnatam proclamantes. Sed religiosus Princeps
inconsultum & præceps abominatus facinus, ius-
sit quantocyùs ad Tribunal sanctum abiis, qui
eripuerant, vinctum deportari, quod & factum.
Sed cùm illud anteà de ereptionis viole&#x0303;tiâ fuisset
certius factum, & eam idoneis ac sufficientibus
testibus comprobasset, ereptores duos excom-
municatos declarauit, & deinceps in caussa pro-
cessit, mandato sub excommunicatione adhibito
vt suis se domibus continerent, additis custodi-
bus eorum expensis, nec sane exiguis, sustencan-
dis. Vinctus autem intra Officij sancti claustra
detentus, & in domum propriam post dies ali-
quot remissus, & præcepto pariter ac Censurâ,
nec non custodibus aggrauatus. Tres item fratres,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0441.jpg/>
@@1@<SE441>42 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>Religiosi duo, & Sacerdos alius sæcularis, & man-
datum clausuræ & censuræ passi, quia verborum
non leues excessus in tumultu capturæ sunt eis-
dem, aut forte aliàs, imputati. Circa quod non
sine controuersijs actum. Et quia, tum pro iusti-
ficando S. Tribunalis processu, tum etiam pro
similibus caussis, commoda esse poterunt, visum
est dubia quædam clarè & breuiter lucidare.</P>
<Z><A+2>DUBIUM I.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An casus prædictus, si inexcusabilis sit,
ad aliam dici poßit Bullam, præter cita-
tam Pij V. aut Decretum Apostolicum
pertinere.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>190</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Alia esse Pontificia De-
creta contra impedientes officium S.
Inquisitionis, manifestum habetur ex Bullâ Iulij
III. Kalendis April. 1551. ab Vrbano VIII. reno-
uatâ, vt constat ex Decreto eiusdem die 7. Iunij
1633. in qua sic ille: Licèt à diuersis Romanis Pon-
tificibus Prædecessoribus nostris, etiam per speciales Con-
stitutiones in Corpore juris insertas, fuerit ritè & salu-
briter sancitum atque decretum, vt seculi Potestates, &
Domini temporales, ac prouinciarum, ciuitatum, terra-
rum, & locorum quorumcumque Rectores, &c. Neque
Di&#x0153;cesano Episcopo, vel Inquisitori ipsius Inquisitionis
negotio incumbens se opponere, aut ipsum aliquatenus
impedire, vel impedientibus auxilium, fauorem scienter
dare audeat, perpetuæ damnationis sententia in eos, qui
contra prædicta fecerint, promulgata, quam si per an-
num animo sustinuerint pertinaci, ex tunc velut hære-
tici condemnentur, &c. In quibus Pontifex Decre-
talem Bonifacij VIII quæ habetur in Cap. Vt In-
quisitionis, de hæreticis in 6. præsertim commemo-
rat, verbis eiusdem adductis, in quibus præ-
sertim notanda illa: Aut ipsum aliquatenus impe-
dire.</P>
<P>  <absatz-nummer>191</absatz-nummer> Est item Decretalis alia Vrbani IV. in
Cap. Statutum el. 1. eodem titulo, contra statu-
ta sæcularium Potestatum, quibus negotium
Inquisitionis directè aut indirectè possit impediri,
Aut quomodolibet retardari. In ea tamen non est lata
Censura, sed ferenda; sic enim clauditur: Per
Censuram Ecclesiasticam decernimus compellendos.
Quod quidem non solùm de auctoribus statuti,
sed etiam de executoribus intelligendum, vt vide-
tur compertum, quia statutum propter executio-
nem prohibetur, & ita currit vulgare axioma,
Propter quod vnumquodque tale, &c. adductum in
Authentica, & magis in C. de Sacrosanctis Ec-
clesijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>192</absatz-nummer> Extra Corpus autem Iuris est Bulla
celebris eiusdem Pontificis ex Anno 1261. die 27.
Septembris, in quâ sic statuit: Ceterùm si fortè (quod
non credimus) aliqui cuiuscumque conditionis huic ne-
gotio vobis commisso se opponere, aut illud præsumpse-
rint aliquatenus impedire, vt non poßit procedi liberè in
eodem: immò nisi inquisiti seu requisiti id fouerint, &
juxta officium & posse suum singuli juuerint studiosè:
contra eos tamquàm hæreticorum fautores & defenso-
res, & secundùm sanctiones Canonicas, freti eadem au-
ctoritate, intrepidè procedatis. Sic ille. Et præter di-
cta sunt etiam alia, quæ videri possunt apud Pe-
gnam post Scholia in Eymerici Directorium:<-P>@@

<-P>quibus præfatus Iulius III. nouum addidit robux$unclear
Constitutione citatâ, dum excommunicationem
Sedi Apostolicæ reseruatam accumulat contra
prædictos, & eorum Officiales; cùm præsertim se
in negotio hæresis ingerunt, & de eo volunt co-
gnoscere, quocumque prætextu id fiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>193</absatz-nummer> Et ex hoc videri alicui possit Constitu-
tionem istam, sicut & alias, ad quas alluditur in
ipsâ, non comprehendere eos, qui impediunt
aut retardant in negotio ad fidem non spectante,
quia Pontifices in illis de negotio hæreticæ pra-
uitatis tantùm loquuntur, & dispositiones tales,
vti p&#x0153;nales, neutiquam ampliandæ, vt sæpiùs di-
ctum, & paullò superiùs numer. 172. Sed hoc non
obstat: nam in Cap. Vt Inquisitionis, sic conclu-
ditur: Si quis verò de prædictis Potestatibus, Dominis
temporalibus, Rectoribus, vel eorum Officialibus, seu
Balliuis, contra prædicta fecerit, aut præsato fidei negotio,
sæpè satis Di&#x0153;cesano Episcopo, vel Inquisitori incumbenti
se opponere præsumpserit, vel ipsum aliquatenus impe-
dire, &c. vbi post facientem contra prædicta, in
quibus expressi hæretici, credentes, receptatores,
fautores, & defensores; additur qui se opponit,
& impedit in negotio prædicto: quod quidem
generalius quid indicat, negotium scilicet Inqui-
sitionis ad alia præter adducta, sed tamen in
ordine ad fidei puritatem conseruandam extendi.
Præterquàm quòd cum DD. Inquisitores captu-
ram decernunt; nemini constare potest an pro-
pter hæresim, credentiam, receptationem, fauto-
riam, aut defensionem, id faciant, in quibus De-
cretalis vim continet manifestam. Et licet aliquid
præcesserit, vt in casu prædicto, propter quod in-
telligi possit capturæ dispositæ fundamentum; id
ipsum est fallibile, & forsitan cum eo, de quo vul-
gata notitia, est aliud notitiæ secretioris; cui
illud adiunctum caussam possit reddere gra-
uiorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>194</absatz-nummer> Circa Caput verò Statutum affirmat
Glossa contra illius ire dispositionem, & conse-
quenter p&#x0153;nas ibidem expressas irrogandas, qui
statuunt vt nullus, nisi sit de familia Potestatis,
possit arma gestare. Sic verb. Indirectè. Non er-
go tantùm de negotio hæresis agitur; cùm de
impedimentis tractatur. Et impedientes arma
deferre Familiares, posse vt impedientes puniri,
cum aliis affirmat Pegna in Scholiis ad Directo-
rium citatis Lib. 3. Scholia 114. §. Iam hoc priuile-
gium.</P>
<P>  <absatz-nummer>195</absatz-nummer> Et Vrbanus IV. præfatæ Decretalis
auctor in Bullâ celebri citatâ ante adducta eius-
dem verba ex §. Ceterùm, de quo num. 192. In-
quisitoribus facultatem concesserat prohibendi
Prædicatores Quæstuarios. Vnde qui hoc impe-
diret, absque dubio impedientium p&#x0153;nas incur-
reret. Cùm ergo statim de illis statuat, non est
id ad hæresis caussas tantùm limitandum. Et ita
eodem modo debet accipi quod est à Iulio III.
dispositum præfatis innitente, & eadem suo decre-
to roborante. Præcipimus ne Di&#x0153;cesanos Episcopos,
& Inquisitores ipsos, in suo Inquisitioni; negotio vllo
modo impediant, seu perturbent: neque se in hæresis cri-
mine cognoscendo, seu iudicando, &c. Verba illius
sunt: in quibus impedimentum in officio priùs
generaliter amouetur, & statim speciale illud de
cognitione iudiciali hæreticæ prauitatis. Licèt
ergo Bulla Pij V. non extaret, ampla esset DD.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0442.jpg/>
@@1@<SE442>Circa Titulum XX. De impedientibus O. S. I. 43
<duolan 2><-P>Inquisitorum potestas ad impedientes quomodo-
libet coe&#x0308;rcendos. Sed iam de illa sit</P>
<Z><A+2>DUBIUM II.</A+2>
<A+1>An, & quomodo casus præfatus in Bullâ
Pij V. contineatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>196</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Casus talis in Bullâ præ-
fatâ continetur, quæ etiam renouata
ab Vrbano III. Decreto citato, num. 190. Constat
ex §. 4. vbi sic habetur? Quiúe carcerem, aut aliam
custodiam, seu publicam, seu priuatam, effregerit, vin-
ctumque extraxerit, seu emiserit, capiendum prohibue-
rit, seu facultatem effugiendi dederit, &c. Ecce vin-
ctum capi prohibitum, & captum ereptum. Quid
manifestius?</P>
<P>  <absatz-nummer>197</absatz-nummer> Dices agi de hæretico, quod tripliciter
probari potest. Primò ex tenore Bullæ in eius
§. 1. vbi Pontifex in eos inuehitur impios homi-
nes, qui omnibus malis artibus S. Officium sub-
uertere, Ministrosque functionibus disturbare
moliuntur. Tales autem se reprimere velle Con-
stitutione suâ protestatur. Non solent autem ta-
les esse nisi qui hæreticis fauent, & ideò Tribuna-
li sancto sunt infensi, quod est hæreticorum ter-
ror. Secundò, quia §. 2. inter eos, quos offendi
prohibet, sic concludit: Seu accusatorem, denuntia-
torem, aut testem in caußâ fidei, quomodocumque produ-
ctum. Quod ad præmissos omnes videtur refe-
rendum ex communi doctrinâ de qualitate, seu
determinatione in fine dispositionis, pro quâ
Glossa in Cap. Secundò requiris, de appellationibus
& cum aliis atque ex aliis Barbosa de dictionibus
& clausulis Claus. 119. de quo & Nos alibi. Tertiò
quia §. 7. sic habetur: Quicumque autem pro tali-
bus veniam petere, aut aliàs intercedere tentauerint;
in easdem illas p&#x0153;nas, quæ in hæreticorum fautores à
Sacris Constitutionibus inferuntur, ipso facto se nouerint
incurrisse. Hæc Pontifex: ex quibus id satis vi-
detur apertum. Tandem, quia Constitutio ista
est conformis duabus aliis, scilicet Innocentij IV.
& Clementis IV. vbi de hæretici capturâ agitur,
& p&#x0153;næ impedientibus assignantur. Quæ apud
Pegnam habentur suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>198</absatz-nummer> Sed certè nullo est modo sustinendum,
stante in contrarium supremorum Tribunalium
praxi, quam Pontifices vti suæ menti conformem
dubio procul amplectuntur. Et illi se Tribunalia
inferiora conformant, vt necessarium omnino id
sibi rata: cùm regulam non debeant sequi, quod
nec ipsis est licitum, laxiorem. Et ita videmus
iuxta tenorem Bullæ eiusdem punitos, qui vin-
ctos eripuerant non hæreticos, p&#x0153;nis aliquando
ex Pontificiâ mansuetudine temperatis. Pro quo
Carena Parte 2. Titulo 13. num. 67. & aliis, de qui-
bus infrà, num. 215.</P>
<P>  <absatz-nummer>199</absatz-nummer> Deinde. Quæ in contrarium addu-
cuntur, non vrgent. Primum enim est quidem
verissimum, & omninò Pontificem velle impiis
hominibus S. Officio infensis validum frænum in-
iicere, ac penitus reprimere eorum audaciam. Sed
tales non semper fautores hæreticorum sunt, sed
liberrimi, petulantes, & præcipites, sub pietatis co-
lore, vt loquitur Constitutione citatâ Iulius III. &
licet non omnes subuertere S. Officium malis ar-<-P>@@

<-P>tibus, aut Ministros suis functionibus disturbare
moliantur: si tamen id faciant, quod est prohibi-
tum, p&#x0153;nas incurrunt: quia tali prohibitione in-
tendit Pontifex, ne quisquam sic agendo in pro-
fundum malorum veniat, & illam contra S. Tri-
bunal, & eius Ministros, tandem hauriat impieta-
tem. Quemadmodum si quis hæreticum ex ma-
nibus Ministrorum eripiat humano aliquo respe-
ctu, Bullæ p&#x0153;nis obnoxius redditur: & tamen
non ideo subuertere S. Officium intendit, & ge-
neraliter Ministros suis functionibus disturbare.
Et reuerà licet expressè ac directè nolit sic
operans S. Officium subuertere, vult tamen, ex
parte quidem, expressè; & interpretatiuè, totali-
ter. Siquidem suo facto & exemplo viam aliis
sternit similiter faciendi: quod si ita contingat,
actum est de S. Officij auctoritate.</P>
<P>  <absatz-nummer>200</absatz-nummer> Secundum est enerue, quia caussa fidei
latiùs patet, vnde & additum à Pontifice, Quomo-
documque productum. Et ita caussa, quæ contra
impedientes agitur, caussa fidei est, vt benè ex
Zanardo Carena suprà, num. 67. vnde & abiurant,
vt videri potest apud Dianam Parte 4. Tractat. 7.
Resolut. 13. in fine: licèt hoc in omnibus locum
non habeat regionibus, de quo infrà, Dub. 4. &
verò cùm facilè fuisset Pontifici dicere, In caußâ
hæresis, sicut expresserunt nonnulli alij, nec tamen
dixerit, validum argumentum est vt creda-
mus Constitutionem suam voluisse ad om-
nem caussam tribunali sancto propriam amplia-
re. Vnde concedo quod de qualitate aut deter-
minatione, in fine dispositionis adiectâ obiicie-
batur.</P>
<P>  <absatz-nummer>201</absatz-nummer> Tertium videtur vrgentius, sed solui-
tur nihilominùs inprimis, si dicamus ibi quidem
esse sermonem de hæreticorum caussis, pro
quibus, qui veniam petunt, eisdem fauere viden-
tur. Prætereà dicendum magis ad rem p&#x0153;nas
fautorum incurrere, non quia fauent hæreticis,
sed quia Pontifex vult in eodem p&#x0153;narum gene-
re comprehensos cum hæreticorum fautoribus:
eò quòd impedire S. Inquisitionis Officium maius
quid est simplici hæretici fauore; tendit enim ad
illud subuertendum, vt iam vidimus asseruisse
Pontificem, & ita grauiùs puniendos benè obser-
uat P. Palaus Tomo 1. tract 4. Disput. 8. Puncto 16.
§. 7. n. 2. sic etiam Pontifex tales p&#x0153;nis subiicit,
quæ reis læsæ Maiestatis sunt constitutæ, licèt re-
uerà rei talis criminis non sint.</P>
<P>  <absatz-nummer>202</absatz-nummer> Vltimum denique parui momenti est,
cùm constet Pium V. ampliorem voluisse Con-
stitutionem edere pro speciali Tribunalis sancti,
& Ministrorum eiusdem protectione, vnde Con-
stitutionum Pontificum aliorum non meminit,
quia si meminisset, de earum ampliatione non
poterat dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>203</absatz-nummer> Dico secundò. Casus prædictus etiam
in Bullâ Pij V. continetur, quatenus fuit cum
perterrefactione Ministrorum coniunctus, de
quâ §. 2. ibi: Seu perterrefecerit. Quod quidem
non respectu actionis illius tantùm accidit, sed &
aliarum, quæ deinceps iniungi à DD. Inquisitori-
bus contingeret. Quis enim non timeat manus
in aliquem iniicere, cùm contra se potestatem sæ-
cularem irrupturam possit verosimiliter suspicari?
Et cedere quidem parùm videbitur honorificum,
quando & resistere magno constat obnoxium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0443.jpg/>
@@1@<SE443>44 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>esse periculo. Scio hæc non inaniter dici, sed ma-
gno, &, vt sic dicam, palpabili fundamento. Vnde
& metus est cadens in constantem virum, quem
in hoc negotio requiri ex Zanardo habet Diana
Resol. 13. citatâ, & Carena num. 63. & 64.</P>
<Z><A+2>DUBIUM III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An ob imperfectionem actus poßit casus, de
quo agitur, à p&#x0153;nis Constitutionis Pij
V. alienus pronuntiari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>204</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Via scilicet ereptus reus, Tribunali
est tandem S. Officij consignatus, vt
in narratione perspeximus. Imperfectionem
namque actus obstare p&#x0153;narum incursioni dict&#x0169;
à Nobis hoc Titulo, num. 2. & in materiâ præsenti
loquendo sic tradere videtur Sousa in Aphorifmis,
Lib. 1. Cap. 28. num. 16. vbi ita scribit: Impedientes
Officium S. Inquisitionis effectu non secuto, non excom-
municantur in Bullâ C&#x0153;næ. Dixi suprà, Cap. 23. n. 19.
Farinacius §. 7. num. 101. & seqq. sic ibi. Et loco
à se allegato sic habet: Receptatores hæreticorum
(idem est de fautoribus & defensoribus iudicandum) non
excommunicantur effectu non secuto: ab Inquisitoribus
tamen puniendi sunt. Sanchez numer. 9. (scilicet De-
calogi, Lib. 2. Cap. 10.) Hæc ille, citans insuper se-
ipsum in Expositione Bullæ C&#x0153;nę variis in locis.
Et cùm de impedientibus loquens idem velit in-
telligi de ipsis, quod de fautoribus ac defensori-
bus, non solùm de excommunicatione Bullæ
C&#x0153;næ intelligendus venit, sed etiam de p&#x0153;nis
aliàs constitutis, cùm & ipse teneat citat. Cap. 28.
num. 14. impedientes esse fautores, & tales esse
etiamsi non in odium fidei n. 17. vt probabilius.
Pro eodem stat Bonacina Tom. 3. disput. 1. quæst. 2.
Puncto 3. num. 3. qui malè, vt sæpè facere solet (verba
sunt Dianæ Tract. 7. cit. Resol. 21. §. Sed in fine) citat
prose Suarez & Filliucium. Et licet de recepta-
toribus & fautoribus loquatur, de eisdem vt im-
pedientibus etiam loquitur, quod plus est, vt dixi-
mus, quàm simplex receptatio & fauor. Tenet
etiam P. Tamburinus Lib. 2. in Decalogum, Cap. 1.
§. 6. n. 7. & Leander Part. 4. tractat. 3. Disputat. 1.
quæst. 21.</P>
<P>  <absatz-nummer>205</absatz-nummer> Dico primò. Imperfectio actus in casu
nostro non tollit p&#x0153;narum incursionem. Sic de
receptatoribus & fautoribus loquuntur P. Suarez
P. Palaus, Sayrus, Graffia, Megala, & Duardus,
quos adducit & sequitur Diana loco citato §. At
his non obstantibus, & P. Martinon Tom. 5. Disp. 59.
n. 14. & in casu, de quo agimus, est pro eo ma-
nifesta Pontificis mens, dum §. 4. sic statuit: Siue
aliàs auxilium, consilium, aut fauorem, publice, vel oc-
cultè, in quolibet prædictorum scienter præstiterit, licèt
nemo occisus, nemo verberatus, nemo extractus, emissus,
vel ereptus, nihil expugnatum, nihil effractum, succen-
sum, direptumúe nullum denique damnum reipsa sit se-
cutum, nihilominùs hic sit anathemate præsentis Cano-
nis auctoritate ligatus. Sic ille: ad quod non est
quod possit verosimiliter responderi, & ita in ter-
minis casus nostri tenet Ignatius Lupus in edictum
S. Inquisitionis, Lib. 24. Dict. 1. art. 2. Difficult. 4. §.
Circa vtramque, & Difficult. 7. ad finem. Qui de re-
ceptatoribus idem tenuerat Lib. 14. Dist. 5. art. 3.
Difficult. 2. & Carena suprà, numer. 50. & 66. qui<-P>@@

<-P>perterrefacientes testem tantùm excipit. Viden-
dus etiam num. 104. vers. Notare. Vnde qui ne-
gasse videntur Auctores, speciale hoc statutum
non videntur attendisse, neque in terminis illius
locuti. Et Sousa quidem parùm consequenter
processit, qui citat. Cap. 23. numer. 10. ita scribit:
Receptans hæreticum non desinit esse verè receptator,
quamuis p&#x0153;nitentiâ ductus illum voluntariè & non
delatus manifestet: mitiùs tamen puniri debet. Decian.
Crimin. Titul. 5. Cap. 51. num. 78. Farin. num. 155.
Sic ille. Atqui receptatio fuit ne receptatus in
manus iudicum veniret, qui effectus non est secu-
tus: quod ergo de non secuto effectu aliàs dicitur,
non est solidâ ratione subnixum.</P>
<P>  <absatz-nummer>206</absatz-nummer> Aliud ergo est actum prohibitum non
fuisse perfectè talem, & aliud non fuisse secutum
effectum, ad quem ille tendit. Vt qui furari aut
occidere intendit, non tamen furatus est, aut oc-
cidit, p&#x0153;nas furis aut homicidæ non incurrit, ob
actus imperfectionem minimè sufficientem ad
absolutam denominationem talis, quia neque
furtum, neque homicidium dici potest, quod sub
his terminis prohibetur. Qui autem resistit iusti-
tiæ ministris, ne in manus eorum cadat, licèt reuerà
capiatur, p&#x0153;nis resistentium subiectus manet,
quia resistentia per se prohibetur, & per acci-
dens est, quòd captura sequatur, aut non sequa-
tur: quod in casu nostro euenit: receptans e-
nim verè receptat, & fauens verè fauet, & captum
eripiens verè eripit, quæ actiones per se sunt pro-
hibitæ sub p&#x0153;nis adiectis, vnde iuxta illas est iu-
dicandum, & non ex subsecutis per accidens. Et
ita currit doctrina, de quâ Nos num. 2. Tituli
huius.</P>
<P>  <absatz-nummer>207</absatz-nummer> Dico secundò. Licèt quoad excom-
municationem latam in dictâ Bullâ, nulla esse pos-
sit exceptio, quia in eâ non est magis aut minùs,
in aliis tamen p&#x0153;nis esse remissio aliqualis potest,
quando non est secutus effectus. Id probo. Quia
inflictio pænarum huiusmodi non est omnino
præcisa, ita vt debeat necessariò statui à DD. In-
quisitoribus, etiam crimine plenè probato. Vnde
ex Zanardo obseruat Diana cit. Resol. 13. §. Non
desinam, quòd ad infligendas p&#x0153;nas positas in di-
ctâ Bullâ consulendus est Senatus Cardinalium
super negotiis fidei deputatus. Pro quo bonus
testis ille Tribunalis sancti diuturnus Consultor.
Et P. Palaus suprà, num. 13. affirmat p&#x0153;nam mor-
tis impositam non esse in vsu, nisi in casu rarissi-
mo. Est ergo locus arbitrio, & ita in casu non
secuti effectus habere illud potest locum, quia
ratio pro eâ congrua est satis, & maximè cùm im-
pediens p&#x0153;nitentiâ ductus restitutionem cum ef-
fectu fecit, vt ex Sousa est positum num. 203. de
receptatore, qui & ipse est impediens, vt diximus.
Sed si quis fuerit è manibus ministrorum ereptus,
& vt sibi consulat fugiendo permissus, aliàs ca-
piatur, id ad euitandam p&#x0153;nam nihil videtur
conducere, nisi quatenus iuuare eum plus for-
san potuit, & noluit, eripuisse contentus. Vnde
res hæc ex circumstantiis maximè pendet, quæ
in caussis criminalibus magnum solent habere
momentum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0444.jpg/>
@@1@<SE444>Circa Titulum XX. De impedientibus. O. S. I. 45
<duolan 2><Z><A+2>DUBIUM IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An ex eo quòd impedimentum non fue-
rit ex contemptu aut odio S. Tribu-
nalis, id poßit incursioni p&#x0153;narum
obstare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>208</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Vndamentum dubia præstant verba
Pontificis sic enim §. 5. Nemo autem
expurgationem habere, aut caussam vllam proponere
vel prætendere poßit, qui tantum nefas in contemptum
& odium huius Officij admiserit: nisi contrarium per
planas probationes docuerit se fecisse. Sic ille. Circa
quod ita scribit Sousa in Aphorismis Lib. 1. Cap. 28.
num. 9. Intelligitur hæc Constitutio quando offenden-
tes ipsos Inquisitores, & ministros, id faciunt in con-
temptum & odium S. Officij, secus verò si ex alia caussa,
ex qua per claras probationes id fecisse ostendant, non
in odium Inquisitionis. Farinacius 5. n. 8. (§. inquam
5. Quæst. 182. de hæresi.) Idem tenet Lupus su-
prà Lib. 24. Dist. 1. Art. 2. Difficult. 2. in fine. Sed
cùm Difficult. 9. §. Si primo modo, aperte contra-
rium teneat, dubitari potest an in loco priori er-
ror typographiæ substet. Cui tamen obstare vi-
detur citatio Farinacij pro suo asserto, & quòd
in Catalogo erratorum in fine non continea-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>209</absatz-nummer> Sed contrarium amplectitur Ioannes
Baptista Scortia in Epitome Bullarum Epit. 106.
Theoria 278. dicens Pontificem non velle à præ-
fatis p&#x0153;nis eximere quempiam, eo quòd tantum
facinus suâ naturâ in contemptum maximum In-
quisitionis vergens, docuerit se aliâ caussà, quàm
contemptûs & odij prædicti Tribunalis fecisse:
sed solùm si doceat se contrarium præstitisse:
quare probata quidem actio contraria violationi
Inquisitionis eximit à p&#x0153;nis, sed non diuersitas
intentionis: vtpotè si aliquis hæc commisisset ro-
gatus precibus consanguinei, non formaliter in
contemptum S. Inquisitionis. Sic ille censet. Et
exemplum ab ipso adductum non ita accipien-
dum quasi ex illo probetur contrarium factum
violationi, sed vt diuersitas, intentionis non rele-
uet violatorem: qui enim rogatus à consangui-
neo tale quid perpetrat, non videtur ex formali
contemptu aut odio operatus: sed nihilominùs
facinus committit ex se in contemptum & odium
S. Tribunalis vergens, quod est ad p&#x0153;nas incur-
rendas satis. Et satis quidem contemnere San-
ctum videtur Officium, qui propter pretium aut
preces in eius sacrarium irrumpit, mandata vio-
lat, irreuerens, infrunitus. Aut Ecclesiam Dei con-
temnitis;$unclear Sic Apostolus 1. Cor. 11. v. 22. quia in
Ecclesia videbat indecentia quædam, dum vo-
luptatem præferebant suam Corinthios perpe-
trare.</P>
<P>  <absatz-nummer>210</absatz-nummer> Dico primò. Quomodocumque impedi-
mentum dictum contingat, excommunicatio in-
curritur Constitutionis prædictæ. Hoc quasi
cert&#x0169; videtur statuere Carena suprà n. 102. quod
& tenet Lupus citata Difficult. 9. qui Artic. 4.
contrarium videtur amplecti quando impediens
non est talis respectu hæretici, aut eius actio hæ-
resim sapit: solùm enim ad talia Inquisitorum
iurisdictio se potest extendere. Pro quo sex ad-<-P>@@

<-P>ducit Auctores, qui de blasphemiâ agentes id in-
dicant, dum non hæreticalem ad Inquisitores
negant pertinere. Sed certè eorum nullus in ca-
su nostro locutus, qui specialis est. Videtur au-
tem Assertio efficaciter ostendi posse, tum ex
praxi Romanæ Inquisitionis, annuente Pontifi-
ce: tum quia Pontifex Constitutionis Auctor.
nullo modo vult à p&#x0153;nis expertem, qui ex hu-
mano aliquo affectu fecerit quod seuerè adeò
prohibetur, vnde indubitatum est illum esse gra-
uiter puniendum. Atqui non p&#x0153;nis reorum læ-
sæ Maiestatis, iuxta modum dicendi contrarium,
quia in odium & contemptum non est commis-
sum: ergo saltem excommunicatione, quæ est
maximè propria Ecclesiasticæ potestatis. Patet
illatio, quia aliàs sic delinquens omnino euade-
ret immunis. Si dicas puniendum p&#x0153;nâ arbitra-
riâ. Instari validissimè potest: nam eo pacto
Constitutio dicta nihil in casibus talibus opera-
tur: p&#x0153;na enim arbitraria, etiam non stante
Constitutione huiusmodi, statui poterat: vnde
& Auctores ante Pium V scribentes, de p&#x0153;nis
impedientium agunt, pro quibus & aliæ Bullæ
extant, & Decretales, vt vidimus Dub. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>211</absatz-nummer> Dices sententiam esse multorum,
quos adducit & sequitur Diana Parte 4. Tract. 7.
Resolut. 21. §. Verùm ego, asserentium fautores
hæreticorum non ligari excommunicatione Bul-
læ C&#x0153;næ contra illos, nisi faueant hæreticis vt
talibus: sicut & loquitur P. Sa V. Excommunica-
tio Bullæ C&#x0153;næ numer. 1. & Lupus quoad forum
conscientiæ Libr. 14. Dist. 2. Artic. 1. Difficul. 7.
P. Tamburinus in Decalogum. Lib. 2. Cap. 1. §. 6.
num. 6. vbi se refert addicta Libr. 1. Cap. 3. §. 7.
v. Hæreticus. Quod & videtur in casu nostro
cum proportione dicendum, vt non ligentur qui
in odium & contemptum S. Officij non fuerint
operati.</P>
<P>  <absatz-nummer>212</absatz-nummer> Sed hoc non obstat. Nam inprimis
sententiam contrariam in fautoribus tenent P.
Suarez, P. Laymam, Sousa & Sanctarellus, apud
Dianam §. ante nuper citatum. Et prætereà P.
Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 3. Puncto 5. n. 9.
Nec contrarius videtur P. Martinon Tomo 5.
Disputat. 59. num. 213. licet enim dicat non in-
currere excommunicationem fauentem ex titu-
lo amicitiæ, cognationis, aut vtilitatis, addit ta-
men extra caussam hæresis. Quod & in aliis Au-
ctoribus obseruandum, qui immeritò pro asser-
tione opposita referuntur. Aliud est namque fa-
uorem præstari hæretico extra caussam hæresis,
quando scilicet ille non quæritur, aut aliquid a-
gitur in ordine ad hæresim puniendam. Licet e-
nim in hoc secundo casu non faueatur vt hæreti-
co formaliter, fauetur tamen in caussa hæresis:
& tunc excommunicationem incurri non viden-
tur negare quotquot priori modo loquuntur:
vnde & contrarium non esse Patrem Martinon
meritò pronuntiamus. Et hoc pacto etiam acci-
piendum quod tradit P. Palaus Disput. 8. Puncto
16. §. 7. numer. 1. vbi ait p&#x0153;nas fautorum non
incurrere, qui ex titulo consanguinitatis vel a-
micitiæ faciunt: ne sibi apertè contrarius euin-
catur. Id quod etiam benè explicat P. Fragosus
Tomo 2. Lib. 1. Disput 3. §. 1. num. 29. vers. Ex-
cusantur, dicens requiri ad incurrendam censu-
ram, quòd quis faueat propter hæresim, vel quòd fauor<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0445.jpg/>
@@1@<SE445>46 Additiones ad Thesaurum Indicum
<duolan 2><-P>redundet in fauorem hæresis. Quid dicat Leander
Part. 4. Tract. 3. Disput. 1. quæst. 18.</P>
<P>  <absatz-nummer>213</absatz-nummer> Deinde (quidquid de præfata senten-
tia probabili sit) in casu nostro alia est ratio:
nam Bulla C&#x0153;næ solam p&#x0153;nam excommunica-
tionis profert à prædictis incurrendam. Si ergo
fundamentum sit ad Pontificis mentem dignos-
cendam, vt non sit verosimile adeò graue onus
imponere, cessabit illa penitus, quia non est di-
uisibilis. At Pius V. in sua Constitutione diuer-
sas p&#x0153;nas imponit, & manifestum est ex humano
impedientem affectu aliquas mereri: cùm ergo
grauissimæ illæ læsæ Maiestatis non habeant lo-
cum; iuxta modum illum dicendi, excommuni-
catio salte&#x0303; debet admitti, vt superiùs arguebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>214</absatz-nummer> Dico secundò. Quocumque humano
respectu impedimentum contingat, p&#x0153;nis aliis à
Pontifice designatis obnoxius remanet impedi-
tor. Sic Scortia suprà Sousa citat. Cap. 28. numer.
17. vbi ita scribit: Impedientes Officium S. Inquisitio-
nis, & ad id dantes auxilium, consilium, vel fauorem,
non in odium fidei, sed propter alias caussas, probabile
est non dici fautores hæreticorum: oppositum tamen
probabilius est. Dixi Cap. 23. num. 6. & 7. Sic ille,
qui loco à se citato de receptatoribus egerat, vbi
nec parentes, nec filios, nec coniuges excusat,
licet, numer. 8. mitiùs dicat puniendos. Eum se-
quitur Diana supra Resolut. 13. §. Sed ego. & vter-
que de impedientibus locutus: de quibus & a-
gens Sanctarellus Tract. de hæresi, Cap. 41. Dub. 3.
num. 5. in fine, licet dicat non esse suspectos de
hæresi, si id faciant ex amicitia, vel consangui-
nitate: addit tamen procedi contra ipsos posse
tamquàm perturbantes iurisdictionem S. Officij,
quod & alij affirmant, vnde & iuxta communem
videtur esse Doctorum sensum p&#x0153;nas perturba-
torum nō effugi ex humanis respectibus, quam-
uis possint temperari. Quod & probo</P>
<P>  <absatz-nummer>215</absatz-nummer> Primò ex praxi Supremi S. Inquisitio-
nis Tribunalis, & Pontificiæ Sedis, pro qua fa-
ciunt quæ habet Carena suprà num. 67. vbi puni-
tum quemdam ait Constitutionis p&#x0153;nis, qui
blasphemum nomine Inquisitionis captum eri-
puerat. Et §. 19. vbi de Regente Aponte. Et n.
99. vbi diuersas sententias delinquentium contra
illam refert, licet non abiurent, quia non suspe-
cti. Et numer. 100. vers. Sic etiam, vbi Gregorij
XV. manifestam declarationem adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>216</absatz-nummer> Secundò. Quia si excusatio talis va-
leret, nullo modo à Pontifice esset grauissi-
mo malo consultum, cui ipse intendit reme-
dium efficax adhibere, vt ex Constitutionis con-
stat exordio. Id ostendo. Nam vix est (si apertè
hæreticus non sit) qui excusationem aliquam
non posset adducere ex motiuo humano, à con-
temptu & odio S. Tribunalis alieno. Id quod in
regionibus, vbi fides Catholica viget, est specia-
liter certum, in quibus nihil tale præsumitur, vt
obseruat Lupus suprà Dist. 1. Artic. 2. Difficult, 1.
in principio, regulariter loquendo: & ideò non
abiurant, vt ante eum tradiderat Carena citat.
num. 99. Deinde, Si amici, si cognati, si socij, si
collegæ, eripere reum absque periculo incursio-
nis p&#x0153;narum possunt, quæ erit in capiendo se-
curitas? Certè si puniri tales possint virtute Pon-
tificiorum Decretorum, vt nuper dicebamus, id
Pius V. non iudicauit sufficiens ad securè in hoc<-P>@@

<-P>negotio procedendum: & ita securitati Mini-
strorum consulens, sic, vt vidimus, ordinauit.
Hoc autem non consecutum liquet, si euasioni
illi locus sit, de contemptu & odio minimè inter-
uenientibus, tantoperè humanis respectibus de-
ferendo: vix enim erit, cui fautores huiusmodi
desint, cùm aut cognatos, aut amicos, aut colle-
gas, seu socios, in quouis viuendi genere sit fa-
cile reperire.</P>
<P>  <absatz-nummer>217</absatz-nummer> Dices Pontificem ita significare verbis
allatis, dum contemptum & odium in violatione
iurisdictionis Officij sancti interuenturum expo-
nit. Ad quid enim illud, si verba talia nullum e-
rant effectum specialem habitura? Sed hoc certè
non vrget; iam enim ex Scortia congruam expe-
titionem accepimus.</P>
<P>  Instrui tamen potest ex eo quod Pontifex ad-
dit, per claras probationes posse contrarium o-
stendi? Rogo enim quid sit hoc contrarium? An
tantum nefas non admissum, quia reuera actio
nulla iniuriosa extitit? cum tamen falsò impona-
tur. At hoc dici nequit: nam si actio non est le-
gitimè probata per euidentiam facti, non potest
à quoquam exigi vt per claras probationes con-
trarium doceat: cùm non possit nisi confessus aut
conuictus condemnari, quorum nihil datur. Si
autem semi-plenè probata sit, non item requiritur
clara probatio in contrarium, sed proportionata:
vnde testimonium vnius testis testimonio alterius
eliditur, & indicia tormento purgantur, aut aliter,
secundum varias Iuris dispositiones, & etiam in-
diciis contrariis eliduntur. Pro quo Auctores ad-
ducit Diana Parte 4. Tract. 6. Resolut 2. in fine. A-
liter ergo est illud Contrarium explicandum, vt sci-
licet per probationes claras ostendatur non esse
factum in contemptum & odium id, de quo reus
accusatur. Stare ergo ereptio, & sic actiones a-
liæ possunt, quin contemptum & odium im-
portent, & ita ex mero facto non arguitur incur-
sio p&#x0153;narum, ex eo quòd ipsum ex se in con-
temptum & odium vergat, iuxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>218</absatz-nummer> Bona quidem instantia: sed ad quam
occurrere instanter possumus: Nam stante præ-
fatâ intelligentiâ de impedimento, ex se vergente
in contemptum & odium S. Officij, stat posse a-
liquando probationes esse in contrarium, si quis
videlicet clarè ostendat se ignorasse eos, à quibus
captus trahatur, Ministros S. Officij fuisse. Quod
posse contingere testatur Pontifex §. 4. verbis il-
lis: Scienter præstiterit. Item potuit ex graui metu
operari: quo euentu excusationem Doctores
admittunt, vt videri potest apud Sousam in Apho-
rismis Lib. 1. Cap. 23. num. 12. ex Farinacio, &
P. Azorio. & etiam apud P. Palaum Tract. 4.
Disput. 3. Puncto 5. num. 13. vbi communem di-
cit esse sententiam, pro qua præter Farinacium
adducit Pegnam, Simancam, & Vgolinum. Et
etiam apud P. Fragosum Tomo 2. Lib. 1. Disput.
3. §. 1. num. 27. vbi addit alios. Prætereà, si vi-
deret quis virum nobilem à Ministris nimis inde-
corè duci, & contra DD. Inquisitorum volunta-
tem id esse sibi persuaderet, quæ persuasio esset
absque dubio benè fundata: numquàm enim in-
decora huiusmodi & inurbana tractatio esse illis
grata potest. Et sic aliæ possunt esse caussæ, quæ
proponi & prætendi meritò possint, & propter
eas expurgationem sic proponentes & præten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0446.jpg/>
@@1@<SE446>Circa Titulum XX. De impedientibus O. S. I. 47
<duolan 2><-P>dentes habere. Sic ergo non stat captum eripi
scienter & sponte ex quocumque humano respe-
ctu, quin p&#x0153;næ constitutionis incurrantur: cùm
tamen stet optimè verborum illius sensus secun-
dùm datam explicationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>219</absatz-nummer> Dico tertiò. Etiamsi dicamus senten-
tiam contrariam non solùm esse probabilem, sed
veram, in ordine ad praxim parùm deseruire po-
test: vnde S. Tribunal valebit semper auctorita-
tem suam magnâ cum potestate tueri. Hoc pro-
bo & explico. Nam contendens se non ex con-
temptu aut odio operatum, sed ex alio humano
affectu, id debet per claras probationes ostende-
re: cùm autem intentio sit actus internus, diffi-
cillimè potest per probationes claras demonstra-
ri. Illis igitur deficientibus, procedere S. Tribu-
nal poterit ad p&#x0153;narum inflictionem.</P>
<P>  Dices ex Carena num. 30. & seqq. etsi Ponti-
fex claras probationes exigat, sufficere probabi-
les, quod benè probat. Verùm cùm non vtcum-
que probabiles in negotio adeò graui sufficiant,
sed quæ valde ad claritatem accedant, idem de
illis videtur dicendum, esse scilicet valde difficiles.
Cumque iudicium circa hæc apud iudices sacros
sit futurum, clarè ex eo apparet posse probatio-
nibus talibus non deferre, & ita reum Pontifi-
ciis p&#x0153;nis dignum pronuntiare, piè easdem tem-
perando, de quo inferius Dub. 6. Quando etiam si
tantùm probabiliter procedant, excommunica-
tio S. Tribunalis, sicut & declaratio timenda sit,
& contra eam neutiquam eundum, iuxta ea,
quæ adducit D. Fermosinus Allegat. citatâ, num.
76. pro quo & videndus P. Suarez Tomo 5. in
3. p. Disput. 4. Sect. 6. num. 6.</P>
<Z><A+2>DVBIVM V.</A+2>
<A+1>An p&#x0153;næ Constitutionis prædictæ possint
à Tribunali Sancto temperari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>220</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Quod ad excommuni-
cationem attinet, temperamentum
non patitur. Id clarum, quia vt dictum supra
num. 213. illa non est capax diuisionis.</P>
<P>  Dico secundò. P&#x0153;næ aliæ temperari possunt.
Sic colligo ex Auctoribus, qui de fautoribus a-
gentes, puniendos dicunt DD. Inquisitorum
arbitrio: ex quibus aliqui negant posse illis p&#x0153;-
nam confiscationis bonorum infligi. Quos cùm
afferat Diana Tract. 7. citat. Resolut. 21. §. Hoc
supposito, in fine, sic subdit: Verùm ego illam ad-
mitto, Stante Constitutione Pij V. si de protegendis, in
qua clarè contra supradictos infligitur talis p&#x0153;na. Sic
ille, pergens §. sequenti in hæc verba: Notandum
est tamen hic titulum consanguinitatis, vel amicitiæ
strictißimæ, non excusare in totum fautores hæretico-
rum à supradictis p&#x0153;nis, quæ latitudinem habent, sed
debent moderari pro matori vel minori sanguinis con-
iunctione; & ita docent Doctores &c. Vbi dici ne-
quit non loqui in terminis Bullæ Pij V. cùm eam
referat. Quòd autem excipiat eas, quæ latitudi-
nem non habent, propter excommunicationem
dictum, iuxta priorem Assertionem. Videndus
etiam Carena §. 21. & 24.</P>
<P>  <absatz-nummer>221</absatz-nummer> Deinde id probo ex praxi S. Tribuna-
lis, de qua num. 207. Quibus addo recentiorem<-P>@@

<-P>casum apud D. Fermosinum: Prætor namque
Vallisoletanus valde in hoc genere criminosus,
& proptereà excommunicatus ac interdictus, ab-
solui iussus à Regiâ Maiestate, interueniente
procul dubio supremo Tribunali. Quid autem
casus ille ad Bullam Pij V. spectaret, ex facto
constat, & Allegatione pro ipso, præsertim n. 30.
vbi illius inducta mentio.</P>
<P>  <absatz-nummer>222</absatz-nummer> Dico tertiò, Prædicta potestas mode-
randi p&#x0153;nas est etiam in Tribunalibus inferio-
ribus. Hoc potest ex eorum etiam praxi probari,
& prætereà ex mandato supremi Romani Tri-
bunalis, de quo num. 207. citat. vt non infligan-
tur p&#x0153;næ Bullæ nostræ nisi illo consulto: pos-
sunt ergo aliæ infligi, iuxta Doctores, de quibus
dudum: quibus adde Sousam in Aphorismis Lib. 1.
Cap. 28. numer. 20. vbi ita scribit: Impedientes di-
ctum Inquisitionis Officium, siue directè, siue indirectè,
tam in odium fidei, quàm ob alias caussas, p&#x0153;nâ ar-
bitrariâ puniuntur. Peña d. Comment. 79. Farinacius
§. 5. num. 73. & 74. (Quæst. scilicet 182. de hæ-
resi) Sic ille. Et adducti ab ipso post Bullam Pij
V. scripserunt, vt manifestum. Licet contrarium
videatur tenere Carena §. 24. citato. vbi ait ca-
sus huiusmodi semper ad Supremum Senatum
referendos, ad quem spectat declarare incursio-
nem in p&#x0153;nas Constitutionis. Verùm id de con-
silio tantùm videtur dictum, vnde vers Aduerte,
concludit sic; Ad quos ob id consulo quòd huiusmodi
caussæ semper referantur. Sic ille de Romano Se-
natu locutus. In Hispanico etiam faciendum vbi
res non vrget. Sed pro nobis stat insuper Lupus
Lib. 24. Dist. 2. artic. 3. Difficul. 1. vers. Tum præ-
terea circa expositionem Constitutionis nostræ
locutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>223</absatz-nummer> Dico quartò. Quòd de priuatione Be-
neficiorum ipso facto statuit Pontifex verbis illis:
Beneficiis, & Officiis omnibus Ecclesiasticis præsentium
auctoritate priuati &c. moderationem etiam ha-
bere potest, non adhibitâ declaratione priuatio-
nis, sine qua Beneficia iustè retinentur, iuxta re-
ceptissimam sententiam. de qua sæpiùs in Thesau-
ro, & suprà num. 8. & videri, si placet, poterit P.
Palaus Tom. 1. Tract. 4. Disput. 3. Puncto 6. num.
5. & Puncto 6. numer. 2. Si dicas non videri sine
peccato fieri posse, vt qui à Pontifice priuati sunt,
non declarentur tales. Occurri potest ex eo quòd
Pontifex non ita priuat, vt ad effectum priuatio-
nis non exigat declarationem. Cùm ergo hæc
iustis ex caussis suspendi queat, has ipsas caussas
non videtur improbare. Quemadmodum in lai-
corum condemnatione accidit, quos omni do-
minio, dignitate, honore &c. priuat verbis illis
ex §. 4. Et perpetuò eo ipso priuatus. Et nihilominus
id stat, quod diximus, Assert. 2. & 3. vbi & sus-
penditur, quod ad priuationem consequens vide-
batur: vnde §. 13. exhortans Sæculares Pote-
states ad impertiendum auxilium, & p&#x0153;nas exe-
quendas, his vtitur verbis: Siue in præstando mini-
stris prædictis auxilio, siue in criminum post Ecclesiæ
sententiam animaduersione. &c. vbi non ait post
suam sententiam puniendos, ob crimina scilicet,
propter quæ omni sunt honore ac dignitate pri-
uati: sed post sententiam Ecclesiæ: apertè indi-
cans futuram aliam à suâ distinctam, in qua dici-
mus posse moderationem adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>224</absatz-nummer> Quibus addendum Pontificem, cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0447.jpg/>
@@1@<SE447>48 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>de p&#x0153;nis infligendis loquitur, nullum præce-
ptum verbis expressis imponere, quo tamen vsus
§. 10. circa Constitutionis publicationem cum
Ecclesiæ Prælatis loquens. Licet autem addat: &
quantùm in se est firmiter obseruari procurent, id non
vrget pro necessaria inflictione p&#x0153;narum, pro
qua DD. Inquisitoribus nullum præceptum im-
ponit, neque Episcopis ipsis vt Ordinariis Inqui-
sitoribus: sed illud tantùm exoptans vt Consti-
tutio vim habeat, p&#x0153;nas, cùm conueniens vide-
bitur, infligendo, aut eas, cùm opportunum
fuerit, temperando. Dici enim verissimè potest
Constitutionem hoc modo à Tribunalibus sa-
cris, firmiter, quod votum Piissimi Pontificis, ob-
seruari. Neque merum rigorem tenendum sem-
per optat Pontificia benignitas, etiam cùm irata
fuerit, misericordiæ, Diuinæ instar recordata.</P>
<Z><A+2>DVBIVM VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quæ occurrunt in casu nostro, an sint
sufficientia pro Constitutionis p&#x0153;nis
temperandis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>225</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico primò. Reorum nobilitas in ri-
gore loquendo non videtur atten-
denda, etiamsi nota illa, & equestrium Ordinum
Crucibus decorata. Hoc videtur ex Constitutio-
nis tenore perspicuum, in qua Pontifex §. 2. Ciui-
tates integras, & populos, Comites, Marchiones,
Duces, & potiori titulo illustres inuoluit. Et quod
ad excommunicationem attinet, id nequit dubi-
tari. Quod & tradit Carena Parte 2. Tit. 7. §. 89.
generaliter locutus de criminibus ad S. Inquisi-
tionis Tribunal spectantibus. Et licet dicat non
imponendam p&#x0153;nam, quæ infamiam irrogat:
addit tamen earum loco alias subrogandas, casti-
gandos tamen tradit Parte 3. Tit. 13. numer. 60.
loco triremium.</P>
<P>  <absatz-nummer>226</absatz-nummer> Dico secundò. Probabile est nobilita-
tem temperationi p&#x0153;narum caussam aliquam
præbere. Id probo. Nam Scriptores, de hoc lo-
quentes discrimen statuunt inter nobiles, & ordi-
num inferiorum, sicut cùm de blasphemis agunt,
& de contrahentibus binas nuptias. Pro quo Sal-
cedus in Additionibus ad Bernardum Diaz. Cap. 8.
Lit. B. & Cap. 110. Lit. A. Sousa in Aphorismis
Lib. 1. Cap. 19. num. 20. & Cap. 35. num. 20. &
generaliùs Lib. 3. Cap. 36. num. 7. vbi de p&#x0153;nis
arbitrariis, & alij apud Dianam Parte 4. Tract. 7.
Resolut. 21. §. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>227</absatz-nummer> Dico tertiò. Quòd vnus ex duobus
prædictis Prætoribus Familiaris esset S. Officij,
non videtur illum releuare, sed potiùs excessum
aggrauare. Id clarum: quia tenebatur strictiori
valde vinculo, & ratione præstiti iuramenti, pro
S. Tribunali stare. Nihilominùs considerationis
esse aliqualis potest, vt non in odium illius ope-
ratus sit, cuius se cruce voluit & prætendit ho-
norari.</P>
<P>  <absatz-nummer>228</absatz-nummer> Dico quartò. Quòd ereptus esset è gre-
mio Vrbani Capituli, cuius Alcaldij sunt Capita.
rationem pro temperamento exihet aliqualem.
Nam sicut iniuria vni de consortio facta, toti vi-
detur facta consortio, vt ex Sesse & Bartholo
tradit D. Fermosinus in Cap. Si quis contra, de foro<-P>@@

<-P>competenti. Quæst. 16. num. 4. ita molestia vni
ex consortio illata, omnibus videtur inferri: vn-
de secundùm naturalem inclinationem est ad il-
lam depellendam prouocari. Currit ergo suo
modo hic quod de stricta amicitia & cognatione
Doctores tradunt, vt vidimus num. 220.</P>
<P>  <absatz-nummer>229</absatz-nummer> Dico quintò. Conducere etiam potuit
ad moderationem p&#x0153;narum ampla & honorabi-
lis parentela, quæ Tribunali Sancto nimis mane-
ret infensa, & ratione illius quamplures alij, qui-
bus cum tituli amicitiæ aut dependentiæ interce-
dunt, vnde & tota fere respublica, vnde & illud
potest odiosum reddi, quod minimè est conue-
niens: licet enim expediens sit vt timeatur, sed
non esse Fidelibus exosum. Et ita DD. Inquisi-
tores vti communes parentes student se omnibus
amabiles exhibere. De quo in Titulo num. 28.</P>
<P>  <absatz-nummer>230</absatz-nummer> Dico sextò. Quod rei capturam iniu-
stam censuerunt, non videtur facinus minorare.
Id ostenditur. Nam sic operantes grauem iniu-
riam S. Tribunali constat irrogasse, iudicantes
illud ex priuatis affectibus procedere, & non iu-
stitiæ terminis in re adeò graui & notabili, stre-
pituque plenâ seruatis. Cùm pro iudice stare de-
beat semper præsumptio, vt est apud Doctores
obuium: quod specialiter in iudicibus Tribuna-
lis sancti procedit, qui maximâ cum maturitate
& consultatione se gerunt, vt expendit D. Fer-
mosinus Allegat. citat. num. 78. de quorum etiam
probitate & æquitate testantur Auctores apud
eumdem in Cap. Si quis contra Quæst. 16. num. 16.
Nihilominùs ex hoc capite sumi argumentum
potest vt ereptio non fuerit ex odio Tribunalis
facta, & ita circa p&#x0153;nas Constitutionis non esse
rigidè iudicandum, quidquid de aliis sit aggra-
uantibus aliunde.</P>
<P>  <absatz-nummer>231</absatz-nummer> Dico septimò. Quia in hoc casu non-
nullæ sunt incidentiæ repertæ, ex quibus apud
vulgus bonum Tribunalis nomén aliquatenus
videbatur infuscari ad fabellas facile, & ad peiora
credenda promptissimum; meritò potuit tempe-
ramentum p&#x0153;narum nostræ Constitutionis assu-
mi. Hac enim de caussa rei aliquando de hæresis
etiam crimine, ab ordinariâ p&#x0153;nâ immunes eua-
serunt, quia scilicet Inquisitor impunitatem re-
lapso confitenti pollicitus fuerat; ne scilicet bo-
num Tribunalis sancti nomen aliàs traducere-
tur, dum in eo promissorum fides inuiolata non
extaret. Pro quo D. Cantera in Quæstion. Cri-
min. Cap. 1. de vera confeßione n. 9. ex quo Diana
Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 22. apud quem etiam
Flamminius Cartharius benè obseruat DD. In-
quisitores maiorem aliis iudicibus potestatem ha-
bere ad p&#x0153;nas aut temperandas, aut remittendas,
& propter vitanda scandala etiam in casu hæresis
Farinacius de hæresi Quæst. 186. num. 149.</P>
<P>  <absatz-nummer>232</absatz-nummer> Dico vltimò. Quia in casu dicto ca-
ptus non est penitus à potestate S. Tribunalis e-
reptus, sed eidem restitutus, p&#x0153;næ potuerunt
meritò temperari. Constat ex dictis Dub. 3. Ar-
tic. 2. & vt singulæ ex dictis caussis sufficientes
non sint, earum cumulus iure optimo potuit
sufficiens reputari: Singula enim quæ non prosunt,
simul collecta iuuant.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0448.jpg/>
@@1@<SE448>Circa Titulum XX. de impedientibus, O. S. I. 49
<duolan 2><Z><A+2>DUBIUM VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An potuerint præfati rei sine citatione ex-
communicati, informatione statim sum-
pta, declarari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>233</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Atio dubitandi est, quia in excommu-
nicatione à Iure ante denuntiationem
debet declaratoria commissi criminis sententia
præcedere, & consequenter citatio, vnde & ap-
pellatio à denuntiatione interponi, vt ex Cap.
Peruenit. 1. & Cap. Consuluit, de appellation. Do-
ctores colligunt: pro quo videri potest Marius
Alterius de Censuris, Libr. 3. Disput. 3. Cap. 4. Vers.
Quintus casus. Diana infrà, Leander Parte 4. Tract.
1. Disputat. 7. Quæst. 8. P. Suarez Tomo 5. in 3. p.
Disput. 3. Sect. 15. numer. 20. P. Filliucius Tractat.
11. num. 118. & obuij alij, quibuscum ex recen-
tissimis D. Fermosinus Allegat. citat. n. 70. 71. &
72. vbi multos adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>234</absatz-nummer> Nihilominùs Dico DD. Inquisitores
legitimè processisse. Ratio est; quia quando
factum est notorium & penitus inexcusabile,
non est sententia declaratoria necessaria, nisi
quæ in denuntiatione ipsa continetur, quia ne-
que appellationi locus esse potest, per quam de-
nuntiatio impediatur, vt ex citatis Capitibus ha-
betur, & tenent citati, apud quos Nauarrus, Co-
uarruuias, & alij: pro quo & Fermosinus plures
congerit. Licèt enim in casu nostro non omnes
loquantur, iuuant tamen quatenus, vbi caussa no-
toria est, admittendam non esse appellationem
affirmant: vnde & superflua ad denuntiationem
videtur citatio, quandoquidem nihil, eâ factâ, re-
sponderi potest, per quod denuntiatio impedia-
tur: præsertim ad accelerandam illam vrgente
ratione. In terminis autem casûs nostri loquun-
tur Couarruuias in Cap. Alma mater, Parte 1. §.
9. num. 6. Vers. Et hæc quidem. P. Suarez suprà, Sect.
10. num. 18. Leander Quæst. 11. citans Nauarrum,
Syluestrum, & Alterium, qui tantùm de Cano-
nicâ monitione ad excommunicationem latam à
iure incurrendam minimè necessariâ locuti, &
non in casu nostro. Pro quo est Textus in Cap.
Cùm sit Romana, de appellat. §. Prætereà, ibi:
Nisifortè manifestus raptor vel fornicator existat: sicut
ille, quem absentem, & irrequisitum Apostolus excom-
municauit. Sic Alexander III. citans locum ex
2. Corinth. 5. videndus etiam Diana Parte 5. Tract.
9. Resolut. 18. & Bassæus verb. Excommunicatio 2.
num. 15. nonnullos allegans. Pro quo & praxis
suffragatur, quando, vt dixi, pro acceleratione
ratio est vrgens. Interdum enim nec locus, nec tem-
pus patitur pleniùs deliberare consilium. L. 1. Responso 1.
D. de exerc. act. Iuxta hæc ergo non est quod in
facto DD. Inquisitorum possit condemnari.
Stante insuper communi sententiâ, de quâ Bos-
sius Parte 1. Titul. 1. numer. 929. quòd in delictis
non admittentibus excusationem non est neces-
saria citatio, etiam ad sententiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>235</absatz-nummer> Obiectum à quibusdam informatio-
nem præproperè factam, & solis ministrorum,
qui ad capturam missi, testimoniis: quos non
esse legitimos tenent aliqui apud Carenam Parte
2. Titul. 13. §. 68. Sed certè quod ad festinatio-<-P>@@

<-P>nem attinet, ea fuit pro casus contingentiâ ne-
cessaria: & cùm nihil defuerit ex substantialibus,
nequit eâ de caussâ notari, iuxta nuper dicta. Mi-
nistros autem esse testes legitimos, quando ho-
mines viles non sunt, tenet cum aliis citatus Ca-
rena §. 69. In nostro autem casu non fuêre viles,
quales esse birruarij solent, sed homines honorati,
quorum testimonium ex nullo possit titulo vlla-
tenus infirmari. Et quod ad festinationem spe-
ctat roborandum vlteriùs vti maximè Iuri con-
forme ex Cap. Constitutionem, de sent. excomm.
in 6. vbi cùm pro excommunicatione trina mo-
nitio cum competentibus aliquorum dierum in-
teruallis vt necessaria statuatur, sic tandem con-
cluditur: Nisi facti neceßitas aliter ea suaserit mode-
randa. Videatur P. Suarez suprà, Disput. 2. Sect. 9.
num. 4. & Glossa V. Neceßitas exemplum appo-
nens, vt quia partes sunt ad rixam & arma paratæ,
nec curant monitiones Episcopi. Iuxta L. Æquißimum.
D. de vsufr.</P>
<Z><A+2>DUBIUM VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quomodo absolutio committi potuerit Qua-
lificatoribus, cùm excommunicatio sit
Pontifici reseruata, quod probatur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>236</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On esse reseruatam absolutionem præ-
fatæ Bullæ, tenent aliqui, quos addu-
cunt Carena Parte 2. Titul. 13. §. 103. & Lupus
in edictum Lib. 24. Parte 4. Dub. 2. artic. 1. Cuius
contrarium tenent Carena ipse ibidem, & alij, quos
citat. Lupus etiam, licèt vtramque sententiam
dicat esse probabilem, & pro temporum ac loco-
rum opportunitate posse nunc vnam, nunc aliam
prudenti cuiquam deseruire: in id tamen magis
inclinat, vt reseruata sit: ait enim melius esse in-
tacta iura seruari, quàm post vulneratam caussam
remedium quærere. L. finali. C. in quibus caußis in
integr. restitut. & melius item pauca agere cautè
quàm multa periculosè. Nouella 44. de Tabellio-
nib. & messem per alienam transeuntem, in eam
falcem mittere non debere. 6. quæst. 3. Scriptum.
Multa prætereà per patientiam, seu pro bono
pacis tolerari, quæ deducta in iudicium, exigente
iustitiâ, non debent tolerari. Cap. Cùm iam, de
Præbend. & dignitat. Itidem multa ratione in-
certitudinis permitti, quæ aliàs non conce-
derentur. L. 1. C. de pact. & L. Si ea. C. de
vsuris.</P>
<P>  <absatz-nummer>237</absatz-nummer> Mihi certum videtur esse reseruatam.
Tum quia aliàs non videretur malo, quod inten-
dit Pontifex potenter auertere, sufficienter oc-
currisse. Sciebat pro eo Constitutiones Pontifi-
cias fuisse præmissas, in quibus excommunicatio
est Sedi Apostolicæ reseruata, vt vidimus Dub. 1.
de Constitutione Iulij III. & alias citauimus tum
in Iure contentas, tum Extrauagantes, de quibus
Pegna. Cùm ergo validioribus conetur armis
occurrere, anathema, quod fulminat, reseruatum
voluisse non videtur posse dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>238</absatz-nummer> Deinde §. 9. eiusdem Constitutionis
ita videtur apertè declaratum, sic enim ibi: Cete-
rùm eam omnium, & quarumcumque absolutionum
rationem à prædictis criminibus, necnon habilitationem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0449.jpg/>
@@1@<SE449>50 Additiones ad Thesaurum Indicum
<duolan 2><-P>& restitutionem, etiam ad famam, & honores, ita de-
inceps habendam optamus, vt successores nostri nullas,
nisi saltem Semestri post cuiuscumque assumptionem ad
huiusmodi dignitatis fastigium excurso, ac precibus apud
Supremum Officium Inquisitionis hîc institutum verifi-
catis, concedant. Sic ille: qui verbis illis priori-
bus, Quarumcumque absolutionum, non obscurè in-
dicat absolutionem excommunicationis à se po-
sitæ ad Sedem Apostolicam pertinere: apud quam
& difficilem fore desiderat, vt ex eo atrocis huius
criminis malitia appareat, & homines ab eo pa-
trando sic possint deterreri. Vnde Carena suprà,
admonet ne quis audeat sic innodatum absolue-
re, quod equidem DD. Inquisitores ægrè ferent.
Ex quo & argui potest; quia praxis S. Tribuna-
lis hanc partem amplectitur, immò & Pontifices,
qui, vt demus ex vi Constitutionis reseruationem
non haberi; eam possunt, sicut verbis, ita & facto
stabilire. Quo supposito subintrat difficultas,
quomodo scilicet possit absolutio ab inferiori-
bus Tribunalibus per se, aut per alios impartiri.
Pro quo</P>
<P>  <absatz-nummer>239</absatz-nummer> Dico primò. Licèt absolutio reserua-
ta sit, potest tamen à DD. Inquisitoribus vti à
Delegatis Sedis Apostolicæ concedi. Constat ex
vsu & praxi ipsorum Tribunalium, sciente, &
iubente quandoquidem Supremo Consilio, vt
in casu Prætoris Vallisoletani, de quo D. Fermo-
sinus Allegat. citat. & prætereà, quia omnium ma-
ximè reseruatum crimen est hæresis, & tamen ab
illâ absoluere DD. Inquisitores possunt in vtro-
que foro, si Sacerdotes sint, id quod de fautori-
bus manifestius, & de quo Lupus suprà, Libr. 14.
Parte 2. Dist. 3. art. 1. Diffic. 8. & magis in terminis
Dist. 2. cit. art. 4. in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>240</absatz-nummer> Neque contrarium ex verbis Pontificis
allatis ex §. 9. colligi potest. Ibi enim recurrens
ad Sedem Apostolicam non supponitur à Tribu-
nali S. Inquisitionis iudicatus, sed eius rigorem
fugiens, ad benignitatem Pontificiam prouocare.
Quod autem habilitatio & restitutio petatur,
non ideò est quia per sententiam sint illi fama &
honores ablati, sed quia ex vi Constitutionis id
habetur, iuxta dicta num. 223.</P>
<P>  <absatz-nummer>241</absatz-nummer> Dico secundò. Dum caussa agitur a-
pud S. Tribunal, possunt absolui rei ad effectum
comparendi, & illâ conclusâ, iterùm. Sic factum
in eâ, de quâ loquimur, pro quo iuuat manda-
tum hîc specialè proponere sic se habens: En la
Ciudad de los Reyes, an 28. de Marzo, de 1661.
estando el Señor Inquisidor Dotor Don Christoual de
Castilla y Zamora en su Audiencia de la mañana, auien-
do visto la peticion de Don Sebastian Nauarrete, y Don
Alonso de la Cueua, Alcaldes Ordinarios, y la respuesta
del licenciado Don Pedro Aluares de Faria, que hace ofi-
cio de Fiscal en esta causa. Mandò que los dichos Alcaldes
Ordinarios sean absueltos ad effectum comparendi,
y cometio la absolucion de Don Alonso de la Cueua al
Padre Calificador Diego de Auendaño Prouincial de la
Compañia de IHS, y la de Don Sebastian Nauarrete
al Padre Calificador, Maestro Fray Martin Melendez
Prouincial de la Orden de Santo Domingo, y que siendo
absueltos, queden presos en sus casas con dos guardas cada
vno, que lleben de salario à quatro pesos corrientes cada
guarda en cada vn dia, y que no salgan de las dichas sus
casas en sus pies, ni agenos, pena de excomunion maior
ipso facto incurrenda sine Canonica monitione<-P>@@

<-P>præmissa, quedando desde luego citados para la ta-
blilla, y de docientos pesos ensayados cada vno para gastos
de Estrados, y que en la prosecucion de sus causas hable
coda vno por su escrito aparte con su Abogado, que se à de
aprobar segun estilo de esto Santo Officio, y que se les noti-
fique este auto, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>242</absatz-nummer> Licèt autem ad effectum comparendi
absolutio data fuerit, aliàs profectò immediatus
finis fuit, quòd scilicet Equites prædicti instante
Maiori hebdomadâ præceptum possent Confes-
sionis, & Paschalis communionis pariter adim-
plere. Neque ita limitata absolutio præter effe-
ctus dictos, vt non possent cum aliis conuersari.
Sic enim intelligendum cùm absolutio hoc mo-
do confertur, vt licet finis comparitio sit, abso-
lutus tamen omnino sit vinculo illo solutus, ita
vt non sit dimidiata, vt agere cum his possit, non
cum illis: id enim habetur consequenter: quia
sicut excommunicatio vnum est & indiuisibile
vinculum, ita & absolutio indiuisibiliter circa il-
lam feratur. Licèt enim absolutio sententia hu-
mana sit à positiuo iure introducta, & ita eius ef-
fectus à voluntate pendeat absoluentis, vt benè
expendit P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 7. Sect.
8. num. 8. id tamen non est sufficiens vt dicamus
posse tolli per partes, dum ab ipso Canonico iure
aliud dispositum non inuenitur. Est enim in-
troducta cum proportione ad excommunicatio-
nem, quæ indiuisibile vinculum est ex Ecclesiæ
institutione.</P>
<P>  <absatz-nummer>243</absatz-nummer> Ex hoc autem videtur difficilis reddi
secunda Assertionis pars, quòd scilicet post con-
clusione&#x0303; caussæ possint rei plenariè absolui. Non
videtur enim à quo vinculo absolui debeant; quia
absolutio non fuit data ad reincidentiam, &
aliunde non est nouum crimen, propter quod
noua possit imponi censura. Ad quod dici po-
test difficultatem hanc non esse in casu nostro
specialem, sic enim frequenter accidit, cùm
excommunicantur iudices, quibus, quando cau-
sa non vrget, absolutio impenditur iuxta die-
rum numerum per leges designatum. Et rursum
caussà conclusâ, etiamsi dies assignati non sint
elapsi. Dicendum ergo vel absolutionem huius-
modi esse ad reincidentiam, & sic conclusâ cau-
sâ posse absolutionem impendi. Licèt enim re-
incidentiæ verbo id non indicatur, satis id te-
nor decreti manifestat. Nam cùm datur absolu-
tio ad effectum comparendi (sicut iudici ad ef-
fectum administrandi iustitiam pro tali tempore)
limitata profectò est; aliàs non ad effectum com-
parendi, sed planè & plenè daretur, quod ta-
men non erat conueniens durante caussæ cogni-
tione. Redit autem excommunicatio non ex vi
sententiæ inferiorum iudicum, sed Pontificij
Canonis; quia absolutio ita data est; vt senten-
tiæ Pontificis minimè derogaretur, sed vim suam
post tempus aut effectum designatum retineret.
Sicut accidit cùm excommunicatus à Iure absol-
uitur vt testificatur, quia non est alius, per quem
possit id, de quo agitur, comprobari. Iuxta
Cap. Veniens 2. de testib. & attestat. aut in articulo
mortis, cum obligatione comparendi, vt benè
explicat P. Gaspar Hurtadus disput. 14. de excom-
mun. num. 13. & 14.</P>
<P>  <absatz-nummer>244</absatz-nummer> Vel dicendum potiùs cum P. Suario
suprà num. 21. talem absolutionem non esse ad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0450.jpg/>
@@1@<SE450>Circa Titulum XX. De impedientibus. O. S. I. 51
<duolan 2><-P>re incidentiam, sed excommunicationem mora-
liter perseuerare ad instar sententiæ, cuius tamen
est ad tempus impeditus effectus. Quod ergo
diximus de sublata excommunicatione pro eo
tempore, est quidem verissimum, quia sic abso-
lutus reuera non est impeditus in ordine ad om-
nem effectum, qui per Censuram potetat impe-
diri. Vnde in rigore, & quasi physicè sunt di-
stinctæ, vt loquitur P. Hurtadus num. 13. Cum
quo stat moralis quædam persistentia excomuni-
cationis, eò quòd non sit penitus ablata, quæ est
statim reditura: quo pacto dicitur perseuerare
Interdictum, quod Festis quibusdam occurrenti-
bus relaxatur. Pro quo & Diana Parte 5. Tract. 9.
Resolut. 15. §. Dices maiorem. Facit autem pro eo
quod diximus de ablata verè Censura id, quod
ibidem ait P. Suarez. Quærens enim an redeat ex-
communicatio eadem vel diuersa, respondet rem
esse praui momenti, moraliter autem eamdem
reputari. Diuersa ergo reuera est, licet aliqualiter
eadem secundùm communem loquendi modum,
& concipiendi pariter. Quod & in Censura Ca-
nonis dicendum, virtute cuius potest alia distin-
cta succedere, licet moraliter eadem.</P>
<P>  <absatz-nummer>245</absatz-nummer> Dici etiam tandem potest absolutio-
nem conclusâ caussâ tantùm esse in foro exterio-
ri ad plenè satisfaciendum Ecclesiæ, quæ semper
absoluit iam probatos reos, quamuis interdum
contingat quoad forum Dei tales non esse. Ex
traditis à Lupo Lib. 7. Dist. 1. Artic. 1. Difficult. 4.
& Dist. 3. Artic. 3. Difficult. 2. sic absolutus in
articulo mortis à Confessario absoluitur post
mortem in foro exteriori, de quo citatus. Lib. 10.
Dist. 9. Artic. 1. Difficult. 3. Quod eueniet etiamsi
quis ex vi priuilegij fuerit in foro animæ, quod
in nostro casu accidere potest, si virtute Bullæ
Cruciatæ aut Iubilæi fiat, iuxta sententiam mul-
torum apud Dianam Parte 1. Tractat. 11. Resolut.
29. P. Escobar Tomo 1. Problematum Lib. 7. num.
576. P. Quintanad. de casibus Iubilæi Anni sancti,
& similium. Cap. 23. num. 11. & P. Mendum in
Bullam Cruciatæ Disput. 25. numer. 57. & quod ad
Indias spectat ex dictis Titulo 12. num. 300. Hæ-
resis enim nomine non comprehenditur fauto-
ria, receptatio, defensio hæreticorum, & ita ne-
que impeditio. Id quod est verius quando respe-
ctu hæreticorum non est, pro quo & Lupus.
Quomodo autem in casûs contingentia proce-
dendum, dictabit prudentia, quæ vtinam talis,
qualem res ista videtur postulare.</P>
<Z><A+2>DVBIVM. IX.</A+2>
<A+1>An in casu nostro, captus ob resistentiam,
in p&#x0153;nas impedientium inciderit.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>246</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Ta quidem videtur, quia per resisten-
tiam exercitium S. Officij dubio procul
impeditur. Incidunt etiam Ministri in pericu-
lum, à quo Pōtifex eos expertes vult, vt ex pro&#x0153;-
mio constat, ibi Periculorum omnium expertes. Cùm
sit insuper perterrefactio prohibita, sicut actio-
nes aliæ, vt ex §. 2. ibi: Quamuis ex Inquisitoribus,
Aduocatis, Procuratoribus, Notariis, aliisue Ministris
prædicti S. Officij occiderit, verberauerit, deiecerit, seu
perterrefecerit, & quidem perterrefactis solis ver-<-P>@@

<-P>bis facta, ad incurrendas p&#x0153;nas est sufficiens, vt
cum aliis tradit Lupus Lib. 24. Dist. 1. Difficult. 2.
& ex Zanardo Diana Tract. 7. citat. Resolut. 13.
§. Non desinam. Igitur multo potiùs quæ non
tantùm verbis, sed manu patratur armatâ: facta
enim sunt verbis potiora L. Pupillo §. Meminisse.
D. de operis noui nuntiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>247</absatz-nummer> Dico primò. Resistens non incurrit
impedientium p&#x0153;nas. Sic videtur praxis S. Tri-
bunalis amplecti & fundamentum esse potest,
quia in Pontificiis Decretis non est sermo de il-
lis, & præsertim in Constitutione nostrâ, non
obstantibùs adductis ex ipsâ, quæ ad impedien-
tes pro exercitio erga alios, non erga se ipsos re-
feruntur; vnde omnes quæ enumerantur actio-
nes tales sunt. Quod autem de periculo dictum,
non vrget, quia quando capiendus est aliquis, ita
est disponenda Ministrorum potestas, vt nihil
possit à capturâ timeri: cùm tamen ab aliis non
ita possit totalis securitas præueniri. Quæ autem
de perterrefactione dicuntur, iis adnectenda, quæ
in §. sequenti succedunt: Quiue Ecclesias, & item
quæ in subsequenti: Quiue carcerem vbi perspi-
cuum est de tertio impediente agi, vnde & prio-
ra pariter accipienda, cùm sub eodem tenore pro-
ferantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>248</absatz-nummer> Ratio autem horum est obuia, quia in
resistente ob defensionem propriam, non est
contemptûs aut odij S. Tribunalis suspicio, licet
cum illius iniuriâ coniuncta sit. Impedientes in-
super fautores sunt, vt diximus num. 204. nemo
autem respectu sui ipsius fautor dicitur; quam-
nis ob temeritatem defensionis p&#x0153;nis arbitrariis
subiaceat, sicut in omnibus tribunalibus accidit:
semper enim resistentia speciali est digna suppli-
cio, præsertim si qualificata sit, vnde ob illam
forum S. Inquisitionis amittitur, iuxta generalem
Hispaniæ Concordiam, de quo dictum hoc Ti-
tulo numer. 154. & qualisicatam esse cùm ver-
ba contumeliosa dicantur, aut alapa interuenit,
vel quid aliud impudens, iudicis arbitrio, ex-
plicat Narbona Glossa 14. num. 115.</P>
<P>  <absatz-nummer>249</absatz-nummer> Et quia de verbis dictum (vt hoc inte-
rim adiiciamus) licet illa ad p&#x0153;nas incurrendas
sufficere, cùm perterrefactoria sunt, Doctores
tradant, quos vidimus; sunt tamen qui in termi-
nis Constitutionis nostræ illa non esse sufficien-
tia contendant. Sic enim tenet Carena Parte 2.
Tit. 13. §. 15. quem sequitur Lupus Dist. 2. cit.
Artic. 2. Difficult. 2. Quorum ratio est, quia per-
terrefactio incussionem timoris factis contin-
gentem propriè significat. Et item quoniam Pō-
tifex verba non expressit; cùm tamen vbi com-
prehensa volunt, exprimere soleant. Vt in Cano-
ne 13. Bullæ C&#x0153;næ, vbi perterrefactio commina-
tioni, & concussioni comparatur: & cùm dis-
positio sit p&#x0153;nalis, strictè est interpretanda. Ve-
rùm in terminis eiusdem Constitutionis loquen-
tes contrarium tenent adducti; & Lupus ipse
sic scribens: Vel offensio fit immediata aut mediata,
quæ fit etiam verbis iniuriosis, vel signis, perterre-
faciendo. Patet ex Constitutione si de protegendis: ad
veritatem enim disiunctiuæ propositionis sufficit alte-
ram partem verificari. l. St ita quis. D. de verbor. obli-
gat. Sic ille. Vt mirum sit breui adeò interuallo
sui oblitum contrarium tenuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>250</absatz-nummer> Et certè non videtur quomodo id ne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0451.jpg/>
@@1@<SE451>52 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>gari possit, cùm perterrefactio verbis frequen-
tiùs fieri soleat, possintque minæ adeò esse gra-
ues, vt metum in virum constantem cadentem
importent: vnde non fuit opus illa exprimi, etsi
aliquando expressa inueniantur, sicut in aliis ac-
cidit. Cùm aliàs videamus verba à Pontifice po-
sita vbi minoris efficaciæ sunt, cùm §. 4. dantes
consilium p&#x0153;nali Canone comprehendit: ma-
iorem enim vim comminationes quàm consilium
habent, quia aliquid supra consilium addunt: si
enim solum consilium sufficeret, minæ vtique
non adderentur. His præiactis,</P>
<P>  <absatz-nummer>251</absatz-nummer> Dico secundò. Si quis delicti sui con-
scius, & capturam timens, comminationes anteà
iactet, non videtur p&#x0153;nas Constitutionis incur-
rere. Id probari potest, quia illa est inchoata re-
sistentia, & perterrefactio in ordine ad personam
propriam: etiamsi talis sit, vt cadat in constantem
virum: si enim non talis, ex eo etiam capite lo-
cum non habebit incursio, iuxta dicta num. 203.</P>
<P>  <absatz-nummer>252</absatz-nummer> Dico tertiò. Si verba ita generalia
sint, vt terrorem erga capturam aliorum etiam
incutere possint, incursio in p&#x0153;nas existet. Hoc
ex ipsa Assertionis propositione constat, iis sup-
positis, quæ de perterrefactione per verba pro-
bauimus. Ex quo fit cognatos & amicos, qui
capturam suspicantes, comminationes spargunt,
in p&#x0153;nas potiori ratione proruere, sed mitigan-
da, iuxta dicta Dub. 5. Assert. 2. quando est in
illis latitudo, vt excommunicationem excipiam.
Si verò post capturam iniuriosa verba in Tribu-
nalis sancti iudices ac ministros proferant, eorum
est qualitas expendenda: communiter loquendo
talia erunt, vt eorumdem iudicum veniant arbi-
trio punienda, iuxta ea, quæ cum aliis tradit Lu-
pus Dist. 2. citat. Artic. 3. Difficult. 2. & D. Fer-
mosinus Tomo 2. in Cap. Cùm venissent. Quæst.
10. num. 5. & seqq. non tamen Constitutionis
p&#x0153;nas, quia per illa non est impedita captura,
neque conatus ad impeditionem adhibitus; cùm
tamen Constitutio contra impedientes sit, saltem
inchoatè, vt ex eius est tenore perspicuum. Ex
quo fit eos, qui videntes captum, ad Alcaldios
accurrerunt, si vt eriperent ipsum instarunt, p&#x0153;-
nis Constitutionis obnoxios redditos, ratione
scilicet consilij, & non qualiscumque, sed vrgen-
tis: secus si tantùm simpliciter nuntiarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>253</absatz-nummer> Sed quid de seruis cooperantibus? Ex-
cusandi sanè, quia nesciunt quid faciunt, etsi non
obediant, metuere graue supplicium possunt. Sic
enim & impedientes excusari posse diximus nu-
mer. 218. secus de aliis, qui in satellitio concur-
runt, & sui iuris sunt, cùm id in Constitutione
expressum habeatur, ibi: Siue aliàs auxilium scien-
ter præstiterit. Nisi fortè illis ignorantia suffrage-
tur, & bonâ fide procedant, instar militum, qui
vbi iniustitia manifesta non est, si Principi obse-
quantur suo, non peccant, iuxta multorum sen-
tentiam, etiamsi dubium aliquod subsit, dummo-
do vehemens suspicio non sit. Pro quo videri
potest Cardinalis Lugo Disputat. 18. de Iustitia
numer. 21. & Angelus M. Verricelli Tomo 1. qq.
moral. Tractat. 1. Quæst. 34. Sect. 3. alios addu-
cens. Et vehemens suspicio in casibus similibus
regulariter stimulat, quia res S. Inquisitionis sine
magno non solent timore contingi. Vnde non
est eadem ratio, quæ circa immunitatem patro-<-P>@@

<-P>cinari solet vt ministri sæpiùs excusentur, cùm
ex præcepto Magistratuum delinquentes ex Ec-
clesia extrahunt, pro quo, citatus Scriptor
Tractat. 8. Quæst. 1. & Quæst. 5. numer. 8. quia
multi sunt casus, in quibus Ecclesia delinquenti-
bus non fauet, & possunt illi existimare talem es-
se eum, qui tunc occurrit. Quod tamen respectu
S. Inquisitionis aliter omnino contingit, vt est
perspicuum, vnde moraliter certum est id esse
illicitum. Et quando tale accidit, peccant illi gra-
uiter, qui Superiorum exequuntur mandata, iux-
ta communem doctrinam, pro qua citatus Verri-
celli Tract. 2. Quæst. 33. num. 2. & Tomo 2. seu
Tractatu de Mißionibus Quæst. 107. numer. 48. vbi
de famulis loquitur Mercatorum Lusitanorum
in Æthiopum contractatione. Sicut famulus et-
iam legens librum hæretici iussu domini, nisi gra-
ui metu excusetur: pro quo P. Thomas Sancius
Lib. 2. Operis Moralis Cap. 10. num. 48. & 49. ex
quo Alberghinus in Manuali Cap. 32. num. 11. &
hæc pro casu dicta, subiectione ad quos debeo,
de qua & num. 188. alibique, libenti semper a-
nimo, pro quo & Deus testis, inculcatâ.</P>
<Z><A+2>ADDITIONVM</A+2>
<A+1>Ad Tomum Posteriorem Auctarium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>254</absatz-nummer> <INI5>P</INI5>Ost scriptas illas in manus
venit citatus dudum Ange-
lus Maria Verricelli, doctus
& eruditus Scriptor, apud
quem multa deprehendi aut
discussa aut tacta ex iis, quæ ad Indias spectantia
à me sunt hoc in Opere pertractata. Vnde ope-
ræ pretium duxi quod ex illis opportunum visum
fuit adiicere, aut si quidquam minùs verosimile
occurrerat, pariter adnotare. Et licet aliqua in
Additionibus ad priorem Tomum, suis sint lo-
cis inserta; ea autem quæ ad posteriorem spe-
ctant simul proponere visum est paucis exceptis,
in margine, aut aliter prænotatis. Ergo</P>
<Z><A+2>CIRCA TITVLVM XII.</A+2>
<A+1>De Priuilegiis.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An limitationes & reuocationes Priui-
legiorum à S. Congregatione de pro-
paganda fide dispositæ, ad Indica sint
extendendæ. Et alia circa Cap. 5. &
6. de illorum communicatione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>255</absatz-nummer> <INI3>T</INI3>Ractatu de Missionibus, pro quo
integer est nec molis exiguæ To-
mus, ea habet, de quibus in se-
quentibus consulendus. Missionariis ergo à dicta
Congregatione missis specialia ab eadem ex au-
ctoritate Sedis Apostolicæ priuilegia concedun-
tur, respectu quorum addi restrictiones solent,
aut etiam reuocationes: & per posteriora De-
creta ita sunt limitata, vt si ad Religiosos limita-
tio pertingat, multùm inde eorum potestas con-
tra receptissimam praxim eminuatur. Et manere<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0452.jpg/>
@@1@<SE452>Auctarium ex Moderno Auctore. 53
<duolan 2><-P>illa penitus inconcussa probat Auctor Quæst. 94.
postquàm Quæst. 93. probauerat per Bullam C&#x0153;-
næ maximè reuocari, ex manifestis priuilegiis,
dequo & Quæst. 98. num. 29. Sed Quæst. 299. &
300. circa casus Bullæ C&#x0153;næ, & alios quosdam,
de quibus Titulo 4. magis ex professo quæstio-
nem agitans, videtur sentire contrarium. Cùm e-
nim fundamenta pro negatiua parte Sect. 1. pro-
ponat, in sequenti pro affirmante profert, & in 3.
negantis dissoluit; addit tamen sic in fine Quæst.
300. Quia tamen Apostolicum Diploma mihi videre
non licuit, ideò de singulis singillatim quoad Indias ni-
hil audeo affirmare. Prætereà cùm vsus sit optimus
legum interpres, nolo ex his, quæ scripsi scrupulum inij-
cere pro ijs priuilegijs quæ in aliqua regione essent in
vsu, præsertim quia in pluribus regionibus non potest au-
thenticè & sufficienter constare de reuocatione. Hæc
ille, qui immediatè ante de vsu in Societate, non
obstantibus reuocationibus Congregationis, fi-
dem facit, ex testimonio P. Martini Tridentini
Senensis Procuratoris. Ex quibus videtur non
esse circa hoc vllatenus dubitandum, stante præ-
sertim concessione Innocentij X. modo curren-
te, cui aliæ sine dubio succedent: sic enim Ponti-
ficum stylus decurrit per Vicennarias concessio-
nes. Quid circa hæresim, dicendum inferiùs de
quo & num. 125.</P>
<P>  <absatz-nummer>256</absatz-nummer> Illud non ita videtur apertum, an scili-
cet priuilegia S. Congregationis pro Indiis mani-
festè non concessa, existimari eisdem communia
possint. Pro quo negatiuè statuit Auctor Quæst.
160. num. 4. vers. Confirmatur 4. Sed videnda quæ
diximus citatis Capitibus 5. & 6. Sunt enim pro
specialibus Prouinciis concessa, vt videri potest
apud citatum Titulo 16. & quia multa Episcopis
illarum conceduntur, aut Nuntiis, seu Vicariis
Apostolicis, respectu quorum non videtur com-
municatio generaliter admittenda, nisi fortè res-
pectu similium Prælatorum: videndum speciali-
ter quæ sint ea, quæ Missionariis conceduntur,
præter generalia illa, de quibus Sect. 7. Licet au-
tem Formulæ non sint reuerà concessiones: quia
tamen, vt ex Sect. 24. constat, à S. Congregatio-
ne sunt approbatæ, & pro iis Missionibus, quæ
frequenter fiunt deseruiant; quasi concessionum
certa argumenta sunt accipienda. Quibus non
obstat Regula 7. Concessionum, de qua Sect. 1.
in fine. Iuxta illam enim licet S. Congregatio-
ni à regulis pro eisdem traditis recedere, & facul-
tates, prout opus fuerit, variare. Quamuis enim
variatio aliqua respectu alicuius Prouinciæ fue-
rit, respectu aliquarum aliarum inuariatæ super-
erunt concessiones. Iuxta quæ in propositâ quæ-
stione eo modo philosophandum, de quo dixi-
mus locis citatis. Et quia facultates dictæ pro
Missionariis sunt, non videntur extendendæ nisi
ad Missionarios; ad eos scilicet, qui à R. P. Gene-
rali missi, saluti Indorum incumbunt: aut etiamsi
non missi, à suis Superioribus ad opus illud Apo-
stolicum destinantur: iuxta ea quæ ex Cardinali
Lugo habet Auctor Quæst. 97. num. 4. de quo
statim.</P>@@

<Z><A+2>Circa Cap. VII. Difficult. I.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ubi de Religiosis non missis à suis Præ-
latis circa communicationem Priui-
legiorum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>257</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vdum citata Quæst. benè id Auctor
probat, quod à Nobis probatum et-
iam non solùm de necessaria licentia, sed appro-
batione, ad priuilegiorum vsum, quæ talis sit, vt
ad conuersionis finem dirigatur. Vnde si quis ex
fine mittatur alio, non licebit vsus & communi-
catio, iuxta illum, & alios. Quod non tollit id,
à Nobis assertum; etiam stante fine alio posse
communicationem extare, si Superior velit vt
sic missus eo quo possit modo ministrum se sa-
lutis Indorum exhibeat: quod & tradit P. Ver-
ricelli num. 8. Quòd autem missi censendi sint et-
iam ij, qui in Indiis degunt, si ad munus conuer-
sionis destinentur, pro certo habendum, vt benè
statuit Cardinalis Lugo Lib. 4. respons. moral. Dub.
48. Sunt autem destinati omnes, etiamsi ministe-
riis aliis sint addicti: quia nullus est qui aliquo-
modo non possit ad conuersionem conferre: &
ministeria illa mediatè & virtualiter ad eum finem
diriguntur. Vnde vsus habet vt omnibus indiffe-
renter priuilegia communicent Superiores, cum
eo tamen discrimine, quod qualitas exigit perso-
narum. Vnde circa hoc sine scrupulo proce-
dendum. Quod etiam à Nobis dictum Assert. 4.
de veniente cum Regia licentia, etsi probet Au-
ctor ex Fr. Emmanuele, vt ibi: reprobat tamen
ex Breui Innocentij X. de quo & Nos Cap. 8.
Difficult. 1.</P>
<Z><A+2>Circa Difficultatem V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vbi de communicatione Priuilegiorum
limitationem aliquam habentium,
aut etiam conditionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>258</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc citat. Quæst. 97. vbi cùm tacitam
communicationem sufficere dicat, et-
iam pro Religiosis Societatis, quæ tunc interue-
nit, cùm illi quis ministerio adscribitur, cui solet
esse adnexa concessio, per obliuionem non po-
stulata, ex P. Laymam Libr. 5. Tractat. 6. Cap. 10.
num. 16. Addit tamen dependentiam à Superio-
ribus in illis requisitam, pro Religiosis aliis non
requiri, sed eo ipso quòd approbantur, priuile-
giorum amplâ concessione gaudere; pro quo
alios adducit, num. 11. & 18. Sed §. Mihi vide-
tur, id quidem de priuilegiis Societati concessis
affirmat, non verò de concessis aliis Religionibus
cum prædicta limitatione: quia in Societate id
exigit peculiare illius institutum, & Monachica
penitus gubernatio, vnde non est, cur ad alios
limitatio talis extendatur. Cùm verò illa in con-
cessione pro Religionibus aliis apponitur, non
est extensioni locus, quia cessat ratio dicta, &
priuilegium non debet in communicatione am-
pliùs quàm in concessione directâ prorogari.
Nostræ tamen resolutioni standum, quia nihil
affectus, quod pro asserto opposito aliquatenus
videatur vrgere. Pro quo & stat Bordonus Tomo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0453.jpg/>
@@1@<SE453>54 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>2. Resolut. 52. num. 87. non obstante concessione
Gregorij XIV. pro Clericis Crucigeris, seu Mi-
nistrantibus, de quâ testatur Fr. Emmanuel Tomo
1. qq. regul. quæst. 55. artic. 17. §. Secundum du-
bi$unclearum, iuxta quam habent communicationem pri-
uilegiorum Societatis absque eo quòd necessa-
rium sit eam à Generali mendicare. Illis enim
id potuit esse conueniens, non sic aliis: cùm adeò
grauia inconuenientia ex tali communicatione
sequantur, vt est à Nobis comprobatum. Vnde
non est credibile id esse iuxta Sedis Apostolicæ
voluntatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>259</absatz-nummer> Illud apud Auctorem certius ex n. 15.
vbi alios adducit, scilicet præciso omni priuilegio,
solùm ex iure communi posse Capitulum Gene-
rale & Prouinciale restringere & tollere vsum
priuilegiorum, quia & illis potest renuntiare.
Sed quod ad Prouinciam attinet, intelligendum
de priuilegio specialiter Prouinciæ concesso: si
enim toti Religioni concessum sit, nequit eidem
renuntiari: neque Scriptores ab illo adducti
contrarium dicunt, sed de renuntiatione aut ces-
sione à Capitulo Generali factâ loquuntur, vt
videri potest apud P. Suarium Tomo 4. de Relig.
Tractat. 10. Lib. 2. Cap. 22. num. 15. quem alij ci-
tant, fortè non benè perlectum. Neque Diana
Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 87. de Capitulo Pro-
uinciali quidquam attigit, de Generali tantum
locutus. Omitto alia ex cit. quæst. circa quæ non
est opus immorari.</P>
<Z><A+2>Circa Caput VIII. De Baptismo.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>260</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod Quæst. eadem, num. 21. ait ex pri-
uilegio Pij V. posse Religiosos in
omnibus Monasteriis Ordinum, vel extra illa,
in locis Indiarum baptizare: & quod num. 22.
ex Fr. Emmanuele Tomo 1. qq. regul. quæst. 31. art.
4. habere illos priuilegium baptizandi filios Hi-
spanorum, nullâ additâ limitatione, non ita gene-
raliter accipiendum, sed iuxta illam, quam adhi-
buisse iam vidimus in euntibus cum Regis licen-
tiâ, & etiam habet n. 343. & 346. quod & magis
ex professo probauerat Quæst. 91. cum Thoma à
Iesv, ad litteram adducto Breui Innocentij X,
iuxta quod Pij V. priuilegium non suffragatur
nisi in illis partibus, vbi neque Episcopi, neque
Parochi sunt, de quo & Nos Diffic. 2. & num. 181.
De similibus aliis Leon. X. & Pauli III. ac IV.
idem iam dixerat P. Suarez Tomo 4. de Relig. Tra-
ctat. 10. Lib. 9. Cap. 4. num. 6. 7. & 8. vbi & de In-
fidelibus, ac eorum filiis, cum negatione locutus.
Quòd autem priuilegia alia pro locis dictis con-
cessa ante Tridentinum Concilium, non sint ab
illo reuocata, neque per Bullam Pij IV. benè o-
stendit Quæst. 92. an & alia, à Nobis dictum, &
generaliter loquitur n. 242. cum Fr. Emmanuele
suprà, art. 1. vers. Tertiò nota. Vide & pro Baptis-
mo infrà circa Titul. 16.</P>
<Z><A+2>Circa Cap. IX de Priuilegio Leonis X.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>261</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Sse illud perpetuum ex vi prioris Con-
cessionis contendit Quæst. 96. id quod
ægrè poterit persuaderi: vnde Quæst. 132. num. 4.<-P>@@

<-P>& 5. contrarium amplectitur. Quia verò Bullam
Adriani VI. adducit, ex quâ id etiam ostendit,
quod & à nobis præstitum, nulla profectò rema-
net alicuius momenti controuersia. Confirmatur
enim, & cum maiori amplitudine conceditur,
non restringens mittendorum numerum, qui à
Leone ad quaternarium fuerat limitatus.</P>
<Z><A+2>Ibidem, alia circa Sacramentum Con-
firmationis.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>262</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Nouo Orbe statim post Baptismum,
& ante vsum rationis administrandum
probat Quæst. 126. præsertim vigente persecutio-
ne: quibus libenter assentior. Et quod ad per-
secutionis tempus attinet, extra dubium est ex Sa-
cramenti institutione ad roborandam fidem. Ex
quo etiam congruentia desumitur pro infantibus;
vt scilicet cùm ad annos discretionis perueniant,
peculiarem habeant Iucem circa fidei mysteria,
& sic feliciter in professione eiusdem progre-
diantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>263</absatz-nummer> Quæst. 127. hæc habet. Primum. Pro-
babile esse Episcopum validè benedicere sacra
olea & Chrisma benedictione à se composita, et-
iamsi substantialiter ab eâ differat, quæ est per
Ecclesiam instituta. Sic dicto primo. Secundum.
Etiam esse probabile posse validè confirmari oleo
infirmorum & Catechumenorum: vbi & iuxta
propriam mentem ostendit balsamum non esse
materiam necessariam, neque determinatam à
Christo, sicut neque aliàs Sacramentorum, præ-
ter Baptismum & Eucharistiam, de quo & Quæst.
168. n. 8. Sic Dicto 2. Contrarium tenet Lean-
der cum multis, quos adducit Tomo 1. tract. 3. disp.
3. quæst. 3. addens tamen sufficere balsamum adul-
terinum. Sed cùm adulterinum absolutè tale non
sit, ex eo Auctoris huius infirmum additur Asser-
tionis vnicum fundamentum. Vel dicat vnde hoc
colligat, si adhibendam velit fidem. Tertium.
Probabilius esse Episcopum inualidè prædicta
consecrare, quia designatio materiæ ad solum
Pontificem spectat, & quæ ab illo assignatur est
substantialis, sicut & modus ipsam consecrandi,
qui ad materiam ipsam spectat. Sic Dicto 3. Quar-
tum. Probabilius esse Confirmationem oleo in-
firmorum aut Catechumenorum administratam
esse inualidam, sicut & Extremam vnctionem
Chrismate aut oleo Catechumenorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>264</absatz-nummer> Hæc, cum generalia sint, ad difficulta-
tem pro Nouo Orbe propriam accedendo quæst.
128. quærit an amisso Pontificali possit Episco-
pus Chrisma, & Olea sacra benedicere benedi-
ctione à se composita. Et negatiuæ sententiæ fun-
damentis præmissis affirmatiuam latiùs & robu-
stiùs probat, concludens num. 11. quòd ipse illam
non consuleret; quia vix vlla necessitas fingi po-
test, quæ præponderet tanto absurdo, vt Episco-
pus fungens publicâ legatione totius Ecclesiæ
apud diuinam Maiestatem, priuatis precibus vta-
tur. Quæ ratio parum videtur habere momenti,
quia dici potest Ecclesiam ipsam in necessitate
hoc eidem indulgere; vnde preces illæ quodam
modo Ecclesiæ ipsius sunt; vel si non sint, in eo
ob necessitatem dispensari. Certè vt de Confir-
matione consilium illud sit conueniens, circa Ex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0454.jpg/>
@@1@<SE454>Auctarium ex moderno Auctore. 55
<duolan 2><-P>tremam vnctionem videtur aliter consulendum,
quia Sacramentum magnæ vtilitatis est in ordine
ad æternam salutem, à quo multoties illa pendet.
Cumq&#x0301;ue non preces omnes, quæ in benedictio-
ne interueniunt, de substantiâ illius sint, vt de
Chrismate loquens obseruat P. Suarez Tomo 3. in
3. p. disp. 33. Sect. 2. vers. Restat. & de modo bene-
dictionis aut Episcopus ipse, qui aliàs ea vsus fun-
ctione, aut eidem interfuit, vel testimonio alio-
rum notitia aliqua succurrere possit; id quod ma-
gis est visum substantiale per verba similia vsur-
pandum. Quod & necessariò videtur faciendum,
si Calix & Patena consecrati desint: ad illorum
enim consecrationem in casu necessitatis ad be-
nedictionem est huiusmodi recurrendum. Fauet
Leander tract. 4. disp. 2. quæst. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>265</absatz-nummer> Addit num. 12. modicam quantitatem
balsami sufficere etiam pro magna quatitate olei,
quamuis oleum nullam odoris recipiat qualita-
tem, contra P. Coninck de Sacram. quæst. 71. n. 35.
asserentes omnes partes debere alterari. Sed cum
P. Dicastillo Tom. 1. de Sacram. tract. 3. disp. vnic. n.
62. media certè similior vero sententia, vt neque
exigua quæuis sufficiat, nec talis necessaria, vt
omnes debeant partes alterari; dummodò odor
possit percipi, quia propter illum vt materia hu-
ius Sacramenti est assumptum, quod ex Concilio
Florentino constat in Decreto Eugenij IV. de
Sacramentis, cuius illa sunt verba: Cuius materia
est Chrisma confectum ex oleo, quod nitorem significat
eonscientiæ: & balsamo, quod odorem significat  bonæ
famæ, per Episcopum benedicto. Pro quo & videan-
tur dicta num. 216. Subdit vers. Notandum secundò,
inualidè ministrari, si subsidente balsamo, eo solo
vngatur, secus autem si vngatur oleo tantùm ex
P. Dicastillo suprà, & Diana Parte 10. tract. 11. Resol.
13. vers. sequenti balsamum Indicum esse propriè
tale ait, licet censeat Pium IV. non id tantùm de-
clarasse, sed in eo dispensasse, de quo & n. 8. vers.
Deni&#xE8BF; ide&#x0303;, & Nos n. 214. Concludit in necessitate
posse Olea benedici cum minori numero mini-
strorum, ex Declaratione S. Congregationis. Pro
quo & e$uncleart priuilegium Indicum in facultatibus
temporalibus, quæ Episcopis conceduntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>266</absatz-nummer> Quæst. 129. probat Pontificem posse
simplici sacerdoti administrationem huius Sacra-
menti committere, & oppositum esse temerarium
Chrismate autem per Episcopum benedicto. Id-
que fore conuenientissimum in Iapone, & Pro-
uinciis aliis, in quibus Episcopi non inueniun-
tur. In Peruuio certè aliquæ sunt, ad quas aut
numquàm aut rarissimè, etiam zelo præditi Pa-
stores accedunt. Vnde & hoc etiam est pro tali-
bus conueniens à multis iudicatum. Timendum
tamen ne hac occasione Episcopi à visitatione
abstineant, quam ob conferendam Confirmatio-
nem solent frequentiùs adoriri. Quibus enim
administratio dicta committitur, poterit etiam vi-
sitationis cura committi.</P>
<P>  <absatz-nummer>267</absatz-nummer> Quæst. 130. disquirit an seclusâ Pontifi-
ciâ prohibitione, solo iure diuino attento, possit
Presbyter ex Episcopi sui præcepto validè con-
firmare, & negat cum multis. Circa quod non est
in quo hærere modò debeamus, licèt ille circa
quæstionem sententiarum diuersitate propositâ
diuagetur. Sicut neque circa Quæst. 131. vbi in-
quirit an valida sit hodie Confirmatio à Presby-<-P>@@

<-P>teris Græcis secundùm eorum ritum celebrata.
Clemens quidem VIII. omnes sic confirmatos
sine concessione Sedis Apostolicæ iussit sub con-
ditione iterùm confirmari, vt ex illius Constitu-
tione constat, quæ est in ordine 47. Quòd si mo-
dò valet, ad approbationem est Sedis eiusdem re-
uocandum, & sic componenda quæ habet quæst.
130. n. 25. & quæst. 131. n. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>268</absatz-nummer> Quæst. 132. id probat contra P. Quin-
tanad. & P. Pellizarium, quod & Nos probaui-
mus num. 208. & seqq. scilicet neque virtute Bullæ
Leonis X. neq; Adriani VI. neque Vrbani VIII.
posse Religiosos Sacramentum istud conferre.
Num. 4. & 5. priuilegium Leonis X. quod per-
petuum esse contenderat, fuisse personale oste&#x0303;dit,
de quo supràn. 261. Quòd si ex Bullâ Adriani id
licet; non tamen debeat ad Indiam Orientalem
extendi, ex eo habetur, quod tradit Quæst. 98.
num. 323. concessionem scilicet talem ad eas tan-
tùm Indias spectare, quæ tunc erant Carolo V.
subiectæ, qualis non erat India Orientalis. Sed
contrarium tenet P. Quintanad. Tomo 1. tract. 2.
singul. 6. num. 3. sicut de aliis priuilegiis. Nec de
Confirmatione plura.</P>
<Z><A+2>Circa Caput X. de Eucharistia.</A+2>
<A+1>Pro Communione Indorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>269</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Efendit illam Quæst. 142. adducto Li-
mensi Concilio, & aliis ex Dom. So-
lorzano, tradensque generalem doctrinam illis
accommodandam, ex multorum Doctorum sen-
tentia dicentium sufficere vt rudis agnoscat non
esse communem cibum, sed cibum aliquem be-
nedictum, sanctum, veneratione dignum, & pro-
ficuum ad animæ salutem, id quod ex cultu ab
aliis exhibito, & sacro apparatu, non est difficilè
coniectare: quo pacto c&#x0153;cus & mutus commu-
nicare potest. Sed certè ego non video quomo-
do stare possit vt rudis communicaturus non co-
gnoscat confuso aliquo modo ibi esse Christum,
cuius cognitio in illo supponi debet: & cùm ad-
ministratur illi, dicitur esse ibi Christum, vnde &
pectus tundens dicit: Domine non sum dignus, &c.
suo idiomate à Confessario instructus. Quòd si
non ita sit, & merum panem credat, non leue est
idololatriæ periculum in iis, qui assueti sunt ligna
& lapides adorare.</P>
<P>  <absatz-nummer>270</absatz-nummer> Vers. Aduerte tertiò, circa finem, Con-
cessionis Pauli V. mentionem subdit ad instan-
tiam Regis Nostri Philippi III. vt Indi sine Com-
munione valeant Iubilæa & gratias alias, solâ præ-
missâ Confessione, lucrari, aitque huius Pontifi-
cij Breuis mentionem fieri in Concilio secundo
Limensi. In quo est lapsus manifestus; Concilium
enim secundum ante natum Philippum est cele-
bratum: sicut & potiori ratione ante Pauli V.
creationem. Quod in sine addit Religiosis, de
quorum bono statu debet præsumi, si vsum ra-
tionis amiserunt, non solùm in articulo mortis,
sed etiam semel in anno, & si lucida habuerint
interualla, bis aut ter in anno posse Communio-
nem præberi; nec se maiorem frequentiam ad-
missurum; ad Indos quidem non spectat, & ita
non est circa illud diutiùs insistendum. Addo ta-
men si lucida interualla sint, & verosimilis ratio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0455.jpg/>
@@1@<SE455>56 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>nis vsus, non solùm bis aut ter, sed sæpiùs panem
vitæ conferendum: nulla enim est ratio cur de-
beat denegari; & cùm in bono statu sint, magis
videntur ad illum dispositi, quia à peccatis magis
alieni. Pro quo stat P. Henao Disp. 14. de Euchar.
n. 73. post hæc scripta visus.</P>
<Z><A+1>De Priuilegijs circa Missam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>271</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de illis Quæst. 98. §. 31. num. 197.
& seqq. vbi specialiter de horâ celebra-
tionis, pro quâ concessionem Alexandri VI. ad-
ducit de duabus horis post mediam noctem, &
Eugenij IV. de celebratione ex caussâ vsque ad
Nonam inclusiuè, ad quod ait non esse Superio-
ris licentiam necessariam. Sed in Societate aliter
dicendum ob generalem rationem circa vsum
priuilegiorum. In casu autem non frequenti, vt
itineris in die festo aut simili, tacita aut præsum-
pta sufficiet.</P>
<P>  <absatz-nummer>272</absatz-nummer> Quod autem initio ex Eugenio IV. &
Leone X. proponit, posse Missam & diuina offi-
cia celebrare in locis vbi eos hospitari contigerit;
& de Missionariis est sermo, & ex Clement. VIII.
posse Missam celebrare in locis decentibus &
honestis, & ab omnibus actibus humanis seiun-
ctis & remotis; quod perinde est ac dicere, in
Oratoriis priuatis quibuscumque: non est ita ac-
cipiendum, vt hoc posterius prioris explicatio
aut limitatio sit. In Missionibus enim celebra-
ri in hospitiis potest, etiamsi loca ab huma-
nis actibus seiuncta non sint, iuxta ea, quæ à
Nobis dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>273</absatz-nummer> Sacerdotem etiam sæcularem in locis
vbi raritas eorum est, posse duas Missas, etiamsi
non sit Parochus, celebrare, cum iis Auctoribus,
quibuscum & Nos, quibus adde Leandrum infrà,
quæst. 39. Alia ibidem non specialia, de quibus Nos
latiùs: plura tamen quæst. 135. ex quibus subiicien-
da nonnulla.</P>
<P>  Primum, posse celebrare in Cameris sæcula-
rium, etiam vbi dormiunt, & in plateis. Sic n. 1.
& 3. ex priuilegio, ex quo & Nos.</P>
<P>  <absatz-nummer>274</absatz-nummer> Secundum in Altari portatili vbicum-
que voluerint, ex priuilegio PP. Prædicatorum,
& Minorum. Cap. In his 30. de priuilegiis. Et
non esse reuocatum à Tridentino; cum multis,
licèt alij contradicant. De quo n. 3. & 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>275</absatz-nummer> Tertium posse item in Oratoriis sæcu-
larium, iuxta aliquos, etiamsi prohibitio Episco-
pi extaret ne vltra Missam vnicam alia dici posset.
Quod ipse non probat, quia abusus esset in pri-
uato oratorio plures Missas, acsi publica esset
Ecclesia, celebrare. Quæ ratio non probat de
duabus aut tribus, ex hoc enim non videtur Ec-
clesia publica, in quâ tot licent, quot occurrerint
Sacerdotes.</P>
<P>  <absatz-nummer>276</absatz-nummer> Quartum cum P. Pellizario, Portel,
Diana, Lezana, Cespedes, & P. Quintanad. posse
ibidem, contradicente Episcopo, Eucharistiam
ministrare, quia nequit ille vsum priuilegij mul-
torum Pontificum impedire. Admonet tamen
cum illis ne id fiat, ob vitandas turbas.</P>
<P>  <absatz-nummer>277</absatz-nummer> Quintum posse in grangiis, vbi & quo-
slibet Sacerdotes sæculares, eaque Oratoria gau-
dere immunitate. Pro quo ibidem Auctores, qui
& addunt licere id etiam contradicente Episcopo,<-P>@@

<-P>neque addunt nuper positam moderationem; &
meritò, quia hoc Religiosis magnum pareret de-
trimentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>278</absatz-nummer> Sextum vsum priuilegij Pij IV. id habet
quod à Nobis ex eodem positum in Additioni-
bus ad priorem Tomum num. 123. Addit n. 11.
ex priuilegio Sixti IV. vti posse Religiosos Altari
viatico etiam extra necessitatem, & sic diebus fe-
rialibus; modò adsit caussa rationabilis, ex Bar-
bosa Allegat. 23. n. 3. qui tamen de feriatis diebus
non loquitur, sed tantùm ait posse extra necessi-
tatem: est tamen verosimilis ampliatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>279</absatz-nummer> Post præfata ad Episcopos diuertens
nonnulla tradit iuxta communes Doctorum re-
solutiones, ex quibus cùm aliquos præferat n. 19.
sic concludit: Hæc magna neceßitas considerandæ
est respectu multorum, non autem vnius aut alterius,
Sed propter tot Doctorum auctoritatem & vsum, de
quo multi testantur, censeo posse hodie ratione infirmita-
tis, sed rarò, saltem semel in mense, Episcopum concedere
licentiam celebrandi coràm nobili persona infirma. Tu-
tiùs tamen esset S. Congregationem consulere. Sic ille:
qui post alia loci alterius pergit, & sit</P>
<P>  <absatz-nummer>280</absatz-nummer> Septimum, sacerdotem quemlibet itine-
rantem posse diebus singulis in Altari viatico ce-
lebrare ex Concilio Tribariensi Cap. Concedimus
30. de Consecrat. Dist. 1. quando scilicet sine graui
incommodo nequit ad Ecclesiam accedere. Pro
quo patronum allegat nullum & erit certè rarissi-
mus, cùm Doctores contrarium generaliter fa-
teantur ob Cap. Finale de priuilegijs in 6. vbi sum-
ma dicitur futura necessitas. Id certè minimè con-
sulendum, si tamen pro sæcularibus id licet,
quantò id potiùs Religiosis concedendum? Sed
addit num. 22. quòd ad hoc precisè vt decem vel
viginti laici itinerantes Missam audiant, non de-
bet Sacerdos extra Ecclesiam, saltem diebus feria-
libus, celebrare, secus si magna sit multitudo, de
quo Assert. 3. quia priuilegium Concilij concess&#x0169;
est Sacerdoti itineranti, quem non decet aliquem
diem sine sacrificio transire, non autem laicis.
Quod est sanè mirabile, posse scilicet Sacerdotem
diebus singulis celebrare, ob propriam deuotio-
nem, non posse ob coitinerantium commodum,
cum vterque respectus simul esse possit, & priui-
legium simpliciter concessum valeat in aliorum
commodum practicari. Nisi fortè loquatur de
Sacerdote non coitinerante, sed in viâ habitacu-
lum habente, villâ scilicet, aut ouili. Petendam
ab Episcopo licentiam cùm casus præuidetur, vt
semper itinerantibus accidit, colligitur ex n. 27.
quia non est euidens id licere: sed iuxta aliorum
sententiam, quos ibidem adducit, aliter asseren-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>281</absatz-nummer> Octauum, circa Religiosos Hiberniæ
pro Officiis defunctorum responsa quædam S.
Congregationis Cardinalium, vtilia certè, propo-
nit, sed quæ negotium præsens non concernunt,
vbi non omnia, quæ conducere aliàs possunt,
glomeranda. Vnde ad alia.</P>
<Z><A+1>De benedictione sacrorum, vbi & de
Ecclesijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>282</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de hoc Quæst. 93. num. 4. vbi ad-
ducit Decretum Congreg. Cardina-
lium ab Innocentio X. approbatum. Cùm enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0456.jpg/>
@@1@<SE456>Auctarium ex moderno Auctore. 57
<duolan 2><-P>quæsium fuisset. Vtrum Patres Societatis in Ciuitate
& Di&#x0153;cesi Angelorum poßint consecrare vasa sacra,
altaria, & similia, in quibus vnctio requiritur? Re-
spondit non posse. Ad quem locum se refert Quæst.
270. vbi generalem declarationem adducit pro
Missionariis Apostolicis, vbi Episcopi existunt.
Quæst. autem 98. §. 6. num. 25. & seqq. vbi varia
priuilegia accumulat, sicut & Leander Tomo 2.
Tract. 8. Quæstio 30. Disput. 7. nihil addit quod à
Nobis adductum non sit, præter priuilegium
PP. Carmelitarum Discalceatorum à Clemente
VIII. concessum Missionariis infidelium: pro
quo & aliis extat Bulla, cuius tenorem exhibet
initio Tituli 4. pag. 223. sed cum exceptione eo-
rum, quæ vnctionem exigunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>284</absatz-nummer> Quibus non obstantibus, standum iis,
quæ stabilita à Nobis sunt. Decretum enim in
gratiam Angelopolitani Episcopi ad summum
probat in Ciuitate illa ac Di&#x0153;cesi existente Epi-
scopo, id non posse fieri, quando distantia est
minor duabus diætis, iuxta ea, quæ tradit Tho-
mas à IESV MARIA de Conuersione Gen-
tium, in Compendio priuilegiorum. V Benedicere.
Et videntur conformia Concessioni Adriani VI.
in Omnimoda, de qua num. 194. Et alibi. Præ-
tereà, id tantùm pro Ciuitate & Di&#x0153;cesi præfa-
tis dispositum, quia ægrè id ferebat Episcopus &
noluit Congregatio priuilegium in eo casu con-
tra illius voluntatem vim habere, ad contentio-
num procellas sopiendas. Et quidem facile erat
S. Congregationi, cùm respondit, Non posse, ad-
dere, Neque in illis, neque in aliis. Quod cùm
non fecerit, indicium est aliquod prohibitionis
limitatæ. Quòd autem de Missionariis Apostoli-
cis aliter sit dispositum, non conuincit, ob dicta
§. 1. huius Tituli.</P>
<P>  <absatz-nummer>285</absatz-nummer> Circa Ecclesias nonnulla adducit Quæst.
98. §. 15. & 44. sed in iis nihil notabile & quod
Indiarum possit caussam promouere, cùm ex ad-
ductis à Nobis satis ampla pro benedictione, &
reconciliatione facultas habeatur. Pro erectione
autem stat priuilegium Pauli Tertij, & pro PP.
Discalceatis Carmeli Apostolicis Missionariis a-
liud Clementis VIII. Constitut. 47. citata num. 4.
de quo Auctor §. 15. sunt tamen pro Indiis spe-
cialia Regum nostrorum statuta: & solâ Regiâ
licentiâ, irrequisitis Episcopis, erigi posse, immò
& contradicentibus, ex Dom. Solorzano &
Fr. Ioanne Baptista, proponit num. 72. ob con-
cessionem Pauli IV. ex qua etiam habetur om-
nia Regia rescripta & mandata circa hoc & alia
esse à Pontifice confirmata, & eamdem vim ha-
bere, acsi ab eodem emanassent. Circa quod
hæret ille, eo quòd hæc sint contra Ecclesiasti-
cam libertatem (sicut multa, quæ habet Dom.
Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 21. vbi de deci-
mis. Et Cap. 26. vbi de Religiosis) nec Bullam
Pauli IV. videre potuerit, cuius fidem penes Au-
ctores eam citantes esse vult. Sed quidem Bulla
est certissima, cuius tenorem adducit Fr. Ioannes
Baptista fol. 304. & 305. & est illa pro PP. Do-
minicanis, in quorum libro priuilegiorum habe-
tur fol. 258. & licet non procedat specialiter de
Indiis, ex eo tamen quòd in ea approbantur, con-
firmantur, & innouantur concessiones omnes
quocumque modo factæ, non solùm Pontifi-
cum, sed Imperatorum, Regum, & aliorum Prin-<-P>@@

<-P>cipum, colligi ait Mag. Alfonsus à Veracruce
apud citat. Ioan. Baptistam fol. 307. quòd cùm
Reges Catholici per suas Regias litteras proui-
deant vt Religiosi liberè suis vtantur priuilegiis à
Pontificibus concessis, idem est acsi Pontifex ip-
se speciales de hoc dirigeret litteras.</P>
<P>  <absatz-nummer>286</absatz-nummer> Iuuat eum audire sic loquentem: Eadem
ratione cum expreßè per Reges Castellæ sit præceptum
vt Religiosi poßint ædificare domos pro Religiosis vbi-
cumque fuerit necessarium pro instructione Neophyto-
rum, vt patet in expreßis litteris ad trium Ordinum
Prouinciales specialiter directis: sequitur posse Prouin-
ciales sine aliqua requisita licentia accedere ad loca vbi
ipsi iudicauerint expedire, & ibidem posse ædificare do-
mum ad habitandum sicut si per Pontificem esset con-
cessum. Sic doctus ille Magister. Non ergo om-
nes Regiæ Schedulæ sunt à Pontifice confirma-
tæ, neque hoc Auctores dicti asseruerunt, vt affir-
mat P. Verricelli, sed quæ pro executione priui-
legiorum Pontificiorum à Regibus diriguntur.
Sunt namque Regia etiam priuilegia, & cùm ista
à Paulo IV. generaliter approbentur pro PP. Do-
minicanis, & consequenter pro omnibus com-
municationem habentibus, iam eo ipso sunt Pō-
tificia reddita, iuxta modum philosophandi Mag.
Veracruz. Quod ad Dom. Solorzanum attinet,
vir fuit sanè piissimus & doctissimus: in cuius si
quidquam scriptis minùs conforme Ecclesiasticæ
immunitati succurrit, in eo alios est secutus, quod
neque Nos probauimus: certum tamen commu-
niter iuxta Pontificias fuisse locutum concessio-
nes. De quo hæc satis.</P>
<Z><A+1>De celebratione in mari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>287</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Quæst. 133. & 134. vbi id licere
cum bonis probat Auctoribus, & et-
iam in flumine, si aliàs priuilegium sit pro cele-
bratione extra Ecclesiam, vel si non sit, quoties
sine illo id in terra liceret absque Episcopi licen-
tia, nec solùm in festis, sed etiam diebus singulis.
Id tamen negat in triremibus ob continuam ia-
ctationem, quod tamen concedit Diana Parte 5.
Tract. 3. Resolut. 40. & totum ab experientia pen-
det: & alicubi triremem esse posse quietam ocu-
lis comprobamus. De hoc etiam P. Busembaum
in Medulla Theologiæ moralis Lib. 6. Tract. 3. de Eu-
charistia Cap. 3. Dub. 4. cum aliis, & Leander su-
pra Quæst. 18. & luculentissimè Andreas Du Sau-
nay in Panoplia Sacerdotali Parte 2. Lib. 1. Cap. 8.
Artic. 2.</P>
<Z><A+1>De portatione Eucharistiæ ad collum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>288</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ffirmat Quæst. 136. & de Apostolicis
Missionariis Quæst. 232. addens gene-
raliter id licere ob periculum infidelium sine sto-
la, superpelliceo, & lumine: ob Viaricum scili-
cet infirmo tradendum. Ergo & idem licebit ob
eamdem caussam, si aliter conferri nequeat; licet
vix moraliter accidere posse videatur, vt saltem
stola non suppetat,  quæ adhiberi poterit, etiamsi
superpelliceum desit, in eo enim indecentia ap-
paret nulla: & sæpiùs id videmus in Religioso-
rum funeribus, iuxta peculiares eorum ritus, &
cùm Sacerdotes more laicorum communicant.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0457.jpg/>
@@1@<SE457>58 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><Z><A+2>Circa Caput XI. De Sacramento
P&#x0153;nitentiæ.</A+2>
<A+1>De absolutione ab hæresi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>289</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væst. 98. §. 1. priuilegium Societatis
adducit quoad absolutionem sæcula-
rium, sed sine Adnotationibus ab eadem adiun-
ctis. Et aliud pro Missionarijs Apostolicis in ter-
ris vbi grassantur hæreses, declaratione subiunctâ
particularis Congregationis Theologorum su-
per dubiis Missionariorum Capucinorum Orien-
tis, in qua sic: Manifestum est non posse absolui à
Mißionariis hæreticos, qui lapsi in partibus vbi non
grassantur hæreses, ad partes vbi sunt Mißionarij, se
conferunt. Sic Congregatio in Palatio Cardinalis
Pamphylij posteà Innocentij X. Sed contrarium
ille satis probabile existimat ex Bulla Eugenij
IV. iuxta quam aduenæ & peregrini sortiuntur
forum p&#x0153;nitentiæ vbicumque contigerit reperi-
ri. Addit & rationem conuenientiæ, quæ in ad-
uenis & prædictis pariter militat, ne in hæreticâ
prauitate confirmentur, concludens tutiùs esse
S. Congregationem consulere. Ex his ergo ali-
quis non immeritò deducat, in Indiis locum non
esse priuilegio quoad absolutionem ab hæresi,
cùm absolui nequeant lapsi in partibus vbi hære-
ses non grassantur, vt non grassantur in Indiis,
nisi fortè in locis illis, vbi Belgæ hæretici domi-
nantur, aut Angli. Sed quidquid de Missionariis
sit, ad priuilegium est Indicum prouocandum,
cùm de Missionariis alia sit ratio, vt dictum suprà
iuxta moderationem à Nobis designatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>290</absatz-nummer> §. 2. de absolutione agit Religioso-
rum, & pro ea priuilegium Societatis, & aliud
pro PP. Franciscanis allegat. Sed verò Grego-
rius XIII. vt ibidem, hæresim excepit, & non-
nulla alia grauissima crimina. Non est ergo eis-
dem innitendum in absoluta aut affirmatione aut
negatione. Quia contra affirmationem militant
nouiores Pontificum dispositiones: & contra
negatiuam id stat quod est à Nobis suo loco
comprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>291</absatz-nummer>  Quæst. 147. probat perpetuò impe-
ditum posse ab Episcopo absolui; non so-
lùm quia multi, quos adducit, id probabiliter,
iuxta eundem; affirmant generaliter loquendo;
sed quia ratione impedimenti est casus Episcopa-
lis. Quod si neque Episcopus adiri possit, & diu-
turnum sit impedimentum, etiamsi non perpe-
tuum, quia & illud æquiparatur mortis articulo,
tenet, & robustè probat Quæst. 148. absolui ab
eo posse, qui ab aliis mortalibus potest absolue-
re, pro quo graues fautores inducit. Quæst. au-
tem 149. degentes in Indiis ait legitimum impe-
dimentum habere, si neque Episcopi, aut eorum
Vicarij sint; quod & de aliis remotissimis regio-
nibus tradit. Et Quæst. 50. vt probabiliùs sustinet
sic absolutos, si contingeret ad ea loca accedere,
in quibus obligatio est se Apostolico conspe-
ctui præsentandi, id debere facere. De Inquisi-
tione verbum nullum: neque cùm illius Iudices
adsunt, nec tamen absoluere volunt. Quæst. ta-
men 151. videtur obligationem penitus amoliri,
dum tamquàm probabilius statuit impeditum le-<-P>@@

<-P>gitimè, nec potentem Sedem Apostolicam, Epi-
scopum, aut eius Vicarium adire, non teneri
priuilegiato confiteri, neque cuicumque alteri,
qui non sit Apostolicus Legatus, quales non
sunt Inquisitores. Et num. 7. concludit cum mul-
tis, quos citat, impeditum personaliter adire, non
teneri per Procuratorem aut litteras id præstare.
Esse autem eandem rationem hæresis & aliorum
criminum, vt absolui possit impeditus, probaue-
rat. Quæst. 147. numer. 5. & seqq. Facit pro eo
multorum sententia apud eumdem Quæst. 162.
num. 25. dicentium denegata iniustè facultate ab-
soluendi à reseruatis à Prælato sæculari, haberi
pro obtenta (de Regulari id probaueràt num. 15.
cum multis ob Pauli V. concessionem.) Tunc
sic. Aut Episcopi & Inquisitores possunt absol-
uere ab hæresi in foro p&#x0153;nitentiæ, aut non. Si
primum, & tamen negant, stat prædicta senten-
tia satis probabilis. Si secundum, perinde est acsi
non adessent. Possunt ergo impediti à quocum-
que absolui Confessario legitimè iuxta Tridenti-
num approbato Pro quo & iuuat id quod tradit
ipse Quæst. 161. numer. 7. scilicet Ordinario præ-
sente, sed latente, ita vt ad eum esse nequeat ac-
cessus, haberi pro longissimè absente.</P>
<Z><A+1>Circa approbationem Confessariorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>292</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væst 98. §. 11. & citata nuper 161.
ex priuilegiis, & aliis fundamentis
in partibus infidelium absente Episcopo & eius
Vicario, absque vlla approbatione Ordinarij
posse Religiosos Confessiones audire, quod est
etiam conforme Breui Innocentij X. nec cen-
seri adesse, si per duas distent di&#x0153;tas. Quod &
habet numer. 80. citat. Quæst. 98. vbi de actibus
Pontificalibus ex priuilegio licitis loquitur. Pro
quo n. 81. adducit P. Quintanad. idem asseren-
tem, si tamen diu deberet expectari. Et licet iux-
ta leges viginti milliaria singulæ habeant, non
debent tamen in eo rigore accipi, cùm ratione
asperitatis viarum, debilitatis virium & aliarum
circumstantiarum, non ita plena sufficere possint:
posse tamen licentiam per litteras postulari de
quibus n. 10. Et quòd non sit necessaria Episco-
palis licentia, nisi ex vrbanitate, quando à Rege,
aut Prorege mittuntur vt munus exerceant Pa-
rochi, cum Fr. Emmanuele, & Fr. Ioanne Ba-
ptista affirmat num. 7. Quod tamen limitat iuxta
Breue Innocentij X. si non sint Parochi in illis
partibus, etiamsi sint Episcopi, & si nolint sæcu-
lares Parochos destinare. Quod non est penitus
circa hoc vltimum admittendum: quia Parochi
nequeunt nisi præsentati à Rege designari: cùm
autem eos destinat ad munus illud, destinatio
talis habet saltem vim præsentationis: debent er-
go institui. Si autem sint Parochi; aut illi præ-
missa præsentatione instituti sunt, & tunc non
est credendum velle eos, qui alios designant, pe-
nitus amoueri. Si autem præsentatio non præ-
cessit, designatio vim habet talis, & ita Canonicè
instituendi, nisi idonei non essent, tunc enim re-
pellendi: pro quo Auctor num. 239. cit. Quæst. 98.</P>
<P>  <absatz-nummer>293</absatz-nummer> Quæst. 162. vers. Mihi videtur, senten-
tiam aliquorum, quos numer. 6. allegat, asseren-
tium pro Religiosis vnicam sufficere approba-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0458.jpg/>
@@1@<SE458>Auctarium ex Moderno Auctore. 59
<duolan 2><-P>tionem improbabilem iudicat, & in fine ait non
esse iam locum quæstioni ob Innocentij X. De-
cretum in caussa Episcopi Angelopolitani, est
enim satis expressum. Quod & alios dixisse vidi-
mus, & quid circa id sentiendum declarauimus.
Illud fauorabilius apud eumdem, virtute Iubilæi,
& Cruciatæ vnicam approbationem sufficere.
Sic num. 2. vbi quamplures pro eo adducit, quid-
quid aliter sentiant ibidem adducti.</P>
<Z><A+1>Circa Confessionem in nauigatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>294</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc tractat Quæst. 156. & tribus
seqq. vbi multa scitu digna. Et in prio-
ri, si sit Capellanus Parochi officio fungens, con-
sitendum eidem ait: secus si nauis in portu sit,
nec Capellanum habet Parochialem. Vbi ad-
dendum ex quo quis nauim non exiturus intrat,
posse Capellano confiteri; secus si exiturus, vt
sæpè accidit. Si Capellanus non sit, & nauis inue-
niatur in centum milliarium distantia à di&#x0153;cesi
aliqua, quæ minor est quàm distantia duarum
diætarum, Confessio est facienda Confessario
pro eadem approbato, si in naui adsit. Quòd si
æquè distet à pluribus, aut parùm plus, minusue,
cui voluerit, si plures pro eisdem approbati suc-
currant.</P>
<P>  <absatz-nummer>295</absatz-nummer> Si verò sit in alto mari neque necessitas
vrgeat, nequit confiteri nisi Confessario appro-
bato ab Ordinario Confitentis, sicut non pos-
set in terra, etiamsi à sua di&#x0153;cesi longissimè di-
staret: pro quo Quæst. 161. num. 4. cum mul-
tis aliis. Quia Decretum Concilij Tridentini et-
iam tunc videtur vrgere, neque pro exceptione
fundamentum solidum affertur. Quòd si naui-
gatio periculosa sit, quod prudentis arbitrio re-
linquitur, tunc eam initurus, aut prosequens,
cuicumque potest Sacerdoti etiam simplici, nec
approbato, confiteri iuxta eumdem Quæst. 158.
post relatas sententias aliorum. Non inquirit au-
tem de periculo in nauigatione ipsa, quia de eo
fortè dubitatio esse nequit, cùm in mari quodli-
bet obortum periculum debeat magnum & le-
thale reputari; nisi expertorum iudicio leue &
ordinariè superabile censeatur. Cùm aliàs opinio
sit aliquorum nauigaturos posse absolui à quoli-
bet, quia nauigatio periculosa semper est, præ-
sertim si longa, pro quo Auctores apud eum-
dem: qui Quæst. 159. concludit eum, qui præ-
uidens periculum, se mari commisit, etiamsi liberè
potuisset à naui descendere, posse in naui à quo-
cumque absolui, secus ante ascensum in illam
omnino voluntarium, quia hic omnino extra pe-
riculum esse censetur, secus ille, qui non tene-
tur ad confessionem non approbato faciendam,
etiamsi id præuideat, immò velit à nauigatione
iam inchoata desistere. Pro quo exempla ex mul-
torum doctrina probabilia conducit. Nec Nos
de illis plura.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XII. De Extrema
Vnctione.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>296</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Sacramento agit Quæst. 165.
& seqq.  & in illa tenet cum multis de-
ficiente oleo infirmorum pro communitate pos-<-P>@@

<-P>se oleo Catechumenorum ministrari; secus si
vnus vel alter nequiret inungi: quam limitatio-
nem proponit ex P. Layman, P. Castropalao
num. 9. sed cùm alij eam non adhibeant, sed ge-
neraliter loquantur, oppositum est probabile, si
consequenter sit loquendum. Addit ibidem. vers.
Verùm non desinam, non esse improbabile, defi-
ciente vtro que oleo licitè posse Chrisma adhibe-
ri sub conditione, sicut de oleo Cathecumeno-
rum dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>297</absatz-nummer> Quæst. 166. multis conatur ostendere
non esse præceptum vllum renouandi quotannis
oleum infirmorum, & nouo vngere; licet respe-
ctu Chrismatis sit obligans sub mortali, licet con-
traria sententia sit communis. Et vt præceptum
aliquod sit illud sub veniali tantùm obligare, pro
eodem stat cum aliis Leander Tract. 4. Disput. 2.
Quæst. 11. qualecumque autem sit præceptum,
si factâ diligentiâ nouum haberi nequeat, nullum
futurum peccatum, de quo & Quæst. 98. n. 222.
Neque ad illam teneri eos, qui priuilegium ha-
bent vtendi veteri. Quòd si diligentia præscri-
batur, illa certè minor sufficiet, quàm si priuile-
gium non esset, quia illud aliquid debet operari.
Et licet in Rituali Pauli V. habeatur oleum di-
ctum quotannis Feriâ v. in C&#x0153;na Domini re-
nouandum, addit Rubricas dictas tantùm conti-
nere doctrinalem instructionem, & non præce-
ptum: quia Paulus V. in Bulla Rituali præfixâ
non præcipit, sed tantùm hortatur ad illius ob-
seruantiam. Hoc vltimum à Nobis est sufficien-
ter improbatum. Quod autem de diligentia di-
citur, non videtur admittendum, quia renouatio
olei ideò fit, nam vetus est obnoxium corruptio-
ni, & oportet, etiamsi corruptum non sit, esse pu-
rissimum. Et licet in priuilegio diligentia non
exprimatur, id satis apertè innuitur, dum dicitur
id licere in locis, à quibus valde remoti sunt Episcopi,
vt in Bulla Pauli V. & sequentium Pontificum.
Et leuis quidem iste non videtur esse defectus.
Opinioni P. Martinon, de qua numer. 223. nul-
lam notam inurit, sed tantùm falsam asserit num.
222. citat.</P>
<P>  <absatz-nummer>298</absatz-nummer> Et vt quod ad olea spectat pariter præ-
beamus, citat. Quæst. 98. num. 219. & 220. ait
peccatum esse mortale oleo Catechumenorum
antiquo adultum extra periculum mortis inun-
gere, non verò infantem, quia semper iste in pe-
riculo versatur. Addit tamen num. 221. ex vir-
tute priuilegij Greg. XIII. etiam nullo mortis
periculo existente, & etiam si nulla sit adhibita
diligentia, posse oleo antiquo quatuor annorum
circa baptizandos vti. Sed verò Gregorij priui-
legium præterquam quòd temporale fuit, & an-
no 1603. finitum, faciendam diligentiam præ-
scribit, sicut & Clemens VIII. in Bulla pro PP.
Carmelitis Discalceatis.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XIII. De Sacramento
Ordinis.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>299</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Riuilegium conferendi Ordines Mino-
res Innocentij IV. & Leonis X. non
esse reuocatum censet cum Fr. Emmanuele, &
Fr. Hieronymo Rodriguez Quæst. 98. num. 224.
Inter alia priuilegia vt Religiosi ordinari possint,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0459.jpg/>
@@1@<SE459>60 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>illud proponit, quod est ab Vrbano VIII. PP.
Augustinianis Discalceatis concessum in Indiis
Occidentalibus & Philippinis degentibus, vt sci-
licet tribus diebus continuatis festiuis promoueri
possint à quocumque Antistite, quem maluerint,
in proptiâ Di&#x0153;cesi, aut in alienâ, de Di&#x0153;cesani
consensu Pontificalia exercente. Sic num. 226.
qui tamen num. 227. asserit priuilegia dicta pro
Orientalibus Indiis non fauere: sed Nos aliter
suo loco demonstrauimus.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XIV. De Sacramento
Matrimonij.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>300</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Itatâ nuper Quæst. 98. §. 29. & Dubijs
seqq. de illo Auctor, sicut & Titulo 12.
& num. 170. §. dicti, priuilegium Pauli III. So-
cietati concessum exhibet, rogatque an in illo
propriè dispensatio, an sola declaratio sit? Vide-
tur hæc esse, quia matrimonia in gradibus diuinâ
lege non prohibitis legitima sunt. Quia verò
Pontifex voce dispensationis vtitur, censet illud
ad hæreticos extendendum qui infideles reuerà
sunt, sed contra Ecclesiæ leges contraxerunt in-
validè, & possunt virtute priuilegij circa gradus
quoscumque dispensari, in quibus matrimonium
celebrarunt. Gradum primum excipit num. 175.
& num. 174. cum alijs docet in primo gradu li-
neæ transuersalis, vt fratrum, non esse inualidum,
& sic coniunctos non separandos; secus si hære-
tici, de quo citat. num. 175. Pro quo & Leander
Tomo 2. Tractat. 9. Disputat. 12. Quæst. 9. citans
alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>301</absatz-nummer> Num. 176. adducit dispensationem Pauli
circa 3. & 4. gradum: contendit tamen non eo
ipso esse dispensatos, sed posse dispensari: & pro-
bat ex Bullâ Gregor. XIV. die 21. Septemb. 1591.
quam allegat D. Solorzanus Tom. 2. Lib. 1. Cap. 28.
n. 50. ibi enim Pontifex dispensationem necessa-
riam statuit, & eam ad Mestizos exte&#x0303;dit. Sed certè
nihil tale ex Bullâ deduci potest, quidquid Dom.
Solorzanus num. 51. videatur indicare, qui tamen
se refert ad Fr. Ioanne&#x0303; Baptistam in Animaduer-
sionibus pro Confessariis Indorum 1. parte in
Tabulâ, v. Mestizos, vbi tenorem concessionis ad-
ducit, iuxta quam Indi & Æthiopes ex Christia-
nis etiam parentibus nati, & in infantiâ baptizati;
Neophyti censendi sunt, & iis mixtim progeniti
admiscendi: Vt vel matrimonio coniungi, vel in con-
tracto remanere poßint, siue eorum alter tantùm, siue
etiam vterque inde oriundus ac propriè indigena sit, in
quibuscumque consanguinitatis, seu affinitatis gradibus,
iure diuino (vt suprà) non prohibitis, dispensare poßit,
concedimus & indulgemus. Quæ sunt verba Ponti-
ficis. Vbi cùm dispensationem pro omnibus con-
cedat gradibus, non eo ipso, sed à Societatis Pa-
tribus tribuendam, non benè inde infertur pro
tertio & quarto esse necessariam, pro quibus
iam concessio præcesserat; sed pro aliis, pro
quibus facultas præcipuè quærebatur. Quartero-
nes Mestizorum nomine non venire affirmat n.
172. de quo iam dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>302</absatz-nummer> Quæst. 170. multis probare pergit gene-
raliter loquendo non posse coniugem conuer-
sum cum remanente infideli cohabitare, etiamsi<-P>@@

<-P>alter velit cohabitationem sine iniuria Creatoris.
In Nouo tamen Orbe, & Æthiopia aliter facien-
dum, quia aliàs grauia incommoda sequerentur.
Canonem Concilij Toletani defendit, etsi Pro-
uincialem, quia Iuri insertum, Decreto inquam,
quod Iuris auctoritatem habere contendit cum
aliquibus contra plures à se adductos. Nihil pro-
fectò in iis, quæ à Nobis stabilita possint de-
moliri.</P>
<P>  <absatz-nummer>303</absatz-nummer> Quæst. 176. statuit, cùm Polygami con-
uertuntur, primam vxorem retinendam, cum qua
verè fuerit contractum matrimonium. Quòd si
hoc deprehendere non sit probabile, nulla est cir-
ca coniuges obligatio. In dubio autem dari posse
facultatem Missionariis vt dispensent, fore con-
ueniens. Sed certè hoc non videtur admitten-
dum: nam dubium aut vinci diligentiâ potest,
aut non? si primum, & legitimus coniux com-
periatur, in coniugio permanendum: si secun-
dum, stat resolutio præcedens de impossibili no-
titiâ: cessat ergo obligatio, quia respectu aliarum
superari nequit, cùm hoc pendeat à notitia con-
iugij omnium primi. Alia, de quibus ibi, de con-
trahentibus scilicet cum conditione repudij, val-
de verosimilia sunt, vt scilicet standum sit com-
muni modo contrahendi, etiamsi non sit con-
ditio semper expressa, quæ est contra substan-
tiam matrimonij, & ita in sic contracto nulla est
obligatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>304</absatz-nummer> Quæst. 177. contrarium firmat ei, quod
Quæst. 170. vidimus asseruisse: vno scilicet con-
iuge non conuerso, eum, qui conuertitur, posse
ad alias nuptias transire, etiamsi infidelis velit sine
iniuria Creatoris habitare. Cùm modò ob au-
ctoritatem Innocentij III. in Cap. Gaudemus, de
diuortiis; statuat num. 4. regulariter non licere:
qui citatâ Quæst. 170. num. 4. dixerat Innocentium
agere de casu, in quo coniux vterque conuerti-
tur. Limitationes addit. Primò, quando est lex
aut consuetudo prohibens cohabitationem. Se-
cundò, quando ex circumstantiis timetur pericu-
lum peruersionis coniugis, filiorum, aut familiæ.
Sic num. 5. 6. & 7. & id auctoritate Concilij Li-
mensis probat num. 8. addens in sequentibus, quòd
si coniux infidelis requiri nequeat ob difficulta-
tem itineris, non ideò licet denuò contrahere,
nisi circumstantiæ tales sint, ex quibus eum nolle
conuerti verosimiliter coniiciatur. Tertiò, si fide-
lis pertrahatur ad peccatum mortale. Sic num. 13.
Quod, vt diuersum sit à primo, intelligendum,
cùm cohabitatio admissa, eo quòd nullum conii-
ciebatur periculum, est reipsa deprehensa pericu-
losa ex dictâ ad peccatum pertractione. Immò
dicendum, etiamsi fidelis ita constans sit, vt sibi
inde non metuat, secedere posse, quia esset illud
onus grauissimum. Quartò, per Pontificis dispen-
sationem, quæ stare potest etiam in matrimonio
infidelis consummato. Sic num. 18. contra ali-
quos. Et id posse conueniens ob conuersio-
nem alicuius, aut multorum inde euenturam,
iudicari, præcipuè si vniuersi populi, aut re-
gni.</P>
<P>  <absatz-nummer>305</absatz-nummer> Quæst. 180. affirmat, & multis compro-
bat matrimonium celebratum coram Parocho,
qui contrahentium idioma non callet, sed inter-
prete vtitur, esse validum, contra Basilium Don-
næi. Sed certè vt ista sententia possit tutò su-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0460.jpg/>
@@1@<SE460>Auctarium ex moderno Auctore. 61
<duolan 2><-P>stineri, interpretes Indus esse non debet, sed talis,
cui meritò credi possit. Vel adhibendi plures, ita
vt moraliter constare de consensu queat. Vel si
non plures, alia debent adminicula suffragari.
Pro quibus sunt Doctores ab Auctore adducti
Quæst. 181. multi enim dicunt absolutè non suffi-
cere vnum interpretem ad matrimonium contra-
hendum, vt videri potest numer. 1. & 2. si duo in
loco haberi possint. Alij plures requirunt iuxta
sententiam eorum, qui dicunt requiri plures quan-
do non habent certas artis suæ regulas. Sic num.
2. §. Tertia opinio. Item, cùm interpres non est
cognitus, neque consideratè electus, neque à par-
tibus, sed à Parocho. Prætereà Parochus tunc
tenetur credere interpreti dicenti se fuisse de con-
sensu coniugum electum, quando est persona
bonæ famæ, & non adest rationabilis suspicio
fraudis, sic num. 5. Denique interpreti à Republi-
ca electo & stipendiato creditur, qui de fideliter
exercendo officio iurat, de quo §. Tertius est casus:
est enim velut notarius publicus. Quæ omnia
pro Indis non faciunt: vnde plures adhibendi in
casu, qui videtur Metaphysicus: Parochus enim
potest duo hæc verba addiscere, Vultis maritari?
idque breuissimè, nisi stipes sit. Illis autem dextras
iungentibus, & annuentibus, ad firmitatem satis.
Quòd si difficultatem aliquam in memoria habeat,
scribat, & scriptum legens interroget.</P>
<P>  <absatz-nummer>306</absatz-nummer> Quæst 247. rogat an Indi validè contra-
hant, vbi ex consuetudine receptâ Gubernator
explicat præsentium coniugum consensum. Et
affirmatiuè respondet cum Veracruz & Matien-
zo, ac Pesancio, quia ex consuetudine illud est
signum sufficiens expressiuum consensûs, vnde
etsi taceant, consentire probantur. Addit tamen,
si reuerà non consentiunt, matrimonium esse
nullum, aut si consentiant ex non leui metu. Res
prorsus periculosa & non toleranda, cùm sciamus
quantoperè Indi Gubernatores timeant suos, &
quàm illi durè imperent, extraneis quibusque fre-
quenter duriores.</P>
<P>  <absatz-nummer>307</absatz-nummer> Quæst. 148. de variis inquirit casibus,
in quibus dubitari potest an sine assistente Paro-
cho possit matrimonium contrahi. Et respon-
det ex Declaratione Clementis VIII. & S. Con-
gregationis, esse tantum tres: quando scilicet ob
persecutionem Episcopus & Parochus Ecclesiam
deseruerunt, vel quacumque ex caussa non sunt,
quia scilicet mortui, aut occisi, aut relegati. Et
quando etiamsi adstent, latent penitus; vel si ab-
sentes sint, tutò adiri nequeunt: & item cùm Pa-
rochus nequit haberi, nec de proximo spera-
tur: tunc autem de proximo sperari censet, cùm
infra annum expectatur. Alios casus, quos graues
Scriptores admittunt, reiicit, quia nullum bonum
æquiualere potest illi, quod ex firmâ Conciliaris
Decreti obseruatione tenetur. Admissis enim
variis limitationibus, aut potiùs relaxationibus,
ad frequentiores alios Ecclesiæ perniciosissimos
venietur. Idem tenet Leander suprà, Quæst. 7.
qui & videndus quæst. 8. circa Clementis VIII.
Declarationem non firmam. Sed certè cùm pro-
babiles opiniones sint tales casus admittentes,
quas Ecclesia tolerat, in casuum eorumdem con-
tingentia parùm cautio præfata molietur: viris
ergo doctis negotium est huiusmodi relinquen-<-P>@@

<-P>dum. In Indiis autem, si Religiosi adsint, nulla
est difficultas, quia ex priuilegio Pij V. admini-
strare omnia Sacramenta possunt, vbi Parochi
non sunt.</P>
<Z><A+2>Circa Caput. XX. num. 461.</A+2>
<A+1>Ubi de dispensatione in voto Castitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>308</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Quæst. 98. §. vltimo. vbi priuile-
gium Clementis VIII. pro PP. Car-
melitanis Discalceatis adducit, iuxta quod ex ra-
tionabili caussa licet, necessitatis nempè, vtilitatis,
conuersionis, & salutis animarum illarum par-
tium. Quod & de voto religionis similiter con-
cedit. Licebit ergo & in Indiis ex vi communi-
cationis, quia concessio illa generalis est pro ter-
ris infidelium, vbi & fideles etiam fortè sint, vt
Clemens loquitur & ita concessio ista non est
more aliarum pro Missionariis Apostolicis regu-
landa, quarum Formulas exhibet Auctor Titulo
16. in quarum Quartâ Sect. 6. §. 2. quæ est pro
Asiâ, Africâ, & Americâ, sic habetur: Secundò,
dispensandi, & commutandi vota simplicia, etiam casti-
tatis, ex rationabili caussa, in alia pia opera, non tamen
religionis. Sic ibi. Vbi quod de voto religionis
dicitur, non obstat priori concessioni, quia con-
cessio limitata ampliorem non tollit, dum non
exprimit: vt tradunt Abbas, Portel, Sigismundus
Scaccia, P. Arriaga, & P. Palaus, quos adducit
Auctor Quæst. 95. num. 1. vbi id tamquàm proba-
bile proponit, & pro eo statuit primam Asser-
tionem.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XXII. de venditione ar-
morum pro infidelibus.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>309</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc agit Quæst. 202. vbi hæc habet.
Primum non prohiberi, quando de
abusu contra Catholicos non constat, etiamsi ali-
quando per accidens contra intentionem contin-
gat, cum multis numer. 1. Secundum, incidere in
excommunicationem, qui in ipsis terris infide-
lium arma conficit & vendit: pro quo Auctores
citat, sicut & pro contrariâ sententiâ. Licèt enim
non deferat, præbet tamen auxilium, quod ex-
pressè prohibitum. Oppositum tenet Leander
Parte 4. Tractat. 3. Disput. 7. Quæst. 2. cum Alterio
& P. Petro Hurtado. Tertium, metum grauem
excusare, si non præponderet damnum Christia-
næ Reipublicæ, vt est à S. Congregatione decla-
ratum. Id quod rarò eueniet, cùm illud, quod
facere vnus homo potest, magnum nequeat di-
spendium afferre, & ita non præponderat pro-
prio, siue vxoris, filiorum, parentum, aut con-
sanguineorum vel affinium, seu intimorum ami-
corum: ex Sousâ in explicatione Bullæ C&#x0153;næ, Disp.
51. num. 5. Pro quo & Leander suprà, Quæst. 66.
ex PP. Suario & Petro Hurtado. Quartum, quan-
do damnum commune præponderat; peccari
quidem grauiter, sed non incurri excommunica-
tionem; sic bonis Auctoribus affirmantibus,
sed negantibus grauissimis aliis, quorum vrgen-
tius videtur fundamentum; sed fauorabilius aliud<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0461.jpg/>
@@1@<SE461>62 Additiones ad Thesaurum Indicum.
<duolan 2><-P>promiserit præferendum. Quintum excusari ven-
dentem ob redemptionem captiuorum. Sic a-
pud illum multi. Sextum, hæreticos expressè seu
nominatim declaratos, de quibus Canone 7. Bullæ,
esse eos, qui sequuntur sectam expressè damna-
tam, vt Lutheri, Caluini &c. contra non pau-
cos volentes propriis expressis nominibus decla-
ratos esse debere.</P>
<Z><A+2>Circa Caput XXIII. De Indulgentiis.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>310</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis Quæst. 98. §. 25. & num. 137.
& Religiosos in partibus infidelium
illas concedere posse, quas Episcopi: Visitantes
eorum Ecclesias centum dies Indulgentiæ con-
sequi affirmat. num. 138. Pro quibus omnes il-
læ, quas in Terra-sancta fideles consequuntur,
de quo num. 139. & ex Fr. Emmanuele Tomo 3.
qq. regular. quæst. 98. artic. 1. & 2. in Noua-Hi-
spania visitantes Ecclesias PP. Prædicatorum In-
dulgentiam plenariam in Festis S. Dominici, S.
Thomæ, S. Vincentij, & S. Catharinæ Senensis,
ex Motu proprio Pij V. & confessos ac contri-
tos, si in Octauis SS. Dominici & Thomæ Eu-
charistiam sumpserint, similiter Indulgentiam
plenariam. Quam concessionem extendit ad Ec-
clesias PP. Minorum, & S. Augustini in Noua-
Hispania. Additque per communicationem idem
habere Ecclesias aliorum Ordinum in Festis
suorum Sanctorum, etiam Beatificatorum, vt
B. Andreæ Caietani, & B. Andreæ Auellini.
Sic enim numer. 139. & 140. Indorum priuile-
gium vt sine confessione, dum Confessarij copia
deest, lucrari Iubilæum possint, habet n. 141.
de quo & Nos numer. 233. & 234. Esse etiam
pro eo die, quo PP. Dominicani iter aggrediun-
tur ad Indos, & quo perueniunt, aut in itinere
decedunt, tradit numer. 142. esseque Pij IV. cùm
tamen sit Pij V. apud Fr. Emmanuelem Artic. 2.
quia ex eadem Bulla, de qua suprà Ann. 1571.
& ex eadem ibidem docentes Indos eorum i-
diomate totiesquoties centum dies. Ac tandem
ex Paulo V. eadem quæ ex Pio V. pro Religiosis
omnibus, sed confessis, & sacrâ Communione
refectis. Sic numer. 144. Nec de Indiis tantùm
procedit, sed de infidelium ac hæreticorum quo-
rumlibet conuersione. Eamque consequi Fratres
laicos ex P. Pellizario Tomo 2. Tract. 8. num. 200.
firmat. num. 145.</P>
<P>  <absatz-nummer>311</absatz-nummer> Circa quæ id quod de communicatio-
ne aliarum Religionum dicitur pro Indulgentia
illâ Nouæ-Hispaniæ, est tantùm probabile iuxta
à Nobis hoc Titulo num. 141. & seqq. Commu-
nicationem siquidem in Indulgentiis negant mul-
ti. Propter quod concessio pro PP. Prædicatori-
bus ad duos alios Ordines fuit extensa, suppo-
nentibus eorum Religiosis non extendi, aut val-
de dubitantibus circa illud. Id quod dicendum
potiùs de extensione ad Prouincias alias India-
rum: pro quo & illud est fundamentum, quod à
Nobis propositum hoc etiam Titulo Cap. 5. Dicto
4. Cùm autem visitantibus Ecclesias Indulgen-
tia plenaria concedatur, quid noui habet quòd
posteà illa pro communicantibus aut Missam ce-
lebrantibus concedatur? Fr. Emmanuel citat. Ar-
tic. 1. quasi pro Textu addit, A fortiori. Nihil er-
go maius additum, sed maius pro consecutione<-P>@@

<-P>Indulgentiæ fundamentum. Quod autem insu-
per concedit Pontifex, vt celebrantes, aut facien-
tes celebrare in Festis D. Dominici, & D. Tho-
mæ, toties consequantur per modum Iubilæi
eamdem, aliquid magis speciale videtur indicare,
cum pro Sanctorum omnium Festis non proce-
dat, de quibus priùs. Nec verò quale sit apparet;
nam quòd Toties dicitur, etiam de aliis Festis di-
ctum fuerat, sicut per modum Iubilæi, quod ad
electionem Confessarij solet vsurpari. Est ergo
speciale, sed latens, & Deo soli notum, quod
esse satis debet, vt iuxta concessionem operantes,
specialem sibi possint suo reuelandum tempore
thesaurum expectare. Fundendæ preces iuxta
Pontificis præscriptum pro augmento Christia-
næ Religionis, felici statu Sedis Apostolicæ, & in-
fidelium conuersione.</P>
<P>  <absatz-nummer>312</absatz-nummer> Pro euntibus ad Indias duo sunt priui-
legia similia, Pij. V. & Pauli V. sed ille commu-
nionem non petit, quam tamen petit iste. Et si
die inchoandi itineris, aut consummati, non est
pro eo commoditas, quid tunc? Priuilegium Pij
V. tantùm in eo casu locum habebit, & Com-
munione ante iter inceptum præmissâ, aut con-
summato itinere, Pauli concessio valebit: neque
aliud potest de voluntate Pontificum rationa-
biliter suspicari. Quamquam fortè non deerit,
qui pium contrarium sensum arbitretur, dum per
eum non stat, cui facta est gratia pro Apostolicâ
functione.</P>
<Z><A+2>CIRCA TITVLVM XIII.
De Episcopis. Et Cap. 6. num. 65.</A+2>
<A+1>Ubi de illitteratorum Ordinatione ob
Indicæ linguæ peritiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>313</absatz-nummer> <INI3>T</INI3>Antam esse necessitatem posse, vt
prorsus illitteratus propter linguæ
peritiam valeat ordinari, tenent ij,
quos adducit Quæst. 276. quibus & assentitur ipse
non absque formidine, & expectandam quidem
ait Pontificis dispensationem, nisi biennium ferè
sit elapsurum, vt in nauigatione Indica solet ac-
cidere. Sed certè si ratio, quam ipse & alij addu-
cunt, efficax est; quòd scilicet multi sine Viatico
& P&#x0153;nitentiæ Sacramento morientur, minus
spatium videtur admittendum: immò nec peri-
tia necessaria ob illam, sed aliqualis notitia. Cùm
sit aliàs spes vt sic Ordinati ex Indorum commu-
nicatione maiorem sint illius notitiam adepturi,
sicut etiam Latinæ, pro quo conscientiæ sunt
eorum onerandæ. Sine necessitate autem Ordina-
tum, si aliàs sciat Ordinum functiones, ministra-
re posse, tenent P. Henriquez, P. Quintanad.
Dicacus Perez, & Garcias apud Auctorem: quod
negant alij apud ipsum mediâ gradientem viâ, &
dicentem quòd si omnino illitteratus sit, ita vt
Grammaticam non audierit, est omnino irregu-
laris, secus si aliqualem illius notitiam habeat,
pro quo & Auctores adlegat. Certè si non possit
sine adstantium offensione celebrare, ab Altari
arcendus, vel iniungendum vt occultè celebret.
Quoad Beneficium autem dictum à Nobis aliàs.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0462.jpg/>
@@1@<SE462>Auctarium ex Moderno Auctore. 63
<duolan 2><Z><A+2>CIRCA TITVLVM XIV.</A+2>
<A+1>De Vicariis Generalibus Episcoporum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>314</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N aliquibus Indiarum partibus post
mortem Episcoporum designantur au-
ctoritate Apostolicâ eorum Vicarij,
quia Ca pitulum non est. Sicut & ex eadem au-
ctoritate ab Episcopis ante obitum. De his quæ-
situm an possint intra annum vacationis dimisso-
rias concedere. Et responsum negatiuè à S. Con-
gregatione, vt videri potest apud Auctorem
Quæst. 274. sed videtur addenda limitatio iuxta
præcedentem decisionem; videlicet si necessitas
tanta non sit, vt Parochi desint & Ministri E-
uangelici, ex quo defectu ingens res Christiana
sit acceptura dispendium: hic enim eadem ratio
videtur militare.</P>
<Z><A+2>CIRCA TITVLVM XVI.
& Cap. III.</A+2>
<A+1>Ubi de Confessione cum Complice.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>315</absatz-nummer> <INI3>L</INI3>Icere illam generaliter loquendo
negat Quæst. 162. Dub. 5. pro quo
& multiplicat probationes, secu-
tus Basilium Poncium Lib. 7. de Matrimonio Cap.
38. numer. 3. vbi tamen id concedit in extremæ
necessitatis casu, & vrgente pręcepto annuæ Con-
fessionis sine copia alterius, nec possibili dissimu-
latione illud adimplendi. Adducit tamen n. 33.
plures id concedentes cessante periculo consen-
sus. Vult autem quòd si ad euitandam infamiam
Confessio facienda sit, debet illa dimidiari, ta-
cendo impuros actus, iuges cogitationes de illo,
& vix vnico verbo indicando breuissimè actus in-
honestos cum illo habitos: immò neque hos, si in
eorum recordatione magnum aduertat fore pe-
riculum. Quod quidem non videtur quomodo
stare queat, Confessario scilicet scienti actus in-
honestos secum habitos illos in Confessione non
aperiri, saltem sub confusa illa narratione:
Confiteor tibi actus inhonestos, quos scis, vel ea pecca-
ta, quæ tecum patrata. Nisi adeò doctus sit, vt
has P. Verricelli animaduersiones habeat vsque
quaque perspectas, & sciat à muliere dimidiari
Confessionem posse circa idem pariter instru-
ctam: in quo grauius fortè periculum occurret
deprehendenti illam erga se vehementer affici, vt
nequeat sine magno periculo commercij cum eo
habiti recordari. Et quidem ob periculum in re-
cordatione regulariter loquendo non excusatur
quis à Confessione similium, quando Confessio
non est complici facienda: ergo neque quando
illi: si verò cum proposito emendationis acce-
dat, quo & poterit ille ad emendationem consi-
milem prouocari. Et sic debet iudicare femina,
vnde non erit caussa scandali in illo, quidquid a-
liàs malitia in eo fuerit radicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>316</absatz-nummer> Pergit, & numer. 41. quòd si dubitet
P&#x0153;nitens an validæ fuerint Confessiones cum
complice in carnali crimine factæ, debent repeti
sub mortali, quia in dubio pro ea est parte iudi-<-P>@@

<-P>candum, pro qua stat præsumptio, juxta com-
munem doctrinam, pro qua ibi aliquos citat:
quod in casu præsenti contingit, quia communi-
ter in talibus Confessionibus mortale peccatum
inuenitur. Sed cùm tot sint Doctores, qui di-
cunt posse cessare periculum, non est adeò fir-
ma prædicta præsumptio, & valde durum est
peccata huius generis iterùm confiteri, quando
& id semel facere est onus satis graue, præsertim
respectu feminarum. Et non recordatio grauium
in hoc lapsuum, argumento esse potest tales non
extitisse, cùm soleant quæ eiusmodi sunt ob suam
grauitatem in memoriâ conseruari. Et hoc pro-
cedit quando tantùm in confuso dubitatio oc-
currit ob multoties accidentia: si autem dubitaret
de graui in eo peccato an consenserit, necnon, &
ita an sacrilega fuerit Confessio, id iam non ob
doctrinam de præsumptione iudicandum, sed ex
ea, quæ habet peccata dubia mortalia esse confi-
tenda, quod iam multi negant, & circa quod non
oportet distineri.</P>
<Z><A+2>CIRCA TITVLVM XVI.
& Cap. IV.</A+2>
<A+1>Ubi de Baptismo pro Parochis. Et quæ-
dam de Chocolato.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>317</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Væstio 206. sic procedit, An extra
necessitatem liceat committere lai-
cis Iaponiensibus vt catechizent, ac
Baptismi Sacramentum administrent? Respon-
detur negatiuè: nam si id fiat, paratur via ad Ec-
clesiasticam Hierarchiam subuertendam. Ita res-
ponderunt Theologi deputati à S. Congrega-
tione de propaganda fide. Sic ibi. Ergo in neces-
sitate id licet, nec sanè magnâ, eorum, quibus
committltur, capacitate pensatâ.</P>
<P>  <absatz-nummer>318</absatz-nummer> Quæstione 210. quærit an potione Cho-
colaticâ possit Baptismus ministrari? de quo &
Quæst. 98. num. 133. vbi affirmatiuè responde-
rat, & probauerat hoc discursu. Nam in tali po-
tione sex vnciæ aquæ sunt, & tres sacchari & a-
liorum aromatum: à maiori autem quantitate
fumitur denominatio in mixtis, & ita simpliciter
dici potest aqua, ac consequenter eâdem bapti-
zari. Hunc autem breuem discursum adiunctis
aliis locupletauit Quæst. 210. citata, in qua non
sex vncias aquæ, & tres sacchari atque aromatum
adhiberi dicit, sed ex aliorum relatione, quinque
aquæ, & duas aliorum. Neque hoc constans,
cùm & aliter fiat. De quo latè & cordatè Lean-
der Tomo aut Parte 3. Tractatu 5. Quæst. 5. Quin-
que deinde casus distinguit. Primum cùm aqua
valde superat Chocolatum, & nulla fit decoctio.
Et tunc certum ait posse illo baptizari, sicut a-
qua luculenta mixturæ similis, iuxta commu-
nem doctrinam. Secundum, cùm facta est leuis
decoctio ad primam ebullitionem. Et tunc simi-
liter, neque iterandum sub conditione Bapti-
smum, ex multorum, quos recenset, sententiâ.
Tertium, quando dubitatur an decoctio sit ma-
gna, an magna vel modica spissitudo. Et tunc
sicut materiâ dubiâ vtendum, & iterandum sub
conditione, quod omnes ait tenere Doctores,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0463.jpg/>
@@1@<SE463>64 Additiones ad Thesaurum Indicum
<duolan 2><-P>& præsertim P. Laymam. Quartum, quando cer-
tum est maximam fuisse decoctionem: & tunc
si maior fuerit aquæ quantitas immissa, & potio
sit liquida, & ita potio vsualis, tenet contra plu-
res idem quod circa casum præcedentem, fauen-
tibus PP. Lessio, Coninck, & Castropalao. Quin-
tum, auctoritate P. Coninck & Palai (& addi
potest Lezana de iure carnium cum aliis locutus
Tomo 3. v. Baptismus num. 11. sed Leander Tomo
1. Tract. 2. Disput. 2. Quæst. 9. & 18. contrarium
videtur iudicare) idem tenet, etiamsi ob spissitu-
dinem rationem vsualis potus amiserit, quia pro-
babiliter credi potest esse ibi aquam Quia extrema
puerorum neceßitas cogit extrema quæquæ tentare, vt
loquitur P. Coninck Quæst. 66. Artic. 4. n. 23.
Sic ille philosophatus non improbabiliter, vt pu-
tat. Et quidem stante probabilitate in iusculo &
cereuisia crassis & multùm decoctis, de quibus
duo præfati Auctores loqu untur, in potione
Chocolaticâ non est specialis difficultas, sicut in
qualibet alia simili. Et ita idem, & potiori ratio-
ne potest de Chica, familiari Indis poculo ex Mai-
zio confecto, Sydromele, vulgo Aloja, & Gua-
rapo, de quo in Thesauro, & aliis. Vbi non præ-
tereundem nimis esse rigidam Pasqualigi senten-
tiam, de qua Decis. 77. negantis posse in necessita-
te aquis ex floribus expressis vmquam baptizari.
Cùm & ipse admittat fieri posse humore stillante
ex arboribus Decis. 78. & iure-carnium Decis. 79.
Circa quæ videri etiam potest Leander Quæst. 8.
14. & 15. aduersans Pasqualigo.</P>
<P>  <absatz-nummer>319</absatz-nummer> Et vt de potione dictâ agentes fre-
quentissimam de ieiunio quæstionem cursim at-
tingamus, quam & connectit Auctor Quæst. 98.
cit. censet ille num. 132. apud Indos certum esse
non frangere ieiunium, quia est vsualis: & apud
Hispanos idem asserendum, ex multis, quos citat
ibidem, sine reiectione proponit contra Pasqua-
ligum in Praxi ieiunij Decis. 141. quem mirari
iuuat circa hoc scrupulosiùs hæsisse, vbi tot suf-
fragantur Auctores, solitum in ea materiâ sine
ducibus minùs securè procedere. Maiorem diffi-
cultatem inuenit num. 133. in iis Prouinciis, in
quibus non est potionis huiusmodi consuetudo,
neque vt potus vsualis habetur. Et cùm multos
negantes adleget, contrarium statuit pro Italia,
Germania, & Gallia, eo fundamento, quod pro
Baptismo ex eodem adductum. Sed certè illud
valde dubium est, quia si decoctio sit facta non
leuis, multi, vt vidimus, negant validam esse ma-
teriam, & tamen est potus, qui eodem modo
fieri potest apud omnes nationes: non est ergo
firmum fundamentum illud. Sed circa hoc non
est cur diutiùs hæreamus, cùm potio ista adeò
generali sit plausu vt probabiliter licita iam ad-
missa, bonis adstipulantibus Auctoribus, vt om-
nino inutile fuerit, & forsitan etiam pernitio-
sum, scrupulum fide bonâ operantibus iniecisse.
Vnde P. Michae&#x0308;l Palain Hieronymianus in
Commentariis ad Euangelia Quadragesimæ, Dominica
1. num. 58. cùm ita scripsisset: Aliqui vt inediam
non sentiant, sorbitiunlam Chocolatæ ex Indiarum
nucibus pinguißimis, saccharo, & si placet, ouis confi-
ciunt, autumantque nec frangere ieiunium, & quòd
impasti remanent, ac ante illius sorbitiunculam. Ieiu-
nium frangit secundum Laurentium à Ponte, quia
omnia ingredientia (aquam demo) sunt solida essen-<-P>@@

<-P>tialiter: nec dixeris esse liquida, & tranfire in natu-
ram potûs. Experientiâ enim reperi post horas separa-
tionem rerum fieri, & præter saccharum in fundo
omnia decidere. Vnde ergo non soluitur ieiunium?
Mentior si hanc sorbitiunculā non adumbrat, quod di-
xit Pater Hieronymus ad Nepotianum: Audio prætereà
quosdam contra hominum, rerumque naturam, aquam
non bibere, nec vesci pane, sed sorbitiunculas delicatas,
& contrà olera betarumque succum, non calice sor-
bere, sed conchâ. Dicamus Xicarra Hispanice. Ita illi
pro pane & aqua. At nostri ieiunatores præter aquam
& panem, & delicatißimos cibos, illa vtuntur. Idem
iudico de Misculla. Cùm inquam ita scripsisset, sic
concludit: Non audeo tamen damnare contrariam,
quam tenuêre Antolinez, Basilius Poncius, & Cornejo,
qui dicunt esse potum vsualem & sic ieiunium non
frangere. Videndus Diana 4. p. Tract. 4. Resol. 196.
Hæc ille. Et eodem modo quæstionem dirimit
P. Tamburinus in Decalogum Lib. 4. Cap. 5. §. 2.
numer. 13. Pro quo & Bossius Tomo 3. Tit. 21.
numer. 208.</P>
<Z><A+2>Circa Titulum XVII. de Parochis
Religiosis.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>320</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E illis Auctor Quæst. 98. §. 37.
& in eo Pontificum concessio-
nes pro eo munere congerit.
Quærit autem Primò numer. 234. an Religiosi
non habentes in India Prouincialem, à Gene-
rali tamen missi, Parochi esse possint, iuxta præ-
dictas concessiones? Et affirmatiuè resoluit con-
tra Fr. Emmanuelem Tomo 1. qq. regul. quæst. 35.
artic. 1. & 3. Certè vt id fieri possit, non tamen
expedit, nec practicatum vidimus, nisi tempora-
riâ administratione in absentiâ Parochorum, aut
eorum adiutorio. Non enim habent Prælatum
Regularem, à quo & de vita & de moribus visi-
tentur, neque expedit à Prælatis aliis de huius-
cemodi visitari, quod & cautum Regiis legibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>321</absatz-nummer> Secundò numer. 235. An Capitulum
Prouinciale Indiarum possit committere Fratri-
bus alterius Prouinciæ curam Parochialem In-
dorum? Et affirmat contra Fr. Emmanuelem
suprà Artic. 4. P. Sancium Lib. 3. de Matrim. Di-
sput. 26. num. 4. & P. Pellizarium Tomo 2. Tract. 8.
num. 356. quia licet Fratres tales non sint sub-
diti, dum in suis Prouinciis sunt; vbi tamen cum
licentia suorum Prælatorum in Indias tendant,
earum sunt Prouincialibus subiecti, & ita pro eo
tempore possunt ad Parochiale munus destinari.
Sic enim verificatur illud, Vt de Superiorum suo-
rum licentia, quòd à Pio V. est positum. Et est
illud verosimile, si Religiosi tales linguam In-
dicam calleant, quod erit rarum in iis, qui reuer-
suri contendunt in Indias, nec tam Indorum sa-
lutem, quàm propria emolumenta credi possunt
quæsituri.</P>
<P>  <absatz-nummer>322</absatz-nummer> Tertiò num. 236. Quis sit sensus ver-
borum illorum Pij V. In locis aßignandis? In quo,
quidquid aliàs fuerit, ad praxim pro Indiarum
præsenti statu stabilitam, & à Dom. Solorzano
propositam, se remittit.</P>
<P>  Quartò numer. 237. an possit vir grauis fieri
Parochus lingulæ Indicæ ignarus, coadiutore
ipsi linguæ perito designato? Quod negat, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0464.jpg/>
@@1@<SE464>Auctarium ex moderno Auctore. 65
<duolan 2><-P>cum aliis, quos citat, talem detestatur abusum,
Regiis etiam rescriptis improbatum. Vbi & col-
lationem esse nullam cum aliis ibidem citatis af-
firmat.</P>
<P>  <absatz-nummer>323</absatz-nummer> Quintò numer. 239. & 241. An Rex
possit inuito Episcopo, aut eo irrequisito, assi-
gnare Parochos aliquos Religiosos? Et asserit
cum Fr. Emmanuele suprà Artic. vbi & Regem
esse Pontificis delegatum, & ita posse etiam Re-
ligiosum ex Indiis auocare, de quo n. 240.</P>
<P>  Sextò numer. 242. reuocationem priuilegio-
rum factam à Pio V. contra Regulares non com-
prehendere ea, quæ sunt pro partibus infide-
lium.</P>
<P>  Septimò circa visitationem Parochorum ad-
ducit quæ apud Dom. Solorzanum deprehen-
dit num. 243. & seqq.</P>
<P>  Octauò, esse verè Parochos, vt apud eumdem
num. 255,</P>
<P>  Nonò, semel examinatum debere iterùm exa-
minari in Peruuio. Sic n. 256. ex eodem.</P>
<P>  <absatz-nummer>324</absatz-nummer> Decimò, Si Clerici sæculares sint, qui
benè administrent, conueniens futurum vt Reli-
giosi Parochias dimittant, secus si necessarij cen-
seantur. Statuitque generaliter loquendo meliùs
administrare, cum eodem fere locutus & citatis
ab ipso num. 257. & seqq. & hoc vltimum con-
firmans sic arguit num. 260. Tertiò, quia Indi Sa-
cerdotes sæculares rarò inueniuntur pari scientiâ præ-
diti ac Religiosi; præsertim cùm Indi sint obtusi ingenij:
Regulares verò Europæi plerumque doctißimi. Sic ille,
grauiter in eo lapsus, quod natos in Indiis Indos
vocat, cùm Hispani sint Hispanis prognati pa-
rentibus. Et deinde obtusi eos ingenij insimu-
lat, cùm acutissimi, & pe&#x0303;rspicacissimi, omnique
litterarum genere instructi, magnâ in copiâ re-
periantur. Pro quo legere potuit Dom. Solor-
zanum Tomo 2. Lib. 1. Cap. 28. num. 22. & seqq.
eodem certe Capite, ex quo eum citat, vt quasi
inconsequenter locutum immeritissimò repre-
hendat: ait enim vers. vltimo sic: Miror ergo So-
lorzanum de Iure Indiarum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 16.
num. 68 asserere se consuluisse Regi vt Parochiæ sen-
sim auferentur è Religiosis, & huiusmodi Mulatis Pres-
byteris traderentur. Miror sane eum oblitum eorum,
quæ de prauis moribus Mestizorum scripserat Tomo 2.
Lib. 1. Cap. 28. Sed meritò prudentißimus ac Piißi-
mus Rex prauum viri consilium secutus non est, vt ipse-
met scribit, sed præcepit innouari. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>325</absatz-nummer> Vbi mirari Nobis potius licet virum
aliàs diligentem ex incuriosa lectione aut intelli-
gentia ita grauiter cecidisse. Numquā enim Dom.
Solorzano in mentem venit vt Parochiæ Indicæ
Mulatis & Mestizis traderentur, quos probè co-
gnitos habebat, & suis depinxerat ipse coloribus:
sed vt darentur Clericis sæcularibus. Et ego quoque
(verba illius sunt. citat. num. 68.) Cùm in Lima-
na Cancellaria Auditoris munus exercerem, & illa per
Schedulam Ann. 1618. rogata esset quid super hoc ar-
ticulo censerem, cum omnibus ferè eiusdem Audientiæ
Collegis pro Sacerdotibus sæcularibus consului: & Pro-
regis, atque ipsorum Collegarum consensu propria ma-
nu epistolam ad Regium Senatum Indiarum scripsi &c.
An hoc est Mulatis & Mestizis dandas censuisse
Doctrinas? An hoc prauum consilium, quod &
Auctor dictus Assert. 1. num. 257. & 258. pro-
bat, dum P. Acostam, & Episcopum Paraqua-<-P>@@

<-P>riensem adducit, idem luculentissimè compro-
bantes, & apertas conuenientias ostendentes?
Nec dici potest, vt ille ait, sæpissi nè esse tales,
id enim omnino à vero abest. Mulatus nullus,
Mestizi perpauci in magna copia Sacerdotum.
An superstes sit hic Auctor nescio: si tamen fue-
rit, optandum vt quod hic dictum, sicut alia, de
quibus in fine Operis, ingenuâ recognitione re-
tractet. Sin minùs, hæc nostra poterunt vtcum-
que sufficere, si digna fuerint, vt ad communem
vsum expromantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>326</absatz-nummer> Vndecimò ex num. 265. & seqq. ea
quæ Parochi, cùm ad Monasterium redeunt, se-
cum deferunt, statim fieri Monasterij, etiam iure
communi attento, sicut & ea, quæ morienti lu-
persunt, quia sub obedientia viuunt, & in clau-
stro degere reputantur, ex concessione Clemen-
tis VIII. Et quidquid de iure communisit, illos
non posse de superfluis sustentationi disponere,
sed (iuxta Prælatorum placitum sic enim intelli-
gendum) dispensanda in Monasteriorum com-
modum, iuxta Regias schedulas: quæ ex Dom.
Solorzano habet num. 271. Si autem in Ciuita-
te aut Prouincia, in qua moratur Religiosus Do-
ctrinarius, nullum sit Monasterium, neque eius-
dem Ordinis Religiosus: tunc ait quòd in vita
poterit expendere pro libito in vsus pios, neque
requiritur licentia Superioris Regularis. Stipendia
verò remanentia post mortem spectabunt ad
Ecclesiam beneficialem, si nullus alius Religio-
sus eiusdem Ordinis in eâ Prouinciâ sit. Vbi ro-
go, si Religiosus talis sit, cur ei tradenda stipen-
dia, & non Ecclesiæ? An vt ipse, si eget, susten-
ietur? Bene quidem, sed si non egeat? Erit qui-
dem vt Monasterio, à quo ille egressus, aut al-
teri, iuxta dispensationem Prouincialis, confe-
ratur. Vt enim probat Dom. Solorzanus, ma-
gnis annuentibus viris, relicta à Religiosis non
possunt vt spolia colligi, sicut Episcopalia &c.
quia Monasterio acquirunt, vbicumque sint, et-
iam Apostatæ, vt videri potest citat. Lib. 3. Cap. 1.
num. 101. & seqq. Iuxta hæc ergo videtur in ca-
su prædicto procedendum, nisi de Prælatorum
voluntate aliter præsumatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>327</absatz-nummer> Dubio 31, ibidem latè ostendit donatio-
nem è Beneficiario factam ipso mortis die, esse
validam, si animus fuit donandi inter viuos; &
regulam Cancellariæ habentem donationem fa-
ctam intra viginti dies ante mortem esse nullam,
fundari in præsumptione fraudis, & ita in con-
scientia non obligare. Videatur ille, multa enim
vtilia congerit de legibus huiusmodi.</P>
<P>  <absatz-nummer>328</absatz-nummer> Dubio 32. inquirit an Parochi dicti
possint matrimonio iungere non incolas & va-
gos? Et de vagis affirmat, sed Episcopum con-
sulendum, contra aliquos probabiliter loquen-
tes, & circa hoc consuetudinem attendendam. Ite&#x0303;,
transeuntes, qui in patria carent Parocho, & pos-
sunt sine illo contrahere, adhibitis tantùm duo-
bus testibus: etsi ibidem non sit Consilium pu-
blicatum, valide contrahere sine illis, sed non li-
citè. Apud Indos certè non fit publicatio Tri-
dentini sub iis terminis, sed prohibitio Ecclesiæ
eisdem intimatur: quæ si defuerit, iuri eorum
proprio non repugnanti naturæ contractûs stan-
dum: expediet autem matrimonium reualidari,
in quo erit difficultas nulla. Adesse Parochum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0465.jpg/>
@@1@<SE465>66 Additiones ad Thesaurum Indicum
<duolan 2><-P>tunc censeri, quando adest Religiosus, qui ex
priuilegio potest Parochialia exercere, & sine eo
inualidè contrahi generaliter statuit: & inualidè
etiam ignorantem, quando maior fidelium pars
scit esse Parochum, quia lex ligat ignorantes.
Quæ doctrina circa Indos videtur fallere ob eo-
rum ordinariam inscitiam & hebetudinem. Et
proprium habentes Parochum non posse ad lo-
cum transire, in quo Parochus non est, vt ibi
contrahant, declaratum à Sacra Congregatione.
Indos etiam habentes proprium Parochum, ab-
sentem tamen, non posse matrimonio iungi ab
eo, qui illas transit, Parocho loci alterius eisdem
assignati, concludit cum Veracruce, P. Sancio, &
P. Pellizario.</P>
<P>  <absatz-nummer>329</absatz-nummer> Quæst. 227. probat Parochos in In-
diis, sicut Euangelicos Ministros, non petitis, sed
voluntariis tantùm elee&#x0308;mosynis & oblationibus
viuere ex obligatione constringi. Sed aliud satis
prouidè Regiis est dispositionibus constitutum:
licet firmum stare debeat oblationes non sponta-
neas penitus relegandas, de quo à Nobis di-
ctum.</P>
<P>  Circa Appendicem num. 20. adducit Bullam
Pauli V. de qua ibi, vt quæ viro habeat etiam
modò. Quæst. 98. num. 111.</P>
<Z><A+2>Circa Titulum XIX. & Cap. VI.</A+2>
<A+1>Ubi de potestate Capituli circa dispen-
sationes cum illegitimis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>330</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>D quod à Nobis ibi dictum, probat
Quæst. 98. §. 14. Pij V. & Greg. XIII.
Bullis adductis. & de Capitulo præ-
sertim loquitur numer. 67. Et concludit omnia,<-P>@@

<-P>quæ circa dispensationes possunt Episcopi, etiam
posse Capitulum.</P>
<P>  Eodem §. quia de dispensatione est, hæc habet.
Primò Regulares posse dispensare cum iis, qui ex-
communicati receperunt Ordines, aut celebra-
runt, Ex Innocentio IV. Secundò idem posse cum
malè promotis, dummodo seruata talis forma exti-
terit, per quam Ordines recepissent. Quod perinde
est ac dicere nihil ex substantialibus omissum.
Tertiò idem posse circa alias irregularitates, in qui-
bus solent Legati Sedis Apostolicæ dispensare.
Et etiam in defectum talium, dummodò non sit
ex adulterio, incestu, aut Regularium turpitudi-
ne. Exeodem, sicut & præcedens. Quartò, cum
Schismaticis & Apostatis à Religione, vel Cleri-
cali Ordine. Ex eodem. Et de Apostatis à Reli-
gione agit etiam §. 4. & n. 17. obseruat tales sic
sponte venientes & absolutos non esse punien-
dos, alioqui nullus fauor iis concederetur. Ad-
dit ex Clemente VIII. num. 18. & 19. alia circa
eosdem, qui circa omnia dispensari possunt, &
secluso scandalo celebrare, & Sacramenta, si in
eo animarum comperiatur vtilitas, ministrare, &
per tempus aliquod in habitu reassumpto suæ
Religionis extra Monasterium degere. Locum
concessionis non indicat, sed est in Bulla pro
PP. Discalceatis Carmelitanis numer. 16. Addit
tandem num. 20. proficiscentem ad partes infi-
delium sine licentia Generalis apostasiæ notam
ipso iure incurrere. Ex eodem num. 19. Sed cùm
hoc non sit priuilegium, sed p&#x0153;na, ad Patres
prædictos arctandum. Addere etiam poterat non
ad omnes illos, sed ad solos Italicæ Congrega-
tionis extendi. Et licentiam sufficere Commissa-
rij eiusdem, de quo num. citat. Censet ergo Au-
ctor in fauorabilibus esse communicationem:
quod & Nos suprà. Vt cum eodem pariter con-
cludamus.</P></duolan 2>
<Z><A+2>FINIS.</A+2>
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-B-0466.jpg/>
@@1@<SE466>
<Z><A+4>INDEX</A+4>
<A+2>ADDITIONVM</A+2>
<A+1>AD TOMVM POSTERIOREM</A+1>
<A+3>THESAVRI INDICI.
Numeri marginales hic tantum indicantur.</A+3></Z>
<duolan 2><Z>A
Absolutio.</Z>
<negEZ><INI6>A</INI6>B hæresi vt liceat pro perpetuò
impeditis. 27. & seqq. &
291. vbi obseruatione di-
gna.</negEZ>
<P>Pro Regularibus. 125. & 290</P>
<Z>Academia.</Z>
<negEZ>An gradus per sufficientiam dari queant, in eo dispen-
sando. <R>143. & 144</R></negEZ>
<P>An gradum Magisterij sine illa recipere sit mortale. <R>144</R></P>
<Z>Actus.</Z>
<negEZ>Quando imperfectus qualiter excuset à p&#x0153;nis. 204
& seqq.</negEZ>
<Z>Angelus, Maria Verricelli.</Z>
<negEZ>Auctarium Additionum pro eodem, quia de Indicis Mis-
ßionibus ex professo egit. <R>254. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Annus.</Z>
<P>In Bullis pro Indijs quomodo computandi. <R>1. & 2</R></P>
<Z>Apostatæ.</Z>
<P>Quid circa illos liceat ex conceßione Pontificia. <R>300</R></P>
<Z>B
Baptismus.</Z>
<P>Vide v. Sacramentum.</P>
<Z>Benedictio.</Z>
<negEZ>Ornamentorum & vasorum ex priuilegio. 24. 283
& 284</negEZ>
<Z>Beneficiatus.</Z>
<P>Ad ornatum Ecclesiæ tenetur. <R>106</R></P>
<negEZ>De redditibus respondentibus ministerijs, pro obligatio-
ne restitutionis. <R>115</R></negEZ>
<Z>Bulla C&#x0153;næ.</Z>
<negEZ>Excommunicatio pro venditione armorum quando in-
curratur. <R>309</R></negEZ>
<P>Vide v. Hæresis, & v. Inquisitio.</P>
<Z>Bullæ pro Indiis.</Z>
<P>Vide v. Annus.</P>
<Z>Bulla Pij V.</Z>
<P>Pro Mendicantibus vt reuocata. <R>51</R></P>
<Z>C
Chocolata.</Z>
<P><INI2>A</INI2>N frangat ieiunium Ecclesiasticum. <R>319</R></P>
<Z>Confessarius.</Z>
<P>An pro eo vnica sufficiat approbatio. <R>121</R></P>@@

<P>Pro nauigantibus specialia. <R>294. & 295</R></P>
<Z>Confessio.</Z>
<P>Cum complice an liceat. 315. & 316. vbispecialia.</P>
<Z>Confirmatio Sacramentum.</Z>
<P>Quando administrandum in Nouo orbe. <R>262</R></P>
<negEZ>An Episcopus validè poßit consecrare olea benedictione à
se composita. <R>263. & 264</R></negEZ>
<negEZ>An confirmare Oleo Catechumenorum aut infirmorum.
Ibidem.</negEZ>
<P>Balsamum an materia necessaria. <R>Ibid.</R></P>
<P>Quæ balsami quantitas sufficiat. <R>265</R></P>
<negEZ>Subsidente balsamo, an cum eo sit valida confirmatio,
& quid de solo oleo. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Balsamum Indicum an propriè tale, & an Pontifex in
eo dispensarit. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>Minor Ministrorum numerus in neceßitate sufficit. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Illius administratio an simplici Sacerdoti committi poßit,
sitque id vtile in Iaponiâ, & similibus. <R>266</R></negEZ>
<negEZ>Ex vi juris diuini an Episcopus poßit administrationem
talem committere, & quid de Græcis. <R>267</R></negEZ>
<negEZ>Non licere ex conceßione id non exprimente Adriani
VI. & Vrbani VIII. <R>268</R></negEZ>
<negEZ>An si liceret, poßet ad Indias Orientales extendi Adriani
conceßio. <R>Ibid</R></negEZ>
<Z>Correctio fraterna.</Z>
<negEZ>Non obligat in publicis delictis, nec ob illius defectum
potest repelli denuntiator. <R>105</R></negEZ>
<Z>Constitutio.</Z>
<negEZ>Quæ dicatur odiosa. 3. vbi an Religiosi veniant nomi-
ne Clericorum, cùm vitandi dicuntur illorum per-
cussores.</negEZ>
<Z>Consuetudo.</Z>
<P>Qui consensus Principis necessarius vt vim habeat. <R>15</R></P>
<Z>D
Decimæ.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E obligatione pauperum circa illas. 66. & de vno
f&#x0153;tu secundum æstimationem. <R>Ibid</R></negEZ>
<Z>Dispensatio.</Z>
<P>Ignorata an suffragetur pro valore actus. <R>88</R></P>
<negEZ>Circa votum Castitatis quæ caussæ sufficiant, & quid
pro Indijs. <R>67. & 308</R></negEZ>
<negEZ>Circa petitionem debiti extare priuilegium Religioso-
rum. <R>68</R></negEZ>
<P>Circa bigamiam. <R>136</R></P>
<negEZ>Multa & specialia circa illam pro Religiosis in Indijs ex
Verricelli. <R>330</R></negEZ>
<P>Vide verb. Irregularitas.</P>
<Z>Donatio.</Z>
<P>Facta ipso mortis die à Beneficiario valida. <R>327</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0467.jpg/>
@@1@<SE467>INDEX ADDITIONVM.
<duolan 2><Z>E
Ecclesia.</Z>
<P><INI2>A</INI2>Quo reconciliari poßit. <R>25</R></P>
<Z>Ecclesiastici.</Z>
<negEZ>Clerici ludorum prohibitorum spectatores excommunica-
ti per Bullam Pij V. <R>105</R></negEZ>
<negEZ>De cohabitatione f&#x0153;minarum, & occasione proxima.
116.</negEZ>
<Z>Episcopus.</Z>
<negEZ>Breue Alexandri VII. circa consecrationem, & posseßio-
nem sine Litteris Apostolicis. <R>70</R></negEZ>
<P>Notanda circa ipsum. <R>71. & 72</R></P>
<negEZ>Ex apprehensione posseßionis censuræ incursæ. 73
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Non posse allegari defectum præsumptionis, quia hæc
datur cùm quis contra legem scienter operatur. <R>75</R></negEZ>
<negEZ>P&#x0153;næ consecrantis & consecrati. 76. & seqq. vbi quid
suspensio, quæ est censura. 84. Et irregularitas ob
violationem. <R>Ibid.</R></negEZ>
<negEZ>Sacræ Congregationis Decretum validam quoad im-
preßionem Characteris consecrationem statuentis, vt
stare queat tamquàm omnino certum, cùm reuerà
dubia sit. 85. & seqq. vbi quòd Episcopatus iuxta
plures non sit Ordo Sacramentalis.</negEZ>
<negEZ>Pius IV. opinione probabili vsus circa consecrationem
sine tribus Episcopis. <R>87</R></negEZ>
<negEZ>Dispensatio eiusdem ignorata quomodo ad effectum con-
ferre poßit. <R>88</R></negEZ>
<negEZ>Quæ coniectura voluntatis Pontificiæ iuuare pro tali-
bus queat, & quòd sine illa stat valor iuxta ipsius
mentem. <R>89. & 90</R></negEZ>
<negEZ>Circa Decretum dictum depulsæ malefactæ narratiun-
culæ. <R>91. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Stante valore consecrationis non ideò valida sunt om-
nia, quæ ex Characteris positione dependent. 94
vbi illa recensentur.</negEZ>
<negEZ>Communem errorem non suffragari intrusis, vt verum.
95. & 96.</negEZ>
<negEZ>Quid si non præstetur iuramentum fidelitatis & obe-
dientiæ. <R>99. & seqq</R></negEZ>
<negEZ>Dubia excommunicatio ingressum impedit, sicut & in
alias dignitates. <R>102</R></negEZ>
<P>Quàm vrgens visitandi obligatio. <R>103</R></P>
<P>Non peccare contra justitiam profanè expendentes. <R>104</R></P>
<P>Ad pauperes di&#x0153;cesanos præcipuè teneri. <R>Ibid.</R></P>
<P>Vbi & præclarum S. Thomæ Villa-nouæ exemplum.</P>
<Z>Error.</Z>
<P>An suffragetur intrusis, si communis. <R>95. & 96</R></P>
<Z>Eucharistia.</Z>
<P>Communio Paschalis apud Religiosos an liceat. <R>18</R></P>
<negEZ>De Communione Indorum, & qualis generaliter capa-
citas ad illam satis. <R>269</R></negEZ>
<negEZ>De habentibus lucida interualla, & nonnullis alijs.
270</negEZ>
<P>De illius gestatione ad collum. <R>288</R></P>
<Z>Excommunicatio.</Z>
<P>Pueri quando illi subiaceant. <R>69</R></P>
<P>Dubia impedit ingressum in Ecclesiæ dignitates.</P>
<negEZ>Reseruata, quæ in Bullâ si de protegendis. 226
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Quomodo redeat, cùm data absolutio ad aliquem effe-
ctum. <R>241. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo illam incurrant fautores Hæreticorum. 211
& 212.</negEZ>@@

<Z>Extrema vnctio.</Z>
<P>A Religiosis an poßit hospitibus conferri. <R>49</R></P>
<P>Oleo non benedicto ab Episcopo an liceat. <R>123</R></P>
<P>Quomodo supplendi defectus in administratione. <R>124</R></P>
<Z>F</Z>
<negEZ><INI2>F</INI2>Amiliares quinam dicantur vide v. Inquisitio, vbi
& de Familiaribus Ministris.</negEZ>
<Z>G</Z>
<P><INI1>Q</INI1>Væ dicantur Glossæ. Aurelianenses. <R>62</R></P>
<Z>H
Hispania.</Z>
<negEZ><INI2>R</INI2>Egum illius rescripta pro Indijs quomodo habeant
vim acsi à Pontifice emanassent. 285 &
286</negEZ>
<Z>I
Indi.</Z>
<P><INI2>A</INI2>N excommunicationisubiaceant. <R>69</R></P>
<Z>Indiæ.</Z>
<P>An veniant regnorum Hispaniæ nomine. <R>13</R></P>
<P>Vide v. Priuilegium.</P>
<Z>Indulgentia.</Z>
<negEZ>Religiosos in partibus infidelium eas posse concedere, quas
Episcopi. <R>310</R></negEZ>
<negEZ>Quæ pro visitantibus eorum Ecclesias, ac nonnullis alijs.
311</negEZ>
<P>Pro tendentibus ad Indias. <R>312</R></P>
<Z>Inquisitio, Inquisitores.</Z>
<negEZ>Eorum potestas etiam pro foro interno: contra quod
tenent alij. <R>28. & 29</R></negEZ>
<negEZ>Aliquam semper formam iudicialem iuxta eosdem re-
quiri. 30. quod ibidem alij negant, vbi specialiter
de Hispanis.</negEZ>
<negEZ>An absoluere valeant Episcopi ab hæresi, & id alijs com-
mittere. <R>33</R></negEZ>
<P>Absolutionis quomodo capax excommunicatus. <R>34</R></P>
<negEZ>Beneficio Cruciatæ an valeat absolutio ab hæresi. 36. 42.
& seqq. vbi specialia.</negEZ>
<P>Quid per Religiosorum priuilegia. <R>45. & seqq.</R></P>
<P>Quid illi pro casibus Bullæ C&#x0153;næ. <R>48</R></P>
<P>Munera vt prohibita S. Inquisitionis Ministris. <R>137</R></P>
<negEZ>DD. Inquisitores an queant Confessarium eligere non
approbatum. <R>Ibid.</R></negEZ>
<negEZ>De illorum iniurijs, ac ipsorum Ministris, quando non
intuitu Officij. <R>140</R></negEZ>
<P>Ministri puniri à S. Tribunali possunt. <R>141</R></P>
<P>Quomodo ij exempti in ciuilibus. <R>142. & 156</R></P>
<negEZ>Qui gaudeant eius foro in criminalibus, & in quibus
criminibus. Vbi de Sodomitis. <R>145</R></negEZ>
<P>De crimine læsæ Maiestatis. <R>146</R></P>
<P>Non esse tale circa Regios Consiliarios. <R>147</R></P>
<negEZ>Quid si rei sint Ecclesiastici, & an necessariò tradendi
Curiæ sæculari. <R>148. & 149</R></negEZ>
<P>An degradandi. <R>150</R></P>
<negEZ>Concordia nouior an cum antiquiore circa excepta cri-
mina componenda? <R>151</R></negEZ>
<P>Pro illis discursus vt non excepta constet. <R>152. & seqq.</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0468.jpg/>
@@1@<SE468>INDEX ADDITIONVM.
<duolan 2><P>Specialis casus, pro quo instituta tractatio. <R>157</R></P>
<negEZ>Familiares, qui scilicet de familiâ, gaudent foro Inquisi-
tionis, maximè serui. <R>138. & 164</R></negEZ>
<P>Debent eorum expensis sustentari. <R>Ibid</R></P>
<P>Ex Nigris arma gestantibus argumentum. <R>159</R></P>
<negEZ>Ex dispositione aliâ Concordiæ circa bona, in quibus DD.
Inquisitores succedunt, aliud. <R>160</R></negEZ>
<negEZ>Eorum jurisdictio circa familiares à Rege, ex quo &
tertium argumentum. 161. De quo & 173.
vbi quod id sit dubium.</negEZ>
<negEZ>Exemptio est contra ius, vnde strictè interpretanda, ex
quo & arguitur. <R>162</R></negEZ>
<negEZ>Supremum S. I. Consilium valde in huiusmodi circum-
spectum: ex quo & ratio pro casu. <R>163</R></negEZ>
<P>Seruientes non diuturni an gaudeant priuilegio. <R>164</R></P>
<negEZ>Fit satis argumento exsustentatione, & dari id, cùm
S. Tribunals competit administratio. Ibid. & 165
vbi ratione beneficij arguitur.</negEZ>
<P>Quia sauorabile ampliandum. <R>166</R></P>
<negEZ>Nomen familiarium extendendum fauore S. Tribunalis,
quia est fauor fidei. <R>168</R></negEZ>
<P>Etiamsi contra ius commune. <R>175</R></P>
<negEZ>Ex identitate rationis validum argumentum in proposi-
to. <R>167</R></negEZ>
<negEZ>Pro voluntate Regiâ, & supremi Consilij valida conie-
ctura. <R>169</R></negEZ>
<P>Ratione pietatis stare extensionem. <R>170</R></P>
<negEZ>Stat familiaris priuilegio gaudere aliquem sine sustenta-
tione, pro quâ varia exempla. <R>171</R></negEZ>
<P>A maioritate rationis non valet illatio. <R>172</R></P>
<negEZ>Quando est caussasanguinis, non committendam laico
ab Ecclesiastico, ex Iure habetur, & idsecurius in casu,
de quo agitur. <R>177. & 178</R></negEZ>
<P>Sed non penitus necessarium. <R>179</R></P>
<negEZ>Ex praxi S. Tribunalis à Supremo disposita argumen-
tum. <R>180. & 181</R></negEZ>
<negEZ>Specialis difficultas circaillam, eò quòd non extet priui-
legium pro eo, sicut in caußis fidei. <R>182</R></negEZ>
<negEZ>Ex eo quòd non sit proxima cooperatio ad mortem, vt
philosophentur quidam. <R>Ibid.</R></negEZ>
<negEZ>Priuilegium in caußis alijs ad tollendos scrupulos conces-
sum. <R>183</R></negEZ>
<negEZ>Non videri necessarium vt rei capitaliter Curiæ sæcula-
ri tradantur, exemplo Sodomitarum & Lamiarum.
184</negEZ>
<negEZ>Constitutio Gregorij XV. de maleficis homicidium perpe-
trantibus non videri contraria. <R>185</R></negEZ>
<negEZ>Possunt DD. Inquisitores ad torturam procedere, etiam
sine speciali priuilegio. <R>186</R></negEZ>
<negEZ>Et in homicidio aleuoso: quod quale sit explicatur. 187
& 188</negEZ>
<negEZ>In dubio circa jurisdictionem generaliter loquendo, pos-
sunt cognoscere, vbi de sortilegio & blasphemia.
Ibid.</negEZ>
<P>Etiamsi non sapiant hæresim. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Crimen læsæ Maiestatis non exceptum iuxta aliquos,
sicut nec aleuosa rebellio. <R>188</R></negEZ>
<negEZ>Specialis casus contra Bullam Pij V. si de protegendis.
187</negEZ>
<negEZ>Bullæ aliæ contra impedientes, & Decretales. 190
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Impedientes in caußis etiam ad fidem non spectantibus
comprehensi. <R>190. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Bullam Pij V. non agere tantum de impedientibus in
in caußâ hæresis. <R>196. & seqq.</R></negEZ>
<P>Perterrefacientes comprehensi. <R>203</R></P>
<negEZ>Imperfectio actus non excusat ad incursionem p&#x0153;narum<-P>@@

<-P>Bullæ, quidquid de alijs sit iuxta communem doctri-
nam. <R>204. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa excommunicationem non est arbitrio locus, secus
circa p&#x0153;nas alias. <R>207</R></negEZ>
<negEZ>Ex eo quòd prætendatur impediendi conatum non fuisse
ex contemptu aut odio S. Officij, non vitari p&#x0153;nas
Bullæ. <R>208. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Fautores hæreticorum non incurrunt excommunicatio-
nem Bullæ C&#x0153;næ, nisi sint eorum vt talium, quæ
aliquorum est sententia, vt poßit sustineri. 211
& 212</negEZ>
<negEZ>Peculiaris diuersitas in Bullâ C&#x0153;næ, & Pij V. quoad
p&#x0153;nas. <R>213</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo probationes in contrarium admittantur. 217
& 218</negEZ>
<P>Pro praxi notandum. <R>219</R></P>
<P>P&#x0153;næ possunt à S. Tribunali moderari. <R>220 & seqq.</R></P>
<negEZ>Circa priuationem Beneficiorum speciali difficultati oc-
cursum. <R>223</R></negEZ>
<negEZ>Obseruatio peculiaris de non imposito præcepto circa in-
flictionem p&#x0153;narum. <R>224</R></negEZ>
<P>Nobilitas non excusat à p&#x0153;nis. <R>225</R></P>
<P>Temperari posse probabile. <R>226</R></P>
<negEZ>Quod reus Familiaris sit aggrauat, & aliquomodo deli-
ctum extenuat. <R>227</R></negEZ>
<P>Iuuat pro moderatione ampla cognatio. <R>228</R></P>
<negEZ>Quòdiniusta captura iudicetur, aggrauat excessum, ob
DD. Inquisitorum probitatem & maturitatem, &
qualiter extenuet. <R>229</R></negEZ>
<negEZ>Ex circumstantiarum concursu rectè adhibita moderatio.
230</negEZ>
<P>Item ex actu non prorsus completo. <R>231</R></P>
<negEZ>Sine citatione an potuerint rei statim excommunicati
denuntiari. <R>233. & 234</R></negEZ>
<negEZ>Ministricapturæ, cùm non sunt personæ viles, possunt
esse testes. <R>235</R></negEZ>
<negEZ>Aliquando acceleratione vtendum, stylo ordinario reli-
cto. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Absolutionem excommunicationis Bullæ dictæ esse reser-
uatam Pontifici, quidquid nonnulli dicant. 236.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Potestatem à DD. Inquisitoribus impendi. 240.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Data adeffectum comparendi &c. quomodo redeat. 241
& seqq. vbi notanda doctrina.</negEZ>
<negEZ>Captus resistens an Bullæ p&#x0153;nas incurrat. 246.
& seqq.</negEZ>
<P>Perterrefactio verbalis sufficit. <R>249. & 250</R></P>
<P>Quid si comminationes præcesserant. <R>251. & 252</R></P>
<negEZ>Quid de mancipijs cooperantibus, & de satellitibus, cùm
notanda proipsis & famulis doctrina. <R>253</R></negEZ>
<Z>Irregularis.</Z>
<P>An validè absoluat, sicut & suspensus. <R>97. & 98</R></P>
<negEZ>Negatur cùm suspensio est cum notorio vitio intrusionis,
aut fimili. <R>100</R></negEZ>
<P>Irregularis an resignari poßit? <R>135</R></P>
<P>Ob defectum natalium vt dispensabilis. <R>136</R></P>
<Z>Dom. Ioan. Solorzanus.</Z>
<P>Cum laude propugnatus. <R>286</R></P>
<Z>L</Z>
<negEZ><INI2>L</INI2>Æsæ Maiestatis crimen, vide v. Inquisitio, ad
num. 146. 147. & 188.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0469.jpg/>
@@1@<SE469>INDEX ADDITIONVM.
<duolan 2><Z>M
Matrimonium.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vid circa illud, cùm apud Indos conuertuntur qui
plures habent vxores. <R>52. & seqq. & 303</R></negEZ>
<negEZ>Pontifex an dispensare queat in matrimonio infidelium
quando coniux vterque conuertitur. <R>53</R></negEZ>
<negEZ>Vno coniuge conuerso an alius poßit ad nouas nuptias
transire, etiamsi alter cohabitare velit. 54. & 55
302 & 304</negEZ>
<negEZ>Præceptum D. Pauli circa hoc luculenter explicatum. 57
& seqq.</negEZ>
<P>Non esse tantum Consilium. <R>65</R></P>
<negEZ>Cum hæreticis posse in gradibus ab Ecclesia prohibitis
dispensari per priuilegium Pauli III. concessum Socie-
tati Iesv, excepto primo: in quo infideles alij, qui
contraxerunt, non separandi, si transuersalis. <R>300</R></negEZ>
<negEZ>Pro tertio & quarto non est necessaria dispensatio, contra
Verricelli. <R>301</R></negEZ>
<P>Per interpretem vt valeat. <R>305</R></P>
<negEZ>An cùm Indorum Gubernator explicat præsentium con-
trahentium voluntatem. <R>306</R></negEZ>
<P>Sine aßistentia Parochi quando valeat. <R>307</R></P>
<Z>Missa.</Z>
<P>De priuilegijs Religiosorum pro cameris sæcularium. <R>19</R></P>
<P>De tempore celebrationis. <R>21</R></P>
<P>Particulæ an sumi post ablutionem poßint. <R>22</R></P>
<P>An in sacristiâ. <R>23</R></P>
<P>Duæ Missæ vt liceant eodem die. <R>26</R></P>
<P>Circa stipendium doctrina multiplex. <R>108. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quid de restitutione accepti ex opinione olim probabili.
111. & 112. cum doctrina vtili, & modo conue-
nienti pro satisfactione.</negEZ>
<P>De obligatione circa Rubricas. <R>118</R></P>
<P>Quædam circa horam ex priuilegijs. <R>271</R></P>
<P>Item circa locum. <R>272</R></P>
<P>Sacerdos sæcularis quando duas dicere poßit. <R>273</R></P>
<negEZ>In altari portatili vbicumque Religiosi. Prædicatores &
Minores ex priuilegio non reuocato à Tridentino.
274</negEZ>
<negEZ>In Oratorijs sæcularium etiam contradicente Episcopo.
275.</negEZ>
<P>An plures in illis dici poßint Missæ. <R>Ibid</R></P>
<P>Et Eucharistia ministrari. Sed vitandæ turbæ. <R>276</R></P>
<negEZ>In grangijs: quarum Oratoria gaudent priuilegio im-
munitatis, quidquid Episcopi renuant. <R>277</R></negEZ>
<negEZ>Altari viatico vti posse etiam diebus ferialibus, cum
rationabili quacumque caussa extra neceßitatem.
278</negEZ>
<negEZ>Episcopum licentiam posse concedere, sed pro specialibus
casibus. <R>279</R></negEZ>
<negEZ>Et sacerdotem itinerantem, quotidie. 280. vbi quid
cùm plures itinerantes.</negEZ>
<P>Quid in mari. <R>287</R></P>
<Z>N
Nobilitas.</Z>
<P><INI1>A</INI1>P&#x0153;nis an excuset? <R>225. & 226</R></P>
<Z>O
Officium diuinum.</Z>
<negEZ><INI2>O</INI2>Mißionem cuiusque Horæ esse peccatum mortale.
134</negEZ>@@

<Z>Ordo.</Z>
<P>Episcopatus an Ordo, & quomodo. <R>86</R></P>
<negEZ>Illitteratus an ob neceßitatem ordinari poßit, & qui
iam ordinatus, an ministrare. <R>313</R></negEZ>
<Z>P</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>Imisso officio an maneat approbatus pro Confeßio-
nibus. <R>14</R></negEZ>
<P>Quæ pro illis audiendis obligatio. <R>115</R></P>
<P>An esse Vicarij generales poßint. <R>105</R></P>
<P>An Visitatores. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Quæ obligatio ad Missam, & illius pro Paræcianis ap-
plicationem. <R>106</R></negEZ>
<P>An recipere stipendium poßint pro Mißis obligationis.</P>
<Z>Parochi Religiosi.</Z>
<P>Parochi Religiosi an absolui à reseruatis poßint. <R>119</R></P>
<P>Quid circa votum paupertatis. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Non habentes in Indijs Prouincialem an Parochi esse
poßint. <R>320</R></negEZ>
<P>Quid poßit circa hoc Capitulum Prouinciale. <R>321</R></P>
<negEZ>De sensu verborum Pij V. In locis aßignatis, & aßi-
gnandis. <R>312</R></negEZ>
<negEZ>An Rex Catholicus inuito Episcopo poßit Parochum de-
stinare vt Delegatus Pontificis. <R>323</R></negEZ>
<P>Alia quæ ex D. Solorzano P. Verricelli. <R>Ibid</R></P>
<P>Amouendos si sæculares idonei ad Parochias sint. <R>324</R></P>
<negEZ>Verricelli lapsus, & in Dom. Solorzanum aperta calum-
nia. <R>Ibid. & 325</R></negEZ>
<negEZ>De bonis, quæ secum afferunt, cùm ad Monasteria re-
deunt. 326. vbi quædam alia circa Parochorum
emolumenta.</negEZ>
<negEZ>Abusus designandi virum graue&#x0303; in Indicæ linguæ igna-
rum dato socio illius perito damnatus. <R>322</R></negEZ>
<P>Quid circa non Parochianos poßint. <R>328</R></P>
<negEZ>Quid de locis, in quibus non est Tridentinum publica-
tum, & non censeri deesse Parochum, vbi Religiosus
adest. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>An circa hoc suffragetur Indis ignorantia. <R>Ibid</R></P>
<negEZ>Proprium habentes Parochum non posse vt contrahant
eò se conferre vbi non est. <R>Ibid</R></negEZ>
<negEZ>Et transeuntem Parochum per locum, vbi deest, quia
absens, non posse iungere coniugandos. <R>Ibid</R></negEZ>
<P>An debeant ex elee&#x0308;mosynis tantùm sustentari. <R>329</R></P>
<Z>P&#x0153;na.</Z>
<P>Ante sententiam non incurri. <R>8</R></P>
<P>Pro actu merè interno nulla ex Iure positiuo. <R>137</R></P>
<P>Temperanda ob diuturnam carceris molestiam. <R>139</R></P>
<P>Non extenditur etiam ex maioritate rationis. <R>172</R></P>
<Z>Præbendarius.</Z>
<P>Vide verb. Residentia, subrogatus, & superflua.</P>
<Z>Prælatus.</Z>
<negEZ>An absolui poßit ab ijs, à quibus ille alios potest absoluere.
138</negEZ>
<P>Vide v. Absolutio, & v. Regulares.</P>
<Z>Præsumptio.</Z>
<P>Datur cùmscienter contra legem agitur. <R>75</R></P>
<Z>Priuilegium.</Z>
<P>Communicatio in illis Fratrum B. Ioannis Dei. <R>8</R></P>
<P>An extendatur ob identitatem rationis. <R>9</R></P>
<P>Moniales vt gaudeant ijs, quæ virorum sunt. <R>10</R></P>
<P>An sit communicatio circa Indulgentias. <R>11</R></P>
<P>An circa Festa. <R>12</R></P>
<negEZ>Indica an limitentur limitatione & reuocatione S. Con-
gregationis de propaganda fide pro Mißionarijs. <R>255</R></negEZ>
<negEZ>Quæ ab illa concessa, sed non expreßè pro Indijs, an
communia. <R>256</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-B-0470.jpg/>
@@1@<SE470>INDEX ADDITIONVM.
<duolan 2><P>An fruantur illis non mißi à Prælatis. <R>275</R></P>
<negEZ>Quæ concessa cum dependentia communicationis à Præ-
latis, an cum eadem debeant communicantibus con-
uenire. <R>258</R></negEZ>
<negEZ>Capitulum generale aut Prouinciale an poßit priuile-
gijs renuntiare. <R>259</R></negEZ>
<negEZ>Priuilegium Pij V. pro Baptismo in Monasterijs an vim
habeat, & quid pro filijs Hispanorum. <R>260</R></negEZ>
<negEZ>Indica non esse à Tridentino, Pio IV. & V. reuocata.
313</negEZ>
<negEZ>Priuilegium Leonis X. pro Mißionarijs Indicis an perpe-
tuum. <R>261. & 268</R></negEZ>
<Z>Q</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vantitas balsami pro Confirmationis Sacramento
re quisita. <R>265</R></negEZ>
<Z>R
Religiosus.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N Censuris compelli ab Episcopis poßint in ijs, in
quibus subsunt. <R>20</R></negEZ>
<negEZ>Si domus diues, an exigere aliquid à professuris queant.
120</negEZ>
<P>An cum limitatione approbari poßint. <R>121</R></P>
<P>Vide v. Parochi Religiosi.</P>
<negEZ>Pro approbatione ad prædicandum an examen necessa-
rium. <R>122</R></negEZ>
<Z>Residentia.</Z>
<P>In Præbendarijs quæ obligatio circa illam. <R>126</R></P>
<negEZ>Quæ absentia noceat, aut non obstet pro lucrandis di-
stributionibus. <R>133. & 134</R></negEZ>
<Z>S
Sacramentum.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Væ potestas Ecclesiæ circa materias & formas Sa-
cramentorum. <R>16</R></negEZ>
<P>Quæ circa balsamum Indicum. <R>17</R></P>
<negEZ>Solius Baptismi & Eucharistiæ materiam, Christum de-
terminasse, ex Moderno scriptore. <R>263</R></negEZ>
<negEZ>Sacramenti Baptismi administratio an committi laico
poßit extra neceßitatem. <R>317</R></negEZ>
<negEZ>An potione Chocolatica conferri poßit. 318. vbi no-
tatu digna circa materiam dubiam.</negEZ>
<Z>Sepultura.</Z>
<negEZ>An sæcularibus apud Religiosos morientibus tribui ab
illis queat. <R>49. & 50</R></negEZ>
<Z>Simonia.</Z>
<negEZ>Vt contingat cùm datur aliquid ex gratitudine, sed<-P>@@

<-P>cum pacto. <R>135</R></negEZ>
<P>An obliget. <R>136</R></P>
<Z>Societas Iesv.</Z>
<negEZ>Circa Bullam Innocentij X. pro gubernatione, quomodo
triennium computandum. <R>4</R></negEZ>
<P>De subita Superiorum vacatione. <R>5</R></P>
<P>De paucitate dierum in delegatâ gubernatione. <R>6</R></P>
<P>Interualla breuiora vt compleant. <R>7</R></P>
<negEZ>P&#x0153;næ contentæ in illâ non incurruntur ante senten-
tiam. <R>8</R></negEZ>
<Z>Stylus Curiæ.</Z>
<P>An obliget. <R>136</R></P>
<Z>Subrogatus.</Z>
<P>Subrogatis Præbendariorum quæ competant. <R>127</R></P>
<Z>Superflua.</Z>
<negEZ>De obligatione erogandi illa pauperibus, quando tota
præbenda est in distributionibus constituta. 128
& seqq.</negEZ>
<Z>T
Tabachus.</Z>
<P><INI2>N</INI2>Onnulla pro ipso ex diuersis Auctoribus. <R>117</R></P>
<Z>Templum.</Z>
<P>Vide Ecclesia.</P>
<Z>V
Vicarius Generalis.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Valis illius jurisdictio, ordinaria, an delegata.
105</negEZ>
<P>De extraordinarijs pro partibus Indiarum. <R>314</R></P>
<P>An Theologi præferendi. <R>135</R></P>
<Z>Visitator Ecclesiasticus.</Z>
<negEZ>Quid in illis circa acceptionem munerum, & eorumdem
restitutionem. <R>106</R></negEZ>
<P>Vide v. Parochus.</P>
<Z>Votum.</Z>
<P>Vide v. Dispensatio.</P>
<P>  Adde ex Angelo Bossio Parte 1. Titul. 1. num.
1270. & 1271. in voto castitatis & religionis
posse dispensare Episcopum ratione necessitatis,
& difficilis aditûs ad Pontificem. Quod & de
Parochis affirmat, si vrgentissima sit necessitas.
1283.</P>
<P>  Et ex Leandro de SS. Sacramento Tomo 2.
Tractat. 9. Disputat. 23. §. 5. Quæst. 2. & Tomo 3.
Tractat. 5. Disputat. 2. Quæst. 139. eum, qui vouit
castitatem, nec tamen se continere potest, morali
inquam impotentiâ, non obligari voto, & ita li-
berum esse ab eo vinculo ante obtentam dispen-
sationem.</P></duolan 2>
<Z><A+1>FINIS.</A+1></Z>

@@0@<filename:W0001-B-0471.jpg/>
@@1@<SE471>

@@0@<filename:W0001-B-0472.jpg/>
@@1@<SE472>

@@0@<filename:W0001-B-0473.jpg/>
@@1@<SE473>

@@0@<filename:W0001-B-0474.jpg/>
@@1@<SE474>

@@0@<filename:W0001-B-0475.jpg/>
@@1@<SE475>

@@0@<filename:W0001-B-0476.jpg/>
@@1@<SE476>