@@0@<filename:W0001-C-0000.jpg/>
@@1@<SE1:a>

@@0@<filename:W0001-C-0001.jpg/>
@@1@<SE1>

@@0@<filename:W0001-C-0002.jpg/>
@@1@<SE2>

@@0@<filename:W0001-C-0003.jpg/>
@@1@<SE3>

@@0@<filename:W0001-C-0004.jpg/>
@@1@<SE4>
<Z><A+3>R. P. DIDACI</A+3>
<A+4>DE AVENDAÑO</A+4>
<A+2>SOCIETATIS IESV,
SEGOVIENSIS</A+2>
Apud PERVVIENSES iam olim Theologiæ Primario Professore,
& in Sacro fidei Tribunali adlecto Censore.
<A+3>AVCTARIVM</A+3>
<A+2>INDICVM</A+2>
<A+1>SEV</A+1>
<A+2>TOMVS TERTIVS</A+2>
<A+1>Ad Indici Thesauri ornatius complementum, multa
ac varia complectens extra rem Indicam sacra-
rum Professoribus profutura.</A+1>
#(IMAGE)
Antverpiæ,
Apud IACOBVM MEVRSIVM.
Anno M. DC. LXXV.</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0005.jpg/>
@@1@<SE5>

@@0@<filename:W0001-C-0006.jpg/>
@@1@<SE6>
<Z><A+2>PROLVSIO.</A+2></Z>
<P><INI6>V</INI6>Arijs molestijs impeditus (quis enim eas, quas gu-<marginalia>Pro&#x0153;mio|libri 9. in|Isaiam.</marginalia>
bernatio secum adducit, ignoret?) vt cum Diuo
Hieronymo loquar, nec postquàm triennium
circiter fluxit, vt aliàs idem loquitur, sed integrum
quadriennium, tanto post tempore, & quodam<marginalia>Pro&#x0153;mio|in Ionam.</marginalia>
quasi postliminio ad operosum elucubrandi ne-
gotium reuocor, molestijs præfatis è proximo minitantibus,
& si quidquam opus prouexerit, inter easdem finiturus: & id
quidem dum per Dei gratiam, quæ olim ad ista suppetere est vi-
sa facultas, non emortua, annis licet maioribus, videatur. Et
quidem secundus iam supra septuagesimum exactus, ijs omni-
bus passim obnoxius incommodis, quæ idem Doctor Sanctus
Pammachio scribens enumerat, sic locutus: Quæ autem putantur<marginalia>Pro&#x0153;mio|lib. 2. in|Amos.</marginalia>
senectutis mala, ista sunt: crebræ infirmitates, pituita molestißima,
quam Græcorum alij Κὸρυξαν, alij φλεγμα nuncupant, caligantes
oculi, acescentes cibi, tremens interdum manus, nudi gingiuis den-
tes, & inter cibos cadentes. Adhæc torminibus, & acutis stomachi,
podagræque, & chiragræ doloribus sæpè torquetur, ita vt ne stylum
quidem aut calamum tenere queat, vt suis pedibus non poßit ince-
dere magnaque parte vitæ, videatur esse truncata, & multis mem-
bris præmortua. Hæc ille, egregius Christi pugil, cum prædictis
omnibus indefesso semper spiritu conflictatus. Quia verò Deus
mei imbecillitatem agnoscens, leuiori eum certamini reserua-
uit, senectutis molestias auertens, ijs demptis, quæ itineranti
sunt equestri apparatu grauissimæ, vnde Prouinciam hanc Pe-
ruuianam, cui dudum secundò præfui, per alium maiori in par-
te visitaui, sic indulgente R. Adm. P. N. Generali Ioanne Paulo
Oliua. Eapropter, dum aliquæ mihi præstantur induciæ, quod
superest virium, communi vtilitati libet, dum & licere atque
expedire boni arbitrantur iudices, consignâre.</P>
<P>  Quo in genere magnorum scriptorum exempla succurrunt,
qui graues annis, & ætatis incommodis grauiores, elucubrandi
studium insuperabiles tenuerunt. De quo à me dictum in Am-
phitheatro diuinæ misericordiæ. Discursus Isagogici §. 9. n. 91. Et mo-
dò etiam præstat memorasse nonnullos ex multis.</P>
<P>  Venerabilis Pater Ludouicus à Ponte septuagenarius, &
morti ex certo proximus, ei se, ipso quo accidit die, scribens
per horas aliquot, præaptauit: cui penna verissimè penna fuit,
qua in cælum ab ipso è corpore exitu sancta anima conuolaret.
Sic P. Ioannes Nadasi in anno dierum memorabilium Societatis
Iesv die 24. Februarij.</P>
<P>  P. Iacobus Salianus Annalium suorum ingenti mole compendi&#x0169;<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0007.jpg/>
@@1@<SE7>PROLVSIO.
<-P>septuagenarius aggressus, quod & feliciter ad finem perduxit.</P>
<P>  P. Antoninus Diana ita de se scribit in Dedicatoria Partis 11.
Epistola: Deuexâ iam ætate, & quæ illam plerumque comitantur,
incommoda, corporis valetudo, cessationem ab hac litteraria palæstra
deposcebant. Valuere nihilominùs vsque adeò aßidua amicorum ad-
hortamenta ac preces, vt afflato defectis iam viribus vigore quodam,
erectoque ingenio, id effecerint, vt pergerem. Sic ille. De quo &
Illustrissimus Caramuel in Apologemate de Probabilitate n. 18.
ita scribit: Interim qui copiosum Auctorum, qui Deum asserunt
iubere impoßibilia, si sententia D. Fagnani teneatur, catalogum ha-
bere velit, expectet P. Antonini Diana de hoc argumento librum:
nam pius senex, tametsi iam æger, & c&#x0153;cus sit, vbi agitur de defen-
denda Ecclesiæ Orthodoxa doctrina, est lynx, est iuuenis, & robu-
stam valetudinem habet. Tantum ille.</P>
<P>  P. Theophilus Raynaudus pænè octogenarius, in suorum
operum erat expolitione postrema, vt omnia eisdem formis ty-
pographicis, æquatis voluminibus ederentur, quod & feliciter
factum, quando Deo placuit ipsum ad piorum laborum, & in-
signis tolerantiæ palmam euocare.</P>
<P>  P. Ægidius Bauarius, vt Operis titulus præfert, sua in parui-
tate mirabilis, Iubiliarius, immò & biennio maior, vt habet P.
Philippus Allegambe in Bibliotheca Scriptorum Societatis. De
quo & Imago primi sæculi pagina 17. sic attestatur: Gandauenses
mirè recreauit Ægidij Bauarij Religiosa in veste iubilantis lætißimus
conspectus, quem primum è Sociis in eam vrbem ingressum tanto tem-
pore vel diuini verbi præconem habuerunt, vel Collegij Rectorem.
Sic ille. Hic ergo tantus vir, felicissimæ memoriæ suffragio ad-
iutus Catechismum Catholicum versibus Virgilianis, mole qui-
dem non magnum, vt dixi, sed magni profectò laboris impen-
dio, & eruditorum plausu concinnauit.</P>
<P>  P. Ioannes Antonius Velasquez, de quo Parte 1. n. 683. in viuis
adhuc vtinam, & diutiùs, octogenario maior præclara volumi-
na, elegantiâ, eruditione, ac pietate plenissima, addenda alijs,
quibus hoc ornauit sæculum, elaborat.</P>
<P>  Claudendum magni viri, & suis scriptis orbi vniuerso notis-
simi Rmi. P. Michaelis Ghisterij, verbis, quibus sic allocutus Le-
ctorem in Paræneticis Commentarijs: Platoni Philosophorum fa-
cilè Principi, quòd & octogesimo ætatis anno in scribendo perstiterit,
laudi legimus datum. Mihi pariter octogenario haud quidem ad ina-
nem conciliandam laudem, sedex diuina propemodùm obligatione, vt
id ipsum facerem compellit neceßitas. Quandoquidem non defuerint,
qui post lectos Commenitarios meos super libros Cantici Canticorum,
& Ieremiæ, religionem, seu (vt vulgò dicitur) scrupulum indiderint, vel<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0008.jpg/>
@@1@<SE8>PROLVSIO.
<-P>etiam peccati mortalis, si præstitum à Deo scribendi talentum defossum
seruassem in terram Quapropter simili quadam ratione id arbitratus
sum & mihi obtigisse, quod eidem Ieremiæ, cui pueritiam excusanti fuit
à Deo dictum: Noli dicere: Puer sum &c. peruulgato quippe sermone,
& senes, decrepitæque potissimùm ætatis, bis pueri asseruntur &c. Sic
scriptor ille pijssimus, vt non mirum haberi debeat, si mihi octo-
gesimum nondum attingenti annum, sint qui ad hoc genus labo-
ris impellant, rati in ijs, quæ publicam vidêre lucem, viuidum in-
esse aliquid, quod & aliorum scripta, & pulpita resonent, vt per-
gere Auctor debeat, dum vita comes, & obedientiæ iura permit-
tunt, non aliò auocantis, curis illis, de quibus suprà (quæ & ipsæ
forsitan non prorsus obstabunt) molestissimis demandatis. Obse-
quor, & vt Deo magis, quàm hominibus placeam, cui in Epithala-
mio sacro, charorum pignorum primogenito, cùm Regio vate
mea opera dedicaui, certus non certam omnium futuram esse fa-
uentiam, quam nec Diuus Hieronymus nactus, quo, vt non bonus,
sed in hac parte non errans, Scriptor asseruit, nihil eruditius vidit<marginalia>Petrus|Cunæus.</marginalia>
antiquitas, neque ideò ab scribendi solicitudine retardatus. Au-
diatur ille ita scribens in Prologo ad secundum super Michæam
librum: Semper inuidis respondemus (quia non cessat inuidia, & libro-
rum nostrorum exordia æmulorum maledicta confutant, qui vulgò ia-
ctant me sterilis ieiuni&#xE8BF; sermonis quasdam ineptias scribere, & cùm lo-
qui nesciam, tacere non posse. Hæc doctor sanctissimus, vt quanti sint
hominum habenda iudicia, inde faciles æstimemus. Mihi sufficit
paucorum testimonium, & amicorum laude contentus sum, qui in expe-
tendis opusculis meis amore nostri labuntur, & studio Scripturarum. Sic
aiebat idem loco in alio, quod & in meā caussā perlibe&#x0303;ter aduoco.</P>
<P>  Quæ publicam, vt dixi, vidêre lucem nostri laboris opuscula,
hæc sunt.</P>
<P>  Epithalamium sacrum, vtinam anima quàm corpore grandius,<marginalia>In Proæm.|lib. 12.|super|Isaiam.</marginalia>
in duo quod potuit partiri volumina; nec tamen factum ita, quia
vnitatem illam series visa est requirere dicendorum.</P>
<P>  Amphitheatrum misericordiæ Tomo vnico, sed non exiguo
illo comprehensum.</P>
<P>  Problemata Theologica in duos diuisa Tomos præfatis minores.</P>
<P>  Thesaurus Indicus, duobus & ille constans, nec quidem adeò ma-
gnis, sed aliorum sic diuisim agentium corporibus exequandus: &
quia à non paucis expetitus, vt locupletior in eorum manus, alio-
rumq; deueniret, Additionibus auctus; quibus & modò super ad-
dere quędam iusto volumini suffectura visum est; quibus alia fortè
accedent, si, auxiliante Dom. incolatus meus fuerit prolongatus,
vires & otium eôdem misericorditer largiente. Et pro scriptionis
huiusce ratione hæc satis, vt iam ad operis exordium transeamus.</P>

@@0@<filename:W0001-C-0009.jpg/>
@@1@<SE9>
<Z><A+5>INDEX</A+5>
<A+2>PARTIVM, SECTIONVM,</A+2>
<A+3>ET APPENDICVM,</A+3>
<A+1>DIGRESSIONVM AC PARAGRAPHORVM &c.</A+1>
<A+4>AVCTAR II INDICI.</A+4></Z>
<duolan 2><Z><A+2>PARS PRIMA.</A+2></Z>
<negEZ><INI5>S</INI5>Ectio I. De consecratione
Indicorum Episcoporum.
Num. 1.</negEZ>
<negEZ>Difficultas specialis. An post
Breue Alexandri VII. ta-
lis in Indijs occurrere necessitas possit,
vt Episcopus valeat sine litteris Aposto-
licis consecrari. <R>13</R></negEZ>
<negEZ>Appendix circa opinionem probabilem, &
obligationem respectu illius iuxta gra-
dum probabilitatis. <R>25</R></negEZ>
<negEZ>§. I. Quæ sit opinio probabilis secundùm
maximè propriam eius rationem. <R>26</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Alia scitu digna circa materiam
eamdem. <R>45</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Notatu digna circa probabilitatem
ob vnius Doctoris auctoritatem. <R>55</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. De probabiliore sententia, & obli-
gatione illam amplectendi. <R>62</R></negEZ>
<P>§. V. Argumenta proposita & soluta. <R>83</R></P>
<negEZ>§. VI. Circa audientem Confessiones quæ
obligatio in vsu probabilium opinionum.
Vbi specialia quædam. <R>89</R></negEZ>
<negEZ>Dubium speciale & nouum circa nuper
dicta. <R>95</R></negEZ>
<negEZ>Dubium aliud, Circa opinionem P&#x0153;nitentis
à Confessario reputatam improbabilem.
Vbi de Bulla Cruciatæ circa vsum Regu-
larium pro reseruatis. <R>103</R></negEZ>
<negEZ>Circa Societatem IESV indecora & acerba
positio propulsata. <R>110</R></negEZ>
<P>Dubium præcipuum enodatur. <R>123</R></P>
<negEZ>Dubium Tertium circa certitudinem do-
ctrinæ in materia probabilitatis. Quàm
certum scilicet sit posse quemuis genera-
liter loquendo iuxta opinionem probabi-
lem operari. <R>137</R></negEZ>
<negEZ>Contra certitudinem assensus in operante
probabiliter argumenta proposita & so-
luta. <R>157</R></negEZ>
<negEZ>Excursio circa sententiam quamdam singu-
larem. <R>162</R></negEZ>
<negEZ>Circa opinionem probabilem & dubium in
Matrimonio vtilis disceptatio. <R>178</R></negEZ>
<negEZ>Sectio II. De obligatione Regularium sol-<-P>@@

<-P>uendi decimas. Vbi de Indijs præsertim.
187</negEZ>
<negEZ>Dubium I. An ex Noualibus in Jndijs de-
cimæ Religiosis debeantur. <R>190</R></negEZ>
<negEZ>Dubium II. De hortis, & nutrimentis
animalium, an eadem quæ de Noualibus
ratio apud Indicos Regulares. <R>206</R></negEZ>
<negEZ>Dubium III. Quid de prædijs dotalibus, &
fundamentalibus iuxta commune ius,
& Indiarum. <R>214</R></negEZ>
<negEZ>Illatio vrgentissima ex dictis circa senten-
tiæ Regij Indiarum Consilij pro soluen-
dis à Religionibus decimis suspenden-
dam executionem, si eius non placeat hæ-
rere tenori. <R>239</R></negEZ>
<negEZ>Sectio III. de Episcopis Auxiliaribus. Vbi
peculiaris difficultas circa obligationem
soluendi debita à Procuratoribus Reli-
giosis contracta. Vbi & pro Societate
aliqua.</negEZ>
<negEZ>§. I. De illorum vtilitate, cum prioris ip-
sorum commendatione. <R>246</R></negEZ>
<negEZ>§. II. An Episcopus Auxiliaris possit esse
Conseruator in caußis Religiosorum, id-
que ante receptionem Litterarum Apo-
stolicarum. <R>252</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa recusationem electi Conserua-
toris quid difficultatis attenta Pontifi-
cia dispositione, cum vtilibus adnotatis.</negEZ>
<P>De caußis recusationis. <R>268</R></P>
<negEZ>Ad quem debeat caussa deuolui caussis re-
cusationis probatis. <R>271</R></negEZ>
<negEZ>Circa recusationis iudicem resolutiones vti-
les, & circa alia concernentia ipsam.
278.</negEZ>
<negEZ>§. IV. de Assessore Iudicis Conseruatoris.
Vbi vtiles obseruationes. <R>284</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Grauis difficultas incidens circa obli-
gationem Religiosæ domus pro mutuo à
Procuratore accepto, quarentigioque in-
strumento roborato. <R>293</R></negEZ>
<negEZ>Generalior pro Religionibus cunctis stabili-
ta doctrina.</negEZ>
<negEZ>Appendix circa præfatam controuersiam
vtilium assertorum.</negEZ>
<negEZ>Sectio IV. De probabilitate sententiæ,
iuxta quam matrimonia in primogradu<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0010.jpg/>
@@1@<SE10>INDEX.
<duolan 2><-P>transuersali non sunt iure naturali pro-
bibita, & sic à Pontifice dispensabilia.
324</negEZ>
<negEZ>Sectio V. Cur DD. Inquisitores tradentes
reos brachio sæculari extremo supplicio
afficiendos non contrahant irregularita-
tem. Vbi casus in Indijs peculiaris, circa
quam doctrina vtilis. <R>338</R></negEZ>
<negEZ>Circa peculiarem casum vtilia documenta.
344</negEZ>
<negEZ>Sectio VI. Circa approbationem Confessa-
riorum & Prædicatorum pro Religiosis
præsertim vtilia multa. <R>353</R></negEZ>
<negEZ>Sectio VII. Emissio votorum post bien-
nium in Societate IESV an dici Professio
possit. Vbi circa id casus in Jndijs decisio
peculiaris. <R>367</R></negEZ>
<negEZ>Appendix circa censuras aliquas quarum-
dam Propositionum. <R>387</R></negEZ>
<negEZ>Sectio VIII. circa funebrem apparatum
vt queant sæculares manum apponere
Magistratus. <R>410</R></negEZ>
<negEZ>Sectio IX. De honoraria salutatione ini-
tio concionum, cum adstant Magistra-
tus. <R>421</R></negEZ>
<negEZ>Sectio X. Ob incuriam executorum testa-
menti vt contingat animas in Purgato-
rio detineri. Vbi de Mißarum stipen-
dijs ex Indijs in Hispaniam transmis-
sis. <R>427</R></negEZ>
<negEZ>Sectio XI. De Gabellis decisiones vtiles
pro Indijs, & aliàs. <R>439</R></negEZ>
<P>Additiones ad Appendicem Sectionis 1.
percommodæ, recentiorum Scriptorum oc-
casione. Vbi circa opinionum probabili-
tatem vtilißimæ discussiones.</P>
<negEZ>§. I. Ex Guilielmo Herincx comprobata
sententia deobligans ad sequelam partis
tutioris, cum eiusdem vtili explicatio-
ne. <R>456</R></negEZ>
<negEZ>§. II. P. Ludouici de Scildere Societatis
JESV circa materiam §. superioris, quæ
probanda, quæ & improbanda senten-
tia, cum peculiarium argumentorum di-
lutione. <R>462</R></negEZ>
<negEZ>Circa alienæ sententiæ sequelam propria re-
tenta. <R>468</R></negEZ>
<negEZ>Alia eiusdem scriptoris Assertio, & circa
illam non improbanda doctrina. <R>494</R></negEZ>
<negEZ>Alia ex eodem scriptore circa opinionem ab
auctoritate extrinseca, & iuxta illam
vtiles additiones. <R>504</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. P. Fr. Ioannis Baptistæ Goned
multa proposita & explosa Pronun-
tiata cum aliquali moralis luminis ac-
cessione. <R>511</R></negEZ>
<negEZ>Aliquot citati scriptoris solutæ rationes, &
pariter verior sententia firmata. <R>521</R></negEZ>
<negEZ>Rationes aliæ ex eodem scriptore propositæ
& solutæ cum nouis verioris sententiæ<-P>@@

<-P>firmamentis.</negEZ>
<negEZ>Moralis quædam ratio proponitur, &
euidenter enodatur. <R>548</R></negEZ>
<negEZ>Moralis alterius rationis propositio & di-
lutio. <R>549</R></negEZ>
<negEZ>Rationis alterius infirmitas demonstrata.
553</negEZ>
<negEZ>Circa opinionum synopsim, quæ vti monstra
in Theologia proponuntur ab Auctore,
& varijs impugnationibus impetuntur,
vtilissima excursio. <R>553</R></negEZ>
<negEZ>Assertio I. Circa fornicationem, esse tan-
tùm malam, quia prohibitam. <R>556</R></negEZ>
<negEZ>Assertio II. Idem statuens de mollitie sæpè
bona & obligatoria futura, si à Deo
non prohibita. <R>557</R></negEZ>
<negEZ>Assertio III. In audiendo Missam de præ-
cepto, vel recitando Horas ex obligatio-
ne satis esse attentionem externam, &
posse quem voluntariè distrahi. <R>559</R></negEZ>
<negEZ>Nonnulla alia circa materiam eamdem ex
Caramuele Pronuntiata. <R>563</R></negEZ>
<negEZ>De methodis ad excusandam recitandi ob-
ligationem. <R>567</R></negEZ>
<negEZ>Assertio IV. Aduocatum posse patrocinari,
licet actor nullum ius ad rem videatur
habere. <R>569</R></negEZ>
<P>Ex Caramuele nonnulla alia. <R>570</R></P>
<negEZ>Assertio V. Licitum esse inducere testem
ad iurandum falsum, quod ille putat esse
verum, scit tamen inducens falsum esse.
571.</negEZ>
<negEZ>Assertio VI. Licitum esse reo cum æquiuo-
catione negare veritatem iudici legitimè
interroganti. <R>572</R></negEZ>
<negEZ>Circa Confessarij obligationem, cùm P&#x0153;ni-
tens renuit consuetudinem confiteri. <R>574</R></negEZ>
<negEZ>Assertio VII. Ad tormenta grauiaque dam-
na vitanda posse quemlibet sibi falsum
crimen imponere, etiamsi secutura eum
sit mors. <R>576</R></negEZ>
<negEZ>Assertio VIII. Licitum esse absoluto desi-
derio cupere mortem patris, non vt ma-
lum eius, sed vt bonum cupientis, pin-
guem scilicet hereditatem. <R>577</R></negEZ>
<negEZ>Assertio IX. Milites nauales licitè posse
ignem inijcere in puluerem sulphureum,
ne nauis in hostium potestatem veniat
&c. <R>579</R></negEZ>
<negEZ>Assertio X. Justè damnatum vt fame per-
eat, posse oblatum panem respuere. <R>581</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XI. Præceptum Charitatis indire-
ctè solùm, & ratione alterius obligare.
582</negEZ>
<negEZ>Assertio. XII. Certum esse iurare sine ani-
mo iurandi, siue res sit leuis, siue grauis,
non esse licitum sine caußa, licitum ta-
men eße cum caussa. <R>584</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XIII. In die festo per duas horas
vacare seruilibus non esse mortale, quia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0011.jpg/>
@@1@<SE11>INDEX.
<duolan 2><-P>est modicum, comparatione 24. Vnde
si herus quispiam duodecim seruis iniun-
gat laborem integri diei, assignando sin-
gulis duas horas successiuè ac diuisiuè,
non peccat mortaliter. <R>587</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XIV. Famulum, qui submissis
humeris adiuuat herum ad stuprum, &
multoties eidem inseruit deferendo sca-
lam, aperiendo ianuam, non peccare
mortaliter, si id faciat metu notabilis
detrimenti, &c. <R>589</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XV. Licitum esse procurare abor-
tum unte animationem f&#x0153;tus, vt consu-
latur vitæ vel honori puellæ. <R>591</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XVI. Concubinarium non tenert
domo pellere concubinam; sed polliceri so-
lùm se non deinceps cum ea peccaturum,
quando ea relicta vitam transigeret tri-
stius. <R>592</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XVII. Copulam cum coniugata
consentiente marito, non esse adulterium;
adeôque sufficere in Confessione dicere se
fuisse fornicatum. <R>593</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XVIII. Comedere & bibere vs-
que ad satietatem sine neceßitate nul-
lum esse peccatum ob solam voluptatem,
quia licitè potest appetitus naturalis suis
actibus frui. <R>197</R></negEZ>
<P>Circa delectationem in vsu coniugali. <R>599</R></P>
<negEZ>Assertio XIX. Lege ieiunij solui, qui se
ad insequendam amicam, vel quocum-
que alio labore illicito fatigauit, etiam si
in fraudem ieiunij id faciat. <R>600</R></negEZ>
<negEZ>De alijs circa ieiunij legem depellendam o-
pinionibus. <R>602</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XX. Qui alium inducit ad graue
damnum inferendum tertio, non tenetur
ad restitutionem talis damni. <R>610</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XXI. Non teneri quemquam sub
mortali restituere id quod ablatum est
per parua furta, quantumuis sit magna
summa totalis. <R>611</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XXII. Præceptum seruandi Fe-
sta non obligare sub mortali, seposito
scandalo, & contemptu. <R>612</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XXIII. Satisfacere præcepto Ec-
clesiæ de audiendo Sacro, qui duas eius
partes, immò & quatuor à diuersis si-
mul celebrantibus audit. <R>613</R></negEZ>
<negEZ>Circa obligationem audiendi Missam opinio-
num aliarum euentilatio. <R>614</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XXIV. Jnfidelem, cui proponitur
nostra fides vt magis credibilis, dum eius
secta probabiliter adhuc credibilis appa-
ret, non tenetur ad illam recipiendam.
618</negEZ>
<negEZ>Assertio XXV. Dare pecuniam, vel aliud
quid temporale pro Beneficio vt moti-
uum, quo voluntas Collatoris ad illud
conferendum inducatur, non est Simo-<-P>@@

<-P>nia, si non datur vt pretium Beneficio
æquale. <R>622</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XXVI. Cùm numerata pecunia
pretiosior sit numeranda posse creditorem
aliquid supra sortem à mutuatario exi-
gere. <R>625</R></negEZ>
<negEZ>Assertio XXVII. Vix vnquàm teneri ali-
quem ad eleemosynā præcisè ex superfluo
status, cùm vix vnquam superfluum
huiusmodi in sæcularibus, immò neque in
Regibus inueniatur. <R>627</R></negEZ>
<negEZ>Assert. XXVIII. Absolutionis capacem esse
hominem quantauis laboret ignorantia
mystertorum fidei, & etiam si per negli-
gentiam culpabilem nesciat mysteria SS.
Trinitatis, & Incarnationis. <R>630</R></negEZ>
<negEZ>Assertum citati Scriptoris, in concursu dua-
rum opinionum æ&#xE8BF; probabilium, tutio-
rem esse eligendam, quod efficaciter re-
pellitur. <R>632</R></negEZ>
<negEZ>Circa quæstionem de vnius Doctoris aucto-
ritate ad reddendam opinionem probabi-
lem in materia morali, & tutam in pra-
xis Auctoris sententia, argumentorum
enodatio, & vtilia documenta. <R>634</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa Vincentium Baron nuperrimum
Scriptorem, & duplicem eius pro morali-
bus antiquioris Scholæ sententijs, Apolo-
giam. <R>641</R></negEZ>
<negEZ>Apologia breuis pro P. Francisco Suario.
Disquiritur an illius auctoritas suffi-
ciens sit ad reddendam opinionem proba-
bilem, occasione illius circa absolutionem
moribundi non confeßi in præsentia Sa-
cerdotis, sententiæ. <R>642</R></negEZ>
<negEZ>Circa obligationem amplectendi semper par-
tem tutiorem. <R>647</R></negEZ>
<negEZ>Plures D. Thomæ sententiæ, iuxta quas
ostenditur non esse obligationem sequendi
partem tutiorem. <R>650</R></negEZ>
<negEZ>Immanis insectatio in P. Tamburi num pro-
pter scripta eius in Decalogum. <R>653</R></negEZ>
<negEZ>Argumento fit satis, quo nimium quantùm
vrgetur pro obligatione sequendi partem
tutiorem. <R>658</R></negEZ>
<negEZ>De æquiuocationum ac mentalium restri-
ctionum vsu. <R>661</R></negEZ>
<negEZ>Verum fundamentum securitatis conscientiæ
in opinionis probabilis amplexu stabili-
tur, exacta declaratione, & obiecto-
rum quorumdam Auctoris eiusdem dilu-
tione. <R>673</R></negEZ>
<negEZ>Circa opinionem probabilem quædam ex di-
sputatione contra Amadæum proposita
& discussa cum aliquali lucis circa ve-
riorem sententiam adiectione. <R>683</R></negEZ>
<negEZ>Inuectiua in Societatis JESV scriptores cir-
ca opinionum laxitates proposita &
deuastata. <R>692</R></negEZ>
<negEZ>P. Theophilus Raynaudus ab immani im-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0012.jpg/>
@@1@<SE12>INDEX.
<duolan 2><-P>postura cum laudis auctario vindicatus.
705</negEZ>
<negEZ>Pro P. Francisco Suario ex citato Scriptore
nostro singularis commendatio. <R>713</R></negEZ>
<negEZ>Circa dicta Sect. 6. disiecta citati Scriptoris
hostilis obiectio ob priuilegiorum defensio-
nem à Societate in casu satis noto præten-
sam. <R>714</R></negEZ>
<negEZ>De D. Parentis Ignatii Exercitijs Aucto-
ris eiusdem proposita & depulsa calumnia.
Vbi & alia circa ipsum & Societate&#x0303;. <R>718</R></negEZ>
<Z><A+1>PARS SECVNDA.</A+1></Z>
<negEZ><INI2>S</INI2>Ectio I. de Pontificio Decreto circa Bea-
tificatos. Vbi vtilia nonnulla. <R>N. 1.</R></negEZ>
<negEZ>Sect. II. Circa non Beatificatos quæ sint pro-
hibita, occasione peculiaris casus apud In-
dias cum vtilibus animaduersionibus, de-
clarantur. <R>13</R></negEZ>
<negEZ>Sect. III. An officia pro administratione iu-
stitiæ instituta vendi possint. Vbi quid
pro Jndijs speciale. <R>32</R></negEZ>
<negEZ>Sect. IV. Circa electum Episcopum de concu-
binatu suspectum difficultas specialis, quæ
& pro Indijs speciatim expedita. <R>44</R></negEZ>
<negEZ>Sect. V. An pater & filius illegitimus pos-
sint esse Religiosi simul in eade&#x0303; Religione. <R>53</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VI. An in partibus Indiarum necessariò
obseruari debeat Decretum Vrbani VIII.
circa eijciendos à Religione. Vbi quid de So-
cietate IESV. <R>63</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VII. Occasione peculiaris casus in In-
dijs disquiritur, An sententia affirmans
posse iudicem inter opiniones æquè fauen-
tes partibus, quam maluerit eligere, sit
aliqua ratione damnabilis. <R>93</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VIII. Occasione cuiusdam Monasterij
Monialium sub Regula D. Augustinifun-
dati sine Constitutionibus à Sede Aposto-
lica confirmatis, aliqua vtiliter discutiun-
tur. <R>107</R></negEZ>
<negEZ>§. I. Ne quit fundari Monasterium sine
Constitutionibus à Sede Apostolica confir-
matis, etiam sub Regula ex approbatis
ab Ecclesia. <R>108</R></negEZ>
<negEZ>§. II. An sub conditione futuræ approbationis
Constitutionum fundari Religio possit, &
emitti Professio, qualemque hæc vim sit
habitura. <R>119</R></negEZ>
<P>§. III. Quædam obiecta & soluta. <R>126</R></P>
<negEZ>§. IV. An Monialis poßit exire vt sit Præla-
ta in fundatione Monasterij diuersæ Re-
ligionis, & ex eo defectu claudicent Pro-
feßiones. <R>130</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Circa neceßitatem annui Nouitiatus
in ijs Monialibus, quæ Professionem nul-
lam ob defectum approbationis Pontificis
emiserunt <R>137</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa speciem casus vt reipsa se habuit
extrema disceptatio. <R>140</R></negEZ>@@

<negEZ>Sect. IX. Notanda doctrina circa stipen-
dium pro Missæ celebratione. <R>145</R></negEZ>
<negEZ>§. I. De fructu speciali, qui in Missa Sa-
cerdoti respondet, quid iuxta Recentiores
extet, & quid iuxta veritatem sentiend&#x0169;.</negEZ>
<negEZ>§. II. An stante probabilitate valoris fructus
specialis, per applicationem eius posset fieri
satis obligationi ratione stipendij exortæ.
Vbi circa contractus alios doctrina vtilis.
172</negEZ>
<negEZ>§. III. An ex ratione legis p&#x0153;nalis excusari
possit sententia de fructu speciali, vt non
debeat in Decretis S. Congregationis com-
prehensa censeri. <R>180</R></negEZ>
<negEZ>Appendix circa fructum impetrationis. An
ratione illius applicationis possit distin-
ctum stipendium accipi. <R>188</R></negEZ>
<negEZ>Sect. X. Notanda doctrina de necessaria
Sacerdotum approbatione ad audiendas
Confeßiones. Vbi de damnata Propositione
à SS. Alexandro VII. circa Parochos. <R>196</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XI. De Parochis Indorum notata quæ-
dam. Vbi an nomine Parochorum absolutè
veniant, & omnia ijs propria eisdem ad-
aptanda. <R>213</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XII, Vtrum Prælatus Regularis amo-
uere Jndorum Parochum sibi subditum
queat ob notitiā habitā in Confeßione. <R>233</R></negEZ>
<negEZ>Circa IESV Societatem quid speciale &c.
244</negEZ>
<negEZ>Circa Ordinationem pro Societate J. exa-
ctior disceptatio. <R>255</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XIII. Vtrùm Indi, qui aliqua, ob inuin-
cibilem ignorantiam, non reputata pecca-
ta, in Confessione tacuerunt, teneantur illa
post adeptam malitiæ notitiam confiteri.
Vbi generalior circa hoc doctrina. <R>274</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XIV. Circa approbationem Religiosic&#x0169;
limitatione, occasione querelæ Jndici Præ-
lati, & circa eam difficultas peculiaris.</negEZ>
<negEZ>Difficultas alia circa prohibitionem Prælati
Regularis stante Episcopi approbatione.
297</negEZ>
<negEZ>Sect. XV. Circa sententiam asserentium
transacto tempore publicationis Bullæ
Cruciatæ posse eum, qui illo currente non
habuit casum reseruatum, absolui ab ijs,
in quos posteà incidit. Vbi de eiusdem pro-
babilitate. <R>311</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XVI. circa potestatem Prælatorum
Regularium pro absoluendis subditis à
crimine hæresis. Vbi quid circa Indias
peculiare. <R>321</R></negEZ>
<Z><A+1>PARS TERTIA.</A+1></Z>
<negEZ><INI2>S</INI2>Ectio I. De Nouitia, quæ instante Pro-
fessionis tempore deprehensa est non bap-
tizata ex valde probabili fundamento.
Vbi vtiles pro Nouitiatus valore doctri-
næ, & opportuna alia. <R>Num. 1.</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0013.jpg/>
@@1@<SE13>INDEX.
<duolan 2><negEZ>Sect. II. Eucharistiam futuram perpetuam
in c&#x0153;lo iuxta nouam quorumdam asser-
tionem, an queat sustineri, sicut & mo-
dò ihidem extare, occasione Indicarum
Concionum. <R>16</R></negEZ>
<negEZ>Digressiuncula Circa Epistolam SS. Ma-
tris Teresiæ à IESV, in qua suum erga
Societatem affectum luculentissimè mani-
festat. Proponitur Hispano & Latino
sermone. <R>45</R></negEZ>
<negEZ>§. I. An B. Teresia sanctè potuerit eum, de
quo agit, ad suum Ordinem inuitare, alli-
cere, prouocare. <R>48</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Quid in prædicto casu operari potuerit
reuelatio. <R>54</R></negEZ>
<negEZ>Additio: Circa reuelationes pro Virginis
Conceptione. <R>69</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa execratorium iuramentum D.
Teresiæ, vbi de Libro vitæ, & aliqua
scitu digna. <R>77</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. An ratio à S. Teresia pro suo iura-
mento adducta sit exacta. Vbi de eius fi-
delitate circa JESV Societatem. <R>90</R></negEZ>
<negEZ>§. V. De summo D. Teresiæ erga Societatem
amoris argumento ad vitam pro ea po-
nendam expromptæ. <R>99</R></negEZ>
<negEZ>Sect. 3. Vtrùm Episcopi Indiarum circa fa-
cultates peculiares illis à Sede Apostolica
concessas dispensare possint in voto casti-
tatis cum ijs, qui ex altera di&#x0153;cesi ad
effectum talem veniunt. <R>108</R></negEZ>
<negEZ>Sect. IV. Circa obligationem celebrandi in
loco à Fundatore Capellaniæ designato,
pro casu in Indijs occurrente. <R>115</R></negEZ>
<negEZ>Sect. V. Vtrum Indici Mercatores peccent,
dum iurant quod merces pluris illis stent.
vtendo æquiuocatione, vt ad pretium iu-
stum deueniatur. <R>125</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VI. Circa recursum ad Regia Tribu-
nalia per viam violentiæ &c. <R>133</R></negEZ>
<negEZ>Additio circa Regulares pro recursu dicto.
143</negEZ>
<negEZ>Sect. VII. Circa viuæ vocis Oracula pro Re-
ligiosis, an sint confirmata. <R>148</R></negEZ>
<negEZ>Additio, de eadem Oraculor&#x0169; reuocatione. Vbi
Moderni Scriptoris Asserta discussa. <R>153</R></negEZ>
<negEZ>Excursio de viuæ vocis Oraculis pro Jn-
dijs. <R>162</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VIII. Circa necessariam approbationem
ad audiendas Confessiones pro Regulari-
bus in Indijs, de quo & Part. 1. Sect. 6.
nouioris Scriptoris sententia discussa cum
generali doctrina. <R>175</R></negEZ>@@

<negEZ>Auctoris alterius pro sententia præfata con-
vulsa fundamenta. <R>185</R></negEZ>
<negEZ>Sect. IX. Circa reuocationem priuilegiorum
præsertim Indicorum, notanda doctrina.
195</negEZ>
<negEZ>Sect. X. Vtrùm in Indijs possint Religiosi
virtute suorum priuilegiorum absoluere à
casibus extra Jus commune Episcopis re-
seruatis, non obstante nupera declaratione
SS. Alexandri VII. <R>204</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XI. Vtrùm Regularis audire confeßio-
nes possit, cui Ordinarius approbationem
sine iusta caussa denegauit. <R>211</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XII. Vtrùm in Indijs dispensare Re-
gulares poßint in ea inhabilitate: quam
contrahunt recipientes Simoniacè Benefi-
cia. <R>215</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XIV. Quinam Confessarij in Jndijs
possint aperire, & executioni mandare
Litteras Sacræ P&#x0153;nitentiariæ. <R>229</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XV. An in partibus Indiarum possint
Regulares volentes contrahere matrimo-
nium legitimè coniungere, virtute suorum
priuilegiorum. <R>241</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XVI. An Religiosi, qui ex voto tenen-
tur non admittere dignitates possint in
Jndijs Vicarij esse Episcoporum. <R>254</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XVII. An esse Commissarij S. Inquisi-
tionis possint qui votum non procurandæ
& acceptandæ Dignitatis & Prælatio-
nis nuncuparunt. <R>263</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XVIII. An decoctores publici, qui sci-
licet multa accepta pecunia, aut gratis,
aut cum lucro, se subducunt, si Familiares
S. Inquisitionis sint, eius foro gaudere
possint. <R>271</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XIX. Quidam ex voto faciebat quæ-
dam in honorem Virginis de Copacauana
in Peruuio celebris, quod votum Religio-
nem ingressus noluit expirare. Circa hoc
quæstio, & vtilia nonnulla. <R>292</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XX. Occasione damnati hæretici non-
nulla circa Degradationem peculiaria du-
bia discutiuntur. <R>298</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XXI. Proreges Indici an munera pos-
sint indifferenter accipere. <R>310</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XXII. Circa munerum acceptorum re-
stitutionem. Vbi casus aliquot peculiares.
330</negEZ>
<P>Casus doctrinæ valde peculiaris. <R>339</R></P>
<negEZ>Dubiorum specialium decisiones circa accep-
tationem donationis post mortem donan-
tis in Societate IESV.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0014.jpg/>
@@1@<SE14>
<Z><A+2>SANCTISSIMÆ GENITRICIS</A+2>
<A+1>DEI SPONSO</A+1>
<A+3>SANCTISSIMO</A+3>
<A+2>NOMINE REQVE SIMVL AVGMENTO,</A+2>
<A+1>VNDE ET AVCTARIO, OMNIVM,</A+1>
SCILICET GRATIARVM,
<A+1>Indici Auctor Auctarij illud L, M, D, E, C,
ad aliquale laudis Auctarium,
HYMNO DICTO.</A+1></Z><marginalia>Matth. 26.|v. 30.</marginalia>
<P><INI4>I</INI4>OSEPH Proles Dauidica,</P>
<P>IOSEPH parentum Maxime,</P>
<P>IOSEPH Sponse inter Virgines,</P>
<P>IOSEPH c&#x0153;lestis Baiule.</P>
<P>IOSEPH IESV securitas,</P>
<P>IOSEPH Patris Vicarie,</P>
<P>IOSEPH MARIÆ vmbraculum,</P>
<P>IOSEPH sacrorum Clauiger.</P>
<P>IOSEPH Thronorum Æmule,</P>
<P>IOSEPH Verende Archangelis,</P>
<P>IOSEPH candoris Speculum,</P>
<P>IOSEPH iustitiæ Calcule.</P>
<P>IOSEPH Pauper ditissime,</P>
<P>IOSEPH fidelior Famule,</P>
<P>IOSEPH Maior imperio,</P><marginalia>Genes. 49.|vers. 3.</marginalia>
<P>IOSEPH Prior in gratijs.</P>
<P>IOSEPH Comes felicior,</P>
<P>IOSEPH diuinior Artifex,</P>
<P>IOSEPH Proximior Superis,</P>
<P>IOSEPH genialis Thalame.</P>
<P>IOSEPH silentij Cathedra,</P>
<P>IOSEPH Basis constantiæ,</P>
<P>IOSEPH labore Sedulus,</P>
<P>IOSEPH parendo Aliger.</P>
<P>IOSEPH Amor fidelium,</P>
<P>IOSEPH Potens iuuamine,</P>
<P>IOSEPH fautorum Optime,</P>
<P>IOSEPH summorum Particeps.</P>
<P>IOSEPH docta Simplicitas,</P>
<P>IOSEPH prudentium arbiter,</P>
<P>IOSEPH Dei &#x0153;conome,</P>
<P>IOSEPH Incomparabilis.</P>
<P>IOSEPH Triumuir Triadis,</P>
<P>Pro hoc tuo Alumno satage</P>
<P>Vt dulci contubernio</P>
<P>C&#x0153;li fruatur cardine. Amen.</P>
<Z>Vt tituli excellentias indicantes locum haberent, (quod magis Diuo Patriarchæ
gloriosum) circa leges metricas licentiæ aliquid vsurpatum.</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0015.jpg/>
@@1@<SE15>FACVLTAS R. P. PROVINCIALIS.
<P><INI2>M</INI2>Artinus de Cuaznabar Præpositus Prouincialis Societatis
Iesv in Prouincia B&#x0153;tica, potestate ad id mihi facta à Re-
uerend. Admodum P. nostro loanne Paulo Oliua Præposito
Generali Societatis Iesv facultatem concedo vt Liber Aucta-
rium Indicum, siue Tomus tertius Thesauri Indici, Auctore P.
Didaco de Avendaño Societatis Iesv Segouiensi, eiusdem Socie-
tatis grauium doctorumque virorum iudicio examinatus &
approbatus, typis excudatur. In quorum fidem has litteras manu
nostrâ subscriptas, & sigillo Officij nostri munitas ac testimo-
nio Secretarij nostri firmatas dedimus. Hispali die 18. mensis
Iulij an. 1673.</P>
<tspb>                    MAR TINVS DE CVAZNABAR.</tspb>
------------------------------------------------------------
<Z><A+1>SVMMA PRIVILEGII REGII.</A+1></Z>
<P><INI2>C</INI2>AROLVS Dei gratiâ Hispaniarum Indiarumque, &c. Rex
Catholicus, Archidux Austriæ, Dux Burgundiæ, Brabantiæ,
&c. Serenissimus Belgarum Princeps, diplomate suo sanxit; ne quis
librum, cui titulus est R. P. Didaci de Avendaño Societatis Iesv
Thesaurus Indicus, citra Iacobi Mevrsii voluntatem, proximis
nouem annis imprimat, aut alibi terrarum impressum in Germaniæ
inferioris ditiones importet, venalemúe habeat, qui secùs faxit, con-
fiscatione librorum & aliâ graut p&#x0153;nâ mulctabitur, vti latiùs patet
in litteris datis Bruxellæ xvi Decembris anni m. dc. lxvii.</P>
<Z>Signat</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0016.jpg/>
@@1@<SE16>1
<Z><A+3>AVCTARIVM</A+3>
<A+4>INDICVM.</A+4></Z>
<negEZ><A+1>Quæ dicenda & discutienda in illo, non eius generis sunt,
vt ad certa commodè reduci possint capita, pro quibus di-
uersi veniant instituendi tractatus; sed Miscellaneo more
procedent. Vt tamen partitio aliqua leuamen possit con-
ciliare lectori, dum interspirare licet ad ulteriora currenti,
diuisione Partium vtendum: Sic enim & D. Hieronymus
Commentarios suos in Prophetas, Euangelium Diui Mat-
thæi, & Epistolas D. Pauli, sicut & Origenes, Magnus Gre-
gorius, Rupertus, & alij, librorum diuisione commendant,
Lectorum leuamini consulturi. Sit ergo</A+1></negEZ>
------------------------------------------------------------
<Z><A+3>PARS PRIMA.</A+3></Z>
<negEZ><A+1>Suis etiam Partes diuisionibus pro occurrentium casuum aut du-
bitationum varietate necessariò disponendæ, nomen præ alijs vi-
dentur admittere sectionum, vt & in hoc non sine ratione agere
videamur, quam delicati aliqui etiam in istis exquirunt.
Sit igitur iam</A+1></negEZ>
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO PRIMA.</A+2>
<A+1>De consecratione Indicorum
Episcoporum.</A+1></Z>
<P><INI9>D</INI9>Ictum de illa in The-<marginalia>Num. 1.</marginalia>
sauro Titulo 13. Cap.
3. & in Additionibus<marginalia>Dom. A-|rauxo in|Limenses|Patres in-|surgit.</marginalia>
multa circa ipsam
specialiùs disputata.
post quæ inuenio Il-
lustrissimum Arauxo
in Decisionibus mora-
libus Tractatu 2. quæst.
22. contra Limenses Patres insurgere, qui
consecrationem sine Litterarum Apostolica-
rum præsentatione peractam propugnandam
assumit, parùm Limensium Patrum è Socie-
tate nostra auctoritati deferens: qui profectò
circa ius instructi satis, si qui alij, & circa fa-
ctum multò ceteris instructiores. Sentit ille
penitus cum Dom. Solorzano, sicut & sense-
rat P. Diana Parte 11. Tractatu 4. Resol. 4. quem<marginalia>Dianam|carpit.</marginalia>
acriter carpit. nu. 12. eo quòd Resolutionem
dictam typis Lugdunensibus expressam, in
alijs impressionibus sustulerit, illius loco diffi-<-P>@@

<-P>cultate valde diuersa reposita, de igno-
rantia circa leges humanas. Parte 12. Tracta-
tu 1. Resolut 58. & 59. contrariam sententiam
amplexus, & omninò Limensibus Patribus
adhærens, ex eo tantùm excusandus, quòd
Relatoris potiùs in suis scriptis, quàm Docto-
ris munus gesserit, qui scilicet nihil de Suo
confert, sed actis processus insistens, & tam
pro reo quam pro actore agens, quandoque
pro veritate, & pro falsitate quandoque etiam
refert. Sic n. 12. qui n. 18. addit volentem ar-
gumenta Solorzani soluere & eneruare, agnita
eorum vi, & suarum responsionum infirmita-
te succumbere oneri, sic dicendo: Vidistis
quantùm laboramus in Charibdi &c. Et ad cal-
cem sic concludere: Sed si hæ responsiones ad
supradicta argumenta, amice Lector, tibi non arri-
dent, meliores tu cogita, & nobis illas prome. Ad
quæ sic ille: Qua p&#x0153;na plectuntur, qui inconstan-
tiæ vitio laborant.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Verùm in eiusmodi sentiendi varietate<marginalia>Defenditur|ille: & pa-|riter diuer-|sitas opinio-|num.</marginalia>
vitium inconstantiæ non extare, sed illud esse
ab Auctore tanto propulsandum, scitè obser-
uat P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tra-
ctatu 4. n. 110. ab eodem D. Arauxo adductus:
quod egregium testimonium, vti quod valde
pro se faciat, cum alijs Auctorum quamplu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0017.jpg/>
@@1@<SE17>2 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>rium exhibet ipse P. Diana in Syllabo eorum
Parti. 11. & auctiori alteri Parti. 12. præfixo:
vbi & consimile aliud habetur ex Tomo 2. Tra-
ctatu 8. Disputat. 9. Dub. 2. nu. 88. Nec parùm
equidem habenda illa, cùm eius Auctoris sint,
qui nihil ad gratiā proferre soleat, nec parcere
in re Theologica, cùm sic iudicat, delinquen-
ti. Et verò Patris Diana modestia, vt reliqua
magni scriptoris ornamenta deessent, & Vr-
banus cum Auctoribus agendi modus, in eo-
rum laudes non proni tantùm, sed effusi, om-
nem secum agendi acerbitatem debet cohibe-
re. Pro quo & facit D. Hieronymus in Proæ-
mio ad librum 1. Commentariorum in Iere-
miam, vbi ita scribit: Sic conabor notariorum<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
manu scribere paruipendens obtrectatorum rabiem,
qui non solùm verba, sed syllabas quoque nostrorum
verborum calumniantur; in eo se scire aliquid ar-
bitrantes, si de alienis operibus detrahant, vt nuper
indoctus calumniator erupit, qui Commentarios
meos in Epistolam Pauli ad Ephesios reprehenden-
dos putat, nec intelligit, nimia stertens vecordia,
leges Commentariorum, quibus multæ diuersorum
ponuntur opiniones, vel tacitis, vel expressis aucto-
rum nominibus, vt Lectoris arbitrium sit, quid po-
tissimùm eligere debeat, decernere; quamquàm &
in primo eiusdem operis libro præfatus sim, vel me
propria, vel aliena dicturum, & ipsos Commenta-
rios tam veterum Scriptorum esse, quàm nostros.
Hæc sanctus Doctor nos informans magiste-
rio pariter & exemplo, vt diuersitatem opinio-
num sæpè in Scriptoribus occurrentem, circa
quam lectorum indulgetur arbitrio, in magnis
sciamus laudabilem esse Doctoribus; cauen-
dumque maximè ne ex detractione eorum in-
consulta, calumniatorum potiùs, quàm ex ze-
lo secundùm scientiam censorum, notam sub-
eamus. A quo quidem longè abest is, quo-
cum agimus, quem Religio, sapientia, & di-
gnitas sanctè admissa, & dimissa sanctiùs, in
tuto collocarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Cuius bona cum venia fidenter dixerim<marginalia>Contra eum|nihil vrget|ex D. So-|lorzano.</marginalia>
argumenta D. Solorzani non talia esse, quæ
P. Dianam ad eas congustias redegerint, qui-
bus inconstantiæ suæ p&#x0153;nas dare sit coactus.
Difficultas enim quæ illum vrgebat, ex Bulla
Pij Quarti oriebatur, qui Episcopos aliquos
Indiarum sine competenti Prælatorum nu-
mero consecratos, iterùm consecrari non ius-
sit, sed à p&#x0153;nis Ecclesiasticis absolutos in E-
piscopali officio pergere, cùm iuxta satis pro-
babilem sententiam eorum esset incerta con-
secratio. Cuius argume&#x0303;ti, pro casu, de quo erat
quęstio, D. Solorzanus non meminit. Non ergo
inde P. Diana inter angustias deprehensus, vn-
de D. Solorzanus videbatur vrgere. Quantùm
autem roboris eius discursus habeat vidimus
citatis Thesauri locis, vbi & omnibus ab eo
adductis plenissimè satisfactum.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Pergit autem, & consecratum bona fide<marginalia>Improbabi|lem senten-|tiam asserit,|quæ dubiam|reputat con-|secrationem|sine Litteris|Apostolicis.</marginalia>
sine Litteris Apostolicis non teneri consecra-
tionem iterare, etiam sub conditione, ex eo
probat, quòd tunc id fieri debet, quando est
probabilis opinio, vel rationabilis dubietas de
eius nullitate: in nostro autem casu deest opi-
nio probabilis, & dubietas rationabilis. Præ-
terquam quòd ex tali reiteratione ingentia
damna sequerentur: vt quòd ordinati ab illo<-P>@@

<-P>Episcopo, & confirmati, & Confessores insti-
tuti, & p&#x0153;nitentes iam confessi, vellent hæc
omnia Sacramenta reiterare. Ex quo tota di&#x0153;-
cesis contremisceret, tot scrupulis vexata,
quod neutiquàm est admittendum. Sic habet
n. 22. & 23. Quod quidem non sine multorum
iniuria videtur stare posse, qui aduersam par-
tem tenuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Et quidem doctus ille Magister in eis-<marginalia>Suis ij$unclear|princijs$unclear|redarij$unclear</marginalia>
dem Decislonibus Disput. 9. n. 1. & seqq. ex D.
Thoma, & alijs probabilitatem opinionis ex
eo dignoscendam statuit, quòd aut rationem
habeat ex se inclinantem intellectum ad v-
nam partem, aut auctoritatem ad inclinatio-
nem eamdem sufficientem, eo quòd vnius sit
Doctoris eximij, aut plurium, qui classici sint
& insignes, ex quibus etiam vnus sufficit, si
pauci contradicant. Tunc sic. Opinio, quam
Patres Peruviani sunt secuti, rationi satis ve-
rosimili, nec vni illi, sed multiplici innititur,
ad inclinandum intellectum validæ; & habet
prætereà pro se luculentam auctoritatem: est
ergo probabilis. Maior constat ex erudito
discursu P. Francisci de Conteras, & ex effe-
ctu ipso: nam eo sunt plurimorum sapientium
intellectus ad assensum inclinati, vt ex eorum<marginalia>Et ma$unclear|rum D$unclear|rum a$unclear|ritate.</marginalia>
subscriptionibus patet. Ex quo & habetur
eiusdem opinionis auctoritas: nam, vt Patrum
Limensium, & in ijs citati P. Francisci de
Conteras in hoc Regno pro Oraculo in rebus
moralibus habiti Suffragia, & aliorum ex
Prouincijs alijs, Missa faciamus, duo præclari,
& (vt terminis præfatis vtamur) eximij, clas-
sici, & insignes scriptores pro eódem milita-
runt, Illustrissimus scilicet Augustinus Bar-
bosa, & Doctissimus Diana: habet igitur quid-
quid est ad probabilitatem necessarium, &
verò superabundanter.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Iam quod ad inconuenientia prædicta<marginalia>Quæ in$unclear|uenientu$unclear|consecran$unclear|ne dicta$unclear</marginalia>
attinet, ad superiorem prouidentiam spectat
eisdem obuiare: quod quidem non semel ac-
cidit, vt ex ijs constat, quæ P. Diana habet ci-
tata Resolut. 47. & tantùm abest quòd prædi-
cta mouere ad dissimulandum debeant, vt ex
ijs potius contraria debeat resolutio sustineri:
ne scilicet sacri Ordines dubij, Confirmatio-
nes incertæ, Confessiones turbidæ, cum ma-
nifesto animarum periculoprogrediantur. Vn-
de & transactis occurrendum vt poterit, &
futuris opportuniùs consulendum. Quòd si
pergendum, ijs non obstantibus, Sedi Aposto-
licæ videatur, nihil circa consecrationem in-
nouando, id reuerenter accipiendum, & spe-
randum piè ac religiosè Deum ita res disposi-
turum, vt nullus ea de caussa pereat. Circa
quod ex professo philosophatus sum in Addi-
tionibus citatis, Breui SS. Alexandri VII. pro
caussa præsenti notis vtilibus aliqualiter illu-
strato.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Illud difficilius quod præfatus scriptor<marginalia>In vsu Sa$unclear-|cramento-$unclear|rum opin$unclear|num proba-$unclear|bilitas quid$unclear|suppleat.|Difficile ci-$unclear|tati au-|ctoris asser$unclear|tum.</marginalia>
pro firmanda sua sententia proponit: ait enim
citato num. 23. sic tenendum, eo vel maximè,
quòd in materia Sacramentorum quando quis
operatur cum opinione probabili, licet in re sit
falsa, Sacramenta sic administrata sunt valida,
ita vt neque debeant sub conditione reiterari:
quoniam in eo casu, Ecclesia, siue Pontifex
Summus supplent defectum iurisdictionis, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0018.jpg/>
@@1@<SE18>De consecratione Indicorum Episcoporum. 3
<duolan 2><-P>illam conferunt ministro cum tali opinione
operanti, ex communi Theologorum & Iuri-
starum sententia, vt tradunt Sanchez Lib. 3. de
Matrimonio Disput. 20. & in Summa Tomo 1. l. 1.
Cap. 9. Henriquez Lib. 2. de P&#x0153;nitentia Cap. 14.
Lessius de Iustitia & Iure Lib. 2. Cap. 29. Dub. 8.
Villalobos in Summa Tomo 1. Tractatu 1. Diffi-
cultate 3. Malderus 2. p. q. 19. art. 5. & alij, quos
plena manu congerit Diana 2. p. tract. 5. Resol. 2.
ac per consequens quando consecrans Episco-
pum & consecratus procedunt cum opinione
probabili, etiamsi reuera esset falsa, de expedi-
tione Litterarum Apostolicarum, factum te-
neret, & valida esset talis Ordinatio ex tacita
confirmatione Ecclesiæ, ac si fuisset expressa.
Nam taciti & expressi eadem est natura, ex<marginalia>Cap. cùm|apud.</marginalia>
Cap. Cum apud de sponsalibus, iuxta communem
Doctorum intelligentiam. Quæ sunt mera
Auctoris verba, præter errantes apud eumdem
citationes, & eamdem doctrinam plenius pro-
sequitur Disput. 9. n. 22. & 23.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Sed est illud, vt dixi difficilius, non solùm<marginalia>Negant plu-|res quid-|quam sup-|pleri.</marginalia>
quia oppositum est probabile, & defenditur in-
ter Recentiores à Ioanne Sancio in Selectis Di-
sput. 44. n. 29. pro se adducente Glossam, cuius
auctoritatem magnifaciendam probat præfatus
Scriptor citato Disput. 9. n. 14. & à Peregrino
apud Dianam Parte. 4. Tract. 4. Resolut. 4. vbi
non vult falsam dici. Et Ioannis Sancij senten-<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
tiam adducens Parte 8. Tract. 1. Resolut. 93. eam-
que impugnans, nihil habet, quo illius proba-
bilitati præiudicet. Et Eligius Bassæus in Flori-<marginalia>Elisius|Bassæus.</marginalia>
bus Theologiæ moralis Tomo 1. verb. Conscientia n.
10. §. Ceterùm sic ait: Quamuis verofimile sit
Summum Pontificem conferre iurisdictionem vtenti
opinione probabili, id tamen certum non est, cùm
viri maximè sapientes oppositum censeant. Sic ille.
Sed etiam quia Doctores communem illam do-
ctrinā amplexi de sententia probabili, in materia
Episcopatus, & quæ illum proximè tangit,
Sacerdotij inquam, non loquuntur vt videri a-
pud eosdem potest; sed de opinionibus in Or-<marginalia>In Sacra-|mento Ordi-|nis certum.</marginalia>
dine ad forum p&#x0153;nitentiale, absolutionem sci-
licet à peccatis & censuris, sicut in Ordine ad
Matrimonium ob earum diuersitatem circa as-
sistentiam Parochi: immò eorum aliqui spe-
cialem circa materiam dictam subiungunt ex-
ceptionem, vt videre licet in Cardinali Lugo<marginalia>Card.|Lugo.</marginalia>
Tomo de P&#x0153;nitentia Disput. 7. num. 273. & seqq.
propter magna inconuenientia & damna, quæ ex
inualiditate horum Sacramentorum sequerentur:
quæ sunt illius verba, de Sacramento etiam
Baptismi locuti. Pro quo & videri alij possunt
apud Dianam citata Resol. 47. & Parte 5. Tract.
13. Resolut. 47. & Tract. 14. Resolut. 64. & Parte
10. Tract. 13. Resolut. 50.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Prætereà, quia si ita certum est, Pontifi-<marginalia>P&#x0153;næ sine|Littrris|consecrati.</marginalia>
cem, quando sic iuxta opinionem probabilem
in consecratione proceditur, omnem supplere
defectum: ergo iuxta illam operans nullam
p&#x0153;nam incurrit, quæ sine culpa non incurri-
tur. Cap. sine culpa, de regulis iuris in 6. eo vel<marginalia>Cap. sine|culpa.</marginalia>
maximè quòd necessitas ad sic operandum pro
legitima excusatione admittitur: in quo cita-
tus Scriptor D. Solorzani ita sentientis discur-
sum amplectitur. Atqui oppositum est mani-
festum ex Breui SS. Dom. Alexandri VII. de<-P>@@

<-P>quo dictum: ergo signum est in generali illa
Doctrina casum præsentem minimè conti-
neri.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Neque dici potest in eodem Breui con-<marginalia>Quomodo à|Pontisice|sit rata hæ-|bita conse-|cratio vtente|opinione pro-|babili.</marginalia>
secrationem ratam haberi quoad impressionem
Characteris, & ita in Ordine ad illam interuenire
defectus supplementum; aliàs inualida fuisset
declarata. Nam licet hoc ita sit, nullus tamen
defectus est suppletus, sed valor probabiliter
toleratus, cum Episcopalis officij vsu. Pro quo
iuuat Illustrissimum Caramuelem auscultasse,<marginalia>Caramuel.</marginalia>
qui in citato Apologemate de Probabilitate pag. 84
ita scribit: Sed quàm est certum hunc Paraguazen-
sis Annuntiatæ (Assumptæ, sicut & ipse præmi-
serat, & verissimè) esse verum Episcopum? Re-
spondeo esse merè probabile. Sed liberè Brancatius
ibidem (scilicet Tomo 3. Disput. 8. Arti. 4.) nu.
89. & tamen liber hic est Romæ impressus apud
Mascardum Superiorum permissu hoc anno 1662.
Attende. In huiusmodi, fateor (ait ille) standum
esse decretis Romanorum Pontificum: ideoque re-
tuli tantùm argumenta & responsiones, quæ pro
& contra possunt adduci: Eis tamen adhærere
non curo, neque pro Episcopo haberem sic ordina-
tum. Progredior. Si Brancatius non habet illum
pro Episcopo: Ergo neque alios Episcopos, si quos
ipse consecrauerit: Ergo nec habebit pro Sacerdo-
tibus quotquot ille ordinauerit. Ergo neque pro ve-
ris Missis quotquot ipsi dixerint: Ergo neque pro
Sacrame&#x0303;talibus Confessionibus quotquot ab his au-
ditæ. Terribilia sunt hæc; & tamen deducta legi-
timè: quæ omnia sunt vera, si opinio, quam Ponti-
fices sunt secuti, sit falsa. Sic ille: qui, dum sta-
tim infert in hoc minùs probabilem sententiam
secutum fuisse Pontificem, stare quidem illius
assertio potest, quia negotij illius status & cir-
cumstantię ad id permouere prudentissimè po-
tuerunt: quatenus verò id videtur ad sententiam
extendere, quæ contendit tres Episcopos ita
esse necessarios, vt circa eum numerum ne-
queat Pontifex dispensare, vt sit etiam illa mi-
nùs probabilis, minimè audiendus est: ita enim
est certa, vt contraria sit improbabilis, quod à
me in Additionibus citatis ostensum, & tenet
Diana citata Resolut. 47. in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Eumdem certitudinis defectum, etiam<marginalia>Quid à do-|ctis Prælatis|circa sic|Ordinatos|actum.</marginalia>
post præfatum Breue agnoscentes docti Præla-
ti Ordinatos à sic consecrato Episcopo in gra-
du Sacerdotij ad suas venientes diæceses nolunt
admittere ad Sacerdotij vsum, nisi priùs Ordi-
nem Presbyteratus saltem sub conditione reci-
piant, quem ipsis occultè largiuntur. In ijs fuit<marginalia>D. Archie-|piscopus|Villaroel|laudatus.</marginalia>
Illustrissimus Villaroel, cuius memoria in be-
nedictione est, quia splendidum in panibus bene-
dicent labia multorum: Vnde & quod sequitur
satis congruit: & testimonium veritatis illius fi-<marginalia>Eccli. 31.|v. 28.</marginalia>
dele, ad ipsius scripta, in quibus pietas cum ele-
gantia & eruditione coniuncta, meritò refe-
rendum. Et quidem Prælati huiusmodi plenio-
rem facti notitiam, quàm Dom. Caramuel
habuerunt; qui Breue præfatum non vidit, aut
eius fidele transumptum: ex eo enim constat
prædictum Dom. Episcopum cum aliquali dis-
pensationis notitia fuisse consecratum, ex quo
eius caussa meliùs habet: neque licentia à
SS. Dom. Alexandro VII. vt ab vno Episcopo
consecraretur ab illo postulata, quam & ipse<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0019.jpg/>
@@1@<SE19>4 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>concesserit; sed antequàm ad eius peruenisset
notitiam ab vno Episcopo, duobus assistentibus
Canonicis, fuit consecratus: vt à Dom. Cara-
muele dicitur: sed post consecrationem dicto
modo factam pro remedio est apud SS. Alexan-
drum ex parte vtriusque Episcopi interposita
supplicatio, vt ex Breuis tenore constat.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Benè autem Dom. Caramuel iuxta facti<marginalia>Opinionem|minùs pro-|babilem an|secutus Pon-|tifex circa-|valorem|consecratio-|nis, quæ tres|Episcopos,|non iudicat|necessarios|etiam sine|dispensatio-|ne.</marginalia>
notitiam minùs veram, quam est secutus, di-
cere potuit opinionem ex noua ratione minùs
probabilem secutum fuisse Pontificem, videli-
cet consecrationem validam esse, etiam sine
dispensatione Pontificis, quam quidem pauci
sequuntur. Paludanus scilicet Libro de potestate
Papæ apud P. Azorium Tomo 2. Lib. 3. Cap 30.
Quæst. 3. §. Quærat item & §. Sed quid dicendum,
adductus priùs à Syluestro verb. Consecratio n. 1.
quod & videtur tenere ipse P. Azor citato §. sed
quid dicendum. P. Martinum Tomo 5. Disput. 67.
§. 21. eo adducto, quod habet in fine §. 22. P.
Ægidius Coninck de Sacramentis Disput. 20. n.
92. dum ait non esse improbabile inualidam
fore talem consecrationem, ex quo probabili-
tas maior oppositi videtur præsupponi. Eam,
Solo pro ipsa adducto Paludano apud P. Azor
impugnat Dom. Arauxo citata quæst. 21. n. 19.
& 20. adducens pro se Patrem Vasquez Tomo
3. in 3. p. Disp. 243. nu. 68. contra Paludanum
specialiter depugnantem: pro qua & sunt in-
numeri alij, tum Theologi, tum Canonum Pro-
fessores, aut tres requirentes Episcopos, aut
vnum saltem ex dispensatione. Licet autem ij,
qui tres Episcopos de consecrationis dicunt
esse substantia, in eo iuxta præsentem rerum
statum improbabiliter loquantur, faciunt ta-
men pro minori probabilitate sententiæ, de
qua loquimur, quam omnino falsam existi-
mant, in qua improbabiliter non loquuntur, sed
quatenus sententiæ alteri mediæ dispensatio-
nem admittenti penitus aduersantur. Videatur
P. Gabriel de Henao in Historia de scientia me-<marginalia>P. Henao.</marginalia>
dia Parergo 11. ad Eventilationem 49. vbi cir-
ca casum præsentem locutus contra Thomam
Hurtadum, illius lapsum inexcusabilem mani-
festans, & pro sententia Patrum Peruviensium
adducens Illustrissimum DD. Nicolaum Ro-
driguez Formosinum celebrem scriptorem, &
Episcopum Asturicensem, cuius ego in The-
sauro luculentam intuli mentionem.</P>
<Z><A+2>DIFFICVLTAS SPECIALIS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An post Breue Alexandri VII. talis in
Indijs occurrere necessitas possit,
vt Episcopus val at sine Litteris A-
postolicis consecrari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>13.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nte illud fieri id posse tenuit, vt vidi-
mus, n. 1. P. Diana, stante, vt ille lo-
quitur, magna necessitate, congratulatus sibi
sapientissimum & amicissimum Patronum
Dom. Solorzanum in Politica Lib. 4. Cap. 7. ad
finem. Pro quo & Dom. Arauxo Quæst. 21. ci-<marginalia>Dom.|Arauxo.</marginalia>
tato n. 21. quando aliàs iam constat de Littera-
rum expeditione iam facta per testes fide dig-
nos, & grauis vrgeat necessitas. v. g. si illæ per-<-P>@@

<-P>dantur, vel ab aliquo inimico detineantur: si
non sit facile Episcopos posthac ad consecran-
dum necessarios adesse vel congregari: si diæ-
cesis Vidua, ad quam est promotus Episcopus,
valde indigeat eius præsentia ad conferenda Sa-
cramenta Ordinis & Confirmationis, & ad pa-
scendum rationales oues verbo & doctrina sa-
lutari. Tunc enim consecrans & consecratus
ab omni culpa immunes erunt, bona fide pro-
cedentes. Sic ille loquitur. Potest autem vlte-
riùs quæri, an, licet prædicta sententia virtute
dicti Breuis videatur reprobata, ad casum de
veniri possit, in quo liceat sine Apostolicis Lit-
teris consecratio. Pro quo</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Dico Primò. Necessitas iuxta termi-<marginalia>Necessitas|non est suffi-|ciens ad iu-|stificandam|consecratio-|nem sine|Litteris Apo-|stolicis: iuxta|terminos ca-|sus de quo est|quæstio.</marginalia>
nos propositos non est fundamentum sufficiens
ad iustificandam consecrationem sine Litteris
Apostolicis. Hoc videtur constare ex dictis,
quia Auctores prædicti talem videntur necessi-
tatis gradum agnouisse in casu, de quo erat
quæstio, & ideò conati sunt consecrantem &
consecratum excusare: Atqui id non est visum
sufficiens Pontifici, vt constat ex Breui p&#x0153;na-
rum incursionem declarante: ergo talis neces-
sitas non est sufficiens ad actus huiusmodi iu-
stificationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Dices, sicut Pontifex circa valorem<marginalia>Euasio ex|probabili|tantum va-|lere p&#x0153;na-|rum.</marginalia>
consecrationis probabilem est sententiam se-
cutus, ita & p&#x0153;narum incursionem probabili-
ter declarasse, & alium fortè Pontificem oppo-
situm decreturum. Sicut ergo non obstante
declaratione dicta, ordinati per dictum Episco-
pum, iterùm ordinantur, vt vidimus n. 11. ita
etiam de p&#x0153;nis dici potest, vt scilicet probabi-
liter agendo, & ita bona fide, in foro conscien-
tiæ non incurrantur, cum spe fauorabilis recur-
sus procedendo pro exteriori foro, annuente,
aut dissimulante Pontifice. Vbi nequit iam ad
inconuenientia confugi, quæ ex incertitudine
consecrationis talis oriri possunt, de quibus ci-
tato n. 11. quia sicut ijs non obstantibus Ponti-
fex ratam habuit consecrationem, ita etiam
absque eo quòd obstent, poterit consecratio
assumi, vbi ad id videatur grauis necessitas per-
urgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Sed contra hoc est. Nam inter valorem<marginalia>Præclusa|notanda|dist inctio-|ne circa|Pontificis po-|testatem.</marginalia>
Sacramenti, & Ecclesiasticas p&#x0153;nas, hoc est
discrimen: quòd circa primum non habet Pon-
tifex absolutam potestatem, & ita solùm pro-
cedere potest, illum iuxta occurrentes casus
declarando: At posterioris absolutus est auctor;
& sicut ad illum spectat condere, ita & decla-
rare, l. finali. Cod. de legibus. Ex quo fit, cùm<marginalia>l. fin. Cod. de$unclear|Legibus.</marginalia>
declarat, & mentem suam aperit, non probabi-
liter, Sed certò procedere: vnde nonnisi teme-
rariè contra declarationem ageret, qui se eidem
non debere conformare iudicaret. Neque cum
spe fauorabilis recursus agere licet: tum quia
vana esset talis spes, cùm Pontifices in suis de-
cretis valde soleant esse conformes in ijs, quæ
ad ius Canonicum spectant, & rarissima inue-
nietur in talibus discrepantia. Tum etiam quia
interpretatio talis de probabilitate non potest
non displicere Pontifici, cùm genus quoddam
inobedientiæ sit circa Apostolicum mandatum;
quod quidem si in decreto aliquo proprio suo
deprehenderet, neutiquam impunitum vellet.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0020.jpg/>
@@1@<SE20>Circa Consecrationem Indicorum Episcoporum. 5
<duolan 2><-P>Ex quo habetur neque bonam fidem obtendi
posse, quia contra manifestam superioris volun-
tatem fides talis esse nequit, & præsertim in
Episcopis, qui in ijs, quæ ad ipsorum munus
spectant, & præcipuè ea, quæ summi ponderis
sunt, vti id de quo agimus, debent habere per-
specta: ideò enim in illis eximium sapientiæ
gradum ius Canonicum, Concilia, & Pontifi-
cum Decreta requirunt, quem & in Consecra-
tione ipsa profitentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Neque vero est simile quod de incon-<marginalia>Inconue-|nien iaper-|mitti non|omnibus|licet,</marginalia>
uenientibus dicitur: aliud enim est post factum
illa permitti, aliud ipsa facto ipso præcipiti de-
uorare. Et primum quidem in casu nostro vi-
dere licet, non secundum. Nec ex dispositione
supremi in Ecclesia gubernatoris desumi argu-
mentum potest pro consimili ab eo, qui in
gradu consistit inferiori, cui meritò illud dici
potest: Sta in gradu tuo. Daniel. 10. v. 11.<marginalia>Dan. 10.|v. 11.</marginalia>
Hinc est vt multa possit gubernator Reipubli-
cæ in ea permittere, quæ paterfamilias sua in
domo nequeat sine graui culpa, aut etiam fre-
quentioris communitatis administrator. Sic vi-
demus etiam Pontifices in regno Portugalliæ
sua in rebellione perstanti viduas Pastoribus
Ecclesias sua in viduitate relinquere, iustis qui-
dem de caussis, quod in eorum quolibet infe-
riori Patrono minimè licuisset. Quod quidem<marginalia>Remotis in|Prouinciis|præcepuè|obuiandum|illis.</marginalia>
remotis in Prouincijs specialiùs obseruandum,
in quibus Episcopales ex cessus Sedi sunt Apo-
stolicæ grauiores, vt Diuus Leo Epist. 84. quæ
est ad Anastasium Episcopum Thesallonicen-
sem, aureis verbis, & spiritu super aurum pre-
tioso demonstrat: cuius Epistolæ Caput. 1. ita<marginalia>D. Leo Ma-|gnus.</marginalia>
clauditur: Per Spiritum charitatis & pacis omnis
materia scandalorum de Ecclesiis domini (quas tibi
commendauimus) auferatur: præeminente quidem
in illis Prouincijs Episcopatus tui fastigio, sed am-
putato totius vsurpationis excessu. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Contrariæ autem assertioni non est de<marginalia>P. Diana|defensus, qui|securiorem|viam am-|plexus.</marginalia>
patrocinio P. Dianæ gloriandum, cùm ipse, ex-
puncta illa, ad securiora castra transuolârit, non-
dum Breui Alexandri peruiso, cuius varietatis
rationem hoc loco operæ pretium fuerit reddi-
disse. Casus illi ab Eminentissimo Tribulcio
propositus sub ea forma, quem ipse proponit:
An in aliquo singulari casu consecratio Episcopi pos-
sit fieri absque Bullis præsentibus ipsius confirma-
tionis, si de illis moraliter constet iam expeditas
fuisse? Respondit posse, quia nihil contrarium
occurrerat sic rogato, quod posset assensum
penitus retardere. At postquàm deprehendit in
casu illo singulari tot esse egregios magistros,
è Societate præsertim, aduersantes, pedem re-
tulit, eorum sententiæ libentiùs adhærendo.
Id quod ex ipsius verbis est obuium coniecta-
ri. Sic enim scribit Resolut. 59. citata, postquàm
Resolutione antecedenti integrum Dom. So-
lorzani discursum exhibuerat: Sed his non ob-
stantibus contra dictam Consecrationem P. Fran-
ciscus Contreras edidit Scripturam Hispano idio-
mate compositam & impressam an. 1647. appro-
batam à sapientissimis Ripalda, Ouiedo, & alijs
præstantissimis Sacræ Theologiæ Professoribus ex
inclyta Societate IESV, quibus ego libenter adhæ-
reo, &c. Ecce varietatis legitimam rationem,
& ecce etiam pariter caussam, cur eruditissi-<-P>@@

<-P>mum istum Patrem defendendum assumpsi.
Cùm enim ille auctoritati nostrorum Patrum
tantùm detulerit, vt expuncta priori sententia,
& vt potuit, extirpata, contrariæ ab eisdem as-
sertæ & approbatæ libenter adhæserit, sapien-
tissimo & amicissimo, vt ipse loquitur, Dom.
Ioanne Solorzano post longum eius proposi-
tum discursum, repudiato, ad sui defensionem
non meam solummodò tenuem industriam, sed
grauiorum Scriptorum exquisitam solertiam
prouocauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Vbi & non prætermittendum Dom.<marginalia>Probabilitas|ab ex$unclearrinse-|co, in Socie-|tatis Aucto-|ribus egregie|viget.</marginalia>
Arauxo ita scribere vt vidimus n. 4. probabili-
tatem dictæ sententiæ derogando, quam P.
Diana ita probabilem censuit, vt priori relicta,
quam mundo reddiderat manifestam, auidè fue-
rit amplexatus, auctoritatem patronorum ag-
noscens, qui non poterant non maximè proba-
bilem ipsam comprobare. Quî ergo stare pos-
sit vt sine præstantissimorum Theologorum
iniuria sententiæ ab eisdem assertæ probabilitas
abrogetur? An quia è Societate? Et quis hoc
sano dixerit capite? quam citatus scriptor in-
clytam proclamat, cuius & tot extant gloriosa
præconia, ex quibus aliqua in Epithalamio de-
dimus, nec iuuat congerere plura multas pagi-
nas impletura, sed modestissimè tantùm in
Domino gloriari. Ex citato tantùm Illustris-
simo Caramuele in Apologemate illo erudi-
tionis eximiæ (quidquid de nonnullis sit in eo-
dem à supremis censoribus, vt inferiùs dicetur,
improbatis) delibandum aliquid, dum sic allo-
quitur Eminentissimum Cardinalem Sfortiam
Pallauicinum: Assumptus es ex Societate, contra<marginalia>Dom. Ca-|ramuelis|pro ipsa elo-|gium.</marginalia>
hæreticos malleo, contra Nouatores ariete, Christi
sponsa candida & rubicunda, videlicet ob vitæ &
doctrinæ puritatem & sinceritatem albicante; ob
myriadas Martyrum, qui innocentissimo profuso
sanguine propagarunt Ecclesiam ad vltimos mundi
terminos, purpurascente. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Dico Secundò. Nunquam ratione ne-<marginalia>Numquam|licet conse-|cratio Bullis|non acceptis.</marginalia>
cessitatis licebit consecratio Bullis non accep-
tis. Ratio est quia quoad valorem erit dubia,
& inconuenientibus obnoxia, de quibus supra:
quæ licet permitti possint, stante probabilitate,
id non à quolibet, sed à supremo Ecclesiæ Hie-
rarcha. Est enim in summa etiam necessitate
dispensatio necessaria, quæ constare nisi dubijs
coniecturis nequit, dum ritus ab Ecclesia insti-
tutus in negotio grauissimo non fuerit obserua-
tus. Cum ita exploratum sit etiam in casibus
necessitatis Pontifices velle aliqua obseruari ad
Sacramentorum valorem spectantia, licet non
desint opiniones, iuxta quas possent aliter ordi-
nare. Sic, licet probabilis sententia sit balsa-
mum non esse materiam omninò necessariam
pro Sacramento Confirmationis, & in eo Pon-<marginalia>Circa bal-|sami defe-|ctum num-|quàm dis-|pensatum|etsi probabile|sit non ob-|stare.</marginalia>
tificem dispensare posse, vt videri potest apud
Dianam Parte 8. Tract. 1. Resolut. 11. numquam
tamen id Pontifices indulserunt. Et cùm simi-
liter sit probabile Chrisma posse à Sacerdote
simplici benedici, vt videri apud eumdem po-
test, ex simili concessione Resolut. 12. id num-
quam factum, sed facta Sacerdoti simplici Sa-
cramenti talis conferendi copia, consecratio
Chrismatis Episcopo reseruatur: cùm tamen
concessio pro administratione Sacramenti gra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0021.jpg/>
@@1@<SE21>6 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>uem necessitatem importet. Vnde Eugenius
Quartus in Concilio Florentino, Decreto de<marginalia>Concilium|Florenti-|num.</marginalia>
Sacramentis, cùm declarasset Ministrum Ordi-
narium Confirmationis esse Episcopum, addi-
dit: Legitur autem aliquando per Apostolicæ Sedis
dispensationem ex rationabili & vrgente admodum<marginalia>Sicut neque|circa Epis-|copi benedi-|ctionem.</marginalia>
caussa simplicem sacerdotem, Chrismate per Episco-
pum confecto, hoc administrasse Confirmationis Sa-
cramentum. Sic ibi. Stante ergo ranionabili
& vrgente admodum necessitate, non vult Ec-
clesia Confirmationem administrari, si Chrisma
desit ab Episcopo benedictum; cùm tamen pro-
babile sit posse illud à sacerdote simplici bene-
dici; cui & administrationem eo suppetente
committit. Quod & de Sacrificio Eucharistiæ
sub vna specie, & alijs, potest similiter robora-
ri, pro quibus multa apud Dianam citato Tra-
ctatu.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Quoad p&#x0153;nas verò similiter constare<marginalia>Ex pænis in-|iunctis ar-|guitur circa|necessitatem.</marginalia>
videtur; quia cùm ex Breui Pontificio habea-
tur obtensam necessitatem, quæ non leuis vide-
batur, incursioni earum non obstetisse, difficile
est aliquem gradum necessitatis talem reputari,
qui ad eas euitandas certam possit fundare ra-
tionem. Nec p&#x0153;næ tales sunt, quibus ob spi-
rituale aliorum bonum possit se quisquam de-
uouere: cùm eius generis sint, quæ officij sui
exercitio obstent, censuræ scilicet, & irre-
gularitas, si censuris ligatum contingat cele-
brare, & cùm illæ sine peccato non incurran-
tur, satis ex eo apparet vitandam actionem, quę
sine illo stare nequit, dum contra mentem Pon-
tificis agitur satis apertam, de cuius diuerso sen-
tiendi modo non possunt nisi valdè infirmæ ha-
beri coniecturæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Quod efficaciter vrgeo. Nam si ratione<marginalia>Ex absurdis|aliis seque-|lis.</marginalia>
magnæ necessitatis id licet, quod prætenditur;
ergo & licebit Episcopo sine beneplacito Sedis
Apostolicæ, aut illius dispensatione, Episcopum
consecrare: probabile enim est, vt vidimus nu.
12. Item poterit Presbyter gradum Presbyteri
tribuere, immò & consecrare Episcopum: quo-
rum primum vt satis probabile cum alijs defen-
dit Diana Tractatu citato Resol. 36. & posterius
tenent aliqui apud eumdem Parte 12. Tract. 1.
Resolut. 25. Licet autem ita sentientes benepla-
citum Pontificis requirant; dici potest in casu
summæ necessitatis illud posse verosimiliter
præsumi, & ita probabiliter procedi. Quod ta-
men nemo; vt credo, audebit asserere, & quæ
pro eo reddetur ratio, nostro erit casui parifor-
miter applicanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Vbi addendum occasione specialis illius<marginalia>Resolutio sua|etiam si ad-|sint tres Epi-|scopi.</marginalia>
necessitatis, inter alias, de quibus n. 13. scilicet
si non sit facile Episcopos posthac necessarios
ad consecrandum adesse vel congregari: quod
etiam stante numero trium Episcoporum, cum
difficultate prædicta, non licet consecratio, si
Litteræ Apostolicæ non habeantur. Quia licet
ibi non sit necessaria dispensatio circa numerum
Episcoporum, adhuc dici potest desiderari man-
datum Apostolicum, dum eo modo non inno-
tescit, qui ab Apostolica Sede vt necessarius est
in eius decretis promulgatus. Cùm autem Apo-
stolicum beneplacitum omnino necessarium sit
vt benè ostendit Dom. Arauxo citata quæst. 21.
num. 19. & 20. nutat profectò consecrationis<-P>@@

<-P>certitudo, licet non in eo incertitudinis gradu,
qui contingit quando ab vno tantùm habetur
consecratio; malum enim ex quocumque de-
fectu, licet peius sit quod ex pluribus defecti-
bus deprauatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Idem etiam dicendum si Apostolicæ<marginalia>Et quomo-$unclear|documque|Litteræ Apo-|stolicæ non|appareant.</marginalia>
Litteræ deperdantur, aut malitiosè suppriman-
tur. Neque id mirum, cùm sic videamus fre-
quenter accidere, quoties Regiæ Litteræ pro
equestrium Ordinum habitu infortunio aliquo
disperduntur: aliæ enim expectantur, nec fas est
probatione expeditionis earum equestribus or-
namentis inuestiri. Et quemadmodùm si Epis-
copus simili infortunio aut perijsset, aut captus
fuisset ab hostibus, vel graui infirmitate deten-
tus, Ecclesia Pastoralis absentiæ damna patere-
tur; ita & cùm impedimento dicto ab eius re-
gimine prohibetur. Huiusmodi enim euentibus
nequit ex integro humana prouidentia subue-
niri: maioraque damna timeri possent ex præ-
cipiti consecratione, quàm ea sint, quæ ex di-
lata proponuntur; in Indijs præsertim, in qui-
bus fraudes serius deteguntur, & falsi aliquan-
do apparuerunt Episcopi, ex quibus ego vnum
vidi grauis Ordinis Religiosum, qui ementita
præsentatione ad Caracasensem Ecclesiam, om-
nibus ijs est potitus honoribus, qui solent præ-
sentatis exhiberi, donec nocte concubia sibi
consulens, nescio quò se proripuit, fabulæ fi-
nem imponens, & theatrum derelinquens. In
eo minùs exitialis, quòd consecrationem non
est, de qua hîc præsertim agimus, modis etiam
exitialibus, consecutus.</P>
<Z><A+2>APPENDIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa opinionem probabilem, & obli-
gationem respectu illius iuxta gra-
dum probabilitatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>25.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idimus in superioribus reiectam vt im-
probabilem sententiam, quam præ-
stantissimi Theologi sunt amplexi. Et quia sic
censens Scriptor, viam circa hoc non commu-
nem ingreditur, nonnullique Auctores circa
hoc singularia diuerticula sunt secuti, qui nu-
per prodierunt; operæ pretium arbitror circa
materiam eamdem laborem non inutilem ap-
plicare.</P>
<P>  Habet ergo citatus scriptor integram Dispu-
tationem, nonam scilicet, in qua doctè discurrit
circa opinionem eligendam in concursu ea-
rum, illos tangens & resolutoriè discutiens ca-
sus, qui à Doctoribus solent de opinionum pro-
babilitate agentibus disputari, in quibus non
immorandum, sed quod peculiare in aliquibus
occurrerit, dispiciendum soluendumque quid-
quid receptis sententijs contigerit aduersari. In
quo quidem scriptor alius magis speciali impu-
gnatione refellendus occurrit, professus à com-<marginalia>Matthæus|Homen|singularem|viam circa|probabilita-|tem ingres-|sus.</marginalia>
muni se doctrina recedere, & omnino nouam
proferre, omniaque ex proprio iudicio texere,
profundissima consideratione. Is est Matthæus
Homen Leitonius, Eborensis & Conimbricensis
Apostolicus Inquisitor. Prodijt etiam Prosperi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0022.jpg/>
@@1@<SE22>Appendix de Probabilitate. §. I. 7
<duolan 2><-P>Fagnani opus, in quo ex professo stabilire con-
tendit ad securitatem conscientiæ non sufficere
opinionem probabilem, stante obligatione am-
plectendi partem tutiorem. Contra quam Apo-
logema citatum edidit Dom. Caramuel, cuius
eruditum discursum quantum ad veritatem,
quam defendit, de tuta minùs probabilis opi-
nionis sequela, amplecti potiùs, venerari, &
admirari promptum est, quàm nouis fundamen-
tis additis promouere. Sed fortè erit aliquid, quo
possit veritas illa (circumscriptis censuris) quam
propugnat aliquantulùm ampliùs roborari.</P>
<Z><A+1>§. I.
Quæ sit opinio probabilis secundùm ma-
ximè propriam eius rationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>26.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Vxta Aristotelem Lib. 1. de Demonstratio-<marginalia>Aristote-|les.</marginalia>
ne cap. 26. Textu 44. Opinio est propositionis
nullo certo argumento confirmatæ comprehensio non
necessaria. Vbi nomine comprehensionis con-
ceptus mentis designatur, seu iudicium de re
incerta. Quod magis dilucidum ex D. Thoma
2. 2. q. 1. art. 4. in Corp. Vbi sic ait: Alio modo in-<marginalia>D. Tho-|mas.</marginalia>
tellectus assentit alicui, non quia sufficienter mo-
ueatur ab obiecto proprio, sed per quamdam electio-
nem voluntariè declinans in vnam partem magis
quàm in aliam. Et si quidem hæc sit cum dubita-
tione & formidine alterius partis, erit opinio. Si
autem sit cum certitudine absque tali formidine,
erit fides. Sic ille. Quando ergo pro assensu tali
non leue est motiuum, sed quod habeat pondus,
iudicio eorum, qui possunt in materia, de qua
agitur, iudicare, opinio erit probabilis. Ecce
totum probabilis opinionis negotium, pro quo
apud Scriptores tot quæstiones extant, & con-
trouersiæ passim excitantur. Quod autem circa
probabilitatem est dictum satis indicat quid sit
de maiori probabilitate dicendum: quantò enim
motiua ad assensum vnius partis fuerint validio-
ra, tantò erit maior probabilitas, vt per se vide-
tur notum, & qui de motiuis iudicare potest, vt
probabilis opinio censeri debeat, de eorum ma-
ioritate pariter poterit iudicare sicut etiam de
æqualitate, quod difficilius quidem est. Et
quando id contingit, vt scilicet vel nullus, aut
exigus excessus sit, communis Doctorum reso-
lutio est vtramlibet contradictionis partem pos-
se tutissimè apprehendi, nisi aliqua sit minùs
tuta, in quo aliqui dissentiunt, de quo infe-
riùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> His positis contendit citatus Leitonius<marginalia>Sententias|Doctorum|non esse di-|cendas opi-|niones con-|tendit dictus|auctor.</marginalia>
sententias Doctorum non esse vocandas opinio-
nes, quia nomen hoc tantùm significat specia-
lem cuiusque assensum, qui est in materia con-
scientiæ principaliter attendendus: non enim
quid alij sentiant, sed quid opinetur qui opera-
turus est, pro regula habetur. Abusiuè ergo &
non propriè dicuntur opiniones. Sic Cap. 2. n. 5.
& 35. Et multò magis cum ipsi sententias suas
resolutiuè proponunt, formidinem circa aliam
partem non exprimendo. In quo quidem cùm
quæstio de nomine sit, non videtur circa illam
obstinatius digladiandum. Nihilominùs cùm<marginalia>Refellitur.</marginalia>
non sit peculiaris cuiusque iuris receptas vocum<-P>@@

<-P>significationes immutare, & penitus abrogan-
das velle, vbi præsertim sapienti&#x0169; receptissimus
consensus vim iam inde ab antiquis temporibus
contulit, quod in præsenti euenit; meritò est
vsus talis retinendus, & nouantes refellendi. De-
inde arguo. Nam Doctor suam sententiam pro-
ponens, id exprimit, quod sibi visum est verum,
sed non certum, quia motiua ad assentiendum
talia non sunt, vt certitudinem ex se inducant:
Atqui sic assentiri, vt vidimus, opinari est: ex
quo clarè infertur assensum talem exteriùs pro-
latum opinionem dici posse, quia opinio ex eo
quòd manifestetur, non desinit esse talis; immò
magis propriè id videtur habere: Sicut hæresis
exteriùs prolata maximè est propriè talis.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Verum quidem est Doctores multoties<marginalia>Opinioni|qualis sem-|per insit|firmido.</marginalia>
assertiones suas ita proponere, vt formidinem
circa partes contrarias non insinuent, immò vt
certas sibi, ob fundamenta, quibus eorum intel-
lectus conuictos profitentur. Sed nihilominùs
assertiones huiusmodi, opiniones dici possunt,
licet ex parte subiecti ita adhæreant, vt actua-
lem formidinem excludant: id enim contra ra-
tionem opinionis non est, vt ex Doctoribus,
quos citat, agnoscit præfatus scriptor. n. 4. Sicut
ergo cùm quis ita assentitur, vt propter intel-
lectus sui dispositionem formido actualis absit,
opinio propriè est, etsi exteriùs proferatur, opi-
nionis proprietatem retinebit; ita etiam de alio-
rum sententijs sentiendum, vt scilicet propriè
dici opiniones possint. Quod potest luculenter
comprobari auctoritate Innocentij Tertij in cap.<marginalia>Ex Canoni-|co Iure im-|pugnatus|idem.</marginalia>
Cùm Marthæ, de celebrat. Missarum, vbi ad in-
terrogationem sibi propositam circa aquam
cum vino in Sacrificio Eucharistiæ adhiberi so-
litam, an scilicet in Christi Sanguinem conuer-
tatur, sic habet: Super hoc autem opiniones apud<marginalia>Cap. Cum|Marthæ.</marginalia>
Scholasticos variantur. Et inferiùs. Verùm inter
opiniones prædictas illa probabilior iudicatur. Et in
Cap. Nouimus, de verbor. significat. ibi: Cum enim<marginalia>Cap. Noui-|mus.</marginalia>
quidam antecessorum nostrorum super hoc consulti
diuersa responderint, & quorumdam sit opinio à
pluribus approbata &c. Quod etiam videre est in
Cap. Litteras, de restitut. spoliat. & in Cap. Ca-
pellanus, de Ferijs, in quibus Pontifex nomini-
bus sententiæ & opinionis promiscuè vtitur. Et
tamen constat opiniones Scholasticorum circa
quæstiones propositas non semper fuisse cum
formidine prolatas.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Addit n. 6. idem esse opinionem, & ve-<marginalia>Opinionem|& veram|probabilita-|tem esse sy-|nonima|contendit.</marginalia>
ram probabilitatem, & quasi synonima, quomo-
do illis terminis vtuntur Sanchez Lib. 1. Operis
moralis. Cap. 9. nu. 2. in principio, ibi: Quando-
cumque opinatur, & dicitur probabilis, seu opinio.
Sayrus in Claui regia Lib. 1. Cap. 5. n. 2. ibi: Alicu-
ius opinionis, seu conscientiæ probabilis. Et constat
ex definitione, quæ ita competit probabilitati,
sicut & opinioni; & communis vsus solet fre-
quentius exprimere opinionem per terminum
Probabiliter. v. g. hoc fuisse, vel esse, quo signi-
ficat assensum cum formidine. Vnde quamuis
de opinione quatenus quatenus est sententia
Doctorum dici possit quòd est probabilis, de ve-
ra tamen opinione dici nequit sine superfluitate
& ineptitudine: nam cùm sit assensus noster,
non potest non esse probabilis; vel sine falsitate,
si dicatur opinio improbabilis: quæ qualitates<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0023.jpg/>
@@1@<SE23>8 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio I.
<duolan 2><-P>sententijs tantùm Doctorum, siue eorum opi-
nionibus, non nostræ & veræ, quæ hîc attendi-
tur, competere possunt, nisi probabilitas suma-
tur abusiuè. Sic ille discurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Contra quem tamen est, quòd, vt ipse<marginalia>Sed ineptè.</marginalia>
admittit, qualitas improbabilitatis potest con-
uenienter cadere super opiniones Doctorum:
ergo & super opinionem propriam: ex quo fit
non superfluè aut ineptè addi qualitatem proba-
bilitatis, ad declarandum abesse inde contrariam
qualitatem. Illationem probo. Nam opiniones
Doctorum nihil aliud sunt, vt nuper diceba-
mus, quàm assensus omninò similes assensui,
quem habet ille, qui hîc & nunc operatur: ergo
similis qualitatis capax. Ponamus enim sic opi-
nantem patefacere opinionem suam, aut scrip-
to vulgare. Nonne qui illam audierit aut lege-
rit, poterit de ipsa, sicut qui illam protulit; iu-
dicare? Hoc certè videtur innegabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Pergit, & n. 131. ait immeritò Docto-<marginalia>Duas con-|trarias sen-|tentias non|posse esse pro-|babiles idem|asserit.</marginalia>
res, præcipuè recentiores, frequentissimè diuer-
sas & contrarias sententias Doctorum dicere
probabiles, & inter eas gradus probabilitatis as-
signare, quasi non esset præcisum alteram solùm
veram, ceteras falsas esse, vel quasi contrariæ
simul possint esse probabiles. Quod videtur ab
scribentibus Theologiam moralem inuentum,
vt sic liberum esset secundùm quàm libuisset
opinari. Cùm tamen antiquiores, & etiam mo-
derni aliarum materiarum scriptores vix ali-
quando vtramque contrariam partem sustineri
posse dicant, & semper ferè aliam veram, aliam
falsam esse asserant, quod necessario fieri debet,
vt aliquid decidi dicatur: quod verè non agunt;
immò rem sibi dubiam esse ostendunt qui v-
tramque partem probabilem dicunt, etiamsi al-
teram probabiliorem. Hinc ille infert, & con-
stanter probat, in hoc dubio partem esse eligen-
dam tutiorem, de quo inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> In quo dicendi modo habet scriptor hîc<marginalia>Contra om-|nes Theolo-|gos, & quo|impugnatus.</marginalia>
contra se vniuersam Rempublicam Theologi-
cam, vnde eius circa hoc doctrina aliqua videtur
digna censura. Et ea fortè de caussa opusculum
illud approbatione caret, typis Parisiensibus ex-
cussum. Et est non leuis pro eo coniectura, quæ
ex ipsius verbis desumitur, dum ita scribit in
Præfatione ad Lectorem: Quod quidem in eo sum
expertus: cùm enim Theologus quidam doctissimus<marginalia>Matthæus|Homen.</marginalia>
librum nostrum de Iure Lusitano legisset, in quo
plures sententias singulares contra communes scrip-
simus, omnes probauit & laudauit: At legens ali-<marginalia>Et suspecta|doctrina</marginalia>
quas earum de conscientia obseruationum, nullam
admittere potuit. Sic ille. Contra quem in primis
stat auctoritas Innocentij Tertij adducta nu. 28.
dum enim opinionem vnam alijs probabiliorem
dicit, manifestè declarat posse dari contrarias
opiniones, vt aliàs docet. Deinde arguo. Nam
assensus probabilis tunc dari potest, cùm moti-
ua, non sunt ex se efficacia ad conuincendum
intellectum, quem tamen cum formidine ad-
uersæ partis inclinant: Atqui stare potest, vt
pro contraria parte, circa quam formido est, mo-
tiua occurrant, quæ ad illam intellectum incli-
nent: ergo erunt duo contrarij assensus: non
quidem respectu eiusdem, sed diuersorum, aut
eiusdem pro diuersis statibus; respectu cuius
stare simul potest assensus probabilitatis, vtrius-<-P>@@

<-P>que, in quo contrarietas nulla est, & cùm assen-
sus probabilis, opinio sit, sicut duo dantur assen-
sus probabiles contrarij, ita & contrariæ pariter
probabiles opiniones, de quarum probabilitate
poterit doctus legitimè pronuntiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Id quod etiam manifestum habetur ex<marginalia>Contra Ca-|nonicum|Ius.</marginalia>
Cap. Capellanus citato. Vbi Gregorius IX. re-
spondet quæstioni, quæ circa inuestigationem
probabilioris opinionis versabatur, ibi: Quia er-<marginalia>Cap. Capel-|lanus.</marginalia>
go consulti fuimus vtra istarum opinionum potior
videatur nobis & fratribus nostris &c. Responsio
autem iuxta maiorem probabilitatem, post ad-
ducta illius fundamenta procedit, sic dicente
Pontifice: Posterior sententia meliori & subtiliori
nititur ratione. Vbi quidem animaduersione di-
gnum occurrit, non præferri sententiam, quæ
pluribus placuit, sed quæ meliori, & subtiliùs
introspecta. Quod quidem pro dicendis inferius<marginalia>Cap. Noui-|mus.</marginalia>
oportet obseruari. Et pro quo id venit etiam ex-
pendendum, quod habetur in dicto Cap. Noui-
mus: ibi enim Innocentius ita loquitur: Et quc-
rumdam sit opinio à pluribus approbata, vt Clericus
&c. tamquàm exutus priuilegio Clericali, sæculari
foro per consequentiam applicetur. Sic ille: & ta-
men illorum plurium opinionem non est am-
plexus, vt exponit Glossa ibi verb. A pluribus,<marginalia>Glossa.</marginalia>
sic dicens: Licet sit à pluribus approbata; tamen
stabimus ei quod Papa id dicit, vt expressè tradatur,
& non per consequentiam. Sic Glossa. Plures ergo
mentem eiusdem Pontificis non fuerant assecu-
ti in Decretali, quæ de hoc præcesserat, & ex-
tat Cap. Ad falsariorum, de crimine falsi, quam
pauci videntur melius penetrasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Neque vrget quod dicitur, ex duabus<marginalia>Non obstare|falsitatem|vnius ex|illis.</marginalia>
opinionibus vnam esse falsam, si contrariæ sint.
Si enim id aliquando obstaret, fieret ex eo neque
assensum circa aliquid cum fundamentis suffi-
cientibus ad inclinandum intellectum, licet cum
formidine oppositi, posse dici probabilem. Nam
fortè falsus est, etiamsi probabilis videatur.
Quod cùm dici nequeat; videat sic arguens
quomodo id stare queat, vt quod falsum est, pro-
babile esse possit. Id quod explicari potest appli-
catione doctrinæ ex Aristotele & Diuo Thoma
propositæ n. 26. Ita enim falsum proponi potest,
vt prudenter quis possit circa illud firmare iudi-
cium, aut assentiendo eidem, aut saltem iudi-
cando posse iuxta id, quod apparet, prudenter
operari. Si enim multoties ita res occurrunt, vt
sine vlla formidine homines verum iudicent,
quod re ipsa falsum est, quanto illud potiùs ac-
cidat respectu formidolosi assensus vel iudicij
de ipsius verisimilitudine? Sic iudices duorum
aut trium testificatione reum condemnant, ni-
hil circa caussam formidantes, cùm tamen illi
fidem tantùm probabilem fundare queant, vnde
& accidere potest id esse falsum quod etiam
cum iuramento affirmarunt, vt non pauca expe-
rimenta comprobarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Neque hoc est inuentum Theologo-<marginalia>Enormis|criminatio,|esse inuen-|tum Theolo-|gorum.</marginalia>
rum, vt sic liberum sit illis secundùm opinio-
nem, quæ libuerit, operari. Quod quidem non
sine illorum iniuria dici potuit: quærere in-
quam non legitimas vias ad suas & aliorum la-
xandas conscientias. Quod quidem si de vno
aliquo, aut vno pluribus contigisset dici, tolera-
bile forsitan fuisset: at pronuntiatum dictum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0024.jpg/>
@@1@<SE24>Appendix de Probabilitate. §. I. 9
<duolan 2><-P>omnes tangit, & in ijs sapientissimos & sanctis-
simos, ac Theologiæ Principes. Non est ergo
illorum inuentum ob prædictum finem, sed ob
manifestandam veritatem ex solidissimis dedu-
ctam fundamentis, & conscientiarum offendi-
cula submouenda: cùm negari nequeat varie-
tatem opinionum ad id conducere non parum;
quod eruditè prosequitur Dom. Caramuel in
citato Apologemate, & alij. Vnde & Pontifices
multoties ea vtuntur pro grauissimarum caus-
sarum decisione, vt vidimus n. 10. 28. & 33. Et
iuxta eas responsa etiam in Iure Canonico ex-
tant, & præter adducta egregium specimen oc-
currit in Cap. Maiores de Baptismo, vbi de infu-<marginalia>Cap. Maio-|res.</marginalia>
sione habituum supernaturalium in Baptismo
paruulorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Simile præfatis paradoxum habet Cap. 2.<marginalia>Opinionem|alienam, &|probabilem|simul esse|non posse.|Idem, qui|falsus con-|uincitur.</marginalia>
citato n. 34. & 181. scilicet perperàm formari
ab scribentibus, quæstionem, an sequi liceat
opinionem alienam probabilem; nam si aliena
est opinio, non propria, qualiter sequi poterit,
vel opinio probabilis dici, cùm ista sit assensus
operantis? Sin autem propria sit per assensum
alienæ parti præstitum, quare aliena dicitur? Sic
ille contendit vtroque loco, aduerbio perperam
parùm reuerenter vsurpato. Contra quem est,
rationem probabilis in opinione non solùm su-
mi formaliter ab assensu in illam tendente, se-
cundùm quòd actus intellectus est, sed etiam
obiectiuè: nam antequàm quis assensum præ-
stet obiecto sibi proposito, dici illud potest pro-
babile, quatenus vim habet inclinandi intelle-
ctum modo dicto. Quemadmodùm res non di-
citur vera solùm, aut verè talis, ab actu tendente
in illam, sed ex se habet intellectum, ad verè as-
sentiendum inclinare. Quamuis Spinula Tra-<marginalia>Spinula.</marginalia>
ctatu de electione agibilium pag. 65. contendat ni-
hil ex se esse probabile, quia in se verum est, &<marginalia>Probabilitas|obiectiua vt|stare queat.</marginalia>
tantùm est natum inclinare intellectum ad sui
veram cognitionem. Vnde ad summum id, quod
diximus, erit verum respectu opinionis veræ,
non tamen falsæ. Sed quidem cùm res obiectæ
sint causa assensus probabilis falsi, quam vim
non accipiunt ab ipso assensu; ita & probabiles
dici possunt, dum ex aliquo accidenti impeditur
genuinus ad veritatem influxus: & quemadmo-
dùm plurium testium assertio probabilem in iu-
dice elicit assensum circa Rei crimen: ita re-
rum multarum concursus pro testimonio est, &
ita probabilitas in eis obiectiua resplendet. Licet
ergo assensus in alterius intellectu existens, non
sit proprius eius, qui contrarium tenet; motiua
tamen non magis alterius, quàm sua sunt: &
potest prudenter philosophari sic: Hæc quidem
motiua me non conuincunt, vt assensum præ-
stem: at qui conuincunt talis viri sapientis in-
tellectum: potest ergo aliquid in illis subesse,
quod ego non assequor, vnde & prudenter pos-
sum iuxta illius opinionem, operari. Et videmus
non semper contrarium sentientem plus assequi
propter quod ad assensum moueatur; dici tamen
potest ob specialem intellectu&#x0169; dispositionem,
quædam magis vni quàm alteri adæquari: vnde
non solùm æquè sapiens, sed sapientior dicere
potest alterius se opinionem sequi, quia non le-
uia motiua æstimari debent, quæ intellectui viri
sapientis coaptantur. Sicut in auxilijs diuinis<-P>@@

<-P>accidit: aliquod enim quandoque minoris vir-
tutis physicæ mouebit quempiam; cùm tamen
aliud maioris efficaciter non moueat alium, iuxta
receptam doctrinam Societatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Et quidem cùm opinio secum afferat<marginalia>Prudens ra-|tiocinatio|circa alie-|nam opinio-|nem.</marginalia>
formidinem circa partem contrariam, pruden-
ter quis ita secum ratiocinari potest: Ego qui-
dem non licitum esse hunc contractum reor, sed
forsitan fallor, & contrarium sentientes attin-
gunt veritatem: non ergo perperàm fecero, si
iuxta eorum contraham opinionem: volo igitur
contrahere. Quod hic absonum? Possem equi-
dem opinionem talem sequi, si contraria non
essem imbutus, sed circa casum talem iudicium
suspendissem, ex ea irrefragabili regula: Hoc sen-
tiunt viri docti, & pij: ergo sequi licet. Quod stare
potest sine assensu determinato circa illud, quo
statuam ita esse vti à sapientibus affirmatur. Ex
quo arguo. Ergo etiam si determinatum assen-
sum habeam circa oppositum, similiter operari
potero. Consequentia liquet: quia respectu ta-
lis operationis per accidens se habet huiusmodi
determinatus assensus, cùm nullo modo influat.
Quemadmodùm si quis habeat equum, quo
iter facere possit, & amicus illi alium accommo-
det, valde per accidens se habet proprius, nec
iuuans, nec impediens, alteri vsui reseruatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> In eiusdem Capitis n. 195. hanc regulam<marginalia>Regula ci-|tati scripto-|ris circa|iudicium de|opinionibus|non admissa.</marginalia>
tradit: Quòd si ab vno Doctore pio & docto
accipiam aliquid fieri posse, & nihil in contra-
rium habeam: Ego quidem non solùm in opi-
nionem, siue probabilitatem; sed in assensum
sine formidine, id est, in certitudinem inducar,
& rectè me inductum intelligam. Sin autem
pro contraria parte videam esse plures pios &
doctos, tunc illa pars mihi probabilis erit; & vna,
quam solus vnus defendit, improbabilis: non
tamen illam dicam falsam absolutè, quia illius
Doctoris pij & docti, qui pro illa est, auctoritas,
id impedit, & causat, vt cum formidine contra-
riam veram absolutè iudicem. Sin tandem pro
& contra videam æquales, in dubium inducar
circa veritatem quæstionis, de qua agitur, neque
audebo iudicare qualisnam illarum sententia-
rum vera, qualis autem falsa sit: ac per conse-
quens neque qualiter se habeat illud, de quo
quæritur. Ex quo infert neque operari iuxta
aliquam partem posse nisi more dubij, non opi-
nionis, quod latè probat à n. 44. generaliter et-
iam contendens non posse duas partes contra-
rias esse probabiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Quæ quidem regula non videtur admit-<marginalia>Et efficaciter|improbant.</marginalia>
tenda. Nam in primis vnius Doctoris sententia,
licet nihil mihi in contrarium occurrat, certitu-
dinem non fundat, licet excludat actualem for-
midinem, iuxta dicta n. 28. pro quo Cardinalis<marginalia>Cardin.|Lugo.</marginalia>
Lugo Disputat. 2. de Fide num. 90. inde probans
cum assensu fidei stare posse assensum opinati-
uum: assensus namque probabilis secundùm<marginalia>Cum assensu|fidei stare|potest opina-|tiuus.</marginalia>
suam substantiam non est formido formalis, sed
radicalis, scilicet talis assensus, ex quo nasci pos-
set formido, si non impediretur. Quam radica-
lem formidinem Illustrissimus Caramuel nu. 83.
vocat obiectiuam: quàm autem propriè non
est seriò discutiendum. Talis ergo est assensus,
de quo loquimur, qui ex dispositione subiecti
formidine caret, quia nihil, quod eam excitare<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0025.jpg/>
@@1@<SE25>10 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>possit, occurrit. Estque manifestum non posse
habere certitudinem, quia non est vnde eam
habere queat: si enim alicundè, maximè ex au-
ctoritate Doctoris docti & pij; at inde nequit,
quia ipse Doctor eam non habet, & nemo, quod
non habet, dare potest. Quod est verum, etiamsi
Doctor talis euidentem reputet suam senten-
tiam, quod contingere posse tradit P. Arriaga<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
Tomo 1. in 1. 2. Disput. 24. n. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Quod prætereà additur de amissione<marginalia>Vnius Do-|ctoris senten-|tiam esse posse|probabilem.</marginalia>
probabilitatis, si vni Doctoris docto ac pio plu-
res similiter qualificati contrarientur, non est vt
statuitur admittendum: cùm item addatur illius
sententiam iam esse improbabilem: vnius enim
Doctoris docti & pij admitti tanquàm probabi-
lis sententia potest in conflictu multorum, vt
iam est communis scribentium sensus, quorum
plurimos adducit Lezana in Summa verb. Opinio
Regularibus tenenda, n. 3. Dom Solorzanus Tomo
2. de Iure Indiarum. Lib. 3. Cap. 1. in fine Thomas
Hurtadus Tomo 2. Resolut. moral. Tract. 10. in Ap-
pendice nu. 33. Stephanus Spinula Tract. citato.
pag. 162. Petrus à S. Ioseph in Idea Theologiæ
moralis Lib. 1. Cap. 3. Resolut. 4. Quod & admittit
Dom. Arauxo Disput. 9. n. 4. quando in Doctore
non solùm spectatur auctoritas, vt spectari non
debet, nisi efficaci ratione fulciatur eius senten-
tia. Quod si verum esset illam esse improbabi-
lem, bene posse vocari falsam sententiam po-
tiùs quàm opinionem, affirmat dudum citatus
Lezana n. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Notas autem improbabilis opinionis pro-
ponit Eligius Bassæus in Floribus Theologiæ mora-<marginalia>Eligius|Bassæus.</marginalia>
lis, verb. Conscientia n. 8. vers. vt conscientia, di-
cens talem esse, quæ aut leui ratione confirma-
tur, aut contra Sacras Litteras, vel Ecclesiæ de-<marginalia>Notæ opi-|nionis im-|probabilis,|qualiter|accipiendæ.</marginalia>
finitionem esse deprehenditur, aut scandali, al-
teriusve peccati mortalis periculum in praxi ha-
bere ostenditur. In quo quidem quod ad leuem
rationem attinet, communis est Doctorum as-
sertio; reliqua non ita absolutè prolata videntur
admittenda: quia quod est contra sacras litteras,
& Ecclesiæ definitionem, plusquàm improba-
bile est, vt constat. Et quod periculum peccati
præbet, periculosum est, vnde & Theologicæ
Censuræ subiectum. Sic ergo temperandum,
vt locum habere possit, iuxta id, quod habet P.
Thomas Sancius in Opere morali Lib. 1. Cap. 9. n.<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
11. vbi ait euenire solitum, vt aliqui scribentes
non attenderint rationem aliquam, legem, aut
Decretum, vim maximam contra eorum opi-
nionem habere; at Neotericos ijs conuictos iam
contrarium asserere: & tunc non debet censeri
probabilis antiquorum Doctorum sententia.
Sic ille loquitur. Vbi benè ostendit aliud esse
contra apertam Scripturæ auctoritatem aut de-
finitionem Ecclesiæ in assertione procedere, a-
liud ex Scriptura & lege aut Decreto magnum
fundamentum haberi, quod alij non attenderint,
cùm tamen non omnino apertè contra assertio-
nem militent, & aliqualiter possint explicari. Et
similiter quod de scandalo dicitur, acci piendum,
vt quod non tale sit periculum, quin possit ali-
quali via saluari, ex ea parte non esse sententiam
penitus improbandam. Vnde benè ait idem Pa-
ter, quòd si eo Decreto ac ratione perpensis ali-
qui Neoterici ea dissoluentes amplectuntur ad-<-P>@@

<-P>huc eam antiquorum sententiam, debet proba-
bilis reputari, vt eam sequi liceat. Quod priùs
tradiderat P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 62.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
n. 17. & 18.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Et id quidem in ea sententia videre est,<marginalia>Basilius|Pontius,|tmprobabi-|lem senten-|tiam asserit|Pontificem|nom posse|committere|simplici Sa-|cerdoti con-|secrationem|chrismatis.</marginalia>
quam robustè propugnat Basilius Pontius de Sa-
cramento Confirmationis parte 2. Cap. 4. per totum,
scilicet non posse committere simplici Sacerdoti
consecrationem Chrismatis, quia Decreta Pon-
tificum videntur pro eo expressa, Ecclesiæ
vsus perpetuus in contrarium, & consensus Pa-
trum: vnde infert oppositam esse improbabi-
lem, quia quamuis quatuor aut quinque Doctores
eam asseruerint; at, si fundamentum attendas, penes
quod opinionum probabilitas considerari debet, nul-
lum est oppositæ sententiæ fundamentum idoneum.
Sic ille scribit: quem tamen excessisse in cen-
sura affirmat Diana parte 8. Tract. 1. Resolut. 2.<marginalia>A Diana|impugnatur.</marginalia>
ex eo quòd, & solida nititur ratione, & Decreta
Pontificum commodam habeant explicatio-
nem, sicut & Patrum; neque ex vsu irrefraga-
bile possit argumentum efformari. Carpit au-
tem idem Diana Patrem Baunij quòd opinio-
nem Pontij falsam vocauerit Tomo 1. Tractat. 7.
Quæst. 9. circa finem. Sed in primis hic Auctor
quęstionem hanc non disceptauit, nec Aucto-
rem aliquem aduersantem aut suffragantem
adduxit, sed breuissimè asseruit falsum esse po-
testatem faciendi Chrismatis non posse Sacer-
doti à Papa concedi. Vnde nulla ex ea parte in-
iuria cuiquam taliter sentienti debet illata cen-
seri. Deinde, vt in Thesauro ostendi tenens vnam<marginalia>Tomo 1. In|Additioni-|bus n. 125.</marginalia>
sententiam, quam eo ipso veram reputat, con-
trariam consequenter debet non veram reputa-
re. At non verum quid aliud nisi falsum est,<marginalia>Contraria|opinio vt|falsa dici|queat.</marginalia>
cùm sint immediatè contraria? & ita in Aucto-
ribus passim occurrit, quod post Thesauri scrip-
tionem sæpiùs in eorum aliquibus, & quidem
modestissimis deprehendi. Et in negotio, in quo
sumus, asserere teneri nos ad sequendum id,
quod est probabilius, aut omnino tutum, affir-
mat P. Suarez Tractatu 3. in 1. 2. Disp. 12. Sect. 6.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
n. 9. esse apertè falsum. Et ipse Homen (vt vidi-<marginalia>Homen.</marginalia>
mus n. 31.) negat duas sententias oppositas esse
posse probabiles, quia vna tantùm potest esse
vera, & ita aliæ sunt necessariò falsæ. Vide etiam
infra n. 69. circa opinionem Glossæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Iam quod de paritate auctoritatis dice-<marginalia>Stante|iudicio paris|Probabili-|tatis res du-|bia perstat.|P. Arriaga.</marginalia>
bat citatus dudum scriptor, dubium tantùm ex
illa, etiam si parùm aliquid vna excedat, resul-
tare, nec posse vno pacto de veritate aut falsitate
cuiusquam illar&#x0169; pronuntiari, tenet etiam P. Ar-
riaga Disp. 24. citata n. 29. & 30. quando scilicet
planè æquè intellectus vtramque partem iudi-
cat probabilem: ad id enim nequit voluntatis
imperio compelli, cùm voluntas vt sic imperet
rationem, debeat habere aliquam, qua trahat in-
tellectum vt vnum alteri præferat tamquàm ve-
rum, altero vt falfo reiecto: quemadmodum
non potest ille ex simili imperio adigi vt iudicet
stellas esse pares aut impares, quia pro neutra<marginalia>Ex æquali-|tate bonor&#x0169;|non bene ur-|gui ad æqua-|litatem opi-|nionum ob|discrime&#x0303; vo-|luntatis &|intellectus</marginalia>
parte ratio aliqua ad sic iudicandum occurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Sed potest argui ex receptissima senten-
tia, iuxta quam ex duobus bonis æqualiter pro-
positis potest voluntas vnum eligere, altero re-
licto. Verum ex hoc nequit sufficienter vrgeri:
quia voluntas pro sua libertate potest quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0026.jpg/>
@@1@<SE26>Appendix de Probabilitate. §. II. 11
<duolan 2><-P>bonum quodlibet ex propositis eligere; & ne-
quit facere vt intellectus ea proponens, stante
propositione talis iudicium mutet, & dictet v-
num illorum esse eligendum, quia specialis ratio
in eo extat, iam enim sibi contradiceret, & sine
nouo motiuo in obiecto nouam reciperet mu-
tationem. Quod quidem in casu nostro accide-
ret: nam cùm duæ sententiæ omnino æquales
occurrunt, intellectus iudicat vnam non esse
altera probabiliorem, quia pro opposito iudicio
deest motiuum sufficiens, vnde si illud haberet,
sibi contradiceret: diceret enim esse simul ve-
ram & falsam, quia vtramque esse veram, aut
vtramque falsam non est vnde possit affirmare.
Ex qua certa, vt videtur, positione infert P. Ar-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
riaga iudicem inter duos litigantes æquè pro-
babilibus fundamentis non posse rem, pro qua<marginalia>Iudicem in|pari caussa|non posse vni|rem adiudi-|care, sed|diuidendam.</marginalia>
lis mouetur, vni adiudicare, sed inter eos diui-
dendam, si nullus possideat: quod quidem &
alij tenent, quos adducit & sequitur P. Palaus
Tomo 1. Tract. 1. Disput. 2. Puncto 10. n. 2. & 3. &
Diana Parte 1. Tractat. 13. Resolut. 3. Sed Leito-
nius contra resolutionem dictam acerrimè præ-<marginalia>Homen|tamen absti-|nere à iudi-|cando debere|affirmat.</marginalia>
liatur, concludens n. 163. iudicem in eo casu de-
bere à iudicando se abstinere; quod si compella-
tur, in fauorem Rei dicendam sententiam, nisi
actor fauorabiliorem caussam prosequatur: est
autem fauorabilior caussa matrimonij, dotis,
libertatis, pupilli, peregrini, viduæ (circa quam,
si diues sit, non ita certum, vt in Thesauro dixi.
Tomo 2. in Additionibus nu. 139.) & generaliter
quæ pia est, vbi religio locum habet superio-
rem. Pro quo hæc satis sint in præsenti, si ad-
dam Leitonij assertionem quoad abstinendum
à sententia, numquàm locum habituram, sicut
rarissimè P. Arriagæ quoad visionem, quia mo-
dus talis non est in vsu, licet soleant iudices in
euentu simili compositionem partibus suade-
re, aut si iudex compromissarius sit, de quo &
inferius.</P>
<Z><A+1>§. II.
Alia scitu digna circa materiam.
eamdem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>45.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llud iuxta nuper dicta discutiendum ve-<marginalia>Sententiam|quam quis|falsam iu-|dicat ample-|cti non posse.</marginalia>
nit, an cum assensu circa vnam partem
possit stare aliqualis assensus erga oppositam,
quando scilicet inæqualiter sunt probabiles, ita
vt quis possit iuxta illam, quam falsam reputat,
inculpandus operari. Circa quod Leitonius su-
prà negatiuè respondit, pro quo & multiplices
probationes. Et habet ille pro se P. Palaum Tomo<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
1. citato nuper loco. Puncto 2. num. 4. ex eo ar-
guentem, quòd sequeretur similis contradictio
in intellectu ei similis, de qua num. 43. Iudicat
enim quis absolutè per assensum probabilem se
esse obligatum ad restituendum: vt autem ope-
retur secundùm contrariam opinionem, debet
iudicare se non esse obligatum, in quo est con-
tradictio. Vnde addit quòd cùm secundùm opi-<marginalia>Iudicium|circa pro-|priam su-|spendendum.</marginalia>
nionem aliorum vult quis operari, iudicium
probabile aut probabilius suspendere debet, vt
potest, cùm non sit euidens & clarum, & ita non
rapiens necessariò intellectum. Et ita docere ait<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
P. Thomam Sancium, sui immemorem Lib. 1.<-P>@@

<-P>in Decalogum Cap. 9. n. 42. in Medico consulente
contra propriam opinionem: vbi postquàm di-
xerat non esse licitum, subiungit: Quod intelligo
retento eo dictamine: nam attendens doctiores con-
trarium asserere, posset prudenter id deponere, ac
iam medicinam consulere. Et vrget ex eo quod
iudicium de probabilitate non dirigit opus se so-
lo, neque est iudicium probabile, sed euidens;
cùm tamen probabile esse debeat secundùm
mentem ipsius operantis, quo censeat se non es-
se obligatum hîc & nunc: nec enim sufficit, si
alij iudicent non esse obligatum, quia conscien-
tia proprio, non alieno dictamine dirigenda
est.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Sed prædicta non vrgent, vnde securissi-<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
mè dicendum etiam retento assensu probabili
circa vnam partem, posse qui voluerit, & com-
modum sibi reputauerit, amplecti contrarium.
Quod cum P. Vasquez: & P. Azor tenet P.
Thomas Sancius suprà num. 12. & 15. P. Ar-
riaga Disputat. 24. citata nu. 9. & hoc videntur
sibi velle qui absolutè affirmant posse opinio-
nem minùs probabilem eum, qui probabiliorem
iudicat aliam, amplecti: qui enim sic iudicat,
ordinariè ita esse sibi persuadet. Sunt autem illi
quamplures apud Dianam parte 1. Tract. 13. Re-
solut. 1. Lezanam verb. Opinio. n. 4. Eligium Bas-
sæum Tomo 1. Verb. Conscientia nu. 8. cum eisdem
sentientes: ex quibus Bassæus etiam expressè de
assensus retentione loquitur. Et est sanè res ex-
plicatu facillima, vt mirum sit P. Palaum hæsisse
circa illam. Hi quidem actus, Ego iudico hoc
mihi non esse licitum, iuxta propriam opinio-
nem,  & Ego iudico hoc mihi esse licitum, iuxta
propriam opinionem, sibi non contradicunt:
ergo simul esse possunt. Antecedens constat,
quia vnus non affirmat quod negat absolutè al-
ter, sec&#x0169;dùm eamdem rationem, vnde iuxta bo-
nam Dialecticā contradictio esse nequit. Exem-
plo res clarescit. Enuntiationes istæ contradicto-
riæ non sunt iuxta sensum proferentis: In die
festo non licent opera seruilia. In die festo licent
opera seruilia. Nam prior est absoluta secundùm
tenorem præcepti, & ita vera. Altera etiam ve-
ra est, quia in die festo licent opera scruilia in
multis casibus, de quibus Doctores. Et quia non
affirmat absolutè, sed secundum subintellectam
limitationem. In materia etiam, de qua agimus
hæ sunt veræ: Mihi non est licitum hoc facere:
Mihi est licitum hoc facere. Non est quidem lici-
tum iuxta opinionem, quam teneo: atqui pos-
sum eam deponere, & iuxta aliam operari, quod
aduersarij admittunt. Cessat, ergo contradictio,
ex ratione dicta, quia non sunt de eodem, &
circa modum versantur, in quo sibi non repu-
gnant.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Neque vrget quod dicitur de iudicio<marginalia>Iudicium|practicum|vt sit neces-|sarium de|sanctitate|operationis.</marginalia>
probabili necessario ad operationem, per quod
reguletur conscientia, vel sit potiùs regula: nam
reuera tale iudicium datur, quo affirmo hoc mi-
hi esse licitum iuxta probabilem sententiam a-
liorum, aut ex principijs proprijs rei eiusdem,
iuxtà sententiam multorum, qui contra P. Vas-
quez tenent posse quemuis sententiam proba-
bilem amplecti, non solùm per principia extrin-
seca, auctoritatem scilicet eam sequentium, sed
etiam per intrinseca, caussas scilicet aut effectus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0027.jpg/>
@@1@<SE27>12 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>&c. Quod quidem iudicium probabile est, &
valde diuersum ab alio, quod euidens dicitur, &
circa probabilitatem versatur. Sicut enim oppo-
sitam sententiam amplexus, probabiliter iudi-
cat id sibi esse licitum; ita & iudicium, quo ego
pariter mihi licere iudico, probabile est, & sic
diuersum à reflexo illo supra probabilitatem
cadente.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Contradictio autem illa, quæ P. Thomę<marginalia>P. Thom.|Sancius|explicatus.</marginalia>
Sancio obijcitur, non est in viro tanto credibi-
lis, nec potest memoriæ defectui adscribi, in ea-
dem quæstione versanti, vnde commoda expli-
catio requirenda. Ait ergo medico non licere
consulere medicinam, quam putet noxiam fu-
turam infirmo, quamuis nouerit doctiores sen-
tire fore salutiferam. Et addit statim quod vidi-
mus; per quod nihil vult aliud, nisi quòd non
operans iuxta propriam mentem, possit aliorum
sententiam consulere doctiorum. Cùm ergo
dicitur quòd retento dictamine id fieri nequeat,
sed prudenter deposito, sensus genuinus est id
fieri posse non operando iuxta proprium dicta-
men: quod quidem deponi dicitur, quando
iuxta illud non agitur, sed iuxta aliud; estque
illud iuxta verbi proprietatem, iuxta quam di-
citur quis deponere pallium, non quòd illud
abijciat, eo ampliùs non vsurus, sed quia reten-
to dominio, ab vsu abstinet. Sic de rege huma-<marginalia>Verbum|Deponere,|vt accipien-|dum.</marginalia>
no cum aliquo agente dicimus etiam sic agere
maiestate deposita, quod de Christo etiam lo-
quens D. Cyprianus de Cardinalibus Christi ope-
ribus Sermone 1. scilicet de Natiuitate, peregrini<marginalia>D. Cypria-|nus.</marginalia>
titulo declarauit, vocans peregrinum à Maiestate.
Et in idem fortè recidit, quod habet Angelus<marginalia>Angelus|Bossius.</marginalia>
Bossius parte 1. nu. 106. dicens locutum P. San-
cium de dictamine practico, non de speculatiuo.
Pro quo hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Contendit autem Leitonius suprà n. 51.<marginalia>Homen|Obiectio, ex|improbabili-|tate duarum|partium|contraria-|rum.</marginalia>
præfatum assertum demoliri sic arguens: si duæ
partes contrariæ possent apud eumdem intelle-
ctum simul esse probabiles, vtique ambæ pos-
sent dici esse improbabiles, siue non proba-
biles: hoc asserere esset ridiculum: ergo &
illud. Maior probatur. Nam potest Auctor
contrariam suæ sententiæ improbabilem di-
cere, & per contrarium Auctor contrariæ
de opposita similiter pronuntiare: ergo vtra-
que erit improbabilis. Antecedens constat, &
consequentia ostenditur. Quia nō magis eorum
auctoritas & fundamenta concludunt suarum
partium probabilitatem, quàm improbabilita-
tem ab eisdem contrarijs partibus assignatam.
Ad hoc autem responsio est facilis distinguendo
de improbabilitate absoluta & respectiua: prior<marginalia>Dissoluitur|explicata|propria im-|probabilita-|tis ratione.</marginalia>
negatur, alia conceditur & est hæc, quæ secun-
dùm quid talis est, quia vni alicui sic videtur
auctori; cùm tamen absoluta ea sit, quæ com-
muni Doctorum calculo talis iudi catur: Ex eo
autem quòd in opinionis probabilitate accidit,
quam vnus potest, iuxta dicta, Auctor conci-
liare, non benè arguitur pro improbabilitate:
quia vir doctus potest rationem aliquam soli-
dam inuenire, propter quam sibi persuadeat
rem ita se habere, cui iuncta ipsius auctoritas, si
aliæ concurrant qualitates, in caussa erit, vt ha-
beat meritò illius sententia vnde debeat pru-
denter admitti. Ad improbabilitatem autem ab-<-P>@@

<-P>solutam necessarium est vt nulla solida ratio
pro ea sententia sit, & communis Auctorum
sensus ita statuat: quod quidem nullus præstare
potest respectu alicuius opinionis, quia ratio,
quæ illi videtur leuis, alijs apparet non contem-
nenda; neque vnius alicuius auctoritas com-
munem valet auctoritatem conquassare. Addo,
etiam si admittamus duas sententias improba-
biles cum ea generalitate, quam Auctor potest
conferre sententiæ probabili, inde nihil contra
statutam elici posse doctrinam, quod eidem offi-
ciat: potest enim quis opinionem à viro docto
& pio improbabilem reputatam, ob illius au-
ctoritatem, talem reputare, probabiliter tamen;
vnde non obstante huiusmodi improbabilitate,
potest eam complecti, quia etiam probabiliter
est probabilis: idque maximè, cùm iuxta Do-
ctores alios probabilis sit, & gradum habeat mi-
nim&#x0169; improbabilitatis, sicut regulariter loquen-
do, gradum minimum probabilitatis habet, quæ
ab vno tantùm Doctore defenditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Sed instat ampliùs, n. 55. ex eo arguens,<marginalia>Alia ex eo-|dem pariter|enodata ab|improbabili-|tate senten-|tiæ oppositæ.</marginalia>
quòd si sententia, quam quis sequitur, est pro-
babilis, contraria necessariò est improbabilis.
Ex quo inferri potest non posse prudenter iuxta
eamdem operari. Id probatur. Nam contrarium
probabilis est improbabile, sicut contrarium ve-
ro est falsum, & bono malum. Sicut ergo quan-
do dicimus, hoc est verum & bonum inter duo
contraria, intelligimus & significamus contra-
rium esse malum, vel falsum: sic etiam quando
hoc probabile sentimus aut dicimus, veluti rem
esse nostram, vel contractum non esse vsura-
rium, contrarium improbabile sentimus & di-
cimus tacitè: scilicet improbabile esse rem esse
alienam, vel contractum vsurarium. Huic ar-
gumento duas ab insigni Theologo datas re-
sponsiones adducit. Prior est negando quod
existente in aliqua propositione vno contrario-
rum, debeat in propositione illi contraria aliud
contrarium existere, quia manifestum est posse
dari duas contrarias simul falsas. Quam respon-
dendi rationem dignam Theologo, & conse-
quenter Philosopho, non est mirum à Iurispe-
rito non fuisse efficaciter impugnatam. Altera
quòd licet probabile & improbabile opponan-
tur contradictoriè, inde solùm sequi quod vnum
eorum possit prędicari de quocumque subiecto,
sed non sequi quòd altero eorum existente in
aliquo subiecto, oportet alterum esse in subiecto
opposito. Contra quod opponit, quod Theolo-
gus ille sapientissimus nulla ratione siue exem-
plo dicta probet. Sed exemplum potest esse in
hac contradictione; Penetrabile, & Impenetra-
bile: ex quibus vnum necessariò rei cuilibet
conuenit. Ex eo autem quòd calor sit contrarius
frigori, sequitur quòd si vni aliqua ex dictis ra-
tio competit, debeat contraria conuenire? Mini-
mè quidem. Vnde vtraque qualitas & penetra-
bilis est cum proprio subiecto, & impenetrabilis
cum alieno. Ex his ergo abundè est satis factum
argumento, quod dictus Auctor validissimum
arbitratur.</P><marginalia>Ampliùs ex-|plicata ratio|improbabili-|tatis vt non|obstet asser-|tioni.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Sed prætereà respondeo negando assum-
ptum, & ad probationem dico probabile & im-
probabile non esse contraria philosophicè lo-
quendo, sed contradictoria, vnde similia non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0028.jpg/>
@@1@<SE28>Appendix de Probabilitate. §. II. 13
<duolan 2><-P>sunt verum & falsum, quæ contraria sunt, sicut
bonum & malum, quamuis ex simultate eo-
rum possit contradictio resultare. Sed quidquid
de hoc sit, non sequitur quod intenditur: quia
vt improbabilis esset opposita sententia respectu
amplectentis contrariam, deberent concurrere
quæ ad improbabilitatem necessaria sunt, quod
tamen desideratur: non enim amplecti eam,
non est improbabilem reddere, sed improbatam:
sicut eligere aliquid præ alio, non est istud odio
habere: neque quia hoc est amabile, illud est
odibile, vt communiter explicatur doctrina
Christi de odio propriæ vitæ, parentum, vxo-
rum, & cognatorum, vbi odium minorem de-
signat amorem. Contradictio ergo dicta exer-
cetur respectu opinionis verè improbabilis: re-
spectu autem amplectentis probabilem contra-
dictio dicta probatæ & improbatæ. Quia verò
cum verum aut bonum dicimus, in opposito in-
uenitur quod est falsi & mali proprium, inde
diuersa ratio pro casu nostro videtur manifesta.
Addo iuxta eumdem Auctorem, non semper
cùm vnam sententiam veram dicimus, aliam
necessario debere falsam compellari, vt vidimus
n. 38. de opinione vnius Doctoris: datur ergo
medium iuxta illum, sicut & dici potest de bo-
no & malo, inter quæ datur indifferens. Omitto
rationes alias facilem habentes solutionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Impugnat etiam ille asserentes, stante<marginalia>Assensus|circa duas|partes pro-|babiles stare|nequit.</marginalia>
assensu circa vnam partem probabilem, posse
dari etiam circa oppositam. In quo quidem
alios habet similiter sentientes, ex quibus est
Mag. Petrus Cornejo 1. 2. Tract. 8. circa Quæst.
19. Disput. 13. Dub. 1. Montesinus 1. 2. Disput. 29.
Quæst. 5. nu. 153. Lorca ibidem Disput. 39. vers.
Sed nihilominùs, cum citatis Patribus Vasquez,
Azor, Sancio, Palao, Arriaga, qui ex eo arguunt
quòd esset in intellectu contradictio, dum simul
affirmat verum esse id, quod absolutè esse non
potest, vt scilicet duo contradictoria vera sint.
Neque enim iam hic dici potest non dari con-
tradictionem, quia affirmatio aut negatio non
sunt de inesse, sed de modo; nam reuera non
cadit iam illa super modum aliquem, sed super
substantiam obiecti, dum dicitur absolutè, &
non tantùm in ordine ad operationem, vt suprà
dicebamus, cùm quis operatur iuxta sententiam
probabilem, Hic contractus est vsurarius, hic con-
tractus non est vsurarius. Ad quod Theologus
ille insignis, sapientissimus, & eximius, vt eum
vocat citatus scriptor, sic respondebat, vt videri
potest. nu. 65. non esse mirum approbari ab eo-
dem vtramque partem sumptam practicè, non
speculatiuè; neque per consequens esse incon-
ueniens quòd nullam iudicet falsam vel veram
speculatiuè, at practicè iudicare vtramque ve-
ram, quia iudicat secundùm vtramlibet posse
operari sine temeritate, formata ritè conscientia
practica iuxta illam, etiamsi iudicet veritatem
speculatiuam esse in oppositum.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Sed hæc responsio meritò non placuit<marginalia>Vera pro eo|ratio.</marginalia>
Leitonio, & ita contra illam aliquas instruit ra-
tiones. Inde profectò videtur efficacissimè con-
uelli quòd immutato obiecto impossibile est
apud intellectum esse physicam & propriam
mutationem: hoc autem in casu nostro contin-
git: intellectus enim iudicans talem contractum<-P>@@

<-P>esse vsurarium, quod tamen opposita sententia
negat, probabilis ab eodem iudicata, ex eo quod
illam voluntas in ordine ad operandum iuxta
ipsam velit amplecti, nihil habet ratione cuius
aliter appareat: ex quo fit non posse contra-
ctum talem verè vt licitum acceptari, & talem
proferri. Et licet sint Doctores asserentes ex eo
quòd aliquid sit speculatiuè tale, non bene in-
ferri idem censendum de practico; id certè est
contrario modo philosophando; vt scilicet non
quidquid est speculatiuè probabile, debeat pra-
cticè vt licitum usurpari. At quòd id, quod est
speculatiuè illicitum, possit licitum esse practi-
cè, peregrinum dogma est, & à mente Scripto-
rum alienum, de speculatiuo loquendo cum
omnibus suis circumstantijs, quæ in praxi oc-
currere possunt, accepto. Vnde non potest ar-
gui ex eo quod hæc enuntiatio, Occidere homine&#x0303;
est peccatum mortale vera sit; & tamen in praxi
tales possint occurrere circumstantiæ, vt vel tan-
tùm veniale sit, deficiente plena aduertentia,
vel nullum, si in defensionem propriam, aut
innocentis, esse contingat: nam occisio cum
talibus circumstantijs speculatiuè sumpta pro-
ponitur eodem modo, vt vel venialis, vel in
culpata sit. Quod quidem in casu nostro euenit:
nam licet quis iudicet contractum talem esse
vsurarium; cùm oppositum repræsentatur ei-
dem vt probabile, ex eo speculatiuum iudicium
etiam habet, scilicet licere talem opinionem se-
qui stante iudicio de illius falsitate. Cumque
aduocata huiusmodi sententia ad practicum ex-
ercitium, nihil nouum appareat in obiecto, nec
circumstantiæ aliquæ possint in illo nouiter ad-
uenientes considerari, nequit verum simpliciter
pronuntiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Potest autem doctrina prædicta ad sanum<marginalia>Vt queat|aliqualiter|sustineri, per|assensum|æquiualen-|tem.</marginalia>
sensum trahi, si dicatur non quidem esse in am-
plectente opinionem contrariam dictamen, quo
veram esse pronuntiet, benè tamen æquiualen-
ter, quatenus eo ipso quòd illam ad vsum ad-
sciscit, perinde illam amplectitur ac si vera esset,
cùm similiter à peccato excuset, ad quod non
est necessarium vt aliquid nouum in obiecto
appareat: nam hoc ipsum quod est veram esse
æquiualenter, in statu quasi speculatiuo habet,
iuxta quem est verum dicere opinionem ta-
lem, quandoquidem potest ad vsum trahi, in
amplectente contrariam habere omne id, quod
necessarium est, vt possit æquiualenter vera re-
putari. Sed quia illud tantùm habet in actu
signato, potest dici status ille speculatiuus; vel,
si aliter libeat loqui, non multùm circa illud
altercandum, & quidem quoad negotium mo-
rale positio duorum dictaminum adeò inter se
pugnantium minimè necessaria est, cùm iux-
ta dicta possit conuenienter expediri. Vt quid
ergo id, quod planum & expeditum debet in-
dustria Theologorum reddi, grauibus ad Phi-
losophiam spectantibus difficultatibus implica-
tur? Ergo ad alia.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0029.jpg/>
@@1@<SE29>14 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio I.
<duolan 2><Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Notatu digna circa probabilitatem ob
vnius Doctoris auctoritatem. Ad dicta
in Thesauro Tit 4. n. 51.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>55.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Octorum vnicum ritè qualificatum<marginalia>Qualitates|vnius Docto-|ris ad red|de odam opi-|nionem pro-|babilem.</marginalia>
opinionem reddere posse probabilem
diximus n. 40. Qualitates autem ad duo capita
reducuntur, ad sapientiam scilicet eximiam, &
exploratam probitatem. Pro quo & Bassæus
Tomo 1. verb. Conscientia nu. 8. §. Vt opinio,
P. Arriaga Tomo 3. Disput. 24. num. 12. & 13. P.
Tannerus Tomo 2. Disp. 2: Quæst. 4 nu. 29. Lean-
der à Murcia in disquisitionibus moralibus Lib. 1.
Resolut. 15. per totam, ac plures alij. Immo ad-
dit P. Arriaga non solùm probabilem esse posse,<marginalia>P. Asriaga.</marginalia>
sed probabiliorem. Quod cùm & teneat do-
ctus Pater Fr. Didacus à Præsentatione in Theo-<marginalia>P. Didacus.|à Præsenta-|tione.</marginalia>
logia morali Cap. 1. Dubio 2. Ita de eo scribit: Ne-
que propterea negamus inueniri posse Doctorem ita
scientia eminentem, prudentia, pietate præditum,
quòd tutò eius opinionem sequi possemus, quamuis
fundamenta eius non possemus penetrare. Sed quis
est hîc, & laudabimus eum? qui faceret mirabilia
in vita sua; qui de sua pietate & doctrina commen-
datus esset ab Ecclesia, vel qui in communi Docto-
rum assensu talis esset, qualis requiritur, vt dictum
eius pro multis valeret? Hæc ille. Quæ cùm Re-
ligiosus Encomiastes pro censura designatus
Decisionum moralium Illustrissimi Arauxo
præmisisset, sic subdidit: Sed quamuis non diffi-<marginalia>Exorbitans|adulatio.</marginalia>
tear procul & de vltimis finibus pretium tanti vi-
ri esse: & ad hæc vsque tempora, vix etiam ad-
hibita Diogenis lucerna, inueniri potuisse; præ ocu-
lis tamen mihi obuium eum habere iudico, quando in
lucem prodit Illustrissimus &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> In quibus profectò quod ad laudem viri<marginalia>Eximium|P. Suarij.|encomium.|Modestissi-|mè ab eodem|detrectatum.</marginalia>
tanti spectat, vt vnus ex ijs Doctor sit, qui ob
egregiam sapientiam, & eximiam religionem,
singulari possit opinioni probabilitatem conci-
liare, non ægrè sustinendum: cetera autem,
quæ non sine multorum graui iniuria effusa
sunt, credo equidem, nec vana fides, si laudatus
legit, nullatenus ipsi placuisse. Sicut nec pla-
cuit Eximio Doctori P. Francisco Suario ab
Illustrissimo DD. Alfonso à Castelblanco Epis-
copo Conimbricensi in Encomiastica Anglicani
libri censura vocari se communem huius ætatis
Magistrum, & Angustinum alterum. Pro quo in
eius vita sic additur: Dici non potest quantum ex
ea re dolorem acceperit optimus Pater &c. Docto-
res sapientia & probitate insignes pro moralium
rerum magisterio aptissimos tot habet Dei Ec-
clesia vt non procul, & de vltimis finibus eo-
rum præ raritate sit pretium, & qui Diogenis
sint lucerna conquirendi, cùm in copiosis bi-
bliothecis etiam non quærentibus obuij passim
habeantur. Et hæc est omnium eorum mens,
qui de probabilitate agunt, & sententiam di-
ctam admittunt ac docent, quam & tenet ipse
Illustrissimus Arauxo, vt vidimus n. 5. Vnde
quod in illius laudem prolatum est, eiusdem
doctrinæ aduersum comprobatur. Aliàs inutilis
esset sententia talis, cùm nequeat pro casibus<-P>@@

<-P>occurrentibus adhiberi: quandoquidem nullus<marginalia>Plures in|Ecclesia di-|ctas haben-|tes qualita-|tes.</marginalia>
est Doctor talis in mundo; vel si per miracu-
lum veniat, non omnibus possit vsui esse, cùm
vbique esse nequeat, nec se omnibus reddere
manifestum. Quid si se non applicet ad scri-
bendum, aut impeditus, aut nolens? sic enim
sapientissimorum nobis & pietate insignium
scripta in desiderio sol&#x0169;modò remanserunt, Lai-
nij Dezæ, Michaelis Vasquij, & Marci, Roble-
sij, Masute, Menachi, aliorumque complurium
è Societate nostra, quibus externorum potest
agmen splendidissimum accenseri.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Stet ergo complures in Ecclesia scrip-<marginalia>Et qui non|sunt, teiam|in Ecclesia|vtiles.</marginalia>
tores extare, & Deo prouidente futuros, quo-
rum auctoritas possit eorum sententias, etsi sin-
gulares, vti probabiles commendare, vel etiam
non vulgantes opera sua (quæ circumstantia
omninò per accidens se habet ad probabilitatis
firmamentum, cùm multi non edentes scripta,
sint ea edentibus doctiores: vt liceat aliquando
Horatianum illud in Arte assumere: Scribimus
indocti; doctique poemata passim. Nec eorum car-
pendum studium, & bene merendi de Repu-
blica Christiana conatus, numquam inutilis,
cum ita scribat Diuus Hieronymus in Proæmio<marginalia>D. Hiero-|nymus.</marginalia>
Libri 12. Commentariorum in Isaiam: Nullus
tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inueniat
similem sui.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Magis profectò ingenuè philosophatus<marginalia>Caramuel|robusta pro-|babilitatis|assertio à|Docto nouo.</marginalia>
& locutus Illustrissimus Caramuel in citato
Apologemate, n. 94. vbi ita scribit: Valde esset
mirum si vir pius & doctus ita hallucinaretur, vt
singularem viam iniret, & ab omnibus exesse vel-
let sine fundamento grauißimo: & valde esset mi-
rum, si vir, qui ita ingeniosus est, vt aliarum opi-
nionum rationes feliciter semper libraret, in hac
vnica, cui diligentiùs studuit, & quam accuratiùs
discußit, cæcus iret, & rationem leuem, esse fortem
& grauem iudicaret. Sed Cardinalis Lugo habet opi-
nionem B, quæ singularis est: ergo opinio B,
habet rationem grauem: ergo est probabilis.
Sic ille: circa cuius genuinam ratiocinationem
consequentia est clara contra viros illos, quibus-
cum decertamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Sed pergit ille n. seq. sic scribens: In con-<marginalia>Eiusdem|vrgens ra-|tiocinatio.</marginalia>
trouersia tali nullus scripserat. Primus qui illam
examinauit fuit P. Acacius March de Velasco, vir
pijßimus, doctißimus, & ingeniosißimus. Resoluit
pro parte affirmatiua. Eum errauisse non facilè cre-
diturus sum: cùm nos non voluisse decipere, vt in-
dubitatum suppono. Ergo habuit rationes graues vt
pro affirmatiua resolueret: ergo affirmatiua est pro-
babilis. Hæc doctissimus pariter, & pijssimus,
nec non ingeniosissimus scriptor Dominicanæ
familiæ alumnum, & Episcopum Oriolanum
laude commerita muneratus. Vbi etiam habent
prædicti Patres quo possint existimationem
suam moderari, quos non est credibile tantorum
virorum laudibus inuisuros.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Nec dictis contentus Illustrissimus Pręsul,
ita consequenter loquitur n. 165. cùm num. præ-
cedenti hæc D. Antonini de D. Thoma loquen-<marginalia>D. Anto-|ninus,|ex quo fir-|mata illa.</marginalia>
tis verba protulisset ex Parte 3. historiæ Tit. 23.
Cap. 7. §. 5. Erat in legendo nouos articulos adinue-
niens, nouumque modum determinandi inueniens,
& nouas producens in determinationibus rationes.
Post hæc inquam sic concludit: Ergo quod post<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0030.jpg/>
@@1@<SE30>Appendix de Probabilitate. §. III. 15
<duolan 2><-P>Hieronymum, Augustinum, Gregorium, Ambrosium
Diuo Thomæ; post D. Thomam Scoto, Ochamo, Du-
rando, Caietano, & alijs licuit, etiam hodie post
omnes hos Ioanni Sancio, Thomæ Sanchez, Suario,
Vazquesio, Dianæ, Mascarennæ, &c. aut etiam Ca-
ramueli licebit. Tantùm ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Pro quo & facit id quod Illustrissimus<marginalia>Arauxus|suffragatur.</marginalia>
Arauxo habet citata Disput. 9. n. 14. sic scribens:
Quandoque enim contingit in practicis & morali-
bus, sicut in speculabilibus multoties, opinionem
minùs communem & paucorum Neotericorum esse
probabiliorem, propterea quòd efficacioribus fulcia-
tur rationibus, quàm opinionem communem, & à
pluribus Doctoribus etiam antiquis communiter re-
ceptam & probatam, eo quòd isti non ita accuratè
inconuenientia aut argumenta in contrarium per-
penderunt, sicut Iuniores, tum experientia ducti,
tum etiam frequentia disputationum exercitati. Sic
ille: cuius discursus probat vnius Iunioris posse
sententiam communi antiquorum anteferri, in
quo inueniri adductæ qualitates possunt, & quę-
ab hoc docto Magistro proponuntur. Iuxta
quem pauci Iuniores probabilitatem (extrinse-
cam intelligo, nam de intrinseca iam dixi n. 36.)
possunt sententiæ cuicumque conferre, vbi ad-
est concursus prædictorum, sic cum Caramuele<marginalia>Caramuelis|vrgens dis-|cursus.|Illustris alia|P. Suarij|commenda-|tio.</marginalia>
arguens: Pone quatuor Auctores esse doctos vt octo,
& Petrum esse doctum vt centum. An non in casu,
qui poßibilis est, opinio vnius Petri aliorum quatuor
opinionibus præponderabit? Addo ego: Si omnes
dicti in eadem sententia conueniant, an non ma-
gis probabilem illam reddet vnius illius auctori-
tas, quàm quatuor aliorum? Id profectò pla-
num. Atqui talis ex Neotericis esse potest, qui
& experientia ductus, & frequentia disputatio-
num exercitatus: ergo talis sententia erit pro-
babilis. Et quidem minor excessus eo, quem
Dom. Caramuel assignat, centum scilicet supra
octo, sufficiens erit ad effectum, de quo agimus.
Vbi vnius P. Suarij iuuet exemplum protulisse,
de quo citatus Conimbricensis Episcopus audi-
tus dicere Hominem à se visum nullum, in quo mo-
destia cum doctrina ex æquo certauerit. Non est
ergo cur Religiosus ille Pater cum Siracide cla-
met: Quis est hic, & laudabimus eum? Eccli. 31.
& procul, & de vltimis finibus pretium cum Salo-
mone Prouerb. 31. pro illo comparando conqui-
rat; aut alius Diogenis lucernam admoueat,
cùm dicere vèriùs possint quod aliàs Apostolus
Act. 17. v. 27. Non longè est ab vnoquoque no-
strûm, & pro eo conspiciendo ipsa solis face pos-
sint collustrari. Quod Illustrissimi Barbaræ iuuat
verbis illustrasse&#x0303;, quæ non poterunt non præfa-
tis omnibus perplacere. Sic enim scribit in vo-
tis decisiuis & consultiuis Lib. 2. voto 48. Præ-<marginalia>Augustinus|Barbosa,|Patrum|Suarij,|Azorij,|& Arauxi|egregius col-|laudator.</marginalia>
terea, quæ impressa circumferuntur, alia scripta re-
liquerunt Franciscus Suarez, & Ioannes Azorius
eiusdem Societatis Professores Religiosißimi, doctis-
simi, & integerrimi, quorum dictis plurimùm defe-
rendum sentiunt benè timorati & morati omnes: eo
quòd isti ab omni ambitione liberi meram per-
quisiere veritatem: quos eadem animi sincerita-
te secutus est nouißimè doctißimus simul & Re-
ligiosißimus Pater Franciscus de Arauxo Sacræ
Theologiæ Magister in sacro Ordine Prædica-
torum, ac in Salmantina Academia Primariæ
Cathedræ moderator optimus in 2. 2. D. Thomæ<-P>@@

<-P>&c. Quid ad hæc? Discurrat lector, & videat
etiam dicenda infra n. 634.</P>
<Z><A+1>§. IV.
De probabiliore sententia & obligatio-
ne illam amplectendi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>62.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væ sit probabilior sententia dictum<marginalia>Maior pro-|babilitas|cognitu diffi-|cilis.</marginalia>
iam; eam scilicet esse quæ plus de ra-
tione & de auctoritate continet. Rem autem
esse difficillimam probabilioritatis conceptum
explicare affirmat Dom. Caramuel suprà n. 98.<marginalia>Caramuel.</marginalia>
fassus non posse (idque absolutè & sincerè) quę-
stionem explicare & dissoluere, eo vsus discur-
su, cuius nuper dedimus exordium, ex inæqua-
litate inquam graduum sapientiæ in Auctoribus
(addere etiam posset probitatis) humanæ noti-
tiæ inexplorabilis. Cui enim mortali concessum
vt hîc & nunc sciat, an quatuor Auctores qui
pro affirmatiua citantur, non præponderent de-<marginalia>Pro eo dis-|cursus.</marginalia>
cem Auctoribus, qui pro negatiua afferuntur?
Æquales autem quis dicat, vt numero debeant
vincere? Nam Augustinum, Bernardum, D. Tho-
mam, Scotum, Ochamum, Molinam, Suarium, Vaz-
quezium &c. meliore ingenio fuisse præditos, quàm
multos, qui hodie audacter scribillant, & vt labores
suos in lucem emittant, chartam prodigunt, vt puto,
manifestum est. Verba illius sunt. Ex quo sic in-
fert: Ergo non habemus media vt sciamus semper
quænam opinio authenticè probabilior sit. Et qui-
dem opiniones ab intrinseco probabiles illæ di-
cuntur, quæ seclusa auctoritate fundamenta so-
lida habent, caussis & effectibus, alijsque ad rem
ipsam spectantibus, attentè perpensis. Cùm er-
go de euidentibus, aut lumine naturæ notis non
agamus, sed de obscuris, quibus sine formidine
adhiberi nequit assensus, non solùm difficile, sed
impossibile apparet, etiam doctissimis, certò
concludere vnius præ alia opinionis fundamen-
ta esse solidiora, quamuis id possint probabiliter
affirmare: & hoc ipsum, quod docti aliqui cen-
sebunt, erunt, qui probabiliter inficientur. Quod
quidem non solùm in contrarię sententiæ asser-
toribus euenit; sed etiam in eiusdem: cùm vi-
deamus passim eas rationes, quæ aliquibus vi-
dentur solidæ, alijs esse leues, & diuersum mo-
dum probandi quærere, ac sæpius non inuen-
to, cedere auctoritati contentis obiectorum so-
lutione.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Quo non obstante sunt qui censeant in<marginalia>Pro ea esse|obligationem|qui censeant.</marginalia>
rebus ad mores spectantibus teneri omnes pro-
babiliorem opinionem sequi, nisi opposita sit
securior: ad quos quidem numerandos habere
nos digitos sufficientes in manibus affirmat
Dom. Caramuel suprà, in Nota de Probabiliorita-
te 284. adducens P. Comitolum, P. Andream
Blancum, aliàs Candidum Philalethum (Philo-
theum vocat ille, sed non bene) Philippum Fa-
brum, Thomam de Afflicto, Iulium Merca-
rium, subiungens se alios non vidisse. Quibus
tamen adnumerari voluit Dom. Arauxo Disput.<marginalia>Dom.|Arauxo.</marginalia>
9. citata nu. 12. & seqq. sex notas probabiliores
sententiæ proponens. 1. quòd habeat pro se le-
gem aut consuetudinem Prouinciæ, moribus
vtentium approbatam. 2. quòd plurium Aucto-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0031.jpg/>
@@1@<SE31>16 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>rum, & maximè Glossæ auctoritate fulciatur. 3.
quòd habeat pro se Rotam. 4. quòd habeat sibi
fauentem auctoritatem alicuius insignis Colle-
gij aut Academiæ subscribentium. 5. quòd sit
Doctorum, qui ex professo rem tractarunt. 6.
quòd sit communis, & communiter recepta.
Illam ergo opinionem, in quam omnes, aut plu-
res recensitæ notæ concurrunt, vti probabilio-
rem censet per se loquendo tenendam in praxi,
quidquid per accidens sit ratione necessitatis.
Pro quo plures adlegat quàm Dom. Caramuel,
præter Patrem inquam Comitolum, circa quem
vide inferiùs nu. 656. Conradum, Caietanum,
Sotum, Salon, Antonium Perez Archiepisco-
pum Terraconensem, & Episcopum Abulensem
secutos Gabrielem, & D. Antoninum. Quibus
addi possunt Maior, Almainus, Adrianus, &
Corduba apud P. Franciscum de Lugo de Con-
scientia Parte 1. Cap. 3. n. 20. & Peregrinus apud
Dianam Parte 4. Tract. 4. Resolut. 4. Tenet idem
Prosper Fagnanus, contra quem calamum strin-
git Dom. Caramuel Apologemate integro, de
quo dictum: licet eius non ita sana impugna-
tori videatur mens, dum absolutè pronuntiat ad
securitatem conscientiæ non sufficere opinio-
nem probabilem, qui ad Iansenij damnatum do-
gma videtur inclinare, vt Deus aliquando im-
possibilia præcipiat. Circa quod latè & eruditè
excurrit; pro quo tamen inferius pronuntian-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Matthæus Homem licet non admittat<marginalia>Matthæus|Homem.</marginalia>
duas opiniones probabiles simul respectu eius-
dem, vt vidimus, in eo tamen sensu, qui abusi-
uus ipsi est, & apud Doctores proprius, affirmat
discurrendum circa illas sicut circa dubium oc-
currens inter duas partes contrarias, in quo id
quod est tutius, eligendum, sed non semper; be-
ne tamen cùm pręceptum prohibitiuum exstat;
tunc enim non licere facere contra illud stante
dubio: secus cùm præceptum est de aliquo fa-
ciendo: admittens tamen in priori casu etiam
cessare obligationem, si considerabile interesse
oporteat attendere ex amplexu opinionis pro-
babilioris & iustioris amittendum, aut non leue
præiudicium subeundum sit. Dubitans ergo an
dies festiua sit, & pro eo habens non leues ra-
tiones, non potest opera seruilia exercere, at non
tenetur Missam audire. Sic ille Cap. 3. quod est
de conscientia dubia n. 32. & seqq. adducens pro
se quantùm ad distinctione&#x0303; dictam n. 39. Nico-
laum Garciam de Beneficijs parte 7. Cap. 2. à n. 13
vbi adducens P. Suarium & P. Thomam San-
cium dicentes in dubio meliorem esse caussam
possidentis in omnibus materijs, addit illos non
percepisse vim primæ regulæ ab ipso traditæ;
id est malè putasse licere facere in dubio; bene
tamen putasse licere omittere, & non teneri fa-
cere. Quam loquendi licentiam Emmanuel de
Valle de Moura in Opusculo de Incantatione Sect.
2. Cap. 16. nu. 9. ægrè à se latam ostendit, dicens
eum potiùs Canonistam non intellexisse vim
suæ distinctionis, & minimum discipulum illo-
rum Patrum eum arguere posse probando le-
gis subditum non minùs possidere suam liberta-
tem ad faciendum, quàm ad omittendum. Qui-
bus prælibatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Dico Primò. Non est obligatio absolutè<-P>@@

<-P>loquendo sequendi probabiliorem sententiam.<marginalia>Statuitur|non esse obli-|gationem|amplectendi|probabilius.</marginalia>
Hanc iuxta aliquam illius partem communiter
Doctores amplectuntur: nam & ij, quos pro
sententia posteriore dedimus, affirmant non esse
talem obligationem, quando minùs probabilis
sententia est tutior, vt exprimit Caietanus Tomo
1. Opusculorum, Opusc. 31. Respons. 17. & in sum-
ma verb. Opinio Casu 2. Armilla, Paludanus, &
Abbas apud P. Lugo, nu. 28. quia in operando
iuxta illam est omnimoda securitas, cùm nec
materialiter possit esse peccatum in illa: quod
accidit quoties operaturquis contra sententiam
ei oppositam, quæ aliquid esse illicitum statuit:
licet enim probabilius sit ita esse, oppositum
tamen est tutius, loquendo cum communi
Doctorum: nam aliqui contendunt inter opi-
niones etiam inæqualiter probabiles, nullam
esse tutiorem, sed vtramque æquè tutam, quia
per illas receditur omnino à peccato, sine peri-
culo incurrendi in ipsum. Sic Ioannes Sancius
in Selectis Disput. 44. Eligius Bassæus verb. Con-
scientia n. 21. §. Respondet ad hoc. Et Diana Parte
4. Tract. 4. Resolut. 4. Exemplum est in attritio-
ne cognita sufficiente ad Confessionem, in vino
non contrario ieiunio, in Matutino Officio
præmittendo Missæ, in adhibenda contritione
statim post mortale peccatum, & sic in alijs.
Absolutè tamen illam tenent septemdecim Au-<marginalia>Agmen pro|eo numero-|sissimum.</marginalia>
ctores, quos citat & sequitur P. Thomas San-
cius Lib. 1. in Decalogum Lib. 1. Cap. 9. nu. 14.
quibus Diana Parte 2. Tract. 13. Resolut. 5. qua-
tuordecim adijcit & Parte 4. citata Resolut. 4.
Merollam addit, eos secutus Eligius Bassæus
supra n. 9. §. Voluntas. Præter aliquos ex citatis,
quibuscum sentit, affert Syluium, & Caramue-
lem. Lezana verb. opinio n. 5. apud quem Cor-
nexo, & Pasqualigus. Et Tomo 4. Consulto 46.
Fr. Barnabas Gallego ex Prædicatorum fami-
lia in Tractatu de Conscientia Dubio 1. de Con-
scientia probabili, dicens esse communiorem in-
inter Thomistas, & allegans pro ea præter iam
citatos P. Baldellum, P. Reginaldum, P. Ludo-
uicum Turrianum, vtrumque Lugum, P. Gra-
nadum, Ludouicum à Cruce, Machadum,
Montesinum Aragon, Marcum Serram, Vin-
centium Candidum, Bonacinam, & P. Beca-
num. Dom. Solorzanus Tomo 1. de Iure India-
rum Lib. 3. Cap. 2. n. 39. & Tomo 2. Lib. 3. Cap.
1. in fine, pro se laudans ex adductis aliquos,
additis Soto maiore, Mancio, & Orellana. An-
gelus Bossius Parte 1. Tit. 1. n. 127. super addi-
tis Valero, P. Coninck, Trullenck, P. Fagun-
dez P. Arriaga, P. Fragero, Bressero, & Verricelli.
P. Martinon Tomo 4. Disp. 53. n. 190. P. Mendus
in statera benignarum Opinionum Dissertat. 13.
num. 197. Guilielmus Herincx Tomo 2. Tract. 2.
Disput. 4. n. 22. P. Bauni Tomo 1. Tract. 1. Quæst.
17. Amadæus Guimenius Propositione 1. ex
Tractatu de opinione probabili, vbi præter
quosdam ex citatis profert Magistros Thomam
Vilas, & Acacium de Velasco commilitij Do-
minicani. Et vt obuios alios circumscriptis ci-
tationibus cursim referam, sic tenent ex nostra
Societate Cardinalis Sfortia Pallauicinus, Patres
Escobar de Mendoza, Bardi, Bussembaum, Vin-
centius Tancredi, Gaspar Hurtadus, Thomas
Tamburinus, Quintanadueñas, P. Ouiedus,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0032.jpg/>
@@1@<SE32>Appendix de Probabilitate. §. IV. 17
<duolan 2><-P>P. Rhodes, P. Mæratius, P. Bernal, P. Mar-
tinus Perez, P. Præpositus, P. Raynaudus, P.
Poza, & quamplures alij: sicut & externi, Lean-
der de Sacramento, Thomas Hurtadus, Leander
à Murcia, Hier onymus Garcia, Moure, Remi-
gius, Henriquez Augustinianus Ludouicus à
S. Ioanne, Illustrissimus Villaroel, Ioannes à S.
Thoma, Ioannes Pontius, Emmanuel Roderi-
cus, Escobar del Corro, Peyrinis, Spinula, Tho-
mas del Benè, Bordonus, cum multis alijs, ex
quibus & Syllabus habetur infra n. 703. vbi plu-
res ex omnibus Religiosis Ordinibus congerun-
tur. Quæ probari potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Primò. Quia impossibile est cognosce-<marginalia>1. Ratio ab|impossibili-|tate.</marginalia>
re quæ opinio probabilior sit, vt paulo superius
videtur apertissimè comprobatum: ergo non
est respectu illius obligatio.</P>
<P>  Dices cum Dom. Arauxo id esse magis pro-
babile, quod communiter vt tale receptum est.</P>
<P>  Sed contra. Quia stante communi illa recep-
tione, perstat absoluta incertitudo: potest enim
stare vt pauciores oppositum tenentes doctores
sint, vel quòd Deus illis circa quæstionem, de
qua agitur, specialius lumen infuderit: ergo re-
manet incognita maior probabilitas.</P>
<P>  Vrgeo. Nemo opinionem aliquam ample-
ctitur, nisi quia probabiliorem existimat: am-
plectitur inquam quantùm ad iudicium circa
ipsam, iudicando illam veram in contradictorio,
vt dici solet, iudicio alterius. Tunc sic. Ergo
plures tenentes communiter illam, eo ipso pro-
babiliorem iudicant, à quibus solis iudicium
maioris probabilitatis habetur. Tunc vltra. Er-
go idem est dicere opinionem illam esse proba-
biliorem, ac dicere communiter eam sequi Do-
ctores. Ex quo fit responsionem dictam de com-
muni iudicio circa maiorem probabilitatem ni-
hil addere præter verba, & quodammodò peti-
tionem principij inuoluere. Rogamus enim vn-
de possit agnosci maior probabilitas? & respon-
detur, quia sic communiter circa talem opi-
nionem Doctores sentiunt. Et sentire idem est
quòd sequi illam. At hoc est quod inquirimus:
vnde scilicet constet opinionem, quam com-
muniter tenent Doctores, esse probabiliorem?</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Huius rationis vim ex eo infringi posse
putat P. Arriaga Disput. 24. n. 3. quia aduersarij<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
dicunt se non velle obligare homines ad talem
cognitionem, & comparationes opinionum in-<marginalia>Non infir-|mari aliquo-|rum respon-|sione.</marginalia>
ter se; sed solùm ad hoc vt voluntas, stante ea
opinione, non sequatur nisi tutiorem, quod po-
test facillimè præstare. Quæ responsio, si vim
continet, Domini Caramuelis labor in suo
Apologemate potuit ab eodem prætermitti, &
eo pro euanido habito, Fagnanus, & alij dog-
matis illius asseclæ victoriam conclamare. Sed
non equidem, quia præfata ratio robustissima
est, & maiorem importat efficaciam quàm pri-
ma facie habere videatur. Et arguo in primis
ex eo quod idem P. Arriaga pro fundame&#x0303;to suæ
& nostræ resolutionis assumit: posse scilicet
quemuis sequi opinionem probabilem, quia
prudenter operatur, cùm sententiam virorum
sequatur prudentium, securum eum in eius pro-
secutione reddentium. Atqui dici potest con-
tra eos, qui sic tenent, stare alios, qui videntur
prudentiores, cùm id sentiant, & consulant,<-P>@@

<-P>quod est tutum, & ita illorum potiùs tenen-
dam esse sententiam. Quid ad hæc? Certè com-
paratio inter vtriusque sententiæ sectatores ma-
nifesta est; & difficillima, vel potiùs impossi-
bilis exploratio in ea concertatione vincen-
tium. Est ergo ad illam recurrendum, quia as-
serentium & negantium prudentia incognosci-
bilis est quoad gradus in materijs ad conscien-
tiam spectantes necessarios.</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Prætereà, stat duplex contraria senten-<marginalia>Contra|eamdem|instantia.</marginalia>
tia, ex quibus vna stet pro obligatione ieiunij,
quam alia neget. Ego quidem in hoc conflictu
ieiunare nollem, si id sine peccato fieri posset.
Quid tunc? Prementinecessariò sententiæ suc-
cumbam, & iugum Christi suave, ac onus leue
non experiar? Durum equidem illud, & ideò
eximenti me ab obligatione animum adijcio, si
illa me possim consolari. Sed clamant oppositæ
Auctores, dicentes: Ne feceris, quia grauiter pec-
cas. Clamabunt aduersi: Fac, si velis, & si feceris,
non peccabis. An non cùm animus eò inclinet,
consequens est vt de qualitatibus, aut numero
fauentium inquiram, & cum aduersantibus in-
stituam collationem? & quid inde? Erit ne id
possibile, si prudenter, & vt res exigit, debeat
veritas explorari? Ergo vt cessent huiusmodi in
operaturis angustiæ, obligatio talis, sequendi
scilicet probabilius & tutius, ableganda est, &
dicendum rationem propositam multùm habe-
re momenti. Et hoc onus intolerabile tandem
agnoscit dictus Auctor n. 4. vers. Forte etiam, si
ratio dicta aliter proponatur. Sed certè proposi-
tio eius in idem redit, & quæ pro illa à nobis
adducta satis vrgent.</P>
<P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Secundò arguo ex notis adductis, n. 63.<marginalia>2. Ex maiori|auctoritatis|pondere,|& notis alijs|maioris pro-|babilitatis.</marginalia>
probabilioris opinionis ex Dom. Arauxo dicen-
te eam esse talem, in quam aut omnes, aut plu-
res ex illis concurrunt. Atqui plures ex illis in
nostram cadunt: ergo est probabilior. Assump-
tum ostendo. Nam Prima de lege, aut consue-
tudine, in contraria nō est, pro qua nulla est spe-
cialis lex aut consuetudo, quę vim habeat legis.
Quòd si pro aliqua allegari consuetudo debeat,
pro nostra ea stat, secundùm quam frequentiùs
iudicatur, vtpotè benigniorem, & cui fideles
magis adhærescunt. Secunda de plurium Docto-
rum auctoritate, euidentissima est, neque de
Glossa quidquam in contraria, quæ vt faueret,
eius auctoritas tot ac tantorum scriptorum pon-
dere premeretur. Cùm sint etiam qui censeant<marginalia>Glossæ|quanta au-|ctoritas.</marginalia>
Glossam vnius tantùm Doctoris auctoritatem
habere. Vnde illam impugnatam frequenter à
Doctoribus inuenimus, vt videri potest apud
Couarrubiam Primo & Secundo Tomo in Indice,<marginalia>Couarru-|bias.</marginalia>
vbi hæc habentur: Glossa reprobatur. Error Glos-
sæ. Est falsa. Omnino falsa ostenditur. Et apud
Dom. Solorzanum Tomo 2. Cap. 22. n. 14. vbi de
Glossa Pontificiorum Decretorum sermo est.
De Tertia loquendo, quæ ad Rotam attinet, ni-
hil habet sententia opposita, quo se tueri possit.
Et vbi de foro conscientiæ agitur, non est cur
ad tribunalia recurramus: quamuis & ex reso-
lutione circa præsentem quæstionem possint
deduci regulæ pro tribunalibus, qualiter scilicet
debeant se gerere in opinionum electione. Rota
etiam modò vnam sententiam, modò aliam,
secuta sæpiùs inuenitur, ex quo argui potiùs in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0033.jpg/>
@@1@<SE33>18 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>fauorem nostræ sententiæ potest, cùm non
semper id, quod est probabilius sit amplexa,
quandoquidem repugnat vtramque opinionem
esse probabiliorem. Quarta nil iuuat, cùm ne-
queat opposita sententia auctoritatem alicuius
insignis Collegij aut Academiæ subscribentium
proferre: quod secus in nostra accidit, quæ po-
test grauissimos scriptores ex insignioribus A-
cademijs subscribentes exhibere. Vt percurren-
do citatos, potest facilè comprobari. Nulla enim
certior, aut magis authentica subscriptio, quàm
eius, qui opus in publicam lucem emittit. Quin-
ta de Auctoribus rem ex professo tractantibus,
maximè in sententiam nostram quadrat: nam
vt demus aduersæ patronos ex professo tractas-
se, plures incomparabiliter sunt pro nobis, qui
id præstiterint: pro quo ad eorum scripta recur-
rendum. Sexta quòd sit communis, & commu-
niter recepta, apprimè congruit, quod ex dictis
habetur manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Tunc sic. Si esset obligatio sequendi sen-<marginalia>Vrgetur ex|minori pro-|babilitate|oppositæ sen-|tentiæ.</marginalia>
tentiam probabiliorem, fententia id asserens es-
set probabilior, & circa illam esset similis obli-
gatio: Atqui probabilior non est, vt ex dictis
constat: ergo neque probabilior est sententia
de obligatione sequendi probabiliorem.</P>
<P>  Dices, etsi numerus contrariam fententiam
sequentium sit minor, incertum nobis esse quā-
ta polleant sapientia comparatione aduersario-
rum, iuxta doctrinam traditam discurrendo: ergo
ex eo capite non potest firmum argumentum
confici.</P>
<P>  Sed contra, quia nos arguimus ad hominem,
iuxta principia scilicet sententię oppositæ. Cùm
ergo illa manifestè appareant infirma, corruit
quod superædificatum proponitur. Deinde. Nos
qui sententiam fauorabilem amplectimur, non
opus habemus comparatione illa delicata inter
Auctores, sed habentes, vt cum Apostolo lo-
quamur. Hebr. 12. v. 1. tantam impositam nubem
testium, securissimè conscientiarum negotijs
prouidemus. Item. Sententiæ nostræ patroni
adeò sunt celebres moralis doctrinæ magisterio,
sicut & Scholasticæ, omninò ad perfectionem
illius necessariæ, vt non sine illorum iniuria dici
possit ab ijs, qui contrariam sequuntur, superari.
Sint ergo saltim æquales: ex quo fiet æqualem
etiam futuram vtriusque sententiæ probabilita-
tem: quo euentu licebit quamcumque ample-
cti, vt aduersarij fatentur, & videri potest apud
citatum Dom. Arauxo n. 12. citatæ Disp. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Dico Secundò. Aliquando obligatio<marginalia>Quando sit|obligatio|amplectendi|probabilius.</marginalia>
erit sequendi opinionem, quam quis probabi-
liorem reputat. Hanc tenent citati. Quia aut ex
iustitia, aut ex charitate, aut ex religione, ob
reuerentiam Sacramentorum, potest obligatio
resultare. Non ergo id ratione maioris probabi-
litatis accidit, sed ex Capitibus alijs. Quod ex
eo liquet. Nam etiamsi opinio sit minùs proba-
bilis, obligatio subest sequendi illam: pro quo
varia exempla adduci possunt. Nam probabilis-
simum est omnia verba consecrationis Calicis
non esse de illius necessitate, & tamen sententia
contraria prorsus in praxi tenenda. Item proba-
bilius est verba illa, Qui pridie quàm pateretur
non esse necessarium vt præcedant ad valorem
consecrationis; & tamen adhibenda necessariò;<-P>@@

<-P>aliàs graue committetur peccatum. Idem de
vino congelato, de duobus simul eumdem bap-
tizantibus, de forma absolutionis, cuius non
omnia verba necessaria, secundùm receptam
communiter sententiam, & sic alia: ex quibus
constat non esse rationem obligationis maiorem
probabilitatem. Sicut autem in Sacramentis ex-
empla extant, ita & in materijs alijs possunt ad-
hiberi: vnde Doctores nobiscum sentientes
varias euentilant quæstiones circa Iudices, Ad-
uocatos, subditos Regulares, Medicos, & alios,
circa quos, quia communes difficultates sunt, &
exactè à Doctoribus expeditæ, non est operæ,
pretium distineri: cùm scopus laboris nostrisit,
non paginas otiosè prodigere, sed specialia con-
gerere, quæ aut disputata promouere aliquan-
tulùm possint, aut immeritò impugnata defen-
dere, quædámque in ritè statutis, quo minùs
feliciter pergant, offendicula submouere.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Matthæi Homem distin-<marginalia>Homem|profligata|distinctio.</marginalia>
ctio circa positiua & negatiua præcepta non est
admittenda. Sic Doctores pro Assertione præ-
cedenti citati, qui vniuersaliter loquuntur. Et
probatur</P>
<P>  Primò ex Cap. Dominus, de secundis nuptijs<marginalia>Cap. Do-|minus.|Cap. Inqui-|sitioni.</marginalia>
& ex Cap. Inquisitioni, de sent. excommunicat.
in quibus statuitur coniugem dubium ex proba-
bili & discreta credulitate de valore matrimonij,
debere reddere, sed non petere. In quo euentu
est lex non solùm prohibens, sed decernens ali-
quid faciendum, redditionem scilicet debiti: &
tamen dubium probabile extat: ergo regula di-
cta statuens discrimen inter illa non est admit-
tenda. Nec dicas hoc videri contra præceden-
tem Assertionem, dum probauimus, stante
opinione probabili, non esse obligationem se-
quendi illam, etiam si probabilior sit. Nam hoc
habet facilem solutionem ex dictis circa excep-
tiones in materia iustitiæ: cum enim possideat
coniux non dubius, nequit ob dubium alterius
sua possessione priuari. Neque obligatio red-
dendi debitum ex præcepto Pontificis oritur,
cùm sit naturalis, & ex ipsa status coniugalis
natura resultans. Si enim coniux propter alte-
rius dubium vsu rei suæ, in cuius possessione est,
priuandus veniret, maximæ inter coniuges dis-
cordiæ exurgerent, & possent multa confingi
dubia ad defraudandos suo iure consortes, sicque
occasiones quærendi vagos concubitus præbe-
rentur, aliaque damna, de quibus longa expe-
rientia, dum inter coniuges dissidia regnant,
passim audirentur. Deinde, casus, de quo Lu-
cius, & Innocentius Pontifices loquuntur, non
est talis, vt credulitas probabilis oppositam sibi
haberet credulitatem etiam probabilem. Verùm<marginalia>Innocentius|Tertius.</marginalia>
cùm conscientia pulsat animum ex credulitate pro-
babili & discreta, quamuis non euidenti & mani-
festa, debitum quidem reddere potest, sed postulare
non debet: ne in alterutro, vel contra legem con-
iugij, vel contra iudicium conscientiæ commit-
tat offensam. Sic Innocentius citato Cap. In-
quisitioni. Vbi clarè apparet discretam illam
& probabilem credulitatem non habuisse ex
opposito quidquam per quod sopiri posset, & ita
iudicium erat conscientiæ dictantis nullitatem
matrimonij. Nil ergo ex eo habetur Assertioni
priori contrarium.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0034.jpg/>
@@1@<SE34>Appendix de Probabilitate. §. IV. 19
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Respondet Leitonius. Primò n. 4. Pon-<marginalia>Capitis|Dominus|inepta citati|auctoris ex|plicatio.</marginalia>
tificem Cap. Dominus, cùm ait, debitum non de-
neget: non ita accipiendum, vt velit quod te-
neatur reddere, sed quòd non teneatur denega-
re: quem sensum ait confirmari ex Cap. Inqui-
sitioni citato in verbis illis: Debitum quidem red-
dere potest.</P>
<P>  Sed contra. Nam coniux in eo casu, cui de-
bitum reddi potest, habet ius petendi, & qui-
dem iustitiæ: ergo non solum reddere potest
dubitās, sed debet. Assumptum est manifestum,
& consequentia similiter. Nam petenti debi-
tum iustitiæ non solùm reddi potest, sed debet.
Et quidem nullus alius titulus excogitari po-
test in petente, nisi iustitiæ, ex quo expletio li-
bidinis licita redditur, habitura aliàs malitiam
fornicationis. Prætereà ex textu ipso Innocen-
tij conuincitur verbis illis: Ne in altero, vel con-
tra legem coniugij &c. committat offensam. Pec-
cabit ergo non reddendo contra coniugij le-
gem. Vnde cùm Pontifex ait: Reddens potest,
in eo iustitiæ obligationem agnoscit: & ita si
per verba prædicta veniunt explicanda verba
Cap. Dominus, cùm ait Lucius, Debitum non de-
neget, obligationem apertè determinat, & non
solam permissionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Conatur autem præfatus scriptor expo-<marginalia>& malè|sundata|coniectura.</marginalia>
sitionem suam reddere verosimilem, & ait Tex-
tum in dicto Cap. Dominus agere de casu, quo
coniuges matrimonio stare desiderabant, pro
quibus terminis non erat competens quæstionis
decisio, qua inquirebatur, An teneretur redde-
re, non aliter ac quando quæritur, an alicui li-
ceat comedere carnes, vel non recitare horas
Canonicas: si dicatur teneri ad comedendum,
& ad recitandum: non enim illa quæ præsu-
muntur, & solent esse, licentiæ & priuilegia,
& conformia voluntati, aptè deducuntur in
quæstionem, an homo ad illa teneatur, neque
de illis rectè dicitur teneri, sed licere. Cùm ergo
reddere debitum soleat de illis esse, quæstio so-
let esse, an liceat reddere, non autem, an tenea-
tur; nisi expressè ius exprimat coniugem repu-
gnare redditioni, & quæstionem esse, an tenea-
tur, & decidat teneri: quod tamen ex textu
aliquo deduci nequit.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Contra hoc tamen est in primis nullum<marginalia>Quod de-|monstratur.</marginalia>
esse verbum, ex quo deduci possit prædictos
consulentes desiderasse in coniugio permanere.
Deinde negari non posse competentem fuisse
quæstionem, an tenerentur reddere, vnde sine
fundamento dicitur fuisse solùm, an liceret: nam
cùm & licere, & teneri materia sint compe-
tentis quæstionis, & valde necessaria illius de-
cisio, circa vtramque simile est omnino vero,
pro illo consultos Pontifices: neque necessa-
rium est in particulari propositam debere v-
tramque intelligi quæstionem, sed quid in casu
tali fieri deberet? & ita videtur accidisse. Quam-
uis etiam, si de vno quæstio fuerit, conuenien-
tissimè respondere Pontifices potuerint decla-
rantes obligationem, vt circa petitionem debiti
constat penitus declaratum, quod à se tamen no-
uerit nullatenus exigendum. Sic in Cap. Domi-
nus. Sed postulare non debet. Ita in Cap. Inquisi-
tioni. Et erat omnino necessarium in negotio
tali, in quo & petitio & redditio correlatiua<-P>@@

<-P>sunt, & notitia circa vtramque omnino neces-
saria. Neque in exemplis adductis inepta esset
responsio, si diceretur non licere, sed teneri,
cùm expressio taciti non noceat, vt est vulgare
proloquium. Si enim non licet, sequitur teneri
ad non comedendas carnes, & horas recitandas.
Quod autem additur circa ea, quæ præsumun-
tur, & sunt voluntati conformia, non solere in-
stitui quæstionem, nescio quomodo aptè dici
possit, quandoquidem iuxta talia potest esse
dubitatio an sit respectu eorum obligatio, quia
voluntates non solent æqualiter semper esse dis-
positæ: & in nostro casu experientia constat
coniuges multoties inuitos reddere, & opus esse
vt Confessarij eisdem negationem Confessis
suam circa id obligationem inculcent. Deni-
que, id, de quo non est quæstio, quia præsumi-
tur, ideò erit quia licitum: de redditione non
est quæstio, quia præsumitur: ergo erit licita.
Discursus videtur euidens iuxta responsionem
dictam: Atqui consequentia nequit admitti,
quam vidimus negasse Pontifices: ergo respon-
sio præfata nullatenùs debet admitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Respondet Secundò, quod licet admitta-<marginalia>Responsio|alia non plesa$unclear|verosimilis.</marginalia>
tur teneri reddere iuxta dispositionem Pontifi-
ciam, id ex eo contingit quia ex redditione post
matrimonium consummatum non videtur con-
siderabile onus imponi; & per contrarium ex
denegatione resultat in petente præiudicium,
cùm exponatur periculo explendæ libidinis
modis indebitis. Quando autem ita euenit, vt
ex facto, circa quod est præceptum, & de quo
est dubium, parùm damni resultat, aut aliàs
præiudicium tertij, idem circa præceptum posi-
tiuum & negatiuum est dicendum, partem sci-
licet eligendam tutiorem. Tunc sic. Ergo in
dubio circa obligationem diei festi, non solùm
illa dabitur abstinendi ab operibus seruilibus,
sed etiam auditionis Missæ. Patet, quia ex Mis-
sæ auditione parùm damni temporalis resultare
potest, vtilitate maxima spirituali abundè com-
pensabilis, vt est perspicuum. Et quidem vxor
multoties magis eliget plures audire Missas,
quàm viro sibi molesto cōmisceri. Quod vrge-
tur. Nam auditio Missæ proptereà onerosa vi-
deri potest, quia homo est alijs ad vitæ commo-
ditates spectantibus occupatus: Atqui in casu,
de quo agimus, homo nequit operibus vacare
seruilibus: vnde ex Missæ auditione nullum
ipsi incommodum potest suboriri: ergo ad au-
diendam tenebitur, & doctrinæ pręfatæ in con-
sequentia constabit, de qua etiam inferius.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Respondet Tertiò titulum & caussam<marginalia>Non melior|alia.</marginalia>
producentem obligationem ad reddendum de-
bitum, certam esse, scilicet contractum matri-
monij: ex cusationem verò ad non reddendum
esse dubiam: & sic succedere à se dicta ante à
n. 27. Vbi prædixit in dictis terminis tutius eli-
gendum, quod in casu nostro est reddere. Vnde
quamuis ita procedat & intelligatur Textus:
ille tamen resolutioni suæ non obstat, cùm lo-
quatur in terminis, in quibus illa limitatur nu.
27. ad quem se refert, id habet, quod in respon-
sione 2. ex eodem dedimus, scilicet omnino se-
quendum tutius in dubio, sicut & in opinione
probabili: iuxta dicta à se Cap. 2. n. 26. quando
ex eo quòd hoc sequatur, nullum, vel mini-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0035.jpg/>
@@1@<SE35>20 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>mum incommodum resultat operanti: non ita
cùm aut sibi, aut tertio grauissimum damnum
resultaret. Circa quod iam dictum. Addit vt cer-
tum, & extra quæstionem, certum de obliga-
tione, dubitantem verò de satisfactione, tutius
eligere debere, scilicet satisfacere, id quod bene<marginalia>In dubio tu-|tius sequen-|dum.</marginalia>
docere ait P. Sancium supra Cap. 10. n. 12. nec
defiteri P. Arriagam Disput. 26. n. 11. quod non
tam procedere ait ex ratione facta ab hoc vel
illo Auctore, quàm ex eo quòd tunc dubitans
in satisfactione ostendenda vicem Actoris su-
stinet.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Habetur ergo iam ex doctrina huius<marginalia>Distinctio|circa illud|impugnata.</marginalia>
Auctoris limitatio talis eiusdem, vt quoties in
dubio est aliquid certum ex se obligationem in-
ducens, & ex cusatio est dubia, etiamsi probabi-
lis, tutior sit pars omnino sequenda. Tunc sic.
Ergo si hodie sit dies festus, & probabile etiam
dubium circa obligationem audiendi Missam,
tenebitur quis eam audire, quia est certa obli-
gatio respectu diei festi. Illatio est plana, & eam
admittet, quia quod de ex cusatione aliàs dict&#x0169;,
intelligitur quando est dubium circa factum
ipsum. Tunc vltra. Obligatio prædictæ auditio-
nis ideò admittitur, quia ex ea nullum graue in-
commodum aut præiudicium audienti, aut al-
teri cuiquam emergit: Ergo similiter erit obli-
gatio in altero casu, quando quidem eadem est
omnino ratio. Iam quod de ratione talis reso-
lutionis dicitur, non esse inquam vllam ex eis,
quas Auctores adducunt pro illa generali do-
ctrina, sed inde sumendam, quòd dubitans vi-
cem Actoris sustineat, cùm tamen præceptum<marginalia>Singularis|Homem|discursus.</marginalia>
vicem sustineat Rei, ac recta ratio iudex sit,
quod latiùs proponit n. 33. in dubio autem reo
fauendum est potiùs quàm actori, ex notis iu-
ribus. Quædam ergo lis agitur inter volunta-
tem & præceptum, siue legem diuinam, iudice
recta ratione. Quando ergo voluntas aliquid
agere vult, habet se vt actor, vnde probare de-
bet licitum esse opus illud, vt iudex (scilicet
recta ratio iudicet sibi concessum esse agere:
quando autem id plenè non probat, siue osten-
dit, vel plenè probat rationibus, siue fundamen-
tis, vel auctoritatibus: at præceptum, siue lex
diuina, ex aduerso stans tamquàm reus, simili-
ter contrarium ostendit, & sic resultat dubium;
Iudex in dictis terminis pro reo iudicat, negan-
do scilicet actori quod reo nocet, & sic lex di-
uina, siue præceptum, vincit. Sic ille discurrit,
ex quo discursu arguo contra ipsum sequentem
singularem illam sententiam de dubio circa
præceptum affirmatiuum, seu positiuum, aut
negatiuum, admisso & conuulso illius funda-
mento.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Secundò ratione. Nam fundamentum<marginalia>Apertè con-|uellitur.</marginalia>
singularis sententiæ præfatæ conuincit opposi-
tum: ergo est nullius roboris. Assumptum
ostendo. Nam fundamentum est explicata lis
inter voluntatem & præceptum, in qua hoc vi-
cem sustinet Rei, & ita pro eo sententia ferenda
tamquam à iudice à recta ratione. Atqui hoc
probat non solùm ita agendum quando du-
bium est circa præceptum negatiuum, sed et-
iam quando affirmatiuum: ergo conuincit op-
positum. Consequentia est clara. Nam etiam
in ea lite præceptum gerit vicem Dei: ergo<-P>@@

<-P>in fauorem eius est ferenda sententia, & ita con-
tra illud non faciendum. Discursus videtur eui-
dens, ea supposita litis contestatione, & forma-
to conscientiæ tribunali. Sed est equidem in
caussa adeò Theologica valde leuis modus ille
probationis, vnde ex eo arguo contra huius
Auctoris sententiam, quatenus contendit tutius
eligendum, stante negatiuo præcepto, & dubio
circa illud. Nam subtilitas illa qua facilitate
proponitur, negari potest, & dici ex ea potiùs
sequi oppositum, maiori cum fundamento con-
stituta, & dicendo præceptum esse actorem,
voluntatem vero reum, & ita in fauorem illius
esse iudicandum. Quod probari potest est D.
Iacobo Cap. 1. v. 9. dicente sic: Si autem perso-<marginalia>Iacobi 3$unclear.|v. 9.</marginalia>
nas accipitis, peccatum operamini, redarguti à lege
quasi transgressores: Cùm ergo legi sit proprium
redarguere, eius est & contra partem sibi con-
trariam agere: cui & idem Apostolus paulò
post ius attribuit iudicandi v. 12. sic dicens: Sic
loquimini, & sic facite, sicut per legem libertatis<marginalia>v. 12.</marginalia>
incipientes iudicari. Quod non de lege mortua
accipiendum in tabulis sacris extante, sed de le-
gislatore ipso; vnde lex in homine non potest
conuenienter & decenter vicem habere Rei,
cùm velut Domina sit iuxta D. Paulum Rom.<marginalia>Rom. 7. v, 1.</marginalia>
7. v. 1. Lex in homine dominatur. Nihil ergo soli-
dum in modo illo philosophandi parùm Theo-
logico in re maximè Theologica.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Tertiò. Aliqua præcepta sunt simul af-<marginalia>Ex præcep-|tis simul af-|firmatiuis &|negatiuis|arguitur.</marginalia>
firmatiua & negatiua, quatenus necessariò im-
portant aliquam actionem: ergo in illis stare
poterit operatio illicita, & omissio licita iuxta
præfatam doctrinam. Assumptum ostenditur
in Præcepto 7. decalogi. Non furtum facies,
quod manifestè negatiuum est, & pariter affir-
matiuum ratione obligationis restituendi alie-
num. Tunc vltra. Ergo qui dubius an res sua
sit, illam sustulit, non tenebitur ad restitutio-
nem, quia restituere est facere, pro quo in du-
bio non datur obligatio.</P>
<P>  Respondet Leitonius negando absolutè dari<marginalia>Responsio ex|negatis ta-|lium præcep-|torum con-|uulsa.</marginalia>
posse præceptum, quod pariter sit affirmatiuum
& negatiuum: sed cùm circa aliquam mate-
riam recognoscitur obligatio faciendi & non
faciendi, ibi esse duo præcepta, vt in præcepto
adducto, pro quo alia adducit exempla. Sed in
primis quod ad exemplum à nobis propositum
spectat negari nequit in ipsa prohibitione fu-<marginalia>Quid circa|præceptum|restitutionis.</marginalia>
randi inuolui obligationem restitutionis: quia
sublato quocumque alio pręcepto, eo ipso quòd
alienum vsurpatum fuit, oritur obligatio repa-
randi damnum illud, quod continuatur, dum
non adhibetur commoda reparatio. Sed de-
mus obligationem restitutionis esse à præ-
cepto negatiuo, quod cum multis tenet Car-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
dinalis Lugo Disput. 8. de Iustitia n. 18. & seqq.
At ipse Disput. 13. n. 49. docet quòd licet pec-
catum non restituendi sit saltem virtualiter con-
tra præceptum negatiuum non furandi, & ha-
beat formaliter eamdem malitiam iniustitiæ:
adhuc præceptum illud quatenus præcipit re-
stitutionem, videtur imitari præcepta positiua.
quia licet formaliter in se habeat negationem
vsurpandi alienum inuito Domino, præcipit
tamen saltem materialiter aliquam actionem
positiuam necessariam in talibus circumstantijs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0036.jpg/>
@@1@<SE36>Appendix de Probabilitate. §. V. 21
<duolan 2><-P>&c. Iuxta hæc ergo, quæ non possunt non ab
omnibus admitti, innegabile est præceptum
furandi esse simul positiuum & negatiuum. Et
quidem non ita per accidens, vt videtur dicto
Cardinali, cùm sit maximè proprium obiectum
dictæ prohibitionis, vt diximus.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Sed sit ita vt vult Leitonius, contra quem<marginalia>Ex concessis|instauratur|ratio.</marginalia>
ex nuper dictis argui validè potest, ex eo sanè
quod fatetur, scilicet duo esse præcepta, vali-
dius vrgetur. Sequitur enim in dubio circa re-
stitutionem non esse eius obligationem, quod
est furto ablatum, siquidem præceptum affir-
matiuum est. Neque casus est impossibilis; vt
scilicet post furtum superueniat dubium, an
scilicet id, quod est ablatum, debeat restitui.
Sed numquid hoc ille concedat? Non quidem,
quia sic loquitur loco allegato: Quando dubito
an res, quam bona fide poßideo, sit mea, an verò
Titij, palàm agnosco quòd præceptum dubium, quod<marginalia>Leitonius.</marginalia>
offendere timeo, est præceptum affirmatiuum, scili-
cet de restituendo, vnde mihi licet omittere restitu-
tionem. Sic ille: per quod videtur bonam fi-
dem in possidente requirere, quæ non adest in
casu dicto. Non est ergo generaliter vera regu-
la illa de præcepto positiuo, quando in tot ca-
sibus opponi illi potest, quod in præsenti; te-
neri scilicet in dubio, etiam cùm præceptum
est affirmatiuum. Deinde, etiam cùm bona fi-
des non est, idem debere fateri ex eo probatur,
quia doctrina generalis est: licet autem in ex-
emplo adducto bonę fidei meminerit, non con-
stat illud ad alia extendendum, cùm ratio præ-
cepti positiui ad omnia videatur referri. Siue
ergo concedat, siue neget, vtrimque defectus:
affirmatio enim iuxta sanam doctrinam stare
nequit, & negatio non est consequens ad sin-
gularem doctrinam quam conatur stabilire.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Tandem probatur, quia sententia de se-<marginalia>Postrema|vatio ex im-|possibilitate|omnimoda.</marginalia>
quenda probabiliore opinione ex eo refellenda
venit, quòd est de re moraliter, & verò etiam
physicè impossibili, vt vidimus circa Assertio-
nem primam. Atqui circa præsentem idem suo
modo accidit: non ergo est admittenda. Maior
constat, & Minor ostenditur: Quia difficilli-
mum est in occasionibus occurrentibus depre-
hendere quod sit præceptum affirmatiuum, &
quod negatiuum, quodve mixtum ex vtroque,
non solùm in doctis, sed etiam peritioribus, vt
apparet perspicuum. Ergo est moraliter impos-
sibile. Si dicas cum citato Scriptore, succedente
tali dubio circa duo pręcepta contrarium actum
exigentia, attendendum quid tutius sit, & id
faciendum, est illud iam in sententiam delabi,
quæ affirmat generaliter ita esse faciendum:
nam multotiès id est tutius, quod affirmatiuo
præcepto respondet, vt in materia restitutionis,
quæ frequenter occurrit, tutius est semper re-
stituere; quod tamen negat ille, vt nuper vi-
dimus.</P>
<Z><A+1>§. V.
Argumenta proposita, & soluta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>83.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimò arguit Dom. Arauxo pro suæ<marginalia>1. Arguitur|ex Iuris|dogmate &|tutiore parte</marginalia>
sententiæ probatione ex D. Antonino.
Nam in conflictu duarum opinionum, de quo<-P>@@

<-P>agimus, ad idem tenenturscrupulosus & non<marginalia>sequenda,|etiam scru-|pulosis.</marginalia>
scrupulosus: ille tenetur pro securitate con-
scientiæ probabiliorem eligere, saltim iuxta ip-
sius existimationem post adhibitam sufficien-
tem inuestigationem: ergo & iste. Maior pa-
tet, quia illæ duæ regulę iuris Canonici, scilicet
quòd in dubijs tutior pars est eligenda, ex Cap.<marginalia>Cap. Iuue-|nis.|Cap. si quis.</marginalia>
Iuuenis, de sponsalibus, & quòd certum tenea-
tur, & incertum dimittatur, ex Cap. si quis, de
P&#x0153;nitentia, ex D. Augustino desumpta, pari-
ter omnes tangunt. Minor verò probatur: quia
dum scrupulosus eligit quam minùs probabi-
lem reputat, non remouet scrupulos, sed in
scrupulosa conscientia remanet cogitans se
egisse contra veritatem probabilioris senten-
tiæ: & sic non solùm agit contra conscientiam
scrupulosam, quod vt sic non esset illicitum, sed
etiam contra veritatem à se existimatam: er-
go tenetur pro securitate conscientiæ illam se-
qui.</P>
<P>  Respondeo negando Maiorem, quæ contra-<marginalia>Dissoluitur,|vtili doctri-|na circa|illos.</marginalia>
ria est communi doctrinæ Scriptorum, & ma-
gnorum in gubernandis conscientijs magistro-
rum affirmantium cum scrupulosis diuersimo-
dè agendum ac cum alijs punctiones illas acu-
tissimas, & mentis nebulorum turbinem nescie&#x0303;-
tibus. Neque opportunum apparet medium il-
lud eligendi, quod est probabilius, quia hoc est
in nouas angustias redigi, & quodlibet videbitur
probabilius, cùm reuerà non sit, existimareque
poteris, quòd licet id sibi probabilius videatur,
forsitan fallitur, & se teneri ad illud. Cumque
regula in hoc receptissima sit, vt Confessarijs
huiusmodi patientes obsequantur, quam & tra-
dit prædictus Magister Casu 4. nu. 4. inde est vt
Confessarij potius debeant scrupulosis iniun-
gere vt operentur iuxta opinionem quamcum-
que probabilem. Id quod Scriptor ipse tandem
fatetur citato casu. Vbi cùm proponat tres for-
midinis gradus, secundus iuxta ipsum est illius
formidinis, quæ oritur ex leuibus caussis, & ita
parùm vrgentibus vt alteram opinionem non
efficiant improbabilem. Et inferiùs resoluit lici-
tum esse agere contra illum. Ergo licet sequi
opinionem quamlibet, dummodò ab scrupu-
loso non iudicetur improbabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Secundò. Ex duobus inæqualiter dignis<marginalia>1. Ex duo-|bus inæqua-|liter dignis|concurren-|tibus ad|beneficium.</marginalia>
concurrentibus ad idem beneficium, qui minus
est dignus, licet alias dignus sit, non censetur
talis in conspectu dignioris, ac proinde contra
distributiuam iustitiam fieret, si ipsi conferre-
tur: ergo idem dicendum in concursu opinio-
num. Consequentia est legitima à paritate ra-
tionis, & pro ea vrgetur. Nam sicut dignitas
minùs digni in conspectu dignioris non potest
rectè iudicem ad electionem mouere, ita neque
probabilitas opinionis minus probabilis in con-
spectu probabilioris habet vim mouendi eum,
qui vtriusque probabilitatem cognoscit, ad as-
sensum & praxim.</P>
<P>  Respondeo dato Antecedenti, de quo multi-<marginalia>Nihil vrgere|ostenditur|adducto|discrimine.</marginalia>
plex quæstio, negando consequentiam. Et ra-
tio extat in eodem argumento, dum dicitur esse
contra iustitiam distributiuam; immò & plus
aliquid posset dici, stante concursu per opposi-
tionem; in opinionibus autem nihil tale fingi
potest. Et ad probationem similiter patet ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0037.jpg/>
@@1@<SE37>22 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>eodem, quia electo agnoscitius vtriusque, &
ita minùs dignus non mouet sua dignitate in
negotio, in quo tantùm ius attenditur: at opi-
nio minùs probabilis habet quo mouere possit,
quia ex illius amplexu commodum speciale
eam sequentibus accrescit, & hoc ipsum ag-
noscens intellectus, id voluntati vt securè ope-
rabile repræsentat.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Tertiò probat ratione Caietani ad hanc<marginalia>3 Ex im-|prudenti|operandi|modo ex re-|gula ambi|gua obnoxia|periculo.</marginalia>
formam redacta. Operatio regulanda commit-
titur opinioni tanquàm regulæ ambiguæ, quia
omnis opinio ambigua est, vtpotè cum formi-
dine alterius partis: ergo qui operatur secun-
dùm opinionem minùs probabilem exponit
se periculo peccandi mortaliter aut venialiter
secundùm negotij qualitatem, ac proinde pec-
cat; quia qui amat periculum, peribit in illo.
Antecedens est notum, & consequentia pro-
batur. Nam qui operatur sequens opinionem
minùs probabilem, committit operationem
fuam regulæ ambiguæ, & dubiæ, ac magis
pendulæ ad casum peccati: ergo exponit se
periculo peccandi. Si dicas idem esse inconue-
niens in operante iuxta opinionem magis pro-
babilem, quia quamdiu non excedit limites
opinionis probabilis, regula ambigua est. Con-
tra hoc est, quòd dum quis operatur confor-
miter ad opinionem probabiliorem, sequitur
regulam moraliter certam; quia operari iuxta
illam est conforme rectæ rationi, ac pruden-
tum æstimationi, cui proinde practicè non po-
test subesse falsum, licet possit speculatiuè.
Quod non accidit in operante secundùm mi-
nùs probabilem, quia is contra rectam ratio-
nem, & prudentum æstimationem operatur,
facit enim operationem scienter dubiam an sit
peccatum mortale, & mauult implere volun-
tatem suam, etiamsi sit culpa mortalis, quàm
abstinere ab illa, præferens ipsam diuinæ ami-
citiæ.</P>
<P>  Respondeo concesso Antecedenti negando<marginalia>Eneruatur|negatione|periculi, &|congrua ex-|plicatione.</marginalia>
consequentiam, & ad probationem nego An-
tecedens, & illius suppositum, quòd scilicet
opinio etiam magis probabilis sit pendula ad
casum peccati, quod significatur, cùm dicitur
minùs probabilem esse magis pendulam, cùm
sit certum sequentem opinionem talem non
se exponere periculo peccandi. Nego insuper
diuersam esse rationem in sequente minùs pro-
babilem, quia non se committit regulæ dubiæ
practicè. Secundùm quam rationem negari
etiam poterat primum Antecedens, & dici opi-
nionem non esse regulam ambiguam: licet
enim sit dubia secundùm rationem obiecti-
uam, vt regula tamen est practicè certa, cùm
illam sequendo habeat voluntatem minimè
peccandi; & si sciret in eo futurum peccatum,
etiam ratione proximi periculi, nihil tale face-
ret. Nec temerè in eo se gerit, cùm & ratione
& auctoritate non contemnendis nitatur. Vbi
quod reponitur de opinione probabili est satis
ad rem, neque infringitur verbis multiplicatis,
ad quæ satis esse potest data responsio, & repe-
tendo nihilominùs etiam cùm quis sequitur
opinionem minùs probabilem, sequi regulam
moraliter certam, & conformem rectæ rationi,
ac prudentium æstimationi, cui proinde pra-<-P>@@

<-P>cticè non potest subesse falsum. Pro quo est
instantia euidens: Nam potest quis opinio-
nem talem probabiliorem reputare: quo euen-
tu regula est moraliter certa: ergo & in hoc
illam amplectente talis esse potest, quia certi-
tudo eius non variatur: & idem erit si hic il-
lam æquè probabilem iudicaret, quod cùm ac-
cidit, admittunt aduersarij posse iuxta illam
operari. Neque verum est operantem iuxta
illam, contra rectam rationem ire, ac pruden-
tum æstimationem, vt diximus, neque facere
operationem scienter dubiam an sit peccatum
mortale, & malle facere voluntatem suam, et-
iamsi culpa lethalis sit, eamque diuiuæ amici-
tiæ præferre, vt est compertum, tantumque
habentur ex his verborum terriculamenta ad
imperitos obruendos. Vbi addendum, quiapru-
dentium æstimatio tantoperè inculcatur, ex eo
argumentum posse retorqueri: nam plures
cum incomparabili excessu sententiæ fauora-
bili adstipulantur, vt vidimus circa priorem
Assertionem: vnde ex ea parte magis quàm
vrgeant contrariæ Auctores, vrgentur. Et hæc
circa Scriptoris præfati fundamenta: viden-
dum iam quid Leitonius superaddat.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Obijcit ergo Primò. Quia illud Diui<marginalia>Rom 14.|v. 21.</marginalia>
Pauli, Omne quod ex fide non est, peccatum est,
secundùm Sayrum Lib. 1. clauis regiæ Cap.<marginalia>Sayrus.</marginalia>
13. n. 3. & alios significat necessarium esse ad
licitè operandum scire actionem esse bonam,<marginalia>Homem|argumenta|pro eodem.</marginalia>
& permissam, non autem sufficere malam esse
nescire. Secundo. Quia voluntas subit vicem
Actoris, ac per consequens ostendere debet a-
ctionem esse bonam: non sufficit autem osten-
dere non probari malam. Tertio. Quia dubium
verum & proprium, de quo loquitur princi-
pium illud, In dubijs tutius est eligendum, non
contingit quando pro utrâque parte rationes
dantur, ac propter earum insufficientiam, vel
propter vim contrariarum, assensum non co-
gunt vel assequuntur. Nemo enim sine ratione
in dubium inducitur, & quando illa deficit,
aut leuis est, vt in scrupulosis accidit, repellen-
dum prorsus est: vt videri potest in Cap. Inqui-
sitioni n. 72. citato, in quo id admonet Innocen-
tius Tertius, immò & iubet. Cum ergo dan-
tur rationes pro ea parte, quæ asserit aliquid
esse prohibitum, vel antecedens se habere eo
modo, quo sequitur esse actionem prohibitam,
quando similes in contrarium dantur, cur istæ
illis præferendæ, vt iuxta has, & non iuxta il-
las formetur conscientia? Cùm in dubio reli-
gioni sit fauendum, vt ait Iurisconsultus in l.<marginalia>l. sunt per-|sonæ.</marginalia>
sunt personæ ff. de Religiosis &c. Quarto. Quia
actio ex quocumque defectu fit mala, bona
verò ex integra caussa, iuxta vulgare axioma.
Cùm ergo operans considerat rationes suaden-
tes malam siue prohibitam esse actionem, licet
similes contrarium suadentes consideret, potiùs
debet vt prohibitam & malam, quàm conces-
sam & bonam illam actionem iudicare. Quinto.
Quia non videtur dicendum non mihi minùs
licere agere illud, de quo dubito an sit permis-
sum, & sunt rationes æquales suadentes prohi-
bitum, quàm illud, quod positiuè bonum &
permissum iudico sine dubio. Sexto. Quia sicut
quando volo omittere aliquid, allego quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0038.jpg/>
@@1@<SE38>Appendix de Probabilitate. §. V. 23
<duolan 2><-P>non constat esse præceptum, quia dubium est
an præceptum sit, & sic excusor: sic per con-
trarium, vt æqualitatis ratio seruetur, quando
volo agere contra præceptum dubium, lex di-
uina allegat in dubio contra illam non esse a-
gendum, & iure allegare vjdetur. Et in effectu
hanc partem probant iura omnia, quæ in dubio
tutius eligendum esse decernunt: nempè tex. in
Cap. Ad audientiam. Et in Cap. significasti el. 2.<marginalia>Iura pro el-|gende tuto.</marginalia>
de homicidio. Et in Cap. Iuuenis, de sponsali-
bus. Adducit etiam citata Capita, Dominus, &
Inquisitioni. Ex quibus sic infert: Si ergo dubi-
tans iure vtitur sua libertate, & illius possessio
ipsi prodest in dubio, vt agat quidquid non
constat prohibitum, cur prohibetur debitum
petere? Vltimò arguit ex doctrina P. Suarij 1. 2.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Tract. 3. Disput. 12. sect. 3. n. 5. in principio, vbi
dicit ad malam operationem non requiri iudi-
cium certum de malitia, sed satis esse quòd ho-
mo voluntariè operatur sine iudicio certo de
honestate. Nam licet illud dictum possit intelligi
de eo, qui ex conscientia practica, vt inquiunt,
dubia operatur; tamen eadem prorsus ratio pe-
tit, vt stante dubio, an opus à parte rei sit pro-
hibitum, dicatur non licere, quia non habetur
iudicium certum de illius permissione. Hæc ille,
quæ minimè vrgent. Et ita.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Ad Primum dico ita esse, vt non sufficiat<marginalia>Facilis eo-|rum solutio.</marginalia>
ad licitè operandum nescire actionem esse ma-
lam, & ita in casu nostro dari moralem certitu-
dinem bonitatis formalis, quidquid de materiali
sit. Vbi euenire potest multoties actionem, quæ
probabiliùs habetur illicita, reipsa licita sit, eò
quòd non prohibita, & vrgendus præfatus Au-
ctor rogando quomodo hoc seruetur quando
præceptum est de faciendo, & dubium circa il-
lud, in quo ipse obligationem operandi non ag-
noscit? Ad secundum, quod de Auctore dicitur;
quàm leuis momenti sit, iam vidimus nu. 79. in
quo & similiter percontandum. Ad tertium con-
cedo posse dari verum dubium, etiam si pro
vtrâque parte probabiles rationes occurrant, si
quis nullam amplectatur; & nihilominus, quia
veræ opiniones sunt, potest cui libuerit applica-
ri: quo euentu iam non operatur vt dubius, sed
opinatiuè iuxta aliorum opiniones, vnde & pru-
denter & securè in praxi, sicut & cùm proba-
biliori adhæret per assensum. Vbi cur vnius par-
tis rationes potiùs quàm alterius sequatur, in
promptu caussa est, quia ex ea, quam sequitur,
reportat commodum, quod iuxta prudentium
iudicium potest securissimè comparare. Lex
autem citata de dubio loquitur non probabili,
& de fauorabili caussa, in qua fauere debent ce-
teris paribus tribunalia. Vbi etiam vrgendus
idem sicut in præcedentibus, ex affirmatiuis
præceptis. Ad Quartum, in moralibus loquen-
do ita intelligendum axioma illud, vt malum
ex quocumque defectu censendum sit, quando
defectus est circa aliquid præceptum: si enim
tale non sit, non est cur dicatur malum, licet<marginalia>Malum|quomodo ex|quocumque|defectu.</marginalia>
dici imperfectum possit, eo quòd non sit iuxta
consilium de perfectiori operandi modo, quod
ad summum concedi in casu nostro potest, nihil
ad hoc obstante ration&#x0169; consideratione, de qui-
bus argumentum. Ad Quintum, dico non ita
esse permissum id, quod sub dubio fit, ac illud<-P>@@

<-P>quod est sine dubio tale: quia hoc non indiget
adminiculis vt admittatur, quibus tamen eget
illud, ratione scilicet & auctoritate ad probabi-
litatem necessarijs, neque excludentibus formi-
dinem speculatiuam, quæ in caussa sunt vt non
ita quieta remaneat conscientia, licet cum se-
curitate sufficienti euitati peccati.</P>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Iam quòd ad textus attinet, de quibus
Sextum, respondeo ad eosdem debere eum, qui
eos obijcit respondere, cùm post huiusmodi eo-<marginalia>Leironius.</marginalia>
rum obiectionem ita dicat: Quam tamen resolu-
tionem sine distinctione non probo: nam non dubito
licere omittere rem, vel actionem, de qua dubitatur
an sit præcepta: sicut enim assero in dubio non lice-
re agere, sic per contrarium dico in dubio omittere
licere, vel, quod idem est, non teneri ad faciendum.
Sic ille. Quomodo ergo stat tunc partem eligi
tutiorem? Dico ergo vel axioma illud non con-
tinere præceptum, sed consilium, vt multi di-
cunt apud Dianam Parte 4. Tract. 3. Resolut. 3.
& quamplures apud Angelum Bossium Parte 2.
n. 1203. vel Pontifices locutos de dubio haben-
te merum statum dubij; quando scilicet non est
sufficiens fundamentum ad formandum proba-
bile iudicium, quod possit operans secundùm
prudentium æstimationem amplecti. Alij ex-
ponunt determinationes dictas de dubio practi-
co, vt videri potest apud P. Thomam Sancium
citata Disput. 41. nu. 9. cum quo nequit operari,
dum scilicet conscientia est dubia circa opera- -
tionem, an hîc & nunc sit licita, neque habet
vnde formare dictamen certum possit, & ne-
cessarium, vt licita sit operatio. Addo in casibus
quibusdam dubijs posse Pontifices aliquid cer-
tum statuere iuxta partem, quam ipsi iudicant
tutiorem: ex quo non est deducendum resolu-
tiones dictas debere generaliter extendi. Id au-
tem quod de allegatione præcepti dicebatur,
controposita allegatione volentis omittere quod
non constat esse præceptum, admitto, & audien-
dam dico, sed iuxta illam non esse sententiam
ferendam necessariò, quia pro contraria parte
vrgentiores sunt probationes. Quod quidem fa-
teri sic arguens debet, cùm præceptum est affir-
matium. Ad illud item quod ex P. Suario addu-
citur, expositio ibidem adhibita est manifesta,
iuxta ea, quæ habet n. 2. vbi statuit cum multis
iudicium conscientiæ practicè certum, esse ne-
cessarium ad bonitatem operationis. Negatur
autem esse eamdem rationem eius, ac illius de
quo est quæstio: nam illud est proxima regula
operationis, cùm sic dictamen conscientiæ, aliud
de probabilitate non proximum, sed præcedens,
sic statuente qui operatur: Hoc quod probabile
iudico secundùm se, mihi esse licitum certo iudico
híc & nunc; id non facturus, si illicitum iudi-
carem.</P>
<Z><A+1>§. VI.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa audientem Confessiones quæ obliga-
gatio in vsu probabilium opinionum.
Vbi specialia quædam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>89.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Tante sententia, quam stabilitam præ-<marginalia>Confessari&#x0169;|teneri se cum|p&#x0153;nitenti ge-|rere iuxta</marginalia>
misimus de licito minùs probabilis opi-
nionis amplexu, videtur consequens debere<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0039.jpg/>
@@1@<SE39>24 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>Confessarium absoluere eum, qui iuxta illam<marginalia>ipsius opinio-|nem cum|limitatione|admittunt|quidam.</marginalia>
fuerit operatus, cùm ipse contrariam teneat: &
ita tenent eiusdem defensores, quorum ratio
est: quia sic operans non peccat: ergo non po-
nit ex ea parte obicem absolutioni: siue ratio-
ne præcedentis operationis bona cum fide, siue
futuræ, cuius vitandæ propositum non habeat,
quia non tenetur habere propositum vitandi id,
quod probabiliter iudicat non esse peccatum.
Et hoc quidem à Confessario faciendum, cùm
opinio, quam sequitur p&#x0153;nitens est æquè, aut
ferè penè probabilis, & non notoriè probabi-
lior, docet Dom. Arauxo suprà. Casu 5. nu. 9.
secutus Sotum, & adhibens cum illo exem-<marginalia>Sotus.</marginalia>
plum in iudice, qui complexus sententiam Scoti
non vult condemnare Innocentem secundùm
allegata & probata, quem scit priuatim esse ta-
lem. Et hunc (ait Sotus) tenetur Confessarius
Thomista contra suam & D. Thomæ opinio-
nem absoluere: neque enim hucusque constat
quæ ex his sit probabilior opinio, sed vtraque
est probabilis ferè in eodem gradu, & in praxi
sequibilis, & iudices quandoque secundùm v-<marginalia>De iudice|circa Inno-|centis con-|demnatio-|nem.</marginalia>
nam, quandoque secundùm alteram operantur.
Immò opinio Scoti in praxi videtur eò proba-
bilior (è contra alia in Scholis, & speculatiuè
loquendo) quo est mitior, tutior, ac securior, si
sine scandalo plebis, & sine læsione auctoritatis
iudicis, executioni mandetur. Fauet etiam illi
regulæ Hostiensis in Cap. si virum, de cognat.<marginalia>Hostiensis.</marginalia>
spirit. videlicet. Quòd vbi sunt diuersæ opiniones,
& diuersa iudicia, semper humanior præferenda &
æquior: id est, benignior & mitior, quæ maxi-
mè habet locum in iudicijs fori externi, in qui-
bus mitior est pars eligenda; sicut in interno
tutior. Vnde cùm dubitatur sufficiente funda-
mento an Petrus propter homicidium, quod
contigit in quadam nocturna armorum conten-
tione manserit irregulares, & sunt pro vtrâque
parte opiniones probabiles in foro externo, iu-
dex tunc debet eum habere pro non irregulari,
quia hæc est mitior sententia: sed in foro in-
terno debet ei consuli vt habeat se pro irregu-
lari, & dispensationem ad cautelam obtineat,
quia hæc est sententia tutior. Hæc doctus ille
Magister.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Sed in exemplo adducto scrupulus se<marginalia>Irregulari-|tas quæ non|est in foro|interno, non|est etiam in|externo.</marginalia>
ponendus, vt etiam in foro interno non se de-
beat quis existimare irregularem: quando ab
externo non discordat. Si enim rationes pro
externo adductæ probabiles sint, & nihil non
verum in eis admixtum, cur pro foro interno
aliter iudicandum? Externum enim in materia
homicidij etiam tutiorem partem complecti de-
bere, videtur sequi ex Cap. Ad audientiam, & ex
Cap. significasti el. 2. de homicidio. Cumque eo
non obstante, sententia lata sit in fauorem Rei,
existimandum est nihil tutum ratione illius ha-
beri. Quæ, si hoc non præstaret, ferè inutilis
esset, cùm se vt irregularem debeat ille gerere
etiam in foro externo; nisi fortè ratione scan-
dali, quod est peraccidens. Quod autem iuxta
sententiam illam, in qua D. Thomas & Scotus
dissentiunt, à præfato Magistro dictum est, do-
cumento esse potest circa alias: & illud quidem
si obseruatum fuisset iuxta alias, multæ satis vti-
liter turbæ fuissent euitatæ.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Iuxta suam verò locutus ille sententiam<marginalia>Confessarij|obligatio-|nem circa|prædicta qui|vrgent,</marginalia>
de probabiliore opinione præferenda, notoriè
tali, ait eam doctrinam debere Confessarium
scire, ne claue scientiæ errante procedat, &
p&#x0153;nitentem scientem circa id, de quo agitur,
diuersas esse sententias, & secundùm vnam illa-
rum se operari, teneri diligentiam adhibere vt
sciat quę illarum sit probabilior. Et si id non fa-
ciat, imprudenter agere, & discrimini se com-
mittere: & ita si non sit paratus corrigi, de hoc
peccato non debere absolui; nisi bona fide mi-
nùs probabilem fuisset secutus, putans sibi lice-
re, & iuxta aliam etiam sæpiùs absolutus: tunc
enim absoluendus, sed instruendus pariter pro
modo vlteriùs procedendi. Quòd si paratum se
ostendat correctioni, debet absolui; secus si
imparatum: quia p&#x0153;nitens in omnibus, quæ
Sacerdos claue non errante iusserit, tenetur ei
parere; eo quòd Sacerdotes sint à Domino iu-
dices constituti ordinarij ad diffiniendas pecca-
torum culpas in foro p&#x0153;nitentiæ per claues
scientiæ & potestatis, vt pro constanti supponit
Sotus in 4. Dist. 18. Quæst. 2. Arti. 5. ad 5. & col-
ligitur ex Cap. quem p&#x0153;nitet. de P&#x0153;nit. Dist. 1.
Sed Sacerdos in eo casu potest ac debet p&#x0153;ni-
tentem instruere de probabiliore ac securiore
opinione, & eum mouere, ac mouendo impe-
rare vt eam deinceps certior de veritate factus
in praxi sequatur: ergo p&#x0153;nitens tenetur obe-
dire, cùm imperans non erret, viam tutiorem
ostendens, & à periculo eripiens, quod vitare
p&#x0153;nitens tenetur. Sic ille Soti doctrinæ Con-
formiter.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> Sed contra eum est Primò, vel ex hac<marginalia>1. Arguitur|contra illos.</marginalia>
ipsa doctrina meritò refellendam sententiam,
cui innititur, cùm adeò graue onus p&#x0153;niten-
tibus imponendum statuat. Secundò, Quia vi-
detur inutilis, quandoquidem p&#x0153;nitens con-
trariam se posse amplecti sententiam sciens, po-
terit non confiteri id, quod iuxta eam fuerit
operatus, & ita non erit cur veniens posteà ab
eo repellatur, absolutione negata. Tertiò. Quia
contingere potest p&#x0153;nitentem à Confessarijs
alijs absolutum iuxta oppositam opinionem:
vnde si neganda absolutio, id non sine iniuria
illorum stabit, qui errante claue processisse di-
cendi sunt. Quòd si dicat doctos esse, sed se
aliam opinionem amplecti; eo certè ipso minùs
docti pronuntiantur, & occasio præbetur p&#x0153;-
nitenti de ipsis minùs honorificè sentiendi.
Quartò, Sententia à nobis stabilita saltim est
æquè probabilis, vt ostendimus n. 79. ergo po-
test & debet Confessarius eidem conformari,
iuxta ea, quæ ex Auctore citato dedimus n. 89.
Quintò, pro quo & Casu 3. nu. 4. vbi id habet,
quod præsenti instituto fauet, quod scilicet da-
retur bellum iustum ex vtraque parte. Sexto,
quia p&#x0153;nitens talis non absolutus potest ad al-
terius Confessarij tribunal prouocare, qui con-
trariam sententiam teneat, & iuxta ipsam eum
absoluat. Et quid tunc? Rigidus sanè, & fortè
etiam inscius, Confessarius prior à p&#x0153;nitente
reputabitur, quod non sine ipsius nominis nota,
& Sacramenti ipsius accidet detrimento, ex
quo tales in p&#x0153;nitentibus angustiæ suboriun-
tur. Licet enim eo in euentu per secundum
Confessarium leuamen sit, quod expetierat;<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0040.jpg/>
@@1@<SE40>Appendix de Probabilitate. §. VI. 25
<duolan 2><-P>consecutus: at sibi non immeritò persuadere pote-
rit inuentur&#x0169; se posthac Confessarios alios priori
consimiles, graue onus ratus, si appellationibus sit
vsurus, quando ex sententiæ, quam Confessarius
tenendam docet, sequela commodum sibi consi-
derabile constat obuenire. Sexto. Illa opinio est
minus tuta, quæ difficilius reddit Sacramentum:
quam positionem statuit præfatus Scriptor Disput.<marginalia>Discursus|Dom.|Arauxo, ex|quo redar-|gutus.</marginalia>
9. cit. nu. 21. in fine: exemplum apponens in opi-
nione ad validam & fructuosam Baptismi & P&#x0153;-
nitentiæ susceptionem non sufficere attritionem
cognitam. Neque enim tutior dicenda est quia
meliorem petit cum Sacramento dispositionem,
scilicet contritionem: immò ex hoc minùs tuta
videtur dicenda quòd difficiliorem exigat disposi-
tionem, & efficaciam Sacramentorum nouæ legis
eneruet, quibus vniuersa Theologorum Schola
virtutem attribuit faciendi de attrito contritum,
& scrupulos conscientijs fidelium ingerat, eos
numquàm aut raro de Sacramentorum talium de-
bita dispositione & susceptione tutos reddens. Sic
illius habet discursus, ex quo pro casu nostro effi-
caciter ad hominem arguendum; cùm constet ex
dictis difficultas in vsu P&#x0153;nitentiæ Sacramenti, &
scrupulorum seminarium præbeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Tandem prætereundum non est id, quod<marginalia>Consentiunt|tandem ad-|uersarij.</marginalia>
habet nu. 20. in fine: vbi ait quòd si p&#x0153;nitens fi-
dem non adhibeat Confessario, velitque in sua
permanere opinione, ob rationabilia fundamenta,
vel quia eam à viro magis, aut æquè docto audi-
uit, aut nullum, aut solius incredulitatis ei pecca-
tum imputabitur in foro Dei: & ita Confessarius,
licet teneatur instruere, non tamen poterit eum
ad acceptandum eius sententiam obligare: ex quo
sequitur eum debere absoluere. Ergo & absolutè.
Constat. Quia si vnius viri docti auctoritas ad id
sufficit, multò validior erit tot ac tantorum iudi-
cantium p&#x0153;nitentem procedere tunc securè, quo-
rum & sunt non rationabilia solùm, sed rationabi-
lissima fundamenta.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> Vbi & addendum quod citatus Matthæus<marginalia>Matthæi|Homem|doctrina pro|contrariæ|conuenien-|tia.</marginalia>
Homem Leitonius habet citato Cap. 3. n. 50. post
feruidum adhibitum conatum ad sui dogmatis fir-
mamentum, ita enim scribit: Illud hîc pro fine hu-
ius Capitis notando, quod si vera est doctrina dictans
vtramque partem contrariam posse probabilem esse, eo
ipso quod pro se habeat non parui momenti fundamen-
ta, siue auctoritates, & illam licet minùs tutam sequi
licerè, vanus ferè noster & aliorum labor fuit: nam
pars illa, quæ asserit regulariter non esse tutius se-
quendum ex præcepto, sed tantùm ex consilio, & ha-
beat pro se grauißimos Auctores, & in effectu tam
doctrina defendens possessionem prodesse in materijs
extra iustitiam, quàm contrarium defendens, proba-
bilis sit secundùm Dianam Parte 4. Tract. 3. Resolut.
2. nihil ferè est, quod in dubio sequi non liceat. At
hæc nos suprà latè impugnauimus. Sic ille. Sed cùm
eius impugnationes eam habeant vim, quam vi-
dimus, & contraria sententia adeò sit iam vsu sa-
pientium & Scriptorum consensu, ac ferè om-
omnium vt ait P. Arriaga Tomo 8. Disput. 44. n. 2.
radicata, non est cur in contraria adstruenda labo-
retur, ne vanus ferè labor sit, in declaranda & fir-
manda communi, & probabilissima, vt eam vo-
cat P. Thomas Sancius, meliùs & vtilius collo-
candus.</P>@@

<Z><A+1>Dubium speciale & nouum circa nuper
dicta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>95.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ebere Confessarium se accommodare<marginalia>Quid agen-|dum cum|p&#x0153;nitente|non allegan-|te opinionem.|quam prose|habet.</marginalia>
p&#x0153;nitentis opinioni iam vidimus: quod
tamen tunc tantùm videtur procedere quando
p&#x0153;nitens iure agit, & suam sequi opinionem vult,
ac iuxta eam absolui. Sed quid cùm nihil de opi-
nione discernenti, eidem negatur absolutio, iuxta
opinionem, quam Confessarius tenet? Exemplis
rem expedio: Multorum scribentium doctrina est
negandam absolutionem relabenti frequentissimè
in grauia peccata præsertim carnalia, & quæ com-
plice non egent ad sui complementum, vt in mol-
litie accidit. Item habenti consuetudinem iurandi
lethalè, multoque magis blasphemandi, & non
vitanti occasionem, proponenti tamen iam sæpiùs;
& sic de alijs. Illos afferunt Diana Parte 1. Tract. 7.<marginalia>Vt in consue-|tudinarios|circa quam|varietas|opinionum.</marginalia>
Resolut. 55. Purte 2. Tract. 16. Resolut. 45. Parte 4.
Tract. 4. Resolut. 165. Parte 6. Tract. 6. Resolut. 30.
& Tract. 7. Resolut. 49. & Parte 11. Tract. 8. Resolut.
30. P. Baunij Tomo 1. Tractatu 4. de P&#x0153;nitentia.
Quæst. 15. Bassæus verb. Absolutio nu. 7. P. Palaus
Tomo 3. Tract. 14. Disput. 1. Puncto 9. n. 6. Leander
à Sacramento Tomo 1. Tract. 5. nu. 49. & 50. Tho-
mas Hurtadus Tomo 1. Tract. 1. Cap. 6. Resolut. 21.
& alij. Sunt autem apud eosdem contrariam sen-
tientes, dicentesque absolutionem impertiendam
quoties p&#x0153;nitens cum vero dolore ac proposito
accedit; quorum opinio est probabilis, quia &
rationibus non leuibus nititur, & patronos habet
non contemnendæ auctoritatis: tenent enim il-
lam Viualdus in Candelabro, Titulo de Absolutione
§. Casus reseruati Episcopo Beia 3 parte Responsio-
num Casu 3. Ioannes Sancius in selectis Disput. 9. &
10. num. 19. P. Dicastillus Tomo 2. de Sacramentis
Tract. 8. Disput. 10. nu. 573. Baunij suprà Iosephus
de Orta in speculo Parochorum Cap. 10. nu. 33. &
alij ex Recentioribus. Et in rigore ita posse fieri
affirmat P. Palaus cum alijs, in quibus sunt Lean-
der suprà Bonacina Tomo 2. Disput. 4. Puncto 15. n.
2. Diana citata Resolut. 30. P. Fagundez Tomo 1. in
Decalogum Lib. 2. Cap. 9. n. 20. & 21. P. Thomas
Sanchez Lib. 1. in eumdem Cap. 32. n. 45. Cardinalis
Lugo Disput. 14. de P&#x0153;nitentia n. 166. P. Marti-
non Tomo 5. Disputat. 53. n. 185. Et idem ante il-
los significauit P. Suarez Tomo 2. de Religione Tra-
ctatu 4. Lib. 3. Cap. 8. in sine dicens, quòd in his
non est scrupulosè procedendum. Sed facta mo-
rali diligentia, illa cum proposito censeri debet
sufficiens. Quia non oportet vt Confessor alium<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
non pejeraturum iudicet, sed satis est quòd iudi-
cat illum in præsenti habere tale propositum, &
facere quod moraliter potest vt efficax sit: nec
huiusmodi humanæ infirmitates efficaciùs curari
ab homine possunt. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Ex quo videtur efficaciter eli ci talibus non<marginalia>Videntur ta-|les absoluen-|di necessarià.</marginalia>
posse absolutionem negari, quia stante necessaria
dispositione ex parte p&#x0153;nitentis, iniuria ei infer-
tur, si absolutio denegetur, quod ex vi institutio-
nis eiusdem Sacramenti deduci affirmat idem Do-
ctor Eximius Tomo 4. in 3. p. Disput. 52. sect. 5. n. 2.
& licet cum eodem, alijsque citatis differri ex ra-
tionabili caussa queat, quam ille dicit fore grauis-
simam, & magna cum consideratione; cùm ta-
men in rigore conferri possit, ius habet p&#x0153;nitens<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0041.jpg/>
@@1@<SE41>26 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>ad illam exigendam, eo ipso quòd ex iustitia de-
beatur: sicut coniux reddere debitum debet quan-
do reuera est aptus ad reddendum, licet fortè com-
modius esset petenti tunc non reddi: quod tamen
in præsenti deficit, quia commodius est gratia
Sacramenti contra pessimam consuetudinem ob-
firmari, & illius circa hoc debet practicari opinio,
si iure agere velit. Si autem de opinionibus nihil
sciat aut cogitet, idem videtur præstandum, quia
ius, quod habet, pro ipso loquitur. Et ita tenet
Ioannes Sancius Disput. 9. n. 11. P. Baunij Assertio-
ne vnica, & §. vera sententia: Et alij, qui nulla ad-
hibita distinctione loquuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Dico Primò. Absolutio differri potest, non<marginalia>Absolutio|differri ali|quando po|test, etsi|faueat opinio|p&#x0153;nitenti.</marginalia>
obstantibus ijs, quæ in contrarium præmisimus.
Probatur, quia ijdem ipsi Auctores, qui sentiunt
Confessarium debere conformari p&#x0153;nitentis opi-
nioni, sic etiam affirmant, & P. Suarèz citata sect.
5. pro certo id proponit, sicut nonnulli alij: Ergo
benè possunt Assertiones illæ conciliari. Et vt non
appareat statim ratio vrgens, auctoritas certè tan-
ta sufficere debet ad praxim illam doctrina & ex-
emplo ipsorum roboratam.</P>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Deinde. Contra probabilem opinionem<marginalia>Roboratur|notanda|animaduer-|sione.</marginalia>
p&#x0153;nitentis licet operari cum illius consensu: er-
go in nostro casu ita etiam fieri potest. Aut ergo
quis circa hoc instructus, & discurrere valens,
consentit, & sic procedit Assertio: aut reluctatur,
& absolutionem sibi contendit impendi, durum
reputans se inabsolutum dimitti: & sic alia est ra-
tio, de qua statim. Aut de opinionibus sciens nihil.
Atqui hinc non est cur sibi persuadeat Confessa-
rius contendere cum eo velle, & iudicium suum
iudicio sui iudicis, medici, & magistri præferre:
ergo potest iuxta receptissimam sententiam cum
eo agere, dum nihil speciale, quod existimatio-
nem talem obruere possit, occurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Prætereà, licet sententia p&#x0153;nitentis pro-<marginalia>In satis fa-|ctionem po-|test vsus|opinionis|probabilis|p&#x0153;nitenti|prohiberi.</marginalia>
babilis sit, & Confessarius debeat eidem se con-
formare, id non tollit quin in aliquo casu possit
iste illius vsum prohibere. Ergo in eo, de quo
agimus, tale aliquid potest stare. Assumptum o-
stendo. Nam vsus alicuius opinionis potest com-
modum aliquod afferre p&#x0153;nitenti, cuius priuatio
erit molesta: ergo potest in satisfactionem pecca-
torum iniungi. Patet consequentia, quia non est
vnde id repugnet: Sicut enim abstrahendo ab opi-
nionibus potest priuatio talis præcipi: ita & cùm
de opinione agitur, quia ratio, ob quam satisfa-
ctoria est, similiter procedit. Exemplo res fit ma-
nifestior. De obligatione restitutionis agitur cir-
ca talem, aut tantam quantitatem. Possem ego
absolutè p&#x0153;nitenti iniungere vt similem quanti-
tatem satisfacturus pro confessis peccatis paupe-
ribus erogaret cum Daniele dicens: Peccata tua<marginalia>Daniel. 4.|v. 24.</marginalia>
eleemosynis redime. Dan. 4. v. 24. Et sic tradit Mon-
tesinus ab Angelo Bossio allegatus Parte 1. Tit. 1.
n. 233. & à Ioanne Sancio Disp. 33. nu. 54. quem
vterque sequitur de restitutione loquentem 1. 2.
q. 5. Disput. 29. nu. 198. Ergo similiter iubere po-
tero vt restituat non vtens opinione, iuxta quam
ad restitutionem non se existimat probabiliter
obligatum: quo euentu & iustitiæ & religionis
actus exercetur. Item. Iudicat probabiliter p&#x0153;ni-
tens se non teneri ratione sui officij ad ieiunan-
dum. Et tamen Confessarius potest non vsum ta-
lis opinionis aliquando rationabiliter imperare.<-P>@@

<-P>Et sic de alijs. Ex quo patet illationis euidentia in
nostro casu, in quo quidquid disponitur est in fa-
uorem p&#x0153;nitentis, pro maximo scilicet animæ
bono, & ex quo detrimentum nullum in tempo-
ralibus potest resultare.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Dices. Ergo generaliter etiam dici po-<marginalia>Sed non sem|per.</marginalia>
test Confessarium sequentem probabiliorem opi-
nionem posse p&#x0153;nitenti iniungere vt opinione
sua minùs probabili non vtatur: ex quo fit vt id
habeatur ex hoc agendi modo, quod per viam
aliā contendunt contrarię illius opinionis asseclæ,
debere scilicet p&#x0153;nitentem opinioni Confessarij
cōformari. Sed hoc non vrget. Nam ex eo quòd in
vno aut altero casu, vsus opinionis prohibeatur,
non tollitur illius generalis facultas, neque iugum
graue, & onus importabile conscientijs impor-
tatur. Vnde non licet generaliter vsum opinio-
num minùs probabilium pro satisfactione pecca-
torum imponere, quia inconueniens dictum se-
queretur: neque semper talis vsus priuatio ac-
commodata materia satisfactionis erit, aut illam
Confessa peccata merebuntur. Item. Cùm varia
sint operum genera, quibus satis fieri possit, ali-
quid erit multoties maioris vis ad satisfaciendum,
quàm vsus opinionis probabilis prohibitio: ergo
non debet generaliter ad prædictum effectum
imperari.</P>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si quis opinionum con-<marginalia>Differri ab-|solutio potest|contra p&#x0153;ni-|tentis reni-|tentiam,</marginalia>
scius velit iure agere cum Confessario, & absolu-
tionem extorquere, si nullum aliud damnum im-
mineat, potest vrgeri à Confessario vt obediat,
reipsa absolutionem, si expedire videat, denegan-
do. Id probo: Quia Doctores conuenientiam
dilationis admittentes generaliter loquuntur: ergo
cùm illa respectu eius, de quo loquimur, locum
habere possit, non est cur ex eo quòd sciolus sit,
melioris debeat esse conditionis; immò aliquoties
talium debet præsumptio castigari.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si timeatur damnum ali-<marginalia>Sed non si|damnum|aliquod ti-|meatur.</marginalia>
quod ex dilata absolutione, non est deneganda.
Sic citati, ex quibus P. Thomas Sancius, & alij
cum secuti excipiunt casum, quo licet p&#x0153;nitens
id ægrè ferat, nec speretur emendatio, timeantur
scandala: tunc enim timor hic benè fundatus so-
latio est p&#x0153;nitentis præferendus; & licet P. Di-
castillus, Ioannes Sancius, & P. Baunij, expendant
damna, quæ generaliter ex negata absolutione
erumpere possunt, pro quo & experientia suffra-
gatur; negari nequit quin experientia etiam in
contrarium sit, quam & P. Suarius allegat. Nec
de his plura hoc loco, & præsertim de occasioni-
bus proximis vitandis; de quibus in Thesauro actum
Tomo 2. Tit. 16. n. 55. & seqq. Circa quas & infe-
riùs num. 592.</P>
<Z><A+2>DVBIVM ALIVD.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa opinionem P&#x0153;nitentis à Confessario
reputatam improbabilem. Vbi de Bulla
Cruciatæ circa vsum Regularium pro
reseruatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>103.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hac materia in Thesauro disserui Tomo<marginalia>Improbabile|est Regulares|vti posse|Cruciata in|reseruatis,</marginalia>
1. Tit. 5. n. 266. & seqq. Et opinionem
asserentem posse Regulares vti Bulla pro absolu-
tione à reseruatis improbabilem cum multis pro-
nuntiaui: quod & modò statuo, quia nihil, quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0042.jpg/>
@@1@<SE42>Appendix de Probabilitate. §. VI. 27
<duolan 2><-P>à præfato sensu me possit auertere, deprehendi.
Et Leandrum quidem à Sacramento adduxi simi-
liter sentientem, vt præmiserat; addentem tamen
in contrarium esse, à Rege nostro supplicatum
pro eo Pontificem, quod sibi à Mag. Arauxo
nondum Episcopo, sed iam sublimis illius digni-
tatis emerito, fuerat affirmatum. Sed verò Illu-
strissimus Dominus, cùm de hoc in Decisionum
suarum Tractatu 1. Quæst. 8. n. 21. & 22. agat, vbi
& Leandri meminit, & fusiùs à nu. 27. in fine
Quæstionis sic habet: His accedit quod ex parte Re-<marginalia>Dem.|Arauxo.|supplicatio-|nem Regis|interpositam|affirmat.</marginalia>
gis Hispani rogatus fuit Vrbanus VIII. ne in sua Bulla
exprimeret dictam exceptionem Regularium. Sic ille.
Vbi, vt omittam quæ circa hoc aliàs dicta sunt,
quid hîc contra nos? Si Vrbanus expressè voluit
Bullam Regularibus quoad prædictum effectum
non prodesse, clausula exceptionis non opposita,<marginalia>Sed nihil|inde.</marginalia>
quid suppli catio Regia, si talis reuerà fuit, contra
id prodesse poterat ex eo quod exceptio non ex-
primeretur? Nihil ergo inde pro suo habent ad-
uersantes intento, nisi quòd Regulares aliqui
opinionis suæ qualecumque fundamentum co-
nati sunt medijs potentioribus retineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Et quidem præter fundamentum præfa-<marginalia>Nulla pro eo|allegari pos-|sessio potest,|sicut neque|leuia aliqua.</marginalia>
tum, quod quanti sit ponderis liquidò apparet,
non est aliud, quo possit positio ista sustineri, &
per intrinseca principia probabilis demonstrari.
Non enim vrget quod de possessione dicitur, in
qua sunt Regulares, minimè per Bullæ clausulam
reuocata. Nulla enim talis possessio, quæ pacifica
dici possit, vnquam fuit, sed fortè apud quosdam
aliqua turbida, & impugnata, reclamantibus Pon-
tificibus, ac multarum Religionum exactam ob-
seruantiam profitentium Prælatis. Quòd autem
possessio talis minimè suffragetur, quis potest et-
iam ex imperitissimis ignorare? & legem quidem
circa hoc in Corpore iuris insertam in Extraua-
gante scilicet Inter cunctas de Priuilegijs, qua sta-<marginalia>Extrauag.|Inter cun-|ctas.</marginalia>
tuitur vt Regulares, non confiteantur alijs, quàm
deputatis à suis Prælatis per Bullam reuocatam.
dicitur quidem, sed non probatur. Additur per
clausulam Bullæ Cruciatæ solùm excipi à deroga-
tione priuilegia concessa circa Indulgentias, non
circa Sacramentor&#x0169; administrationem &c. ac pro-
inde per illam non manet derogatum priuilegium
eligendi Confessarium &c. quod argumentum ait
præfatus Magister esse suo iudicio irrefragabile.
Sed sit illud tale, vt in prædicta exceptione de so-
lis Indulgentijs sermo habeatur, cuius oppositum
efficaciter euincit Cardinalis Lugo Disput. 20. de
P&#x0153;nitentian. 112. & seqq. Quid inde? An id ob-
stare possit iteratis Pontificum declarationibus,
quibus mentem suam circa exceptionem testatis-
simam reliquerunt? Hoc certè est quod debet, vt
sententiæ probabilitas eluceat, eneruari. Vnde nec
vim facimus in alijs Bullæ verbis, sacultades, gra-
cias, y priuilegios, quæ dicuntur debere intelligi
iuxta subiectam materiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Ad eneruandam ergo vim dictarum de-<marginalia>Declaratio-|nes Pontifi-|cum eorum|morte non|expirasse.</marginalia>
clarationum subditur illas mortuis Pontificibus
expirasse. Quàm ergo ineptè additum ab illis,
Tenore præsentium perpetuo declaramus, si disposi-
tionum vis ijsdem erat morientibus moritura, &
nouarum Bullarum concessione eo ipso à succes-
soribus reuocanda! Non dubium quin potuerint
reuocare. Sed vbinam reuocatio dicta? In Bulla ip-
sa exceptionem habente nullam. Atqui Vrbanus<-P>@@

<-P>sua in Bulla (sicut Clemens & Paulus) de excep-
tione nihil; & tamen exceptionem iuxta eorum
mentem faciendam est ex eorum verbis explo-
ratum; non ergo admittenda illa, etiam si ex-
pressio videatur necessaria, quandoquidem sine
expressione tali volunt Pontifices accipiendam;
etiamsi successores nihil censuerint in verborum
tenore variandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Nec plus habet roboris quod dicitur,<marginalia>Ex distin-|ctione an-|nuarum|Bullarum|argumen-|tum eneruo.</marginalia>
Bullam scilicet sequenti anno promulgatam non
censeri eamdem cum Bulla anni præcedentis,
etiam eiusdem Pontificis, quia est priuilegium
annuale, sicut legatum annuum censetur plura
annua legata, ex l. Cùm in singulos ff. de annuis le-<marginalia>L Cùm in|singulos.</marginalia>
gatis. Id enim damus. Sed cùm ad annuas omnes
Bullas voluntas Pontificis extendatur, parùm re-
fert quòd vna sint aut plures. Rogo enim an ita
accidere possit, vt contendimus, Pontificem scili-
cet posse ita voluntatem suam declarare, vt ad
suas & aliorum Bullas se protendat, dum ipsi nihil
in contrarium inuenti fuerint declarasse? Id certè
innegabile est, & ita communiter sentiunt Do-
ctores circa absolutionem ab hæresi: quam sen-
tentiam Tribunalia S. Inquisitionis amplectun-
tur. Et vt demus potuisse in eo locum esse opinio-
nibus, id certissimum quod in toto Canonico iure
habemus, in quo responsa singularium Pontifi-
cum vim habent, vt iuxta eorum debeamus men-
tem procedere, dum successores contrarium ali-
quid non inuenti fuerint decreuisse. Atqui hoc
videmus in casu nostro contingere, in quo succes-
sores circa vsum Bullæ, nihil speciale, nihil con-
trarium in eadem apponunt: ergo dicendum pro-
culdubio est vsum, qui prætenditur, esse contra
eorum testatissimā voluntatem. Nec est cur affe-
ratur Bulla Sixti V. circa abortum, aut tales, quæ
non receptæ, aut per subsecutas Constitutiones
immutatæ. Et insto ex eâdem Bulla. Quia extra
dubium est peccatum reseruatum à Pontificia Se-
de, etiam mortuo Pontifice reseruatum manere,
nisi à Successore aliter decernatur. Cur ergoab-
ortus reseruatus à Sixto, iam reseruatus non
est? Ideo certè quia Gregorius XIV. reseruatio-
nem sustulit. Ergo ex hoc non habent aduersan-
tes vnde vrgeant, sed potius quo vrgeri efficaciter
possint: quia stat exceptio pro Regularibus Pon-
tificijs Bullis declarata, contra quam declaratio-
nem successorum nullus inuenitur aliquid protu-
lisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> Quod verò superadditur, per huiusmodi
facultatem Regularium obseruantiam non ener-
uari, sicut neque dispositione Concilij Tridentini<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Seßione 25. Cap. 1. de Regularibus, vt Monialibus
extraordinarius detur Confessarius bis aut ter in
anno: contra sic arguentes videtur potiùs milita-
re. Nam Concilium censuit frequentiam extra-<marginalia>Contra ob-|seruantiam|Regularem|esse vsum|talem.</marginalia>
ordinarij Confessarij non esse consonam obser-
uantiæ regulari, & ideò solùm bis aut ter conce-
dendum in anno constat esse præceptum. Quid
ergo erit de Regulari qualiscumque sexus sen-
tiendum Bullam accipiente, & iuxta eam toties
quoties ad extraordinarium Confessarium recur-
sum habente, qui possit à grauissimis excessibus
Papalem absolutionem condonare? si præsertim
accidat excessus tales ad sæculares personas defer-
ri, & eos quandoque eligi, qui neque scientia,
neque probitate sunt præditi, quam exigit Cle-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0043.jpg/>
@@1@<SE43>28 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>mens VIII. in ijs; qui in Religionibus assignandi<marginalia>Clemens|VIII.</marginalia>
sunt, ad quos absolutio à reseruatis deferatur.
Ijque sint docti, prudentes, & charitate præditi. Ta-
lia velle Pontifices, qui voluerit credat; ego cer-
tè numquam id mihi potero persuadere. Neque
maiorem vim habet quod de Iubileis dicitur;
id enim infrequens, vnde minimè ad compara-
tionem nostri casus adducendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Nec damnum dictum cum vtilitate ex<marginalia>Nec dam-|num vtili-|tate com-|pensatur,</marginalia>
vsu facultatis dictæ proueniente compensatur,
dum per illam maiora pericula & sacrilegia vi-
tantur. Nam ad hæc pericula & sacrilegia eui-
tanda via est securior, petitio scilicet facultatis à
Prælato interuentu Confessarij, tacito p&#x0153;nitentis
nomine, aut per alium, qui ex assignatis non sit;
quam dabit prudens Prælatus, quem hac in re
non esse futurum difficilem citatus Pontifex sta-
tuit, sed standum iudicio Confessarij. Quod equi-
dem Regulares Germani, Belgici, Gallici, Poloni,
Hungari, Bohemi, Italorum plurimi, & alij be-
neficio Bullæ expertes sint facturi, quibus non
est dicendum Pontifices ad euitanda pericula &
sacrilegia minimè de remedijs competentibus pro
vidisse,</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Ex Bulla autem Vrbani VIII. Latina<marginalia>Vrbanus|VIII.</marginalia>
seu plumbea, quod affertur, scilicet vt omnes &
singuli prædicti meliùs ad Deum preces fundare pos-
sint &c. quod ad Regulares videtur extenden-<marginalia>Ex conscien-|tiæ puritate|pro precibus|leuissima|instantia.</marginalia>
dum, tum quia Omnes nullum excludit: tum et-
iam quia quod ad preces attinet, ad eos præser-
tim videtur spectare: Facilem explicationem
habet, quia non vtcumque dicuntur omnes, sed
prædicti; & ita illi solùm accipiendi, qui iuxta
mentem Pontificum Cruciata frui possunt quo
ad totalem absolutionem, excludendo Regulares,
quos ad fundendas preces supponunt Pontifices
ea facturos conscientiæ puritate, quæ ad earum
felicem est exitum requisita. Illa autem conse-
quentia, quæ ex præfatis verbis elicitur, dum di-
citur. Igitur potiùs in maiorem conscientiæ purita-
tem, quàm in detrimentum regularis disciplinæ tale
priuilegium conducit: Non est legitima generali-
ter loquendo, sed iuxta subiectam materiam,
quoad eos scilicet, quibus pro puritate dicta po-
test conducere, & sunt prædicti, secus Regu-
lares, vt Pontifices ipsi apertissimè protestan-
tur,</P>
<Z><A+1>Circa Societatem IESV indecora, &
acerba positio propulsata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>110.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>D verò quod Societatem concernens<marginalia>Societati in-|curius|Dom.|Arauxo,|pro qua so-|lida, & in|concussa pro-|pugnatio</marginalia>
prædictus Auctor obtrudit nu. 22. §. Sed
puto ego, omittendum potiùs quàm discutiendum
existimo, ratus nulli ei præiudicio futurum apud
æquos rerum æstimatores, & illi propriarum
conscios: habetque illa præstantissimos defenso-
res, habituraque est, nobis etiam tacentibus;
quos tamen non semper elingues esse, sed pro ve-
ritate loqui aliquoties oportebit. Dicam & ego,
sed pauca vt liquidò eluceat an positio dicto loco
non sine odiosa comparatione proposita possit æ-
quanimiter sustineri.</P>
<P>  Pius IV. in Bulla, quæ incipit, Etsi ex debito.<marginalia>Pij 4. elo-|gium Socie-|tatis IESV.</marginalia>
die 3. Aprilis, an. 1561. cum præmisisset concilia-
tionem quamdam inter Societatem & Ordinem
alium ex Mendicantibus, satisque religiosum Pa-<-P>@@

<-P>lentiæ habitam super fabrica intra cannas, ita pro-
secutus: Nos qui Inter seruos Christi pacem & tran-
quillitatem intimis desideramus affectibus, attendentes
quantùm dicta vestra Societas in Ecclesia Dei hacte-
nus fructum attulerit, (post annos tantum viginti
& vnum à sua Confirmatione) & quantum in fu-
turum, Deo dante, sit allatura: & proptereà vos præ
cæteris alijs Religiosis, maioribus fauoribus & gratijs
fore meritò prosequendos &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Pius V. sublime illud Dominicani Or-<marginalia>Pij 5. aliud.</marginalia>
dinis ac totius Ecclesiæ decus, in Bulla, quæ inci-
pit, Æquum reputamus, an. 1565. die 17. Ianuarij
hæc habet: Nonnulli animi leuitate; vt credebatur,
ducti, ac quietem labori, cui proculdubio Religiosi Se-
cietatis huiusmodi pro excolenda & propaganda Chri-
stiana religione continuè erant expositi, ac priuatum
commodum publicæ, tam dictæ Societatis, quàm Chri-
stianæ Reipublicæ vtilitati indiscretè præferentes, fu-
catisque coloribus asserentes se id facere ob frugem
melioris vitæ, aut strictioris obseruantiæ &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Gregorius XIII. in Bulla an. 1576. die<marginalia>Præclara|alia Gre-|gorij 13.</marginalia>
16. Iulio incipiente. Quæ cumque sacrarum, ita
ait: Nos igitur qui præfatos Presbyteros & Religiosos
dictæ Societatis à studijs, lectionibus, prædicationibus,
Confeßionibus audiendis, & alijs verbi Dei ministe-
rijs, ac pietatis operibus, quibus continuè laudabiliter
incubuerunt, & incumbere non desistunt, quauis ex
caussa distrahi nolumus; considerantes in Ecclesia Dei
non deesse alios Ordines Religionum, qui vel ex in-
stituto, vel absque propriarum functionum impedimen-
to, supplicationibus huiusmodi interesse &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Idem in Bulla anni eiusdem die 30.
Octobris, cuius est initium, Saluatoris Domini, ita
loquitur: Sanè, vt accepimus, licet dilecti filij Pres-
byteri Venerabilis Societatis IESV in vinea Domini
tamquàm fructiferi palmites, in toto ferè orbe tam in
continendis in via mandatorum Christi fidelibus, in-
firmis in fide consolidandis, ægrotisque sanandis, con-
fractis alligandis, & abiectis reducendis, ouibusque
dispersis, & lupis vespertinis, leonumque famelicis ca-
tulis in deuorationem expositis, reclamandis, & de-
fendendis: quàm etiam ijs, qui extra ouile Christi,
sacrosanctique Imperij nostri tutelam, sub ignorantiæ
iugo, in obscuris & tenebricosis locis ac desertis, per
montuosas ac difficiles vias aberrant conuertendis; &
ad nationes Catholica religione imbutas, & ad imma-
nes barbarasque diuini cultus, politicique ornatus ig-
naras gentes, ferino potiùs quàm humano more viuen-
tes, sese extendentes, optimum & vberrimum fructum
attulerint, & in dies maiore cum solicitudine afferre,
zizania extirpare, bonum semen renouare, plantare,
terrasque incultas euangelico sulco, ac Ecclesiasticæ
disciplinæ vomere eruderare non cessent. Ac dudùm
propter ipsius Societatis tam vtiles, tamque necessa-
rias functiones, quæ tum in Domibus per frequentem
P&#x0153;nitentiæ, & Eucharistiæ Sacramentorum admini-
strationem, & ad eorum frequentationem sectandam
adhortationem, prædicationemque, & spiritualia ex-
ercitia, ac alia verbi Dei ministeria, tum in Collegijs
per lectiones tam bonarum litterarum, quàm Philoso-
phiæ etiam & Theologiæ, ad iuuentutem bonis mori-
bus & litteris imbuendam, ex ipsius Societatis primæ-
ua instituti euectione, ac diuina vocatione, magno
Dei beneficio, & Ecclesiæ stirituali emolumento ex-
erceat &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Idem in eiusdem anni Bulla die 18. De-
cembris, cuius exordium, Apostolicæ Sedis sic fatur:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0044.jpg/>
@@1@<SE44>Appendix de Probabilitate. §. VI. Pro Societate &c. 29
<duolan 2><-P>Nos igitur, qui operarios in vinea Domini, præsertim
pondus diei & æstus sustinentes, sincero prosequimur
affectu &c.</P>
<P>  Et in Bulla anni 1578. die 7. Maij, quæ exor-
ditur, Quanta in vinea Domini, in hunc loquitur
modum: Quanta in vinea Domini fructuosa opera
Societas IESV quotidie verbo & exemplo in populo
Christiano attulerit, continuosque labores, quos pro
diuini nominis gloria, & exaltatione fidei Catholicæ
Presbyteri dictæ Societatis supportent, cordi nostro
prouenit satisfactio. Ac proptereà dignum censentes,
vt ipsam Societatem, eiusque in odorem suauitatis
Altißimo deseruientes specialibus fauoribus prosequa-
mur, illaque sibi fauorabiliter concedamus, per quæ
Societas ipsa ad animarum auxilium fideliter in Do-
mino procedere valeat.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Pergit adhuc, & in Bulla, quæ incipit
Quantò fructuosiùs anni 1582. die 1. Februarij, cu-
ius exordium satis Societati honorificum est, sic-
ut & progressus, sic tandem subdit: Nos conside-
rantes diuinæ sapientiæ atque prouidentiæ thesauros,
pro temporum neceßitate varia, & inter se dißimilia,
eademque salubria Ordinum instituta in Ecclesia sua
produxisse, & nunc maximè (vt felicissimi toto orbe
successus testantur) mirificos in agro Domini fru-
ctus hoc peculiari dictæ Societatis instituto proferri
&c.</P>
<P>  Tandem in celeberrima Bulla anni 1584. die
25. Maij, quæ sic orditur, Ascendente Domino; ita
scribit: In quo cùm aliarum Religionum studia, tum
Societatis IESV aßiduus pro Christi labor, necnon vs-
que ad finem perseuerantia, promptam se ostendit.
Cumque prolem Catholicæ religioni valde proficuam,
& ad omnia pericula pro vniuersali Ecclesia subeunda
paratam procreauit, aliamque atque aliam à prima
non degenerem, præstante gratia Dei, quotidie substi-
tuit, vt nobis eorum alumni per multiplices probatio-
num gradus altiùs prouecti semper præsto sint, quos
in rebus arduis suscipiendis fructuosos operarios ascis-
camus. Eos autem, vt firmiorem nobis opem ad prædi-
cta nauare possint, ab omni non modò iniuria, sed
etiam calumnia studemus intactos conseruare,</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Gregorius XIV. in Bulla anni 1571. die<marginalia>Gregor 14.|Illustre testi|monium.</marginalia>
28. Iunij, sic auspicatissimè auspicatur Ecclesiæ
Catholicæ, cui, Deo auctore, præsumus, decor atque
vtilitas postulat, vt cum in omnibus illius membris fo-
uendis atque ornandis assiduè nobis laborandum sit:
in illam tamen præcipuè vigilantiæ nostræ partem im-
pendere debeamus, quæ non modò ipsa per se robur ac
pulchritudinem corpori huic mystico afferunt, sed ce-
teras etiam eius partes, vel disruptas consolidare, vel
integras custodire, vel fædatas eluere, atque etiam or-
nare valeant. Inter hæc autem quem locum obtineant
Religiosi Ordines, præsertim verò qui proximorum
vtilitati deseruiunt, cùm & superiora tempora & præ-
sentia diligenter attendimus. In his verò Religio So-
cietatis IESV, quam nouissimis hisce diebus diuina
prouidentia excitauit, adeo strenuè laborauit, ac sine
intermissione laborat, vt illius vel turbationem, vel
infirmitatem, ad commune Ecclesiæ damnum; vel pa-
cem atque integritatem, ad eiusdem vtilitatem maxi-
mè pertinere putetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Paulus in Bulla anni 1606. die 4. Sep-<marginalia>Pauli V.|luculentum|aliud.</marginalia>
tembris sic orsus: Quantùm Religio Societatis IESV
in Ecclesia ad fidei, pietatis, & religionis augmentum
profecerit, & in dies magis proficiat: Nos ipsi scimus,
& Christiana Respublica nouit vniuersa. Proptereà<-P>@@

<-P>illam diuersimodè perturbare, ab incepto retardare,
malis artibus humani generis hostis quotidie nititur:
è contra verò illam & in suo laudabili proposito confo-
uere, & ad Instituti sui puritatem & nitorem pristi-
num retinendum adiuuare in quo vno solo vis Religio-
nis consistit, procurarunt Prædecessores nostri, & nos
totis viribus contendimus. & inferiùs. Nos igitur certò
scientes totum sanctæ huius, & numquàm satis lau-
datæ Religionis stabilimentum & profectum, in vi-
ridi Instituti ipsius &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Iuxta hæc & alia, quæ longum esset re-<marginalia>Perfectissima|illa ex vi|Instituti.|P. Suarez.</marginalia>
censere, & satis notabilia sunt, vt liquet, resolutio
illa vim accipit, quam Eximius Doctor P. Sua-
rius exhibet solidis fundamentis roboratam Tomo
4. de Religione Tract. 10. de Societate Lib. 1. Cap. 7. à
n. 3. vbi euidenter ostendit Societatem ex vi sui
instituti perfectissimam esse, & in eo infimum
gradum non tenere. Hoc vltimum ita explicat,
vt per negationem potiùs, quàm per positiuam
comparationem sibi visum fuerit statuendum, vt
omnem inuidiam amoueret. Vbi inuidiæ nomen
sic oportet accipiat lector, vt præter vulgarem si-
gnificationem, aliam è Grammaticis lexicis ad-
uertat adsciscendam. Qua tamen opportunè vsus
Eminentissimus Cardinalis Sfortia Pallauicinus<marginalia>Cardinalis|Sfortia|Pallauici-|nus.</marginalia>
Cap. vltimo vindicationum Societatis vers. Age, sic
scribens: Romani Pontifices miro consensu per innu-
mera diplomata, quæ in omnium manu sunt, Societa-
tem priuilegijs atque immunitatibus amplissimis vs-
que ad magnam inuidiam influxerunt. Sic ille. Vult
ergo sapientissimus ac modestissimus iuxta Magi-
ster Societatem aliquibus saltim exæquandam ex
ijs, quibus simile congruit institutum, quo in ge-
nere Mendicantes habentur, è quarum illa nu-
mero, iuxta Pontificias Sanctiones, & quidem illi
de suorum Ordinum perfectione contendunt, vt
non facile appareat cui sit malum aureum tri-
buendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Iam ex præfatis Positiones istas minimè
negandas elicio.</P>
<P>  Prima sit. Societas ob eximios in Ecclesia fru-
ctus præ ceteris alijs Religiosis Ordinibus maio-
res fauores & gratias apud Apostolicam Sedem
promeruit. Sic Pius Quartus, qui de vitæ exem-
plo elogium grande præmiserat.</P>
<P>  Secunda. Religiosi Societatis, qui ex instituto
excolendæ & propagandæ fidei sunt exposi-
ti, & qui dicunt se ob frugem melioris vitæ, &
strictioris obseruantiæ transitum velle, neuti-
quam credendi, proprium commodum Christia-
næ Reipublicæ vtilitati indiscrètè præferentes. Sic
Pius Quintus.</P>
<P>  Tertia. Multiplicia Societatis ministeria adeò
Ecclesiæ proficua sunt, vt licet Religiosi alij ad
publicas supplicationes adigi possint, ab huiusmo-
di occupatione veniat releuanda Societas, cuius
alumni eisdem laudabiliter incubuerunt, vtpotè
quæ maioris momenti sunt, & ita alijs præferen-
da. Sic Idem.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Quarta. Societas maximè vtiles ac neces-
sarias functiones, magno Dei beneficio, & Eccle-
siæ spirituali emolumento exercet, cum admira-
bili varietate, & ingentium laborum impensis.
Sic Gregorius XIII. prædicta in speciali recen-
sens.</P>
<P>  Quinta. Societatis Religiosi pondus diei &
æstus sustinent, & quotidie verbo & exemplo,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0045.jpg/>
@@1@<SE45>30 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>magnisque laboribus pro Dei gloria supportatis,
magno cùm fructu, digni sunt, quos speciali-
bus fauoribus Sedes Apostolica pr$unclearsequatur. Sic
Idem.</P>
<P>  Sexta, Societas Iesv è thesauris diuinæ sapien-
tiæ & prouidentiæ, temporibus maioris necessi-
tatis exprompta, cum felicissimis successibus, &
mirificis in agro Domini fructibus, ob peculiare
illius Institutum. Iuxta eumdem.</P>
<P>  Septima, Religiosi Societatis præ alijs sunt
præstò Pontificibus, vti fructuosi Operarij ad res
arduas suscipiendas. Et proles valde proficua, &
ad omnia pericula pro Ecclesia Dei subeunda:
vnde dignissimi eorumdem protectione, vt fir-
miorem opem nauare possint. Idem.</P>
<P>  Octaua, Societas Iesv diuina prouidentia ex-
tremis temporibus excitata, adeò strenuè in Dei
Ecclesia laborat, vt illius damnum totius Eccle-
siæ damnum debeat æstimari, sicut & pacem &
integritatem ipsius ad eiusdem Ecclesiæ vtilita-
tem maximè pertinere putatur. Sic Idem atte-
statur.</P>
<P>  Nona, Apostolica Sedes, & Christiana Res-
publica vniuersa agnoscit fidei, pietatis, & reli-
gionis augmenta in Dei Ecclesia per Societatem
accepta. Vnde illam in sui Instituti puritate con-
seruare Summi Pontifices totis viribus accura-
runt, in quo laudes singulares admiscent, dum
illam sanctam, & numquàm satis laudatam pro-
fitentur. Sic Paulus Quintus.</P>
<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Decima. Societas ex vi sui Instituti per-
fectissima est, neque in eo genere gradum infi-
mum tenet, vnde aliquibus ex Mendicantibus
exæquari potest. Cumque inter eas non sit ex-
ploratum quæ illa sit, cui supremus competat,
nulla se potest irrefragabilibus fundamentis euin-
cere perfectiore&#x0303;. Sic ex P. Suario, & vrgentissima
ratione, pro quo & Cardinalis Sfortia Pallauici-
nus, dignitate non magis quàm eruditione emi-
nens, cùm Eminentissimus in illa sit in vindicatio-
nibus citatis Cap. 5. modestissimè locutus, vt par<marginalia>Cardinalis|Sfortiæ|sententia,|& commen-|datio.</marginalia>
est, dum præeminentiam remouet, licet finem
agnoscat & probet amplitudine & celsitate præ-
stantissimum. De quo apud Illustrissimum Cara-
muelem in Apologemate de Probabilioritate lucu-
lenta mentio, dum eum vocat virum; quo doctio-
rem non cognoscit Europa, Consistorij Apostolici glo-
riam, ornamentum Italiæ, in quo eruditio & pietas de<marginalia>Illustriss.|Caramuel.</marginalia>
primatu concertant: quem dedit orbi Christiano Deus,
vt ad eius exemplum Ecclesiastici Principes mores
suos accuratiùs eliment. Sic in dedicatoria Episto-
la, qui in Apologematis Secunda ad illius similia
habet, nisi quòd & se discipulum fateatur ipsius:
vt coràm te, inquiens, sicut coràm suo magistro dis-
cipulus, exponam quod in hac materio ex suis, & alio-
rum Illustrium Doctorum Operibus didicerim. Sic
pro sua ille modestia, qui ingenij & eruditionis
præstantia toto orbe percelebris, & iterato ho-
norificentissimus Præsulatu.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> Iam ex præ iactis Positionibus vna illa<marginalia>Religiosi So-|cietatis ex vi|Iuris com-|munis ad|Religiones|alias Men-|dicantes|transire non|possunt.</marginalia>
elicienda consequentia: Religiosi ergo Societa-
tis de iure communi ad Religiones alias Mendi-
cantes, vtpotè obseruantiores & perfectiores,
transire non possunt. Perfectio ad finem referen-
da: obseruantia ad media, quibus ille proponi-
tur obtinendus. Finem præstantissimum vidimus,
neque potest ab vllo ratione prædito circa veri-<-P>@@

<-P>tatem istam dubitari. Media accommodatissi-
ma, & fideliter obseruata sic Pontificibus recla-
mantibus. Primatum non ambimus, de æquali-
tate cum aliquibus licet affirmare: quod si &
hoc non datur, liceat dubitatio, vt non sit planè
earum excessus exploratus. Inter ipsas statuatur
ille, conuenientibus illis in vnum: quod cùm spe-
rari nequeat, vbi incerta omnia, neque transitus
Societatis Religiosis communi iure concedi.
Circa quod possem quidem sapientissimi Magi-
stri Manæij dictum lepidè, suo more, in gymna-
sio Salmanticensi iactatum, & cum auditorum
plausu exceptum recensere, quo assertionem
præfatam Societati parùm honorificam conuel-
lebat terminorum conuersione. Sed parcendum
istis, & vtrimque vtinam, vt ad difficultatis pro-
positæ enodationem tandem veniamus,</P>
<Z><A+1>Dubium propositum enodatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>123.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Sse quidem improbabilem sententiā, de<marginalia>An Confes-|sarius tenea-|tur absolue.|Regularens|vole&#x0303;tem vti|Cruciata.|Clemens|Octauus.</marginalia>
qua suprà, semel atq; iterùm pron&#x0169;tian-
dum. Et ex eadem emergentia incommoda circa
regularem obseruantiam iam pridem perspexit
Clemens VIII. & id vt manifestum proposuit in
Bulla, quæ incipit Romanus Pontifex an. 1595. die
14. Iunij, sic dicens: Sanè cùm ratio doceat, & ex-
perientia compertum sit Religionibus valde pernicio-
sum existere, vt earum Religiosis licitum sit Confessa-
rium sibi eligere &c. Vbi de Cruciata sermo.<marginalia>Discursus|eneruis|Dom.|Arauxo pro|affirmatio-|ne.</marginalia>
Quod tamen vt liceat sic arguit Dom. Arauxo:
Nam quoties sub opinione versatur vtrum Con-
fessarius habeat iurisdictionem, licitum est Con-
fessario administrare Sacramentum P&#x0153;nitentiæ,
& p&#x0153;nitenti illud recipere sub opinione probabi-
li, licet minu̇s probabili, dummodò probabilis
sit, quoniam in eo euentu Fcclesia confert iu-
risdictionem, sicut in errore communi, propter
communem vtilitatem, & ingentia incommoda
euitāda, ex Bonacina, Sanchez, Lessio, Castro Pa-
lao, Maldero, & alijs, quos citat & sequitur Diana
Tract. 2. de opinione probabili Resol. 2. Sic ille, nobis
relinquens doctrinæ illius applicationem. In qua
obseruandum contrariam esse illam, ex vero ta-
men dictamine deriuatam, ei, quam superiùs
improbauimus, dum acriter ille contendit opi-
nionem minùs probabilem non posse probabilio-
re relicta in praxi teneri, contra quam militant
citati ab eodem Auctores. Quod si diceret malè
quidem tunc agere Confessarium, Confessionem
tamen validam esse, non esset in assertionibus
compugnantia: atqui non solùm validum asserit,
sed & licitum etiam Confessario & p&#x0153;nitenti
protestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Stante ergo improbabilitate dicta iuxta<marginalia>Vrgetur|difficultas.</marginalia>
Confessarij mentem insurgit difficultas, si acci-
dat Religiosum confiteri non habenti iurisdi-
ctionem circa reseruata, & dicat velle se absolui
ab aliquibus eius generis beneficio Cruciatæ. Et
casus vrget quando est inchoata Confessio, & res
non integra, vt dici solet: nam ante illam repelli
potest, cùm non recognoscat in se audiendi obli-
gationem. Quamuis & circa hoc aliqua esse dif-
ficultas queat, si videlicet Confessarius, quamuis
facultatem dictam non habeat, sit tamen ex de-
signatis: cùm enim tunc quasi Ordinarius sit, vi-
detur teneri ad excipiendam Confessionem, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0046.jpg/>
@@1@<SE46>Appendix de Probabilitate. §. VI. circa obligat. Confessarij. 31
<duolan 2><-P>ad se gerendum fauorabiliter cum p&#x0153;nitente,
eius se conformans opinioni: nam & Religiosi
illas tutò sequi possunt, vt benè obseruat Lezana
Verbo, Opinio probabilis pro Regularibus n. 5. licet n.<marginalia>Lezana.</marginalia>
4. dicat illis quod est tutius consulendum, & qui-
dem hîc non videtur habere locum modus di-
cendi aliquorum apud citatos, & præsertim apud<marginalia>Discrimen|Ordinarij &|delegati|Confessarij.</marginalia>
P. Lugo Parte 1. Quæst. 14. post P. Thomam San-
cium Lib. 1. citato Cap. 9. n. 13. qui circa obliga-
tionem amplectendi opinionem p&#x0153;nitentis illam
statuunt differentiam, quod scilicet ordinarius
Confessarius non possit, secus delegatus; quia in
eo videntur fundari, quòd hic voluntariè audit,
& potest p&#x0153;nitentem ad proprium pastorem re-
mittere: Ordinarius, autem ex necessitate: vnde
cùm ad alium remittere nequeat, debet ius suæ
oui reddere, habenti illud vt probabilem sequa-
tur opinionem. Quem dicendi modum commu-
niter Doctores reijciunt, vt videri apud citatos
potest. Sed vt probabilem illum habeamus, in
casu nostro non currit illius fundamentum, cùm
Religiosus designatus Confessarius ex necessitate
audiat, vnde & ex necessitate debet ius suum
reddere p&#x0153;nitenti, qui onus graue proculdubio
subiret. Si, cùm possit à Confessario audiri, co-
geretur adire Prælatum, bis peccata eadem con-
fessurus,</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Difficultas ergo ex eo habetur quòd sen-<marginalia>Ex improba-|bilitate iu-|dicio Con-|fessarij du-|bium vr-|gens.</marginalia>
tentia, de qua loquimur, censeatur improbabilis
Confessario, cùm tamen non videatur talis p&#x0153;-
nitenti, qui pro ea multos habet Auctores, vnde
& meritò eam potest reputare probabilem, & suo
iure vti in ordine ad absolutionem obtinendam.
Si enim ex eo quòd à Confessario opinio p&#x0153;ni-
tentis non censeatur probabilis, sine absolutione
dimittendus sit, passim id poterit euenire, iudican-
tibus Confessarijs opiniones esse improbabiles,
quæ tamen à viris doctis probabiles iudicentur.
Vnde inconueniens illud de graui p&#x0153;nitentium
onere non videtur euitari, quod Doctores com-
munem tenentes sententiam meritò intolerabile
profitentur. Vnde & ex illis multi, hoc quod ab-
solutè affirmant de operando iuxta opinionem<marginalia>Sed sauent|pro obliga-|tione Docto-|res.</marginalia>
p&#x0153;nitentis, ad opinionem etiam extendunt, cir-
ca cuius probabilitatem varietas sententiarum sit,
cùm sint qui illam affirment, & pariter qui eam-
dem inficientur. Sic P. Thomas Sancius suprà n.<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
30. vbi ad hoc vt Confessarius teneatur sequi o-
pinionem p&#x0153;nitentis satis esse ait illum à Do-
ctoribus probatæ auctoritatis approbari vt talem,
licet ipse falsam arbitretur. Angelus Bossius Parte<marginalia>Bossius.</marginalia>
1. Tit. 1. nu. 173. vers. Ad vltimum iuxta mentem
aliorum, de quibus n. 171. & etiam propriam: li-
cet ij, quos adducit nu. 170. in sensu, de quo agi-
mus non loquantur, sed quando quis probabilem
reputat opinionem vnius Doctoris ob illius au-
ctoritatem; cùm tamen ipse cum Doctoribus
reliquis ex principijs intrinsecis eam reputet im-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
probabilem. Sic enim tenet P. Arriaga ab eo cita-
tus Tomo 1. in 1. 2. Disput. 24. n. 10. & P. Tannerus
ab eodem conrra P. Vasquez allocutus, quid-
quid de Pasqualigo sit Decisione 23. qui tamen<marginalia>Pasquali-|gus.</marginalia>
similiter videtur locutus. Pater autem Arriaga
mentem suam circa difficultatem præsentem alibi
aperuit, vt inferiùs videbimus. In terminis autem<marginalia>Sunt & qui|negent.</marginalia>
proprijs loquens, scilicet de Bulla Cruciata, vide-
tur sentire similiter, cùm tantùm dicat num. 232.<-P>@@

<-P>Confessarium opinantem priuilegium illius non
prodesse Regularibus non teneri audire Confes-
sionem tenentis sententiam oppositam: cùm ta-
men n. 231. absolutè teneat Confessarium teneri
absolutionem impendere cùm potest, audita
Confessione, etiamsi improbabilem sententiam
existimet, dummodò non sit manifestè improba-
bilis; etiamsi opinio talis versetur circa iurisdi-
ctionem Confessarij, contra Cardinalem Lugo
inferius adducendum. Sed his non obstantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Dico Primò. Confessarius existimans<marginalia>Affirmatiua|resolutio,|cum opinio|versatur|circa actio-|nes p&#x0153;niten-|tis.</marginalia>
opinionem p&#x0153;nitentis esse improbabilem, potest
illum absoluere, si circa probabilitatem sint qui
faueant; aut vnius multorum instar, propter egre-
giam sapientiam, & qualitates alias auctoritatem
dictis conciliantes, quando opinio versatur circa
actiones p&#x0153;nitentis, de quibus extra Sacramen-
tum esse occasio potest. Sic Cardinalis Lugo
Disput. 23. de P&#x0153;nitentia nu. 45. Germanus frater
P. Franciscus de Lugo suprà nu. 108. P. Arriaga
Tomo 8. Disput. 44. n. 4. Angelus Bossius suprà, &
n. 174. P. Escobar de Mendoza Tomo 2. Problema-
tum Lib. 16. n. 646. & alij plures, qui simul tenent
duo illa, & ad probabilitatem vnum sufficere Do-
ctorem, & Confessarium tenere obligatione iam
dicta. Et ratio est clara: Quia licet Confessarius
improbabilem opinionem p&#x0153;nitentis iudicet, re-
uera tamen probabilis est aliorum iudicio: ergo
potest se illi conformare.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Dices posse Confessarium prudenter iu-<marginalia>Euasio præ-|clusa, quan-|do de vnius|Doctoris au-|ctoritate|agitur.</marginalia>
dicare non obstare improbabilitati iudicium v-
nius Doctoris, & ita eo non obstante censere im-
probabilem, ac consequenter non posse eam am-
plecti, quia improbabilem iuxta communem sen-
tentiam Doctorum nullus amplecti licitè potest,
cùm certum sit imprudentissimè agere: quod be-
ne cum alijs, quos citat, aduertit P. Arriaga suprà
n. 3. & responsio dicta roborari potest auctoritate
P. Vasquez, qui Tomo 1. in 1. 2. Disput. 62. Cap. 3.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
affirmat quòd si opinio vnius tantùm Doctoris
sit, qui contrariam putat veram, non potest illam
amplecti, quia cum assensu circa veritatem non
potest stare assensus circa probabilitatem oppo-
siti.</P>
<P>  Sed hoc non obstat: licet enim ita euenire
possit, vt non obstante auctoritate pro sententia
aliqua, censeatur improbabilis, & sic stante eo
dictamine nequeat quis eamdem sequi, si nihil
aliud accedat, quod vsum reddat licitum: potest
tamen tale aliquid addi, dum scilicet quis iudicat
opinionem talem probabiliter esse probabilem:
quod euidenti discursu euincitur admissa susti-
nentia de sufficientia auctoritatis vnius Doctoris
ad probabilitatem, sumendo illam pro Maiore,
& addendo statim: Atqui sententia ista sic se ha-
bet (ostendendo illam experimento) igitur est
probabiliter talis. Sententia autem P. Vazquez
communiter non placet, & eam benè impu-
gnat P. Arriaga citato num. 10. & Bossius citatus
nu. 125.</P>
<P>  <absatz-nummer>128.</absatz-nummer> Dico Secundò. Vt liceat sequi opinio-<marginalia>Stat resolu-|tio sine iudi-|cio circa|veritatem|opinionis.</marginalia>
nem, de qua nuper, non est necessarium vt illam
censens improbabilem, simul etiam vt veram am-
plectatur, sed sufficit illius firmum de probabili-
tate iudicium. Sic Bossius suprà n. 87. contra Bres-
serum, qui saltem duos arbitratus est necessarios,
vt opinioni, quam non sequuntur, probabilitatem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0047.jpg/>
@@1@<SE47>32 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>concilient, nec errante quidem discursu: ait enim
maiorem auctoritatem opinioni conferre eum,
qui eam veram existimat, quàm is, qui eam
reijcit, licet probabilem arbitretur. Vt ergo sequi
illam tutò quis possit, aliquid addendum, quo de-
fectus ille suppleatur. Et hoc est Doctoris alte-
rius testimonium de probabilitate pronuntiantis.
Sed verò discursus talis non vrget, quia alienus à
communi sententia, de qua dictum: qui enim ob
vnius Doctoris auctoritatem sufficientiam pro-
babilitatis haberi dicunt, absolutè loquuntur. Et
ratio est, quia modo dicto operans non agit im-
prudenter, quod est fundamentum inconcussum
in hac de probabilitate materia. Vnde cùm quæ-
rimus an agere aliquid nobis liceat à viro docto;
& ille respondet annuens quæstioni, non est no-
bis necessaria iterata quæstio, vt sciamus an ipse
talem opinionem veram existimet, an tantùm
probabilem. Licet ergo minus videatur proba-
bilitatis habere vnius Doctoris sententia circa
probabilitatem solam, quod suppleri testimonio
alterius possit; id quidem non tollit quo minùs
ex priori sufficiens fundamentum ad securè ope-
randum habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> His adde quod videtur valde notandum,<marginalia>Sententia|vnius Do-|ctoris num-|quàm omni-|no singula-|ris.</marginalia>
cùm Doctor aliquis sententiam quampiam pro-
fert; quæ videtur singularis, numquàm reuera
esse talem: nam & antequàm proferatur in pu-
blicum typis mandata, & posteà, aliquos habuit,
& habet sectatores. Quòd ante, ex eo ostenditur,
quia cùm grauis Doctor sit, & vt talis habitus, ac
velut oraculum; non solùm à discipulis, qui &
ipsi citò euadunt magistri, sed ab alijs etiam cum
honore & approbatione eius sententiæ sunt ex-
ceptæ, & hoc quidem etiamsi typis ad publicam
lucem vsus non fuerit: quod cùm accidit, appro-
batio Reuisor&#x0169; accedit, quos non semper est cre-
dibile suo muneri defuisse. Quòd verò & posteà
ex eo quod ex D. Hieronymo dedimus suprà nu.<marginalia>D. Hiero-|nymus.</marginalia>
57. nullum scilicet esse librum, qui non habeat
lectorem similem fui. Item. Quia cùm rationes
sint non leues, impossibile est moraliter vt illæ
aliquorum mentibus non adaptentur. Vnde &
passim euenit, & experimento quisque suo com-
probare potest, si litteras superioris Ordinis seriò
tractauerit, multa se offerri discursui circa quæ-
stiones, de quibus agitur, neque lecta, neque au-
dita, & cùm veluti proprij ingenij partus sic ad-
notando conscripserit, illa posthac in vno aut plu-
ribus nondum visis Auctoribus deprehendit. Ne-
que ex eo quòd in libris opinio singularis suc-
currat, ideò talis reputanda, nam & Doctores
sunt, vt superiùs adnotatum, qui licet opera non
ediderint sua, & fuerunt & sunt vulgatissimis sa-
pientiores.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Etiam si p&#x0153;nitens non cen-<marginalia>Absolui po-|test p&#x0153;nitens|procedens|iuxta alie-|nam opinio-|nem.</marginalia>
seat veram opinionem, sed vt probabilem ample-
ctatur, potest Confessarius eidem conformari.
Hoc probo ex multorum, immò ferè omnium
sententia, de qua suprà, dicentium posse quem-
vis opinionem minùs probabilem sequi relicta
probabiliore: quo euentu certum videtur non
posse illum opinionem talem vt veram amplecti,
sed tantùm vt probabilem, & insuper ostensum
est Confessarium non solùm posse, sed debere sic
accedenti conformari. Ex quo euincitur mani-
festè quòd in hoc negotio non attenditur quid<-P>@@

<-P>p&#x0153;nitens circa veritatem opinionis sentiat, sed
circa probabilitatem, & ita in nostro casu pariter
sentiendum, quando scilicet Confessarius impro-
babilem reputat sententiam talem, qua se p&#x0153;ni-
tens apud eumdem nititur adiuuari.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Dico Quartò. Quando opinio, qua se<marginalia>Cessat obli-|gatio quan|do opinio,|concernit|valorem Sa-|cramenti.</marginalia>
tueri conatur p&#x0153;nitens, concernit valorem Sa-
cramenti, non tenetur Confessarius eidem con-
formari. Sic Cardinalis Lugo suprà, & germanus
frater P. Franciscus n. 106. P. Arriaga supra n. 4.
P. Escobar de Mendoza supra. Ioannes Sancius
Disput. 44. n. 10. vers. sed valde, & sequenti. Basilius
Legionensis de Matrimonio Lib. 4. Cap. 25. num. 8.
P. Palaus Tomo 3. Disput. 2. Puncto 4. n. 4. & alij. Ea
autem ex quibus pendet valor Sacramenti sunt,
iurisdictio in Confessario, & quæ ad dispositio-
nem in p&#x0153;nitente pertinent vt valida sit absolu-
tio. Ratio est, quia cùm absoluere sit propria
Confessarij actio, in hac ipse debet esse iudex, &
regulare illam vt rectè fiat, ne aliàs inualidum
reddatur Sacramentum.</P>
<P>  Dices Primò nullum esse periculum inuali-<marginalia>Instantia|eneruis ex|Ecclesia sup-|plente defe-|ctum. cum|explicatione|percommo-|da circa|illud.</marginalia>
dandi Sacramentum, cùm Ecclesia suppleat defe-
ctum quando Confessarius probabiliter iuxta di-
cta operatur.</P>
<P>  Sed contra, quia tunc non accidit dicta sup-
pletio, quando Confessarius operatur probabili-
ter, probabilitate se tenente ex parte actionum ad
Sacramentum non spectantium, quia cùm illæ
sint probabiliter licitæ, eas exercens non peccat,
vnde ratione eorum non accedit ad Sacramen-
tum indispositus, & ita debet absolui, si aliquid
tale ad Confessionom adducatur, vnde & nihil est
in eo casu, quod debeat ab Ecclesia suppleri. Si
autem sit defectus aliquis ex parte dispositionis,
licet probabile sit ex eo non inualidari Sacramen-
tum; si tamen reipsa falsa sit talis opinio, non
potest defectus talis ab Ecclesia suppleri: vt si do-
lor fuit talis aut talis, & Confessio etiam: quia
cùm id concernat materiam Sacramenti, ad eam
se iurisdictio illius non extendit. In quo cùm hîc
& nunc sit iudex Confessarius, si ille iudicat de-
fectum esse talem, & speculatiuè & practicè, non
est cur debeat ad iudicandum iuxta p&#x0153;nitentis
voluntatem adigi, cùm sit insupplebilis defectus,
quem ipse iudicat intercedere. Alius autem defe-
ctus est ex parte ipsius Confessarij, quia non est
certa iurisdictio, licet sit probabilis: & tunc com-
munis Doctorum sententia est defectum talem
ab Ecclesia suppleri, quia cùm iurisdictio ab ea
pendeat, ob grauia inconuenientia, quæ ex op-
posito sequerentur, ita se gerit; licet, vt superiùs
diximus n. 8. hoc certum non sit, cùm pro parte
aduersa non desint graues Scriptores, quod &
Ioannes Sancius in posteriori editione robustiùs
comprobauit. Disput. 44. citatan. 10. Atqui duris-
simum est, vt seclusa necessitate debeat obligari
Confessarius, qui iudicat se carere iurisdictione,
vt præter incertitudinem dictam, cum qua graue
est operari, aliam addat, vel nouum illius caput,
si contra sententiam sibi certam, quia contra-
ria improbabilis, operetur: non ergo ad id te-
netur.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Dices Secundò p&#x0153;nitentem in casu di-<marginalia>Alia ex dis-|positione qua|accedit p&#x0153;-|nitens accu-|rata.</marginalia>
cto rectè dispositum accedere etiam respectu ta-
lis Confessarij, & ita quomodocumque admitta-
tur probabilitas, aut explicatur Confessarij actio,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0048.jpg/>
@@1@<SE48>Appendix de Probabilitate. §. VI. Circa obligat. Confessarij. 33
<duolan 2><-P>absolui posse, immò & debere, quia ratione Con-
fessionis ius acquisiuit, ne graue sustineat onus
bis eadem peccata confitendi.</P>
<P>  Verùm hoc non vrget, & contra illud est ratio
adducta: licet enim demus illum rectè disposi-
tum, sed non respectu talis Confessarij de sua in-
certi iurisdictione, & qui solus est iudex suæ a-
ctionis, iudicatque penitus falsam opinionem, qua
se p&#x0153;nitens vult tueri, neque habet proximum
fundamentum ad illam variandam. Quod verò ex
negata absolutione illud onus iterandæ resultet
Confessionis, sibi imputet p&#x0153;nitens, qui Confes-
sarium priùs non admonuit, si conscius rei fuit;
sicut qui reseruata est confessus, à quibus nequit
absolui. Si autem bona fide processit, idem, quod
de reseruatis dicendum bona etiam fide Confessis:
& id per accidens euenit, sicut sæpe alias ex con-
fitentium ignorantia. Inconueniens autem illud,
de quo n. 125. de facili in Confessarijs improba-
bilitatis censura, non est quidem frequens, cùm
potius oppositum videamus, ad probabilia scilicet
Confessariorum pia nimis iudicia declinare. Et
cùm de probabilitate atque improbabilitate iudi-
care, doctiorum sit, & non turbæ semidoctorum,
cùm tale accidit, magno id cum fundamento stat,
vnde ex eo argui nequit, vt videatur difficilius
reddi P&#x0153;nitentis Sacramentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> Dico Quintò. Id quod dictum est. Asser-<marginalia>Circa Regu-|lares vrgen-|tior praxis in|absolutione|virtute|Cruciatæ.</marginalia>
tione præcedenti, in absolutione Regularium vir-
tute Cruciatæ specialiùs practicandum. Sic citati
dum in illa exemplum asserti sui statuunt. Et licet
Cardinalis Lugo id non præstet citato loco, ad-
nectendum tamen illi quod habet Disputat. 22. n.
193. Sicut & P. Escobar id, quod resolutoriè con-
cludit Tomo 1. Lib. 7. nu. 559. Id autem proptereà
specialiùs dictum, quia & maximè controuersum,
& obuium magis: quin etiam, quia & sic iudi-
cantium copia maior, in quibus grauissimi Scrip-
tores, huius sæculi clariora lumina: cùm tamen
negantibus sua etiam negari nequeat auctoritas, id
ex eâdem habemus, vt nolentes ipsorum sententia
vti, ad non vsum talem, præsidium in eâdem ha-
beamus, dum & Legionensis & Sancius doctrinæ
dudum stabilitæ Assertionis præcedentis suffra-
gantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>334.</absatz-nummer> Sed cùm probabilitatis notæ illam inter<marginalia>Ex auctori-|tate aduer-|santium|præsidium|firmum non|extare.|Cardinalis|Lugo.</marginalia>
præcipuas admittant, quæ ex Doctorum auctori-
tate desumitur, addendum hîc aliquid; ne videa-
mur eidem infensi, dum adeò constanter relucta-
mur. In primis ergo sit ratio, quam Cardinalis
Lugo reddit citato nu. 193. aduersantes scilicet re
fortè non satis examinata, nec fundamentis con-
trarijs visis iudicasse. Et quidem fundamentum
illud speciale apud eos non occurrit, Sedem vide-
licet Apostolicam irritas declarasse absolutiones
virtute Bullæ impertitas Regularibus ante Mo-
tum proprium Vrbani Octaui die 29. Iunij an.
1630. quando scilicetres hæc minùs fuerat, licet
satis, benè intelligere volentibus declarata. Ex
quo arguo pro instituto præsenti sic: Ante Vr-
bani Motum proprium fuerant multi, qui Regu-
lares beneficio Bullæ vti posse docuerunt, nec
contemnendæ auctoritatis, propter quam tunc
eodem modo arguebatur, quo nunc arguitur, ab
auctoritate scilicet: neque voluntas Sedis Apo-
stolicæ tantoperè declarata, vnde & rationi non
ita locus videbatur occlusus: Atqui his non ob-<-P>@@

<-P>stantibus declarauit Pontifex irritas fuisse Con-
fessiones: ergo modò tales esse potiori est ratione
dicecdum. Discursus videtur euidens.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Prætereà arguo, & quidem non minus<marginalia>Defectus ab|Ecclesia non|suppletur in|eo casu.</marginalia>
efficaciter. Si liceret modò opinione dicta tam-
quàm probabili vti, eatenus esset quatenus com-
munis doctrina statuit Ecclesiam, cùm vsus talis
datur, si opinio re ipsa falsa sit, defectum supplere.
Atqui si opinio dicta falsa reipsa est, defectus non
suppletur: ergo non licet ea vti. Maiorem ad-
mittunt aduersarij, & Minor ostenditur ex dictis:
Nam stante maiore fundamento, vt sibi persuade-
re possent sic sentientes defectus talis supplemen-
tum, apertè decepti sunt: ergo nequit contraria
in Ecclesia, id est, Sede Apostolica, voluntas vero-
simili coniectura præsumi. Cùm igitur adeò irre-
fragabile sit nostræ sententiæ fundamentum, ne-
quit eidem aliter sentientium auctoritas incom-
modare. Nos itaque nemini auctoritatis vnciam
detrahimus, sed Pontificia Sedes, cui illa non po-
test non esse perspecta, nihil ea obstante, iudicium,
cui refragari nequeat, interponit. Quemadmo-
dùm stante quam plurium Doctorum auctoritate
circa absentis absolutionem, ea non attenta sci-
mus quid circa sententiam talem sit à Sede Apo-
stolica pronuntiatum. Opinio etiam illa de dupli-
cato stipendio pro applicatione fructus respon-
dentis Sacerdoti, suos habebat Auctores, & perge-
bat illa plures proculdubio indies habitura: & ta-
men est Sedis eiusdem auctoritate proscripta. Nu-
per etiam SS. Dom. Alexander Septimus 28. sen-
tentias bonis authoratas patronis censorio perfre-
quit baculo, & alias nouiori Decreto, quibus
quadragesimus quintus numerus integratur, vt de
alijs taceam.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Pro quo & est doctrina satis apud Scrip-<marginalia>Improbabilis|opinio con-|tra Decre-|tum Ponti-|ficium.</marginalia>
tores obuia, quam & aduersantes magistrali au-
ctoritate proponunt, illam scilicet opinionem à
probabilitate deficere, quæ contra se habet Ponti-
ficium Decretum, licet tantùm indirectè, vt videri
potest apud Dom. Arauxo Disp. 9. citata nu. 8. vbi<marginalia>Dom.|Arauxo.</marginalia>
sic ait: Opinio aduersans directè vel indirectè per bo-
nam consequentiam alicui testimonio Sacræ Scriptu-
ræ, aut alicui Decreto Concilij Generalis, aut alicui
Decreto Pontificio Iuris communis, aut Extrauagan-
ti, aut contra sententiam rei iudicatæ non appella-
tam intra decennium, non potest sequi tuta conscien-
tia in his, quæ pertinent ad fidem, aut bonos mores.
Sic ille: pro quo & videnda quæ diximus num.
41. Cùm ergo opinio, de qua agimus, non solùm
contra Decretum vnum Pontificium, sed con-
tra plura esse comprobetur, quidquid de auctori-
tate sit, probabilitate practica debet destituta iu-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
dicari. Vbi quod ex P. Thoma Sancio dictum
num. citato conuenienter adaptandum, vt aliqui
scribentes non attenderint rationem aliquam, legem,
seu Decretum &c. Non ergo eo in casu auctori-
tati eorum deferendum. Videndus etiam Angelus
Bossius suprà nu. 85. cum multis alijs quos affert,
similiter prolocutus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0049.jpg/>
@@1@<SE49>34 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio I.
<duolan 2><Z><A+2>DVBIVM TERTIVM.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa certitudinem doctrinæ in materia
probabilitatis. Quam certum scilicet sit
posse, quemuis iuxta opinionem proba-
bilem, loquendo generaliter, operari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>137.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ropositionem hanc, In materia fidei &<marginalia>Prosper|Fagnanus|ab Illustriss.|Caramucle|impugnatus,|& notatus.</marginalia>
morum ad conscientiæ securitatem non suffi-
cit opinio probabilis, quæ est Prosperi Fagnani, Il-
lustrissimus Caramuel in Apologemate de Probabili-
tate, censet hæreticam, & illi oppositam Chri-
stianæ religionis dogma receptum. Sic in totius
operis argumento, & Epistola 1. nu. 19. 11. & 43.
& magis specialiter Epistola 4. nu. 115. & n. 119.
id ait esse certum, quod ita ostendit: quia imbi-
bit intrinsecè fundamentales Wicleffi, Lutheri,
Caluini, Baij, & Iansenij hæreses, clarissimèque
illas quinque Propositiones, quas Innocentius X.
& Alexander VII. hæreticas esse declararunt. Pro
quo Catenam habet nu. 288. ad quam se refert.
Item. Quia si Fagnani Doctrina vniuersaliter ac-
cepta esset vera, occurrerent milleni casus, in qui-
bus homo necessariò peccaret, ex quibus vnum
producit, in moribundo sensibus destituto, qui
Christianè vixit, & nullo signo externo Confes-
sionem petijt. Probabile est eum non posse absolui,
& item debere sub mortali. Quidquid faciat tunc
Sacerdos, opinione probabili in materia morum
insistet, & stando Fagnani doctrinæ necessariò
peccabit. Sic centenos casus se posse adiungere
affirmat, Scriptorum auctoritate pro eodem alle-
gata, quatenus dicunt aut Deum impossibilia iu-
bere, aut probabilibus nostris rationibus debere
esse contentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Sic ille, alia deinde fundamenta prosecu-
tus, scilicet omnia Tribunalia Ecclesiastica, sæcu-
laria, Criminalia ex prædicta doctrina iniustè &
iniquè procedere, dum probabilibus sententijs v-
tuntur. Item bella omnia esse iniusta. Medico-
rum item agendi rationem. Ecclesiasticam ener-
uari auctoritatem, quia neque Superiores proba-
biliter præcipere, neque subditi se defendere po-
terunt. Hominum perturbationem sequi, cum
Christi iugum non suaue, sed grauissimum expe-
riri necesse in omnibus sit. Resolutiones aut de-
clarationes Cardinalium, nullius esse momenti,
cùm iuxta probabiles sententias oriantur. Pontifi-
ces perperàm procedere, cùm iuxta illas etiam sta-
tuant, dispensationes, aut gratias alias conceden-
tes. Bullam SS. Dom. Alexandri VII. pro imma-
culata Virginis Conceptione, non solùm nullam,
sed sceleratam esse, quia illa circa opinionem ver-
satur, certum cultum non certo mysterio decer-
nens, cum periculo in rem cultu omni indignam
reipsa impingendi, si fortè contraria sententia ve-
ra sit: quod tamen ex probabili assensu prudenter
procedenti iustificatur: & Pontifex ergo iuxta
probabilem opinionem procedit, dum cultum sta-
tuit, & similiter qui illius Decretum exequuntur.
Vbi aduertendum id quod Pontifex è Cathedra
definitiuè declarat, Ecelesiam scilicet & colere &
coluisse semper Conceptionis mysterium absque
peccato in primo instanti animationis, de fide esse,
non tamen cultum eidem deberi. Vnde stat Bul-<-P>@@

<-P>lam esse de fide, & ex illa necessariò inferri hanc<marginalia>Bulla Ale-|xandri VII.|pro Concep-|tione quid|habeat de|fide.</marginalia>
vniuersalem, In materia fidei ac morum, quando duæ
dantur opiniones probabiles, sine hæresi, sine peccato
possumus alterutram probabiliorem aut minùs proba-
bilem sequi, quamdiu hoc permittat Apostolica Sedes.
Sic ille concludit n. 159.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Catena autem ab eodem proposita id vi-<marginalia>Catena|damnabi-|lium Propo-|sitionum.</marginalia>
detur euincere, vt stante præfata sententia, Deus
impossibilia iubeat, quæ est hæresis manifesta, in
prędictis eiusdem auctoribus ab Ecclesia condem-
nata. Ex qua aliæ in Iansenio dudum profligatæ
facili consequentia deducuntur sic, Peccat homo
in eo quod necessariò facit, & etiam in eo quod
necessario omittit: ergo eodem modo de merito
ac demerito philosophandum: Ergo ad meren-
dum & demerendum in statu naturæ lapsæ non
requiritur in homine libertas à necessitate, sed
sufficit libertas à coactione. Ergo aliqua præcepta
hominibus iustis volentibus & conantibus secun-
dùm præsentes quas habent, vires, sunt impossibi-
lia: deest quoque illis gratia, qua possibilia fiant.
Sicut deficiente gratia est impossibile interdum
adimplere præcepta, etiam præsente gratia est im-
possibile præcepta diuina violare: homo enim
numquàm gratiæ resistit, non enim est talis gra-
tia, vt ei homo resistere possit vel obtemperare;
cum voluntate enim necessariò ad actionem con-
currit. Ergo auxilia sufficientia non dantur: Chri-
stus igitur non est mortuus pro omnibus: quia
si gratiæ sufficientes non dantur illis, qui effica-
ces non habent, nihil omnino illis est Christus
promeritus. Ex hac damnabilium propositionum
Catena id consequenter eliciendum. Ergo non
excusatur apud Deum qui in praxi iuxta proba-
bilem opinionem operatur. Id ostenditur: Quia
excusatio habere locum posset, quatenus Deus
videretur impossibilia præcipere: At hoc non ex-
cusat: & ita eo admisso aliæ constant illationes,
& concatenatio assertionum damnatorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>140.</absatz-nummer> Sic ingenio & eruditione magnus ille &<marginalia>Caramuelis|censura in|Fagnan um|non videtur|ritè funda-|ta.|Matth. 12.|v. 37.</marginalia>
Magister & Præsul, qui nescio an ab omnibus se-
c&#x0169;dùm omnia dicta sit admittendus. Credendum
quidem ipsi de se testanti Iansenismum in Ianse-
nistis sibi pernotis faciliùs & acutius odorari;
sed tamen dum id verba non indicant, ex verbis,
iuxta Euangelium, damnandi aut iustificandi
sunt, sicut lingua, ita & calamo adinstar scribæ,
loquentes: & quidem quæ pro firmanda receptis-
sima adducit, intentum euincunt; sed aliqua, in
quibus vim præcipuam statuit, non videntur ad
notam hæresis infligendam esse satis. Nam in pri-
mis, quod de obligatione ad impossibile dicitur
omnino contra hæreticos repellenda, admittat
qui non esse probabilem opinionem sufficientem
contenderit, quia ex eo quòd tutum debeat quis
amplecti, relicto dubio, nulla impossibilitas sequi-
tur, sicut non sequitur ex obligatione id quod
est tutum amplectendi iuxta communem senten-
tiam, in casu dubij, cùm opinio dubium penitus
non excludat, sicut neque excludit oppositæ par-
tis formidinem. Illi autem, quos adducit, Docto-
res n. 13. & seqq. de impossibilitate pronuntian-
tes, de opinione loquuntur statuente obligatio-
nem amplectendi id quod est probabilius in opi-
nionum conflictu. Et nihilominùs sententia illa
non est grauiore nota digna, & vidimus nu. 67. à
viro docto responsionem adhibitam, qua ratio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0050.jpg/>
@@1@<SE50>Appendix de Probabilitate. §. VI. Circa Caramuelis Apolog. 35
<duolan 2><-P>inde desumpta aliquomodo possit infringi, cùm
tamen ipse illam tueatur.</P>
<P>  Quod autem non sequatur necessariò peccatu-<marginalia>Peccatum|necessario,|qui opin one|probabili|non vtatur,|quomodo ex|illius asserto|non sequa-|tur.</marginalia>
rum aliquoties, qui opinione nequeat probabili se
munire, negabitur; non quidem ex eo quòd pec-
catum componi cum impossibilitate queat, sed
stando principio illi firmissimo fidei contra hære-
ticos stabilito. Et cùm casus proponentur, in qui-
bus id videatur, solutiones competentes adhiben-
dæ, vt in casu illo, de quo nuper sacerdos tenebi-
tur eligere quod tutius est, quia in dubio sic fa-
ciendum. Quid autem tutius tunc, ipse viderit,
qui supponitur Doctorum circa hoc sententias
non ignorare: articulus enim ille, cùm nihil om-
nino certum exhibeat, iuxta sic tenentium sen-
tentiam regulandus est: vt sicut tutum in confli-
ctu non tuti eligendum, ita tutius in tuti contra-
positione, ad cuius cognitionem potest ipsi Do-
ctorum magisterium deseruire. Si dicat magiste-
rium illud esse probabile tantùm, & ita iam in
sententiam contrariam velit nolit delabi: dici po-
test opinionem aliorum non sequi, sed suam, de
tutiore sequendo, quia non semper id quod est
probabilius est etiam tutius, ad cuius cognitionem
non est mirum Scriptorum doctrinas aliquid posse
conducere. Quòd si hæc solutio non satisfacit, ar-<marginalia>Catena præ|dicta, quo|pacto dissol-|uatur.</marginalia>
gumentum profectò non est insolubile. Ex quo
ad Catenam adductam etiam videtur sufficiens so-
lutio adhibita. Et addo pro solutione nuper addu-
cta id quod ex P. Gordono Lib. 1. Quæst. 9. nu. 28.<marginalia>P. Gordo-|rius.</marginalia>
& 30. adducit Angelus Bossius Parte 1. nu. 116.
quòd quando non apparet quę ex duabus opinio-
nibus probabilibus sit tutior & securior pro dam-
no proprio vel proximi vitando, licet operari ex
vtraque opinione probabili: Nam is, cui non apparet
certa operandi via, & interim sequitur opinione&#x0303; proba-
bilem, operatur optimo modo, quo potest, ac proinde pru-
denter. Id quod potest casui præfato adaptari, vt
liceat tunc, non apparente certa operandi via,
iuxta prudens pro re nata dictamen operari.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Addo sententiam Caietani in summa verb.<marginalia>Caietanus|Fagnano|præiuit in|assertione,</marginalia>
Opinio, non videri damnatam, dum ait neminem
posse opinionem sequi cum formidine partis al-
terius, quæ formido sit de committendo peccato,
quod, si contrariam teneat, penitus euitabit. Id<marginalia>D. Thomas</marginalia>
quod videtur tradidisse D. Thomas Quodlib. 8.
Arti. 13. vbi ait quòd si quis habet talem opinionem,
vt putet se licitè habere posse simul plures præbendas,
cum dubio tamen oppositæ partis, non licere ei plures
retinere præbendas: Si tamen certus sit de hac sua opi-
nione sine dubitatione de veritate alterius oppositæ, li-
citum esse ei plures habere præbendas. Sic ille. A quo
dicendi modo non longè abeunt qui dicunt sem-
per tutiorem partem esse sequendam, in qua sci-
licet peccatum esse non possit, de quibus nu. 63.
nihil enim aliud videtur Auctor velle à Dom. Ca-
ramuele adeò acriter impugnatus, nisi vt sem-
per in operando voluntas securè procedat, ne se
peccandi periculo reddat obnoxiam, siue magis
probabilis, siue minùs opinio sit. Neque enim
Propositio illa, In materia fidei & morum ad con-
scientiæ securitatem non sufficit opinio probabilis,
commodum alium sensum habere potest, vt sci-
cet opinionem, in qua est omnimoda securitas,
nequeat non operatus complecti, cùm id ip-
sum sit, quod tali sententia prætenditur, vt sci-
lieet quis securè procedat, siue magis siue mi-<-P>@@

<-P>nùs probabilem sententiam amplectatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Deinde grauis est controuersia inter Do-<marginalia>Iudicium|practicum|certum de|hone state|operationis|an necessa-|rium.</marginalia>
ctores, ac præcipuè inter Patres Suarium & Vas-
quium, an quando quis operatur cum opinione
probabili requiratur iudicium certum, quod di-
ctet honestam esse actionem, & nullum in ea
peccatum: an verò sufficiat iudicium probabile
de illo, supra quod nullum aliud cadat. Et primum
quidem Doctor Eximius affirmat 1. 2. Tractat. 3.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Disput. 12. Sect. 4. aliud autem tenet P. Vasquez<marginalia>Variant|Scriptores.</marginalia>
Tomo 1. in 1. 2. Disput. 62. Cap. 5. quem sequitur P.
Lugo. Parte 1. Cap. 3. Quæst. 1. & apud illum Pa-
tres Salas & Sancius, Angelus Bossius suprà nu.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
118. Diana Parte 4. Tract. 3. Resolut. 1. & alij. Sic
autem arguit ille: Si aliquod esset iudicium cer-
tum, maximè illud, de quo dictum: Atqui illud
tale non est: ergo nullum. Maior constat, &
Minor ostenditur: Nam iudicium dictans hîc &
nunc licitam esse operationem iuxta opinionem
probabilem, non potest certum supponi nisi qua-
tenus supponitur aliud dictans posse opinionem
probabilem teneri in praxi, quod certum & eui-
dens sit: Atqui illud tale non est, cùm sub lite sit,
& tantùm probabile: ergo iudicium tale non est
certum & euidens. Ad quod argumentum iuxta
mentem P. Vasquez instructum respondet P. Ar-<marginalia>P. Arriaga.|vt explicat.</marginalia>
riaga Disput. 23. n. 17. P. Suarij sententiam ample-
xus, se non supponere quod supponi dicitur, ne-
que sic arguentes. Nam licet P. Vasquez id dicat,
& inde conctur persuadere non requiri ad non
peccandum vt homo sit certus se non peccare,
quia adhuc, inquit, sub lite est an liceat sequi opi-
nionem probabilem minùs tutam, se tamen id
non approbare, & tantùm intendere, quidquid
aliqui contrarium censeant, fieri posse argumen-
tum euidens pro sua doctrina, quod sibi, &
eam sequentibus tollat omnem omninò formidi-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Addit n. 19. In casu, quo quis iuxta opi-<marginalia>Exactior|explicatio.</marginalia>
nionem minùs tutam operatur, reperiri tria iudi-
cia: duo prima probabilia, vnum vltimum cer-
tum. Primum probabile est: Probabile est. v. g.
accipere aliquid pro mutuo ratione lucri cessantis
non esse vsuram. Secundum iudicium etiam pro-
babile est licere sequi hanc priorem opinionem.
Tertium certum est, qui (iudicando probabiliter
sibi licere hîc & nunc) accipit aliquid pro mu-
tuo, non exponit se periculo peccandi, seu non
peccat. Est enim reflexum supra ipsam opinio-
nem probabilem, non supra actionem, ergà quam
illa versatur. Ex quo, & argumento, & illius so-
lutione, manifestè apparet probabile esse non lice-
re generaliter loquendo opinionem probabilem
amplecti, quando iuxta contrariam illicita est a-
ctio, & in ea periculum peccati: quæ videtur esse
sententia à Dom. Caramuele impugnata, & con-
demnata. Neque citati pro sententia P. Vasquez
aliter circa præsentem difficultatem sentiunt, sic-
ut neque P. Suarij sententiam amplexi, ex quibus
Cardinalis Lugo Disput. 5. de Fide nu. 16. omnes
enim sententiam illam sine censura refellunt, dum
probabilem recognoscunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>145.</absatz-nummer> Ex alijs autem fundamentis illud videtur<marginalia>Opinio con-|traria puri-|tati Concep-|tionis non est|probabilis.</marginalia>
vrgere, quod ex Bulla SS. D. Alexandri VII. de-
sumit, iuxta quam datur vsus, non solùm licitus,
sed obligatorius probabilis opinionis. Vbi in pri-
mis neutiquam admittendam opinionem contra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0051.jpg/>
@@1@<SE51>36 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>riam puritati Conceptionis probabilem esse, quod
ostendi Tomo 1. Theologicorum Problematum. Et
hoc quidem ante præfatam Alexandri Bullam, in
qua illæ tantum modò censuræ contra illam pro-
hibentur, quòd scilicet sit hæretica, impia, aut
peccatum mortale. Deinde per illam non videtur
sententia, de qua agimus, penitus vt damnabilis
reprobata: quia tali censura non stante, quidquid
in ea disponitur locum habere potest. Opinio qui-
dem ab Ecclesia est iam olim proposita, quando
scilicet illa non adeò erat tot firmamentis, sicut
decursu temporum, post Sixtum præsertim quar-
tum, stabilita. Ex quo certissima consèquentia
elucet; posse scilicet Sedem Apostolicam aliquid
oolendum proponere, quod non omnino certum
sit, sed piè credibile, & generaliter licitum esse
vsum opinionis probabilis, quod qui negaret, di-
gnus censura existeret, & præsertim in casu dicto
de Conceptionis cultu, qui à Sixto IV. decretus,
à Concilio Tridentino in Decreto de peccato origi-
nali est penitus approbatus. Sed eo non obstante
dici potest Pontifices & Concilium opinionem
tutiorem amplexos, quia tutius est Virginis Con-
ceptionem coli, etiam si illa non omnino certa,
quàm cultu eamdem priuare, & sic Christianam
erga Dei, & misericordiæ Matrem pati frigescere
pietatem, quæ magnis ad cultum fundamentis
ducta debuit confoueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Illud etiam circa vsum Sedis Apostolicæ,<marginalia>De vsu Sedis|Apostolicæ|probabilium|opinionum.</marginalia>
ex quo grauis probatio sumitur, pariter dicen-
dum, semper scilicet amplexam quod conuenien-
tius apparuit secundùm occurrentes circumstan-
tias: licet fortè aliqua secundùm absolutam con-
siderationem minùs probabilia aut tuta videan-
tur: tunc enim rationabilior, vt cum multis, quos
citat, loquitur P. Baldellus Disp. 8. de Conscien-<marginalia>P. Baldel-|lus.</marginalia>
tia nu. 4. Non enim aliud credibile est scientibus
potestatem datam iuxta Apostolum 2. Cor. 13. v. 10.
non ad destructionem, sed ad ædificationem: ne-
que nostrum esse res extrinsecus spectantibus
conuenientiam iuxta vsum talis potestatis, aut
disconuenientiam, iudicare censoria libertate,
quibus solùm congruit Pontificijs Decretis reue-
rentiam & obedientiam exhibere. Vbi enim ma-
ior lux, ibi & via securior. Vbi enim Petrus, ibi
lumen refulsit in habitaculo: vnde & via secura<marginalia>Act. 12.</marginalia>
ostensa, vt magisterio suo Ecclesiam, à quâ oratio
sine intermissione ad Deum pro eo fiebat, è car-
cere egressus illustraret. Actuum 12. vbi non est
animus suum Theologis officium auferre, sed au-
daciam eorum retundere, qui eo abusi, ripas præ-
tereunt, vnde & euenire passim videmus, quod à
D. Ambrosio dictum alicubi, Citò sordes colligit<marginalia>D. Ambros.</marginalia>
amnis exundans.</P>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Ne autem & hoc mihi accidat, dum Il-<marginalia>Circa Ca-|ramuelis|discursum|quid videa-|tur auctori.</marginalia>
lustrissimi Caramuelis discursum videor infirma-
re, in magnum, vt præ se fert luculenta scriptio,
Ecclesiæ bonum elaboratum, nolo iudicium pro-
prium erga illum expromere, id indicasse con-
tentus, ex quo videatur ille non plenè conuince-
re, vt nota illa omnium grauissima possit referiri.
Cùm aliàs illius sententiæ propugnator vir Ca-
tholicus sit, & illi amicus, vnde & ait errare qui-
dem ipsum, sed non formaliter, quod suspicari ab-
sit, vt Epistola 1. nu. 10. & 11. videre licet. Quod<marginalia>Quis Fag-|nanus,</marginalia>
quidem ita iudicari oportuit de eo, qui Sacræ
Congregationis Regularium Secretarius fuit, vt<-P>@@

<-P>videri potest in Decreto de eiectis à Religionibus, de
quo infra Parte 2. sect. 6. Item & Sacræ Card.
Congregationis Concilij Tridentini interpretum,
vt videri potest in Dectetis Vrbani Octaui circa
Missarum stipendium. Vtriusque etiam signatu-
ræ Referendarius, vt modernus testatur scriptor,
de quo inferius, & vt aliquid resolutoriè conclu-
dam.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Dico Primo. Dogma Catholicis est, &<marginalia>Vsum opi-|nionum esse|licitum est|dogma Ca-|tholicum.</marginalia>
quod sine graui nequeat negari censura: vsum
opinionum probabilium esse licitum, & posse
cum securitate conscientiæ practicari. Sic Illustris-
simus Caramuel. Voco autem dogma Catholi-
cum, non quod sub his terminis definitum ab Ec-
clesia sit, vti ex diuina reuelatione descendens:
sed quia à Sede Apostolica, & ab omnibus Eccle-
siæ Doctoribus, ac communi Catholicorum con-
sensu sit receptum. Vnde cùm adeò certum sit,
non apparet verosimile à Catholico fuisse Do-
ctore negatum, circa sacros Canones apprimè ver-
fato, vt eius scripta manifestant, quæ dum iuxta
illos se continent, laudare se & admirari citatus
Magister attestatur nu. 9. citatæ Epist. 1. Cùm &
Caput ipsum Decretale, in cuius expositione sen-
tentiam illam interserit, absurdam huiusmodi exi-
stimationem videatur manifestè propulsare. Est<marginalia>Cap. Ne in-|nitaris.</marginalia>
enim celebre illud, Ne innitaris, de Constitut. vbi
præmissis Salomonis verbis ex Prouerb. 3. v. 5. Ne<marginalia>Prouerb. 3.|v. 5.|D. Hiero-|nymus.</marginalia>
innitaris prudentiæ tuæ, ita subditur ex Diuo Hie-
ronymo in locum illum: Ille prouidentiæ suæ inni-
titur, qui ea quæ sibi agenda vel dicenda videntur.
Patrum decretis præponit. Cùm ergo pro sententia,
quam proponimus, omnium Doctorum assensus
stet, & Summorum Pontificum, quos esse Patrum
Patres Papæ nomen, iuxta multorum interpreta-
tionem, & diuina Oracula manifestant: quî stare
possit vt contra eos præcipiti iudicio pronuntia-
rit? Antonius autem Merenda, quem idem Au-
ctor cum aculeo profert, vti eiusdem caussæ de-<marginalia>Antonius|Merenda.</marginalia>
fensorem, Primarius Iuris ciuilis Interpres Papiæ
est, quem cum laude allegat Cæsar Carena de Offi-
cio S. Inquisitionis Titulo 12. n. 193.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> Dico Secundò. Hæc Propositio, Ad secu-<marginalia>Fagnani|Propositio|sensum com-|modum ha-|bere potest,|vnde non|damnanda.</marginalia>
ritatem conscientiæ in materia fidei ac morum non
sufficit opinio probabilis, commodum sensum habe-
re potest, & sic minimè in eius auctore damnari.
Id explico. Nam sensus esse potest non quamli-
bet opinionem in materia fidei & morum ad secu-
ritatem conscientiæ sufficere. Quod quidem
multorum Scriptorum sensus admittit. Primò in
materia Sacramentorum. Secundò in amplectenda
religione, seu secta, eo modo quo iuxta hoc opi-
nio esse potest, de quo infra. Tertiò, in conflictu
probabilioris, de quo dictum. Quartò, Quando
vsus opinionis est superiore auctoritate prohibi-
tus. Quintò, quando est minùs tuta, de quo supra.
Sexto, quando præter assensum probabilem non
datur certus alius, iuxta eorum sententiam, de qua
n. 143. Tandem iuxta limitationes alias, quæ in
Scriptoribus occurrunt. Licet enim videatur vni-
uersalis, piè exponenda est, vt inter terminos Opi-
nio & Probabilis, Vox Quælibet interponatur:
quod non est ab vsitato loquendi modo peregri-
num: sic enim citatum Cap. Ne innitaris pruden-<marginalia>Cap. Ne in-|nitaris ex-|plicatum.</marginalia>
tiæ tuæ intelligendum venit, vt non cuilibet pru-
dentiæ suæ homo innitatur, cùm tamen certum
sit esse homines prudentissimos, qui cum diuina<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0052.jpg/>
@@1@<SE52>Appendix de Probabilitate. §. VI. Caramuelis Apolog. 37
<duolan 2><-P>gratia, quam necessariam agnoscunt, inniti suæ
prudentiæ possint, ac iuxta eam & se & alios gu-
bernare: unde vetari solum diffidentiam, aut mi-
norem fiduciam erga Deum, præ ingenij, sa-
pientiæ, ac consilij proprij dotibus, graues
aduertunt Interpretes. Videatur P. Cornelius à
Lapide, & quidem iuxta Decretalis interpreta-
tionem ex D. Hieronymo desumptam id planè
euincitur, cùm dicitur tunc quempiam inniti
prudentiæ suæ, cùm Patrum decretis in suo se
procedendi modo præponit. Non ergo quælibet
prudentiæ confidentia, sed quæ dicto se præponit
modo, ab Spiritu sancto remouetur. Sic etiam
aliàs interponendam eamdem vocem ex Scrip-
tura habemus, & Concilio etiam Tridentino: illa
enim clamat hominem per fidem iustificari; vbi
necessariò intelligendum, non quamlibet, sed
charitate formatam, cuius est fundamentum, &
radix iustificationis, vt exponit citatum Conci-
lium Seßione 6. Cap. 8. Quod & Seßione 14. Cap. 4.<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
determinat attritionem cum Sacramento ad illius
gratiam disponere; quod tamen communis Do-
ctorum sententia affirmat, non de qualibet, sed
de supernaturali tantùm accipiendum. Quæ qui-
dem & alia adminiculo esse possunt ad modum
illum loquendi in citato Scriptore sustinendum, si
aliàs ipse defensione dignus: neque enim ego
apologiam pro eo Apologemati Dom. Caramue-
lis contrapositam conficere attento. Sed scripta,
quæ non vidi, iudicio Ecclesiæ reseruo, & vt iam
præmisi, iuxta verba scribentis iudicium profero,
vt de quolibet alio Catholico Doctore pariter
scribente præstarem.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Illud autem in citato Magistro obseruan-<marginalia>De Fagna-|no non con-|stans Cara-|muelis iu-|dicium, nec|consenta-|neum.</marginalia>
dum occurrit, Auctorem eum, quem laudat &
admiratur ob præstantem sapientiam sacrorum
Canonum, & valde Catholicum recognoscit, vt
vidimus, aliàs valde suspectum reddere, dum nu.
8. citatæ Epist. 1. affirmat sententiam suam probare
magno verbor&#x0169; apparatu, à quo abest Dialectica,
ne sit impedimento Rhetoricę, & substruere fun-
damentis euidenter hæreticis è Pansenismo eme&#x0303;-
dicatis: colorare dicterijs & scommatibus, immò
iniurijs, contumelijsque: impetitione etiam opi-
nionum, quas Theologi nusquam dixerunt, nus-
quàm somniarunt: vt vel sic, quam habiturum
apud doctos se desperat, apud indoctos gloriam
habeat. Quæ quidem si ita sunt, & ita esse vt cre-
damus, tanti viri compellere videtur auctoritas,
compertum satis apparet censoriæ sententiæ A-
postolici culminis subiacere. Sed si euidenter hæ-
retica fundamenta illa sunt è Iansenismo desum-
pta, non obscurè conuincitur Iansenista, vnde di-
stinctio illa de materiali & formali hæresi non
videtur admittenda: sicut neque in Iansenistis
eam Ecclesiæ iudicium admittit. Et quidem post
duorum Pontificum adeò perspicuas declaratio-
nes, virum doctum, & in Scholis versatum, con-
tra eorum tenorem scribere, non video quomodo
à formali errore possit excusari. Aliunde autem
non video in tanti Magistri discursu ex damnatis
Propositionibus quidquam, & tantum impossi-
bilitas illa in vsu sententiæ dictæ identidem pro-
clamatur, neque admissam ab ipso; iam enim
formalissimus Iansenista, & multò minùs obie-
ctam: vnde inexploratum relinquitur quod de
euidentia fundamentorum hæreticalium affirma-<-P>@@

<-P>tur: quæ quidem videri potuerunt talia iuxta
mentem expugnantis positionem illam, cùm
tamen reipsa à Iansenismo sit, eam qui sequi-
tur alienus, vt credo.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quoties quis secundùm<marginalia>Sententia|negans lici-|tam seque-|lam opinionis|probabilis|valde in-|commoda|sidelibus.</marginalia>
opinionem probabilem operatur iudicans hîc &
nunc sibi esse licitum ita operari, etiamsi minùs
probabilis aut tuta sit, ita securus manere potest,
vt si de illius certitudine dubitatio subsit, non
possit non magna perturbatio inter fideles, &
conscientiarum fluctuatio implacabilis excitari.
& est illa Dom. Caramuelis menti conformis, &
omnium pariter Theologorum, iuxta explica-
tionem, de qua statim. Illam probo. Nam hæc
Propositio: In dubio an aliquid hîc & n&#x0169;c sit pec-
catum, non licet illud agere, certissima est. Vnde
illud agens, licet reipsa peccatum non sit, nequit
securus in conscientia manere. Tunc vltra. Iudi-
cans probabiliter aliquid non esse peccatum, licet
reipsa peccatum materialiter sit, non peccat: &
vnde hæc differentia? Quia sic asserunt Docto-
res. Atqui illi non certa dicunt, sed cum opinio-
num formidine: ergo non est certum non pec-
care, iuxta eorum sententiam operantem, & ita
conscientiæ securitas non suberit, cùm timeri
possit ne coram Deo sit peccatum perpetratum,
cùm potuerit via secura teneri. Quid ad hæc?
Addentur rationes, quas adducunt Auctores vt
liceat. Cùm tamen illæ non plenè conuincant,
sed pro stabilienda probabilitate sint, conscientiæ
angustiæ non cessant. Quærendum ergo aliquid,
in quo illa penitus conquiescat: & est illud quod
in Assertione proponitur, axioma scilicet in con-
eussum, licere sequi opinionem probabilem, & in
eo nullum esse peccatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Sed vnde illius firmitas, cum sententia<marginalia>Vnde firmi-|tas in opposi-|to.</marginalia>
illorum damnata non sit, qui affirmant non licere
cum opinione probabili operari, vbi de peccato
agitur? Inde quidem, quia etiam ita sentientes,
sententiam suam non vt certam, sed vt probabi-
lem proponunt, vnde non damnant amplectentes
oppositam, & censent eos, qui eam sequuntur,
non peccare. Ergo quia in omnium Theologo-
rum persuasione veritas illa ita defixa est, vt à nul-
lo possit ritè sentiente negari. Itaque aliud est,
Ego arbitror peccare eum, qui hoc facit, absolu-
tè loquendo; ac illud, Ego arbitror peccare eum,
qui hoc facit, oppositam meæ sententiam ample-
ctentem. Vnde consulenti circa illud, ne id faceret,
edicerem, sed facientemsecus, & in Confeßione suæ
adfixum opinioni, non negabo absolutionem: vel certè
(si cum Soto sentire libeat negante absoluere Confessa-
rium posse contra propriam opinionem, de quo supra
§. 6.) ab alio absoluendum dimittam opinionis con-
trariæ sectatorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Ad hanc autem inuiolabilem persuasio-<marginalia>Ad tradi-|tionem re-|ducendum.</marginalia>
nem magnis equidem fundamentis potuit Catho-
lica Ecclesia perduci, de quibus Auctores, &
nos cum illis suprà §. 5. quod & ad Traditionem
referri potest, cùm id semper fuerit obseruatum,
vt iuxta sapientium consilium operantes, etiam
vbi de peccato vitando agitur, non sint censendi
peccare; sicut neque sapientes ipsi, cum ratio-
num momentis sine passione perpensis, prudenter
operantur: qui enim sunt lux mundi, & sal terræ
sicut alios illustrare & salire possunt, ita & sibi
sufficientes esse valent, vt & lucis & salis in seipsis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0053.jpg/>
@@1@<SE53>38 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>beneficio perfruantur. Aliter enim non poterat
commodè Ecclesia gubernari, sed ad omnia quæ
agenda occurrerent euidentia veritatis argumen-
ta essent requirenda. Sicut enim in humano con-
uictu illi prudenter agunt qui bona aut ratione
aut auctoritate ducuntur, quamuis non semper
de euentu certi; & plus aliquid in omnibus exi-
gere, summam esset molestiam, & implicatissi-
mum agendi modum, supra ordinariam homi-
num facultatem, importare: ita & in rebus ad
conscientiam spectantibus philosophandum, cùm
illę sint passim occurrentes, & quia momenti ma-
ioris, maioris etiam angoris & anxietatis: vnde
in illis modum alium gubernationis requirere,
tormentum esset crucis perpetuum velle impo-
nere, quod nec filij nec patres eorum (vt aliàs lo-
cutus D. Petrus Act. 15. v. 10.) portare potuissent:
vnde nec Deo dignus, de quo Psal. 24. v. 8. vates
summus: Dulcis & rectus Dominus: propter hoc le-<marginalia>Psal. 24.|v. 6.</marginalia>
gem dabit delinquentibus in via: quia scilicet infir-
mam hominum conditionem agnoscit, & in de-
licta pronam, legem dabit, rectam quidem, sed
dulcedine temperatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Opponi tamen contra prædicta potest,<marginalia>P. Vasquez|sententia de|non necessa-|rio certo iu-|dicio circa|honestatem|operationis,|vt videatur|obstare,</marginalia>
quod si ita esset certum omnino axioma, operan-
tem probabiliter non peccare, discursus Patris
Vasquez, de quo nu. 143. videretur prorsus in-
congruus, sicut & ipsum sequentium, in eo fun-
datus quòd non detur principium certum, in
quod possit fieri resolutio. Et P. Arriaga ibidem
adductus idem generaliter loquendo videtur ad-
mittere, & tantùm pro amplectentibus suam opi-
nionem euidens esse illud affirmat. Ex quo appa-
ret, id quod de veritate axiomatis prædicti in
omnium persuasione defixa diximus, non esse
ita certum, cum sint graues Scriptores illud non
agnoscentes, & verò etiam negantes; & est
quidem non leuis obiectio, ex cuius enodatione
plena stabiliti dogmatis intelligentia resultabit.
Dico ergo etiamsi præfati Doctores ita videan-
tur sentire, fateri tamen operantem iuxta opi-
nionem probabilem absolutè non peccare. Ergo
est aliquod fundamentum firmum, ex quo talis
habeatur certitudo. Illatio est euidens. Explicent
ergo illud vt libuerit, dum tamen constet tale
esse. Si certitudini opinionis insistendum, sic ar-
guere licet: Probabile est peccare sic facientem,
& probabile est non peccare: ergo operans pec-
cat non solum materialiter, sed formaliter, nam
opinio docens eum peccare, de formali peccato
procedit: ergo dum incertus agit se peccandi
periculo exponens, eodem modo peccat ac ille
qui dubius, de quo omnes admittunt. Cùm ergo
non peccare dicatur, aliquid debent agnoscere,
quo incertitudo penitus excludatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Videtur autem ex eo penitus excludi,<marginalia>Sed non ob-|stare osten-|ditur ex eo-|dem.</marginalia>
quòd licet principium illud, licet sequi opinionem
probabilem, omnino certum non appareat præfatis
Auctoribus, ideò est quia circa illud vident Au-
ctores alios dubitasse, immò & negasse: vnde a-
iunt sub lite esse: quòd si Auctores dictos, nec
grauiores, nec plures, aliter censuisse comperis-
sent, pro certo illud haberent. Atqui Auctores
illi, vt vidimus, absolutè approbant vt licitum
vsum contrariæ sententiæ: ergo quia innegabile
prorsus est illum licere circa illam prudenter pro-
cedenti: vtriqui ergo veritatem consectantur;<-P>@@

<-P>Priores dum dicunt omnino certum non peccare
probabiliter operantem: alij dum negare ne-
queunt operantem contra ipsorum sententiam,
quam vt probabilem tantùm proponunt, licitè
operari. Quod si quis plus aliquid contendat, te-
merariè loquitur, penitus refellendus. Pro quo
facit id quod P. Vasquez habet citata Disput. 62.<marginalia>P. Vasquez</marginalia>
n. 13. vbi ait neminem dubitare posse quemlibet
secundùm suam opinionem operari. Ex quo eli-
citur certum axioma, indubitabile scilicet esse, &
ita omnino certum, posse quemlibet secundùm
opinionem probabilem operari licitè & securè.
Ergo & illi qui censent non posse tutò opinio-
nem teneri probabilem, idem etiam fatentur. Da-
tur ergo principium, in quod vti certum fieri
possit resolutio, quando quis iuxta propriam ope-
ratur opinionem. Quòd si quis sit principium il-
lud negans, ex quo videtur reddi incertum, id
non debet obstare, vt diximus, quia non tollit
moralem certitudinem, sicut de opinione pia cir-
ca Virginis Conceptionem dictum: tale namque
assertum multitudine aliter sentientium obrui-
tur, & qui sic sentit, aliquid concedit, ex quo
conuincitur irrefragabilem esse dicti principij
veritatem, de quo etiam inferiùs plura di-
cenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Sed quid cùm operatur quis iuxta alio-<marginalia>Idem esse|quando quis|iuxta alio-|rum senten-|tiam opera-|tur.</marginalia>
rum opinionem, quod est probabile fieri non pos-
se? In eo enim casu non videtur posse recurri ad
principium indubitatum, cùm id ab omnibus
non admittatur. Sed certè quando quis iudicans
probabiliter se posse opinionem aliorum sequi,
iuxta illam operatur, id certè præstat iuxta pro-
priam opinionem, vnde eadem est ratio de hu-
iusmodi operatione ac de alia quantùm ad con-
scientiæ securitatem. Nam rogo quare quis non
peccet iuxta propriam operans opinionem? Ideo
certè quia prudenter se gerit, ratione & auctori-
tate permotus. Atqui idem accidit quando iuxta
alienam opinionem operatur: ergo eadem est
vtrobique ratio quantùm ad conscientiæ securi-
tatem. Vnde negantes licere iuxta alienam opi-
nionem operari, non sunt censendi contrarij, cùm
aliàs sic operantes probabiliter non damnent, &
probabilitatem, iuxta quam operantur, recognos-
cant, sicut de alijs minùs verosimiliter opinanti-
bus superiùs dicebamus n. 152,</P>
<Z><A+1>Contra certitudinem assensus in operante
probabiliter argumenta proposita &
soluta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>157.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On omittendum occasione eius, quod<marginalia>D. Francis-|cus de Lu-|go.</marginalia>
n. 155. dedimus ex P. Vasquez, P. Fran-
ciscum de Lugo citato Cap. 3. duo inter se pug-
nantia dicta proponere P. Suarij, & P. Vasquij.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
Hic enim post adducta ex Cap. 4. sic habet Cap. 5.
n. 26. vt Constat ex sententia omnium, ad rectè ope-
randum non est necessarius assensus euidens, sed suffi-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
cit probabilis. Ille autem citato loco sententiam re-
quirentem iudicium practicum certum affirmat<marginalia>Compugnā-|tio inter P.|Suarium &|Vasquium|vt queat|componi cir-|ca certitudi-|nem iudicij|practici,</marginalia>
ab omnibus teneri. Sed cum euidentem non re-
quirat, sed moraliter certum, ex ea parte non vi-
detur eius assertum cum P. Vasquij asserto pug-
nare. Deinde. Cùm non sit verosimile viros tan-
tos adeò manifestè decepto, videtur dicendum
P. Suarium ex vero locutum iuxta dicta Assertione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0054.jpg/>
@@1@<SE54>Appendix de Probabilitate. §. VI. De certitudine assensus &c. 39
<duolan 2><-P>præcedenti de certitudine in operatione iuxta pro-
babilem opinionem, quam & ipsi fatentur qui vi-
dentur esse contrarij, modo explicato. Id autem,
quod affirmat P. Vasquez, in primis, vt dictum
est, verum habet de assensu euidenti. Deinde et-
iam quoad ordinarium modum operandi: non e-
nim requiritur expressa reflexio, sed sufficit per-
suasio illacommunis, per quam quis pro certo ha-
bet se posse omninò securè iuxta opinionem pro-
babilem operari. Quemadmodùm quando quis
elicit actum fidei diuinæ, non habet expressum
assensum propter reuelationem diuinam; sed ra-
dicatus ille in animo conceptus tacitè influit. A
quo dicendi modo non abhorret P. Arriaga supra
nu. 23. dicens sufficere implicitam certitudinem.
Prætereà dico nomine probabilis assensus intelli-
gi posse eum, qui contraponitur euidenti, licet
practicè secum afferat hîc & nunc moralem cer-
titudinem, cui non possit subesse falsum: & ita
Diana citatus n. 143. pro sententia P. Vasquez, &<marginalia>Diana.</marginalia>
Resolutione illa 1. & item. 3. moralem certitudi-
nem recognoscit. Quam & reipsa vix posse ne-
gari à P. Vasquio benè obseruat P. Arriaga n. 14.<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
Item, ante P. Vasquium qui scripsere Doctores
eo loquendi modo contenti, non ita rem hanc sa-
nè difficillimam discusserunt, quam tamen sequen-
tes enucleatiùs ventilarunt, vnde loqui cum illa
generalitate potuit sic eos intelligendo vt suo
placito viderentur communiter suffragari.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Citatus autem P. Franciscus de Lugo<marginalia>Proba bile|iudicium|practicum|sufficere.|Probatur 1.|ex sufficienti|prudentia in|illo.</marginalia>
cum P. Vasquio sentiens sic arguit. Primò. Iudi-
cium sufficiens ad prudenter agendum, sufficit
etiam ad honestè operandum: sed prudens opera-
rio non requirit omnimodam certitudinem, cùm
hæc vix sit possibilis intellectui nostro: ergo ne-
que honesta actio, quæ sufficienter per conscien-
tiam probabilem, tamquam per proximam regu-
lam, etiam cum alterius partis formidine regula-
tur. Nam aliàs vix esset cui liceret operari, cùm
res practicæ difficillimæ cognitu sint, & varijs opi-
nionibus subiectæ.</P>
<P>  Respondeo concessa Maiore negando Minore&#x0303;,<marginalia>Sed refelli-|tur.</marginalia>
& consequenter quod de proxima regula dicitur:
non enim prudenter agit qui se exponit periculo
peccandi, & formidinem cadendi non excludit:
vera enim prudentia in vitandis animæ periculis
exercetur. Ad id autem quod additur de summa
difficultate dico, ex eo coargui sic arguentem:
nam si tanta difficultas est, ergo datur certitudo
moralis defectus obligationis sequendi senten-
tiam ad tutum semper obligantem: nam vbi sum-
ma est difficultas, obligatio deest: vel si non deest,
nihil vrget argumentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Arguit Secundo confirmando prædicta.<marginalia>Item ex suf-|ficientia|eiusdem ad|mouendam|voluntatem.</marginalia>
Iudicium probabile sufficit ad mouendum volun-
tatem rationabiliter, quoniam ad honestè ope-
randum humano modo sufficit quædam moralis
diligentia, cùm non sit semper obligatio ad sum-
mam, quæ esse potest: Atqui habere certitudi-
nem in singulis actionibus, vel excedit humanam
diligentiam, vel summam requirit, quoniam hu-
manæ sunt cogitationes, & incertæ sunt proui-
dentiæ nostræ: ergo sufficit opinio probabilis ad
honestè operandum etiam cum formidine partis
alterius, cùm hæc non impediat assensum.<marginalia>Quod esse|falsum o-|stenditur.</marginalia>
<P>  Respondeo negando quod assumitur: quia opi-
nio probabilis non sufficit ad mouendam volun-<-P>@@

<-P>tatem pro honesta operatione, nisi quatenus sub-
est certæ persuasioni de absentia peccati in opera-
tione. Quòd autem ad cognoscendum ita se
rem habere non sit summa diligentia necessaria,
admittitur, & ex eo coarguitur sicut in obiectio-
ne præcedenti. Deinde, cùm proponitur opinio
probabilis vt mouens, iam ad amplectendum il-
lam non est summa necessaria diligentia, cùm
stante probabilitate statim insurgat notitia de li-
cito illius amplexu, quæ probabilis non est, sed
certa, & ita excludens formidinem. Quamuis
autem stante formidine dari queat assensus circa
alteram partem; nihilominùs ille ad honestam
operationem non sufficit, vt dictum supra, quia
non vitatur sufficienter peccati periculum, nec
peccatum ipsum secundùm formalem eius ratio-
nem: & cùm vrgetur ex impossibilitate inue-
niendi quod certum est, inde oritur ratio con-
cludens certum esse posse opinionem probabilem
teneri, vnde obiectio seipsam eneruat, infirmat,
& destruit.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Tandem obijcit, quia durissimum appa-<marginalia>Prætereà ex|difficultate|respectu om-|nium.</marginalia>
ret omnes tam doctos quàm indoctos obligare, vt
iudicium omnino certum eliciant de operationis
honestate, priusquam licitè possint operari. Rarò
siquidem homines, præsertim indocti, reflexio-
nes faciunt supra suam cognitionem, vel opinio-
nem, vel eius formidinem discernunt, vel ad cer-
titudinem attendunt, aut reuocant: nec ideò ta-
men damnandi sunt peccati.</P>
<P>  Respondeo non solùm non esse durissimum,<marginalia>Quæ tamen|mollitur.</marginalia>
sed neque durum, id quod sententia nostra con-
tendit, vt patet ex dictis nu. 157. & quod ad in
doctos attinet, certissimum est illos cum omni
securitate operari quando doctorum consilia se-
quuntur, vnde & habent certum principium cor-
dibus ipsorum inscriptum, quo certi redduntur se
non peccare, dum à sapientibus in suis actionibus
diriguntur, id quod est lumine naturæ notum,
& tacitè influit in omnes eorum operationes:
sicut suo etiam modo lumine naturæ notum
apparet eum, qui prudenter operatur, opinio-
nem verosimilem amplexus, immunem esse à
peccato.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Licet autem quæ diximus ita se habeant,<marginalia>Censura|Caramuelis|non admis-|sa.</marginalia>
& certissimum debeat haberi principium, quo
statuitur licere operari secundùm opinionem
probabilem, non ideò sequitur debere nos ample-
xari censuram Illustrissimi Caramuelis propter
rationes dictas, quia hoc quod à nobis est stabili-
tum, licet irrefragabile iudicemus, non ita tamen
euidens, vt ad grauissimam omnium censuram
oppositæ partis inducant: quamuis, vt verum
fatear, mihi sit euidens, quod de certo principio
circa probabilia præmisi: Signatum enim est super<marginalia>Psal. 4. v. 7.</marginalia>
nos lumen vultus Dei circa hoc, vt dicebam nu-
per; sicut & circa ignorantiam, qua inculpatè
stante, non est in operante contra Dei præcepta<marginalia>Ab ignoran-|tia præsi-|dium in|amplexu|opinionis|probabilis.</marginalia>
peccatum: quod & hîc suo modo locum habet:
qui enim probabiliter iudicat aliquid non esse
peccatum, verè ignorat id, quod asserit: at non
habet principia, quibus possit veritatem explora-
re. Si dicas, Amplectatur tutum, & sic ignorantia
nil iuuabit: ibi quidem lumen diuini vultus afful-
get ostendens prudenter operari eum, qui ab af-
fectu suo malitiam peccati repellens, cum igno-
ret an talis operatio illam habeat, bonisque fun-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0055.jpg/>
@@1@<SE55>40 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>damentis ductus putet non habere, ad illam pro-
greditur. Hac enim ratione Epikeia, est natura-
lis ipsius luminis beneficio recepta, iuxta quam
legum obligatio in multis casibus cessat, quia aliàs
leges ipsæ in commune bonum latæ, communi
ipsi bono redderentur incommodæ. Quod & in
caussa nostra apparet: leges enim tum humanæ,
cum diuinæ, noxiæ euaderent, si iudicantibus
iuxta solida fundamenta auctoritatis & rationis,
eas non obligare, nihilominùs agere iuxta dicta-
men tale non liceret: sic enim transgressionum
occasiones multiplicarentur, quod est grauissi-
mum dubio procul incommodum: & quidem ad
quid dictamen istud prudens ratione & auctorita-
te firmatum, Hoc potest licitè fieri, si numquàm eo
vti licet? Esset sanè prorsus inutile, sicut inutilis
esset Mercurius aliquis monstrans viam, si per
eam non possent itinerantes ambulare. Et circa
prædictum Apologema cum præmissa scripsissem,<marginalia>Quid tan-|dem circa|Caramuelis|proscriptum|Apologema.</marginalia>
deprehendi posteà nouorum libellorum aduentu
esse illud auctoritate Sacræ Congregationis Iu-
dicis Decreto proscriptum edito die 15. Ianuarij,
an. 1664. & ritu solito die 16. mensis eiusdem
publicato. Quod quidem ob censuram præfatam
videtur factum, sicut propter similem rationem
SS. Alexander VII. gloriosissimæ recordationis
proscribendum censuit librum censuras Sorboni-
cas continentem in Amadæum Guimenium ful-
minatas, vbi & de libro alio præsumptuosè nota-
to, de quo alibi.</P>
<Z><A+2>EXCVRSIO.</A+2>
<A+1>Circa sententiam quamdam singu-
larem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>162.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Atthæus Homem Leitonius in sua<marginalia>Matthæus|Homen.</marginalia>
vera (iuxta ipsum) & singulari obser-
uatione, tenet quidem quod iam vidimus nu. 38.
assensum scilicet probabilem, quo assentimus vni
contradictionis parti, iuxta eum operaturi, vti
certam regulam operationis, omnino esse cer-
tum, quia sine formidine. Id quod Cap. 1. latè
prosequitur dicens conscientiam numquàm esse
dubiam, neque probabilem, neque erroneam se-
cundùm propriam suam rationem, quatenus scili-
cet est vltima regula operationis: & totum illud,
quod communiter ipsi attribuitur, ad anteceden-
tia pertinere, iuxta quæ formatur, vide n. 33. &
44. Ibi autem, sicut & n. 27. & Cap. 3. n. 44. sin-
gularem modum dicendi sequitur, operantem
scilicet cum conscientia practicè dubia, quando
videlicet iudicat circa peccatum, siue potiùs non<marginalia>Cùm con-|scientia non|plenè admo-|net de pecca-|to mortali|non esse mor-|tale sic ope-|rari, sub du-|bio scilicet,|aut opinione.</marginalia>
liquidè, sed quasi pro parte admonet de peccato,
mortali scilicet, non peccare mortaliter. Quod
& tradit de operante cum formidine, seu proba-
biliter, quia iuxta ipsum opiniones, quæ abusiuè
dicuntur probabiles, statum dubium constituunt,
cùm non sit alia vera probabilitas, nisi ratione
assensus, vt ex eodem vidimus num. 27. vnde &
operantes cum formidine peccant, iuxta illum,
qui partem in dubio tutiorem necessariò ample-
ctendā arbitratur, de quo supra. Rationem autem
afferti sui ex eo desumit, quòd conscientia non
plenè admonet de peccato mortali: ergo nec ple-
nè est tale, & ita tantùm veniale: sicut venialiter<-P>@@

<-P>tantùm peccat, qui plenam non habuit aduerten-
tiam vel deliberationem. Quod quidem ait benè
agnouisse Sayrum in Claui regia lib. 1. Cap. 13. nu.<marginalia>Sayrus.</marginalia>
3. in fine verbis illis, quæ id significant: Malus
erit mortaliter vel venialiter, pro ratione dubita-
tionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Contra hunc tamen philosophandi mo-<marginalia>Contra com|munem|Theologo-|rum, &|Iuristarum|sensum ea|doctrina.</marginalia>
dum stat communis Theologorum, immò &
Canonistarum sensus, agnoscentium grauitatem
mortalis peccati, quando cum dubio circa illud
quisquam operetur, vt videri potest apud omnes
citatos agentes de conscientia dubia. Neque Say-
rus contrarium sentit, sed potiùs est allegantis ip-
sum assertioni contrarius, cum tantùm velit du-
bitantem an aliquid sit peccatum, & sic operan-
tem, peccare mortaliter, vel venialiter; mortaliter
inquam quando de peccato mortali agitur, ve-
nialiter autem quando materia, de qua agitur,
est venialis: id quod citatus Scriptor ita posse in-
telligi peruidit citato Cap. 3. n. 4. & eorum ratio
est, quia sic operans exponit se periculo manifesto
violandi legem sub mortali obligantem, & quidem
quando quis ita operatur, vt eius animus sit illud
facere, quidquid de peccato sit, quod dicere sole-
mus Sease loque se fuere, absque dubitatione vlla
mortaliter peccat, vnde tantùm esse difficultas
potest, quando nihil tale in animo retinens, sim-
pliciter dubius an sit vel non sit mortale, in actio-
nem prorumpit, & tunc, licet non habeat ex-
pressam voluntatem committendi mortale, habet
tamen virtualem, æquiualentem, aut interpreta-
tiuam. Si enim absolutè non vellet, adhiberet di-
ligentiam aliquam ad explorandum an mortale
esset. Quemadmodùm dubitans an si aliquis sit
eius amicus vel inimicus, eum grauiter percutiat,
amici percussionem vult, etiamsi reipsa tantùm
sit percussus inimicus: vnde grauiter est violata
amicitia; debuit enim inquisitio præcedere pro
veritate comperienda, eâque non obtenta, ab ope-
ratione desisti, si nihil esset speciale, per quod ta-
lis obligatio cessaret, & ita præcipiunt sacri Ca-
nones, vt vidimus n. 72. coniugem dubium non
posse debitum petere, quia peccaret contra con-
scientiam: vbi de graui peccato manifestum est
esse sermonem, cuius & erat conscientia, & ita
pro eo facta consultatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Nec vim propositæ rationis elidit quod<marginalia>Licet non|plena viden-|tur admoni-|tio, est tamen|sufficiens ad|mortale,</marginalia>
dicitur de non plena admonitione conscientiæ;
nam licet non sit adeò plena, ac esset quando est
comperta malitia: est tamen omnino sufficiens,
vt vidimus: sicut quando amatur peccatum in
caussa, quo euentu non est ita plena admonitio
ac est quando amatur in seipso. Deinde, est plena
admonitio de periculo, cui se exponere, grauiter
delinquere est. Neque enim dici potest ibi tan-
tum esse periculum respectu peccati secundùm
materiale eius; nam & hoc vitandi obligatio
grauis est, vt patet de volente peccatum in
caussa, cuius effectus cùm datur, materialis
tantùm transgressio est, vt occisio, violatio
ieiunij, omissio sacri officij &c. Præterquam
quòd si materialiter tantùm peccatur, ergo nec
veniale peccatum interuenit, vt videtur com-
pertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>165,</absatz-nummer> Potest autem dubium dupliciter accide-<marginalia>Duplex dubij|genus.</marginalia>
re. Primò quando quis hæret non iudicans an
aliquid sit licitum, nec ne, cùm vtrimque ratio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0056.jpg/>
@@1@<SE56>Appendix de Probabilitate. §. VI. Excursio &c. 41
<duolan 2><-P>nes occurrant, nec reflectitur supra suam dubita-
tionem dicens sibi ipsi: Dubium mihi est negotium
hoc, an honestum, an prauum. Secundò quando ta-
lis reflexio datur, expressè iudicante se dubitare
de bonitate operationis. Et Moderni quidem apud
P. Vasquium Tomo 1. in 1. 2. Disput. 65. n. 5. affir-<marginalia>Dubium re-|fiexum esse|necessarium,|etiam ad|hæresim cen-|sent quidam.</marginalia>
mant, vt operari quis dicatur cum iudicio practi-
cè practico, secundum genus dubij esse necessa-
rium. Quia cùm malitia talis operationis suma-
tur ex periculo peccandi, quod ex dubio resultat,
nisi dubium expressè cognoscatur vt caussa tam
periculi, quam malitiæ, non videtur deriuari ma-
litia in operationem: & saltim vt dubius in fide
committat peccatum hæresis, videtur talis requi-
ri reflexio.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Sed modum hunc dicendi reijciunt quot-<marginalia>Contra quos|est commu-|nis Docto-|rum sensus.</marginalia>
quot de illo mentionem intulerunt, videndi apud
P. Franciscum de Lugo. Cap. 2. Quæst. 1. nu. 7. &
iure quidem optimo: nam qui priori modo du-
bitat, absolutè dubitat, & sic operatur: ergo vult
peccatum vol&#x0169;tate ad peccatum sufficienti. Item,
exponit se periculo transgrediendi grauiter diui-
num aut humanum pręceptum sub mortali obli-
gans: ergo grauiter peccat. Quòd autem dubium
influat in malitiam, ex eisdem principijs constat,
quia non est alia cognitio tunc occurrens, à qua
possit deriuari. Supponi enim debet assensum
tunc aliquem interuenire circa obiectum propo-
situm, quo dubium esse iudicetur. Si enim me-
rè negatiuè se habeat, ibi dubitatio rationabi-
lis non est, sed inscitia, aut inscientia, vt superius
diximus: homo enim prudens ad dubitandum
non leuibus mouetur coniecturis, licet non sem-
per tales sint, vt assensum probabilem eliciant,
sed dubium, à quo influxus in malitiam & peri-
culum operationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Sed videtur perstare difficultas. Nam in<marginalia>Solutio am-|plior, pro|noua diffi-|cultate.</marginalia>
primo illo dubitationis modo non repræsentatur
malitia operationis, vt patet ex illius explicatio-
ne: ergo nequit operatio inde malitiam attrahe-
re, quia nil volitum quin præcognitum. Quæ
quidem obiectio non est leuis, & ad illius enoda-
tionem dico in propositione duplicis illius modi
secutum me Auctores ita ill&#x0169; proponentes; cùm
tamen reuera dicendum sit, in priori non posse
penitus rationem malitiæ præscindi, quæ tamen
tacitè influit; cùm sit omnium mentibus princi-
pium illud infixum, neminem posse operari quod
dubitat esse peccatum. Quod quidem de sapien-
tibus negari nequit, & de indoctis est etiam per-
spicuum, cùm naturale id lumen ostendat, vt du-
bitans an aliqua operatio sit mala, ab ea abstine-
re debeat donec à sapientibus instruatur. Videan-
tur dicta n. 157.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Ad id autem quod de dubio in fide dice-<marginalia>Dubius in|fide quando|hæreticus.</marginalia>
batur, respondeo, quandoquidem per dubietatem
in fide, illa amittitur, cùm vera dubitatio est à
voluntate culpabili, suspensione actus imperata,
aut ob motiua proposita sine culpa voluntatis,
difficultates inquam credibilitatis, in quibus ma-
gno Cardinalis Lugo Disput. 17. de fide sect. 4. iu-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
dicio pariter & ingenio discurrit: quod & admit-
tunt qui ad hæresim plus aliquid requirunt, vt vi-
deri potest apud Dianam Parte 2. Tract. 16. Resol.<marginalia>Diana.</marginalia>
51. & Parte 11. Tract. 8. Resolut. 47. Cùm inquam
amittatur fides, quæ non nisi culpabili contra il-
lam lapsu contingere potest, ex eo habetur du-<-P>@@

<-P>bium in malitiam lapsus talis influere, quomodo-
cumque illud admitti à dubitante contingat, &
ita non esse necessariam reflexionem supra du-
bium ipsum. Vbi & accommodari potest doctri-
na nuper adhibita de principio illo hominum
cordibus beneficio diuini luminis inhærenti; non
esse licitum operari quando dubitatur an licita sit
operatio Nam similiter etiam fidelium cordibus
principium illud cum ipsa est fide consertum, vt
non liceat de illa dubitare: qui ergo dubitat, iam
contra fidem peccat, eo ipso quòd aut licere sibi
dubitationem iudicat, aut cùm illicitam putet, ni-
hilominùs præceps agitur, sicut in alijs contingit
peccatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Quod verò stante fidei amissione per du-
bium circa illam, nihilominùs non sit ita dubi-
tans censendus hæreticus, ex eo probat P. Dica-<marginalia>P. Dicastil-|lus.</marginalia>
stillus Tomo 2. de Sacramentis Tract. 8. Disput. 10.
n. 57. quòd non detur in illo dissensus assensui fi-
dei contrarius: hæresis enim definitur Error fidei
contrarius. In quo est à dubio diuersa ratio, cùm
error non sit, sed id ratione cuius animus manet
anceps & pendulus. Id quod si in actum exter-
num prorumpat, non est ad incurrendas hæreti-
corum p&#x0153;nas sufficiens, excommunicationem
inquam & alias; & licet hæreticus possit præsumi
ab Inquisitoribus, non est eâdem cum illis p&#x0153;na
plectendus. Vnde in facti contingentia ab eisdem
Dominis, & eorum Consultoribus attentè &
maturè caussam talis Dei expendendam esse pu-
tat Diana in fine Resolut. 47. citatæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Sed verò in facti cōtingentia facillimè reus<marginalia>Quomodo|facilè depre-|hendi queat.</marginalia>
talis hæreticus deprehendetur. Cùm enim dubi-
tare se fateatur, vrgendus an licitum censeat de
rebus fidei dubitare? Si dicat licitum esse, mani-
festè hæreticus est. Si licitum neget, & tamen
dubitare se dicat, quia non potest vehementibus
impulsibus resistere pro dubitatione subeuntibus,
quod non videtur sic posse accidere impossibile.
Tunc etiam hæreticus habendus, quia diuini
præcepti adimpletionem sibi asserit impossibi-
lem, contra Concilij Tridentini, Innocentij X. &
Alexandri VII. manifestissimas definitiones. Si
verò addat se non de absoluta impossibilitate lo-
qui, sed de summa difficultate in adhibendo ple-
no assensu rebus fidei ab Ecclesia propositis. Cùm
ab eo obtineri nequeat vt difficultates vincere
conetur, sed se non posse reipsa significet, abso-
lutam impossibilitatem credendus est allegare.
Quòd si dicat conaturum se difficultates vincere,
& sic dubitationem repellere, conatum tamen
suum se credere fore frustraneum: in eâdem pro-
fectò hæret salebra absolutæ impossibilitatis. Si
sperare se asserat, potuit ergo illas vincere ante-
quàm in dubitationem inciderit: quod cùm non
fecerit, ideò equidem fuit, quia res fidei dubita-
biles credidit, licet asserat sibi aliàs indubitabi-
les. Si enim stare potest vt dubitatio reputata illi-
cita cum credulitate absoluta de non licita dubi-
tatione possit componi, simul etiam stare duo isti
poterunt actus: Credo non esse licitum de rebus fidei
dubitare, & Credo illas esse dubitabiles, per actum
scilicet à me illicitum reputatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Et quidem communis sententia Docto-<marginalia>Congruus|pro Tribuna-|li S. Inquisi-|tionis circa|tales vsus.</marginalia>
rum sic dubium circa fidem hæreticum censet,
quam erit æquissimum & valde conueniens rei
istius grauitati Tribunal sanctum complectatur.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0057.jpg/>
@@1@<SE57>42 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio I.
<duolan 2><-P>Quia verò ex definitione hæresis videtur desumi
contrarij dicendi modi fundamentum, vt sit error
fidei contrarius, in eo certè vis est exigua, quia &
in dubitatione suus & error imbibitur, vt vidi-
mus: nemo enim dubitat, nisi quia id, de quo
dubitat, dubitabile sibi esse persuadet, aut expres-
sè, aut tacitè; formaliter, aut virtualiter. Sicut
nullus credit, nisi quod iudicat esse credibile;
amat, nisi quod putat amabile; odio habet, nisi
quod censet odibile. Sicut ergo cùm Diuus Au-
gustinus peccatum dixit esse dictum, factum, vel
concupitum contra legem Dei, sua illa definitione
peccatum omissionis inclusit, quia licet in nega-
tione consistat, illa voluntariè admittitur, vnde ad
factum reducitur, vel concupitum, quia æquiualet
positiuo actui: ita etiam in nostro est casu dicen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Quod autem addit P. Dicastillus, aut nul-<marginalia>P. Dicastilli|non probata|doctrina.</marginalia>
lam vim habet, aut est manifestè contra ipsum;
ait enim verba dubitantis, etiamsi occasionem
præbeant suspicandi animum hæreticum, illum
tamen non significare, aut aliquid, quod esse sine
hæretico animo nequeat: neq; enim necesse est, vt
eo ipso quod quis dubitat de veritate aliqua fidei,
quasi reflectatur supra suum actum dubitandi:
cùm possit id non facere, quia de tali actu eli-
ciendo non cogitat; siue quia, cùm subijt illius
cogitatio, diuertit ad alia obiecta. Non inquam
habet vim: nam talia verba hæreticum animum
significant, iuxta dicta, quia & errorem circa cre-
dibilitatem. Si vero ex eo, quòd posita dubitatio-
ne non est necessaria reflexio, sed potest quis ad
alia diuertere, id habetur, quod intenditur: ergo
neque præsumptio hæresis est; quia si alicunde,
inde profectò, quia verba illam significarent: At-
qui illam non significant; igitur cessat præsump-
tio, quia hæc aut ex verborum significatione, aut
ex factis desumitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Est autem non leuis difficultas circa mo-<marginalia>Quomodo|formatur|dubium|contrarium|fidei.</marginalia>
dum, quo formatur dubium contrarium fidei:
nam cùm non videatur ad illud actus aliquis er-
roneus necessarius, neque etiam videtur quomo-
do sola suspensio assensus ad illud sufficere possit.
Sicut enim dudum ex P. Dicastillo dicebamus, qui
dubius & pendulus est, non ideò necessarium est
vt actum eliciat, quia de illo eliciendo non cogi-
tat, aut ad alia diuertit: ita etiam videtur dicen-
dum, non ex eo quòd aliquis assensum non eliciat
circares fidei, actum alium deprauantem nega-
tionem illam assensus necessariò consequi, ob eas-
dem rationes: si autem non consequitur, vnde
malitia infidelitatis in illo? quæ difficultas quan-
tùm ad negotium morale attinet, magni momen-
ti non est, sed sine discussione aliqua non præter-
mittenda, fundamentis diuersimodè circa hoc
sentientium cum aliquali auctario breuiter indi-
catis.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> P. Suarez Disput. 19. de Fide Sectio. 4. n. 13.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
& 14. quem sequuntur Patres Petrus Hurtadus,
& P. Ægidius adducti à Cardinali Lugo supra nu.
84. semper actum aliquem interuenire aiunt;
(cùm non semper teneamur elicere actum fidei,
& ad alia possimus attendere,) iudicium scilicet,
quo affirmatur res fidei esse dubias, vel rationes
contrarias esse tanti ponderis, vt suspendendus
meritò sit assensus, quod totum est contra fidem,
& assensus talis planè hæreticus. Cui dicendi<-P>@@

<-P>modo se citatus Cardinalis opponit n. 66. & seqq.<marginalia>Card Lur$unclear doctus dij.|cursus.</marginalia>
pro se adducens P. Granadum, & ex eo arguens,
quia ante suspensionem illam culpabilem præce-
dit semper iudicium erroneum, de quo quæritur
an sit voluntarium? quod videtur innegabile, cùm
constituat hominem hæreticum. Præcedit ergo
voluntas imperans illud, de qua voluntate simili-
ter inquiritur, an semper oriatur ex aliquo iudi-
cio dictante insufficientiam motiuorum ad cre-
dendum? Quod quidem dici non potest, quia
daretur processus in infinitum, cum de quolibet
inquiri possit, an sit voluntarium: quare deue-
niendum est ad voluntatem primam culpabilem,
quæ oriatur ex iudicio non culpabili, neque erro-
neo, sed vero, & per consequens quod non dictet
insufficientiam motiuorum. Sicut ergo voluntas
illa culpabilis prima contra fidem non præsuppo-
nit iudicium aliquod errans circa fidem, sic volun-
tas culpabilis suspendendi assensum & dissensum
erga fidem oriri potest ex iudicio præcedenti non
erroneo circa eamdem fidem.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Qui ergo dubitat ante voluntatem pri-<marginalia>Illius prose-|cutio.</marginalia>
mam culpabilem contra fidem, habet ex parte in-
tellectus eadem iudicia & motiua, quæ habet ille
alius, qui in fide perseuerat. Et cùm hic non ha-
beat iudicium erroneum, neque etiam ille. Si ergo
absque tali iudicio erroneo potest homo velle ne-
gare fidem, quantò magis poterit absque eo velle
suspensionem assensus, quod minus est. At quia
suspensio assensus ex se mala non est, tunc incipit
esse talis quando homo deterritus à difficultatibus,
quæ in credendo obijciuntur, imperat sibi suspen-
sionem assensus; nam eo ipso videtur approbare
difficultates & rationes illas, eisque cedere, & in
actu exercito saltim interpretatiuè significat esse
periculum falsitatis, vnde & grauem contra fidem
irreuerentiam committit. Sic Doctissimus ille
Magister, qui eamdem doctrinam repetit, eam
summatim proponens Disput. 20. nu. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Vbi tamen citati Doctores difficultatem<marginalia>P. Arriagæ|expeditoria,|iuxta ipsum.</marginalia>
non leuem deprehendunt, P. Arriaga expeditissi-
mam esse rem existimat Disput. 19. de Fide nu. 75.
dicens dubitare esse iudicare rem aliquam non esse
certam, quod directè repugnat certitudini fidei
diuinæ: Vnde Canus, & alij, qui videntur alieni
ab hac sententia, reipsa tales non sunt, sed malè
vsurpant vocem illam Dubium pro suspensione
actus: quo sensu sine dubio non constituit pro-
priam hæresim: ideoque non est contra illum
agendum multis rationibus, sed supponenda ac-
ceptio eius vocis Dubium, scilicet pro actu positi-
uo, quo iudicat quis non esse certum illud ob-
iectum, quod, agendo de obiectis fidei, con-
stat esse hæreticum, & ita à nullo potest ne-
gari.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> Quid ad hæc? Ingenuè dicam. Ratio<marginalia>Commodior|explicandi|ratio.</marginalia>
Cardina lis Lugo commodam habet solutionem.
Cùm enim ait iudicium illud erroneum imperari
à voluntate, id nego, si de actu positiuo sit sermo:
neque enim ex eo quòd voluntarium sit, actum
imperij positiuum exigit, cùm sufficiat illius per-
missio, seu non impeditio, cùm impedire de-
buisset: vnde non proceditur in infinitum. Dein-
de assero duos illos Auctores fortè reipsa non esse
contrarios: dum enim Cardinalis Lugo ob su-
spensionem illam assensus hæreticum dicit, quia
eo ipso videtur approbare rationes illas & difficul-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0058.jpg/>
@@1@<SE58>Appendix de Probabilitate. §. VI. De dubio in matrim. 43
<duolan 2><-P>tates, atque in actu exercito saltim interpretatiuè
significare esse periculum falsitatis: dum inquam
hoc dicit, iudicium haberi interpretatiuum mani-
festè significat: Atqui hoc non negat P. Suarez,
licet iudicium erroneum dicat ob insufficientiam
motiuorum, quia & iudicium interpretatiuum,
errone&#x0169; rectè dici potest. Et quidem P. Suarez de
iudicio etiam positiuo & formali intelligi potest,
quod ordinariè datur, quoties circa fidem dubi-
tatur. Quòd autem in casu aliquo raro, & vix
ab ipso dubitante discernibili, iudicium tantùm
interpretatiuum sufficiat, cùm non neget, & ve-
rosimile sit, non debet contra illius esse mentem
affirmari. Id quod P. Arriaga propter eamdem ra-
tionem non videtur negaturus, cui in significa-
tione vocis Dubium, erunt qui contradicant pu-
tantes eam non importare iudicium, sed suspen-
sionem animi hærentis inter rationes hinc & inde
compugnantes: vnde non à nominis tantùm si-
gnificatione, sed à grauioribus fundamentis opor-
tuit instrui impugnationem. Et Cardinalis qui-
dem n. 91. citatæ Disput. 17. ex significatione et-
iam eiusdem vocis arguit iuxta Auctores apud
Calepinum: est enim Dubius idem quòd anceps
& hærens inter duas vias, nesciens quam possit
tutus ingredi, & tamen ibidem non agnoscit ne-
cessarium actum positiuum formalem, sed inter-
pretatiuum & æquiualentem, & hæc pro diffi-
cultate præsenti, neque, vt arbitror, inutilia.</P>
<Z><A+1>Circa opinionem probabilem, & dubium
in Matrimonio vtilis disceptatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>178.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca materiam propositam diximus n.<marginalia>Cap. Domi-|nus.|Cap. Inqui-|sitioni.</marginalia>
72. & seqq. ex Cap. Dominus de secun-
dis nuptijs & ex Cap. Inquisitioni, de sententia ex-
communicat. dubium coniugem de valore ma-
trimonij debere reddere, non tamen posse debi-
tum petere ante exactam diligentiam pro verita-
te comperienda. Circa hoc tamen P. Arriaga<marginalia>P. Arriagæ.|singularis|expositio cir-|ca illud.</marginalia>
Tomo 3. Disput. 25. n. 30. vers. suppono Tertiò singu-
lari modo discurrit. Quidquid ergo sit de Cap.
Dominus, vbi & ipse Pater, & alij censent locutum
Pontificem in casu malæ fidei, & de casu Cap. In-
quisitioni loquendo ait neminem videri obseruasse
id, quod ipse vt obseruatione dignum proponit,
scilicet in eo Pontificem nullatenus loqui de du-
bio, sed de conscientia probabili, vnde non tan-
tùm Textus esse videtur pro quæstione de dubio,
quàm ad probandum non licere sequi opinionem
probabilem, cuius contrarium supponunt Patres
Vasquez, & Sanchez, & quotquot hoc Textu
vtuntur in casu præsenti. vnde aliter debent ei re-
spondere. Probat autem in eo Capite nihil esse
de dubio. Primo, quia nullum tale verbum est in
eo, sed solùm habentur: An non sciat pro certo, sed
credat impedimentum. Atqui non scire pro certo
etiam conuenit quando iudicium est probabile.
Secundò, Illud vt credat iam denotat assensum de-
terminatum in eam partem, qui assensus non ha-
betur quando datur verum dubium. Idem magis
declarat Pontifex statim, dum ait: Si credulitas
sit probabilis & discreta, quamuis non manifesta &
euidens. Et sub ea definit non licere petere, sic ve-
rò reddere. Quis autem dubitet actum credendi
probabilem & discretum non designare formale
& proprium dubium, sed veram opinionem, quæ<-P>@@

<-P>vt talis semper est non euidens, & non manifesta?
Eo autem ipso quòd vna pars est sub opinione
probabili, iam altera opposita probabilis est, vt
per se patet. Alia verò verba, quæ denotent for-
male dubium, nulla sunt in eo Textu, vnde non
benè pro caussa præsenti allegatur, cùm sit etiam
contra opiniones probabiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Propter hæc ait se credere Pontificem
ibi nouum imponere præceptum, quod ex natura
rei alioquin non obligaret: scilicet ne quis sequa-
tur in ordine ad petendum debitum opinionem
probabilem, sed solùm certam: quod haud dubiè
potest Pontifex imperare. Sicut enim idem Pon-
tifex in Cap. Ad audientiam de homicidio, & in
Cap. significasti 1. & 2. eodem Tit. imponit præ-<marginalia>Cap. Au-|dientiam.|Cap. signifi-|casti.</marginalia>
ceptum abstinendi ab altari ob dubium homici-
dium, quando scilicet constat ab aliquo inflictum
vulnus, propter reuerentiam sacrificio altaris de-
bitam, vt idem docuerat n. 19. cum Panormitano,
& Patribus Suario ac Sancio: cùm tamen eo præ-
cepto secluso, idem circa illud dubium, quod cir-
ca alia dicendum videretur: ita & in casu præ-
senti dicendum, stante opinione probabili, li-
cet in alijs materijs licitum sit cam sequi. Ex eo
tamen manifestè euincitur in dubio idem esse
potiori ratione dicendum: vnde Textus est ma-
gis vniuersalis, quàm quæstio præsens. Sic di-
ctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>180.</absatz-nummer> Qui tamen contra se habet Primo Do-<marginalia>Efficaciter|impugnatus.</marginalia>
ctorum omnium sensum de dubio accipientium.
Et eo stante debere reddi debitum, cum multis
quos adducit Parte 2. n. 1928. esse communem, &
indubitatam sententiam affirmat Angelus Bos-
sius, ante factam scilicet, & post habitam diligen-
tiam. Secundò pro singulari illa intelligentia nul-
lum esse solidum fundamentum, vt constat di-
luendo obiecta, si prius verba Textus eiusdem
expendamus, quibus apertè innuitur de dubio
esse quæstionem, & ita solutionem præfatis ob-
iectionibus requirendam. Ait ergo Pontifex: Ve-
rùm cùm conscientia pulsat animum ex credulitate<marginalia>Innocen-|tius Ter-|tius.</marginalia>
probabili & discreta, quamuis non euidenti, debitum
quidem reddere potest, sed postulare non debet: ne in
alterutro, vel contra legem coniugij, vel contra iudi-
cium conscientiæ committat offensam. Sic ille. Ex
quo manifestum habemus coniugem petentem
debitum contra iudicium conscientiæ committe-
re offensam: non erat ergo assensus in eo proba-
bilis, quia operans iuxta illum offensam non com-
mittit. Vbi non est intelligendum id contingere
ratione noui præcepti, sed stante conscientia in eo
statu, iuxta quem fuit proposita quæstio; quando
scilicet non erat impositum præceptum, vnde &
conscientia pulsabat ex credulitate leui & teme-
raria, aut probabili & discreta eum, de quo erat
consultatio: posito enim iam præcepto cessat
conscientiæ pulsatio, cùm sit certum eo posito
non petendum debitum, nisi stante incertitudine
nullitatis matrimonij. Vnde iubet Pontifex circa
id adhiberi Pastoris consilium qualitatem con-
scientiæ exploraturi.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Habet Tertiò modum loquendi Pontifi-<marginalia>Vrgetur|amplius.</marginalia>
cis in ipso Decretalis exordio sic dicentis: Inqui-
sitioni tuæ respondentes credimus distinguendum.
Quæ verba declaratoria potiùs sunt, quàm noui
iuris enuntiatoria. Qui enim credere se dicit, id
certè credit, quod iam ex diuina ordinatione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0059.jpg/>
@@1@<SE59>44 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio I.
<duolan 2><-P>coustabat, nec tamen erat omnibus exploratum.
Quartò, Cùm esset probabile posse petere debi-
tum, non erat ratio, cur Pontifex id prohiberet
in casu, de quo agebatur, cùm valde esset peri-
culosum sic statuere in materia adeò lubrica, vbi
licebat reddere, immò & erat pro reddendo obli-
gatio. Neque est eadem ratio de irregularitate,
quia id potuit disponi ob reuerentiam sacrificij
altaris, in quo non subest quotidianum & insepa-
rabile periculum relabendi. Quinto, stante eo
præcepto Pontificis, etiam facta diligentia, &
non inuenta veritate, non erit licitum petere de-
bitum, quia, vt dicitur, cum opinione probabili
non potest peti. Atqui contrarium est valde pro-
babile, & illud cum multis defendit P. Thomas
Sancius Lib. 2. de Matrimonio Disput. 41. n. 46. &
Bossius supra nu. 1943. quamplures adducens, &
dicens esse probabilius, P. Escobar de Mendoza
Tract. 7. nu. 82. Negat tamen illud P. Arriaga se-
ctione & subsect. 4. consequenter, vt sibi videtur,
ex eo arguens, quia si Pontifex voluisset, expres-
sisset, & non, diminutè respondendo, occasionem
scrupulis reliquisset, & conscientiæ laqueos im-
posuisset. Quod quidem contra illud suum no-
uum præceptum aptiùs militat, quo grauissi-
mum onus imponi iam vidimus, & grauamina
non sunt admittenda, nisi exprimantur, præsertim
quando scrupulis & laqueis conscientiæ inno-
dantur. Septimo. Porro illo præcepto iam senten-
tia illa erit improbabilis, iuxta dicta supra n. 136.
quod tamen erit qui admittat nullus, neque ipse,
ex cuius hoc dicendi modò colligitur. Tandem,
Pontifex ait, non reddere, futurum contra le-
gem coniugij: ergo non erat opinio absolutè pro-
babilis. Illationem probo: quia cum probabili
opinione nullitatis matrimonij potest coniux non
reddere, vt boni Doctores tenent apud Bossium
nu. 1989. tunc enim tantùm est probabile posse
alium coniugem petere, præsertim de fundamen-
tis sufficienter instructum, de quo ipse Pater nu.
46. §. Illud, agens de dubio: quod cùm esse pos-
set possibile iuxta ipsum, tunc locum habebit no-
strum argumentum. Cumque probabilitati pos-
sit probabilitas obijci, non fecisset contra le-
gem coniugij, qui sic petenti minimè reddi-
disset.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Cùm ergo hoc non videatur certum,<marginalia>Fit satis ob-|iectis.</marginalia>
quidquid in contrarium adducitur facilem habet
solutionem. Quòd enim Primò dicitur in eo Tex-
tu nullum de dubio verbum haberi, admittitur
iuxta materialem vocis huiusmodi positionem,
negatur autem de æquiualentibus, vt mox dice-
tur, & quamuis verum sit non scire pro certo etiam
conuenire iudicio probabili, non ideò sequitur
de illo esse sermonem, quia neque de eo præces-
serat consultatio: coniux enim absolutè iudicans
apud semetipsum, licet cum aliqua formidine, se
non esse talem, poterat reddere, & non reddere,
vt diximus: & poterat etiam petere, quia vtrum-
que probabile, & nulla erat Pontificia prohibi-
tio, stabatque doctrina semper in Ecclesia recep-
ta de vsu probabilium opinionum, & quidem si
talis in coniuge consulente extaret assensus, sub
ea debuisset forma proponi, quia multùm ex eo
variari poterat resolutio. Cùm tamen nihil tale
factum, vt est ex tenore capitis manifestum, vnde
colligitur circa dubium institutam quæstionem?</P>@@

<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Quod Secundò additur, illud Credat de-<marginalia>Verbum|Credat non|indicat di-|terminatum|assensum.</marginalia>
notare assensum determinatum in vnam partem,
quod non datur in vero dubio, eliditur clarè ex
illis Pontificis verbis, vtrum habeat conscientiam
huiusmodi ex credulitate leui & temeraria. Ecce
credulitatem, & tamen sine probabilitate: ergo
ex verbo Credat non benè arguitur. Iam quod
ex probabili & discreta credulitate subijcitur, quæ
assensum verè & propriè probabilem indicat infi-
ciamur; in dubio enim potest id frequenter acci-
dere vt omnes Doctores agnoscunt, dum de illo in
diuersis materijs disserunt: dicunt enim illud esse
posse cum inclinatione ad vnam partem magis
quàm ad aliam, pro vt rationes ad talem inclina-
tionem occurrunt, siue æquales, siue inæquales,
quibus vtitur ipse Pater Disput. 26. §. Secundus ca-<marginalia>Dubium|stare potest|cum incli-|natione ad|vnam par-|tem.</marginalia>
sus n. 15. & Bossius n. 1195. iuxta dictam distin-
ctionem pluribus allegatis occurrentem determi-
nans quæstionem. Addo ex eodem Patre Sect. 4.
in principio id quod est pro præsenti causa minus
quam tùm opportunum: ait enim ibi possessorem
bonæ fidei, sed dubium an res sit sua, post factam
diligentiam posse de illa disponere, & ita etiam
vendere: subdit tamen ex P. Thoma Sancio te-
neri emptori dubium illud aperire; quæ monitio
tunc præcisè (inquit P. Sancius) erit necessaria,
quando est aliqua probabilitas cum tempore posse<marginalia>De vendi-|tore dubio.</marginalia>
verum dominum reperiri, secus si esset desperata.
Quam quidem doctrinam ille amplectitur: & in
ea satis dilucidè apparet probabilitatem sumi pro<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
verosimili coniectura, quæ cum dubio stare po-
test, & in casu præsenti cùm datur, in caussa esse
debet, vt possessor dictus de statu instruat, quem
res habet, de qua distrahenda tractatur. Et quidem
P. Sancij verba videtur hîc Auctor adducere, dum
intra parenthesim apponit, Inquit, cùm tamen
verba illa ipsius non sint, licet sit sententia: nec ha-
bet ille Probabilitas, sed Spes: vnde prius illud de
suo reposuit, arbitratus, (& benè) posse vnum
pro alio substitui: & ita iuxta ipsum probabilitas
non dicit semper firmum assensum, sed verosimi-
lem, vt dixi, coniecturam, quæ potest cum du-
bio componi. Spes alit agricolas, de futura tamen
messe dubios, quia frequenter illud accidit Euan-
gelici vatis, & subuertet grando spem mendacij.
Isaiæ 6. v. 7. Pro quo & stat communis doctrina
Scriptorum circa dubium, ex quibus aliquos ad-
ducit Bossius supra nu. 1760. & ex illis ait tunc<marginalia>Bossius.</marginalia>
contingere quando homo probabiliter iudicat eo
quòd habeat probabiles rationes pro vtraque par-
te, sed tamen insufficientes ad iudicium probabile
pro altera.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Circa id quod n. 181. diximus de graua-
mine ex præcepto resultante, iuuat rationem
subijcere ex P. Sancio dicente durissimum fore<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
compellere culpæ immunes vt vitam cælibem
ducerent. Quam tamen P. Arriaga Disput. 25: n.
35. iudicat non esse vllo modo efficacem, & ad
illam respondet §. secundum etiam, dicens quòd si<marginalia>P. Arriagæ|incongrua|responsio.</marginalia>
dubium fuisset ante contractum matrimonium,
non potuissent in omnium sententia contrahere:
& tamen etiam tunc essent culpæ immunes, &
obligarentur ad vitam cælibem quousque depo-
nerent dubium. Cur ergo dici non idem poterit
etiam post matrimonium contractum? Quæ re-
sponsio non videtur tanto ingenio digna, cùm in
dicto casu sit manifesta diuersitas: neque enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0060.jpg/>
@@1@<SE60>Appendix de Probabilitate. §. VI. De dubio circamatrim. 45
<duolan 2><-P>qui ante matrimonium dubitant, tenentur cælibes
permanere, sed possunt cum alijs inire coniugia,
& viris ac feminis plenus sit mundus.</P>
<P>  <absatz-nummer>185.</absatz-nummer> Accommodatior est responsio, quam al-<marginalia>Doctrina de|ignorantia|inuincibili|congruè ac-|commodata.</marginalia>
teri adhibet eiusdem Patris rationi ex eo arguen-
tis, quia qui adhibita sufficienti diligentia ad-
huc est dubius, habet ignorantiam inuincibilem,
quæ iuxta omnes à peccato excusat. Respondet
enim id intelligi de ignorantia, quæ deponi non
potest, quia circa rem, de qua agitur, non est du-
bium excitatum, secus de alio stante cum exci-
tato dubio, nec post factam diligentiam supera-
bili, vt constat in exemplo adducto de matrimo-
nio, cuius impedimenti potest esse ignorantia in-
uincibilis ante illud contractum: quia tamen et-
iam post adhibitam diligentiam sufficientem illa
remanet, nequit celebrari. Sed certè responsio
non est prorsus exacta, quia in casu, de quo est
quæstio, est iam possessio pro matrimonio, non
ita in alio, & ita est valde diuersa ratio in illo, iux-
ta communem Doctorum sententiam, & ipsius
Patris, qui loquitur secluso præcepto, quod ipse
conatur inducerè, licet non solus. Post diligen-
tiam ergo ita formido ex dubio excitata sopitur,
vt perinde sit, ac si minimè præcessisset: ad eum
modum, quo credulitas leuis & temeraria repel-
lenda est, iuxta id quod ab Innocentio vidimus
imperatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Tangit autem idem Pater Disputat. 25.<marginalia>Circa India-|rum matri|monia diffi-|cultas.</marginalia>
citata nu. 41. difficultatem ad Indos pertinentem
occasione resolutionis ab ipso propositæ de ne-
ganda facultate petendi debitum etiam post ad-
hibitam diligentiam, dum sibi obijcit definitio-
nem Pij V. pro illis, vt dum conuertuntur ad fi-<marginalia>Pius V.</marginalia>
dem, si facta diligentia non inueniatur prima
vxor, maneant cum vltima. Ex eo enim habe-
tur post diligentiam adhibitam posse reddere &
petere. Et respondet id esse iuxta dispositionem
iuris Canonici in Cap. Gaudemus, de diuortijs, sta-<marginalia>Cap. Gau-|demus.</marginalia>
tuente vt, si coniuge ad fidem conuerso, alius
id renuat, possit in fauorem fidei matrimonium
dissolui. Coniux autem in Indijs non comparens
censetur nolle conuerti, vnde currit in eo casu
dicta dispositio. De hoc dictum à nobis ex pro-
fesso in Thesauro Tomo 2. Tit. 12. nu. 399. & solu-
tio quidem non improbanda, pro qua & Bos-
sius cum alijs suprà nu. 1942. Ex qua tamen non
exhauritur argumenti difficultas: Si enim ob
fauorem fidei facta diligentia soluitur coniu-
gium, & coniux altera permittitur, à qua
peti debitum queat, quod est quasi portentum
in hoc genere: ergo credibile est stante coniu-
gio, & dubio exorto, neque illius inuenta so-
lutione, posse sic dubitantem debitum petere
in fauorem mutuæ charitatis coniugalis, ipsius
matrimonij, & ob vitanda scandala, quæ inde
oriri possunt, cùm sit illud multò proculdu-
bio minus. Pro quibus hæc sit adnotasse satis,
vt ad alia transitum faciamus, satis circa Ap-
pendicem, sed non inutiliter, vt æstimo di-
uagati.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO II.</A+2>
<A+1>De obligatione Regularium soluendi de-
decimas. Vbi de Indijs præsertim.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>187.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On leui calamo de hoc à nobis in<marginalia>Sententia|pro Ecclesia|Indicis ob-|tenta.</marginalia>
Thesauro disceptatum Tomo 1. Tit. 2.
n. 44. 56. & seqq. & Tomo 2. Tit. 12.
n. 447. & seqq. Sed post scripta illa, solicitudo
omnium Ecclesiarum Indicarum sententiam sibi
fauorabilem à Regio Indiarum Consilio obten-
ta est, cuius & executio per annos aliquot retar-
data, tandem imperata est Proregibus, Præsidi-
bus, Auditoribus Cancellariarum, Gubernatori-
bus Prouinciarum, & inferioribus magistratibus
iuxta munerum qualitatem nominatis. Ne autem
illa locum haberet, vt aduersantes contendebant,
ipsius sententiæ verba in caussa fuerunt: vnde
elapso iam à transmissione Regiæ Executoriæ
biennio, in sua Religionis possessione perdurant
(licet contra Quitenses, vt audio seuerius actum,
an verius nescio, vt hoc iudici omnium æternæ
relinquam veritati) postacrem controuersiam, &
allegationes hinc inde magno elaboratas studio,
in quibus & Iura, & Theologia suas symbolas
contulerunt: ex quibus hoc loco aliquid exhi-
bendum, quod futuris etiam possit prodesse tem-
poribus, quamuis caussa præsens ante huius ope-
ris editionem, vt creditur, sic erit terminanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Et posse quidem Religiones se opponere
executioni ex regia curia scriptum, ob non leues
difficultates in illa, viris ita sat doctis attestatis. Vbi
& supplicatio interposita in tertia instantia cum
mille quingentis duplis, vt vocant, quæ non ob-
stat executioni, in cuius prosecutione non per-
functoriè agitur, magnanimo Serenissimæ Gu-
bernatricis spiritu mouente rotas iudicum anima-
tas, vt non debeat fortunatus exitus desperari. Et
quidem dicta in controuersia atque allegationi-
bus multa pro ea occurrunt, quæ indiuiduali velut
litigio sunt propria, breui, vt creditur, finiendo,
quæ hoc loco non videntur accommoda, vbi
communibus instructionibus iuuare multos in-
genua ambitione contendimus, vnde illa discu-
tiemus solùm, dubiorum aliquot resolutione sub-
iuncta.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Fundamentum contradictionis pro parte
Religionum ex ipsius Executoriæ tenore desu-
mitur, cùm in ea dicatur vt soluantur decimæ ex
quibusuis prædijs, (hoc enim significatur verbo
Heredades) & quibusuis ac fructibus decimalibus,
qui aut iure, aut iuxta Regia rescripta (Cedulas)
aut quauis alia de caussa, aut sunt, aut fuerint, quę-
que habuerunt, habent, aut habuerint dictæ Re-
ligiones & Conuentus. Cùm enim circa ea, ex
quibus de iure decimæ à Religiosis debentur, ipso
fauente iure, Religiosi priuilegiati in multis inue-
niantur, meritò inde patrocinium sibi adsciscere
possunt, vt non debeat sententia dicta cum ea ge-
neralitate intelligi, quam ipsius verba præsefe-
runt. Quod tamen non admittunt Ecclesiæ, &
Regius Fiscalis acerrima impugnatione cōnititur,
negans circa hoc posse Proreges, Præsides, Audi-
tores, multòque minùs inferiores iudices, quibus
est executio commissa, vllatenus arbitrari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0061.jpg/>
@@1@<SE61>46 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio II.
<duolan 2><Z><A+1>DVBIVM PRIMVM.
An ex Noualibus in Indijs decimæ à Re-
ligiosis debeantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>190.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Anifesta est circa Noualis significatio-<marginalia>Concessio pro|Noualibus.</marginalia>
nem, quatenus ad præsentem caussam
pertinere potest, Apostolicæ Sedis sententia in
Cap. quid per nouale, de verborum significatione,
in quo sic Innocentius Tertius post adductas alias<marginalia>Cap. Quid|per nouale.</marginalia>
huius vocis acceptiones: Nos autem inquisitioni
tuæ taliter respondemus, quòd eā credimus prædecesso-
rum nostrorum intentionem esse, cùm pijs locis indul-
gentiam de noualibus concesserunt, vt nouale intelle-
xerint agrum de nouo ad cultum redactum, de quo non
extat memoria quòd aliquandò cultus fuisset. Sic ille:
qui statim de priuilegio circa illa limitationem
quamdam adiungit. Ex prædecessoribus autem,
qui indulgentiam talem concesserant, Alexander
Tertius fuit, qui in Cap. Ex parte 1. de decimis
mentionem inducens concessionis prædecesso-
ris alterius, Adriani scilicet, huius nominis secun-
di, quem tamen alij quartum dicunt, & mihi est
verosimilius, sic habet: Sed prædecessor noster A-<marginalia>Cap. Ex|parte.</marginalia>
drianus Solis Fratribus Cisterciensis Ordinis, & Tem-
plarijs, & Hospitalarijs, decimas laborum suorum,
quos proprijs manibus, vel sumptibus excolunt & de
nutrimentia animalium suorum & de hortis suis de-
cimas non persoluant, quem sumus super his imitati.
Quare hi, quibus hoc indultum est, hac occasione deci-
mas de alijs rebus Ecclesiasticis non possunt subtrahe-
re, vel sibi aliquid vlteriùs vindicare. Sic Alexan-
der: ex quibus & Adriani concessione videtur
apertum Religiosos ad noualium decimas non te-
neri.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Sed videtur Innocentius verbis illis, Qui-<marginalia>Decretalis|Innocentij|3. amplius|declarata.</marginalia>
bus hoc indultum est. Concessionem ad eos tantum
adstringere, quibus priuilegium pro huiusmodi
fuerit exemptione concessum; alias verba prædi-
cta essent superflua, quod nulla est ratione admit-
tendum. Si autem priuilegium pro ea necessa-
rium est: ergo nihil Alexander concedit, cùm ma-
nifestum sit eo posito exceptionem futuram, ita
tamen vt sine illo esse non possit, & ita ad vsum
priuilegij necessarium esse aliud priuilegium. Sed
certè licet textus difficultatis aliquid videatur præ
se ferre, ea prorsus cessat expeditissima intelligen-
tia. Exemptionem circa noualia concesserat
Adrianus, quam Innocentius imitatur. Iuxta quæ
ait eos, quibus hoc indultum est, ab Adriano sci-
licet, quem imitatus ipse, intra limites se conces-
sionis debere penitus continere. Non ergo no-
uum priuilegium requirit, sed vsum moderatum
indulti præscribit. Illud igitur Indultum est, nihil
de nouo designat indulto ad vsum necessario, sed
prædecessoris concessionem indicat, cui addita
confirmatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Et ita Religiosos sine noua concessione<marginalia>Neque noua|Religiosi in-|digent con-|cessione.</marginalia>
præfato indulto gaudere tenent Communiter Do-
ctores, & nihil de iure communi immutatum
post Concilium Lateranense, vt videri potest a-
pud P. Suarium Tomo 1. de Religione Lib. 1. Cap. 18.
nu. 5. P. Fagundez circa Quintum Ecclesiæ præcep-
tum Lib. 2. Cap. 3. nu. 10. Dom. Solorzanum Tomo
2. Lib. 3. Cap. 21. n. 23. qui citatum Caput Ex parte
adducit. Emmanuelem Rodericum Tomo 2. 99.<-P>@@

<-P>regular. q. 45. arti. 4. §. de noualibus qui §. antecedenti
ait priuilegium hoc sublatum per Cap. Nuper,
quod nullatenus admittendum, cùm potiùs per
illud fuerit comprobatum, dum in eo dicitur: De-<marginalia>Cap. Nuper$unclear</marginalia>
creuimus vt de alienis terris, & amodò acquirendis,
etiamsi eas proprijs manibus aut sumptibus excolunt
decimas persoluant Ecclesijs, quibus ante à solueban-
tur. Sic Pontifex cum Concilio. Vbi cùm dicitur
soluendas decimas de terris, ex quibus anteà sol-
uebantur, manifestè innuitur esse aliquas terras,
ex quibus non est soluendi obligatio; nouales sci-
licet, & alias, de quibus in citato Capite ex parte.
Et habet prætereà contra se citatus Pater id quod
citato, §. de noualibus asserit, Religiones scilicet
non debere ex noualibus decimas secundùm prę-
sentem statum, pro quo citat Cap. Commissum, eo-
dem Titulo, in quo id innuitur verbis illis: De<marginalia>Cap. Com-|missum.</marginalia>
terris cultis, in quibus olim domus constructæ fuerant
&c. Est autem Decretalis illa Adriani Innocentio
antiquioris. Non ergo ab Innocentio quod ad no-
ualia attinet est derogatum. Citat etiam Cap. quid<marginalia>Cap. Quid|per nouale.</marginalia>
per nouale, quod quidem eiusdem Innocentij est,
cuius verba dedimus n. 190. vbi cùm concessio-
nes circa noualia prædecessorum approbet, &
quomodo sint intelligendæ declaret, nimis quàm
apertè mentem suam explicat, vt de reuocatione
illarum minimè pertractarit. Viget ergo Cap. Ex
parte, id quod Bonacina vt certum proponit Tomo<marginalia>Bonacina.</marginalia>
2. Disput. vltima de Præceptis Ecclesiæ Quæst. 5.
Puncto 3. n. 7. & alij quamplures P. Suarium secu-
ti, vt videri potest apud P. Vincentium Tancredi
Tract. 1. de Religione Lib. 2. Disput. 7. Quæst. 1. P.
Quintanamd. Tomo 2. Tract. 10. Resol. 6. nu. 6. P.
Layman Lib. 4. Tract. 4. Cap. 3. n. 4. P. Palaum Par-
te 2. Tract. 10. Disput. vnica Puncto 12. nu. 2. Leza-
nam verb. Decima quoad Regulares n. 11. & Tomo 3.
in Mari magno PP. Prædicatorum n. 77. apud quem
Hieronymus Rodriguez, Tamburinus, Barbosa,
& Rota Romana, & Barbosa quidem eumdem
Lezanam citans idem tenet Tomo 2. de iure Eccle-
siastico Lib. 3. Cap. 26. §. 3. n. 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Et hoc in regnis Hispaniæ vtpotè Cano-<marginalia>Pro Hispa-|nia lex Par-|tita.</marginalia>
nico iure conforme statuit Rex Alfonsus l. 4. tit.
2. part. 1. vbi cùm iuxta dispositionem. Cap. Nu-
per decernat, limitationem subiungit verbis illis:
Fueras y de aquellas, que comenzaron a labrar
nueuamente, derompiendo montes, è arracandolos, è
metiendo los in labor. Sic ibi. Quam determinatio-
nem adducit Ioannes Gutierrez Lib. 1. Canonicar.<marginalia>Ioannes|Gutierrez.</marginalia>
qq. Cap. 21. nu. 134. & laudato pro eo Gregorio
Lopez in eiusdem legis exornatione. Licèt autem
videatur limitatio Cap. Nuper, ideò est, quia no-
ualium concessio non ita ibidem videtur expressa;
cùm tamen in eo contentam iam remaneat à no-
bis demonstratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Quo non obstante Regius Aduocatus<marginalia>Regij Fisca-|lis contradi-|ctio.</marginalia>
contendit Religiones Indiarum non esse à noua-
lium decimis eximendas, quia generaliter deci-
mæ concessæ sunt nostris Regibus sine vlla limi-
tatione cum onere dotandarum Ecclesiarum, li-
cet eas ipsi Ecclesijs redonauerint. Sed iure sem-
per suo circa easdem reseruato; quod in caussa
fuit vt Regium Indiarum Consilium huius nego-
tij ad se cognitionem aduocarit. Cuius executo-
rialis sententia cùm generalis sit, nihilque exci-
piat, eidem standum. Pręterquam quod si hoc sub-
terfugium noualium admittatur, vix erit mo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0062.jpg/>
@@1@<SE62>Dubium I. Circa obligationem decimarum de noualibus. 47
<duolan 2><-P>menti alicuius sententia dicta: Religiones enim
sua prædia noualia esse contendent, & proba-
bunt, cùm post detectum nouum hunc mundum
sint disposita, & ad cultum illi sint agri ipsorum
labore redacti, de quibus non extat memoria
quòd aliquando culti fuerint.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Dico Primò. Religiones Indiarum im-<marginalia>Stat concessio|pro Indijs.</marginalia>
munes sunt, secluso quocumque priuilegio, ex vi
iuris communis, à præstatione decimarum ex no-
ualibus. Id probo.</P>
<P>  Primò ex dictis. Quia cùm ius Canonicum id
concedat, non est cur Religiones Indiarum de il-
larum adeò bene meritæ conuersione, vt historiæ,
& rerum ipsarum experientia clamant, ab eo com-
muni debeant beneficio remoueri. Durissimum
sanè negotium, vt qui peculiaribus est beneficijs
dignus, à communibus, nihil tale meritus, arcea-
tur. Quod de Regum nostrorum pijssimo ac rè-
ligiosissimo genio absit eorum Vassallis fidelissi-
mis suspicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Secundò. Si propter aliquam rationem<marginalia>Non obstan-|te sententia|Regij Consi-|lij.</marginalia>
essent debitæ, maximè propter eam, quæ à Regio
adducitur Aduocato, de omnimoda concessione,
iuxta quam etiam executorialis sententia proce-
dit, cum eo, quod additur: Atqui id non obstat:
ergo non debentur. Maior constat, & Minor
ostenditur: Nam in ipsa sententia exceptio con-
tinetur: ergo ex ea parte nihil est quod obstet.
Antecedens patet ex adductis n. 189. Aut iure, aut<marginalia>Sententiæ|verba.</marginalia>
iuxta Regias schedulas, aut quauis alia de caussa. Et,
de iure non debitæ, vt constat: Regiæ schedulæ
de hoc nullæ; neque alia est caussa pro huiusmo-
di obligatione: ergo nihil obstat. Iam quod de
sententia ferè inutili futura dicebatur, nullius est
momenti. Aut enim verè noualia sunt, prædia
dicta, & sic contra ius non est credendum pro la-
tam fuisse sententiam. Aut non sunt tales: & sic
ex alio est capite contra illas litigandum. Demus
autem sententiam fore inutilem. Quid inde? satis
factum est Ecclesiarum importunissimæ conten-
tioni. Si in caussæ conclusione inuentæ sunt mi-
nùs habentes, Regium quidem Consilium suo est
functum munere: viderint ipsæ quid tandem es-
sent suo molimine obtenturæ. Sic vidimus non se-
mel post longa & strepitu plena litigia, lemurum
euasisse diuitias, vt dici meritò posset: & non est
substantia.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Tertiò, Etiamsi in Executoriali senten-<marginalia>Vrgetur ex|vi priuilegij|contra pri-|uilegium,|cùm prioris|non est facta|mentio.</marginalia>
tia non esset exceptio præfata, sed simpliciter sta-
tueretur deberi decimas, non ideò essent debitæ:
ergo talis sententia non vrget. Assumptum pro-
bo: Nam per concessionem priuilegiariam non
derogatur priuilegio alterius, nisi de illo fiat men-
tio: Atqui Religiosi habent priuilegium præfa-
tum: ergo concessione illi non derogatur. Maior
quoad priuilegia non inserta in iure est constantis-
sima Doctorum resolutio iuri omnino conformis.<marginalia>L. Decurio-|nibus.|Cap. 1. de|Constit.</marginalia>
l. Decurionibus Cod. de silentiarijs lib. 12. Cap. 1. de
Constitution. in 6. pro quo videri potest P. Suarez
Lib. 8. de legibus Cap. 15. nu. 8. vbi & Doctores ad-
ducit, quibus addendi Rodericus Suarez Allegat.
28. n. 9. & D. Ioannes del Castillo de Tertijs Regijs
Cap. 38. Tomo 7. nu. 24. Quoad inserta etiam in
Corpore iuris, de quibus est quæstio præsens, est<marginalia>Etiam de|insertis in|Corpore Iu|ris.</marginalia>
expressa sententia Panormitani in Cap. 1. de Re-
scriptis. Et licet sint qui contra sentiant, cùm de
priuilegijs huiusmodi eadem sit ratio, quæ de iure<-P>@@

<-P>ipso, cui derogatur, nulla etiam de eo facta men-
tione: sic tamen id accipiendum censent, vt si
priuilegium possit effectum vel vtilitatem habere
sine derogatione iuris communis, non habeat vim
ad derogandum illi, nisi hanc extensionem ex-
pressè ac formaliter contineat. Hoc iuxta men-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
tem omnium probat P. Suarez supra n. 4. ex Cap.
In his Cap. Patentibus. Cap. vt priuilegia, de priui-
legijs. Quod intelligendum ait de effectu & vtili-
tate sufficientibus ad explendam proprietatem
verborum priuilegij, quia hæc semper attendenda
est & seruanda, ex obuijs Textibus eodem Titulo.<marginalia>Eexemplum|de priuilegio|ad commu-|tanda vota.</marginalia>
Exemplum adhibet in priuilegio ad commutan-
da vota, quod intelligitur inæquale, neque ex-
tendi ad inæquale potest, quia talis commutatio
est iuri contraria. Idem ergo de priuilegio iuri
inserto dicendum, quia eadem illius ac iuris ip-
sius ratio est. Ex quo pro caussa nostra euidens
ducitur argumentum. Nam seruata proprietate
verborum in priuilegio Regibus nostris concesso
leuandi decimas, est in eo sufficiens vtilitas, &
effectus eisdem verbis correspondens, cùm possint
ratione illius eas leuare ab omnibus laicis & Cle-
ricis prædia habentibus minimè priuilegiata abs-
que eo quòd circa Religiosorum noualia exactio-
nem iure interdictam exerceant: ergo dum men-
tio de tali priuilegio in concessione non extat (&
non extare est manifestum) ad illas nullatenus se
extendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer> Confirmari potest ex receptissima alia<marginalia>Regula in-|ris.</marginalia>
doctrina apud P. Suarium supra Cap. 29. n. 17. vbi
circa regulam illam, priuilegium, scilicet fauora-
bile simpliciter, extendendum esse subdit, id pro-
cedere contra concedentem: nam respectu aliorum
restringenda sunt verba, vt præiudicium aliorum ca-
ueatur: quod & textibus & Auctoribus exornat
Ioannes Gutierrez citato Cap. 21. nu. 121. & de
decimis agentes alij, quibus cum Lezana verb. De-
cima quoad Regulares nu. 6. Cuius ratio esse potest:
nam quatenus præiudicium aliorum concernit
est odiosum, vt ex terminis ipsis constat: est nam-
que præiudicium, seu grauamen inducens. Vbi
clara est pro casu disceptationis præsentis applica-
tio. Nam vt demus fauorabile esse priuilegium
Regibus concessum, quia pro amplificatione
Christianæ Religionis; si tamen priuilegia Reli-
giosorum neutiquàm expressa perrumpit, præiu-
diciale esse incipit & odiosum, pro quo videndus
P. Suarez Lib. 1. de Religione Cap. 18. n. 6. nec ca-
uetur quod regula dicta præscribit: cum tamen
caueri iure optimo possit, salua verborum pro-
prietate.</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> Tandem arguo ex Textu non obuio<marginalia>Cap. Con-|sultationi|singulari ob-|seruatione in|fauorem|sententiæ|propositæ pro-|poni ur, &|illustratur.</marginalia>
apud Auctores recentes de hac materia tractantes,
qui habetur in Cap. Consultationi. De priuilegijs,
vbi sic Gregorius Nonus: Consultationi vestræ bre-
uiter respondèmus quòd terra, de qua non extat me-
moria quòd aliquando culta fuisset, redacta per Reli-
giosos viros nouiter ad culturam, perpetuo debet quoad
immunitatem de non soluendis decimis noualium iure
censeri. Cùm aliàs nonnumquàm contingeret indul-
gentiam de noualibus plus eis dispendij quàm vtilitatis
afferre. Sic ille, vbi aliqua obseruanda. Primum.
Religiosos, quorum opera redacta est ad cultu-
ram, de fructu sui laboris fuisse solicitos, an scili-
cet priuilegio noualium semper esset fruitura: si
enim non ita contingeret, ab huiusmodi labore<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0063.jpg/>
@@1@<SE63>48 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio II.
<duolan 2><-P>satiùs ducerent temperare. Ideò Pontificem con-
suluerunt, qui de perpetua immunitate securos
eos, aliosque pariter laborantes reddidit. Debet
ergo stare talis immunitas, dum expressè non a-
boletur; aliàs non stabit quæ pro Religiosorum
bono, & communi vtilitate, in quam semper re-
ligiosorum prædiorum cultura resultat, promissa
securitas. Secundum, valde durum Religiosis fu-
turum, si id quod spe immunitatis elaboratum ab
ipsis, magnis curis, sudoribus, & expensis, minus
vtile, sublata immunitate reddatur. Quod qui-
dem attendens Pontifex, immunitatem perpe-
tuam pollicetur. Hoc ergo, quod adeò durum
est, quomodo credibile fuerit non attendisse Pon-
tifices, cùm priuilegium decimale nostris Regi-
bus indulserunt. Vbi maximè attendendum est,
ob necessitatem maiorem in terris nouis ad su-
stentationem, & nauatam strenuè operam con-
uersioni. Tertium, rationem illam à Pontifice
redditam singulari esse consideratione dignissi-
mam. Cum aliàs nonnumquàm contingeret in-
dulgentiam de noualibus plus dispendij, quàm
vtilitatis afferre. Circa quæ Glossa. Puta per ma-<marginalia>Glossa.</marginalia>
gnas expensas, quas facerent in reducendo terram il-
lam inutilem ad culturam, spe scilicet perpetuæ
indulgentiæ. Non equidem sic semper accideret,
sed quia aliquando accidere poterat, immunita-
tem perpetuam fore decernit Pontifex. Adeò
enim piè & benignè erga Religiosos agendum
putat, vt vel rarum grauamen auertendum velit
indulgentia continuata. Non ergo aliter de Ale-
xandro VI. existimandum. Tandem, iuxta Glos-
sam, hæc videbatur fortè dubitatio, si post longa tem-
pora, quæ sufficerent ad præscriptionem Canonicam
debet talis terra dici nouale, vt poste à censeretur iure
communi cum alijs, vt decimæ poste à soluerentur: quod
hîc determinatur. Iuxta quæ iuuat etiam vrgere.
Si enim præscriptio, quæ tanti ponderis est, vt
contra ius, decimandi præualeat, de quo Docto-
res apud citatum Ioannem Gutierez Capite illo
21. nu. 59. non potest noualis prærogatiuam ob-
ruere: ergo neque generalis concessio, quæ op-
timè stare cum prædicta immunitatis prærogati-
ua potest. Si enim in fauorem præscriptionis ne-
quit Pontificis voluntas allegari, cur non & in
generali concessione, quæ limitationes solet ha-
bere complures, similiter faciendum?</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Dico Secundo. Attentis priuilegijs Re-<marginalia>In Indiis|priuilegia|rem faciunt|omnino cer-|tam.</marginalia>
ligionum, certo certius est Religiones Indiarum
ex noualibus decimas non debere: Priuilegia
quidem omnium amplissima Societatis sunt. An
aliæ Religiones eisdem gaudeant beneficio com-
muni cationis à Sede Apostolica concessæ incer-
tum est, asserente id Lezana supra n. 8. & P. Pel-
lizario Tract. 8. Cap. 7. n. 170. Sed contrarium sæ-
piùs iudicante Rota, & negantibus alijs, quibus-
cum P. Vincentius Tancredi citata Disput. 7. n. 7.
Diana cum alijs Parte 10. Tract. 12. Resolut. 49. &
Barbosa de officio Parochi Cap. 28. §. 3. nu. 41. alios
adducens, & Tomo 6. circa Cap. Nuper. Vbi &
plures congerit: de quo à nobis dictum alibi. Et
affirmatiua quidem sententia quoad forum inte-
rius iuuare poterit; cùm de fauore in externo spes
satis lubrica tantùm esse possit. Etenim quæ ad
decimas Religiosorum spectant parùm benignis
oculis in tribunalibus inspiciuntur, sua tamen sit
laus DD. Sacræ Rotæ Auditoribus, qui pro So-<-P>@@

<-P>cietate benignissimè, sed æquissimè semper pro-
nuntiarunt, vt videri potest in Decisionibus apud
Dianam Parte 6. & 9. & apud P. Pellizarium citato
Cap. 8. n. 7. 55. & 170. & apud P. Tancredi citato
n. 7. aliesque.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Terræ, quæ numquàm de-<marginalia>In terri$unclearq$unclear|decimales|numquam|fuerunt|idem ostem$unclear-|ditur.</marginalia>
cimales fuerunt, quia à Gentilibus possessæ, et-
iamsi iam pridem cultæ, in Religionum domi-
nium aduocatæ iure legitimo, Regia scilicet do-
natione, aut compositione, pro noualibus haben-
dæ. Colligitur ex P. Suario citato lib. 1. de Religio-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ne, Cap. 19. nu. 2. Quod probo ex Cap. Nuper cuius
verba dedi n. 192. Clarissima illa: Decimas soluant<marginalia>Cap. Nuper.</marginalia>
Ecclesijs, quibus ante à soluebantur. Ex quibus illatio
manifesta deducitur. Ergo non sunt soluendæ Ec-
clesijs, quibus numquàm sunt solutæ. Constat
etiam ex ratione decidendi ibi: Ne occasione pri-
uilegiorum suorum Ecclesiæ vlteriùs prægrauentur.
Euidens enim est ex hoc non grauandas Eccle-
sias, quibus nihil ademptum; immò subleuan-
das: tum quia Religiosi congruam sustentatio-
nem habentes minùs erunt fidelibus onerosi, vn-
de plus habebunt, quo possint Ecclesijs subueni-
re. Tum etiam quia abundabunt fructus, & sic
minori pretio stabunt, quod in bonum redundat
Ecclesiarum, siue in ijs, quæ ad ipsarum vsum ne-
cessaria sunt, siue etiam ministrorum. Tum deni-
que quia Religiosi minùs circa alimenta distra-
cti, ad iuuandos Ecclesiæ Pastores expeditiùs at-
tendent, præsertim Mendicantes, eum assecuti
finem, propter quem instituti, & ab Apostolica
Sede singularibus priuilegijs decorati.</P>
<P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Potest tamen contra præcipuam resolu-<marginalia>Limitatio|pro laicis, in|Rege non vi-|detur locum|habere.|Cap. Tua.</marginalia>
tionem obijci. Nam licet communis sententia sit
priuilegium laicis concessum non extendi ad no-
ualia, ex Cap. Tua §. finali, de decimis, vbi inquit
Textus, quòd in talibus licentia non est exten-
denda, sed potiùs restringenda, quod & statuit
lex Regia 33. Tit. 20. Dentita 1. vers. Mas no valdria.
Quod allegato Gregorio Lopez, & Hostiensi tra-<marginalia>Lex Regni.</marginalia>
dit Ioannes Gutierrez suprà nu. 27. Hoc tamen
limitatur iuxta eumdem cum Antonio de Butrio,
Abbate, & Decano, quando concessum est ius
decimandi in vniuerso aliquo territorio, vel in
aliqua villa. Item quando præter decimam etiam
ius decimandi concessum reperitur. Ex quo ar-
gui potest: Nam Regibus nostris concessum est
ius decimandi in vniuerso Indico territorio;
nec tantùm decima, sed ius etiam deciman-
di reperitur concessum: ergo ad noualia se ex-
tendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Verùm hoc non vrget, & in primis sen-<marginalia>Sed habert|ostenditur.</marginalia>
tentia communis decisioni iuris innixa pro nobis
facit, quatenus concessio decimarum laicis est fa-
cta Principibus. Limitationes autem dictæ non
procedunt de noualibus Religiosorum à iure pri-
uilegiatis. Sed de alijs, vt demus illis non solùm
decimas, sed & ius decimandi concessum. Stat
enim stabilita doctrina de necessaria mentione vt
priuilegio derogatum debeat reputari. Et hæc
sententia est Panormitani, vt vidimus nu. 197.
vnde cùm à Ioanne Gutierrez adducitur pro di-
cta limitatione communi nomine Abbatis, non
est credendus sibi contrarius, sicut neque alia, sed
iuxta datam explicationem conformanda doctri-
na. Neque limitationes illæ adeò firmum funda-
mentum habent, vt non possint improbari, vnde<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0064.jpg/>
@@1@<SE64>Dubium I. De obligatione decimarum noualium. 49
<duolan 2><-P>citati alij Doctores eas non adducunt. Addo id
quod de territorio dicitur, ineptè ad totum Indi-<marginalia>Quid Terri-|torium,</marginalia>
cum orbem extendi, cùm mens sic loquentium
valde diuersa sit, vt constat ex eò quòd territo-
rium Villæ coniungitur: vndè tantùm indicatur
Parochiale spatium, quod territorium dici solet,
vt videri potest apud P. Suarium supra Cap. 21. n.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
4. Vt prædia omnia seu terræ sitæ in Territorio vnius-
cuius&#xE8BF; Parochialis Ecclesiæ illi applicarentur, vt illi
soluerentur decimæ ex omnibus illis terris, &c. Vt
territorium videatur complexio terrarum vni ali-
cui subiacentium cum peculiari ab alijs distin-
ctione. A quo non abit Pomponius, iuxta quem<marginalia>Pompo-|nius.</marginalia>
territorium est vniuersitas agrorum intra fines cu-
iusque ciuitatis. Alij aliter originationem nominis
deducunt, sed omnes in id reipsa conueniunt,
quod est à nobis declaratum. Et quod de conces-
sione iuris decimandi ab Auctoribus illis dicitur
prout à concessione nuda decimæ diuersum affir-
mant, cum eo est, quod de territorio asserunt,
componendum: vt scilicet ius sit in territorio ali-
quo, pago, fundo, villa &c. Cuius ratio esse po-
test, quia plus aliquid videtur concessio talis iuris
importare, vnde ad noualia debet extendi. Quan-
tum autem discrimen istud ita explicatum habeat
fundamentum, facilè poterit eruditus quisque di-
spicere: cùm facilis sit discriminis talis ratio sine
huiusmodi extensione: concessio enim iuris alios
parit effectus, pro quibus videri potest P. Suarez
supra Cap. 26. & 27. Vbi cum multis Auctoribus,
& Canonici iuris Decisionibus probat ius pro-
prium decimandi non posse laicis concedi, quid-
quid de fructibus decimalibus sit: pro quo &
Bonacina, Disput. citata Quæst. 5. Puncto 5.
n. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>204.</absatz-nummer> Erit etiam fortè qui obijciat citatum Cap.<marginalia>Obiectio ex|Cap. Quid|per nouale</marginalia>
Quid per nouale, in quo post adducta verba resolu-
tioni nostræ fauentia ita subditur: sed nec de quo-
libet tali nouali credimus eis indulgentiam fore con-
cessam, nisi de illo dumtaxat, cuius decimam religio-
sos potest conuentus absque graui detrimento Paro-
chialis Ecclesiæ detinere: cùm talis sit sæpè locus in-
cultus, de quo Parochialis Ecclesia magnos percipit
decimarum ratione prouentus. Sic ibi. Vbi difficilis
apparet intellectus Pontificiæ decisionis: quòd
scilicet nouale aliquid sit, & nihilominùs Eccle-
sia ex illo magnos potuerit percipere decimarum
ratione prouentus. Ex inculto enim decimæ solui
non poterant, vel si soluebantur, quomodo no-
uale? Si dicas siluam esse potuisse, in qua arbores
fructuum ignobiliorum, vt glandium, similium-
que, ex quibus decima debet solui, quibus & ab-
scissis, ac proscissa terra, ager sit redditus nobi-
liorum fructuum ferax; occurritur ex communi
sententia, iuxta quam decimæ talium frugum ad
cumdem spectent, ad quem priores illæ: pro quo
videri potest Ioannes Gutierrez citato Cap. 21. n.
92. & seqq. & est textus irrefragabilis in Cap. Com-<marginalia>Cap. Com-|missum.</marginalia>
missum, de decimis, vbi sic habetur: & sicut etiam
de pascuis olim decimæ persoluebantur, ita nunc de
eisdem ad frugum fertilitatem translatis decimas vo-<marginalia>Quid No-|uale.</marginalia>
lumus absque diminutione persolui. Ita Adrianus se-
cundus: vbi Glossa verb. Pascuis sic ait: Illa di-<marginalia>Glossa.</marginalia>
cuntur noualia, quorum non extat memoria quòd cul-
ta fuissent, & quæ priùs erant quasi inutilia, vt mon-
tana, paludes; vnde Paræcialis Ecclesia nihil ante
percipiebat, vel ità modicum, quòd sine læsione poterat<-P>@@

<-P>amittere illud: & ita ista pascua non erant priùs in-
utilia, vel area, siue domus, vnde non deberent dici
noualia, per Cap. Quid per nouale. Hæc Glossa.
Quidquid autem de hoc sit, id videtur extra du-
bium, non esse locum priuilegio noualium, quan-
do ex eo Ecclesiæ prægrauantur: quæ quidem
iuratissima Ecclesiarum querela est in negotio
generaliter decimarum: vnde videtur priuilegio
non futurus locus, si earum voces armatæ iuribus
& Doctoribus inualescant.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Ad hæc respondeo locum incultum esse<marginalia>Explicatum|dictum Cap.|Quid per|nouale.</marginalia>
posse, & nihilominùs decimalem, talemque, qua-
lis in Textu describitur: & adducta efficaciter
euincunt genus huiusmodi noualium non esse à
Religiosis sine onere decimarum assumendum:
quod & apertè habetur in Cap. Dudum de deci-<marginalia>Cap. Du-|dum.</marginalia>
mis, & videri pro eo potest P. Suarez Cap. 19. n. 3.
In Indijs autem nulla sunt talia, si de ijs agamus,
quæ cùm omninò indecimabiles sub Gentilitate
essent, Religiosorum sumptibus aut labore c&#x0153;-
perunt talis fieri conditionis. Si verò terræ aliquæ
iam in Hispanorum potestate constitutæ, & ad
cultum non redactæ, tales inueniantur, vt ma-
gnos inde Ecclesiæ recipiant decimarum ratione
prouentus, decisio præfata eisdem suffragabitur,
si fuerint ad culturam religiosa industria redactæ.
Sed neque huius generis aliqua sunt, si de siluis
agamus aut montibus, ex ijs enim nihil solui soli-
tum. In campestribus autem fortè aliquid, quod
vrgere videatur, occurret, sed rarissimum, & cir-
ca illud obseruandum: non quoslibet Ecclesiæ
prouentus priuilegio obstare, sed magnos. Et dif-
ficile erit in talibus euentibus deprehendere præ-
iudicij qualitatem, quia ij qui emolumento pri-
uantur aliquo, proni sunt ad querelas, & præiudi-
cium supra rei veritatem exaggerant. Vnde vt
priuilegio locus negandus sit, iudex est incorrup-
tissimus adeundus, qui de læsionis enormitate
pronuntiet: & generaliter recurrendum esse ad
Pontificem bene obseruat P. Suarez supra Cap.<marginalia>P Suarez.|P. Palaus.</marginalia>
24. n. 2. cum Panormitano. P. Palaus citata Disp.
Puncto 13. n. 1. & alij, tamquàm ad priuilegij au-
ctorem. Sed quid in Indijs, vbi hîc negatus re-
cursus, & tota decimarum caussa per ministros
Regios agitatur? Succumbendum necessitati, &
orandus Deus, vt cum spiritu sapientiæ & consi-
lij, à quo ipsis nomen, dicuntur enim Consiliarij,
spiritum pariter conferat pietatis.</P>
<Z>DVBIVM SECVNDVM.</Z>
<negEZ><A+1>De hortis, & nutrimentis animalium,
an eadem quæ de noualibus ratio apud
Indicos Regulares.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>206.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Atis id videtur perspicuum ex citato Cap.<marginalia>Cap. Ex|parte.</marginalia>
Ex parte 1. nu. 190. & de nutrimentis ani-
malium suorum, & de hortis suis decimas non persol-<marginalia>Variæ con-|cessiones pro|illis.</marginalia>
uant. Cùm enim eôdem tenore verborum ab eô-
dem Pontifice sit orta concessio, non videtur cir-
ca illam posse dubitari. Pro quo & extat alia Pa-
schalis Quarti 16. q. 1. vbi sic ait: Ceterùm à Mo-<marginalia>Paschalis|Pontifex,</marginalia>
nachis, siue Clericis communiter viuentibus nulla ra-
tio sinit vt milites, aut Episcopi, aut personæ quælibet
decimas de laboribus seu nutrimentis suis proprijs ex-
torquere debeant. Vnde Beatus Gregorius sic ait:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0065.jpg/>
@@1@<SE65>50 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio II.
<duolan 2><-P>(lib. 2. Epist. 31. seu Cap. 31.) Communi vita viuen-
tibus iam de faciendis portiònibus, vel exhibenda ho-
spitalitate, vel adimplenda misericordia nobis quid
erit loquendum, cùm omne quod superest, in caußis
pijs ac religiosis erogandum sit, dicente Domino: Quod
superest, date eleemosynam, & ecce omnia munda sunt
vobis? Lucæ 11. Sic Pontifex. Vbi illud De labori-
bus iuxta Glossam accipiendum de prædijs, quæ suis<marginalia>Glossa.</marginalia>
sumptibus excolant. In quo. Si ad huc vigeat con-
cessio, magna est, & dignissima sanè Pontificiæ
indulgentia largitatis, iuncta ratione ex Diui Gre-
gorij subtili ac prouida consideratione. Si enim
Religiosorum labores in id tendunt, vt necessaria
fustentationi prouideant, sine quibus actum de
obseruantia fuerit: & si quid supersit, in eleemo-
synas expendendum; non sunt equidem ad con-
tributiones aliorum perurgendi, vt extorqueatur
id, quod in aliorum manus veniens, in similes de-
bet pios vsus impendi? Salua tamen futura sem-
per Pontificia dispositio, vt eidem deferre Reli-
giosi debeant, etiam si cogantur penuria incom-
modante ieiunare; nam iuxta vulgare prolo-
quium, satis ieiunat qui malè comedit.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Ft quod Glossa de prædijs affirmat, tenent<marginalia>Cap. Ex|parte.</marginalia>
etiam Turrecremata & alij, quod & satis probabile
iudicat P. Suarez Cap. 18. n. 3. Nam illud de nutri-
mentis suis proprijs, videtur ad prædiales extendi:<marginalia>Pro labori-|bus etiam|pradialibus.</marginalia>
non enim est verbum prioris synonimum, sed
ampliat illud ad omnes labores, qui ad nutrimen-
tum proprium ordinantur: huiusmodi autem
sunt, animalium, quibus nutrimur, educatio, pro-
prij agri & horti cultura. Sed certè vt de nutri-
mentis, & hortis sit certum fauere Textum, de
prædijs adducta probabilitas parùm potest esse
proficua, cùm de restrictione circa dicta ex Cap.
Nuper constare videatur: immò & ante illud ex
Cap. Ex parte 1. ibi enim Alexander Tertius sic<marginalia>Alexander|Tertius.</marginalia>
ait: Sanè nolumus latere quòd prædecessores nostri ferè
omnibus Religiosis decimas laborum suorum concesse-
runt &c. Hos autem fuisse Paschalem & Grego-
rium, de quibus in citato Cap. decimas, obseruat
Glossa. Præfatam autem concessionem restringit
Alexander decisione subiuncta, de qua nu. 190.
Iuxta tenorem autem restrictionis huiusmodi ha-
bemus vt quod Paschalis de nutrimentis suis pro-
prijs dixit, de animalium nutrimentis debeat in-
telligi, & de hortis, quos ad proprium etiam nu-
trimentum soliti sunt excolere Religiosi. Vnde
quod Alensis, Syluester, & Angelus dixerunt,
& alij apud P. Suarium supra, dictum scilicet
Cap. Decimas intelligendum de personalibus, ex
laboribus scilicet, dum in sudore vultus sui ves-
cantur pane suo, probabile quidem est, sed mi-
nùs verosimile, vnde licebit illis ea se opinione
tueri.<marginalia>Cap. Cùm|dicat.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>208.</absatz-nummer> Simile priuilegium concessum est lepro-
sis in communi viuentibus, vt habetur in Cap.
Cùm dicat 2. de Ecclesijs ædificandis, ibi: Statui-
mus etiam vt de hortis, & nutrimentis animalium<marginalia>Pro leprosis|an Religioni|communis.</marginalia>
suorum decimas tribuere non cogantur. Hoc autem
multò magis intelligi concessum Monachis &
Clericis in communi, religiosè inquam viuenti-
bus, affirmat P. Suarez suprà nu. 4. Quod quidem<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
difficultate aliqua non caret, si aliunde Religiosi
simile priuilegium non haberent, cùm priuilegi&#x0169;
non extendatur de persona ad personā, & in lepro-
sis esse ratio specialis potuit pro concessione præ-<-P>@@

<-P>fata, eorum scilicet miseranda conditio. Vnde il-
lud, Quod illis ex pietate conceditur. Et est simile in
Hospitalibus, quæ ad decimas non teneri boni
scriptores asserunt, ex quibus P. Fagundez lib. 2.<marginalia>P. Fagun-|dez.</marginalia>
Cap. 3. nu. 12. impugnatus licet à P. Vincentio
Tancredi Disput. 7. nu. 4. vbi & alios adducit. Et
quidem pro Indorum Hospitalibus posset meritò<marginalia>De Hospita-|libus Inde-|rum circa|decimas.</marginalia>
opinio talis admitti, quibus fauendis & fouendis
per vias licitas, eorum magna necessitas animos
debet fidelium permouere. Estque pro eo peculia-
ris alia ratio. Nam Reges nostri Hospitalibus di-
ctis nouenorum ex decimali grossa ipsis debito-
rum, portionem satis pro aliquibus copiosam assi-
gnarunt. Cùm ergo decimæ in eorum Hospitalia
refundendæ veniant, æquissimum sanè videtur, vt
Hospitalia ipsa à decimali onere debeant exempta
censeri. Hoc autem quod de Hospitalibus, & alijs
pijs locis, iuxta opinionem dictam verum habet,
in Religionibus secus accidit grauatis in Cap. Nu-
per, vt simile aliquid in casu, de quo est sermo ne-
queat affirmari. Nihilominùs assertio P. Suarij
potest iuridico fundamento probari ex Cap. in-<marginalia>Cap. Ex|parte el. 3.</marginalia>
quam ex parte el. 3. de decimis, in quo concessa
exemptione de laboribus terræ, concessa pariter
censenda noualia Innocentius Tertius pronun-
tiat verbis illis: Cùm tibi quod maius est sit conces-
sum &c. Quia vbi maius conceditur, minus conces-
sum esse videtur. Cùm ergo Religiosis multò ma-
iora concessa sint, de minori illa leprosis facta con-
cessione nequit verosimiliter dubitari. Et licet in
casu, de quo est sermo, sit extensio de persona ad
personam, qualis non est in casu, de quo in Cap.
Ex parte dudum citato, id non vrget; nam & ex-
tensio fieri de persona ad personam potest, quan-
do ratio ab auctore priuilegij reddita extensionem
admittit, quia est vniuersalis, & aliunde etiam in
fauorem religionis, vt hîc contingit: Priuile-
gium enim dictum Abbati S. Columbę Senonensi
concessum est; & cùm in exordio dictum fuisset,
Cùm tibi quod maius est, &c. cōclusio vniuersalem
rationem habet, Quia vbi maius conceditur &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Quid autem nomine hortorum veniat,<marginalia>Quid hortus|in ordine ad|decimas.</marginalia>
non magna scribentium diuersitate contenditur,
cùm de huius nominis significatione videatur
constare. Etenim hortus (siue Ortus, vt alij vo-
lunt, idque etymologiæ conformius) locus est
arboribus & oleribus consitus, in quo scilicet ar-
borum fructiferarum fructus, sicut & plantarum
aliarum, ac florum pariter varietates oriuntur:
siue hoc sit intra vrbes, siue extra illas. Sic spon-
sus Cant. 4. v. 12. & seqq. Sponsam allocutus: Hor-<marginalia>Cap. 4. v. 12.</marginalia>
tus conclusus soror mea sponsa, hortus conclusus, fons
signatus. Emißiones tuæ paradisus malorum punico-
rum cum pomorum fructibus, Cypri cum nardo, nar-
dus & crocus, fistula & cinnamomum cum vniuersis
lignis Libani, myrrha & aloe cum omnibus primis
vnguentis. Quòd autem extra vrbem esse possint,
vt experientia deficeret, testatur Salomon citato
in Cantico Cap. 5. v. 1. & cap. 6. v. 1. & 10. in quo<marginalia>Cap. 6. v. 10</marginalia>
sic habet: Descendi in hortum meum, vt viderem
poma conuallium, & inspicerem si floruisset vinea, &
germinassent mala punica. In horto ergo esse & vi-
nea potest, vel saltim ille adeò capax, vt vinea in eo
plantari possit. Hinc petitio illa Achab multipli-
cium origo tragædiarum Naboth allocuti: Da<marginalia>Reg. 3. v. 2.</marginalia>
mihi vineam tuam, vt faciam mihi hortum olerum.
Reg. 3. v. 2.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0066.jpg/>
@@1@<SE66>Dubium II. de decimis ex hortis  Regularium &c. 51
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Iuxta quæ videtur locum habere posse<marginalia>Lezana.</marginalia>
id quod habet Lezana in Mari magno PP. Prædi-
catorum nu. 75. & 76. de priuilegio loquens eis-
dem Patribus concesso vt de virgultis & hortis
decimas non soluant: ait hortorum nomine in-
telligi etiam vineas, oliueta, & similia. Quod
videtur intelligendum de vineis & oliuetis in-
tra hortorum conclusis circuitum: sicut enim
hortus vineæ capax esse potest, ita & oliueti,
& sic passim in hoc pago Limensi videmus. Et
idem de virgultis dicendum, si ita esse contin-
gat in hortis, & verum sit, vt ipse ex Calepi-
no docet virgulta esse multitudinem virgarum.<marginalia>Quid vir-|gulta.</marginalia>
Sed certè eo nomine aliquid magis speciale, &
ad hortos non pertinens, necessariò intelligen-
dum; si enim ad hortos spectaret, non erat o-
pus illud expressisse: & aliquid certè momenti
alicuius, vt dignum fuerit Pontificia concessio-
ne. Videtur ergo virgultorum nomine designa-
ri syluam aliquam cæduam virgarum maiuscula-
rum, ex quibus aliqui possint haberi prouen-
tus. Pro quo est locus opportunus Machab. 1.<marginalia>Machab. 1.|4. v. 38.</marginalia>
Cap. 4. v. 38. & viderunt sanctificationem deser-
tam, & altare profanatum, & portas exustas, &
in atrijs virgulta nata sicut in saltu, vel in monti-
bus. Quod venerabilis Pater Gaspar Sancius sua<marginalia>P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
sic solita elegantia, & opportunè in caussam
præsentem, exornauit: Ex hac hominum solitu-
dine, sacrique ministerij sublata frequentia, Or-
tum est vt atria agresti frutice efferata syluescerent.
Et inferius? Vt syluam putes, & pecudum pascua,
non religionis domicilium &c. Iuxta hæc priuile-
gium prædictum poterit esse proficuum, licet
locus incultus, iuxta id, quod ex Cap. Quid noua-
le, dictum n. 205.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Iam circa nutrimenta animalium ali-<marginalia>Quid nutri-|menta ani-|malium.</marginalia>
quod inter Scriptores discrimen occurrit. Non-
nulli enim de pascuis eorum intelligunt: Sed
communis sententia de animalibus ipsis, id quod
in priuilegijs est PP. Carmelitarum expressum,
vt videri potest in Lezana num. 106. & in Iure
nostro Hispano l. 4. tit. 20. part. 1. E otro si no<marginalia>Lex regni.</marginalia>
deben dar diezmo de las guardas, que huuieren, ni
de los ganados que criaren. Pro quo & Pater
Quintanad. Tomo 2. Tractat. 10. singulari 6.
num. 6. adducit Petrum Gregorium, Butrium,
Rebuffum, Monetam, & Rotam Romanam in<marginalia>Rota Roma-|na.</marginalia>
vna Conchensi, decimarum 23. Iunij 1624. co-
ràm Manzanedo, vbi concluditur dispositio-
nem Cap. Nuper solùm procedere de decimis
prædialibus, & non gregum. Videndus etiam
Barbosa de Officio Parochi Cap. 28. §. 3. num. 46.
vbi & alios congerit. Quod autem Rebuffus
& Moneta dixerunt oportere ad vsum priuile-
gij animalia vespere ad Monasteria reduci, so-
lido fundamento caret, vnde nullatenus ad-
mittendum, & ita lex Regia de eo nihil, sicut
nec priuilegium ipsum. Idem colligitur ex P.
Suario citato Cap. 18. num. 4. P. Fagundez supra
num. 9. Tenet etiam Leander à Sacraniento Par-
te 3. Tractat. 6. Disputat. 6. Quæst. 32. quamplu-
res allegans, P. Escobar de Mendoza Tractat. 46.
num. 194. Emmanuel Rodericus Tomo 2. qq. re-
gular. q. 45. arti. 4. vers. Quartum tempus, vbi
adducit Glossam in Clement. 1. de decimis verb.
Animalibus. Fauet etiam Clementina ipsa ibi:<-P>@@

<-P>seu qui de animalibus familiarium & pastorum suo-<marginalia>Clementina|1. de deci-|mis.</marginalia>
rum, vel aliorum etiam animalia ipsa eorum gregi-
bus immiscentium &c. Vbi animalia propria sup-
ponuntur exempta: sic enim adaptantur fraudes,
de quibus ibidem, vt Glossa obseruat. iuxta præ-
fata autem.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Dico Primò. De hortis non deben-<marginalia>De Hortis|non debita.</marginalia>
tur decimæ à Religiosis ex dispositione iu-
ris communis, siue intra Monasteria, siue
extra illa habeantur; siue vnus sit, siue plu-
res. Constat ex dictis, & est pro eo l. 4. tit. 20.
part. 1.</P>
<P>  Dico Secundò. Ex ijs, quæ in hortis haben-<marginalia>Ampliatio|etiam sima-|gni.</marginalia>
tur, etiamsi amplissimi illi sint, ex quibus ta-
men deberentur decimæ, si extra illos habe-
rentur, illæ non debentur. Probatio desumen-
da ex dictis num. 209. & 210. Adde etiam si
vendant aliqua: quod esse licitum probat P.
Escobar supra num. 211. & 212. post Lean-
drum supra Quæst. 50. Et alios ab eodem addu-
ctos.</P>
<P>  Dico Tertiò. Ex animalium gregibus, quæ<marginalia>Neque ex|animalium|gregibus, ex|quibus nu-|trimentum.</marginalia>
Religiosi pro nutrimento proprio nutriunt, non
debentur decimæ. Patet ex dictis num. præce-
denti. Ex eo autem quod iuxta Clementinam
greges dieuntur, non obscurè apparet plura esse
dicta animalia posse, nec ad paucas oues aut ca-
pras arctandam concessionem. Certè cùm esse
Monasteria aut Collegia sat numerosa possint,
iuxta eorum necessitates gregum est copia re-
gulanda: sunt enim in Indijs aliqua, quibus opus
sit plusquam duobus arietum millibus, & val-
de plus, etiam si ordinaria fercula sint satis mo-
derata.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si greges ita numerosi<marginalia>Secus, si|vltra nutri-|mentum.</marginalia>
sint, vt emolumenta inde non exigua Religio-
si percipiant vltra proprium nutrimentum; ex
illis iuxta ius commune, decimæ persoluendæ.
Id constat, quia ex gregibus iuxta ius commune
debentur decimæ, vt patet ex Cap. Non est, de de-<marginalia>Cap. Non|est.</marginalia>
cimis. Et ex Clementina citata. Ergo sine spe-
ciali priuilegio nullus ab obligatione tali est
eximendus: Atqui priuilegium circa hoc conces-
sum solummodò de animalibus ad proprium Re-
ligiosorum vsum disponit: ergo quod excedit de-
cimali oneri subiacebit.</P>
<P>  Dixi, vt emolumenta inde momenti non exigui<marginalia>Si magna|indc emolu-|menta.</marginalia>
Religiosi habeant, ad scrupulos submouendos. Cùm
enim numerus pro sustentatione necessarius ne-
queat ad vnguem definiri, magnæ esset molestiæ
id solicitiùs accurare: vnde non est credendum
voluisse Pontifices cum eo onere gratiam con-
cessionis exhibere. Si ergo supersit aliquid, &
vendatur, aut permutatur, pro soluenda mercede
pastoribus, nullum inde conscientiæ grauamen.
Sicut de negotiatione Ecclesiasticis prohibita gra-
ues Scriptores sentiunt, vt scilicet quæ ex ordi-
naria prouisione supersunt, sine fraude priùs em-
pta, vendi etiam immutata possint, de quibus in
Thesauro Tomo 1. Tit. 8. n. 152. & 174. & in Addi-
tionibus n. 130. Fauet etiam Cap. Quid per nouale
citatum, iuxta quod paruum detrimentum Eccle-
siæ pro nullo reputatur, solo graui attento, ex ma-
gnis prouentibus, pro quo benè id arguit Glossa
verb. Magnas. Iuxta quod etiam in Summario Capi-
tis. Leander tamen sine limitatione licitam asserit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0067.jpg/>
@@1@<SE67>52 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio II.
<duolan 2><-P>venditionem §. Nec obstat. Et prædicta omnia ad-
mittenda in Indijs nulla est quæ impediat ratio, in
quibus & est peculiaris illa, quòd consuetudine
est introductum, vt ex hortis neque laici decimas
soluere teneantur: quamuis ex oliuetis, vbi illa
sunt magna, secus id habeat.</P>
<Z>DVBIVM TERTIVM.</Z>
<negEZ><A+1>Quid de prædijs dotalibus, & fundamen-
talibus, iuxta commune ius, & In-
diarum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>214.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Iirca hoc grauior habita concertatio,<marginalia>Ex dotali-|bus deberi|contenditur</marginalia>
præsertim ex parte Societatis, quia eius
Collegia fundamentalibus sunt dotata prædijs,
siue dotalibus fundata, id quod in Religionibus
alijs non ita euenit: cùm enim ex altario viuere
possint, quia & altario deseruiunt, non ita præ-
dialibus dotibus videntur indigere: quamuis re-
uera decursu temporum excrescente Religioso-
rum numero, minimè illis altaris subsidia suffi-
ciant. Et Regius quidem fisci Patronus validè ob-
sistit cuicumque priuilegio pro parte Religio-
num allegabili: tum quia exauctorialis sententia
excludit omnia, tum etiam quia nulla esse talia
in Iure contendit, cui fauent Couarrubias varia-
rum Lib. 1. Cap. 17. num. 8. vers. Secundò, P. Azor<marginalia>Qui pro eo|auctores.</marginalia>
Tomo 1. Lib. 7. Cap. 24. Quæs. 5. P. Reginaldus Lib.
19. n. 88. Bellitus Disquisitionum Clericalium Parte
1. Titulo de Clerico debitore §. 12. nu. 36. Rebuffus
de decimis. Quæst. 5. n. 19. & 20. Moneta de decimis
Cap. 5. n. 7. P. Lessius Lib. 2. Cap. 39. n. 23. Barbosa
in Collectaneis Lib. 3. Tit. 30. Cap. 2. n. 4. & ante eos
Panormitanus in Cap. Nuper n. 6. & ille quidem
magis in terminis quæstionis præsentis est locu-
tus, de dote scilicet pro Monasterio fundando,
cùm alij de Ecclesia & Clericis in eadem bene-
ficiatis ferè loquantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Sed sunt qui secus sentiant graues etiam<marginalia>D. Thom|Qui secus|sentiant.|Glossa.</marginalia>
Scriptores, quorum agmen ducit D. Thomas 2. 2.
q. 87. arti. 4. vbi Cardinalis Caietanus, Glossa in
Cap. Nouum genus, de decimis, verb. A decimis, &
in Cap. Nuper, eodem tit. circa verba illa: Nisi for-
tè pro Monasterijs nouiter fundandis. vers. Nouiter,
vbi, sic ait: & ita in casu isto obtinet priuilegium
adhuc antiquum. Quæ verba vrgentiora sunt, cùm
in maximè proprijs terminis quæstionis, determi-
nent, c&#x0169; in priori loco de dote Ecclesiæ fuerit pro-
locuta, & Clericis in ea seruientibus, sic enim ibi:
Hoc intellige de dote Ecclesiæ, de quo Clerici non de-<marginalia>Pro Clericis|priuilegium|Societati|suffragatur.</marginalia>
bent dare decimas. Sed certè pro Societate allegari
illa meritò potest, quæ est Religio Clericorum,
Dominicus Sotus Lib. 9. de iustitia Quæst. 4. Arti.
4. Barbosa#[2019] Lib. 3. de iure Ecclesiastico, Cap. 26. §. 3.<marginalia>Barbosa.</marginalia>
n. 8. vbi contra PP. Lessium & Reginaldum te-
net, de dotalibus Ecclesiæ prædijs expressè locu-
tus. Et vberiùs, §. secundus est, vbi plures adducens
addit sic intelligendos omnes ferè Theologos. Et
de Officio Parochi Cap. 28. §. 3. n. 11. cum Trullench
in Decalogum Cap. 3. Libri 3. Dub. 10. Ioannes
Gutierrez Consilio 5. quod militat solum Socie-
tati: sed quo etiam se possunt Religiosæ aliæ fa-
miliæ contutari. Illustrissimus Arauxo in Selectis<marginalia>Arauxo.</marginalia>
moralibus Tract. 3. Quæst. 32. nu. 46. & 47. vbi ait
sententiam D. Thomæ præferendam esse senten-<-P>@@

<-P>tiæ Innocentij & Panormitani, insinuans Inno-
centium cum Panormitano sentire, quia eum pa-<marginalia>P. Azor.</marginalia>
riter citat P. Azor supra. Sed certè P. Azor vni-
uersim eum locutum ait, ex quo non sequitur
circa dotalia prædia cum Panormitano sensisse.
Citat etiam eumdem P. Azorium suprà Quæs. 1.
vbi nihil quod faueat inuenitur, sed tantùm laicos
& Clericos etiam ad decimas teneri iuxta Cap.
Nouum genus, quod est secundum de decimis.<marginalia>Syluester.</marginalia>
Syluestrum item. verb. Decima Quæs. 7. vbi reue-
ra affirmat cum Alexandro Clericos ex patrimo-
nialibus debere decimam, non ex bonis Eccle-
siæ, cui deseruiunt, & decimas recipit. Sed hoc
parùm caussam præsentem promouere potest.
Quid enim si Clerici recipientes decimas titulo
ministerij in Ecclesia, cui ipsæ debentur, ad deci-
mas minimè teneantur? Aliud certè est quod in-
tenditur, dum de dotalibus prædijs illas non de-
beri iuxta dictum Caput sententia hæc priori op-
posita pergit demonstrare. Quamquàm non de-
sint alij quidam eamdem explicationem amplexi,
quos reijcit Barbosa citato dudum loco de Iure Ec-
clesiastico.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Possunt etiam pro illa citari quamplures<marginalia>Ex Benefi-|ciariis ar-|guitur.</marginalia>
Scriptores, qui Clericos beneficiarios omnino
immunes ab onere decimarum arbitrantur, quos
adducit & sequitur Leander supra Quæst. 17. 19.
& 20. quamuis ad eas ex patrimonialibus prædijs<marginalia>Leander|à SS. Sacra-|mento.</marginalia>
adigantur, de quo Quæst. 21. idque non solùm ex
consuetudine, sed etiam ex vi iuris communis,
quod pro certo statuit, sicut & P. Escobar de
Mendoza suprà nu. 181. post illius allegationem,
& n. 184. post allegatos alios. Nam ita sentientes
necessariò debent fateri de dotalibus Ecclesiæ de-
cimas non esse soluendas. Quidam enim dotis
nomine intelligunt quidquid ad Ecclesiam spe-
ctat, aut eiusdem fundationi, aut fabricæ ordi-
narijs sumptibus, aut ministrorum sacrorum suste&#x0303;-
tatione collatum. Si ergo ex nullo horum decimas
tenentur soluere: ergo neque ex prędijs dotalibus,
vt est euidens, quatenus illa fundationi respon-
dent. Si autèm ex ijs non tenentur, benè tamen
ex alijs, id profectò est, quod caussæ præsenti
apertè suffragatur. Iuxta quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Dico Primò. Attento iure communi<marginalia>Ex dotalibus|non debita|iuxta Ius|commune.</marginalia>
Religiosi ex dotalibus prædijs decimas non de-
bent. Sic citati pro secunda sententia, cui & fa-
uent ex citatis pro prima Barbosa, vt vidimus,
Rebuffus de decimis Quæst. 5. n. 6. de Ecclesia-
rum dote locutus, sicut & multi alij absolutè de
Clericis negantes, qui prædia possident titulo spi-<marginalia>Couarru-|bias.</marginalia>
rituali, & non vt laici. Couarrubias citato loco sic
scribit: Consuetudine tamen aut præscriptione obti-
neri poterit libertas ab hac decimarum solutione; &
ita plerisque in regionibus obtentum est, nec immeri-
tò; cum iuxta iuris Canonici sanctiones decimas istas
minimè deberi scripserint Glossa singularis in dicto
Cap. Nouum genus, D. Thomas dicto Arti. 4. & ibi
Caietanus Balb. dicta Quæst. 1. (scilicet de præscrip-
tionibus Parte 5. principio) Regia lex 2. dicto Tit.
21. (Partita 1.) & dicta l. 2. Tit. 5. (Lib. 1. Ordi-
na.) hodie Lib. 2. Tit. 5. Lib. 1. Recopilat. Sic llle.
P. Azor non est apertè contrarius, sed rem esse
dicit dubiæ quæstionis, & pro vtrâque parte Au-
ctores adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> Probatur Primò ex citato Cap. Nouum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0068.jpg/>
@@1@<SE68>Dubium III. de prædijs dotalibus Religiosorum &c. 53
<duolan 2><-P>genus, in quo sic habetur: Nouum genus exactio-
nu est, vt Clerici à Clericis decimas exigant, cùm
nusquam in lege Domini hoc legamus: non enim Le-
uitæ à Leuitis decimas accepisse leguntur. Illi profecto
Clerici, qui à Clericis spiritualium ministeriorum
labores accipiunt, decimas eis debent. Sic ibi, circa
quod Glossam dedimus n. 219. & est illa Bernar-
di Parmensis pro Religiosis Textum facere, &
pro Societate maximè, vt iam vidimus, eo quòd
Religio Clericorum sit, & ita illam sicut & alias
Clericales, non esse in citatis Capitibus compre-
hensas, in quibus decimarum solutio Regularibus
imperatur, quia in illis fit tantùm mentio Mona-
chorum, & Religiosorum, non autem Clerico-
rum, tenet Barbosa citato Cap. 28. §. 3. nu. 35. Pro
illa inquam & alijs facere Textum, ex eo osten-
ditur, quia nulla est ferè Religio, quæ non ha-
beat plures habentes Ordinem Clericalem, & quia
de dote Ecclesiæ agitur: Religiosi autem Eccle-
sias habent, quorum & domus Ecclesiastica im-
munitate Ecclesiarum more potiuntur, sicut &
ipsi priuilegio fori & Canonis, & à Clericis spiri-
tualia ministeria non accipiunt, quorum labori
aliqua sit debita retributio: non ergo Ecclesiæ ta-
les esse indotatæ debent, & ita ex dotalibus fundis
nihil sæcularibus Clericis refundendum. Si qua
ergo inter Ecclesias inuenitur diuersitas, in eo est
quòd Religiosi in statu maioris perfectionis sunt;
id autem in caussa esse non debet, vt minùs eis
Ecclesia faueat, sed potiùs vt maioribus fauoribus
honorentur. Et quidem Religiosi ita semper sunt
experti, vt ex amplissimis priuilegijs eisdem con-
cessis apparet: quorum nihil tale in Clericis sæ-
cularibus. Ex quo validum in præsenti negotio
emicat argumentum, vt in citato Cap. Nouum ge-
nus eorum Ecclesiæ debeant præcipua quadam
ratione comprehensæ censori, ac valde à ratione
alienum debere reputari, si quis velit eos à gratia
illa Pontificia exclusos, qua digniores esse com-
periuntur. Videatur Barbosa Lib. 1. votorum deci-
siuorum &c. voto 41.</P>
<P>  <absatz-nummer>219.</absatz-nummer> Secundò ex Cap. Nuper etiam adducto,<marginalia>Cap. Nuper.</marginalia>
circa quod id habet Glossa, quod vidimus n. 215.
Et modò ex eôdem vrgendum, sic enim ibi: Si
tales posseßiones eis fuerint pro fidelium deuotione
collatæ, aut emptæ pro Monasterijs de nouo fundan-
dis, committantur alijs excolendæ, à quibus Ecclesijs
decimæ persoluantur. Quam quidem dispositio-
nem ita Glossa intelligendam admonet, vt com-<marginalia>Glossa.</marginalia>
mittantur antequàm ædificentur Ecclesiæ, vt illi
coloni soluant decimas de illis terris. Id autem ex eo
sic statutum videtur, vt fraudibus iretur obuiam:
possent enim prædia retinere futuræ fundationis
intuitu, ad quam tamen serò deuenirent. Ex præ-
dicta ergo diuersitate arguendum. Nam prædia
dotalia solùm dicuntur ad decimas grauata quam-
diu Monasteria non ædificantur: ergo iam ædi-
ficata ab eo sunt grauamine penitus immunes.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Dices Primò Glossam post adducta ver-
ba sic addere: Idem esset, si ijdem colerent eas. Infra.
Eodem Cap. Sed hoc non vrget, nam ita reuera est,
vt si ipsi Monachi colerent, decimas deberent,
dum Monasterium non ædificaretur. Citatio au-
tem plus videtur habere momenti: nam infra
in eodem Capite habetur, vt de alienis terris, &<marginalia>Glossæ|conciliatio.</marginalia>
amodò acquirendis, etiamsi eas proprijs manibus
aut sumptibus excolant decimas persoluant Ec-<-P>@@

<-P>clesijs, quibus ratione prædiorum anteà solue-
bantur: quod ad omnes extenditur Regulares.
Siue ergo committant, siue non committant,
siue ædificetur, aut non ædificetur Monasterium,
onus decimandi Regulares vrgebit, iuxta Glossæ
expositionem. Sed certè Glossa non potuitstatim
sibi esse contraria, & ita dicendum decisionem
Capitis sic applicandam, vt verissimè stet Mona-
chos per se colentes terras ædificationi destinatas,
dum ædificatio non succedit, decimali oneri sub-
iacere: quod quidem decisio subiuncta conuin-
cit, cùm iuxta illius tenorem, iunctis clausulis
præcedentibus, deficiat ratio, propter quam im-
munes à prædicto onere possent reputari. Itaque
illud, Etiamsi eas suis manibus, aut sumptibus exco-
lant, modum excolendi præmissum inuoluit, vt
debeat intelligi Modo dicto. Non enim esse abso-
lutè necessarium vt terræ huiusmodi alijs colen-
dæ committantur, cum multis, quos adducit,
tradit Dom. Solorz anus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 21.
n. 27.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Dices Secundò ex Panormitano Glossæ<marginalia>Panormi-|tani indigna|viro expli-|catio.</marginalia>
intellectum posse sic saluari, si antequàm ædifice-
tur Monasterium, possessio, in qua est illud fun-
dandum, sit onerata decimis; eo autem fundato
cesset obligatio, quia non est iam ex quo soluan-
tur, fundo in ædificium commutato. Sed hæc ex-
plicatio à viris doctis indigna visa est viro tanto
iudicata, & meritò, quia omni est prorsus funda-
mento destituta. Et, vt alia omittam, ex quibus
conuelli posset, vnum illud satis eiusdem falsita-
tem ostendit, quod ex verbis Glossæ eiusdem oc-
currit, dum ait: & ita in casu isto obtinet priuile-
gium antiquum. Sed ædificato Monasterio non est
iam materia circa quam priuilegio, cùm non sit
ex quo decimæ reddi possint: ergo explicatio
dicta contra mentem est Glossæ manifestè. Fru-
stra quærimus decimas, cùm ibi nihil recolligatur.
Verba Panormitani sunt. Quibus adde: Ergo &
frustrà est antiquum priuilegium, quod dicitur
obtinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Dices Tertiò decisionem Cap. Nuper in-
cipere ab illis verbis: Decernimus: præcedentia
autem, Ne occafione priuilegiorum suorum Ecclesiæ
vlteriùs prægrauentur, Iuxta Hostiensem esse sta-<marginalia>Hostiensie|non melior.</marginalia>
tuti Cisterciensium: vnde & illa, & ea, supra quæ
cadunt, ius non faciunt, sed quæ à Pontifice caus-
sam decidente proferuntur. Vnde quidquid Glossa
dixerit, solido caret fundamento. Sed neque hoc
premit. Tum quia totam illam dispositionem am-
plexum fuisse Ponrificem, communis est sensus
Scriptorum. Videatur Dom. Solorzanus n. 22. &
seqq. Pro quo & facit id quod Pontifex in illius<marginalia>Cap. Nuper.</marginalia>
habet exordio, dum ait: Nuper Abbates Cistercien-
sis Ordinis in Generali Concilio congregati ad com-
monitionem nostrā prouidè statuerunt &c. Fuit ergo
Pontifex suo id Decreto complexus quod sua ip-
sius fuerat commonitione dispositum: aliàs quid
erat opus mentionem de statuto illo ad negotium
præsens prorsus inutili ipsum intulisse? Tum et-
iam quia in iudicando huiusmodi intellectum sa-
cra Tribunalia quasi indubitatum supponunt. Id
quod constat ex Decisione Rotæ 1380. nu. 3. apud<marginalia>Decisio|Rotæ.</marginalia>
Seraphinum, quem adducit Dom. Solorzanus
suprà n. 26. circa quoddam priuilegium PP. Præ-
monstratensibus à Ioanne XXII. concessum: Sic
enim inter alia ibi: Neque etiam posse iuuari alle-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0069.jpg/>
@@1@<SE69>54 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio II.
<duolan 2><-P>gatione priuilegij Ioannis XXII. quia in illo non con-
tinetur expressè quòd Fratres emere possent de nouo
prædia post generale Concilium &c. Atqui id quod
ad emptionem spectat, ante verbum Decernimus
extat, & ad prouidum Cisterciensium statutum
spectat: habet ergo illud Conciliarem vim.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Tertio probatur ratione. Quia id quod<marginalia>Ex ratione|dotis argui-|tur.</marginalia>
pro dote datur Ecclesiæ, non debet esse peioris
conditionis quàm dos pro coniugijs carnalibus
attributa, vt videtur per se constans, cùm ad vnio-
nem superioris excellentiæ dirigatur, vt habetur
Cap. Inter corporalia, de translatione Episcopi. At-<marginalia>Cap. Inter|corporalia.</marginalia>
qui doti illi magna sunt per leges ciuiles & sacras
priuilegia concessa vt illa integra conseruetur, &
vt ciuiles, quæ multæ sunt, faciamus missas, de
sacris loquentes habemus Cap. Ex parte, de con-<marginalia>Dotis priui-|legia.</marginalia>
suetudine. Cap. Ex litteris, de pignoribus. Cap. 1.
2. 3. & 7. de donationibus inter virum & vxorem.
Ciuiles dixi faciendas missas, quia sunt multipli-
ces. De iure dotium specialis est in Digestis tractatio,
sicut & D. Soluto matrimonio. Cod. de rei vxor. actio-
ne, & Cod. de iure dotium, alibique, ex quibus circa
citata Capita multa habentur in Glossis. Vnde va-
lida resultat illatio, dotem scilicet Ecclesiæ, &
Regularis, nihil profectò minùs meritæ priuile-
giatam esse quoad suam integritatem, & ita exi-
miam ab onere decimali. Neque enim dici potest
priuilegiatam quidem esse, quia nequit alienari,
nam priuilegium tale rebus, quibuslibet immobi-
libus, & pretiosis mobilibus est commune, & ita
aliquid magis speciale pro illa debere assignari,
idque esse quod ex citatis iuribus remanet com-
probatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Dico Secundò. Eodem priuilegio, quo<marginalia>Substituto-|rum priui-|legia.</marginalia>
dotalia prædia gaudent pro ipsis subrogata,
quando scilicet aut venduntur cum euidenti ne-
cessitate aut vtilitate, & ex pretio alia emuntur,
aut aliter permutantur. Hoc doctè ostendit Io-
annes Gutierrez citato Consilio 5. n. 19. & sapien-
tissimus D. Didacus de Leon Pinellus, Togatus<marginalia>P. Didacus|de Leon|laudatus.</marginalia>
Indorum Protector & Fiscalis in Regia Limana
Cancellaria, sacrorum Canonum Primarius Pro-
fessor, dignissimus sanè primorum subselliorum
ob egregias sapientiæ dotes, & singularem mo-
rum probitatem in Allegatione pro Societate typis
excussa. Pro quo & multa Dom. Præses Valen-
zuela Velasquez Consilio 160. per totum. & præci-
puè à nu. 8. Addo Marium Antoninum Lib. 1. va-<marginalia>Marius|Antoninus.</marginalia>
riarum Resolutionum Resolut. 111. n. 28. Vbi Do-
ctores adducit, & de priuilegio agit, quo fruun-
tur Coloni, qui in locum sunt seruorum Ecclesiæ
substituti: & axioma receptissimum apud Iuris
consultos est subrogatum sapere naturam eius, in
cuius locum subrogatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Obijcies Primò. Cap. Nouum genus non<marginalia>Cap No-|uum genus|obiectum.</marginalia>
potest de Religiosis intelligi: ergo non debet
in caussam præsentem aduocari. Assumptum
probatur. Nam Religiones, aliæ sunt Clerico-
rum, aliæ non ita, vt constat ex earum varietate:
ergo licet in istis ordo Clericalis inueniatur, non
veniunt nomine Clericorum, aliàs omnes debe-
berent Clericales appellari. Tunc vltra. Quæ
Clericales sunt non habent maiorem priuilegio-
rum amplitudinem quàm aliæ, ergo omnes eo-
dem iure censendæ sunt.</P>
<P>  Respondeo negando Assumptum, & ad pro-<marginalia>Explicatur.</marginalia>
bationem dico ita quidem esse quod de differen-<-P>@@

<-P>tia dicitur, vnde absolutè loquendo neque Mo-
nachales Religiones, neque Mendicantes, præter
vnam Societatem, dici possunt Clericales: quia
Clericalis Religio proptereà aliqua dicitur, quia
& habitu, & instituto iuuandi proximos per mi-
nisteria Clericis propria eosdem imitatur. Nihilo-
minus in fauorabilibus nomine Clericorum, ve-
niunt, quia verè habent Ordinem Clericalem, &
in negotio, de quo agitur, nihil obstat discrimen
aliarum, cum in illis militet eadem, immò & po-
tior, vt vidimus, ratio respectu Clericorum sæcu-
cularium. Nequit autem dubitari Societati deci-
sionem prædictam summa cum proprietate con-
uenire, vnde à Sede Apostolica singularibus est
priuilegijs honestata.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Obijcies Secundò. Pontifices conceden-<marginalia>Obiectio|alia, quia|non excepta|in Bullis|Pontificijs.</marginalia>
tes priuilegia circa decimas, omnia ea enumerant,
in quibus necessariò dotalia prædia includuntur,
vt videri potest in Bullis pro Societate Pauli
Tertij, Pij Quarti, & Gregorij XIII. & in Mari
magno Lezanæ, & apud Barbosam §. 3. citato à
num. 18. Ex quo videtur non obscurè dedu-
ci illa à decimali obligatione exempta non ha-
beri.</P>
<P>  Respondeo rationem prædictam nihil euince-<marginalia>Quæ dicun-|tur.</marginalia>
re, conceduntur enim multa aliàs licita, ad du-
bia penitus submouenda. Vnde licet ius concedat
exemptionem à decimis in hortis & pascuis ani-
malium, in multis id priuilegijs exprimitur: &
quod ad hortos spectat, in Bulla Licet debitum
Pauli Tertij pro Societate, sicut & de PP. Præ-
dicatoribus vidimus nu. 210. Habet etiam citata
Pauli Tertij Bulla multa alia, circa quæ constans
est Doctorum sententia cessare obligationem;
vt ex hoc nequeat argumentum considerabilis
efficacitatis desumi, & quidem idem Pontifex ci-
tata in Bulla de dote etiam expressam inserit men-
tionem verbis illis: At bona quæcumque pro Colle-<marginalia>Paulus|Tertius.</marginalia>
giorum dote &c. ad quod similiter responden-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Obijcies Tertiò. Ecclesiæ Indicæ, in<marginalia>Item ex in-|tentione Ec-|clesiarum,|quæ probata|in sententia|dicitur.</marginalia>
caussa decimarum non solùm pro adquisitis præ-
dijs vltra dotem, sed pro dotalibus etiam decerta-
runt, vt ex actis processus constat, in quibus peti-
tiones generaliter loquuntur, vnde & post sen-
tentiam pro eôdem instant, nec de compositione
tractatum admittunt ijs exclusis, quo satis inten-
tionem suam manifestant, quam probasse earum
partem in sententia declaratur: ergo quidquid de
illis hucusque dictum est non probat Religionum
intentum, & ita ad soluendum ex ijs decimas ma-
nebunt obligatæ.</P>
<P>  Respondeo intentionem Ecclesiarum vix posse<marginalia>Non fuisse|constantem|illam osten-|ditur, & in-|super respon-|detur.</marginalia>
constanter explorari: & initio quidem litis pro
acquisitis post fundationem certarunt, quia vide-
bant prædia aliquot supra dotalia accrescere, non
videntes, aut videre nolentes cum illis pariter
obligationes augeri, & rerum pretia in multis ad
excessum notabilem increuisse. Deinde quidam
plus, quidam minùs ex collitigantibus exopta-
bant, & fuere qui de dotalibus nihil sibi post vi-
ctoriam promittebant. Labente tempore, & Præ-
latorum quorumdam animos addente constan-
tia, ad omnia extensa prætensio ad vnum procu-
ratorem delata, sed eo mercatorum axiomate
vsurpato, Iniustum petas, vt iustum feras. Et qui-
dem cùm sententia de exquisitis loquatur: ibi,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0070.jpg/>
@@1@<SE70>Dubium III. de prædijs dotalibus Religiosorum &c. 55
<duolan 2><-P>Que han adquirido, y adelante adquirieren: visum<marginalia>Sententiæ|executorialis|verba.</marginalia>
est doctis Iurisconsultis eam ad dotalia non ex-
tendi, quia acquisitio cadit supra iam fundata
Monasteria, aut Collegia; quando enim fundan-
tur non dicuntur acquirere, sed esse incipere, ad
quorum constitutionem dos est penitus necessa-
ria. Et iuxta Latinam proprietatem, vt eruditi in<marginalia>Verbum ac-|quirere quid|proprie signi|ficet.|Eccles. 3. v. 6</marginalia>
ea facultate affirmant, acquirere est augeri, seu aug-
mentum accipere. Id quod & in Scriptura sacra
non semel occurrit. Eccles. 3. v. 6. Tempus acqui-
rendi. Quod de mercatoribus exponit D. Grego-
rius Thaumaturgus, & alij, augentibus lucra, &
quandoque perdentibus Sapient. 13. v, 19. & de<marginalia>Sap. 13. v. 19</marginalia>
acquirendo, & de operando, & de omnium rerum
euentu petit, ab eo, qui omnibus est inutilis: Idolum
scilicet. Vbi iuxta Græca, De quæstu. & Cap. 14.<marginalia>Et Cap. 14.|v. 2.</marginalia>
v. 2. Illud enim (nauigium scilicet) cupiditas acqui-
rendi excogitauit. Id est lucri, vt ibi Interpretes,
quod & habent Græca. Et verò cùm in sententijs
interpretatio benignior, quæ scilicet minùs reum
grauet, adhibenda sit, vt habet vulgaris Regula
iuris in 6. Cap. Cùm sunt: quòd scilicet reo fauen-<marginalia>Cap. Cùm|sunt.|Glossa.</marginalia>
dum est potiùs quam actori: id quod Glossa non
solùm de sententia ferenda, sed etiam de lata in-
telligendum tradit: & intelligentia sententiæ, de
qua agimus, circa verbum acquirere fauorabilior
Religionibus sit, contra quas Ecclesiæ actoris per-
sonam sustinent, debet profectò præferri, vel si
ambigua significatio est, ad auctorem sententiæ
deuolui, de quo inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Quidquid ergo de intentione actorum<marginalia>Sententiæ|tenor.</marginalia>
fuerit, eidem standum non est, sed sententiæ te-
nori, non obstante vulgari illa clausula: Declara-
mos por bien probada la demanda puesta por el Fiscal
de su Magestad. Similis enim in sententia primus,
seu de vista, apposita verbis illis: Hallamos que la
parte del Fiscal de su Magestad y dichas Iglesias, pro-
baron su intencion, como probarles conuino. In qua
etiam condemnata Religionum pars vt decimas
omnes à contestatione litis obtentas Ecclesijs red-
hiberent, quod erat sanè grauamen immensum,
cùm litis contestatio ab annis ferè quadraginta
successerit. Et hoc quidem in consequentiam be-
nè probatæ intentionis, vt ibidem dicitur, En con-
sequencia de lo qual condenamos &c. Nihilominus
in sententia de Reuista grauamen illud sublatum,
& a pronuntiatione illius tantummodò exequen-
dam solutionem Regium Consilium iudicauit.
Est ergo & Regij Fiscalis, & Ecclesiarum inten-
tio, licet benè probata affirmatur, iuxta æquitatis
regulas, vt Dominis tunc est visum, temperata.
Eorum igitur sententiæ tenori hærendum, quid-
quid in præcedentibus actorum postulationibus
habeatur. Et cùm in illa tantùm de ijs, quæ de
iure debentur, sermo iudicialis sit, quæ non de-
bentur iuxta ipsum, neque etiam vi sententiæ de-
bebuntur. Non deberi autem ex dotalibus præ-
dijs iam vidimus: quod licet non ita euidens sit,
est tamen eximia probabilitate subnixum, & Re-
gium Consilium tales amplecti sententias solet,
in ijs præsertim quæ Rege dignam concernunt
pietatem, & ciuili magis iudicantur iuri confor-
mia, vt in caussa nostra, in qua ius vtrumquedoti
fauere nouit quantum comperitur.</P>@@

<negEZ><A+1>Illatio vrgentissima ex dictis circa senten-
tiæ Regij Indiarum Consilij pro soluen-
dis à Religionibus decimis suspenden-
dam executionem, si eius non placeat
hærere tenori.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>239.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idimus neque ex noualibus, neque ex<marginalia>Conclusio|pro Indiis.</marginalia>
hortis, & animalibus pro Religiosorum
sustentatione educatis, neque item ex dotalibus
prædijs decimas à Religiosis iure communi de-
beri: ergo neque in Indijs. Illatio est clara: quia
si deberentur in illis, maximè per Consilij Regij
executorialem sententiam: Atqui Consilium il-
las excipit verbis dictis n. 189. Que confirme à de-<marginalia>Sententiæ|clausula|explicata.</marginalia>
recho, Cedulas Reales, d'otra qualquier manera &c.
ergo non debentur. Vbi quòd ad schedulas Re-
gias attinet, nihil difficultatis potest ingerere, quia
illæ nihil contra ius commune disponunt, sunt
enim Regum maximè Catholicorum: & gene-
raliter in Indijs quoad hoc maxima cum mode-
ratione proceditur, licet in exactoribus non illa
semper eluceat, præsertim erga Indos, quæ Chri-
stianam decet pietatem. Circa id autem quod ad-
ditur de debitis quocumque alio modo, nihil et-
iam est quod obstet, quia si aliquid, maximè con-
suetudo, quæ circa Religiones nequit allegari,
cùm nihil hucusque ab illis sit, nisi fortè litium
vitendarum caussa, persolutum. Solæ ergo deci-
mæ ex iure communi debitæ relinquuntur, pro
quibus illatio dicta concludit.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Sed Regij Fisci Patronus, & pars Eccle-<marginalia>Fisc alis con-|tradictio non|debet obsta-|re.</marginalia>
siarum adhuc validissima oppositione resistit,
executionem vrgendo. Quod certè non apparet
quomodo possit salua æquitate fundari. Est enim
momenti non parui quod à nobis remanet in su-
perioribus demonstratum, & vt minimùm rem
valde ambiguam esse conuincit, sic arbitrantibus
multis ex ipsis etiam Regijs Auditoribus, immo
& maiori eorum parte pro dotalibus iudicante,
quorum sententia per vota consultiua, viuente, &
præsidente Excellentissimo Prorege Comite de
Sartisteuan iam vita eximiè Christiana perfuncto,
mandata executioni fuisset, nisi dictus Dom. Fis-
calis acriùs institisset contendens DD. Audito-
rum vota debere esse consultiua, & rem altiùs
inspiciendam, in qua inspectione post menses
multos existunt, cuius maturum partum expe-
ctamus. Debet ergo dubio stante ab auctore sen-
tentiæ genuinus eiusdem intellectus postulari.
Sic factum constat ab Episcopo Xantonensi, &
Capitulo, pro interpretatione verbi Moderantes,
quo vsus fuerat Gregorius IX. vt videre est in<marginalia>Cap. Trans-|missæ.</marginalia>
Cap. Transmissæ de verbor. significat. & ita sem-
per faciendum admonent Doctores, & est in iure
Castellæ dispositum l. 2. tit. 1. partit. 2. ibi: Otro<marginalia>Leges Regni.</marginalia>
si poder, si fuere obscuro de lo es clarescer. & l. 2.
tit. 18. part. 3. ibi: Non lo debe Iuzgar ninguno,
sino el mismo. Pro quo & alia in Allegatione ci-
tata.</P>
<P>  <absatz-nummer>241.</absatz-nummer> Quibus addo insignem Sacræ Rotæ de-
cisionem apud Dianam Tomo 9. in caussa decima-
rum die 26. Iunij 1647. collitigantibus Venera-
bili Capitulo Hispalensis Ecclesiæ, & Collegijs
Societatis Prouinciæ Beticæ, in qua sic circa fi-
nem: Postremò non obstat quòd agatur de executione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0071.jpg/>
@@1@<SE71>56 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio II.
<duolan 2><-P>Litterarum Apostolicarum, quæ ob exceptiones requi-<marginalia>Decisio Sa-|cræ Rotæ,|valde nota-|bilis ad in-|tentum.</marginalia>
rentes altiorem indaginem retardari non debet. Quia
procedit obiectio, quando Litteræ Apostolicæ sunt vn-
dique claræ, nullamque requirunt interpretationem,
vel liquidationem, prout in casu proposito requiritur,
in quo cùm S. M. Leo præmissa expositione priuilegio-
rum particularium Societatis tantùm, ac litium eo-
rum occasione vertentium, iusserit decimam ac vigesi-
mam respectiuè solui omnium rerum, quæ de iure, vel
consuetudine decimari solent Ecclesijs, quibus alio-
quin, circumscriptis dictis priuilegijs, decima persolui
deberet &c. Hæc vti&#xE8BF; ipsa earumdem verba eiusmodi
discußionem præseferunt, vt constet de quibus rebus
quibus&#xE8BF; Ecclesijs, circumscriptis priuilegijs prædictis,
de iure, vel consuetudine decimæ erant soluendæ. Qui-
busque de priuilegijs ac consuetudinibus fuerit ibidem
derogatum. Quorum sanè congrua determinatio ne-
cessariam facti probationem præcedere postulat, vt
certior inde resultet iuris decisio. Iuxta l. si ex plagis.
§. in Cliuo, ibi: Respondi in caussa Ius esse positum.
Vbi Glossa in verbo, In caussa ff. ad legem Aquiliam.
Dicta l. Iudices, Cod. de iudicibus l. 1. in principio,
ibique Glossa in verbo, Probatis his. Cod. Quæ sit lon-
ga consuetudo, dicto Cap. finali 30. q. 5. Ideoque om-
nino admitti debet, etiamsi longiorem dilationem ex-
poscat, cùm oriatur & prodeat ex ventre ipsarum
Litterarum iux. theor. Bartholi in dicta l. 1. §. &
parui refert, sub n. 5. vers. Aut aliæ exceptiones de-
scendunt. ff. Quod vi aut clam. Rota penes Cardin.
Seraphinum Decisione 980. sub. n. 12. vers. Non ob-
stat quod dicitur, & seqq. Vbi quòd aliàs pars graua-
tur, & Burat. decisione 122. n. 2. vers. & ista excep-
tio, ac seqq. in recentib. decis. 728. nu. 2. & vers. &
ista exceptio parte 2. & 348. sub. nu. 2. vers. facit
quòd ista exceptio parte 3, Hæc sacra Rota, quibus
nihil pro caussa præsenti potuit opportunius in-
ueniri.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> His addo, negata sententiæ suspensione<marginalia>Vrgetur ex|eo quòd de-|cimarum|assumatur|cognitio con-|tra Bullam|C&#x0153;næ.</marginalia>
quoad illius executionem, cùm iuxta Litteræ te-
norem illa denegetur, necessariò instituendam
quæstionem circa id, quod Religiones debent,
aut non debent in negotio decimali, vbi quidem
non iam de facto agitur, sed de iure decimandi,
quod quidem ad laica nequit tribunalia pertine-
re: & tale iudicium vsurpare casus est in Bulla
C&#x0153;næ notissimus. Pro quo videri potest Leander<marginalia>Leander|à Sacram.</marginalia>
Disputat. 6. citata Quæst. 29. vbi citatis multis id
tamquàm certum statuit. Et quidem adeò certum
est, vt debeat fidei dogma censeri: vt tale enim
in Bulla citata proponitur, & est 14. licet non sub
his terminis, sed vt pertinens ad generale illud de
immunitate Ecclesiastica in personis & rebus ad
illam spectantibus. Pro quo videndus P. Suarius<marginalia>P. Suarius.</marginalia>
Lib. 4. contra Regem Angliæ Cap. 2. nu. 2. & 8. Vbi
se refert quantùm ad res spirituales exemptas ad
Lib. 4. de Legibus, ex quo legendum Caput. 11.
præsertim n. 7. Benè autem Bonacina de Censu-<marginalia>Bonacina.</marginalia>
ris Disput. 1. Quæst. 15. Puncto 1. nu. 10. exponit
quando de iure, & non de facto tantùm agatur,
breui illa quæstione: An hîc ad solutionem deci-
marum teneatur? Est autem quæstio eadem in
præfenti: An Religiones ad decimas noualium,
hortorum, animalium pro sustentatione edu-
catorum, ac prædiorum dotalium, tenean-
tur? & hanc videtur intendere Regius fisci Pa-
tronus agitari, dum pro affirmatiua parte textus,
& rationes, de quibus est dictum, adducit, Reli-<-P>@@

<-P>gionesq; iuxta suum placitum cōdemnari. Atqui
pro caussa huiusmodi non extant iudices compe-
tentes, cùm tales esse nequeant Gubernatores su-
premi, neque Auditores Regij, aut alij, ad quos
executoria dirigitur: ergo velle illos competen-
tes facere, est ipsos magno conscientiæ implicari
grauamine, id quod valde alienum debet credi à
Christiano pectore, quale in præfato Regio Mi-
nistro recognoscimus, vt meritò debeat ab impe-
titione adeò feruida temperare.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Nec dici potest eo ipso quòd Regium<marginalia>Laici vt e$unclearr|gnoscere|caussas de-|cimalis|queant.</marginalia>
Indiarum Consilium verbo & opere declarauit
cognitionem caussarum decimalium ad se specta-
re, iam Indica Tribunalia in partem solicitudinis
venientia circa illas iudicialem posse censuram
exercere. Nam licet demus ita esse quod de su-
premis Tribunalibus dicitur, tenente id Barbosa
cum Couarrubia, Gutierrez, Cabedo, Calisto,
Ramirez, Barbosa seniore, Fontanella, Francisco
Leone, Anastasio Germonio, Stephano Gratia-
no, Anguiano, Castillo, Feliciano à Vega, Dida-
co de Brito, & Dom. Solorzano, vt videri potest
Tomo 6. circa Cap. 24. A nobis Lib. 3. Decretalium<marginalia>Barbosa.</marginalia>
nu. 4. id certè non est ad inferioris subsellia deri-
uandum, quæ esset non concessi iuris, & in re
adeò supra eorum iurisdictionis sphæram subli-
mis, damnabilis vsurpatio. Præterquàm quòd
sola est executio, non iudicialis disquisitio, de-
mandata.</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Si dicas sequi ex hoc, non posse eos, ad
quos executio dirigitur, eamdem obire, Religio-
nibus id concedendo, quod illæ contendunt, ex-
emptionem scilicet in prædictis omnibus, quia
idipsum, quod probauimus, ad examen aduocan-
dum est, vt appareat quid iuxta dispositionem
Canonici iuris debeant, aut non debeant: neque
enim sine inuestigatione solerti, Religionum est
postulationibus annuendum. Respondeo ita qui-
dem esse vt examen aliquod præmitti debeat, sed
extra iudiciale, sufficiente tamen, ita vt doctis Iu-
risperitis, & Theologis inuestigatio committatur,
& iuxta eam fiat executlo, suum ius partibus re-
seruando, vt à supremo Consilio id tandem ex-
pectent quod ipsi visum fuerit expedire. In quo
quidem periculum est nullum, sed vtilis parti
vtrique dilatio: ei quidem, quæ non soluit, dum
præsenti liberatur onere, & ei, cui non soluitur,
ne fortè posteà ad reddendum, quod acceperit,
compellatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>245</absatz-nummer> Est & alia ratio pro non mandanda exe-<marginalia>Roboratur|ex eo quòd|executio nos$unclear|videatur|conformæ |Regiæ vo-|luntati.</marginalia>
cutioni sententia dicta cum eo rigore, quem pars
aduersa contendit, quam breuiter proposuimus n.
195. quòd scilicet incredibile sit Reges nostros
pijssimos, & erga res Indicas singulari obnoxios
affectione, in caussa decimarum velle Religio-
nes omni prorsus priuilegio priuare. Cùm enim
à Sede Apostolica decimæ ipsis concessæ sint, in
earum administratione iuxta eiusdem Sedis spi-
ritum debent procedere, & id de facto continge-
re minimè dubitandum. Atqui Sedes Apostolic$unclear
Religiones semper est specialibus priuilegijs pro-
secuta, vt ex Canonici iuris dispositionibus li-
quet, & concessiones extra illud magis peculia-
res manifestant: ergo & Reges nostri eodem du-
cti spiritu simile aliquid sunt credendi & velle
modò, & anteà voluisse. Id quod existentibus in
Indijs potiùs asserendum, quarum eisdem debetur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0072.jpg/>
@@1@<SE72>§. I. De Episcopis Auxiliaribus Indiarum. 57
<duolan 2><-P>conuersio, & pro qua vrgenda, ac Christiana in<marginalia>Erga Reli-|giosos quam|propensa,|pro rebus|Indicis.</marginalia>
illis religione fundanda, non dubitant Reges Ca-
tholici sumptus non modicos facere, Religioso-
rum Missiones ad Procuratorum instantiam con-
cedentes. Id quod Societas nostra passim experi-
tur, nuper aperta porta ab ipsa Indiarum dete-
ctione præclusa, ne extranearum nationum Reli-
giosi in ipsas aduentarent. Cùm enim Hispaniæ
Prouinciæ difficilibus hisce temporibus vix eos
habeant, quos necessarios exigunt pro ministerijs
proprijs adimplendis, opitulari Indijs nequeunt:
vnde Regiæ Maiestati placuit peculiari indulto,
limitatione tamen quadam adhibita, transitum
huiusmodi stabilire. De hoc ergo Regibus nostris
communi genio quid non liceat in re tanta bene
meritis expectare? Quia fructuosus debet esse labor
publicus, vt meritò ad hæc Regium dictame&#x0303; acce-
dat, sic addente Theodorico: vt quamuis obsequia
nobis gratuita iure debeantur seruitia tamen per mo-
derata compendia prouocemus. Cassiodorus Lib. 3.<marginalia>Cassiodo-|rus.</marginalia>
19. vbi & illud Magni huius Scriptoris opportu-
ne subdendum: Dulce est aliquid sic mereri, vt nulla
poßit anxietate turbari. Lib. 6. 12. & quas non tur-
bas dabit pręfata sententia, si eo cum rigore, quem
partes moliuntur aduersæ, ad executionem deue-
niatur? Sed meliora Deus, & meliora alij fortè
in huius caussæ patrocinium cumulabunt, quæ
ipso fauente, benignis oblata auribus, fructum
sint aliquem benedictionis ad Dei gloriam habi-
tura. Quia vero Allegationes, de quibus facta
mentio, dignissimæ sunt, quæ ad multorum no-
titiam, nihil tamen huiusmodi eorum Auctore
curante deueniant, in fine huius operis natiuo
suo decore immutato, si nihil post illum adeptum
obstiterit, adijcientur.</P>
<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Episcopis Auxiliaribus Indiarum.
Vbi peculiaris difficultas circa obli-
gationem soluendi debita à Procura-
toribus Religiosis contracta. Vbi &
pro Societate aliqua.</A+1></negEZ>
<Z><A+1>§. I.
De eorum vtilitate cum primi eorum
commendatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>246.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Ouum, & prouidentiæ singularis<marginalia>Renerendiss,|P. F. Anto-|nij de Vigo|notabilis|cum eius-|dem laude|successus.</marginalia>
inuentum, Auxiliares Indiarum
Episcopi, in eorum primo infeli-
liciter inchoatum. Fuit ille Reuerendissimus
Dom. Magister Fr. Antonius de Vigo Ordi-
nis B. MARIÆ à Mercede Redemptio-
nis Captiuorum, qui in hoc præclaro munere
multa fecit mirabilia in vita sua, multis concilia-
ta in Africa libertate, non dubius propriam, reli-
ctus obses, aliquando, charitatis hostia factus, ne
in illis naufragaret fides, immolare. Post hæc præ-
clara facinora nihil minùs quàm de Episcopatu
cogitanti, à Rege nostro Philippo Quarto, cuius
memoria in benedictione est, auxiliaris ea digni-
tas in Limensi Archiepiscopatu prouida præsen-<-P>@@

<-P>tatione defertur. Obsecutus Regio Placito, trans-
fretat, peruenit, & diu expectatas Apostolicas
Litteras tandem accipit. Dies Consecrationis ab
eo conferendæ, cui Auxiliaris venerat, designa-
tus, Limano inquam Archipræsule, à quo pridie
Episcopalibus ornamentis inuestitur. Vesper in-
cubuit, vrgetur tibiæ dolore peracerbo, & dum
remedia adhibentur, responsum mortis accipiens,
& præpropera se confessione præmuniens, apo-
plectica passione sensum omnem absorbente gra-
uatus, & sacro inunctus oliuo, inter manus &
planctus Religiosorum expirat, Dominica ipsa
luce, ea ipsa hora, qua ad consecrationem erat in
maius templum iturus, ab eodem Archipræsu-
le, cui datur adiutor, ad sepulchrum sacris ritibus
est deductus. Vir equidem meliore fortuna di-
gnus, si humanis oculis tragicum hunc euentum
inspiciamus, sed prouidentiæ diuinæ, quæ sola
fidelibus debet æstimari fortuna, altitudo, subli-
mitas, & profundum, electorum suorum modis
humanæ sapientiæ in accessis, non solùm in me-
dio terræ, sed in eius finibus, qualis hæc nostra,
salutem operatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Et eo quidem die, quo à Dom. Archie-<marginalia>Qui mortem|prætulerint|Præsulatui.</marginalia>
piscopo ornamentum superhumerale suscepit
(Mozzetam) ad imaginem Crucifixi ea in fun-
ctione conuersus, ex animo sic affatus: Domine,
si munus hoc non sum pro dignitate gesturus, vt vitam
mihi mox auferre digneris cxoro, In quo magnorum
virorum exempla secutus. Sanctus Nilanmon mori<marginalia>S. Nilan-|mon.</marginalia>
potiùs, quàm Episcopatum inire maluit, idque à
Domino consecutus, vt est apud Sozomenum Hi-
storiæ Ecclesiast. lib. 3. Cap. 19. & apud Cardinalem
Baronium Tomo 5. anno 409. Extat etiam historia
apud Auctorem Regulæ Monacharum Diuo Hiero-
nymo attributæ Tomo 4. inter eius opera Cap. 15. de<marginalia>Anonymus|alius.</marginalia>
illo, qui Episcopatum renuerat, breuîque mor-
tuus viro sancto patruo suo, prudentissimo ea
in repulsa Consiliario; apparuit dicens: Gratias,
Pater, tibi refero ex dissuasione Episcopatus: nam sci-
to quia nunc essem de numero damnatorum, si fuissem
de numero Episcoporum. Hinc ille S. Thomæ de<marginalia>D. Thomæ|de Villana-|ua oracio|singularis.</marginalia>
Villanoua ingens & incessans timor, verba ad
præfata, vt videtur, alludentibus, expressus, ne
scilicet excluderetur à numero beatorum, quia fuisset
de numero Episcoporum de quo in Thesauro Tomo 1.
Tit. 13. n. 1. etiam à me dictum. Vnde par est cre-
dere egregio huic viro in ianua ipsa dignitatis ex-
tincto à diuina prouidentia singularis pietatis ma-
nifestatione consultum, vt qui à periculis & vin-
culis tot fideles eduxerat, in libertatem filiorum
Dei adscitus, & Episcopalis Officij Summa peri-
cula prætergressus, ad inamissibiles immensæ
gloriæ & honoris infulas pertransiret. Pro quo
obseruatum eo, quo & mortuus & sepultus die in
Sacris Officijs Orationem occurrisse illam, quæ
propria est Dominicæ septimę post Pentecosten:
Deus, cuius prouidentia in sui dispositione non falli-<marginalia>Oratio Ec-|clesiæ obser-|uatione di-|gna.</marginalia>
tur. In quo autem eluceat maximè statim additur:
Te supplices exoramus, vt noxia cuncta submoueas, &
omnia nobis profutura concedas. Sic enim factum
possumus perquam verosimiliter coniectare, sub
motam scilicet occasionum copiam, quæ in Epis-
copali solent emergere dignitate, & omnia pro-
futura collata mortis sacræ compendio, dum vitæ
ianua facta, in qua status obtinetur omnium bo-
norum aggregatione perfectus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0073.jpg/>
@@1@<SE73>58 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Ex hoc autem oculis insipientium fatali<marginalia>Auxiliares|non expedire,|quæ videan-|tur osten-|dere.</marginalia>
successu erit qui suspi cetur quispiam non placere
Deo Auxiliarium huiusmodi in Indijs Episcopo-
rum prouisionem. Et potest id fundari.</P>
<P>  Primò. Quia aut dandi sunt impeditis, aut suo
muneri aptis, indigentibus tamen adiutorio, præ
di&#x0153;cesum amplitudine, & Confirmationis Sa-
cramento remotioribus conferendo. Primum ra-
ro euenit: quòd si impedimenta sint talia, vt ne-
queat Episcopus suo penitus officio vacare, quia
dæmens, c&#x0153;cus, surdus, humanoque conuictui
ineptus, tunc non Auxiliaris, sed successor tri-
buendus. Cùm enim Concilium Tridentinum
sic statuat seßione 25. Cap. 7. de reformat. Quòd si<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
aliquando Ecclesiæ Cathedralis, aut Monasterij vrgens
neceßitas, aut euidens vtilitas postulet Prælato dari
Coadiutorem, is non aliàs cum futura succeßione de-
tur, quàm hæc caussa priùs diligenter à Sanctißimo
Romano Pontifice sit cognita, & qualitates omnes in
eo concurrere certum sit, quæ à iure, & Decretis hu-
ius Sanctæ Synodi in Episcopis & Prælatis requirun-
tur: aliàs conceßiones super his factæ surreptitiæ esse
censeantur. In casu autem totalis ineptiæ res ipsa
loquitur, vt non sit opus profunda consultatione;
quam adhibere solitum Pontificem in negotio
præsenti ex Flamminio de resignatione beneficio-
rum Lib. 7. Quæst. 20. n. 14. & priuatim per Cardi-
nales, & in Consistorio, affirmat Barbosa Allegat.<marginalia>Barbosa.</marginalia>
118. de potestate Episcopi nu. 3. qui nu. 4. & seqq.
caussas sufficientes ad Coadiutorem cum futura
successione quinque proponit, senectutem, ægri-
tudinem, dementiam, suspicionem de dilapida-
tione bonorum Ecclesiæ, inhabilitatem, quia
scilicet muneri suo nequit Episcopus incum-
bere.</P>
<P>  <absatz-nummer>249</absatz-nummer> Iam quod ad indigentiam attinet ob di&#x0153;-<marginalia>Ex indigen-|tia non ritè|argui.</marginalia>
cesis amplitudinem, itinerum difficultatem, ac lo-
ca distantissima, si quidquam probat, ex eo fiet
omnibus ferè Indiarum Episcopis dandos esse
Coadiutores, omnibus enim in di&#x0153;cesibus id ac-
cidere est indigenis huius orbis noui notissi-
mum. Id autem non esse admittendum adeò est
perspectum, vt non egeat probatione. Quod si ea
de caussa Confirmationis Sacramentum omnibus
nequeat ab vno conferri Episcopo, id quod vni
defuerit, supplebit alter. Est quidem constans
Doctorum sensus teneri Episcopum sub reatu
culpæ lethalis Sacramentum hoc subditis admi-
nistrare, vt cum Diuo Thoma, Cardinali Toleto,
P. Suario ab Antonio Genuensi citatis, & ipso
etiam Genuensi tradit Barbosa Allegat. 30. nu. 9.
sed addens cum eisdem id accidere quando diu
negligenter omittit: qui autem propter difficul-
tates dictas omittunt, non sunt rei culpæ mor-
talis habendi, quando vt muneri satisfaciant suo,
moralem diligentiam constat adhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>250,</absatz-nummer> Deinde ex Auxiliari dato Episcopo vi-<marginalia>Ignauia in|Episcopo|damnabilis.</marginalia>
detur ignauię periculum in proprietario futurum:
quidquid enim graue fuerit, & molestum in ip-
sum reijciet, vt genio indulgeat, cùm Episcopa-
lis dignitas sit laborum pelagus, & abyssus ærumna-
rum, iuxta D. Ioannem Chrysostomum Lib. 3. &<marginalia>D. Chry-|sostomus.</marginalia>
6. de Sacerdotio. Prætereà ea multiplicatione
Episcoporum in eâdem di&#x0153;cesi pauperum fit
caussa miserior: dum enim inter illos decimales
prouentus diuiduntur, manifestum est ad ipsos
minùs subsidij deuenturum. Item. Non ea vide-<-P>@@

<-P>tur adhibenda cura sacris Ordinibus initiandos,
quam res adeò formidanda requirit cùm non ad-
eò noti sint, neque ijs oculis, qui esse in proprie-
tarijs solent, inspiciantur. Accedit etiam facilior
cum talibus negotiatio, dum preces, & validiores
instantiæ, tum pro Ordinibus, tum pro alijs Epis-
copalis muneris functionibus adhibentur: Quin
etiam quòd Episcopalis sublimitas in contemp-
tum venit, dum Episcopi tales, qui velut proprie-
tariorum ministri reputantur, ad omnia inuitati,
ad omnia inuolant, communes amici, & compa-
tres matronarum. Quæ quidem licet nimiùm vi-
deantur probare, vt scilicet Coadiutores tales esse
non debeant, contra Ecclesiæ vsum, & sacrorum
Canonum dispositionem; in Indijs tamen quæ
dicta sunt peculiari ratione procedunt, vt ijs con-
stat, qui res earum norunt; vnde & qui minùs
de notitia habent, plus de credulitate possunt be-
neficio fidelis testificationis haurire.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> Ad vnum ergo res ista reuocari videtur<marginalia>Quid pro|illis faciat.</marginalia>
articulum, vt necessarius sit aliquando, aut valde
vtilis Coadiutor; qui tamen conuenienter ne-
queat cum futura successione venire. Sunt enim
in Indijs Archiepiscopatus aliquot opulenti, ac
proptereà condignis sunt condecorandi Præsuli-
bus. Si ergo in ijs necessitas aut vtilitas dicta oc-
currat, non videtur condecens vt futurus succes-
sor Coadiutoris administratione præcedat: vnde
alius minoris suppositionis, vt dicitur, prouiden-
dus. Et ita factum nuper, dum Illustrissimo Ar-
chiepiscopo Limano ad omnia Pontificalia mu-
nera, graui licet annis, intento, Religiosus Pater,
futurus Auxiliaris est datus, vt amplam visitaret
di&#x0153;cesim, Confirmationis Sacramentum confer-
ret, & quandoque Ordinis, aliaque muneri tali
competentia perageret, per quæ nihil di&#x0153;cesanis
seu nouis, seu veteribus Christianis de esse vide-
retur. Quod cùm maturæ fuerit discussionis fru-
ctus, ex vtero dici potest ille translatus ad tumu-
lum, cum quo & spes futuri leuaminis consepul-
ta. Quid deinceps? Dicam. Detur petenti, de-<marginalia>Iudicium|auctoris.</marginalia>
tur & egenti, si de necessitate constiterit, etiam si
non petat. Nullus, nisi futuræ vtilitatis conscius,
postulabit: & cùm de futuro successore non aga-
tur, in quo locutum Tridentinum, non est circa
vtilitatis gradus scrupulosiùs agitandum. Vbi au-
tem de necessitate agitur, altiori est opus indagi-
ne: datus enim inuito Coadiutor, grauium esse
occasio poterit simultatum, si non sit adeò ex-
plorata necessitas, nam & auctoritati, & pecunia-
rijs commodis, fieri nequit quin aliquantulum,
immò & aliquantulo plusquàm detrahatur. Re-
spondens Sacra Rituum Congregatio ad dubia
quædam sibi proposita sub nomine Cardinalis
Paleoti Episcopi Veronensis die 31. Ianuarij 1591.
circa Episcopum Coadiutorem, quorum vnum vi-
detur fuisse an in eade&#x0303; sessurus Sede, quo proprie-
tarius, sic ad illud: Ad quartum negatiuè: cum vna<marginalia>Congregatio|Rituum.</marginalia>
Sedes non capiat duos. Sic ex Prospero Augustino,
Piasecio, & Campanili Barbosa Allegat. 118. cita-
ta n. 10. Quod quidem de materiali dictum Sede
est, ad sensum, in quo sumus, pariter aduehen-
dum. Duos non capit Episcopalis auctoritas, &
tunc maximè illi duo, cùm dissident. Si non inui-
tus Sedis supremæ possessor, iam non sunt duo: sed
vnus spiritus; immò & humerus ipsis idem ad la-
bores Ecclesiæ sustinendos, iuxta Propheticum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0074.jpg/>
@@1@<SE74>§. II. An Auxiliaris poßit Conseruator. 59
<duolan 2><-P>illud: & seruiant ei humero vno, Sophon. 3. v. 9. Quo<marginalia>Sophon. 3.|v. 9,</marginalia>
pacto Sanctus Franciscus Salesius, & germanus
eius frater datus eidem adiutor, Domino ad ma-<marginalia>Pro eo ex-|empla.</marginalia>
gnam ipsius gloriam in Ecclesia Gebennensi ser-
uierunt: at vetus illud exemplum non persequar
Valerij, & Diui Augustini, aut Diui Gregorij
Nazianzeni parentis sui Gregorij in Nazianzena
Ecclesia, Coadiutorum. Dum enim non quærunt
quæ sua sunt, sed quæ IESV Christi, non est ra-
dix amaritudinis, quæ sursum germinans impediat,
& per illam inquinentur multi. Hebr. 12. v. 12. &
benè conuenient, & in vna sede morari poterunt
Maiestas & amor.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An Episcopus Auxiliaris possit esse Con-
seruator in caussis Religiosorum, idque
ante receptionem Litterarum Apostoli-
carum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>252.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Atio dubitandi circa priorem difficulta-<marginalia>Ratio dubi-|tandi.</marginalia>
tis partem esse potest, quia licet Epis-
copatus sit dignitas in Ecclesia, & omnium qui-
dem maxima, in Auxiliari tamen est illa tantùm
titularis sine exercitio circa assignatas oues, quæ
non sunt ex ouili Ecclesiæ, sed extra illud, in de-
uijs Gentilitatis pascuis constitutæ, vti sunt Da-
rienis incolę ad cuius titulum præfatus erat Epis-
copus consecrandus. Sicut autem prædictus titu-
lus iurisdictionem nullam aut facultatem circa
alia muneri Episcopali propria eo gaudenti con-
ciliat, sed quam Ordinarius dilargiri volet: ita &
in casu quæstionis dicendum videtur, cùm reuera
ad huiusmodi iudiciale negotium dignitas pro-
priè dicta, & in suo genere prorsus ad operandum
expedita requiratur, & licet Ordinarius conce-
dere eam possit, ad hoc enim ipsi datur; non po-
test tamen illi conferre dignitatem, quia mera de-
legatio ad id sufficiens non est: nisi forte suum
Vicarium Generalem constituat, quem esse Con-
seruatorem posse tenent aliqui apud Barbosam
Allegat. 106. n. 13. contra dicente tamen ipso cum<marginalia>Vicarius|Generalis an|esse Conser-|uator queat.</marginalia>
alijs, quos citat. Et vt cum prioribus sentiamus,
id ex eo habetur, quia Vicarius talis est Ordina-
rius, & vnum cum Episcopo tribunal faciens, &
ita Vicariatum huiusmodi esse dignitatem docet
cum alijs D. Thomas Sancius Lib. 5. in Decalogum
Cap. 5. n. 16. His addendum Conseruatorem de-
bere ex ijs eligi, qui in Synodo Prouinciali aut
Di&#x0153;cesana fuerint electi aut designati, iuxta
Constitutionem Gregorij XV. hærentis deter-
minationi Concilij Tridentini seßione 25. Cap. 10.
& Decreto Clementis VIII. Quòd si Episcopi
huiusmodi dignitatem non habeant aliàs ad iudi-
cium Conseruatorium, ex electione prædicta eis
non potest aduenire: quia sicut Episcopus se
solo dignitatem conferre nequit, ita neque cum
Capituli consilio, quod est ad electionem præfa-
tam necessarium ex determinatis à Concilio su-
pra & à Doctoribus circa illud adnotatis. Et in
casu, de quo inferiùs, dictus Dom. Auxilia-
ris non est electione Synodi, quæ à multis re-
trò annis extat nulla, neque alio est modo desi-
gnatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Circa alteram verò difficultatis partem<-P>@@

<-P>de non acceptis Litteris Apostolicis, videtur in<marginalia>Solam præ-|sentationem|non videri|pro eo suffi-|cientem.</marginalia>
primis Regiam præsentationem ad id non esse
sufficientem, quia reuera, illa non constituit Epis-
copum, vt nomen ipsum præsentationis insinuat.
Sicut enim præsentatus ad beneficium non est
beneficiatus, quia repelli potest, & ei canonica
institutio ob caussas Collatori notas denegari: ita
& præsentatus ad Episcopatum, beneficiorum
maximum. Et licet in præsentato ad Ecclesiam
iam erectam videatur id posse sustineri, quia ex
vi præsentationis potest gubernationem assume-
re eidem à Capitulo tribuendam, vnde & guber-
natorem ipse Ecclesiæ designare, vt praxis habet,
quæ videtur Summorum Pontificum beneplaci-
to illius notitiam habentium, nec repugnantium,
approbari. In Episcopis tamen Auxiliaribus alia
est ratio, quia ad Ecclesiæ nondum erectæ titu-
lum promouentur, vnde nihil, quod ad guberna-
tionem spectare possit ipsis delatum comperitur.
Deinde stante necessitate legitimatæ personæ ad<marginalia>De se asse-|renti non|creditur pro|actu legiti-|mo.</marginalia>
aliquem actum, non eidem creditur illud de se
asserenti: id enim esset multis fallacijs, & præ-
iudicialibus molitionibus ianuam aperiri, iuxta
doctrinam Bartholi, Alexandri, Pauli de Castro,
Osasci, Beccij, Turrecramatæ, & Surdi, quos ad-
ducit & sequitur Marius Antoninus Variarum Re-<marginalia>Marius|Antoninus.</marginalia>
solut. Lib. 2. Resol. 60. casu 14. & quamplurium
alior&#x0169;, circa l. Omnibus C. de testibus, & de Episco-
po specialiter loquendo Glossa in Cap. Post ceßio-<marginalia>Glossa.</marginalia>
nem, de probationibus, varios textus adducens:
pro quo & alij apud Barbosam ibi. Et generaliter
vrget Decretalis Iniunctæ, de Electione Bonifa-<marginalia>Extrauag.|Decretalis.|Iniunctæ.</marginalia>
cij Octaui Apostolicas Litteras ad exercitium
Episcopalis muneris requirentis. Quod dum ante
annos non multos in Bætica negligentius fuerit
peractum, datus ex eo locus exitiali monstro,
dum pro Episcopo se non Episcopus introduxit,
& pro sacris Ordinibus erroneam persuasionem,
eorum ritibus seruatis inducit: id quod lamen-
tabili, digna tamen morte à summo vltore puni-
tum, ijs qui perperàm ordinati fuerant, de errore
admonitis, & apud veros Episcopos reformatis.
His non obstantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>254.</absatz-nummer> Dico Primò. Episcopus Auxiliaris po-<marginalia>1. Assertio|affirmans|absolut.</marginalia>
test esse Conseruator in caussis Religiosorum. Id
probo, quia Episcopus talis Episcopalem habet
dignitatem. Id quod ex communi Scriptorum do-
ctrina colligitur loquentium de Episcopo, qui re-
nuntiauit Episcopatui, iuxta distinctionem, quæ
habetur in Cap. Post translationem, de renuntiat. &<marginalia>Cap. Post|translatio-|nem.</marginalia>
in Cap. Requifiuit, quod est primum de Ordinatis
ab Episcopo, qui renuntiauit Episcopatui. In priori
enim sic: Præsertim si locum tantùm, & non Ordi-<marginalia>Cap. Requi-|siuit.</marginalia>
nem resignauit. Et inferius. Si loco tantummodo ces-
serit memorato, & non Ordini, vel etiam dignitati.
In altero autem ita: Respondemus igitur distin-
guendo vtrùm renuntiauit loco tantum, an loco si-
mul & dignitati. Iuxta hanc enim distinctionem
sentire debent, vt sentiunt omnes, Episcopa-
tum, dum non renuntiatur eidem, secum addu-
cere dignitatem. Stante ergo, vt verè stat in
Episcopo Auxiliari, cui peculiaris est Ecclesia,
licet infidelis assignata, nihil est quod obstet quo
minùs possit Conseruator eligi, cùm Pontifi-
ciæ de eo agentes sanctiones, sine discrimine
aliquo Episcopos vti primò eligibiles pronun-
tiauerint.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0075.jpg/>
@@1@<SE75>60 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>255.</absatz-nummer> Deinde, pro eodem facit responsio Car-<marginalia>Responsio|Cardina-|lium fauens</marginalia>
dinalium sacræ Rituum Congregationis in De-
creto, de quo n. 231. apud eumdem Auctorem
nu. 10. Sic se habente: Ad Tertium censuit (Con-
gregatio) Coadiutorem Pontificalia in Ecclesia
exercentem absente Archiepiscopo, vti posse cap-
pa, cùm ea sit tantùm ornamentum dignitatis
Episcopalis: præsente autem Archiepiscopo vti
debet mantelleto, & rocheto; neque licere vn-
quam Coadiutori vti mazzeto & rocheto, etiam
absente Archiepiscopo, cùm hoc proprium sit
eius, penes quem est dignitas & iuris dictio. Sic
Congregatio: ex quo apparet dignitatem vt à
iurisdictione distinguitur in Coadiutore Episco-
po residere: quam etiam responsiones aliæ in-
dicant, ad eiusdem honorem à Canonicis ex-
hibendum pertinentes. Non ergo videtur de
hoc posse cum sufficienti fundamento dubi-
tari.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Dico Secundò. Episcopus Auxiliaris<marginalia>2. Etiam de|non conse-|crato; confir-|mato tamen.</marginalia>
etiam non consecratus potest esse Conseruator.
Hoc etiam videtur certum stante confirmatione,
quia per illam Episcopalis dignitas obtinetur, &
spirituale cum Ecclesia Matrimonium celebra-
tur, vnde omnia quæ ad iurisdictionem spectant
Confirmato à Sede Apostolica conferuntur, vt
constat ex Cap. Inter corporalia de translatione E-
piscoporum, vbi & scribentes id firmant. Sicut
& in Cap. Ex transmissa, Cap. Nosti & Cap. qualiter
de Electione. Neque enim in Auxiliari aliter phi-
losophari licet quantùm ad dignitatem compa-
randam, vnde & ante consertationem ornamen-
tis Episcopalibus vestiuntur, & absolutè vocan-
tur Episcopi: non obstante pro spiritualis Matri-
monij celebratione statu Ecclesiæ, quia etiamsi
in tenebris infidelitatis, conuerti tamen potest,
& sponsale f&#x0153;dus ad coniugale consortium per-
uenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Vbi suboriri videtur difficultas: nam ad<marginalia>Difficultas|ex spirituali|matrimonio|cum datur|Ecclesiæ non|conuersæ ob|defectum|consensus|expedita.</marginalia>
coniugium, qualecumque illud sit, consensus
exigitur contrahentium: non videtur autem
quomodo hoc verificari possit in Ecclesia non-
dum extante, immò & fortè resistente, dum Ca-
tholicæ fidei se præstat aduersam, & suscipere
prorsus imparatam. Ad quam responderi potest
ex parte talis Ecclesiæ non deesse aliquem con-
sensum: licet enim de præsenti illum absolutè
non habeat, habebit tamen, si conuertatur; nam
eo ipso parebit Pontifici, Ecclesiæ Capiti, & de
eius manu Pastorem est, quem ille assignauerit,
susceptura. Prætereà, Christus Dominus tradens
Petro Ecclesiæ regimen, omnem ei mundum,
charitatis examine præeunte, concredidit, vnde
totum est ille coniugali amore complexus: cùm
tamen t&#x0169;c Ecclesia peculiaris non esset, nec mun-
di consensus. Ex quo habetur ad spirituale con-
iugium non esse necessarium consensum absolu-
tum & actualem, sed Christum Dominum illum
posse supplere, sicut sponsalia solent cum impu-
bere celebrari ex parentum voluntate conditio-
ne cum filiorum importante: vnde si tacitè post-
ea consentiant, ratificantur, iuxta Cap. vnicum.
de desponsatione impuberum §. Porrò. Pro quo
P. Thomas Sancius Lib. 1. de Matrimonio Disput.
23. n. 16. & 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quæuis certa notitia con-<marginalia>3. Quamuis|certam noti-</marginalia>
firmationis sufficiens est, præcedente præsenta-<-P>@@

<-P>tione, vt Auxiliaris esse possit Conforator. Hoc<marginalia>tiam Conf|mationis|sufficere.</marginalia>
à fortiori concederet Dom. Solorzanus, qui in
Politica Lib. 4. Cap. 7. §. Loque estos dies, & seqq.
tradit Litteras Apostolicas non esse necessarias<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
ad assumendam Ecclesiæ gubernationem, & et-
iam ad consecrationem multis conatur ostende-
re, certa ad id per epistolas, aut aliter, notitia
sufficiente. Et quidem licet multùm probent, quę
tantus Doctor adducit, & ideò minùs vt in The-
sauro ostendi Tomo 2. Tit. 13. n. 23. & seqq. iuxta vul-
gare estatum, argumentum quod multum pro-
bat, nihil probat: nihilominùs ad negotium præ-
sens aliqua satis commoda sunt. Et facit maximè
Nauarri doctrina in Cap. Accepta de restitutione<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
spoliatorum opposit. 8. à nu. 13. dispositionem Ex-
trauag. Iniunctæ exorbitari à iuris communis dis-
positione tantam fidem adhibentem testibus,<marginalia>Extrauag,|Iniunctæ.</marginalia>
quantam instrumentis l. in exercendis C. de fide in-
strument. & proptereà non esse extendendam ad
alium casum vltra ibidem expressum, quod va-
rijs demonstrat exemplis. Atqui casus, de quo
loquimur, in illa expressus non est, immò neque
per legitimas potest consequentias inferri: ergo
poterit stare quod intendimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> Prætereà (& est consequens ad dicta)<marginalia>Potest per|testes probari.</marginalia>
loquendo magis in particulari, Confirmatio Epis-
copi, sicut & quæuis alia gratia Apostolica, po-
test per testes probari ex Sacræ Rotæ auctoritate
Decisione 17. de Rescriptis, in nouissimis, quod &
tradunt Ascanius Tamburinus de Iure Abbatum
Tomo 1. Disput. 16. Quæst. 2. Salgadus de retentione
Bullarum 2. p. Cap. 26. n. 30. & alij. Atqui hæc pro-
batio aliquos habere debet effectus; aliàs esset
inutilis: ergo & hunc, de quo loquimur, in quo
nulla peculiaris occurrit ratio, propter quam de-
beat id negari. Item præsentatio per epistolam
probatur. Cap. Ea noscitur, de his quæ fiunt à<marginalia>Cap. Ea|noscitur.</marginalia>
Prælat. ibi: Eorum Abbates aut per se, aut per litte-
ras, personas idoneas Episcopis di&#x0153;cesanis præsen-
tent. Quod adducit Nicolaus Genua de Scriptura<marginalia>Præsentatio|per Episto-|lam, vt stare|queat.|Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
priuata lib. 3. Cap. 26. nu. 1. & vtrumque Dom.
Solorzanus. Cui tamen opponi potest non quas-
cumque litteras pro præsentatione admittendas,
sed sufficientes ad faciendam fidem in iudicio,
quia sigillo, aut testibus munitas. Et deinde, mo-
dò non agimus nisi de probatione confirmatio-
nis, pro quo non benè videtur induci dispositio
dicti Capitis, in quo litteræ non sunt præsentatio-
nis probatio, sed præsentatio ipsa, quæ quidem à
Patrono absente aliter fieri non potest. Nihilo-
minùs non est probatio ista penitus reijcienda,
adiuncta doctrina Glossæ in verb. Per litteras, vbi<marginalia>Glossa.</marginalia>
sic ait: Potest ergo quis per litteras præsentari, ar-
gumento 62. dist. q. 1. 2. & 3. Quid si contra dica-
tur litteris? Stabitur eis, donec contrarium probatur.
De probationib. Post ceßionem. Vbi de hoc, & supra de
testibus. Cùm à nobis. Sic Glossa. Conseruator qui-
dem non potest in caussa procedere (ille inquam,<marginalia>Partis debet|consensus|accedere.</marginalia>
de quo hîc agimus, vbi scilicet Rei sunt Religio-
si) nisi annuente parte contraria, quæ exceptio-
nem potest in casu nostro deficientis Confirma-
tionis opponere & sic cessabit quæstio, iudice
recusato: admisso autem, & sententia iam lata,
nequit incompetentiá obijci, habita notitia per
litteras, quia quod semel placuit, ampliùs displicere
non potest, vt est nota Regula iuris in 6. & scienti<marginalia>Regulæ in-|ris.</marginalia>
ac volenti nulla fit iniuria, vt ibidem. Sicut & eum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0076.jpg/>
@@1@<SE76>§. II. De variatione in iudice Conseruatore. 61
<duolan 2><-P>qui est certus, amplius certiorari non oportere. Et
vt probationi locus detur, quid inde? Cum cer-
tum sit Confirmationem à Sede Apostolica iam
obtentam: vnde contrarium nequit comprobari,
& ita nec parti officere, in cuius fauorem senten-
tia fuerit pronuntiata.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Dico Quartò tamquàm probabile præ-<marginalia>4. Solam|præsentatio-|nem in Indijs|sufficere, est|probabile.</marginalia>
sentatum ad Episcopatum, in Indijs posse eligi
Conseruatorem. Probatur, ex dictis n. 153. Quia
præsentatus pro Ecclesia iam erecta potest gu-
bernationem assumere, & præsidere Capitulo,
aliaque obire Episcopalia munera, quæ in illo ar-
guunt dignitatem, vnde & esse Conseruator po-
terit, quod minus esse videtur comparatione alia-
rum functionum. Quod quidem, vt dixi, non
sine Sedis Apostolicæ approbatione fieri creden-
dum est, vt hoc pacto distantissimis Ecclesijs
subueniatur. Atqui hoc idem in Auxiliari Epis-
copo suo modo locum habet, qui alijs par quan-
tùm ad Episcopalem dignitatem, & pro necessi-
tate datus, vnde & seruire in omnibus potest,
quæ sine consecratione præstari valent, cui &
Episcopales deferuntur honores, & eisdem titulis
honoratur. Et quidem cùm esse Conseruator
queat simplex Canonicus, quomodo non credi-
bile sit iuxta Sedis Apostolicæ mentem fore vt
Episcopus iam præsentatione in omnium oculis
& conceptu talis, dignusque dignitate illa sub-
limi reputatus, id munus obire possit?</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> Dico Quintò. Licet probabile sit quod<marginalia>5. Non expe-|dire.</marginalia>
diximus, non videtur in facti contingentia expe-
diens. Id probo, quia cùm turbida sit iurisdictio,
periculum subest nullitatis, cùm apud Sedem
Apostolicam fuerit appellatum, & ita caussa, cir-
ca quam est formatum litigium, per longa anno-
rum spatia prorogabitur.</P>
<P>  Dices ex conuentione partium posse iurisdi-
ctionem certio rari, dum illæ sunt qualicumque
illa contentæ. Sed contra hoc est iam non futu-
rum Conseruatorem, sed arbitrum, aut compro-
missarium. Vnde neque vti censuris poterit, ne-<marginalia>Censuris vt|possit vti.</marginalia>
que in secunda instantia ad Sedem Apostolicam
recursus haberi, vt tradit Glossa in Cap. Arbiter de<marginalia>Glossa.</marginalia>
officio & potestate iudicis delegati in 6. Verb. Ap-
pellandum. In casu autem admissionis vt delegati
sub probabili illa ratione censuris vti poterit, quæ
probabiliter ligabunt, & ad deferendum illis par-
tes tenebuntur, quia & se, dum in iudicem con-
uenerunt pariter obligarunt. Quòd si non obstan-
te inconueniente illo de litis protelatione, velint
nihilominùs sub tali iudice litigare, pergant vt
libuerit, sibi enim, & non alijs, quod molestiæ in-
teruenerit, imputandum.</P>
<P>  Ex ijs, quæ contra resolutiones præfatas fuere<marginalia>Defectum|electionis in|Synodis non|obstare.</marginalia>
obiecta, illud tantùm videtur obstare, quod de
electione in Synodis facienda futurorum iudicum
Clemens & Gregorius Pontifices decreuerunt.
Ad quod imprimis dici potest in Synodis posse
Episcopos eligi, si id in illis necessarium videatur.
Deinde priuilegium pro Indijs extare Vrbani
Octaui, vt electio talis non sit necessaria, si quan-
do caussa instat Conseruatore indigens, nec taliter
electi iudices inueniuntur. Pro quo & extat De-
cisio sacræ Congregationis roborata ab Innocen-<marginalia>Decisio S.|Congrega-|tionis.</marginalia>
tio X. in Breui pro caussa Episcopi Angelopolita-
ni, quod adducit Lezana Consulto 4. in responsione
ad Quæsitum 7. pro parte Societatis, vbi tamen ty-<-P>@@

<-P>pographi incuria est incongrua collocatio. Præ-
tereà, In Episcopis non videtur dispositio illa pro-
cedere vt ex illius tenore colligitur, dum de digni-
tatem habentibus in Ecclesia, aut personatum, vel
Canonicis loquuntur, sicut & Concilium, & Bo-
nifacij Octaui constitutio, ad quam se referunt
omnes dicti. Ex qua quidem id videtur elici posse,
dum §. Insuper sic dicitur: Insuper vt gratis, & cum<marginalia>Bonifacij 8.|Constitutio.</marginalia>
omni puritate iudicium coràm ipso procedat, nullum
munus, vel quidquid aliud, nisi forsan esculentum, &
poculentum mera liberalitate oblatum, quod paucis
consumi poßit diebus, vel nisi cùm ipsum propter caus-
sam sibi commissam contigerit extra suum domicilium
proficisci, moderatas expensas recipere ab eisdem par-
tibus qualitercumque præsumat. Sic ibi. Cùm ergo
non sit verosimile Episcopum Conseruatorem ex-
tra suum domicilium profecturum propter caus-
sam, de qua agitur; ex eo videtur fieri de illis
non esse sermonem, cùm de electione in Synodis
decernitur. Præterquam quòd si in Synodis tales
iudices electi non sunt, & caussa indigens Con-
seruatore instat, non est sine talis recursus reme-
dio pars indiga relinquenda. Tunc ergo deficien-
te eo quod specialiter est dispositum, ad ius est
commune prouocandum, & ita iuxta dispositio-
nem dicti Cap. Statum electio facienda, in qua ni-
hil de synodali designatione.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa recusationem electi Conseruatoris
quid difficultatis attenta Pontificia
dispositione, cum vtilibus adnotatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>263.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ebent Episcopi iuxta illam, vt videre<marginalia>Constitutio|Greg. 15.</marginalia>
est in citato Decreto Gregorij XV. cu-
rare vt in Synodis di&#x0153;cesanis aut Prouincialibus
quamplures personæ habentes qualitates, de qui-
bus Bonifacius VIII. in sua Constitutione, desi-
gnentur, vt sint Regularium Conseruatores: &
Regulares ipsi tenentur ex eisdem eligere, vt in
casus contingentia apud eos conueniantur, statuto
pro electione termino, & negata mutandi illos fa-
cultate, nisi ex caussa ab Apostolica Sede, aut ab
Ordinarijs approbata. In quo quidem aliqua no-
tatu digna occurrunt. Primum Ordinarijs non<marginalia>Aliqua no-|tatu digna|circa itam.</marginalia>
imponi præceptum, sed admoneri tantùm vt id
præstent, vnde non videtur circa illud stricta ob-
ligatio consurgere. Et ita in Synodis occurrere
conuenientes aliquæ rationes possunt, vt designa-
tio talis omittatur. Secundum, Cùm Pontifex de
electione à Regularibus facienda vtatur verbis
illis, statuit, & ordinat, debere illos eam formam
seruare, stante prædicta designatione: ea autem
non extante, liberos prorsus esse ab huiusmodi
obligatione. Tertium, non proptereà apud Ordi-
narios esse conueniendos, cùm per ipsos non ste-
terit impositi oneris adimpletioni defuisse. Quar-
tum, Cùm Pontifex in fauorem Regularium ad-
moneat quamplures esse personas designandas,
non adimpleri voluntatem istam paucis designa-
tis, & ita cessare obligationem eligendi ex ipsis.
Quintum, neque Ordinarijs obligationem incum-
bere designandi, quando non plures inueniuntur
cum qualitatibus requisitis, immò & si plures,
non tamen quamplures, quod plus dicit: & cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0077.jpg/>
@@1@<SE77>62 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><-P>manifestè in fauorem Regularium sit ita disposi-
tum, non sufficit pluralitas, quæ in duobus potest
saluari Cap. Hoc quoque dist. 1. de Consecrat. l. vbi
numerus. D. de testibus. & iuxta hoc procedere po-
test conuenientia, de qua dictum in prima adnota-
tione, vt non designentur in Synodis personæ di-
ctæ, quia fortè sunt illæ perpaucæ, & in quibus
non sit locus electioni inter quamplures Religio-
sis indultæ. Sextum, non esse necessarium ex vi
Decreti præfati vt Religiosi ex pluribus designa-
tis vnum tantùm eligant, sed posse plures, quia in
illo obligationis huiusmodi fundamentum non
apparet, cùm semper loquatur in plurali. Illud
enim quod ait, Eiusque electionis seu assumptionis
documentum &c. electionem ipsam seu assumptio-
nem, non personam indicat, perinde ac si diceret,
Talisque electionis, seu assumptionis. Quod ita ne-
cessariò intelligendum, vt leges Grammaticæ
constent, cum de Conseruatoribus in plurali sit
præmissa locutio. Debeant sibi eligere, siue assumere
Conseruatores. Tandem iuxta nuper allata verba,
videtur obscurè innui omnes in Synodis designa-
tos posse, vt Conseruatores admitti. Non enim
tantùm electio conceditur, sed assumptio, quæ
cùm distincta ab electione sit, ad omnes debet ex-
tendi: si enim ad aliquos tantùm, erit electio,
quæ nihil est aliud quàm assumptio vnius præ
alio.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Cui vltimæ adnotationi potest opponi<marginalia>Eliditur ob-|iectio, vt non|possint omnes|designati in|Synodis à|Religiosis|eligi.</marginalia>
id, quod in eodem Decreto disponitur, scilicet
semel facta electione, non posse durante quin-
quennio amoueri, aut mutari deputatos, nisi ex
caussa ab Apostolica Sede, aut ab Ordinarijs, ap-
probanda. Id enim videtur innuere electionem
faciendam, alias non posset habere locum amotio
& mutatio, cùm ex assumptis possint alij eligi, si
vnus aut alter ex eisdem, expectationi eorum,
qui assumpserant, non videatur respondere. Ad
quod dicendum dispositionem dictam locum ha-
bere commodè posse quando facta est electio de-
terminatæ personæ, in quo non est difficultas.
Item & in assumptis, quia fortè in omnibus ali-
quid potest occurrere, quod legitimam reddat
caussam remotionis aut mutationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Sed quid tunc amotis omnibus, qui in<marginalia>Quid amo|tis omnibus.</marginalia>
Synodo fuerant designati? Non equidem substi-
tuendi alij ab Ordinario cum Consilio Capituli,
quia id tantum ibidem statuitur in casu mortis,
sicut à Concilio Tridentino Cap. 10. citato. Vbi
Declaratio Cardinalium habet Textum hunc ha-
bere etiam locum in diuturna absentia, quæ æqui-
paratur morti. Non est ergo dispositio dicta ad
casum, de quo agimus, extendenda, cùm de illo
agens Pontifex nihil peculiare prouiderit, vnde
ad ius est Canonicum recurrendum, & eligendus
Conseruator habens reliquas qualitates, sicut in
simili n. 262. dicebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> His præiactis, circa recusationem talis
electi difficultas occurrit, an illa stare possit. Et
Primò an à parte, quæ elegit. Secundò an ab alijs,
& quibus de caussis. Tertiò, ad quem debeat caussa
deuolui caussis recusationis probatis. Quartò apud
quem debeat caussa recusationis agi, & conse-
quentes aliæ dubitationes.</P>
<P>  Circa Primum variè Scriptores opinantur, &<marginalia>Recusari à|parte eligen-|te potest|P. Fragosus.</marginalia>
res in ambiguo est, vt videri potest apud P. Fra-
gosum Tomo 1. Lib. 5. Disput. 12. n. 218. sententiæ<-P>@@

<-P>affirmatiuæ vt veriori suffragantem, quam etiam
tenet P. Thomas Sancius Libro 6. Consiliorum Cap.<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
8. Dub, 3. n. 12. sed difficultas hæc videtur in casu,
de quo à nobis instituta quæstio, cessare. Cùm
enim Pontifex suo in Decreto formam statuat
circa eligendorum amotionem aut mutationem,
vt vidimus, in eo est caussa recusationis inclusa;
qui enim amouetur, aut mutatur, ob rationes ab
Ordinario approbatas, vtique recusatur: nam re-
cusatio ante litem inceptam stare potest. Quid-
quid autem circa nomen argutari libeat, videtur
certè quoad rem ipsam nihil esse, quod negotium
possit facessere. Nihilominùs quia post litem in-
ceptam recusatio accidere potest, in eo casu locus
videtur relinqui quæstioni, in quo Ordinarius
iam esse iudex nequeat, quia Gregorius XV. in
his terminis non loquitur, vnde caussa recusatio-
nis apud aliud videtur agitanda tribunal, arbitris
inquàm à partibus nominandis; pro quo citatus
Scriptor n. 231. & seqq. & est expressa decisio in
Cap. Suspicionis, de officio, & potest. iudic. deleg.
Lib. 1. & in Cap. Legitima: de Appellation. in 6. &
ipso iudice recusato compellente vt suo muneri
satisfaciant, sicut ibidem statuitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>267.</absatz-nummer> Circa Secundum constat ex nuper dictis<marginalia>Sicut & ab|alijs.</marginalia>
Conseruatorem recusari posse potiori ratione. Si
ergo omnes designati iuxta formam Gregorianæ
Constitutionis recusentur, non ideò sunt alij eli-
gendi, sicut in casu mortis ordinatur, iuxta dicta
n. 265. sed communis iuris sunt statuta seruanda,
sicut ibidem quod & in casu præcedenti dicen-
dum. Neque in Episcopo Auxiliari specialis est
ratio, propter quam recusari nequeat, cùm possit
Ordinarius ipse recusari. Pro quo Barbosa in Cap.
Cùm speciali, de Appellat. n. 10. quamplures addu-
cit. Et supponunt Scriptores quæstionem illam
tractantes, An recusato Episcopo, sit etiam eius
Vicarius recusatus: pro quo est Sacræ Rotæ De-
cisio affirmans 24. Ianuarij 1575. & generalis ip-
sorum doctrina, iuxta quam soli supremi Princi-
pes, & ita Concilium Generale, cui Papa præest,
nequeunt recusari, vt videri potest apud citatum
Auctorem n. 225. Patrem inquam Fragosum, &
apud P. Thomam Sancium supra nu. 9. qui cum
Franco, & Immola idem asserit de Cardina-
libus.</P>
<Z><A+1>De caussis Recusationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>268.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod ad illas attinet sunt equidem<marginalia>Modica|caussa qua-|liter ad re-|cusationem|sufficiat.</marginalia>
quamplures, & decem & octo enu-
merat Hostiensis circa citatum Cap. legitima. Et
ibidem prosequitur Ioannes Andreas in sua Nouel-
la. Pro quo & Glossa in Cap. Cum R. de Officio
& potest. iud. deleg. littera C. vbi & multas pro-
ponit in venustis carminibus comprehensas. Vbi
item affirmat ad recusationem sufficere modicam
caussam, quod & aliqui Doctores amplexi, quibus
se P. Fragosus opponit, quia experientia docet<marginalia>P. Fragosus</marginalia>
sæpe sæpiùs litigantes recusare iudices maximè,
qui sunt integerrimi & incorrupti, eo animo, vt
vel lites in infinitum prorogent, vel vt alios iudi-
ces flexibiles obtineant. Nam priores non debent
facilè iudicari suspecti, teste Speculatore, quem
refert & sequitur Abbas in Cap. Postremo, de Ap-
pellat. Alexander, l. Qui iurisdiction. ff. de iuris-
dict. omni. iudic. nu. 6. & ibi Iason nu. 10. & alij<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0078.jpg/>
@@1@<SE78>§. III. De recusatione iudicis Conseruatoris. 63
<duolan 2><-P>quos allegat & pro eo laudat Menochius de Arbi-
trar. lib. 2. Casu 152. nu. 7. & Tiraquellus de pæn.
legum Caussa 51. n. 60. & seqq. Quod quidem ne-
gari nequit quin sit valde consonum rationi,
præsertim si feminæ sint actrices: istę enim iudi-
ces notæ integritatis abhorrent, quos sciunt à se
non esse suis artibus leniendos: & nullum non
mouebunt lapidem, vt iudicem sibi arridentem
consequantur. Vnde & litigium nimium quan-
tum protelabitur contra Pontificis voluntatem
de qua in citato Cap. legitima expressum habe-
mus documentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>269.</absatz-nummer> Inter caussas recusationis vna illa com-<marginalia>Iudicem|suum decla|rasse sensum|vt obstet.</marginalia>
muniter numeratur, si iudex animi sui votum cir-
ca sententiam aperiat, quia inspecto processu iu-
stitiam vnius ex partibus deprehendit. Quam esse
sufficientem tenent Ioannes Andreas, Abbas, &
alij in Cap. Irrefragabilis §. Excessus de Officio Or-
dinarij, & Aufrerius Tractatu de recusatione n. 15.
vers. Decima octaua, si iudex, & Iason in l. Aper-
tißimi n. 9. vers. Decima caussa 6. de iudicijs. Quod
tamen displicet P. Fragoso, nisi quando malitiosè
id fit, vt pars desistat vel componatur cum parte
altera ius non habente. Et Romæ fieri solitum se
audiuisse affirmat à fide dignis: id quod ex Giurba
tradit Barbosa Lib. 1. votorum decisiuorum &c.
voto 66. nu. 20. eidem sententiæ adhærens, pro
qua, sicut & pro contraria Doctores adducit. Di-
cunt enim Auditores Rotæ palàm quod sentiunt
partibus aperire solitos, neque ob id liberè lo-
quentes solent vt suspecti recusari. Posset autem
media in hoc via teneri, vt si caussa conclusa non
sit, & iudex animi destinationem aperiat, recusari
queat, secus si iam sit illa conclusa. Quid enim
apertio talis importat, propter quod iudex possit
haberi suspectus? & idem esset si ante conclusio-
nem caussæ diceret sic: Iuxta probata hucusque pars
N. non benè fundatam habet suam intentionem, &
proculdubiò caussa cadet, nisi noua fundamenta suc-
currant. In hoc enim cum sinceritate pronuntia-
to nihil est quod possit apud prudentes vel vm-
bram sinistræ suspicionis ingerere. Vnde audiui
grauissimum & doctissimum iudicem, & Scrip-
torum suorum auctoritate notissimum, à quo
cùm pro parte cuiusdam litigantis quidam ei fa-
miliaris litteris datis fauorem in sententia petijs-
set, id datum responsi: Faciam quod petitur: sed
opus est vt Aduocati promouendo in iure laborent. Pla-<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
nè significans pro petente non posse ferri senten-
tiam, stante caussa in eo statu, quem tunc ha-
bebat.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Sed numquid peccatum mortale erit<marginalia>Mortale in|eo peccatum|& cum in-|stitutionis|onere.</marginalia>
animum propalare suum vt recusetur iudex, quia
non vult partis alterius indignationem incurrere,
aut eos infensos habere, qui pro illa vehementiùs
intercedunt? P. Fragosus satis significare videtur
ita esse, dum condemnat malitiosè facientem ob
duos illos fines, vt scilicet desistat, aut compona-
tur pars, cui ius manifestè assistat, & solùm sin-
ceram detectionem excusat: quod quidem & in
casu, de quo agimus, pariter locum habet, non
enim sincera detectionis intentio est, sed profectò
malitiosa, dum respectibus humanis iustitia post-
habetur: quo & fit vt partis, quæ ius habet, indi-
gnationi reddatur obnoxius, & boni nominis pa-
tiatur iacturam: quæ quidem indignationis illius
molestiæ non solùm pares sunt, sed & illam vi-<-P>@@

<-P>dentur superare. Vnde & restitutionis obligatio
emergit, dum in caussa est vt multiplicentur ex-
pensæ. Quòd si caussa in manus imperiti iudicis
veniat, aut qui affectione ducatur, & ita senten-
tiam pro parte recusante ferat, maior erit procul-
dubio obligatio, cùm damnum circa totum ver-
setur interesse, quod in lite vertebatur. Immo &
si sententia in fauorem feratur alterius, non erit
ab obligatione restitutionis immunis, dum caussa
est inutilium expensarum, quas non fecisset, si
sententiam ille quando potuit & debuit, pronun-
tiasset. Nec dici potest expensas dictas nō esse in-
uol&#x0169;tarias parti, & scienti ac volenti non fieri iniu-
riam, quia absolutè loquendo inuoluntariæ sunt,
neque enim placent, & maluisset sententiam priùs
fuisse contra se latam, quàm nouorum sumptuum
occasionem exhiberi. Quamquam hoc vltimum
non ita certum vt prius: fundaturque in doctrina<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
communi, de quo P. Lessius Lib. 2. Cap. 7. Dubit. 3.
iuxta quam non excusat obligatione&#x0303; restitutionis
quæuis voluntaria consensio, si non penitus talis
sit, quod in vsuris, & alijs, Doctores obseruant.<marginalia>Exceptio|quadam.</marginalia>
Bene verum est quòd si iudex parti, cui ius non
fauet, animum aperiat suum, & illa peteret vt id
palàm faceret, daturus recusationi sufficiens fun-
damentum, non esset obligatio dicta: ibi enim
ex nullo capite apparet iniuria contra sic scien-
tem & volentem, benè tamen contra partem ad-
uersam, iuxta dicta. Videndus Barbosa citato
Lib. 1. votorum voto 24. in fine, vbi ex bonis Au-
ctoribus infamiam & p&#x0153;nam taliter operantium
expendit.</P>
<Z><A+1>Ad quem debeat caussa deuolui caußis re-
cusationis probatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>271.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Oc est Tertium, circa quod inquiren-<marginalia>Recusationis|caussis pro-|batis cessat|penitus iu-|risdictio in|recusato.</marginalia>
dum, & in quo statuendum in primis,
caussis recusationis arbitrorum sententia proba-
tis, principalem caussam nullo modo posse ad iudi-
cem recusatum deuolui, quia in eo penitus iuris-
dictio cessauit, ita vt neque committere illam al-
teri possit. Ita expressè in Cap. Iudex ab Apostolica,
de officio iudicis delegati in 6. in quo sic dicitur:
Post recusationem quoque propositam committere (nisi<marginalia>Cap. Iudex|ab Aposto-|lica.</marginalia>
de recusatoris procedat assensu) non potest: sed eo vo-
lente hoc potest, etiamsi iam recusatio eadem sit pro-
bata: dummodò pronuntiatum non fuerit super ea. Ex
tunc enim (cùm omnino iudex esse desierit) nulla
etiam cum illius assensu potest fieri commissio per
eumdem Sic ibi. Pro quo P. Thomas Sancius supra
n. 38. & P. Fragosus n. 223.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Sed maior difficultas est circa priorem<marginalia>Ex eodem|Capite.</marginalia>
partem citati Capitis, in qua sic habetur: Iudex ab
Apostolica Sede datus, quamuis legitimè recusari va-
leat vt suspectus, potest licitè vices suas committere<marginalia>Vt possit su-|spectus caus-|sam alteri|committere.</marginalia>
antequàm recusatio contra ipsum proponatur. Et si in
totum commiserit, recusari vlteriùs, aut facta per
eum commissio impugnari nequibit: quod posset, si
sibi de iurisdictione aliquid reseruasset. Iuxta quæ
quatuor status possunt considerari in ordine ad
recusationem. Primus quando iudex extraiudi-
cialiter intelligens se haberi suspectum, caussam
alteri committit. Secundus, quando si non commi-
sit, recusatio iudicialiter proponitur. Tertius
quando designati arbitrio recusatio est probata,
id est, per testes conclusa caussa. Quartus quando<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0079.jpg/>
@@1@<SE79>64 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><-P>sententia lata est super huiusmodi probatione, &
iusta declarata recusatio. In Primò currit dispo-
sitio dicta, vt committi caussa principalis alteri
possit. In duobus sequentibus etiam, sed de partis
alterius assensu. In quarto nullo modo. Sed
Glossa proponens speciem casus, tertium illum<marginalia>Glossa.</marginalia>
omittit, cùm tamen eo proposito sic in Annota-
tionibus dicat: Nota præterea quòd plus impedit ex-
ercitium actus sententiæ prolatio, quam sola probatio
rei, super qua ferenda est sententia. Sic illa. Benè
verum est in Cap. Secundò requiris, de Appellat.<marginalia>Cap. Secun-|do roquirit.</marginalia>
caussam probatam pro ea sumi, super qua est pro-
nuntiatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Quidquid autem de hoc sit, ex disposi-<marginalia>Quod & in|Conseruato-|re locum ha-|bet.</marginalia>
tione circa priorem casum difficultas insurgit, An
scilicet in iudice Conseruatore, qui delegatus est,
id possit locum habere, ita vt caussa alteri com-
mitti possit, aut etiam ad Sedem Apostolicam,
parte etiam repuguante remitti, iuxta dispositio-
nem Cap. Cùm speciali §. Statuimus, in fine, vbi sic<marginalia>Cap. Cùm|specialis.</marginalia>
habetur: At ipsa (caussa suspicionis) probata legi-
timè, de recusatoris assensu personæ idoneæ committat
negotium recusatus: vel ad Superiorem transmittat,
vt in eo ipso procedat secundùm quod fuerit proceden-
dum. Sic Innocentius Tertius. Vbi cum de recu-
satoris assensu id fieri possit, quando caussa recu-
sationis est probata, immò & sine illo, vt sentiunt
Abbas, Iosephus Cumia, & Osascus apud P. Fra-
gosum nu. 234. circa quod videri potest Barbosa
Libro 1. de votis decisiuis &c. verb. 24. nu. 27. &
seqq. Videtur dicendum idem fieri posse ante pro-
positam recusationem sine tali assensu, sicut
enim sine illo committi potest alteri ita & trans-
mitti ad Superiorem, quod magis apparet conue-
niens, sicuti & magis consequens ad iudicij legi-
timi conditionem, iuxta quem ille futurus iudex
qui & superior, vel ab eo specialiter deputatus,
quod non inuenitur in deputato deputati. Licet
autem communis Doctorum sententia sit cum
Glossa in hoc Capite sermonem tantùm esse de
iudice Ordinario, non verò de delegato, pro quo
& citati Patres Sancius & Fragosus: ille n. 39. &
hic n. 223. non ideò vis rationis adductæ videtur
elidi, & quia eadem apparet ratio, vnde eadem
iuris dispositio, vbi contrarium non esse decisum
comperitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Dici etiam potest in fine prædicti Capitis<marginalia>Ex eodem|Capite.</marginalia>
sic conclusisse Pontificem: Ceterùm has duas Con-
stitutiones præ missas nolumus ad Regulares extendi
contra suas speciales obseruantias. Non ergo pote-<marginalia>Quid obsta-|re videatur|pro Religio-|nis.</marginalia>
runt illi in negotio conseruationis illam ad sui de-
fensionem assumere, cùm pro eorum obseruantia
id sit statutum à Sede Apostolica, quod iam est à
nobis in superioribus explicatum. Constitutio
alias de qua sermo, ad appellationem spectat, vt
cum Innocentio, Ioanne Andrea, Abbate & Ale-
xandro de Neuo tradit P. Sancius Lib. 6. in Deca-
logum Cap. 8. n. vltimo. statuente Pontifice vt fri-
uola non admittatur: in dubijs caussa probabilis
coràm iudice sit exprimenda, quæ debeat legiti-
ma reputari? quam, si non prosequitur, iudex
à quo in caussa procedat, sicut si prosequatur, &
non probet. Talis enim limitatio in fauorem Re-
gularium non est, sed vt ipsi in suorum instituto-
rum obseruantijs perseuerent: quod ab Alexan-
dro Tertio statutum in Cap. Deprehensibilis, eo-<marginalia>Cap. Repre-|hensibilis.</marginalia>
dem titulo. Semper enim Sedi Apostolicæ Regu-<-P>@@

<-P>larium appellationes odiosæ extiterunt, vnde &
recusationes citato in Capite pariter propositæ: li-
cet negari nequeat locum habere aliquando posse:
pro quo P. Sancius supra & Lezana Tomo 1. Parte<marginalia>P. Sancius.|Lezana.</marginalia>
1. Cap. 9. nu. 8. & Tomo 2. verb. Iudex & iudicium
Regularium & verbo Recusatio iudicis Regularis,
in cuius n. 1. illi citam & abominabilem vocat ta-
lem recusationem regulariter loquendo, qui &
alios adducunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus positio superior<marginalia>Sed nihil ob-|stare osten-|ditur.</marginalia>
potest sustineri, quia non est vllo modo obseruan-
tiæ contraria, sed eidem consona: non enim agi-
tur de recusatione propriorum Prælatorum, sed
externorum, & caussa ad Pontificem transmitti-
tur, in cuius incorruptissimo Tribunali limpidius
iudicatur. Id quod ex verbis eiusdem Alexandri
habetur manifestum, dum sic ait Præcipuè hoc in
Religiosis volumus obseruari: ne Religiosi, cùm pro
aliquo excessu fuerint corrigendi, contra regularem
Prælati sui & Capituli disciplinam appellare præsu-
mant, sed humiliter ac deuotè suscipiant, quod pro
salute sua fuerit eisdem iniunctum. Sic ille: qui &
in Cap. Ad nostram eodem titulo. Sic locutus:
Quia vero remedium appellationis non ideò est inuen-<marginalia>Cap. Ad|nostram.</marginalia>
tum, vt alicui à religionis & Ordinis obseruantia ex-
orbitanti debeat in sua nequitia patrocinium exhibe-
re: Mandamus quatenus si quando quilibet subdito-
rum tuorum ad remedium appellationis conuolauerit,
non ideò minùs eum iuxta tenorem mandati, quod in
prædicta regula continetur, & institutionem Ordinis
corrigas & castiges. Hæc Pontifex, à quibus valde
id distat, de quo est quæstio, in quo potiùs pro
obseruantia regulæ & Ordinis, & nullo modo
pro inobseruantiæ & nequitiæ patrocinio mili-
tatur: dum iudex ad Pontificem caussam trans-
mittit, cum omni religiosi nominis honorificen-
tia iudicandam.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Videtur autem hoc in Indijs specialem<marginalia>Etiam in|Indijs.</marginalia>
difficultatem habere, esset enim grauamen ingens,
si pars litigans, & de recusatione tractans compel-
leretur iudicium Papæ subire, in quo præter mo-
lestissimam dilationem sumptus etiam maiores
faciendi, cùm tamen, vt vidimus n. 268. dilatio-
nes huiusmodi contra Sedis sint Apostolicæ vo-
luntatem. Verùm neque hoc videtur obstare,
quia pars, contra quam fuerit lata sententia, po-
test ad Sedem Apostolicam appellare, in cuius
appellationis prosecutione dilationes maiores, nec
minores sumptus, debebit, qui appellauerit, de-
uorare. Et in articulo ipso recusationis appellari
ab arbitris potest, & appellatio ad Papam futura,
vt ait Glossa in Cap. Suspicionis lit. g. Cùm enim
pro Indijs non aliud sit ius Canonicum constitu-
tum, dum speciale aliquid non statuitur, iuxta il-
lud in caussarum decisionibus procedendum. Est
autem pro illis vitandis cautela facilis, dum de re-
cusatione agitur, si is, qui iudicem habet suspe-
ctum, id seruet apud se, & eos, qui in lite sunt
patrocinium præbituri, aduocatum scilicet, & no-
tarium, ac procuratorem, ne iudici innotescat su-
spicio, nisi quando est proposita: tunc enim sine
recusatoris assensu non poterit, sicut neque alteri
caussam committere; ita neque illam ad Aposto-
licam Sedem transmittere, iuxta ipsius Sedis dis-
positionem, de qua dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> Poterit etiam nouum & inauditum vi-<marginalia>Id quod nec|nouum, net|inauditum.</marginalia>
deri vt iudex Conseruator alteri caussam dele-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0080.jpg/>
@@1@<SE80>§. III. De recusatione iudicis Conseruatoris. 65
<duolan 2><-P>gare possit præsertim inuito recusatore, cùm
omnia ea, quæ ad Conseruatorem iudicem spe-
ctant, sine Apostolica auctoritate prouisa, & ni-
hil tale in sic dispositis habeatur. Sed hoc non vi-
detur vrgere; in primis non erat necessarium id in
particulari exprimi, quod est pro iudice delegato
ex vi iuris Canonici compertum. Deinde dum
Gregorius agens de Conseruatorum obiectione,
ad ius se commune refert, & Concilij Tridentini
dispositionem alleget, competentiamque inter
Conseruatorem & Ordinarium per arbitros in
forma iuris electos statuat iudicandam, satis indi-
cat in alijs etiam, quæ possunt occurrere, eius-
dem etiam esse dispositionibus inhærendum. Et
quidem neque Pontifex in Cap. Statutum, neque
Concilium Tridentinum de Conseruatoribus, eo-
rum sunt expresso nomine prolocuti, sed de iu-
dicibus delegatis. Quia verò Conseruatores iu-
dices delegati sunt, satis id visum Pontifici, vt
quæ de iudicibus delegatis dicta fuerant, ad Con-
seruatores applicanda declararet. Prætereà, quod
de non vsu dictum, nimium probat, quia neque
ex consensu partis vidimus caussas alijs committi
à iudicibus delegatis, cùm tamen certum sit id
fieri posse. Conseruatorum munus valde solet esse
molestum, & qui recusantur, facilè desistere so-
lent, & se ab ea cura breuiter & libenter expe-
diunt, si recusatio accedat, vnde ad terminos di-
ctos rarò etiam deuenitur.</P>
<Z><A+1>Circa recusationis iudicem resolutiones
vtiles, & circa alia concernentia
ipsam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>278.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca Quartum apud quem debeat caus-<marginalia>Caussa recu-|sationis a-|genda apud|iudicem re-|cusatum.</marginalia>
sa recusationis agi dictum iam; agenda
enim est apud ipsum iudicem recusatum, quate-
nus ad arbitrorum electionem cōpellere potest, &
terminum eis præfigere, iuxta ea, quæ in Cap. Su-
spicionis, de Officio iudicis delegati, & Cap. Cùm
speciali, de Appellat. licet hoc in iudice Ordinario
procedat, & in Cap. Legitima, de Appellat. in 6.
iam citatis expressum habetur. Est autem in præ-
dictis Capitibus obuia diuersitas. Nam in Cap.
Suspicionis statuitur vt arbitri totum id præstent,
quod ad recusationis articulum spectat, & ita<marginalia>Circa ter-|minum ar|bitris desi-|gnandum|difficultat,</marginalia>
possunt & debent terminum assignare. In Cap.
verò Legitima assignatio termini iudici recusato
defertur. Prioris verba sunt: Possunt ad hoc termi-
num assignare, scilicet arbitri. Posterioris: Statui-<marginalia>Cap. Suspi-|cionis.</marginalia>
mus vt ipsis arbitris per iudicem competens terminus
præfigatur. Vbi Bernardus Glossator censet prio-
rem Decretalem posteriore correctam. Sed Glossa<marginalia>Cap. Legi-|tima.</marginalia>
in citatum Cap. Legitima Lit. Q. id negat, & Bar-
bosa in Cap. Suspicionis nu. 5. vbi Suarez de Paz
adducit. Prior enim Decretalis loquitur in ter-
mino partibus assignando ad probandum, id est,
parti, quæ suspicionem vult probare, quem non
qui recusatur, sed arbitri debent assignare, vt ibi.
Posterior in termino assignato arbitris ad caus-
sam finiendam, quem non arbiter, sed recusatus
iudex debet statuere. Idem habet Glossa in Cap.<marginalia>Barbosa.</marginalia>
Suspicionis Lit. a. vbi ait anteà dici consueuisse, vt
Bernardi sententia non debeat dici singularis. Sed
videtur sanè nihil contrarium in dictis extare
Capitibus; additum tamen in posteriori id quod
ad conclusionem caussæ cum litigantium com-<-P>@@

<-P>modo desiderari videbatur, quia non ita expres-
sum.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Arbitris quidem vt quidquid ad articu-<marginalia>Quomodo|compellandi,|& compelle-|re possint.</marginalia>
lum recusationis spectat concludere possint, est
commissum, & vt ad hoc possint terminum par-
tibus assignare; additumque statim: Ab ipso quo-
que iudice (cui sicut iurisdictio, sic & cetera sine qui-<marginalia>Cap. Legi-|tima.</marginalia>
bus explicari caussa non potest, intelliguntur esse com-
missa) ijdem vt conueniant (si discordes fuerint) in
vnam sententiam, vel tertium concorditer aduocent,
cum quo duo, vel alter eorum id faciat, sunt cogendi;
ne huiusmodi occasione principale negotium plus debi-
to prorogetur. Iuxta quæ videtur manifestum
posse iudicem talem cogere assignato termino,
quod omnino est ad intentum Pontificis necessa-
rium; aliàs non poterit explicari caussa pro qua
est iurisdictio commissa; cùm tamen commissa
dicantur omnia: quandoquidem assignatio ter-
mini vnum ex maximè necessarijs adiumentis sit,
ex cuius defectu ea visa incommoda, quæ Ponti-
fex in citato Cap. Legitima commemorat: dum
aliqui quod reuera statutum fuerat, quia non ita
expressum, vti penitus inconcessum reputantes,
ipsam excommunicationis p&#x0153;nam à iudice im-
positam vilipendebant. Concludit Pontifex cita-
tum modò Caput verbis illis: Alioquin iudex ex<marginalia>Virba ex|eodem.</marginalia>
tunc in principali negotio procedere non omittat.
Quod quidem in citato Cap. Suspicionis non ex-
tabat.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Sed certè in generali illa commissione
inclusum apparet: vult enim Pontifex cum iuris-
dictione commissa omnia etiam committi, quæ
sunt ad expeditionem caussæ necessaria, & ne-
gotium plus debito minimè prorogandnm. Vnde
consequenter habetur arbitris in gratiam aut o-
dium partium suo in munere claudicantibus,
posse iudicem procedere in negotio principali. Et
sic habetur in Cap. Cùm speciali, & circa termi-<marginalia>Cap. Cùm|speciali.</marginalia>
num, & ita processum vsque ad caussam termi-
nandam, ibi: Caussa verò suspicionis legitima intra
competentem terminum non probata, sua iurisdictio-
ne iudex vtatur. Competens namque terminus ille
est, quem iudex arbitris designauit, vt intelligunt
Doctores apud Barbosam in Collectaneis num. 4.
Sicut etiam est competens ab arbitris partibus
assignatus. Licet autem iuxta communem intel-<marginalia>Ad iudicem|delegatum|extendenda|decisio.</marginalia>
ligentiam citatum Caput de iudice Ordinario
procedat, ex eo tamen non leue desumitur argu-
mentum, quia in eo non datur forma specialis,
iuxta quam iudex recusatus debeat arbitris com-
petentem assignare terminum, quia nihil tale ex-
pressè dicitur; supponitur tamen, vtpotè quod est
ad caussæ expeditionem necessarium: & cùm in
delegato circa hoc non videatur esse magis spe-
cialis ratio vt id non debeat concedi, quàm in Or-
dinario, de vtroque videtur pariter iudicandum.
Et ita iudicem recusatum, cuius id arbitrio relin-
quitur, posse præfinire terminum, iuxta quem
arbitri debeant allegatam suspicionem expedire
affirmat ex Oldrado, & Papiensi P. Fragosus nu.
232. & 233. vtroque Capite suspicionis, & Cùm
speciali, allegato.</P>
<P>  Quia verò contingere potest vt non vnus aut<marginalia>Qui recusa-|ri possint.</marginalia>
alter iudex Conseruator ab actrice parte recuse-
tur, sed quamplures, id quod absolutè fieri potest,
vnde & quæcumque Vniuersitas & Collegium,
sicut Concilium Prouinciale, & Consistorium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0081.jpg/>
@@1@<SE81>66 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><-P>Decurionum, vt videri potest apud P. Sancium
nu. 8. & 10. Parlamentum totum, & Senatus, &
omnes Doctores vnius ciuitatis, immò & Respu-
blica, vt ex multorum Scriptorum sententia pro-
ponit P. Fragosus n. 216. & 225. quòd minùs vi-
detur difficultatis habere, quando non copulatiuè,
sed diuisiuè id præstatur. Nihilominùs quia con-
tingere potest vt in recusatione tali malitiosè pro-
cedatur, repellendo plures, vt ad aliquem manife-
stum fautorem deueniatur, iuxta dicta n. 268. vi-
dendum est an iudex friuolam recusationis caus-
sam esse cognoscens possit in negotio procedere,
ita vt non sit opus ad arbitrorum electionem de-
uenire. Videntur enim iura adducta sine limita-
tione ita statuere, vt recusatione proposita, illa-
rum caussas arbitri examinent: Si enim friuolæ
sint, id ipsi declarabunt, & ita sine offendicu-
lo in principali caussa iudex recusatus progre-
dietur.</P>
<P>  Sed nihilominùs verosimilius videtur non esse<marginalia>Iudex potest|friuolam re-|cusationem|repellere.</marginalia>
necessarium vt ad arbitros deueniatur, quando
recusationis caussa frustratoria comperitur, &
quæ prudenti nulli, & ab affectibus libero possit
momenti alicuius reputari. Eadem enim quoad
hoc est illius ratio, quæ & appellationis, quæ,
cùm friuola est, repellitur, iuxta Cap. Pastoralis
de Appellat. ibi: Nos igitur attendentes, quod per<marginalia>Cap. Pasto-|ralis.</marginalia>
appellationem frustratoriam, etiam si non fuisset in-
hibita, negotium non debeat impediri &c. Vnde Cap.
Cùm speciali, vbi de recusatione agitur in Titulo
de Appellationibus habetur, & eas Pontifex in
eo copulat verbis illis: Volentes etiam prouidere ne<marginalia>Cap. Cùm|speciali.</marginalia>
fortè commonitus frustratoriæ recusationis vel appel-
lationis obtentu, monentis poßit declinare examen.
Sic Pontifex, pergens statim circa eam opportu-
num remedium prouisurus. Et circa recusatio-
nem sic: Statuimus vt si allegauerit se iudicem ha-
bere suspectum, coràm eodem caussam iustæ suspi-
cionis assignet. Iuxta hæc ergo vbi caussa recu-
sationis iusta non est, neque verosimilem habet
iustitiæ apparentiam, debet profectò repelli,
& in negotio iudex procedere, & ita tenet Le-
zana verb. Iudex & iudicium Regularium n. 13. alios
adducens.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Si dicas posse recusantem appellare. Id<marginalia>Appellatio|in eo casu ad|Pontificem.</marginalia>
concedo, sed ad Pontificem. Quod sciens recu-
sator, in recusationibus multiplicandis erit tem-
peratior. Et ideò remedium hoc vti commodis-
simum deberent Conseruatores amplecti. Quod
quidem in Episcopo Auxiliari, de quo præsens in-
stituta quæstio, locum præ alijs habebit: cui ni-
hil opponi poterit, quod iniustitiæ possit ingene-
rare periculum, nisi nugas, mendacia, fabulas,
de quibus non est conueniens ab arbitris iudica-
ri: vbi non immeritò timeri potest falsos indu-
cendos testes, quorum testimonijs bonum optimi
Præsulis nomen infuscetur. Cùm tamen Episco-
pus non solùm mortifero peccato, sed & illius de-
beat suspicione carere, vt ex D. Gregorio Na-
zianzeno Apologia 1. proponit doctus & ipse,
ac vitæ integritate conspicuus Episcopus Dom.
Barbosa de illius potestate Titulo 2. Glossa 3.
num. 1.</P>@@

<Z><A+1>§. IV.
De Assessore iudicis Conseruatoris. Vbi
vtiles obseruationes.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>284.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca Assessorem sic statuit Bonifacius<marginalia>Cap. statu-|tum.</marginalia>
VIII. in Cap. statutum, de rescriptis in
6. Assessorem autem (vt quandoque faciunt aliqui
fraudulenter) nisi eo indigeat (quod conscientiæ re-
linquitur eiusdem) sibi nequaquàm adiungat: alio-
quin de suo proprio prouidere teneatur eidem. Si au-
tem indigeat, ipsum neutri parti suspectum assumens,
ei de competenti salario prouidè moderando ab eo, fa-
ciat à partibus communiter prouideri. Hæc ille. Iux-
ta quæ statutum à Sede Apostolica, vt in caussis
huiusmodi, in quibus Religiosi rei sunt, tum As-
sessor necessariò assistat iudici, quando simplex
Theologus est, neque gradum in præclara habet
sacrorum Canonum facultate, cuius stare debet<marginalia>Quilibet in-|dex etiam|si Iurisperi-|tus potest il-|lum eligere,|si indigeat.</marginalia>
ille iudicio. Quia tamen in citato Capite absolutè
statuitur, vt possit iudex sibi Assessorem adiun-
gere, quando coram Deo iudicat se adiutorio il-
lius indigere, non videtur id denegandum, et-
iam si iudex talis Iurisconsultus sit. Quod adeò
verum iudicat Glossa, vt ita scribat Lit. F. Præter-
eà posito quòd summus sit Doctor, & parùm occupa-
tus, ex quo conscientia hoc dictat potest Assessorem
assumere, vt hic: caueat autem sibi ne conscien-
tia eius improbabilis sit. De Simonia. Per tuas 2.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Quia verò ille partibus non debet esse<marginalia>Potest ricu-|sari.</marginalia>
suspectus, subsequitur nouum illud recusationis
obstaculum, dum recusationes recusationibus
succedunt, & decisio principalis caussæ immen-
sum prorogatur. Et quidem cùm circa recusatio-
nem iudicis id sit decretum quod vidimus, circa
Assessorum reuocationem nihil in iure decisum
inuenitur; licet recusari posse teneant tres Scrip-
tores, quos adducit & sequitur Barbosa in cita-
tum Caput nu. 86. Cùm tamen stante dispositione
moderna circa illos, vt scilicet ad eorum iudicium
caussæ conclusio reducatur, dum contra illud ire
nequit Iudex, idem pariter quod de iudice di-
cendum, de Assessore dicendum videbatur, vt vi-
delicet eo recusato, ad arbitros fiat transitus, qui
iuxta iuris communis dispositionem procedentes
caussam recusationis absoluant. Et verò cùm iu-
dici ita seriò iniungatur vt Assessorem minimè
partibus suspectum assumat, & credi debeat ip-
sum post attentam circumspectionem ita egisse,
vt repetitis recusationibus obstrueretur via, id
valde opportunum accidit, si designatus recuse-
tur, vt arbitri circa recusationis articulum eli-
gantur: quos valde verosimile est pro designato
à iudice laturos sententiam, vel si in vno aut al-
tero secus accidat, vltra tertium non esse proces-
suros, ipsius iudicis consideratione ad id iterùm at-
que iterùm applicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> Notat autem Ioannes Andreas id quod hoc<marginalia>Ioannes|Andreas.</marginalia>
loco opportun&#x0169; accidit, dum sic ait: Patet autem per
hunc textum satis esse quòd Assessor non sit de suspe-<marginalia>Non tamen|quia ex non|confidentibus|si aliàs non|sit suspectus</marginalia>
ctis, licet non sit de confidentibus, in quos forsan par-
tes non conueniunt. Sic ille, iuxta cuius mentem
Assessoris designatio, qui circa neutram ex par-
tibus peculiarem affectionem præsefert, & si ob<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0082.jpg/>
@@1@<SE82>§. IV. Assessore iudicis Conseruatoris. 67
<duolan 2><-P>specialem aliquem titulum nihil sibi polliceri fa-
uorabile queant, nec proptereà placeat, non posse
recusari, quia reuera suspectus non est, cùm ni-
hil de sinistro affectu in eo possit deprehendi. Hoc
ergo stante, si recusatio accedat, penitus repel-
lenda. Quòd si erga partem vtramque æquè de-
prehendatur affectus, & confidentia de illo æqua-
lis haberi queat, omnis suspicio cessat, vnde ne-<marginalia>Nec si æqua-|liter erga|partes affe-|ctus.</marginalia>
que recusationi locus tribuendus, si fortè pars ali-
qua illam intentet, eo quòd ita erga se affectum
vellet, vt circa partem aduersam nullus in eo di-
gnosceretur affectus, quod est à ratione penitus
alienum. Iuuat textus in l. Non solùm §. Decimò,<marginalia>Lex. Non|solùm.</marginalia>
de ritu nuptiarum, vbi quòd par affectio suspi-
cionem extinguit. Pro quo & Abbas in Cap. Po-
stremò n. 5. & Decius n. 7. & Glossa Lit. B. de Ap-<marginalia>Recusatio|repellenda,|& appella-|tio.</marginalia>
pellat. Iuxta hæc ergo si procedat iudex recusa-
tionem excludens, dilatoriæ cessabunt, & princi-
pali negotio finis rationabilis imponetur. Quòd
si recusans appellauerit, appellatio similiter re-
pellenda, quia friuola & frustratoria, sicut dictum
n. 283. vel admittenda iuxta dicta nu. 284. quod
quidem vix credi potest parti placiturum actrici,
cui molesta non potest non esse dilatio: secus ad-
uersæ, quæ cùm ordinariè possideat, dilatione
caussam facit meliorem. Nihil ergo appellationi
deferendo habetur incommodi, dum nulla gra-
uatur pars, si actor appellet; si autem reus, suo
iure vtitur, & cùm actor non possideat, nihilque
exhibere iterùm debeat, non est adeò considera-
bile damnum dilationis: præterquàm quòd in-
stare potest ne iudex appellationi deferat, quia fri-
uola & frustratoria. Et hoc quidem videtur abso-
lutè dicendum: nam reuera si recusatio talis est
vt admitti nequeat, ob eamdem prorsus rationem
appellatio submouenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Illud operosioris quæstionis est, an desi-<marginalia>Possitne|secreta esse|designatio|& quid con-|tra illam|faciat.</marginalia>
gnatio Assessoris possit esse secreta, in eo scilicet
casu, quo iudex potentiorum intercessionibus
grauaretur, & periculum designato impenderet,
si contra partem iudicaret potentiorum fauoribus
exultantem, aut eius odium, nec leue, nec con-
temptibile subiturus. Ratio dubitandi est iam in-
dicata, dum Pontifex in citato Cap. statutum ver-<marginalia>Cap. statu-|tum.</marginalia>
bis vsus illis: Ipsum neutri parti suspectum assumens.
Debet ergo illis assumptio innotescere, vt vi-
deant nun suspicioni locus sit, quod magis ipsis
explorare licebit quàm iudici: qua de caussa re-
cusationes inuentæ: quia licet Princeps iudices,
aut Ordinarios, vel delegatos designans, de eorum
iuxta iustitiæ regulas agendi ratione confidat;
nihilominus quia partes habituræ litigium, pro-
piùs & solicitiùs personam iudicis intuentes, de-
prehendere in eo aliquid possunt, quod ipsis in-
commodet, ideò recusationis beneficio succur-
sum, quia grauissimum sanè est sub suspecto iu-
dice litigare, & periculosum, vt habetur 3. q. 5.
Cap. Quia suspecti, & C. de iudic. l. Apertissimi.
vnde & in citato Cap. Postremò iubet Lucius Ter-
tius, vt si alicui, etiam appellatione remota, fue-
rit à Sede Apostolica caussa aliqua delegata, si sit<marginalia>Cap. Postre-|mò.</marginalia>
iusta caussâ suspectus, huiusmodi delegatus non im-
meritò poterit recusari.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Nihilominùs dicendum videtur id fieri<marginalia>Oppositum|resoluitur.</marginalia>
posse, immò & debere in concursu dictarum aut
similium circumstantiarum. Id clarè ostenditur
ex dictis, quia iudex potest Assessorem minimè<-P>@@

<-P>suspectum eligere, & ita irrecusabilem: ergo &
secretum. Patet illatio. Quia si ob aliquam ratio-
nem publicus esse deberet, ideò equidem, ut par-
tibus, quibus non satis faceret, esset facultas recu-
sandi: atqui talis non est obligatio publicè desi-
gnandi. Deinde, Id quod in contrarium adduci-
tur, est nullius momenti: nam iudex, cui cura
amouendæ suspicionis iniungitur, id debet dili-
genter exquirere: qua diligentia præmissa iuxta
rei exigentiam, securè proceditur: vnde non est
simile quod de iudicum designatione dicitur,
quos Principes etsi iustitiæ amatores agnoscant,
aut certè credant, dum absentes eligunt, nequeunt
omnia dispicere quæ in ipso litis ingressu possunt
occurrere, & collitigantium qualitates. Neque
periculum imminet, cui iura conantur occurre-
re, eo quòd periculosum sit coràm iudice litigare
suspecto, quia reuera suspectus non est. Caput au-
tem Postremò fauet potiùs, dum pro suspecto iu-
dice non habet eum, qui iusta de caussa talis non
est. Si iusta caussa suspectus. Si ergo non iusta,
suspectus immeritò reputatur. Et quidem Ponti-
fex de Assessoris assumptione agens, nihil de pu-
blico addit, sola suspicionis cauendæ animaduer-
sione contentus: non est ergo ad publicam de-
signationem requirendam solidum fundamen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> Dici potest designationem coràm No-<marginalia>Obiectio ex|Notarij fide,|& subscrip-|tione Assesso-|ris.</marginalia>
tario faciendam, & Assessorem ipsam subscrip-
tione sua id quod iudicauerit firmaturum, & co-
ràm Notario priùs caussam acturum, ita vt osten-
dat à se visum processum, & partium iura per
otium expensa, & comprehensa, ne obijci possit
Assessoris assumptionem meram fuisse cæremo-
niam, & iudicis voto clausulis oculis adsensisse:
Atqui hæc nequeunt secretò peragi, vt constat,
vnde necessarium apparet, vt illius assumptio par-
tibus innotescat, post sententiam saltim, vnde non
vitatur inconueniens publicæ nominationis, quod
secreto vitandum dicebatur.</P>
<P>  Sed hoc non obstare ex eo ostenditur, quia &<marginalia>Fit illi satis|congrua|praxi appo-|sita.</marginalia>
assumptio fide Notarij firmanda, & peroratio co-
ràm eodem habenda, stare cum secreto possunt,
imposito Notario præcepto, aut iuramento ab eo-
dem accepto, p&#x0153;na, si illud violauerit, designata,
& executioni per iudicem mandanda ante caussæ
conclusionem. Quod autem ad subscriptionem
attinet, omitti potest, fidem faciente Notario de
adhibito Assessore cum requisitis qualitatibus, &
ob iustas caussas iudici notas non subscribente, &
ad abundantiorem probationem vocari duo testes
possunt secreti tenaces, qui cum Notario concur-
rant, & iuramento consimili ad illius obseruan-
tiam adigantur. Potest item Assessor subscribere
in chirographo alio instrumentali secretè asser-
uando, vt si fortè necessarium fuerit, tempore non
incommodo publicetur. Et de hoc ipso possunt &
Notarius & testes fidem facere. Quòd si appellari
contingat, poterit transumptum Romam mitti,
sub prædicta cautione, ne scilicet fiat publicum
tempore intempestiuo: si autem appellatio aut
nullitas proponatur, negandum posteriùs, & ad-
mittendum prius, & caussa ad Sedem Apostolicam
transmittenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> Sed quid si appellatione proposita, &<marginalia>Quid si iu-|dex post ap-|pellationem</marginalia>
dicto de nullitate iudex moriatur, secus reuera
accidit in eo, de quo n. 246. Cùm enim dati Apo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0083.jpg/>
@@1@<SE83>68 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><-P>stoli non sint, qui tamen omnino sunt ad expedi-<marginalia>& ante da-|tos Apostolos|moriatur.</marginalia>
tionem caussæ necessarij, pro qua appellatum, vt
habetur in Cap. Cordi nobis, Cap. vt super, Cap. Ab eo,
de Appellat. in 8. in Clement. Quamuis, eodem tit.
& esse de substantia appellationis communiter
tradunt Scriptores, vt videri potest apud P. Tho-
mam Sancium Tomo 1. Consilior. Lib. 3. Cap. vnico
Dub. 32. nu. 120. & seqq. De substantia quidem
quantùm ad illius effectum: si enim litteræ testi-
moniales à iudice æquo non petantur intra tri-
ginta dies à die sententiæ, vt volunt multi, vel
à die notitiæ illius, vt sentiunt alij, & quidem pro-
babiliùs, vt videri potest apud eumdem Patrem
& apud Barbosam, qui cum alijs, quos citat in ad-
ductum Caput Ab eo, ait praxim habere vt à die
interpositæ appellationis computentur. Si inquam
non petantur, appellatio manet deserta, licet à
principio valida fuerit, vt P. Sancius obseruat nu.
54. Dubij citati. Sed cùm deserta maneat, perinde
est ac si ab initio nullius roboris extitisset. Cùm
scilicet hæc ita se habeant, & daturus Apostolos
morte fuerit ab huiusmodi functionibus præpe-
ditus, neque aliam actionum suarum possit red-
dere rationem, nisi eam, quæ ex processu constat,
quid est appellanti parti faciendum? Quod enim
impedimentum dictum obesse non possit, ex-
communi sententia Doctorum habetur, iuxta
quam impedito non currit terminus, quod est re-
ceptissimum axioma, & in casu nostro id colligi-
tur ex tenore ipso Canonicarum sanctionum ex-
cusantium eum, qui Apostolos cum debita instan-
tia, loco, & tempore congruo requisiuit, nec tamen
potuerit obtinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Prosequatur ergo si lubet, appellatio-<marginalia>Sine illis|prosequi licet|appellatio-|nem.</marginalia>
nem suam, quia sine Apostolis potest caussa con-
cludi, vt tunc accidit, quando à iudice fuerunt de-
negati, pro quo in Clement. citat. sic habetur
in fine: Appellationem suam ex tunc prosequi poßit<marginalia>Clement.|Quamuis.</marginalia>
appellans, ac si expreßè fuissent eidem Apostoli dene-
gati. Sic ibi. Quia verò processus transmittendus,
authographo reseruato, & ad huiusmodi actio-
nem auctoritas est iudicis necessaria, iuxta Cap.<marginalia>Cap. 1. de fide|instrum.</marginalia>
1. de fide instrumentorum, vbi sic habetur: Si scrip-
turam authenticam non videmus, ad exemplaria nihil
facere possumus. Circa quod sic Glossa: Dicitur hîc<marginalia>Glossa.</marginalia>
quòd si non apparet authentica scriptura, non potest
fieri exemplaribus fides, nisi supple esset transcriptum<marginalia>Quæ exem-|plaria suffi-|ciant ad|faciendam|fidem.</marginalia>
per iudicem. Et inferiùs verb. Exemplaria: Nisi ipsa
exemplaria sumpta & publicata sint iudicis auctori-
tate C. de testamentis. Publicati. Et infra eod. Cap.
vlt. argumen. C. de Emplyt. l. vlt. §. & siquidem
Dominus, circa finem. C. de regul. iur. Gesta. Sic
Glossa. Cùm ergo iudicis requiratur auctoritas,
& huiusmodi exempli traditio ad prosecutionem
caussæ in secunda instantia ad iudicem primæ
pertineat, isque mortuus sit, ex hac parte videtur
nullum alium se intromittere posse, cum delega-
tus Pontificis fuerit, & ita exemptus penitus ab
Ordinarij potestate, & consequenter caussa, pro
qua concludenda designatus. Accedit acta caussæ
ad Superiorem transmissa fidem non facere, nisi
partibus citatis fuerint exemplata, vt tradit cum
Rota, quam citat Caldas Pereira Tractatu de Emp-<marginalia>Caldas Pe-|reira.</marginalia>
tione & venditione Cap. 35. nu. 29. in fine. Nullus
autem ad huiusmodi citationem iudex auctorita-
tem habet ob rationem dictam exemptionis per-
sonæ & caussæ. Benè verum est quamplurium<-P>@@

<-P>Scriptorum esse sententiam exemplum sumptum
manu Notarij eiusdem, qui originale scripsit, ple-<marginalia>Sine iudicis|auctoritate|quis Nota-|rius sufficiat.</marginalia>
nam facere fidem absque alia solemnitate, ad
quam sit iudicis auctoritas requisita: pro quo Au-
ctores congerunt Barbosa in citatum Caput, 1. n. 3.
& in Cap. Cum P. Tabellionum n. 3. & in Cap. finale
vers. Quando verò. Rota in Toletana, apud Lezanam
in Consultis, Consulto 40. nu. 6. & Caldas Pereira
citato Capite n. 8. Quia tamen in actis ad Superio-
rem transmissis specialis videtur esse ratio, pars
tali exemplo contenta se exponit periculo nihil
suo labore & expensis obtinendi,</P>
<P>  <absatz-nummer>292.</absatz-nummer> Vnum ergo illud videtur extare reme-<marginalia>Quod reme-|di&#x0169; si exem-|plari non in-|tegra insit|auctoritas.</marginalia>
dium, si partibus appellante & aduersa præsenti-
bus & non contradicentibus, exemplo fore fidem
adhibendam pronuntietur, pro quo Alciatus &
Iaso apud citatum Pereiram n. illo 29. apud quem
Decius expressum consensum exigit, & Bartho-
lus originale exemplum approbatum esse, etiam
si sumatur extra iudicium: pro quo & plures alios
scriptores inducit. Sed certè etsi conuenire par-
tes possint, quæ tamen appellanti est aduersa, ad
id non poterit vlla ratione compelli, & fortasse
neque commodum sibi huiusmodi consensum iu-
dicabit, quia & prorogatio litis commoda esse
potest possidenti: licet negari nequeat futurum
illum ingenuo pectore dignum: cùm enim pro
se habeat iam fauorabilem sententiam in priori
instantia, & de caussæ iustificatione confidat: eo
ipso quòd ita libenter annuit appellanti, caussam
videtur facere meliorem, alieno grauamine non
exultans, quando & suum etiam habeat com-
modum à molestia prolixi letigij, cum timore
semper ambigui exitus liberari. Pro quibus
hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Grauis difficultas incidens circa obliga-
tionem Religiosæ domus pro mutuo à
Procuratore accepto, quarentigioque in-
strumento roborato.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>293.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Via Dom. Episcopus Auxiliaris, de„<marginalia>Casus speciti|propositus cir-|ca mutuum|à Procura-|tore accep-|tum.</marginalia>
quo nu. 246. in caussa proposita iu-„
dex extitit: cuius decisio non parùm vtilis esse„
potest, licet non pro Indijs singularis, iuuat eam„
in præsenti non leuiter discussisse, & casus spe-„
cies ista fuit. Procurator Collegij Limani. N.„
temporalis Coadiutor, qui post huiusmodi cu-„
ram, quia non fidelis seruus & prudens super„
IESV familiam, ab eius est Societate dimis-„
sus, à vidua quadam nobili decem mille & o-„
ctingentos octo regales mutuos accepit, ex qui-„
bus octingenti lucrum erat reuera annuum ce-„
terorum; quod tamen in quarentigio instru-„
mento non expressum, testatus in illo se prædi-„
ctam quantitatem in res Collegio vtiles virtute„
procuratorij mandati, quod amplum habuerat,„
accepisse. Cùm autem prædicta ei cura sublata„
fuisset, & seriò fuisset iniunctum vt debita om-„
nia à se contracta redderet manifesta, & id circa„
alia fecisset, de hoc nec verbum quidem. Pro-„
cessum vltra, & demissus ille è Societate, in„
quo & turbæ non modicæ excitatæ, litem mo-„
uente illo circa votorum valorem, eo quòd im-„<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0084.jpg/>
@@1@<SE84>§. V. De obligatione Regularium ex mutuo à Procuratore &c. 69
<duolan 2><-P>„pedimento substantiali, quo minùs esse Reli-
„sus Societatis posset, etsi iam in ea Formatus,
„laboraret. Quod quidem probauit vt potuit, &
„obtinuit bona cum gratia Societatis, id liben-
„ter, etiam ipso non procurante facturæ: & no-
„uem ferè ab instrumenti præfati confectione
„transierant anni, nec Domina illa quidquam à
„Collegioexegerat, sed cum dicto confidente suo
„rem agebat, annuum præmium accipiens, cui
„& maiores ad ea, quæ sibi benè visa fuerant,
„tradiderat quantitates, vnde & rationes dati &
„accepti fuis in libris aut schedis extabant. Post
„septem ergo annos decem mille dictos & octin-
„gentos octo regales à Collegio postulauit, quo
„postulatum repellente, Vicarium Generalem
„Archiepiscopi adijt, vt iuxta stylum, aut solui
„sibi faceret, aut iudicem Conseruatorem com-
„pelleret nominare: & quia instrumentum pa-
„ratam executionem continebat, id intra decem
„dies, peremptorium scilicet terminum fieret,
„validissima instantia, multis è potentioribus
„coadiuuantibus, nitebatur. Quod & ferè ob-
„tinuit: designatus enim iudex mandatum exe-
„cutionis fulminis instar iaculatus est, & magno
„cum scandalo itum ad proximum prædium,
„Maiore Cancellariæ Alguatello cum ministris
„peruolante, & inde Æthiopiorum mancipio-
„rum copia, in quibus facta executio, per publi-
„cas vias ad Depositarij domum abducta. Sed de-
„feruescente iudiciali illo æstu, & dato petitio-
„nibus loco, lentius cæpit negotium procedere,
„& multò plures quàm decem dies in caussæ
„prosecutione consumpti agnoscente iudice iu-
„stitiam pro Collegio stare: quod cùm, siue
„incautè, siue sciens ac prudens coràm quibus-
„dam aperuit, à parte aduersa, id vt resciuit, re-
„cusatur, & recusatio ab electis arbitris appro-
„batur. Electi deinde alij, & alij, quia non pla-
„cebant priores, nec verò ex electis vllus, suæ
„confidentiæ aliquem quæritanti, donec post
„longa mensium spatia ad prædictum Dom. E-
„piscopum est deuentum, qui de confirmatione
„sua, postquàm à parte aduersa est admissus, ex
„parte Collegij requisitus, ne quidquam posteà
„opponi posset, quod iudicio incommodaret,
„certum se de illo respondit per litteras, quibus
„non poterat non sufficientem ad negotij expe-
„ditionem, sicut & ad alia plura, fidem adhibe-
„re. Et rem ita se habere probauit euentus, acce-
„ptis non multò post latam in caussa sententiam
„Litteris Apostolicis, eo infausto, iuxta humanæ
„considerationis ineptiam, successu, de quo di-
„n. 246. & 247.</P>
<Z><A+1>Vtriusque partis in casus specie funda-
menta, vbi peculiaria pro IESV
Societate.</A+1></Z>
<P>„<absatz-nummer>294.</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Vndamentum quidem pro parte ad-<marginalia>Procurat orij|mandati|verba, ex|quibus fun-|damentum|pro obliga-|tione videtur|desumi posse.</marginalia>
„uersa ad suam intentionem fundandam
„ex verbis procuratorij mandati desumptum, sic
„enim in illo post facultatem datam ad obligan-
„da bona & redditus Collegij pro emendis qui-
„buslibet generibus ceræ, mercantilium, alijsque
„ad creditum: & pro quibuscumque quantitatibus
„pecuniæ quas mutuas velit sumere à quacumque<-P>@@

<-P>persona aut personis ad dictum effectum, & pro vno„
& alio: ac in se recipiat, & poßit obligare, atque„
obliget dicta bona & redditus ad solutionem, pro tem-„
poribus & terminis, & iuxta, ac in ea forma & mo-„
do, quem iudicauerit, ac sibi benè visus fuerit &c.„
Iuxta quam etiam formam ab alijs Rectoribus„
mandatum procuratorium eidem attributum,„
& quæcumque ab eo accepta sine vlla difficul-„
tate soluta. Ex quo contra Collegium argu-„
mentum non leue desumi posse videbatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Pro parte autem Collegij faciebat in„<marginalia>Cap. Quod|quibusdam|pro parte|Collegij fa-|ciens.</marginalia>
primis Cap. Quod quibusdam, de fideiussoribus,„
in quo sic Innocentius Tertius: Quod quibusdam„
Religiosis à Sede Apostolica est prohibitum, volumus„
& mandamus ad vniuersos extendi: Ne quis vide-„
licet Religiosus absque maioris partis Capituli &„
Abbatis licentia pro aliquo fide iubeat; vel ab ali-„
quo pecuniam mutuam accipiat vltra summam com-„
muni prouidentia constitutam: alioquin non tenea-„
tur conuentus pro his aliquatenus respondere. Nisi„
fortè in vtilitatem domus ipsius manifestè constite-„
rit redundasse, & qui contra istud statutum venire„
præsumpserit, grauiori disciplinæ subdatur. Sic„
Pontifex, ex quibus subsequentes positiones„
elucent pro caussæ decisione penitus incon-„
cussæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>296.</absatz-nummer> Prima. Sine consensu Prælati, & ma-„<marginalia>1. Petitio|statuitur ex|illo, quod|scilicet li-|centia Præ-|lati necessa-|ria, quæ de-|fuit.</marginalia>
ioris partis Capituli nullum Religiosum posse„
mutuam pecuniam accipere vltra summam„
communi prouidentia (seu ordinatione, sic„
enim exponit Glossa) constitutam. Dicitur au-t,
tem communis ordinatio, quæ iuxta ibidem di-„
cta, debet esse Prælati cum maiori parte Capi-„
tuli: nec, si acceperit, obligationem solutionis„
in Conuentu aut Collegio resultare. Quod„
quidem in casu prædicto defuit, quia Rector„
cum maiori parte Capituli non processit, quod„
in Societate non habetur: neque cum eo, quod„
eidem respondet, cum licentia scilicet R. P. Ge-„<marginalia>Quid in|Societate|contractus|statutum.</marginalia>
neralis, ad quem spectat potestas ad contractus„
celebrandos: sic enim habetur Parte 9. Constit.„
Cap. 3. n. 5. vbi Sanctissimus Fundator ita: Est„
item penes Præpositum Generalem omnis facultas„<marginalia>Constitutio|Societatis.</marginalia>
agendi quosuis contractus emptionum aut venditio-„
num quorumlibet bonorum temporalium mobilium„
tam Domorum, quàm Collegiorum Societatis &c.„
& nu. 7. sic subdit: & Præpositi Prouinciales aut„
locales, & Rectores, & alij eius Commissarij, eam„
partem huius facultatis habebunt, quam ipsis Gene-„
ralis communicauerit. Neque verò Collegiales ad„
huiusmodi actus collegialiter erunt congregandi.„
Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>297.</absatz-nummer> Quid autem Prouincialibus conces-„<marginalia>Decretum|Congreg. 8.|circa facul-|tatem Pro-|uincialium.</marginalia>
sum in hac parte sit extat in Congregationis Octa-„
uæ Decreto 54. vbi sic decernitur: Positum est vt„
declararetur, An & qualem facultatem habeant„
Prouinciales in suis Prouincijs ex vi muneris fa-„
ciendi contractus in bonum Prouinciæ vel Collegio-„
rum, aut Residentiarum suarum.</P>
<P>  Censuere PP. Definitores Prouinciales faculta-„
tem habere faciendi contractus in bonum Prouin-„
ciæ, vel Collegiorum, aut Residentiarum in suis„
Prouincijs, & sic intelligendam regulam Prouin-„
cialis nonam. At quamuis id validè possint; nullo ta-„
men modo facere debere, contradicente, aut etiam„
inconsulto Superiori locali: nisi vrgens necessitas„
contrarium suaderet: in quo casu monere debebunt„<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0085.jpg/>
@@1@<SE85>70 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio III.
<duolan 2><-P>„Generalem, quas ob caussas id fecerint. Sic Con-
„gregatio, iudicium Definitorum Patrum pro
„rebus temporalibus deputatorum amplexa.</P>
<P>„ <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Iam quod ad Rectores attinet in Re-<marginalia>Regulæ Re-|ctoris.</marginalia>
„gulis ipsorum habetur, sic enim 63. Si ineundi
„contractus, si fabrica alicuius momenti &c. rem ad
„Prouincialem deferat. Sic ibi. Et in 57. sic præ-
„missum: Caueat autem ne Collegium ære alieno
„grauetur. In Capite etiam 20. Ordinationum
„Generalium adductis priuilegijs à Pio V. &
„Gregorio XIII. pro celebrandis contractibus
„Societati concessis Generalis licentia in Recto-
„ribus vti omnino necessaria perhibetur, pro
„quo formula in hunc modum præscribitur, n. 3.
„Personaliter constitutus. N. Rector. N. asserens se<marginalia>Formula|contrahendi|illorum.</marginalia>
„ad infra dictam venditionem, vel permutationem,
„sufficientem habere potestatem à R. P. Generali
„Præposito, penes quem omnis facultas celebrandi
„contractus residet &c. & de licentia dicto Rectori
„concessa litteris patentibus, manu eiusdem Præpositi
„Generalis subscriptis, eiusque sigillo munitis, qua-
„rum tenor talis est: Claudius Aquauiua &c. Pro
„ eodem facit Instructio auctoritate Congrega-<marginalia>Instructio ex|Congreg. 8.</marginalia>
„tionis Octauæ confecta, & ad Prouincias trans-
„missa, in cuius nu. 5. sic habetur. Depositum pe-
„cuniarum (si fòrtè aliquo raro casu necessarijs de
„caußis admittat) seruet intactum, nec illo vtatur:
„mutuum autem nullo modo accipiat, nisi ob vrgen-
„tem neceßitatem victus ac vestitus Nostrorum: &
„tunc summa non excedat scuta 30. ter tantùm in
„anno accipienda, idque de sententia Consultorum,
„præuio examine de restituendi facultate: nec maio-
„res summas accipere mutuò fas sit absque Prouin-
„cialis licentia. Sic ibi: quibus dici nihil liqui-
„dius potuit.</P>
<P>„ <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Quia vero in Formula Ordinationis
„adducta mentio Litterarum patentium habetur
„manu Præpositi Generalis subscriptarum, &
„eius munitarum sigillo, quarum tantùm est
„initium appositum, nomen inquam eiusdem
„R. P. Generalis, illæ profecto Patentes Litteræ
„veniunt accipiendæ, quæ Rectoribus, cùm ad
„Officium huiusmodi sunt electi, tribuuntur. Ex
„quibus erit fortè aliquis, qui argutari velit, quia
„in ijs sic habetur, & omnem auctoritatem, gra-<marginalia>Patentes|Rectorum|litteræ, ex|quibus argui|potest contra|Collegium.</marginalia>
„tias, & facultates, quæ Rectoribus ordinariè con-
„ferri solent, & nominatim circa instrumentorum,
„tam procurationis, quàm contractuum quorumlibet
„Collegium istud concernentium celebrationem (non
„tamen alienationum, aut obligationum, seu graua-
„minum, quæ vel Collegium, vel Societas ipsa subire
„debeat) tibi ad commodiorem huius muneris fun-
„ctionem, in nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti
„conferimus. Sic iuxta communem formulam: ex
„quibus apparet Rectoribus facultatem ad cele-
„brationem contractuum cum ipso officio con-
„ferri: dare ergo possunt procuratorium man-
„datum ad omnia, quæ suis vtilia esse Collegijs
„possunt, & ita ad mutui etiam acceptionem.</P>
<P>„ <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Verùm in eisdem verbis solutio est ob-<marginalia>Sed nihil|obstare fit|manifestum.</marginalia>
„iectionis manifesta, & ijs venit ampliùs positio
„nostra roboranda. Cùm enim expressè caueatur
„ne contractus fiant, ex quibus Collegium ali-
„qua debeat subire grauamina, nihil dici aper-
„tiùs potuit ad obligationem mutui adeò exce-
„dentis cum annuo pręmio, quęstuoso etiam non
„parum illo, submouendam. Possunt ergo ij con-<-P>@@

<-P>tractus à Rectoribus fieri, quos in eisdem Pa-„
tentibus Litteris R. P. Generalis insinuat, qui„
scilicet necessarij sunt ad commodiorem mu-„
neris Rectoralis functionem: quales sunt loca-„
tionum, emptionum rerum necessariarum, ven-„
ditionum fructuum, in quibus multoties instru-„
menta fieri est opus, sicut & necessarium est„
de procuratorio mandato: & quando contra-„
ctus tales sunt, non est obligatio rem ad Pro-„
uincialem deferendi, iuxta Regulam proposi-„
tam, sed quando illi speciales sunt, & de qui-„
bus in Patentibus litteris mentio habetur, quan-„
do scilicet grauamen aliquod sit à Collegio„
subeundum, quod ordinarium non sit, nec ad„
commodiorem pertineat Rectoralis muneris„
functionem; cùm constet nihil magis incom-„
modare, quàm mutui, census, & similium as-„
sumptionem. Vnde Instructio adducta mode-„
rationem tantam in mutuo accipiendo præscri-„
bit, vt portenti loco haberi debeat summa illa„
tot millium octo regalium cum lucro, quod„
alicubi sufficere posset ad Collegij fundatio-„
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>301,</absatz-nummer> De mandato ergo procuratorio Re-„<marginalia>Mandati|Procuratorij|excessus cir-|ca mutuum,|vt accipien-|dum.</marginalia>
ctoris præfati erit fortè qui dicat quod Sacra„
Rota sæpiùs, id minimè facere potuisse, &„
suam excessisse id, quod præstitit, facultatem, vt„
videri potest in duabus Decisionibus apud Dia-„
nam Parte 6. P. Pellizarium Tract. 8. n. 170. vbi„
quod & de Prouinciali pariter pronuntiatum.„
Sed vt moderatius aliquid dicamus, primò id„
fieri potuit quodam beneuolentiæ affectu erga„
Procuratorem, quem studuit ille demereri, &„
ad honorem tantùm, quod cum secreta potuit„
instructione coniungi. Deinde, id voluisse con-„
cedere quod potuit amplitudine illa verbor&#x0169; ad„
habilem materiam coarctanda: & quidem cùm„
ex mandato prædicto nullum possit solidum„
fundamentum desumi, illud quisque vt libuerit„
interpretetur.</P>
<P>  Casus iste scitu dignus, & propter incidentes
passim difficultates in praxi frequens, in communi
& abstrahendo à certa aliqua Religione, quia
vnicuique facile erit cum ad peculiaria iura sua
deriuare; Mihi proponitur disputandus. Et vt
sine facessente negotio viam decisioni muniam,
placet Innocentij III. mentem in Cap. quod qui-
busdam de Fideiiussoribus, puncti resolationum
omnino statuente, præmittere, Quod quibusdam
Religiosis (inquit) à Sede Apostolica est prohibitum;
volumus est mandamus ad vniuersos extendi: ne quis
videlicet Religiosus absque maioris partis Capituli, &
Abbatis sui licentia pro aliquo fide iubeat; vel ab ali-
quo pecuniam mutuam accipiat vltra summam com-
muni prouidentia constitutam: alioquin non teneatur
conuentus pro his aliquatenus respondere. Nisi forte
in vtilitatem domus ipsius manifeste constiterit redun-
dasse. Et qui contra istud statutum venire præsump-
serit, grauiori disciplinæ subdetur. Sic Pontifex. Ex
quibus subsequentes positiones elicio pro causæ
decisione penitus inconcussas.</P>
<P>  Prima. Sine consensu Prælati, & maioris par-
tis Capituli nullus Religiosus potest mutuam pe-
cuniam accipere vltra summam communi pro-
uidentia (seu ordinatione, sic exponit Glossa) con-
stitutam. Dicitur autem communis ordinatio,
quæ iuxta ibidem dicta, debet esse Prælati cum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0086.jpg/>
@@1@<SE86>§. V. De obligat. Regularium ex mutuo à Procuratore &c. 71
<duolan 2><-P>cum maiori parte Capituli. Nec, si acceperit, obli-
gatio solutionis in domo Religiosæ resultauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Et hæc pro Societate specialiter dicta,<marginalia>Positio dicta|ad omnes|Religiones|spectat.</marginalia>
cùm tamen Posititio proposita ad omnes Reli-
giones spectet, vnde eam, vt dixi, Doctores gene-
raliter amplectuntur, vt videri potest apud Barbo-
sam circa citatam Decretalem. Vbi nullius con-
siderationis est quod nescio quis excogitauit;
Pontificem scilicet in citato Capite de Procura-
toribus non fuisse locutum, cùm nullum pro illis
verbum reperiatur. Nullius inquam considera-
tionis, quia decisio Pontificia est vniuersalis, ver-
bis illis: Ne quis Religiosus. Anne Procurator Re-<marginalia>Nec de Solis|Procuratori-|bus procedit.</marginalia>
ligiosus non est? Item, manifestissimum erat nul-
lum Religiosum posse mutuum accipere sine li-
centia Prælati, & ad commoda propria posse il-
lam Prælatum concedere, neque necessariam esse
maioris partis Capituli concessionem. De mutuo
ergo agitur ad conuentus ipsius statum pertinen-
te, vt communi necessitati consulatur. Quamquā
& dici posset communi prouidentia posse consti-
tui summam mutuò accipiendam à quibuslibet
Religiosis, sicut in aliquo, aut aliquibus est con-
stitutum Ordinibus, vt pro ijs quæ ad esculenta
pertinent, aut alia quotidiani vsus, nullus creditò<marginalia>Sicut neque|de quacum-|que necessi-|tate.</marginalia>
accipiat vltra talem summam à tabernarijs vendi-
toribus. Sed hoc extra intentionem Pontificis
fuit, qui de Conuentibus loquitur, in quibus
communes illæ leges statui nequeunt, essetque
negotium sanè difficile, cùm Religiosorum ne-
cessitates occurrentes pares esse nequeant, nec
debeat iunior heri professus antiquissimis coæ-
quari.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Et quidem eam non fuisse mentem Pon-<marginalia>Neque de|peculiaribus|Religioso-|rum.</marginalia>
tificis consuetudo, quæ optima est legum inter-
pres, declarauit: numquàm enim illa iuxta præ-
dictam intelligentiam videtur inducta. Sicut ne-
que illa, quòd scilicet ad receptionem mutui in
quocumque Religioso pro suis peculiaribus com-
modis Capitulum sit ad licentiæ conuenientiam
pervidendum, & concessionem eiusdem, con-
gregandum. In quo quidem casu, cùm talis mu-
turi acceptio ad Conuentus vtilitatem non spe-
ctaret, non erat cur ad illam soluendam teneretur,
quia Conuentus non tenetur ad solutionem debi-
ti, quod est cum illius licentia contractum, nullo
habito ad ipsius vtilitatem respectu: sicut non te-
netur Prælatus quando eam concedit, supponens
Religiosum vnde possit soluere opportuno tem-
pore habiturum: quemadmodùm & Prælatus ip-
se cùm pro suis commodis id præstat, obligatio-
nem nullam in Conuentum deriuat: quod non<marginalia>Mutui ac-|cepti à Præ-|lato pro suis|commodis|non transit|in Conuen-|tum.|P. Pelliza-|rius|P. Azor.</marginalia>
solùm est verum quando proprio nomine id agit,
sed etiam quando nomine Conuentus, sed sine
illius consensu, vbi Capitulariter solent congrega-
ri, vt ex Bordono, Tapia, & P. Thoma Sancio
tradit P. Pellizarius Tract. 9. Disput. 8. n. 123. vers
Illud etiam, & seq. & tenet etiam P. Azor Tomo 3.
Lib. 2. Cap. 3. Quæs. 6. Qui licet secus esse dicant
quando Conuentus consensit, licet posteà non sit
pecunia in eius vtilitatem conuersa; id quidem
ex eo fit, quia reuera Conuentus talem vtilita-
tem attendit, quæ per accidens non est talem effe-
ctum consecuta: quod tamen in licentia data Re-
ligioso pro suis proprijs commodis non ita con-
tingit, sicut neque in ea, quam sibi Prælatus as-
sumit.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Pontifex ergo in prædicta dispositione<marginalia>Procuratoris|non facta|mentio nil|obstat, &|quare omis-|sa.</marginalia>
id habuit sine vlla dubitatione respectum quod
pro Religiosis solet communitatibus euenire, vt
scilicet acceptione mutui occurrentibus necessi-
tatibus subueniatur: quod vel Prælatus ipse, vel
Procurator Conuentus, aut alius apud sæculares
benè acceptus, facere consueuerunt. Et ideò spe-
cialis non est Procuratoris inserta mentio, & vt
Procurator Pontificia sic decisione comprehen-
sus, ex eo etiam euidenter ostenditur. Nam si
comprehensus non est, ergo poterit qualicumque
mutui acceptione Conuentum obligare: Atqui
hoc dici nequit: ergo neque illud. Maior est ad-
uersantis illius, quicumque ille sit: vel si non est,
cessat concertatio. Minor probatur. Nam si vltra
summam taxatam accipit, transgreditur limites
mandati: quo euentu mandatarium & Procura-
torem iura omnia condemnant, & Doctores, &
mandantem ab obligatione immunem remanere
consentiunt. Si taxata non est, nec constat id quod
est acceptum in Conuentus vtilitatem fuisse con-
uersum; ergo Pontificis prouidentia in eo, quod
erat magis necessarium in huiusmodi caussa de-
fecit: quod patet. Nam à Procuratoribus possunt
maximè Conuentuum ruinæ ex mutui acceptio-
ne timeri, vt experientia docuit, & docet sem-
perque docebit, si dormitent Ecclesiæ Rectores.
Hinc est vt Doctores de hac agentes materia, &
ex citato Capite fundamentum resolutionis pro-
positæ deducentes, æconomum, administrato-
rem, syndicum, aut Procuratorem inducant, vt-
potè quibus præcipuè eiusdem Capitis congruat
dispositio, vt videri potest apud Couarrubiam Va-<marginalia>Communis|pro eo Dosto-|rum sensus.</marginalia>
riarum Lib. 2. Cap. 17. §. Ceterùm, P. Molinam Di-
sput. 300. §. Circa hoc & sequenti & §. Denique,
Belletum Parte 1. Disquisit. Clericali Titulo de Cle-
rico debitore nu. 44. P. Rebellum de Iustitia Parte
2. Lib. 8. Quæst. 2. Sect. 3. nu. 21. P. Reginaldum
Tomo 2. Lib. 25. Quæst. 4. nu. 178. Menochium de
Arbitrar. Lib. 2. Centur. 5. Cafu 432. n. 25. & 26.
Cardinalem Lugo Tomo 2. de Iustitia, Disput. 25.
Sect. 1. nu. 2. P. Lessium Lib. 2. Cap. 20. n. 14. P.
Onante Tomo 4. Disput. 101. n. 132. & complures
alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Secunda Positio Prælatus non potest in<marginalia>2. Pofitio,|negans Præ-|lato absolu-|tam acci-|piendi mutui|concedi|facultatem.</marginalia>
mandato procuratorio liber am & absolutam ac-
cipiendi mutuum facultatem conferre. Vt con-
stat ex verbis Pontificis citato in Capite: Vel ab
aliquo pecuniam mutuam accipiat vltra summam
communi prouidentia constitutam. Vbi supponit pe-
cuniam mutuò accipiendam suos limites habitu-
ram: quos quidem si non habeat, erit statum Re-<marginalia>Cap Quod|quibusdam</marginalia>
ligiosarum domorum manifestis exposuisse peri-
culis, vt necessarium quandoque sit non solùm
bona mobilia, sed pretiosa, ac immobilia alienare
pro solutione, iuxta communem Doctorum sen-
tentiam, circa quam citati, & alij: & quidem ne-
gotium hoc accipiendi mutui adeò graue, & con-
sideratione dignum Ecclesia iudicauit, vt circa
illius acceptionem Prælati, & maioris partis Ca-
pituli consensum post deliberationem seriam vti
omnino necessarium pronuntiarit. Quomodo er-
go credibile fuerit iuxta ipsius mentem esse, vt
Procurator liberam & expeditam habeat pro eo
potestatem, suam tantùm in casibus occurrenti-
bus auiditatem habendi, ne deficiat in necessarijs
immò & superabundantibus, vt Prælato, & alijs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0087.jpg/>
@@1@<SE87>72 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><-P>de Consilio gratificet, consulturus? Vidit hoc pe-
riculum sacra PP. Minimorum Religio, in qua,
vt ex Peyrino habet P. Pellizarius supra nu. 122.
non potest Prælatus de rebus alicuius momenti
contrahere sine consensu Capituli: immò nec
vendere quæ superfluunt ex ordinaria Monasterij
prouisione, aut emere quæ desunt, absque con-
sensu dicti Capituli, aut saltim Seniorum. Quid
autem in Societate habeatur dispositum vidimus
nu. 298. Ex quo elicitur mandatum illud procu-
ratorium ex hac parte claudicasse,</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Tertia. Stante licentia Prælati, & Ca-<marginalia>3. Positio|excessus|summæ ta-|xatæ Con-|uentui non|nocet, si in|eius non est|conuersa|vtilitatem.</marginalia>
pituli; ac summa mutui, quæ possit accipi, con-
stituta, si excedatur, & in conuentus non sit vti-
litatem conuersa, non est in illis ad solutionem
obligatio. Constat ex tenore Pontificiæ decisio-
nis, & concordant alij textus & Doctores, de qui-
bus Barbosa in idem Caput num. 8. & ex eo ar-
gui potest in casu, de quo controuersia: Nam li-
cet in mandato dicto non fuerit summa limitata,
est tamen per Constitutiones, Regulas, Ordina-
tiones, & Instructiones, quibus se debuit man-
dans conformare: immò & sic voluisse creden-
dum est: cùm ergo adeò exorbitans fuerit ex-
cessus, ex quo nulla in Collegium deuenit vtili-
tas, nulla in eôdem obligatio resultabit. Accipi
in Societate 30. scuta possunt, eaque ter in anno,
cum præuisione opportunæ solutionis, idque cum
Consilio Consultorum; sint in Indijs centum, se-
mel & iterùm repetita, quod his abundantius est,
à malo est, & à pessimo, si lucrum accedat, nisi
summa necessitas superueniens ingruat, quæ ca-
ret lege.</P>
<P>  <absatz-nummer>307.</absatz-nummer> Quarta etiamsi cum licentia Prælati &<marginalia>4. Positio si|conuersa sit|obligatio|cessat, si ne-|cessarium sit|ve&#x0303;d ere bona|immobilia|&c.</marginalia>
Capituli sit mutuum acceptum sine excessu sum-
mæ ab eisdem constitutæ, si tamen in Conuentus
vilitatem non est conuersa, non tenetur ille ad
solutionem, si ad eam faciendam necessarium sit
vendere bona immobilia, aut mobilia pretiosa.
Sic Menochius & Redoanus, quos allegat & se-
quitur Barbosa supra n. 9. P. Molina, & apud eum
Innocentius, Panormitanus, & Bartholus, Re-
bellus, Cardinalis Lugo locis citatis, P. Lessius n.
13. P. Baunij Tomo 3. Lib. 2. Quæst. 8. Dicto 1. P.
Onanti nu. 129. & alij, & idem est in Societate
quando aut Superior ipse, aut alius ex ipsius li-
centia mutuum accepit. Et præsens quidem Po-
sitio non est in citato Cap. Quòd quibusdam ex-
pressa, ex eo tamen deduci potest, quatenus in eo
statuit Pontifex vt mutuum nonnisi communi
prouidentia taxatum accipiatur, apertè insinuans
in hoc moderationem magnam adhibendam, &
ita bono statui Conuentus consulendum. Atqui
hoc stare non posset, si ad soluendum mutuum
in magna quantitate acceptum, neque in vtilita-
tem domus sacræ conuersum, necessarium esset
res immobiles, aut mobiles pretiosas alienare,
quod iam erat ab Ecclesia prohibitum, nisi stan-
te euidenti necessitate, Cap. Ea enim 10. q. 2.
Cap. Placuit 12. q. 2. & in Concilio apud Silua-
nectum, de quo in Cap. Nulli, de rebus Eccles.
non alienan. & idem est de euidenti vtilitate Cap.
Ad aures, & Cap. vt super §. Posseßiones. Et alibi.
Et de vtilitate manifestum est nullam in casu no-
stro Ecclesiæ ex venditione dicta prouenire: de
necessitate autem non minùs, quia stante prohi-
bitione, contra illam iri non potest, nisi in casi-<-P>@@

<-P>bus ab auctoribus prohibitionis expressis, inter
quos hic, de quo agimus, non inuenitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Dices stante euidentia conuersionis rei
mutuò acceptæ in vtilitatem Ecclesiæ, obliga-<marginalia>Obiectio|obligationt|certa quan-$unclear|do de con-|uersione|constat.</marginalia>
tionem esse soluendi etiam immobilium vendi-
tione, ac mobilium pretiosorum; nec tamen ca-
sum illum exceptum inueniri, & ita necessitatis
venire nomine, cum necessarium sit eum, qui
aliquid accepit, siue per se, siue per alium
de ipsius mandato, danti satisfacere: & ita in
nostro casu dici etiam posse, non obstante di-
cta ratione.</P>
<P>  Sed contra est: nam in casu priori vtilitas ab<marginalia>Diluitur|apertotradi.|to discrimi-|ne.</marginalia>
Ecclesia accepta necessariò debet compensari,
vnde obligatio solutionis aptè venit nomine ne-
cessitatis: Atqui illa nihil habet quo compensare
queat nisi immobilia, ac mobilia pretiosa: ergo
debet illis venditis, aut in compensationem tra-
ditis satisfacere. In casu autem de quo loquimur,
alia est ratio, quia cùm nullam vtilitatem acce-
perit, nihil habet quod debeat compensare, & li-
cet reuera acceperit, aut alius eius nomine, alie-
nationem pro satisfaciendo, Ecclesiæ statuta non
permittunt, & optima quidem ratione, minus in-
conueniens vt particularis quispiam creditor ali-
quid detrimenti, quàm quòd Ecclesia bono com-
muni militans, patiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Ex prædicta autem positione euincitur<marginalia>In de Colle-|gij obliga-|tionem ces-|sasse mon-|stratur.</marginalia>
in casu, de quo fuit controuersia, Collegium ad
solutionem illius ingentis summæ non fuisse ob-
ligatum, quia vt eam solueret necessarium fuisset
aut immobilia aut mobilia pretiosa distrahere.
Cùm enim eam non haberet, & redditus prædio-
rum ac possessionum aliarum æris alieni graua-
mine, ac multorum onere censuum adiuncto, vix
ad sustentationem alumnorum, & fatalem debi-
torum solutionem sufficerent, nisi ad immobilia,
& pretiosa alia securis adhiberetur, obligationi
tali satisfacere omnino impossibile debuit iudica-
ri. Nec dicas pecunia mutuò ad lucrum accep-
ta, aut census adiectione satis fieri potuisse: quia
ad hoc obligari nequit; aliàs priuilegium dictum
de non soluendi obligatione, cùm ad illud opus
est immobilium, ac pretiosorum distractio, nul-
lius esset momenti, quia semper dici posset pecu-
nia mutuò accepta, & censu sumpto posse perfi-
ci solutionem. Prætereà stante misero illo statu
sacræ domus, solo mutuo accepto & censu susti-
nendæ, non occurriturdamno, quod Ecclesia ni-
titur euitare. Cùm aliàs mutuum sine lucro inue-
niri vix possit, quod & Religiosis est peculiari
Decreto prohibitum, pro quo Angelus Bossius
Tomo 3. Titulo 18. nu. 8. vbi ait pecunias ad cam-<marginalia>Angelus|Bossius.</marginalia>
bium seu mutuo acceptas cum solutione lucri
cessantis vel damni emergentis, comprehendi
Decreto Sacræ Congregationis, quod prohibet
Religiosis quamcumque alienationem bonorum
immobilium, & mobilium pretiosorum. Quod
adducit Diana Parte 10. Tractat. 16. Resolut.
53. neque improbat. Vide etiam infra num.
322.</P>
<P>  <absatz-nummer>310.</absatz-nummer> Ex decisione autem citati Cap. Nulli ma-<marginalia>Cap. Nulli.|Executio|exorbitans|in casu dicto|circa man-|cipia.</marginalia>
nifestum habetur quàm fuerit à iure ac ratione
aliena executio in Æthiopicis facta mancipijs: in
illo enim sic habetur: Nulli liceat, alienare rem
Ecclesiæ suæ immobilem, siue agrum, siue rusticum
mancipium, neque specialis hypothecæ titulo obligare.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0088.jpg/>
@@1@<SE88>§. V. De obligat. Regularium ex mutuo à Procurat. &c. 73
<duolan 2><-P>Sic ibi. Si ergo vnum mancipium res pretiosa est,
quid de illo dicendum numero, de quo nu. 293.
vt taceamus ciuilium circa hoc legum prouiden-
tiam, ne scilicet executio in ijs fiat rebus, quibus
oppidum instruitur, ne agricultura ex qua tot
beneficia in mortales redundant, impediatur: vn-
de & restitutionis obligatio proculdubio inde o-
ritur, iuxta qualitatem damni inde secuti fa-
ciendæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>311.</absatz-nummer> Quinta. In quocumq; euentu, si mutuum<marginalia>5. Conuer-|sione in vti-|litatem non|extante|numquam|resultat obli-|gatio.|Bonacina.</marginalia>
acceptum non est in vtilitatem domus sacræ con-
uersum, non est obligatio, saltim in conscientiæ
foro, ad illius solutionem. Hoc non est ita cer-
tum vt præcedentia, quod tamen tenent aliqui
apud Barbosam n. 9. citato. Bonacina Tomo 2. Di-
sput. 3. de Contractibus Quæst. 3. Puncto 1. n. 6. vbi
hæc habet: Quando aliquid mutuò traditum est Ec-
clesiæ, vel loco pio, vel oppido; Ecclesia, vel locus pius,
vel oppidum, non tenetur ad restitutionem, nisi mu-
tuans probet pecuniam mutuatam versam fuisse in
vtilitatem Ecclesiæ, vel loci pij, vel oppidi. l. ciuitas.
ff. Si mutuum petatur, & Authent. Hoc ius porrectum.
C. de Sacros Eccles. & l. 1. C. de solution. Sic ille
citans deinde PP. Molinam, Lessium, Reginal-
dum, & Rebellum, quos tamen cursim legisse
videtur. Idem tenet Eligius Bassæus Tomo 1. verb.
Mutuum n. 5. & Tomo 2. verb. & num. ijsdem. An-
tonius de Amato variar. Resolut. Parte 1. Resolut. 3.
Arti. 53. vbi plures pro eo Auctores adducit, affir-
mans contrariæ sententiæ fautores non de mu-
tuo, sed de emptione & venditione locutos, de<marginalia>Diuersa est|ratio in ven-|ditione præ|dictorum.</marginalia>
quo diuersa est ratio, quam & ex Panormitano
proponit P. Molina supra §. Cum Innocentio. Nam
in venditione rei Ecclesiasticæ, pro qua est pro-
hibitio, non debet emptor esse solicitus de con-
uersione pretij in vtilitatem Ecclesiæ. Quod qui-
dem de Doctoribus aliquibus ita est, non de om-
nibus, vt apud citatos videri potest, de quibus &
pro eodem plures congerit P. Oñate supra n. 128.
generaliter loquentes, in quibus Gregorius Lo-
pez l. 3. tit 1. parti. 5. in qua id habetur his verbis:
Y aquel que lo prestò, no lo puede demandar, fueras<marginalia>l. Partitæ.</marginalia>
si pudiere probar que el emprestado entrò en pro de-
cada vno de ellos: casi fuere hecho en sudaño, no vale.
Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>312.</absatz-nummer> Et facit lex dicta non parùm pro huius-<marginalia>Ex lege ei-|tata robora-|tur.</marginalia>
modi Positione, quia Rex Alfonsus Partitarum
conditor in ijs, quæ ad res Ecclesiasticas spectant,
dispositionibus iuris Canonici solet inhærere, vi-
ris doctissimis ad leges disponendas vsus, & hoc
in genere Ecclesia etiam Imperiales approbauit
in Decreto repertas, inter quas citatum Authent.
Hoc ius porrectum vt videri potest 10. q. 2. Cap. Ea
enim, vbi sic habetur: & is creditor hîc intelligatur,<marginalia>Cap. Ea|enim.</marginalia>
qui quod crediderit, probat in vtilitatem diuinæ do-
mus proceßisse. Sic ibi. Et vti ex tenore Textus li-
quet, de omni debiti genere procedit dispositio,
cuius ratio est satis digna Christianis pectoribus
Leonis & Anthemij Imperatorum, sic enim illi:
Ea enim quæ ad beatißimæ Ecclesiæ iura pertinent,<marginalia>Leonis &|Anthem|Imperatorum|verba.</marginalia>
vel posthac peruenerint, tamquàm ipsam sanctam &
religiosam Ecclesiam intacta conuenit inuiolabiliter
custodiri. Sic illi, addentes statim: Hoc ius porre-
ctum est ad omnem locum venerabilem, omne-
que Collegium, quod actio pia constituit &c. vt
Collegium D. Pauli Limanum, Indicorum om-
nium præcipuum, & paucissimis in vniuersa So-<-P>@@

<-P>cietate secundùm, signatum diuinitus videa-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> & Positionis præsentis ratio ea esse po-<marginalia>Ratio Posi-|tionis.</marginalia>
test, quæ ex prædicta dispositione ab Ecclesia ad-
missa desumitur, grauium Scriptorum auctorita-
te firmata, quæ quidem reuocata per aliam legem
non est: si enim per aliquam, maximè per dictum
Cap. Quod quibusdam: quod tamen non ita esse ex
eo ostenditur, quia in eo nullo modo dispositio
præfata reuocatur, vt fieri solet, cùm ius nouum
volunt statuere Pontifices, & dispositionis verba
minimè contradicunt, quamuis sic ex Bernardo
Parmensi arguat Glossa: Istud benè notabile est<marginalia>Glossa.|Cap. Quod|quibusdam.</marginalia>
quòd creditor probet in vtilitatem Ecclesiæ credidisse
10. q. 2. §. Hoc ius, vers. Is creditor. A contrario sensu
videtur quòd vsque ad summam à Capitulo constitu-
tam non teneatur creditor probare in vtilitatem Ec-
clesiæ proceßisse, ex eo quòd de alia probare tenetur,
vt hîc dicit Bernardus. Sic Glossa. Itaque ex con-
trario sensu arguitur: Pontifex quando summa
taxata exceditur, probationem conuersionis in
vtilitatem Ecclesiæ requirit, & non in acceptio-
ne alias iuxta constitutam moderationem: quod<marginalia>Glossæ|argumento|fit satis.</marginalia>
ergo de vno assertum de alio negatum; sed ad hoc
dici potest. Primo non benè semper à contrario
sensu argui, vt cum Peregrino aduertit P. Pelli-
zarins Tract. 8. Cap. 3. n. 82. Deinde esse quidem
verissimum aliquod diuersum voluisse Pontifi-
cem de vtroque acceptionis modo, non tamen
absolutè oppositum decisioni Cap. ea enim, quia
in neutro vult obligationem subesse soluendi
quod non est in vtilitatem Ecclesiæ conuersum.
Pro quo notandum est verbum illud Respondere,<marginalia>Cap. Quod|quibusdam</marginalia>
quo Textus vtitur: Alioquin non tenetur Conuen-
tus pro his aliquatenus respondere. Itaque quando
summa exceditur, & ad Conuentum mutuator
recurrit, non est obligatio respondendi illi. nec
rationem reddendi, sed fit satis dicendo: Quid ad
nos? ætatem habet, ipsum interrogato. Si autem
summæ taxatæ excessus non fuit, tenetur Con-
uentus respondere, & rationem reddere, proba-
reque vtilitatis nihil ex tali mutuo se vllatenus
percepisse. Vnde notandus loquendi modus. Pro
priori enim casu omnem depellit responsionem:
Pro his aliquatenus respondere. Pro alijs ergo obli-
gatio vrget modo aliquo respondendi, præfato
inquam. Qui rem hanc componendi modus satis
videtur genuinus, & Textui accommodatus. Ex
eo autem quòd Conuentus probet, non tollitur
quo minùs mutuator possit contrariam proba-
tionem opponere, & sic stat decisio Cap. Ea enim
quam Cap. Quod quibusdam non excludit.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Sexta, vt demus cum probabili sententia<marginalia>6. Reme-|dium resti-|tutionis in|integrum|suffragari.</marginalia>
obligationem extare soluendi quando summa ta-
xata mutuò accepta est, etiam si non sit in vtilita-
tem Ecclesiæ conuersa, ex remedio à Doctoribus
receptissimo irrefragabilis redditur, ex priuilegio
scilicet restitutionis in integrum, quod Ecclesiæ
competit, sicut Minori. Sic Couarrubias, Redoa-
nus, & Mascardus, quos adducit & sequitur Bar-
bosa in citatum Cap. Quod quibusdam num. 14.
& de Minore in casu simili id habet P. Moli-
na Disputat. 300. citata Cap. vltimo. Quòd au-
tem Ecclesia Minoris priuilegio fruatur habe-
tur in Cap. 1. & Cap. Auditis, de in integrum re-
stitut. & l. Omnia C. de sacros. Eccles. Vbi scri-
bentes.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0089.jpg/>
@@1@<SE89>74 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> Quis autem in nostro casu iudex sit fu-<marginalia>Quis iudex|in eo casu|futurus.</marginalia>
turus in puncto dictæ restitutionis, quæstionis est
non contemnendæ, & generaliter loquendo Ec-
clesiam debere sequi forum Rei tenent Couarru-<marginalia>Couarru-|bias.</marginalia>
bias variar. Lib. 1. Cap. 4. n. 2. Caldos, Pereira, &
Barbosa senior apud Illustrissimum Iuniorem in
Cap. Requisiuit, de in integ. restit. n. 9. & ita apud
iudicem sæcularem, quando Reus est sæcularis.
Contrarium autem tenent multi & grauissimi
Scriptores apud Couarrubiam suprà. Et apud Iu-
niorem citatum in Cap. Caussa, eodem tit. quos &
ille sequitur. Priorum assertum in generali illa
doctrina fundatur de foro Rei ab actore sequen-
do: in caussa autem restitutionis in integrum, qui
eam petit est actor, & à quo petitur, Reus. Poste-
riorum etiam est recepta ex Iure doctrina, quòd
quoties Ecclesia vtitur priuilegio aliquo, seu iure
speciali contra laicos, coram Ecclesiastico iudice
agere potest. Et videtur addendum, etiam debe-
re: quia cùm priuilegium examinandum sit, seu
ius illud speciale, hoc nequit laicæ potestati com-
petere, cùm res spiritualis sit, aut illam concer-
nens, propter quam rationem laicis tribunalibus
decimarum caussæ denegantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>316.</absatz-nummer> Sed vt in casu nostro caussa restitutionis
non sit apud iudices Ecclesiasticos agitanda (sup-
pono enim apud Conseruatorem agi non posse,
qui prolata sententia, & ijs peractis, quæ ad illius
executionem spectant, iam est suo functus mune-
re, & monstro esset simile ab eôdem destrui,
quod fuerat paulò antè ædificatum) obstat id
quod adducti pro ea sententia Doctores affir-
mant, vt videri potest apud Couarrubiam, non
esse recurrendum ad extraordinarium iudicem,
cùm Ecclesia proprium habeat, Ordinarium sci-
licet, aut ab eôdem delegatum, iuxta id quod in
citato Cap. Caussa decisum habetur, cum excep-
tionibus ibidem appositis circa delegatos. Atqui
Ordinarius aut illius delegati non sunt proprij iu-
dices Regularium: non ergo ad illos potest pro
restitutionis beneficio recurri. Erit ergo ad Pon-
tificem recurrendum, quod aliquando factum
propter negotij æqualitatem Couarrubias asserit,<marginalia>Pontificem|futurum|concluditur.</marginalia>
bonis, vt ipse ait, ductus coniecturis. Sed quia re-
cursus talis propter distantiam est molestus, &
quæstuosus esse solet, placebit potiùs aliquibus
contraria fortè sententia, sanè probabilis. Vnde
in casus contingentia poterit Conseruatoris extre-
mo iudicio grauatus, quod sibi magis expediens
visum fuerit, amplexari.</P>
<P>  <absatz-nummer>317.</absatz-nummer> Et hæc quidem circa casum, propter<marginalia>Collegij in|lite victoria.</marginalia>
quem ista est suscepta disceptatio, in quo vt sen-
tentia in fauorem Collegij fuerit pronuntiata à
Dom. Auxiliari, non solum ea, quæ à nobis sunt
adducta, valuerunt, sed alia etiam, quæ in pro-
cessu extant, ex quibus aliqua in casus proposi-
tione iam dedimus n. 295. Item solutam iam iam
dictam quantitatem, multis partis aduersæ male
sartis, ne plus dicam, captiosis argumentis, cùm
inter testes pro vtrâque parte notabilis extiterit
& merito & numero differentia, vnde sententia
plausu est communi recepta, licet potentium
quorumdam aduersantium sensus suo fuerit con-
sonus desiderio. Alia autem quæ in fauorem Col-
legij sunt allegata, quia forensis negotij sunt, non
est opus adiecisse: etsi fortè (de quo agitur) typis
mādata fuerit iuridica informatio à peritissimo &<-P>@@

<-P>solertissimo Aduocato Doctore Don Gregorio de
Roxas, y Azeuedo sacrorum Canonum Profes-
sore Limana in Academia, confecta, huic operi
cum alia, de qua dixi in fine Sect. 2. si nihil, quod
obstaculo esse possit, interuenerit, adijciatur: si
& modò vnum aut alterum ad controuersiæ hu-
ius complementum proferamus.</P>
<Z><A+1>APPENDIX
Circa præfatam controuersiam vtilium
Assertorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>318.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum sit instrumentum quarentigium<marginalia>Instrumen-|tum qua-|rentigium|non semper|vrget pro|termino|executionis.</marginalia>
non semper vrgere, vt intra decem dies
debeant omnes exceptiones proponi, ne exercitio
in fine dicti termini facienda proueatur. Habet
enim legum nostrarum dispositio valde notabiles
limitationes, ex quibus præcipua illa est, quæ cir-
ca valorem ipsius instrumenti versatur. Quis enim
dubitet, si illi obijciatur falsitas, aut probatio ter-
minum ampliorem exigat, non esse illum dene-
gandum: cùm sit contra ius naturale, in quo ne-
queunt humanæ leges dispensare, vt aliquis scili-
licet, fauente iudice, falsis testibus opprimatur.
Vbi non fit satis ex eo quòd possit post solutio-
nem via Ordinaria suam iustitiam prosequi: quia
ex eo notabile grauamen incurrit, quod etiam
ius naturale vitandum iniungit. Quomodo autem
indicijs & coniecturis falsitas instrumenti probe-
tur, & vnde illæ desumantur, eruditè ostendit
Barbosa Lib. 1. votorum decisiuorum &c. voto 68. ex
quibus constat non esse opus illud adeò breuis
termini. Item obijci potest iam facta solutio, licet
Scriptura ob negligentiam partis non fuerit can-
cellata. Et ad id testibus euincendum necessaria
est copia temporis amplioris. Vbi dici nequit
quòd sibi imputet præsentem molestiam, qui
caussam ob suam negligentiam eidem præstitit.
Esset enim hæc ratio tolerabilis, si pars aduersa
fauorem talem mereretur; quando contrarium
potiùs est dicendum, vt iniquè petenti, licet Scri-
pturam exhibeat, fauor denegatur. Licet autem
non appareat iniquitas petitionis, stante Scriptu-
ræ integritate, quia tamen ita esse potest quod
Reus opponit, & ex dilatione graue non sequitur
detrimentum, huic potius est fauendum, præser-
tim si talis persona sit, cuius dicto debeat meritò
fides adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>319.</absatz-nummer> Deinde elidi vis Scripturæ potest, si vir-<marginalia>Commissio-|nis excessus|potest opponi|in Procura-|tore.</marginalia>
tute mandati procuratorij confecta fuit, esse in
illa commissionis excessum opponi potest, quæ
oppositio ex visceribus illius oritur, sicut opposi-
tio falsitatis. Leges namque rigorem executionis
disponentes, scilicet 1. 2. 3. 4. 5. & 6. Recopila-
tionis Tit. 21. Lib. 4. optima sunt ratione disposi-
tæ contra morosos debitores, qui hilariter alienas
pecunias, aut res pecunia æstimabiles, accipien-
tes, illis triumphant, & in termino creditoribus
susque deque excusationibus quæsitis imponunt,
& licet contingere aliquando possit sine culpa
ad eum statum redigi debitores, vt satis facere in
termino constituto nequeant, id est per accidens,
quod leges non debent attendere, sed bono pu-
blico, & humani commercij stabilitati, licet in
Dei foro sua cuique possit conscientia suffragari.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0090.jpg/>
@@1@<SE90>§. V. De vi quarentigij instrumenti. 75
<duolan 2><-P>Neque credibile est pijssimos Principes legum
conditores id earum prolatione voluisse, vt natu-
ralis iuris defensio tolleretur, iuxta quod nullus
adigi potest vt vltra id, quo se obligare voluit, non
extendat in se solutionem. Verè enim inaudi-
tus dici potest, qui competenti spatio ad sui iuris
defensionem egens, & id exigens, ad breuissi-
mum arctatur. Id quod in casu isto benè expendit
doctus Dom. D. Franciscus Salgadus, quando<marginalia>Salgadus.</marginalia>
scilicet Procurator limites inaudati excedit in
labyrintho 1. par. Cap. 32. nu. 11. & 10. iuxta l. ex
caussa §. 1. ff. de Procuratorib. & Cap. 1. de sponsa-
libus Lib. 6. Pro quo & est notabile aliud in Cap.
qui ad agendum, de Procurator. eodem Libro,<marginalia>Cap. Qui ad|agendum.</marginalia>
dum sic dicitur: Qui ad agendum ac defendendum,
ac generaliter ad omnia, etiam si mandatum exigant
speciale, constituitur Procurator, ex vi generalitatis<marginalia>Etiam in|generali|mandato.</marginalia>
huiusmodi ad aliquem articulum, in quo speciale
mandatum exigitur, admitti non debet. Sic Bonifa-
cius VIII. Quod quidem pro Scriptura, de qua
controuersia fuit, satis est opportunum. Cùm er-
ergo audiri nequeat qui mandati limites est trans-
gressus, etiamsi generale illud fuerit, ad ea etiam
quæ speciale requirunt: quomodo non sit à ra-
tione alienum, vt qui id opponit, pro quo tale
mandatum non dedit, neque dare potuit, audien-
dus non sit, quando talis mandati excessum op-
ponit?</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> Insuper, contra omnem æquitatem &<marginalia>Ex iure na-|turali ad|desensionem|arguitur.</marginalia>
rationem videtur, ac proptereà ius naturale re-
sistit penitus vt Scripturæ obiectu vrgeatur quis
ad ingentis summæ solutionem, quæ tunc primò
in eius notitiam incurrit, ita vt defensioni locus
nullus tribuatur? Et quidem exceptionibus lo-
cum esse posse, ex legibus est ipsis manifestum,
decem dies ad illas proponendas concedentibus:
Stat ergo inconcussum naturale illud principium
Reo pro sui defensione locum esse tribuendum.
Atqui locum aut tempus tribuere, quo id obti-
neri nequeat, perinde est ac si minimè tribuere-
tur: quod quidem in casu præsenti contingit,
præsertim quando ex circumstantijs apparet
Reum ab hac obligatione immunem se penitus
reputare, vt in casu controuersiæ accidit. Quis
enim crederet post nouem annos instrumentum
producendum ab actrice parte, quæ vt illud præ-
sentaret ante totum illud spatium, neque distan-
tiæ, neque metus, aut alterius rei impedimento
potuit retardari? Tunc certè instrumentum su-
spicionem secum suæ infirmitatis adducit, vnde
iudex in prorogando termino non debet esse dif-
ficilis, quamcumque verosimilem viam ab Aduo-
catis proponendam amplexus. Pro quo facit id,
quod de executione Rescripti habetur l. si quan-<marginalia>$unclear. si quando.</marginalia>
do 2. C. de dilationibus, vbi dilationem à iudice
extraordinario concedendam statuitur, quando
illam ad sui defensionem is habet necessariam,
qui Rescripto vrgendus venit: Quoniam instru-
ctus esse non potuit: quæ sunt verba legis. Audiri
enim debet pars obijciens vitium aliquod pre-
cum, seu informationis, vt ita executio impedia-
tur, & iudex, cui committitur executio, cogno-
scit etiam de impedimentis & obiectionibus ad-
uersus Rescriptum, pro quo Pinellus, Verallus<marginalia>Et ex Re-|scriptis.</marginalia>
& Borrellus, quos allegat, & quibuscum sentit
Barbosa in citatam legem n. 4. & 5. videnda et-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
iam l. Quoniam eod. tit. 1. vbi de dilationibus piè<-P>@@

<-P>disponunt Imperatores Diocletianus & Maxi-
mianus, crudelissimi illi Christiani sanguinis pro-
fusores, à quibus vinci Christianos iudices non
potest non valde indecorum iudicari. Videndi
Cassaneus Decisione 20. & Parludorus Lib. 2. re-
rum quotidian. Cap. vlt. 5. p. §. 11. n. 26. & 27.</P>
<P>  <absatz-nummer>321.</absatz-nummer> Secundum, etiamsi in aliqua Religione<marginalia>Etiam in|Religione in|qua Capitu-|lariter non|celebrantur|contractus|locum habet|oppositio ex-|cessus.</marginalia>
non celebrentur contractus Capitulariter, aut eo
modo, quo in Cap. Quod quibusdam, licentia acci-
piendi mutuo pecuniam tribuatur, non ideò ex
generali à Prælato data argui posse, vt non debeat
conuersio in vtilitatem à mutuatore probari. Ex
quo repellendi illi, qui eo quòd in Societate Ca-
pitulum non habeatur, & generalis licentia Pro-
curatori data sit, contendunt non esse obligan-
dum mutuatorem ad huiusmodi probationem. Vt
enim demus citatum Caput non habere locum in
hoc casu; res est tamen ad communis iuris dispo-
sitionem alibi repertam reuocanda, iuxta quod
iam vidimus obligationem subesse huiusmodi
probationis n. 307. Deinde, intentum Pontificis
in eo Capite est vt Conuentus non grauetur alie-
no ære contracto supra moderationem conue-
nientem, ne penitus illius bonus status destruatur:
ergò quoties vltra moderationem accipitur pro-
bari debet versio in vtilitatem, vt ibidem dispo-
nitur. Priuilegium enim concessum vt Capitula-
ris non debeat concursus haberi, non debet in Re-
ligionis incommodum, seu maius grauamen,
quam ceteri habeant, retorqueri. Prætereà, quod
ad Societatem attinet, iam vidimus moderationem
appositam, & ita excessum non posse contra eam
allegari. Quòd si dicas moderationem dictam non
esse Capitulariter dispositam, vt in citato Capite
dicitur: in primis iam dictum ad iuris communis
dispositionem recursum habendum, & cum sit
excessus in mandato procuratorio, ex eo capite
obligationem probationis incumbere petitori.<marginalia>Et etiam|Societate.</marginalia>
Deinde, licet non sit in Societate Ordinarium
Capitulum, quod multoties paucorum esse Re-
ligiosorum solet, sunt tamen Congregationes
Generales summæ auctoritatis, solo nomine à
Capitulis Generalibus Religionum aliarum diffe-
rentes, quarum auctoritate, ea quæ opportuna
videntur, & maioris momenti sunt, aut per se, aut
Generali Præposito cum Assistentium consilio
demandata cura disponuntur, & tale est illud,
quod ad caussam præsentem attinens vidimus nu.
298. vt nihil certè ex requisitis in eo Capite de
esse, sed superabundantem potiùs, & magis com-
munem, vt ibidem dicitur, prouidentiam inter-
uenire, ac proinde suffragari, meritissimò affir-
mare debeamus,</P>
<P>  <absatz-nummer>322.</absatz-nummer> Tertium. Sacræ Congregationis duplex<marginalia>Decretum|S. Congreg.|Conc Trid.|duplex circa|alienationem|immobi-|lium, &|mutuum|quomodo pro|Indiis con-|ferre queat.</marginalia>
Decretum extare, de quo n. 309. vt non possint
Religiosi alienare bona immobilia, aut mobilia
pretiosa sine licentia eiusdem Sacræ Congrega-
tionis Concilij Tridentini, interposito mandato
Vrbani Octaui. Cui additum aliud, ne possint pe-
cunias ad Cambium accipere, aut mutuò cum
obligatione lucri cessantis, vel damni emergentis,
vt videri potest apud Barbosam Lib. 3. de Iure Ec-
clesiast. Cap. 30. nu. 15. & 16. Quibus non vide-
mur in præsenti caussa iuuari, quia in priori dici-
tur, dum de Religionibus agitur, Intra fines Eu-
ropæ existentibus: in alio autem licet de Europa
non habeatur mentio, videtur absque dubio eam-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0091.jpg/>
@@1@<SE91>76 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio III.
<duolan 2><-P>dem limitationem excipiendam, quia illius de-
claratio est: S. D. N. approbante dictauit & declara-
uit huiusmodi contractum esse contra mentem De-
creti vt supra editi. Quæ sunt illius verba. Sed cer-
tè licet Indiæ non videantur huiusmodi Decretis
comprehensæ, nisi quatenus in eis ius commune
ampliùs explicatur; nihilominùs negari nequit
quin contra mentem Sedis Apostolicæ sit mutui
acceptio sub terminis assignatis lucri & damni.
Pontifex enim Religionum voluit detrimentis
occurrere præfata cautione, quod ex tenore eius-
dem constat, nec de Indijs mentio habita, quia
in illis ob regionum abundantiam, secus ac in Eu-
ropa res se habere iudicauit; vel certè quia pro
eisdem non ea erat experientia, quæ pro Europa,
de quo ibidem: Rerum experientia edocta (Con-
gregatio) quantum Religiones accipiant detrimenti
&c. Cùm in Indijs similia detrimenta sint, quo-
modò dubitari queat ad eas etiam se Pontificiam
prouidentiam extendisse?</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Sed quid si mutui acceptione prædicta<marginalia>Contractus|vbi tantùm|fructus obli-|gantur, est|etiam inua-|lidus.|Thomas|Hurtadus.</marginalia>
non obligantur bona stabilia, aut mobilia pretio-
sa, sed fructus & redditus, eritne id licitum? Est-
ne id etiam pręfata lege prohibitum? Negat Tho-
mas Hurtadus, & ita obligationem extare affir-
mat Lib. 1. de congrua §. 4. Tit. Quæ sint res immo-
biles, quæ alienari prohibentur, Sub responsione 7.
quia sola immobilia & mobilia pretiosa prohi-
bentur: Si ergo obligentur alia, stabit obligatio.
Sed hic nihil ad præsens conducit institutum: li-
cet enim ex vi præfatæ dispositionis non oria-
tur obligatio peculiaris, nequit negari illa stando
iuris communis dispositioni, quod obligationem
remouet, quando id quod mutuò est acceptum,
non est in vtilitatem domus Sacræ conuersum,
iuxta iam dicta & probata superiùs. Deinde, pe-
culiaria Religionum statuta moderantia sum-
mam recipiendam, similiter obligationi prædictæ
obstant, sicut in Societate ostensum. Addo, in
prædicto Decreto hoc videri prohibitum: nam
licet in priori illo non videretur expressum non
posse ad cambium & mutuum sumi, sed tantùm
ad censum perpetuum aut vitalitium, hypothe-
cam, locationem, & conductionem vltra trien-
nium, & feudum, dum Religiosi aliqui verbis
præfatis innixi, ad cambium & lucrum, de qui-
bus non facta mentio, id sibi licitum sentiebant,
& iuxta talem operabantur sensum: declaratum
est etiam eos contractus comprehensos, quia
aliàs eluderetur mens Sacræ Congregationis, vt in<marginalia>Verba De-|creti.</marginalia>
eodem Decreto dicitur, cui in primis in votis fuit
consulere Religionum indemnitati, quæ ex imposi-
tione censuum huiusmodi plurimùm læduntur, quæ
sunt illius verba. Cùm ergo ex obligatis bonis
mobilibus, & redditibus plurimùm lædi posse sit
manifestum, contra mentem Sacræ Congrega-
tionis & Pontificis, ex cuius illa iussu & approba-
tione processit, esse dicendum est, si illa contra-
ctibus prædictis obligentur. Pone enim per an-
nos aliquot redditus obligatos, vnde Conuentus
sustentationem Religiosorum emunget? & qua-
lia inde Religionis dispendia, immò & scandala
subsequentur? Et ad redditus quidem mobilia
ferè reducuntur, quia præter eos vix est aliquid,
quod possit obligari. Nullus enim mutuum datu-
rus, rebus vilioris pretij erit contentus: pretiosa
autem obligari nequeunt. Tandem, Decreta dicta<-P>@@

<-P>disponunt etiam cum Prælatorum Licentia ob-
ligationem remouendo: in casu autem, de quo
concertatio illa tumultuosa fuit, sub alia spe-
cie processum, excessu scilicet mandati, vn-
de, vt dixi, non potest citati Auctoris doctrina
in adiutorium aduersæ partis aduocari. Pro qui-
bus hæc satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De probabilitate sententiæ, iuxta quam
matrimonia in primo gradu trans-
uersali, non iure naturæ prohibita,
& sic à Pontifice dispensabilia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>324.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>Gi de hoc in Thesauro Tit. 12. n. 289.<marginalia>Dispens$unclear|nem in pri$unclear|mo gradu|transuersas$unclear|stare proba$unclear|biliter possi$unclear|statuitur.</marginalia>
vbi plures & grauissimos Auctores
adduxi sic tenentes, scilicet Basilium
Legionensem, Dianam, Franciscum Ramos, Ca-
ramuelem, P. Baunij, P. Gasparem Hurtadum,
P. Coninckium, P. Tannerum, P. Palaum, P.
Martinum Perez, & alios, qui licet non ita sen-
tiant, affirmant tamen esse valde probabile: Sic
enim P. Thomas Sancius, & P. Fragosus dicentes
conuersos non esse separandos, si id ægrè ferant,
quod & asserunt Veracruz & Vega. Quod au-
tem citati Auctores circa probabilitatem censent,
tum ipsi, tum alij, quos dedi ibidem nu. 388. de
quocumque gradu, excepto primo, inter ascen-
dentes & descendentes arbitrantur. Itaque auus
nepti, auia nepoti per dispe&#x0303;sationem iungi potest,
neque ita in Gentilismo coniuncti iuxta suas ip-
sorum leges separandi. Ex eo autem quòd non so-
lùm probabile, sed probabilius P. Thomas Sancius
existimat Lib. 7. de Matrimonio Disput. 51. nu. 19.
validum argumentum pro sententia prædicta de-
sumi pariter ostendi: maior siquidem reuerentia
auis debetur quàm fratribus, & indecentiam præ
se fert maiorem nepotem & neptem supra corpus
aui & auiæ potestatem habere, quàm in fratribus
videatur, si præsertim fratres non sint ex eôdem
patre & matre, sed ex vno aut alio, de quibus vul-
gatum illud Medius frater hostis integer,</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Sed insurgit Dom. Arauxo, quem, dum<marginalia>Dom.|Arauxo|oppositum|contendit|ostendere.</marginalia>
hæc scribo, audio è viuis excessisse, vt egregiorum
virtutum præmia digna dignitatis contemptor
nobilis obtineret, & sententiam dictam esse im-
probabilem in praxi asseuerat in Dispensationibus
decisiuis Disput. 11. Quæst. 2. n. 10. id quod nu. 11.
pergit probaturus, Primò ex Cap. Gaudemus, de di-<marginalia>Cap. Gau-|demus.</marginalia>
uortijs, vbi Innocentius Tertius interrogatus à
quodam Episcopo, nun pagani coniuncti in quo-
uis gradu prohibito lege Canonica, conuersi ad
fidem debeant in coniugio permanere: Re-
spondet in secundo, tertio, aut vlteriori gradu
coniunctos non esse separandos, eo quòd tantùm
lege Canonica, qua illi non tenentur, sint tales
gradus introducti. Id quod Summari&#x0169; illius Capi-
tis ita exponit: Pagani iuncti in gradu prohibito lege
Canonica tantùm, conuersi ad fidem non separantur.
Sentit ergo Innocentius gradum primum alia le-
ge præter Canonicam esse prohibitum: nam iux-
ta regulam iuris, interrogatus de duobus, &
vnum affirmans, atque alterum tacens, quod ta-
cet negare videtur. Neque est simile quod addu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0092.jpg/>
@@1@<SE92>Gradus primus transuersalis an dispensabilis. 77
<duolan 2><-P>cit P. Thomas Sanchez ex Concilio Tridentino,
quod dum Sectione 14. Cap. 3. & Canone 7. deter-
minat circumstantias peccatorum mutantes spe-<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
ciem, de necessitate esse in Confessione panden-
das, subticendo alias non mutantes speciem, non
ideò determinat has non esse confitendas: nam
Concilium sine interrogatione processit simpli-
citer declarans materiam necessariam Confessio-
nis; ideoque de circumstantijs peccatorum lo-
quens, quod erat certum determinauit; quod au-
tem incertum ac dubium, ob diuersas Docto-
rum opiniones, disputandum Scholis reliquit: vn-
de licet non erroris nota, benè tamen improbabi-
lis practicè opposita sententia ex dictæ Decreta-
lis tacita determinatione inuritur.</P>
<P>  <absatz-nummer>326.</absatz-nummer> Quod ampliùs vrget. Nam sicut signum<marginalia>Ex num-|quam sic|facto argui-|tur.</marginalia>
euidens est naturam non posse facere id, quod
numquàm fecit, ita signum euidens est Sedem
Apostolicam non posse facere id, quod numquàm
fuit. Atqui Sedes Apostolica numquàm dispen-
sauit in coniugio fratrum: nam duo coniugia
fratrum tantùm legimus facta in Annalibus Gal-
lorum: Primum initum à Carolo Magno cum
Sorore, ex qua genuit Rolandum filium, & ne-
potem, & ipse fuit pater & auunculus, cuius
meminit D. Antoninus 3. p. tit. 1. Cap. 11. Secun-<marginalia>D. Antoni-|nus.</marginalia>
dum Comitis Armeniaci, quod refert Paulus Æ-
milius in vita Ludouici Vndecimi. Ex quibus
Primum potiùs fuit concubinatus, quàm coniu-
gium, quia nulla legitur dispensatione factum.
Secundum initum fuit ementita dispensatione per
quemdam Notarium Romanæ Curiæ muneribus
corruptum, negata à Pontifice dispensatione, &
ita falsarij p&#x0153;nas exoluit, & Comes à Rege Chri-
stianissimo requisitus vt sororem relinqueret, re-
nuens armato milite est inuasus, & Comitatu
spoliatus. Rex quoque noster Philippus Secun-<marginalia>Quid circa|Philippum|2. speciale,</marginalia>
dus volens suum Primogenitum Philippum Ter-
tium Elisabethæ Sorori iungere anno 1589. ob
vrgentissimam caussam, quia neque illi æqualis
vxor, neque isti æqualis vir tunc inter Catholi-
cos Principes inueniebatur, consuluit Theologos
quamplures, num Papa in eo coniugio inter non
vterinos posset dispensare. Quorum vnus fuit
Mag. Ludouicus Legionensis, qui dedit respon-
sum affirmatiuum, quod tamen parui pensum
fuit, siquidem Rex assensum præbuit responsis
negatiuis aliorum, de quorum numero fuit Mag.
Orellana Dominicanus, qui tunc Matriti com-
morabatur, & nuntio Regis dicitur respondisse,
Mallem esse Vasallus pauperis pastoris, quàm re-
gis nubentis sorori.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> Hæc cùm pro firmanda improbabilitate<marginalia>Censura Soti|depulsa.</marginalia>
præmiserit, subdit minùs benè Sotum sententiam
istam erroris nota esse inurendam dixisse ob De-
cretalis prædictæ auctoritatem: quia tacita de-
terminatio non tantùm operatur, quantùm ex-
pressa, quia non tam litteræ, quàm discursui inni-
titur. Colligit deinde magis falsò dixisse P. Tho-
mam Sancium esse valde probabilem: Nam o-<marginalia>Esse valde|probabile|cur dici ne-|queat ex|citato Scrip-|tore.</marginalia>
pinio valde probabilis est illa, quæ speculatiuè &
practicè est probabilis, id est, quæ & speculatiuè
defendi potest, & ad praxim sine vllo scandalo &
periculo reduci, quod in præsenti non accidit:
Rogat enim citatum Patrem: Si frater iunctus
sorori de infidelitate transiret ad fidem, vtrum à
Sede Apostolica permitteretur in eo matrimonio<-P>@@

<-P>permanere? Minimè quidem, ait. Videret enim
Pontifex id sine scandalo fidelium stare non pos-
se; & aliàs periculo se exponere conseruandi ma-
trimonium irritum iure naturæ, pro vt probabili-
ter tenet sententia, quæ fortè vera est, & illius
veritas in eo consistit. Neque lateret summum
Pontificem quod Innocentius Tertius in dicto
Cap. Gaudemus id tacitè negauit, cuius tacitæ de-
terminationis oppositum exequi non auderet.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> In cuius vltimis verbis id videre est as-<marginalia>Probabili|volens no-|lens admit-|tit.</marginalia>
sertum, quod toto discursu improbari contendi-
tur: dum enim dicitur periculo se expositurum
Pontificem conseruandi matrimonium irritum
naturæ, prout probabilior sententia tenet, iam
oppositam qui sic loquitur, confitetur. Et dum
addit, Quæ fortè vera est, formidinem agnoscit,
quæ tamen respectu solius opinionis probabilis
esse potest, quia vt certa debet teneri, vt ipse de
hac, in qua sumus, citato n. 10. affirmat. Stante er-
go probabilitate, quam, & si ipse aliàs neget, &
affirmat modò, & tot graues Scriptores firmant,
ratio adducta ex periculo conseruandi matrimo-
nium irritum iure naturę, nimis quantùm probat:
quia ex eo fieret non posse Pontificem dispensa-
re in matrimonio opinionem probabilem ample-
ctendo. Id quod contra se habet agmen Theolo-<marginalia>Dispensatio|à Pontifice|conceai soli-|tam iuxta|opinionem|probabilem.</marginalia>
gorum, & Pontificiæ ipsius Sedis praxim iteratis
dispensationibus manifestam. Cum professis enim
solemniter castitatem non solùm ratione Ordinis,
sed etiam Religionis, aliquoties dispensatum, cùm
tamen valdè probabile sit oppositum, vt videri
apud eumdem potest Scriptorem in Decisionibus
citatis, Tractatu de Ecclesiastico statu. Quæst. 19. n.
36. vbi pro eo plures Auctores congerit, quorum
agmen ducit D. Thomas 2. 2. q. 88. arti. 11. con-
trarium amplexus nu. 40. Quid ergo si tunc (vt
alijs ex caussis dispensationes omittam) opinio
negans vera sit? An non periculo se exponit Pon-
tifex; non solùm conseruandi, sed & initiandi,
& auctoritatem præbendi irrito matrimonio?
Quid ad hæc? Equidem quod in eo casu dicen-
dum, alteri, de quo est sermo, & in quo proba-
bilitas agnoscitur, applicandum. Scandalum, quod
futurum di citur, negandum profectò, quod au-
ctoritate dispensationis Pontificiæ cessabit, cùm
in raro aliquo tantùm casu continget: sicut de
dispensatione cum Religioso Professo præfatus
Magister attestatur. Iam ad alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Et quod ad Cap. Gaudemus attinet, faci-<marginalia>Cap. Gau-|demus non|obstare.</marginalia>
lem habet solutionem, neque responsio P. Sancij
sufficienter improbata: cùm enim ad cognoscen-
dam vim statuti Pontificij id attendendum sit,
quod reipsa disponitur in materia habente diui-
duam extensionem, dum vnum exprimitur, & de
alio tacetur, quid interest quid ad interrogata re-
spondendo, aut aliàs disponendo, statuatur? De-
inde, quidquid de differentia illa sit, in casu no-
stro cessat penitus illius fundamentum: nam in-
terrogatio circa ea tantùm est proposita, iuxta
quæ & adhibita responsio, sic enim ibi: Vtrùm<marginalia>Illius verba.</marginalia>
Pagani vxores accipientes in secundo, vel tertio, vel
vlteriore gradu sibi coniunctos, sic coniuncti debeant
post conuersionem suam in simul remanere, vel ab in-
uicem separari, edoceri per Scriptum Apostolicum po-
stulasti. Ecce interrogationem. Cùm ergo Ponti-
fex respondet taliter coniunctos non esse separan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0093.jpg/>
@@1@<SE93>78 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio IV.
<duolan 2><-P>dos, huic affirmationi nulla est tacita adnexa ne-
gatio: quod accidere posset, si interrogatio fuis-
set absoluta, an scilicet in gradibus prohibitis con-
iuncti deberent separari. Quo etiam euentu fortè
etiam esset locus aliter opinandi. Cur autem
Episcopus non ita interrogauerit, ratio esse po-
tuit, vel quia opinabatur in primo gradu dispen-
sari non posse; vel quia apud Paganos illos, de
quibus agebat, talia matrimonia in vsu non
erant.</P>
<P>  <absatz-nummer>330.</absatz-nummer> Iam quod de inexperientia dispensatio-<marginalia>In naturali-|bus nequit|impossibilitas|ex inexpe-|rientia colli|gi quo ad|casum quæ-|stionis.</marginalia>
nis additur, ex eo quòd in hoc genere sicut in re-
bus alijs est philosophandum, vt esse non possit,
quod numquàm fuit, parùm videtur vrgere:
quia & in multis id fallit, quæ esse possunt, etsi
non fuerint: & ita si de nonnullis antequàm ac-
ciderent, ita fuissemus protestati experientia de-
ceptos demonstraret. In cælis noua conspiciun-
tur multa, prodigiosissimi partus ex gestato vtero
vltra menses inauditos, infirmitates, quæ quia ex-
tra Medicorum notitiam, dicuntur ab eisdem ali-
quando diuinæ. Et quidem de diuina dispensa-
tione nequit dubitari in primis fratribus, quæ
coniugij ratio eo vsque durauit, dum paulatim
charitas effecit vt homines, quibus cordi esset
concordia, diuersarum vicissitudinum vinculis
necterentur, ne vnus in vna multas haberet, sed
singulę diffunderentur in singulis, ac sic ad Socie-
tatem vitæ studiosiùs conciliandam plurimæ ne-
cessitudines plurimos complectuntur. Hinc ad
consobrinas & neptes, ad aliasque minùs propin-
quas transitum est, vt scribit Polydorus Virgilius
Lib. 5. de Inuent. Cap. 1. Quod ergo ita in vsu fuit,
non talem præ se fert absurditatem & indecen-
tiam, vt penitus naturæ legi repugnet, quando
necessitas grauis id videtur postulare. Quæ qui-
dem ratio vrgentissima est, cui alias Auctores
adijciunt, vt positio ista vtrimque roborata, au-
ctoritate scilicet & ratione de suæ probabilitatis
possessione triumphet.</P>
<P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Quod ad Carolum Magnum attinet, &<marginalia>Quid de|Carolo|Magno.</marginalia>
illas ipsius incestuosas nuptias, graues Francica-
rum rerum Scriptores non agnoscunt, quinque
illi quidem, & alij quatuor tantùm tribuentes,
nec impuris parcentes amoribus, & repudio Ber-
tæ, aut Theodoræ illius sororis, iuxta diuersas eo-
rum sententias. Et Bertam quidem affirmat P. Io-
annes de Bussieres Historiæ Francicæ elegantissi-
mus Scriptor Parte 1. Lib. 5. pag. 167. & 268. Cus-<marginalia>P. Ioan.|Bussieres.</marginalia>
pinianus vero Theodoram. Quidquid autem de
hoc fuerit, nullius est in caussa præsenti conside-
rationis, sicut neque id, quod de Armeniaco Co-
mite dicitur, quod est in præfatis historijs explo-
ratum, & de quo P. Bussieres Parte 3. pag. 48.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Plus videtur habere momenti quod de<marginalia>Quid &|Philippo|Tertio.</marginalia>
Philippi Tertij nuptijs cum Serenissima Isabella
Sorore in consultationem adductum, postremò
est additum. Ex quo habemus in primis magno
illi Philippi Secundi iudicio non ita rem illam à
natura abhorrere visam esse, vt non posset de dis-
pensationis potestate dubitare. Deinde erudi-
tissimum illum Magistrum Luysium Legionen-
sem affirmatiuæ sententiæ suffragatum, qui certè
vnus pro multis, quamuis non sit credibile solum
in ea fuisse. Quòd Mag. Orellana, & alij Domi-
nicani Patres dissenserint, non mirum, cùm D.
Thomam sibi fauentem existiment. Neque ideò<-P>@@

<-P>res vsque ad effectum petitionis progressa non est,
sed quia necessitas non erat reuera talis, vt vrgeri
pro dispensatione Pontifex debuisset. & Princeps
& Soror nobilissimas nuptias consecuti, quas no-
uit mundus.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Quid ergo huic sententiæ deficit quo-<marginalia>Probabilis|roboratur.</marginalia>
minùs probabilis haberi debeat, inspectis omni-
bus quæ de probabilitate Doctores tradunt, de
quibus nos cum eodem doctissimo Scriptore in
Appendice Sectionis Secundæ? Aliæ profectò, nec
paucæ illæ, probabiles iuxta communem Docto-
rum sensum habentur, quæ neque auctoritate
tanta, neque rationum momentis adeo solidis
fulciuntur. Quibus addo id quod eruditissimus
Tiraquellus de legibus Connubialibus lib. 7. n. 31. &<marginalia>Tiraquel-|lus.</marginalia>
seqq. prosequitur, ostendens quòd non solùm sin-
gulares personæ, sed gentes consuetudinem tan-
tùm habuerint nuptiarum: neque omnes illæ
barbaræ, vt videri apud ipsum potest: qui pariter
de coniugio parentum cum filijs alicubi introdu-
ctum ostendit: sed id rarius, vt non debeant pari-
ter iudicari. Sicut neque etiam plurium vxorum
apud multos consetudo, de qua Auctor idem nu.
20. & seqq. id enim à Christo Domino est peni-
tus abrogatum, de quo in Thesauro Tomo 2. Tit.
12. n. 381.</P>
<P>  <absatz-nummer>334.</absatz-nummer> Ad maiorem autem probabilitatis firmi-<marginalia>D. Thoma|irrefragabi-|lis Assertor.</marginalia>
tatem accedit D. Thomæ irrefragabilis auctori-
tas in 4. Dist. 40. Quæst. vnica Arti. 5. vbi id habet
quod ex Polydoro præmisimus, & auctoritate
Rabbi Moysis addit, quòd propagato iam gene-
re humano omnes illæ personæ exceptæ sunt à<marginalia>Rabbi|Moyses.</marginalia>
matrimonio, quæ in vna familia cohabitare solent,
quia si inter eos licitè carnis copula esse potest, ma-
gnum incentiuum libidinis præstaretur: quæ sunt
illius verba. Iuxta quæ planum fit coniugium
dictum non esse naturæ iure prohibitum. Nec<marginalia>Explosa|responsio.</marginalia>
satis facit citatus Scriptor dum nu. 13. ait solùm
colligi ex dicta D. Thomæ doctrina dispensatum
à Deo fuisse initio mundi ob necessitatem decla-
ratam, in eo quod est lege naturali interdictum,
quod Deus in eo casu, sicut in multis alijs, fa-
cere potest. Non inquam satis facit, quia cum
dispensatio dicta adeò vniuersalis fuerit, & vsque
ad tempus datæ Moysi legis durauerit, vt ibidem
ait Sanctus Doctor, cuius illa verba: Postmodum
autem multiplicato humano genere, per legem Moysi
plures personæ exceptæ sunt &c. id sanè ostendit
non ita esse naturali legi contrarium, vt aliquan-
do dispensationi locus esse non possit, stante gra-
uissima necessitate. Ex eo enim quòd in Lege id
sit prohibitum, non sequitur dispensationis facul-
tatem in statu gratiæ Pontifici fuisse subtractam:
aliàs neque in gradibus vlterioribus dispensare
posset, quod nequit salua fide dici, qui tamen in
Lege fuere prohibiti.</P>
<P>  <absatz-nummer>335.</absatz-nummer> Item 2. 2. q. 154. arti. 4. ad 3. Sic habet:<marginalia>D. Thom</marginalia>
In commistione personarum coniunctarum aliquid est
secundùm se indecens & repugnans naturali rationi.
Sicut quòd commistio fiat inter parentes & filios, quo-
rum est per se & immediata cognatio: nam filij na-
turaliter honorem debent parentibus &c. Aliquæ verò
personæ, quæ non coniungantur secundùm se ipsas,
sed per ordinem ad parentes, non habent ita ex seipsis
indecentiam, sed variatur circa hoc decentia vel in-
decentia secundùm consuetudinem, & legem huma-
nam vel diuinam, quia vsus venereorum, qui ordina-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0094.jpg/>
@@1@<SE94>Gradus primus transuersalis an dispensabilisi 79
<duolan 2><-P>tur ad bonum commune, subiacet legi: & ideò sicut
Augustinus dicit Lib. 16. de Ciuitate Dei Cap. 16.
commistio sororum & fratrum quantò fuit antiquior,
compellente neceßitate, tantò postea facta est damna-
bilior religione prohibente. Hæc Doctor Sanctus,
iuxta quem tota indecentia in coniugio fratrum
& Sororum, non ex personis ipsis habetur, sed
ex lege, aut consuetudine: quia cùm solam com-
mistionem inter parentes & filios excludat, eo
quòd inter seipsos immediatam cognationem ha-
beant, alios omnes euidentissimè assertione præ-
fata comprehendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> Ad hæc prædictus Scriptor satisfieri exi-<marginalia>Non satis-|fieri adhibi|ta respon-|sione.</marginalia>
stimat dicens iuxta S. Doctorem tantùm haberi
maiorem reuerentiam & pudorem in caussa esse
vt non liceat coniugium inter parentes & filios,
quod tamen non tollit quominus inter fratres
idem accidat, quia magis & minus non variant
speciem: Quis enim neget (ait) inter fratres & so-<marginalia>Pudorem à|coniugali|copula mi-|nimè esse|alienum.</marginalia>
rores non esse naturalem pudorem & reuerentiam
contrariam carnali copulæ, vtpotè quæ sine pudore
& reuerentia petit fieri? Quod quidem non po-
test non esse mira bile, carnalem scilicet copu-
lam petere vt sine reuerentia & pudore fiat. In
vxoribus solet pudor esse frequentissimus, vnde
tradunt Doctores etiamsi expressè ob illum non
petant debitum, exigendum viris, vt sic reddant,
& reuerenter quidem, quia pudibundæ honestati
suus est honor tribuendus; & generaliter loquen-
do, vxores non violentia, sed blanditijs decenti-
bus ad vsum coniugalem alliciendæ. Sic monet
D. Petrus cum ait: Viri similiter cohabitantes se-<marginalia>1. Pet. 3. v. 7.</marginalia>
cundum scientiam quasi infirmiori Vasculo mulieri
impertientes honorem 1. Pet. 3. v. 7. quod de reddi-
tione debiti ex P. Turriano exponit P. Lorinus, vt<marginalia>P. Lorinus.</marginalia>
iubeat D. Petrus illud vxoribus reddi, sed honestè,
non petulanter & inhonestè, instar equi & asini.
Hoc est quod ait Paulus 1. Thessalon. 4. v. 5. vt absti-
neatis à fornicatione, vt sciat vnusquisque vas suum<marginalia>1. Thes. 4.|v. 5.</marginalia>
poßidere in sanctificatione & honore, non in paßione
desiderij, sicut & Gentes, quæ ignorant Deum. Vbi
vasis nomine iuxta prædictos, venit intelligenda
vxor. Circa quod & Tertullianus audiendus Lib.<marginalia>Tertullia-|nus.</marginalia>
2. ad vxorem Cap. 3. vbi nuptias fidelium cum in-
fidelibus acriter insectatus, post alia sic ait: Gen-
tilem enim obseruando, Gentilia exhibebit, formam,
extructionem, munditias sæculares, blanditias tur-
piores, ipsa etiam matrimonij secreta maculosa; non
vt penes sanctos officia sexus, cum honore ipsius ne-
ceßitatis, tamquàm sub oculis Dei modestè & mode-
ratè transigantur. Sic ille: quibus nihil dici aut
opportuniùs aut elegantiùs potuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Potuerant ergo dictæ D. Thomæ aucto-<marginalia>Basilius|Legionen-|sis & P.|Sancius|immeritò|carptos oste&#x0303;-|ditur.</marginalia>
ritates à Luisio Legionensi & P. Thoma Sancio
pro sententia dicta adduci: vnde immeritò eos
carpit citatus Scriptor, & speciatim P. Sancium
vt minùs attentum, & verba S. Doctoris ex. 2. 2.
truncata referentem: cùm tamen illa integrè
prolata non excludant coniugium fraternum à
prohibito lege diuina naturali: responsio autem
loci alterius expressè exemplificans casum cert&#x0169;,
qualis est prohibitio parentum cum filijs, tacuit
minus certum, qualis est cōmistio fraterna, de qua
erat aliquale dubium inter Doctores: vnde non
clarè (quod P. Thomas asserit) sed obscurè fauet
contrariæ opinioni. Sic ille: sed immeritò, vt
dixi: nam P. Thomas Sancius in asserenda clari-<-P>@@

<-P>tate assertionis Doctoris sancti, eiusdem assertio-
nis claritate illustratus pro eâdem pronuntiauit.
Nec truncata verba protulit, sed summariè sen-
tentiam totam; vnde ex relictis nihil, quod obsta-
re possit, omisit, vt eadem inter se componenti
constabit. Vnde si truncata, vt dicitur, sententiæ
affirmanti clarè suffragantur, idem profectò in-
tegro contextu præstabunt. Neque satisfacit
quod de exemplificatione dicitur circa locum a-
lium, in quo id quod apponi dicitur exempli gra-
tia, ita peculiare est, vt id, quod de eo dicitur, non
possit contrapositæ parti conuenire. In principio<marginalia>P. Thomas</marginalia>
humanæ generationis solus pater & mater à matri-
monio repellebantur, eo quòd quia tunc temporis erat
paucitas hominum &c. de quibus nu. 335. de in-
competentia talium personarum. Si hoc exem-
plum dicitur, cedo alios, quibus id congruat, nam
exemplum rationem communem multis in vno
aliquo designat. Quinam illi? Non equidem fra-
tres, neque minoris cognationis personæ, quia
omnes exclusæ: non est ergo parentum coniu-
gium exempli gratia propositum, sed vti id, in
quo ea incompetentia, quæ in nullis alijs, appa-
rebat. Sed calamum iam ab inofficiosis huius-
modi obiectiunculis, venturi ad alia, retra-
hamus.</P>
<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Cur DD. Inquisitores tradentes reos
brachio sæculari extremo supplicio af-
ficiendos, non contrahant irregula-
ritatem. Vbi casus in Indijs peculia-
ris, circa quem doctrina vtilis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>338.</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Es est quoad praxim non multùm<marginalia>Concessiones|Pontificiæ|pro Inquisi-|toribus circa|irregulari-|tatem.</marginalia>
implexa, cùm extent Pontificiæ de-
clarationes ad omne periculum in
hoc genere submouendum, Pauli Quarti & Pij
Quinti, circa Inquisitores, Consultores, Com-
missarios, & officiales alios S. Tribunalis, de qui-
bus post alios Diana Parte 4. Tract. 8. Resolut. 51.
apud quem etiam inter Litteras Apostolicas ad
Officium dictum spectantes habetur Pauli De-
cretum cum Pij extensione, de quo & nos in
Thesauro Tomo 2. in Additionibus ad Tit. 20. il-
lud hîc obseruantes, præfatos omnes ideò irregu-
laritatis vinculo immunes haberi, quatenus intra
limites Officij se continent, vt ex tenore Pontifi-<marginalia>Non iurant|si excedant|illi.</marginalia>
ciæ declarationis elicitur: vnde si excedant, mo-
re aliorum iudicandi, iuxta id, quod in hac mate-
ria Canones Sacri, & Doctores eorumdem inter-
pretes comperiuntur tradidisse, & ita in Litteris
Pauli Quarti sic dicitur: Ac quoad præterita, si ali-<marginalia>Paulus|Quartus.</marginalia>
quam forsan irregularitatem incurrissent, cum omni-
bus prædictis dispensamus: Ex votis inquam coràm
Romano Pontifice in caussis fidei prolatis irre-
gularitatem non incurrisse omninò certum repu-
tari debebat, quando iudex ipse supremus, & iu-
ris Canoni ci auctor, sic eos in consilium adhibe-
bat: sed quia fortè aliquis in eo fuerat excessus,<marginalia>Communes|omnibus S.|Tribunalis|ministris.</marginalia>
scrupulum censuit eximendum. Et idem de In-
quisitoribus quibuscumque, Consultoribus, Com-
missarijs, & Officialibus alijs certum etiam de-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0095.jpg/>
@@1@<SE95>80 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio V.
<duolan 2><-P>buit iudicari. Cùm enim auctoritate Pontificia
institutum fuerit Sacrum Tribunal, & conse-
quenter Officiales futuri designati, omne debe-
bat irregularitatis abesse periculum, vt ritèsuum
obire possent officium, aliàs non esset ab Aposto-
lica Sede prouidè in materia adeò graui consul-
tum. Extensio tamen à Pio V. pro eisdem facta,
ad scrupulos submouendos, etiamsi aliquis non
adeò grauis admisceatur excessus, qui ex ze-
lo solet non semper secundùm sententiam ob-
uenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>339.</absatz-nummer> Hinc est vt Inquisitores Curiæ sæculari<marginalia>Non egent|protestatio-|ne.</marginalia>
tradentes reum vltimo supplicio afficiendum, non
egeant protestatione, de qua in Cap. Nouimus de<marginalia>Cap. No-|uimus.</marginalia>
verborum significat. quia scilicet ad omnia, quæ
sui muneris sunt, sine irregularitatis obstaculo ex-
peditam habent facultatem. Et ita etiam instare<marginalia>Instare pro|sententiæ|Capitalis|executione|possunt.</marginalia>
possunt vt sæculares iudices sententiam exequan-
tur. Quod quidem est contra Couarrubiam In
Clementina 1. parte 2. n. 6. & alios. Sed defenditur
à Barbosa, Medina, Tabiena, PP. Henriquez &
Auila, Cenedo, Sayro, PP. Filliucio, & Regi-
naldo, Penna, quos adducit & sequitur Diana
suprà, idem de Officialibus affirmantes cum P.
Auila, P. Molina, Vgolino, Sayro, & alijs ex ci-
tatis, & ita etiam tenet Dom. Arauxo in Decisio-
nibus moralibus ad statum Ecclesiasticum pertinenti-<marginalia>Quid de iure|communi|iuxta Arau-|xum.</marginalia>
bus Tract. 1. Quæst. 5. nu. 1. qui progreditur ad in-
uestigandum quid sit de iure communi dicen-
dum, & statuit Primò in ordine ad vitandam irre-
gularitatem, cùm reus Curiæ sæcularis relaxatur,
nihil referre vti verbo tradendi, aut relinquendi,
in quo Couarrubias multùm censuit discriminis
interesse, sed non firmo ductus fundamento. Se-
cundò necessariam esse intercessionem pro reo in-
terponendam, de qua in citato Cap. Nouimus. Vt
citra mortis periculum sententia moderetur, vt ibi-
dem habetur. Quod tamen in Inquisitoribus ne-
gauit Roffensis Arti. 33. contra Lutherum circa fi-<marginalia>Roffensis.</marginalia>
nem, ea ratione: Nam intercessio talis, aut vera
est, aut ficta? Primum dici nequit, quia iniquum
est pro hæretico rogare, quem iudex, si non ca-
pite plectat, peccabit grauissimè, & contra eum,
vti de hæresi suspectum, ij, qui eum condemna-
uere procedent. Neque secundum, quia fictiones
tales valde sunt Ecclesiæ tribunalibus indecentes.
Ad quam quidem vt respondeat, congruos cona-
tur intellectus adhibere, circa quos non vacat im-
morari.</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Et mihi quidem inclyti Martyris Rof-
fensis sententia non potest non placere, quam ex
citato Cap. Nouimus videor mihi non obscurè com-
probare, dum in eo sic dicitur: & sic intelligitur
tradi Curiæ sæculari: pro quo tamen debet Ecclesia
efficaciter intercedere, vt citra mortis periculum &c.
Sic Innocentius Tertius. Intercessio ergo, si ad-<marginalia>Innocen-|tius 3.</marginalia>
hibenda est, non qualiscumque, sed efficax est
futura; id est talis, quæ quantùm est ex se, id
quod contendit, valeat obtinere. Atqui Inquisito-<marginalia>Intercessio|pro hæreticis|non futura|efficax.</marginalia>
res efficaciter intercedere nequeunt, quandoqui-
dem pro executione instare debent, & non exe-
quentem grauissimarum p&#x0153;narum ad illā inter-
minatione compellere: ergo intercessio, de qua
Pontifex, ad eos nequit pertinere. Est autem in
illis & alijs Ecclesiasticis iudicibus nota diuersi-
tas: nam alij, si sæcularis Curia mortis suppli-
cium non infligat, pro inflictione non instabit<-P>@@

<-P>Ecclesiasticus, quod tamen Inquisitores ne-
queunt nisi grauissimè delinquendo præstare. Id
quod ratione Officij eisdem competit: nam aliàs
enormissimum peccatum hæresis posset manere
impunitum satisfactione condigna, cùm tamen
Ecclesia eo infectos de superficie terræ tollere
corditus adnitatur. Pro quo Lucius Tertius in
Cap. Ad abolendam, de hæreticis, vbi dignam sa-<marginalia>Cap. Ad|abolenda.</marginalia>
tisfactionem in sola p&#x0153;na à iudice sæculari cum
effectu imponenda recognoscit, ibi: Sæculario re-
linquatur arbitrio potestatis animaduersione debita
puniendus, & inferius Iudicis arbitrio relinquetur, de-
bitam recepturus pro qualitate facinoris vltionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>341.</absatz-nummer> De alijs autem loquendo iudicibus, vi-<marginalia>Quid de|alijs iudici-|bus.</marginalia>
dendum quam obligationem dispositio præfata
Pontificis inducat, dum verbum Debet apponit:
nam citatus Scriptor contra P. Suarium insurgit,<marginalia>P. Suarez|defensus ab|impugnatio-|ne.|M. Arauro</marginalia>
qui Tomo 5. in 3. p. Disput. 47. Sect. 1. nu. 12. iudi-
cat non inducere præceptum rigorosum, quia id
tantùm accidit quando materia vel aliæ circum-
stantiæ litteræ ad hoc cogunt, quod in illo textu
non habet locum. Maximè cum non dirigantur
verba ad iudicis personam, sed in genere dicatur:
Debet autem Ecclesia efficaciter cedere. Quod qui-<marginalia>Cap. No-|uimus.</marginalia>
dem minùs verè dictum ait, & ex eo impugnat,
quia & ex grauitate materiæ & circumstantijs vi-
detur præceptum indicari, & si non obligans ad
culpam lethalem, sed venialem, quæ sufficit vt<marginalia>Verbum|Debet,|quam vim|habeat.</marginalia>
irregularitas ex defectu lenitatis incurratur, non
tam ratione delicti (quamuis illud adsit) quam
ratione signi, seu Sacramenti significatione, quam
habere debent sacris Ordinibus initiati. Quæ do-
ctrina seipsam destruit: nam si grauitas materiæ,
& circumstantiæ præceptum arguunt, illud qui-
dem non veniale, sed lethale futurum, dum ex
mente legislatoris, aut communi intellectu aliud
non habetur. Deinde, inest necessaria intercessio
iuxta Auctorem dictum, vt ea non extante irre-
gularitas incurratur, & euitetur adstante: vnde
ad illius positionem aut defectum totum hoc ne-
gotium reuocatur: & aliàs est obligatio illam ad-
hibendi, & conseruandi in Sacro statu lenitatis.
Ergo ea deficiente irregularitas incurritur ratio-
ne delicti. Vlteriùs. Ergo si in aliquo euentu sine
culpa omitteretur intercessio, nihilominus irre-
gularitas incurreretur. Illatio est clara. Atqui illa
non consonat doctrinæ eiusdem nu. 8. dum ait ex
traditione Clerici aut laici brachio sæculari non
haberi concursum aliquem iudicis Ecclesiastici,
& ita neque Inquisitorem (de quibus præsertim
agebatur) in ordine ad mortem relaxati, per se,
proximè, & moraliter talem, quia non tribuit illi
iurisdictionem, si iudex sæcularis sit, cùm ipse
eam habeat: neque etiam si Clericus, quia est
priuatus priuilegio Clericali: nec profert senten-
tiam sanguinis: Tantùm ergo remotè & per ac-
cidens concurrit, permittendo vt à iudice sæcula-
ri capiatur & iudicetur. Sic ergo deficiente inter-
cessione non incurretur irregularitas: quæ vide-
tur euidens consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>342.</absatz-nummer> Sed addit, quòd licet ratio fortis illo sit,<marginalia>Pro necessi-|tate inter-|cessionis ar-|guitur.</marginalia>
conditio tamen in iure requisita ad maiorem se-
curitatem, & tollendum omnem irregularitatis
scrupulum, est dicta intercessio; debita quidem
tum propter ius Commune, tum propter recep-
tam consuetudinem, quæ ferè iam obtinuit vim
præcepti. Tum quia præ se fert pietatem & leni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0096.jpg/>
@@1@<SE96>D. D. Inquisitores vnde immunes ab irregularitate &c. 81
<duolan 2><-P>tatem, quam Ecclesia per suos iudices debet re-
præsentare, ne propter eius defectum inepti si-
gnificationi Sacerdotij reddantur.</P>
<P>  Verùm hæc illationis præfatæ robur non labe-<marginalia>Sed non vr-|gere graui-|uiter præcep-|tum stendi-|tur.</marginalia>
factant, quia stante proximi concursus defectu,
quidquid prætereà additur rationem quidem po-
terit habere præcepti, sed non talem, vt ex eius
omissione irregularitas incurratur, siue præcep-
tum ex vi iuris, siue ex vi consuetudinis sit. Ne-
que significationi sacerdotij aliquid est quod ob-
stet, dum concursus proximus non interuenit, &
ita prædictus Auctor in sententiam P. Suarij tan-
dem recidit, ex quo ferè omnia prædicta trans-
scripsit, dum in fine Sectionis docet, quòd in ri-
gore propria ratio cur irregularitas non incurra-
tur, ex defectu concursus petenda sit; neque pro-
ptereà omittendam intercessionem, prædictis al-
latis rationibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>343.</absatz-nummer> Illud autem quod pro excludendo præ-<marginalia>Verba Pon-|tificis ad iu-|dices non di-|rigi, & quo-|modò ad|Ecclesiam.</marginalia>
cepto iam vidimus addidisse, verba scilicet Ponti-
ficis non ad personam iudicis relata, sed ad Ec-
clesiam, sic Auctor idem refellit: quia id non ob-
stat quo minùs ad iudices Ecclesiasticos referan-
tur, in quibus Ecclesia repræsentatur, & per quos
operatur: quinimmò illa actio intercedendi non
ab Ecclesia in abstracto, sed à iudicibus Ecclesia-
sticis potest ac debet particulariter exerceri, cùm
operationes non naturarum, neque Communita-
tum, sed suppositorum sint ac singularium. Sed
impugnatio non videtur vrgere, & perstat P. Sua-
rij subtilis obseruatio, quòd scilicet ad iudices<marginalia>P. Suarez|defensus.</marginalia>
verbum Debet non dirigatur, quod consequenter
videbatur dicendum, cùm de illis Pontifex loque-
retur: Vt Clericus per Ecclesiasticum iudicem degra-<marginalia>Cap. Noui-|mus.</marginalia>
datus, sæculari tradatur Curiæ puniendus. Atqui
non ita factum, & ita respectu eorum non ita vi-
detur præceptum vrgere. Nec dubitari potest
quin id, quod de Ecclesia dicitur per singulares
sit personas faciendum, & ita P. Suarium indicas-
se: sed non ideò habetur quod intenditur: quia
licet iudices id non faciant intercessione iuridica,
potest precibus nomine communi propositis ex-
orare, pro quo est debitum condecentiæ, & eius
valde consonum pietati. Potest etiam deprecari
iudex, sed non ex præcepto, nisi vt pars Com-
munitatis, ac si iudex non esset. Quod quidem
nullo modo tenetur agere, quando à sæculari iu-
dice in suo tribunali peracta caussa damnantur,
licet quandoque valde expediat: quia obligatio
dicta qualiscumque illa sit ex eo imponitur quod
reus in Ecclesiastico iudicatus tribunali tradatur
sæculari, in quo aliqualis concursus, remotus li-
cet, ad mortem inuenitur. Addo P. Sancium id<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
quod pro excludendo debito docuit, non omni-
no asserendo posuisse, cùm ibidem dicat fortè
esse probabilius intercessionem necessariam esse
ad euitandam irregularitatem, & n. 13. Roffensis
expositionem tanquàm nouam & singularem
non admittat. Quod ergo ex eodem dedimus,
tamquàm probabile dictum est accipiendum;
quamquàm negari non possim Roffensis senten-
tiam mihi ante alias arridere. Iam ad casum, de
quo in Titulo sectionis.</P>@@

<Z><A+1>Circa peculiarem casum vtilia do-
cumenta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>344.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Amnatus Iudæus quidam in Actu fi-<marginalia>Casus pro-|positio circa|irregularita-|tis incursio-|nem.</marginalia>
dei conuictus & confessus, flammis
tamen dignissimus, licet conuersus, ob caussas in
sententia prolatas, cùm alligatus stipiti faucifra-
gium subijsset, recedente carnifice, qui mortuum
existimauerat, viuus à Sacerdote, qui ei in illo
adstabat articulo animaduersus est. Quid tunc is
faciat? Nam admoneri iustitiæ ministri sine ir-
regularitatis periculo fieri non posse videbatur:
quod etiam imminebat, si ad eumdem accederet,
vt agonizantem extremo in discrimine constitu-
tum adiuuaret: certum siquidem erat iustitiæ
ministros id esse conspecturos, & ita ad mortem
penitus infligendam accursuros. Accessit ille, ni-
hil allocutus satellites, & morientem opportunis
monitionibus illius articuli proprijs animauit: quo
obseruato, reuersus carnifex faucifragium con-
summauit. Et sine periculo id irregularitatis fieri
potuisse ex eo ostenditur, quia nullum circa mor-
tem directum concursum præstitit, sicut nuper
de iudice tradente reum Curiæ sæculari diceba-
mus, & de eo, qui circa patibulum Confessionem
suspendendi aut decollandi excipit, & absolutione
impertita, eo ipso talem in manu carnificis dere-
linquit, suo statim officio functuri. Quid enim?
an simulando Confessionis prolixitatem, execu-
tionem iustitiæ sine vllo termino retardabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>345.</absatz-nummer> Et præfata quidem resolutio in difficilio-
ribus terminis apud Dianam extat Parte 8. Tract.<marginalia>Diana.</marginalia>
7. Resolut. 61. vbi quærit an cùm carnifex super
patibulum existimasset reum expirasse, & vnus<marginalia>Vrgentior|alius.</marginalia>
clamauit: Viuit, viuit: vnde carnifex denuò pedibus
collum calcauit, & sic mortuus ille, sic clamans ir-
regularitatem contraxerit? & negatiuè respondet
ex alio fundamento, de quo Parte 3. Tract. 3. Re-
solut. 79. & in Additionibus Resolut. 15. quia scili-
cet irregularitas non incurritur, nisi sit expressa
in iure, ex celebri Textu ex Cap. Is qui, de sent.
excommunicat. in 6. Sed iura imponentia irregu-<marginalia>Solet iustitiæ|ministros Ius|comprehen-|dere circa|irregulari-|tatem.</marginalia>
laritatem ex defectu lenitatis loquuntur tùm de
ministris iustitiæ, & ijs, qui concurrunt ad caussæ
probationem, vel p&#x0153;næ executionem, vt patet
ex lectura Canonum hanc irregularitatem indu-
centium, vnde ad alios non debet extendi. Quod
præter P. Vasquez, P. Luisium Turrianum, quos
citata Resolut. 79. adduxerat, tenent P. Gaspar
Hurtadus, P. Baunij, Machadus, & Cælestinus
apud eumdem citata Resolut. 61. Licet ex aduerso<marginalia>Bussem-|baum.</marginalia>
stet P. Bussembaum in Medulla Theologiæ moralis
Lib. 7. Cap. 5. Dub. 5. §. Dicitur IV. vbi & casum,
de quo Diana, adducit, sicut & ipsius fundamen-
tum, quod non censet admittendum. Sed est il-
lud probabile, vnde in casus contingentia poterit
esse subsidio. In nostro autem minor est difficul-
tas, si fortè vlla, iuxta receptissimam scribentium
doctrinam.</P>
<P>  <absatz-nummer>346.</absatz-nummer> Pergit autem Diana, & supposito iuxta<marginalia>Qui dispen-|sare in ea|possit.</marginalia>
aliorum sententiam irregularitatis incursu, posse
in illo dispensare Episcopum affirmat iuxta id,
quod à se traditum Parte 4. Tract. 2. Resolut. 6. vbi
pro eo allegat Barbosam de potestate Episcopi. Par-
te 2. Allegat. 39. apud quem Emmanuel Roderi-
cus, Couarrubias, Campanilis, Viualdus, & Me-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0097.jpg/>
@@1@<SE97>82 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio V.
<duolan 2><-P>dina, ijs addens Nauarium, Plazam, P. Sa, &
Hieronymum Rodriguez. Licet autem respectu
Episcoporum id minùs probabile reputet, secus
de Prælatis Religionum censet: nam iuxta P.
Auilam, Caietanum, Mercerum, & alios, qui
habet priuilegium dispensandi in omnibus irregu-
laritatibus, exceptis bigamia & homicidio volun-
tario, potest dispensare in irregularitate ex defe-
ctu lenitatis. Tale autem habent Prælati dicti, &
ita in terminis hanc sententiā tenent Villalobos &
Lezana apud eumdem, sicut & Commissarius
Cruciatæ, pro quo & in posteriori loco Macha-
dum adducit. Quod autem ad Episcopos attinet<marginalia>De Episcopis|difficultas.</marginalia>
negat Dom. Arauxo supra Tractat. 2. Quæst. 11.
cum alijs præter citatos nonnullos, addens con-
trarium esse valde probabile, & in materia fauo-
rabili, qualis est ista de dispensatione in irregula-
ritate, non requiri intrinsecam probabilitatem,
sed sufficere extrinsecam virorum non infimę no-
tæ, ob quorum auctoritatem non potest euiden-
ter conuinci contrarium. Quis enim (inquit)<marginalia>Dom.|Arauxo.</marginalia>
dicere audeat opinionem relatam, quæ pro se habet tot
tantosque Auctores Iuris & Theologiæ strenuè peritos,
vt Caietanum, Nauarrum, Suarium, Couarrubias,
Leßium, & alios recensitos, (in quibus & Trul-
lenck ac Ludouicus à Cruce) non esse probabilem
saltem extrinseca probabilitate, & sufficienti excu-
sare à culpa Episcopos, qui ei conformentur? Sic ille.
Circa quod duo addiderim. Primum, ex auctori-
tate prædicta non solùm probabilitatem extrinse-
cam, sed intrinsecam esse deducendam, similiter
arguendo, Quis enim credat viros tantos senten-
tiam aliquam sine magnis fundamentis docuisse?
Secundum, talem philosophandi modum debere
sententijs alijs consimilibus auctoritatis præsidijs
roboratis penitus applicari. Quod quidem si ob-
seruatum à præfato Auctore fuisset, non ita im-
probalitatis censuram sententijs aliquibus, de qui-
bus actum in superioribus, impegisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>347.</absatz-nummer> De Pręlatis autem Religionum nihil ille<marginalia>De Prælatis|Religionum.</marginalia>
iuxta eorum priuilegia, de quibus tamen Barbosa
in Remißionibus ad Cap. 7. Sessionis 14. Concilij
Tridentini, vbi aliquos Auctores adducit de ca-
suali homicidio pariter affirmantes. Et in Societa-
te nostra extat illud, de quo in Compendio Verb.
Dispensatio §. 2. à Paulo Tertio concessum, vt in
Bullario pag. 48. iuncto per communicationem
quod in Monumentis Minorum habetur fol. 144.<marginalia>Priuilegium|Societatis.</marginalia>
Concess. 352. Sic enim ibi: Præpositus Generalis, &
de eius licentia Prouinciales, ac eorum Vicarij & loca
tenentes, possunt cum Religiosis Societatis defectum
natalium quouis modo patientibus, & quauis ex caussa
irregularibus, præterquàm homicidij voluntarij, bi-
gamiæ, & mutilationis membrorum, postquàm in So-
cietatis Ordine vota emiserint, dispensare, vt ad Sacros
Ordines, & corum vsum, & vt prædictum defectum
natalium patientes ad quamlibet administrationem
Societatis, eligi, recipi, & assumi, licitèque eam ex-
ercere possint. Sic ibi, addita iuxta vsum huiusmo-
di facultatis statim explicatione ita se habente:
Hæc facultas conceditur Prouincialibus. Si quis verò<marginalia>Explicatio|illius.</marginalia>
post ingressum in Societate inciderit in irregularita-
tem, quæ dicitur ex defectu lenitatis, conceditur et-
iam reliquis Superioribus & Confessarijs facultas
cum eo dispensandi. Vbi dubitari potest an cum
Nouitio, qui talem post ingressum Religionis
defectum incurrit, possint præfati dispensare?<-P>@@

<-P>quia Nouitius vere dicitur ingredi Religionem,
& hoc solùm videtur exigere declaratio, dum di-
citur, Si quis verò post ingressum in Societatem.
Aliunde autem non videtur admittendum, quia
declaratio regulanda venit per tenorem priuile-
gij, supra quod cadit: in illo autem dicitur: Post-
quàm in Societatis Ordine vota emiserint. Quod
quidem distinctione videtur componendum, vt
qui in eo, qui in Nouitiatu ante biennium vota
emisit dispensent omnes prædicti, sed non cum
alijs: quia tenor priuilegij de votis post biennium
minimè cum ea præcisione proponitur, neque
Paulus Tertius id in sua apposuit concessione, sed
verbis eisdem vsus: & cùm res fauorabilis sit ex-
tendenda, est iuxta nuper exhibitum Dom. Arau-
xo doctrinam. Quòd si circa hoc quisquam hæ-
serit, & rem scrupulis obnoxiam reputauerit, ha-
bet in Bulla Cruciata perfugium, cuius circa hoc
vsus non est in Societate prohibitus, quidquid
circa reseruata cum Nouitijs sit, de quo in The-
sauro à nobis dictum Tomo 1. Tit. 5. nu. 285. &
340. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>348.</absatz-nummer> Si quæras quid nomine homicidij volun-<marginalia>Circa homi-|cidium vo-|luntarium.</marginalia>
tarij intelligatur, Respondeo in Societate suas esse
speciales leges sibi notas, pro quibus & specialis
declaratio prodijt auctoritate Congregationis
Generalis vndecimæ, recognoscenda Superiori-
bus cùm casus occurrerit circa admittendos. Circa
admissos autem, si quidquam (quod Deus auer-
tat) generis huiusce contigerit, communis do-
ctrina est homicidij voluntarij nomine illud intel-
ligi, quod est iniustum. Et ita intelligendum
Concilium Tridentinum Sessione 24. Cap. 6. de<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Reformat. Nec solùm iniustum, sed intentum &
volitum in se, pro quo Doctores complures con-
gerit Barbosa in Collectaneis ad Concilium idem n.<marginalia>Barbosa.</marginalia>
30. Licet de casu in eodem Capite contento sint
plures aliter sentientes, quibus videtur non posse
Episcopum in homicidio dicto dispensare, quos
recenset num. 31. §. Contra. Licet autem Dom.<marginalia>D. Arauxo.</marginalia>
Arauxo existimet quodlibet homicidium etiam
iustum propriè dici tale, & ex ea parte posse in
citato Capite Concilij ptohibitum reputari; ni-
hilominùs id negat, & prohibitionem circa ho-
micidium iustum aliunde existimat deducendam,
quia scilicet non est irregularitas ex delicto. Sic
Quæst. citata n. 8. & 1. 2. Tomo 1. Quæst. 76. Arti 4.
Dubit. 4. n. 13. vnde casus omnes, quos stante prę-
dicta intelligentia homicidij voluntarij Doctores
asserunt esse ab Episcopo dispensabiles, possunt
etiam à Prælatis Religionum virtute priuilegij
dispensari, de quibus citatus Barbosa nu. 32. &
seqq. Dispensari inquam siue ad Ordines Sacros,
siue ad eorum vsum in Ordinatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>349.</absatz-nummer> Sed quia Concilium limitationem addit<marginalia>In Religione|quomodo|non occult&#x0169;|accipiendum|circa dispen-|sationem.</marginalia>
satis notam Ex delicto occulto, dubitari meritò
potest an si delictum homicidij in Religiosis oc-
cultum non fuerit, tale tamen vt nomine homi-
cidij voluntarij non veniat, quod etiam secun-
dùm aliquos debet esse per industriam, aut ex
proposito, vel per insidias, possit nihilomi-
nus dispensatio supra illud cadere, cùm non
videatur excepta, & priuilegium debeat am-
plè interpretari; quod quidem in casu præsenti
retenta proprietate significationis secundùm re-
ceptam Doctorum acceptionem, pro qua Bar-
bosa supra nu. 35. & apud eum Nicolaus Garcia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0098.jpg/>
@@1@<SE98>Circa dispensationem in homicidio pro Religiosis. 83
<duolan 2><-P>& Bossius: etiam sine ampliatione videtur locum
habere: neque enim ampliatur quod iuxta pro-
prietatem significationis accipitur, neque fauor
aliquis pro eo est necessarius, & ita quidem vide-
tur. Pro quo circa dispensationem Episcopi iuxta<marginalia>Quod dica-|tur casuale|iuxta ali-|quos.</marginalia>
facultatem Concilij stat Diana Parte 7. Tractat. 2.
Resol. 31. pro eodem adducens PP. Henriquez &
Auilam, Carpensem, Suarium, & Marchinum
loquentes de homi cidio casuali. Et tale etiam esse
cùm est volitum in se, sed ex repentina rixa ex-
ortum, tenent apud ipsum Resolut. 32. Caspensis,
& Mazuchellus. Sed Parte 12. Tract. 1. Resol. 104.
§. Nota tamen, vbi pro sententia à se tradita citat
Verricellum in Quæstionib. moral. Tract. 8. Quæst.<marginalia>Diana.</marginalia>
60. nu. 3. sic scribit: Tamen re meliùs considerata
nunc talem sententiā non approbo, & ideò dico quòd in
irregularitate ex homicidio, si homicidi&#x0169; sit publicum,
Episcopus non potest dispensare nisi ad Ordines mi-
nores, & ad beneficium simplex. Ratio est, quia iure
antiquo hoc tantùm poterat, & Concilium circa hoc
nihil innouauit: & ita tenet Leßius in 3. p. D. Tho-<marginalia>Si publicum|an possit ab|Episcopo|dispensari.</marginalia>
mæ. Cap. 5. de irregularitate Dub. 4. nu. 36. & alij,
& obseruat stylus Curiæ Romanæ. Sic ille: qui li-
cet ita à se dicta retractet, non tamen prioris sen-
tentiæ probabilitatem inficiatur, quæ præter au-
ctoritatem Doctorum eumdem propugnantium
magnum habet Tridentino in Concilio funda-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
mentum Sessione 14. Cap. 7. Sic enim ibi. Cùm
etiam qui per industriam occiderit proximum suum,
& per insidias, ab altari auelli debeat, qui sua vo-
luntate homicidium perpetrauerit &c. Si verò homi-
cidium non ex proposito, sed casu, vel vim vi repel-
lendo, vt quis se à morte defenderet &c. committa-
tur loci Ordinario, aut ex caussa Metropolitano, seu
viciniori Episcopo, qui non nisi caussa cognita, &
probatis precibus ac narratis, nec aliter, dispensare
possit. Sic Concilium: vbi vltima verba satis in-
dicant non agi de homicidio occulto, cùm &
caussæ cognitio, & probatio precum ac narrato-
rum debeant præcedere, vt sit locus dispensationi.
Et illa quidem tunc iure quodammodò debita as-
seritur, quando homicidium neque per insidias,
neque per iudustriam factum deprehenditur: qui-
bus additur, Non ex proposito, vt sit præcedentium
explicatio: vnde homicidium ex repentina ri-
xa subsecutum fauorabili dispensationi subster-
nitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>350.</absatz-nummer> Licet ergo verba illa, Qui sua voluntate<marginalia>Exacta pro|eo explicatio,|iuxta Con-|cilium.</marginalia>
homicidium perpetrauerit, omne illud videantur
comprehendere, in quo absolutè occidendi vo-
luntas directa fuit, non ita tamen accipienda, sed
quasi explicatio præcedentium: vnde non addita
particula &, aut alia similis, sed homicidij quali-
tas explicata, de quo in Sacro textu, scilicet Exodi
21. v. 14. ita habetur: Si quis per industriam occi-<marginalia>Exodi 21.|v. 14.</marginalia>
derit proximum suum, & per insidias: ab altari meo
auelles eum, vt moriatur. Esse autem diuersam ra-
tionem habendam de occidente aliter, ex ibidem
dispositis patet, dum sic dicitur vers. 12. & 13.
Qui percusserit hominem volens occidere, morte mo-<marginalia>Vers. 12. &|13.</marginalia>
riatur. Qui autem non est insidiatus, sed Deus illum
tradidit in manus eius, constituam tibi locum, in-
quem fugere debeat. Non ergo decreti rigor su-
per aliud cadit homicidium ab eo, quod sacra
lex, cui inniti placuit, indicauit. Et idem quod
in illa occisionis discrimen appositum, pro re-
gula est dispositionis acceptum; aliàs non aptè<-P>@@

<-P>diuinæ legis ordinatio pro fundamento fuisset
collocata.</P>
<P>  <absatz-nummer>351.</absatz-nummer> Quidquid autem de hoc sit, etiamsi de-<marginalia>Religionum|ampliùs|quam Epis-|coporum fa-|cultas erga|alumnos.</marginalia>
mus homicidium, circa quod est controuersia, à
dispensatione Episcopali Concilij fuisse auctorita-
te reiectum: in Religiosis tamen alia videtur esse
ratio, quia priuilegium eisdem concessum non
habet illam differentiam à Concilio appositam,
publici & occulti, sed est absoluta concessio, non
limitanda, cùm à Pontificibus non fuerit limitata.
Neque incredibile videri debet plus illis quàm
Episcopis fuisse concessum, cùm in hoc genere
id exploratum habeamus: quilibet siquidem
Confessarius Societatis potest cum eiusdem So-
cietatis alumno circa irregularitatem ob defe-
ctum lenitatis incursam dispensare, vt vidimus n.
347. quod tamen, vt etiam vidimus, negant Epis-
copis plures grauesque Scriptores. Quod & in
dispensatione circa gradus prohibitas pro matri-
monio contrahendo in priuilegijs Indicis est cer-
nere, quod alibi dedimus, eius imparitatis reddita
ratione. Quia verò Religiones omnes circa deli-
ctum hoc peculiares habent leges (quamuis in
Societate nulla hucusque posita reperiatur) raris-
simè eueniet vt ad dispensationem publicam ve-
niatur. Vnde non est cur ex prædicta ampliatio-
ne scandalum, aut graue aliud inconueniens pos-
sit timeri.</P>
<P>  <absatz-nummer>352.</absatz-nummer> Et quidem casu notæ maioris id graues<marginalia>Ampliatio|facultatis|Episcoporum|etiam in non|occulto, iux-|ta aliquor&#x0169;|sententias.</marginalia>
non causantur Scriptores, dum dicunt posse Epis-
copum dispensare, quamuis delictum sit dedu-
ctum ad forum contentiosum, si iam fuit finito
iudicio punitum, & ita circa maximè notorium,
sic accipientes quod est à Concilio Tridentino
dispositum citato Cap. 6. prohibente absolutionem
quando delictum est ad forum contentiosum de-
ductum. Sic enim Patres Henriquez, Auila, Re-
ginaldus, Sancius, Santarellus, Gaspar Hurtadus,
Diana, & Marchinus apud Barbosam ibi nu. 4. Id
quod etiam est cernere in eiusdem Concilij dis-
positione citato Cap. 7. de quo nu. 349. dum enim
caussæ cognitio ijs committitur, de quibus ibidem,
res aut supponitur, aut redditur notoria. Et quam-
uis Barbosa ibi n. 17. dicat huiusmodi caussæ co-
gnitionem posse ab Ordinario fieri sine ordine ac
figura iudicij, & testibus non receptis in forma
iudicij & non iurantibus, quod multis firmare ait
P. Thomam Sancium Lib. 3. de Matrimonio Disput.
8. nu. 4. vbi tamen nec verbum circa præsentem
dispositionem, sed generalis alia circa casus, in
quibus aliquorum conscientiæ, aut iudicio pru-
denti remittitur, an quidquam fieri aut non fieri
oporteat, quod in negotio præsenti aliter se ha-
bet. Quamuis inquam ita sit quod dictus Auctor
affirmat, id quidem necessitatem iudiciariæ pro-
bationis in Ordinario remouet, sed non potesta-
tem: vnde potest vt sibi bene visum fuerit in co-
gnitione caussæ procedere. Et etiam si non ita
procedat, talis esse potest cognitionis necessitas,
vt multi in ea interuenire testes debeant, ex quo
dubitari nequit quin publica sit reddenda. Non
ergo debet publicitas effectui dispensationis in
casibus summo consilio & animaduersione à Se-
de Apostolica concessis, obstare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0099.jpg/>
@@1@<SE99>84 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio VI.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>circa approbationem Confessariorum &
Prædicatorum, pro Religiosis præ-
sertim vtilia multa.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>353.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Icta de hoc in Thesauro non pauca<marginalia>Lezana vt|explicet Bre-|ue Inno-|centij X.|circa con-|trouersiam|Religionum|cum Episco-|po Anglo-|politano.</marginalia>
Tomo 2. Tit. 12. nu. 180. & 181. &
331. & seqq. & Tit. 16. num. 91.
quoad Confessarios. Circa prædicationem autem
Tit. 12. nu. 329. 331. 332. 333. & 339. & hoc
loco tantùm addendum aliquid, cui Auctores
postmodùm visi materiam præstiterunt. Longa
illa Religionum cum Angelopolitano Antistite
concertatio eum habuit exitum, quem Innocen-
tij X. Breue peremptorium dedit à Lezana addu-
ctum Consulto 40. circa quod n. 111. & seqq. hæc
habet: Primo non dici in eo Ad perpetuam rei me-
moriam, sed Ad futuram: quia Congregationi
suum reseruatum ius, vt meliùs informata possit
aliter iudicare. Secundo decisionem dictam dire-
ctè & per se de Episcopo, & eius Episcopatu ac
de Patribus ac Prouincia, aut Nouæ Hispaniæ
procedere, quia fuerunt partes litigantes: indi-
rectè verò ac veluti per accidens de alijs Episco-
pis, Episcopatibus ac Religionibus Indiarum, ma-
ximè in illis partibus. Tertio, in prædicto Breui
supponi Bullam Gregorij XV. quæ incipit In-
scrutabili Dei prouidentia non esse pro regnis
Hispaniæ suspensam ab Vrbano VIII. in Breui à
se viso, & ab alijs relato. Nihilominùs quia in re-
gistris eiusdem Vrbani non est inuentum post
tres menses diligenter quæsitum: ideò sacram
Congregationem in Decretis & Declarationi-
bus ab Innocentio approbatis supposuisse semper
dictam Bullam Gregorij esse in viridi obseruan-
tia in Hispaniarum regnis. Cùm verò posteà re-
pertum fuerit (Deo sic prouidente) nec reuoca-
tum fuerit ab Innocentio, sicut nec fuerat ab
Vrbano, censendum esse manere sua in vi ac vi-
gore, & proinde iuxta ipsum in hac & similibus
caussis in regnis Hispaniarum indies emergenti-
bus, esse iudi candum. Sic ille habet, statim di-
ctum Vrbani Breue subnectens. Ex quibus ha-
betur responsionem ad Quæsitum 4. de quo in
Breui Innocentij pro parte Societatis, scilicet, An
Episcopus possit cum censuris procedere contra Re-
gulares exemptos, si inobedientes fuerint in Confes-
sionibus audiendis, vel prædicatione verbi Dei? &
hoc an vigore Concilij Tridentini, vel per quem Ca-
nonem? Ad quam sic: Respondetur posse procedere,
non quidem in vim Concilij Tridentini, sed in vim
Constitutionis Gregorij XV. quæ incipit, Inscrutabili
Dei prouidentia. Habetur inquam vim non reti-
nere, sicut neque etiam ad Dubium 10. ex parte
aduersantis: vbi de necessitate approbationis ad
Confessiones, & licentiæ ac benedictionis ad
prædi candum agitur, & eodem modo proce-
dit.</P>
<P>  <absatz-nummer>354.</absatz-nummer> Circa Controuersiam eamdem locutus D.<marginalia>Dom.|Arauxo.|quid sentiat|circa illud.</marginalia>
Arauxo Tract. 1. Quæst. 8. n. 17. & seqq. & Tract.
3. Quæst. 30. n. 11. & 14. Et concludit Declara-
tionem Innocentij habendam pro re iudicata,
nec Societatis priuilegia, quæ refert, maiorem<-P>@@

<-P>vim habere, quàm sit ea, quæ præfata Declara-
tione statuitur: Fecerat autem mentionem Con-
stitutionis Gregorij XV. & reuocationis eiusdem
per Vrbanum VIII. nu. 16. pro quo & citat Le-
zanam Tomo 1. Cap. 10. vbi de eo nihil; de quo
tamen Cap. 19. n. 36. Itaque videtur huic Scrip-
tori, qui pro Societatis iustificātione in progres-
su caussæ doctè discurrerat, stante Declaratione
prædicta, eidem penitus inhærendum. Benè ve-
rum est non videri ab ipso perlecta Lezanæ Con-
sulta, quæ tamen videri, vtpotè ante annos ali-
quot edita, potuerunt. Quibus præmissis.</P>
<P>  <absatz-nummer>355.</absatz-nummer> Dico Primò. Responsa Innocentij X.<marginalia>Responsio|Innocen. X|Vrbani VIII|dispositioni|non obstant.</marginalia>
de quibus dictum, non tollunt id, quod Vrbani
VIII. Breue reuocatorium importat, & ita iu-
xta illud accipienda. Id constat verbis responso-
rum prædictorum attentis: In vim Censtitutionis
fel. record. Gregorij XV. In vim Constitutionis Gre-
gorij XV. Igitur non maiorem vim suæ vult deci-
sioni conferre, quàm sit ea, quæ ex vi Constitu-
tionis Gregorij constet haberi. Atqui ex vi Con-
stitutionis prædictæ nullam habet, cùm euidenter
constet fuisse reuocatam: ergo neque Innocentij
decisio. Vbi nequit dici voluisse Innocentium
Gregorij Constitutionem suo Decreto roborare,
quidquid de Breui Vrbani fuerit, cuius nullam
fecit conditionalem mentionem. Nam contra
hoc est voluntatem Pontificis & Sacræ Congre-
gationis satis exploratam circa hoc fuisse, dum
diu est retardata resolutio Breui diligenter quæ-
sito, neque inuento, ne scilicet contra illud dis-
positio Religionibus incommoda proferretur:
aliàs quid opus erat adeo prolixa inquisitione?</P>
<P>  <absatz-nummer>356.</absatz-nummer> Explicatur ampliùs & roboratur. Nam<marginalia>Amplior ex-|plicatio &|probatio.</marginalia>
Breue Vrbani non est reuocatum: ergo vim
suam retinet. Consequentia est legitima, & an-
tecedens probatur. Quia si reuocatum fuisset,
maximè responsis Innocentij adductis: Atqui il-
lis reuocatum non est: ergo absolutè dicendum
est non fuisse reuocatum. Maior est certa, quia
nullum aliud reuocationis extat fundamentum.
Minor autem ostenditur, quia in verbis respon-
sorum talium nullum est quod reuocationem in-
dicat, & decisio stare cum Breuis eiusdem condi-
tione potest, vt scilicet dum non apparet, priori
stetur decisioni, & in materia adeò odiosa Reli-
gionibus non quælibet contrarietatis vmbra, sed
apertum est lumen requirendum. Exemplo res
clarescet. Petit quis ab aliquo debitum, pro quo
instrumentum legitimum repræsentat. Respon-
det debitor iam solutum, & solutionis chirogra-
phum apud se extare, de cancellando aut rumpen-
do alio minùs prouidus. Quærit, nec inuenit,
vnde à iudice ad solutionem compellitur in vim
legitimi instrumenti. An proptereà si chirogra-
phum solutionis postea inueniatur, sententia iu-
dicis vim habebit? Minimè gentium: quia con-
ditionem illam præ se ferebat imbibitam, dum-
modò solutionis chirographum non exhibeatur.
Ita ergo in præsenti casu.</P>
<P>  <absatz-nummer>357.</absatz-nummer> Dico Secundò. Nolentibus Episcopis<marginalia>Episcoporum|censuræ ad|forum inte-|rius non|transeunt &$unclear|casu dicto.</marginalia>
præfatæ resolutioni deferre, & censuras iaculan-
tibus, nihil illæ in foro conscientiæ valent: vnde
id tunc faciendum quod in similibus prudentia
admonet, vt scilicet vitentur scandala, & ijs ces-
santibus sine scrupulo aliquo sacris operentur.
Quod quidem circa prædicationem non videtur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0100.jpg/>
@@1@<SE100>De approbatione Confessariorum ac Prædicatorum. 85
<duolan 2><-P>ita fieri posse, cùm sit publica futura. & de præ-
dicatione loquendo, præter auctoritatem, quam
Gregorius XV. sua in Constitutione præbet Epi-
scopis, existimat Dom. Arauxo eam etiam habe-
re in vim Concilij Tridentini Lateranensis Tertij
sub Leone X. Sessione 11. vbi de hoc extat De-
cretum, de quo & in Bulla eiusdem Pontificis,
vbi excommunicatio, & interdictio ab officio
prædicationis contra illos in officio eôdem pręci-
pites decernuntur. Pro quo in citata Quæst. 30. n.
12. & 15. Propter quod etiam censet potuisse
Episcopum cum censuris Religiosum ab officio
prædicationis non solùm pro Ecclesijs suæ di&#x0153;ce-
sis, sed penitus arcere: qui cùm fuisset prohibi-
tus ob iustam caussam, ne in Ecclesijs Parochia-
libus, aut etiam in sui Conuentus propria prædi-
caret, nihilominùs contra Episcopi prohibitio-
nem, & monitorium ipsi notificatum, semel in
Ecclesia sui Ordinis prædicauit. Sed certè ex com-
municatio illa, sicut & aliæ eiusdem Concilij, val-<marginalia>Excommu-|uicationes|Concilij La-|teran. 3. non|recepta.</marginalia>
dè dubiæ sunt, & graues Scriptores affirmant il-
las non fuisse receptas, in quibus sunt Caietanus,
qui Concilio interfuit, Bertholomæus Carranza,
& Nauarrus, quos adducit P. Suarez Tomo 5. in 3.
p. Disput. 22. Sect. 6. nu. 8. vbi p&#x0153;nam prædictam
valde rigorosam esse asserit, & ob in certitudinem
valoris illius, sicut & aliarum Concilij eiusdem,
ipsarum declarationem omittendam iudicauit.
Pro quo & P. Filliucius Tomo 1. Tract. 15. nu.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
177. Bonacina Tomo 3. Disput. 2. Quæst. 5. Pun-
cto 2. num. 1. & alij passim. Præterquam quòd
non quilibet prædicationis excessus præfatis p&#x0153;-<marginalia>Qui excessus|Prædicato-|rum censuræ|subijciatur.</marginalia>
nis dignus à Concilio reputatus, sed qui ibidem
expressus, scilicet contra sensum Scripturæ in
Ecclesia receptum pronuntiare, prophetias fun-
damento carentes vt de tempore Antichristi,
proferre, de Episcopis ac Prælatis alijs, & Su-
perioribus scandalosè detrahere, ac eosdem in-
temperanter reprehendere. Si ergo caussa illa,
quæ iusta dicitur, ob quam dictus Religiosus
est prædicare prohibitus, aliquid ex prædictis
non habuit, non potuit in vim præfati Conci-
lij Decreti p&#x0153;nis ab eodem constitutis aggra-
uari.</P>
<P>  <absatz-nummer>358.</absatz-nummer> Addit citatus Scriptor miracula falsa aut<marginalia>Quid circa|falsa mira-|cula prædi-|cantes.</marginalia>
incerta in eodem Decreto comprehensa, supra
quæ cadere ait p&#x0153;nas ibidem assignatas. Sed
hoc negat P. Suarius suprà, & post eum Bona-
cina nu. 10. quia licet in narratione illius Con-
stitutionis mentio fiat de huiusmodi miracula
prædicantibus, nihilominùs verba dispositiua il-
los comprehendunt: dispositio enim illius Bul-
læ incipit ab illis verbis: Sacro approbante Conci-
lio statuimus & ordinamus &c. nec vllo modo ex-
primit denuntiantes huiusmodi miracula: in ma-
teria autem p&#x0153;nali non est facienda extensio vl-
tra verba dispositionis. Quæ quidem doctrina
est obseruatione digna, licet hoc loco non ca-
reat difficultate, quandoquidem in narratione
falsorum miraculorum eadem videtur esse ratio,
nec appareat caussa, propter quam à p&#x0153;narum
debuerit incursione secerni, cùm valde aduer-
setur Christianæ fidei sinceritati, & ex eo fiat vt
verissima miracula in dubium possint reuocari.
Sed nihilominus Doctorum adeò grauium iudi-
cio plurimum est hac in parte, sicut in alijs defe-
rendum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>359.</absatz-nummer> Sed quia non videtur carere probabili-
tate Decretum Concilij prædictum vim habe-
te, quod & tenet Naldus verb. Prædicare num. 5.
sicut & id, quod de falsis miraculis est dictum,
si fortè Episcopus excommunicatum declaret
Religiosum circa ea prolapsum, quid tunc fa-
ciendum? In primis id statuo, diuersam esse ra-
tionem in istis, ac in casu, de quo est quæstio,
& nostra resolutio procedit. Nam cùm cuiden-
ter constet de Breui Vrbani VIII. intento, pro
certò habendum est Episcopum vti Censuris
non posse contra delinquentes; vnde secluso scan-
dalo possunt ita se gerere, ac si nihil contra ip-
sos fuisset ea de caussa probatum. Si autem quis
contendat id tantùm esse probabile, occurrit
aliquorum doctrina asserentium in his casibus
standum esse pro iudicio, & ita teneri sic excom-
municatum parere, tam in exteriori homi-
num conuictu, quam in occulto, quia senten-
tia iudicanda iusta; & si contra quis fecerit, in-
cidet in omnem p&#x0153;nam à iure stabilitam, quia
iam est peccatum inobedientiæ etiam in occul-
to contra sententiam excommunicationis. Sic
P. Vasquez, de Censuris Dub. 11. de Excommuni-
catione nu. 23. secutus ex parte solum. Contra-
rium tamen tenet Diana Parte 5. Tractatu 9.
Resolut. 29. secutus P. Luisium Turrianum, Vil-
lalobum, Caietanum, & Nauarrum, in casu,
in quo reuera valida non sit sententia, secus si
valida: nam si valida est, ergo & excommuni-
catio. Videtur autem prædictus Auctor in As-
sertione sua non penitus conquiescere; adductis
enim verbis Henrici de Villalobos, qui ait ta-<marginalia>Villalobos.</marginalia>
lem sententiam ligare, quamuis secundùm alios
sit nulla, nec posse subditum agere contra illam,
quamuis contrariam amplectatur, subdit: Quod est<marginalia>Diana.</marginalia>
valde notandum à iudicibus laicis quando excommu-
nicantur ab Episcopis, licet pro se habeant opinio-
nem probabilem.</P>
<P>  <absatz-nummer>360.</absatz-nummer> Videtur autem in prædictorum om-
nium assertis non leuis difficultas. Nam eo ipso
quod quis opinionem sequitur probabilem, non
peccat mortaliter: ergo neque excommunica-
tionem incurrit. Antecedens eam habet certitu-
dinem, quam vidimus in Appendice sectionis
1. & esse saltim moralem, etiam quando quis
sequitur opinionem minùs probabilem, de quo
præsertim num. 151. & seqq. Consequentia au-
tem admittitur communi sensu Doctorum. Ex
quo in casu nostro id habemus, quod est con-
trarium prædictorum Doctorum positioni, sci-
licet excommunicationis sententiam contra cum
latam, qui opinionem est probabilem amplexus,
eum in foro animæ non ligare.</P>
<P>  <absatz-nummer>361.</absatz-nummer> Si dicas ex opinionibus, in quorum ali-
quis operatur conflictu, vnam esse veram debe-
re, aliam falsam: si ergo Episcopus excommu-
nicet eam secutus, quæ re ipsa vera est, neces-
sariò illam effectum habituram, aliàs vera non
erit, cùm omnino careat eftectu: & ita semper
excommunicationes tales erunt frustraneæ, im-
mò & illicitæ, propter eamdem rationem. Si
inquam hoc dicas, distinctione illud expedien-
dum. Aliquando enim excommunicatio cadit
supra culpam manifestè talem, licet sub opi-
nione sit potestas iudicis ad eamdem infligen-
dam. Et tunc si reipsa sententia affirmans posse<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0101.jpg/>
@@1@<SE101>86 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio VI.
<duolan 2><-P>illam p&#x0153;nam infligere, vera sit, ligabit coràm
Deo & hominibus delinquentem. Item, po-
test contingere vt potestas iudicis certa sit cir-
ca culpam aliquam, est autem tantùm proba-
bile quempiam in eamdem fuisse prolapsum:
tunc etiam si reuera culpa mortalis fuit, ex-
communicatio delinquentem implicabit. Præ-
tereà cadere potest supra actionem probabiliter
culpabilem, si secundùm se inspiciatur, quia se-
cundùm vnam sententiam talis est, cùm iuxta a-
liam non sit talis: practicè autem honesta est, aut
saltim non grauiter culpabilis, quia operans pro-
babilem esse opinionem sciens eam à culpa
vindicantem, ei se accommodat, & ita incul-
pabiliter operatur. Et supra hanc cadere excom-
municatio nequit, quæ reipsa habeat effectum;
neque esse opinio probabilis potest, iuxta quam
fulminari p&#x0153;na talis possit. Quòd si nihilomi-
nùs inueniantur Doctores asserentes in casibus
quibusdam posse id fieri, non ideò est quòd exi-
stiment supra actionem inculpabilem posse ca-
dere; sed quia cùm iudici de actionum qualita-
te, & sint generis periculo obnoxij, id faciunt
in externo foro, suo animæ foro reseruato, &
exempli ratione habita, vt alij in officio conti-
neantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>362.</absatz-nummer> Et iuxta hæc procedit doctrina Ioannis
Sancij in Selectis Disput. 44. n. 27. & 28. vbi pro-<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
bat non posse Episcopum punire eum; qui in
administratione Sacramenti P&#x0153;nitentiæ proba-
bili est vsus opinione: est enim contra omnem ra-
tionem, & diuinas ac humanas leges innoxium<marginalia>Episcopus|an punire|eum possit|qui probabi-|liter opera-|tus.</marginalia>
puniri, cum p&#x0153;na supponat culpam. Adducit
autem ibi casus speciales, de approbato ab vno
Episcopo, vbique excipiente Confessiones, & de
Parocho in aliena di&#x0153;cesi easdem auscultante ha-
bentium priuilegium, aut proprijs Parochis con-
sentientibus, præsertim si constaret Confessa-
rium de incertitudine opinionis p&#x0153;nitentem mo-
nuisse. Et tandem quidquid de hoc sit, ex mente
propria concludit Sacerdotes posse eligere Con-
fessarios vbicumque approbatos ex consuetudine
à Prælatis consentientibus approbata, ne ex de-
fectu copiæ Confessariorum omittant celebrare,
quod Beia, Viualdus, & Nauarrus apud ipsum
iam anteà fuerant assectati. Et eum adducit Dia-
na Parte 3. Tract. 4. Resolut. 110. Quod quidem<marginalia>Diana.</marginalia>
cùm de p&#x0153;na absolutè proferat, de excommuni-
catione est à fortiori accipiendum, quæ grauissi-
ma sanè est. Quia verò illa post factum imponi
nequit, iuxta communem Doctorum sententiam,
ex ea parte benè infertur sic Confessiones au-
dientibus infligi non posse. Vt ergo casus habere
locum possit, sic debet ille constitui, vt Episco-
pus in sua di&#x0153;cesi sub excommuni cationis p&#x0153;-
na præcipiat ne quis Sacerdos nisi à se approba-
tus, Confessiones audiat tempore Iubilei, aut vir-
tute Bullæ Cruciatæ. In quo quidem currit reso-
lutio prædicta. Quia cùm sit probabile audire
posse, idque ratione iurisdictionis à Pontifice con-
cessæ, non potest Episcopus probabilitatem opi-
nionis talis euertere, quam neque Pontifex infi-
ciandam arbitratur. Si autem probabilitate non
negata, nihilominùs p&#x0153;nam prædictam ipso facto
proclamaret, id tunc, quod iam diximus, facien-
dum,</P>
<P>  <absatz-nummer>363.</absatz-nummer> Non probat autem prædictus scriptor id<-P>@@

<-P>quod tradit P. Thomas Sancius Lib. 1. in Decalo-<marginalia>P. Sancius</marginalia>
gum Cap. 12. n. 38. scilicet excusari Episcopos pu-
nientes peregrinos, qui legibus oppidi, per quod
transeunt, non subduntur, ex eo quod Episcopi
opinionem probabilem sequantur. Nec scire se ait
qua ratione P. Henriquez Lib. 7. Cap. 12. nu. 4. in<marginalia>P. Hentl.|quez.</marginalia>
Commento. I. O. in fine, prædictam sequens opinio-
nem dicat temperatè vtendum ea esse, vbi Episco-
pi ægrè ferrent, aut multi ex sapientibus contra-
dicerent, communi scandalo exorto: cùm scan-<marginalia>Vtriusque|doctrina|defensa.</marginalia>
dalum passiuum esset, sumptum iniustè, & non
datum. Sed certè in P. Sancio nihil improbandum
occurrit, quia ipse non probat modum illum pro-
cedendi, sed excusat ex eo qnòd probabilem sen-
tentiam sequantur, iuxta quam iudicat se punire
posse: licet enim, vt diximus, certum sit eum, qui
secundùm opinionem probabilem operatur, non
peccare, & ita nec posse puniri legitima conse-
quentia deducatur, non tamen illa est adeò certa,
vt opposita apud omnes sit improbabilis: & ita
possunt prælati iuxta eandem procedere, cùm sibi
viderint expedire. Quo euentu circa forum ani-
mæ nihil efficient, cùm absit culpa: quæ tamen
probabiliter est in actione ipsa secundùm se, de
cuius inculpabilitate non constat Episcopis, vt
nuper dicebamus. Monitum autem P. Henriquez
prudentissimum est: quis enim temperatum vsum
opinionis non esse laudandum asseueret? qui & in
priuilegijs vbi extra opinionem res agitur, omnes
admonent retinendum. Neque ita exploratum est
anscandalum in eo casu passiuum sit, & non da-
tum, licet quis iure suo vtatur. Cùm enim grauis-
simi sint Doctores asserentes multoties præcep-
tum sub mortali obligans esse prætermittendum
ne sequatur scandalum, vt videri potest paud Dia-
nam Parte 5. Tract. 7. Resol. 21. quantò id potiùs
existimabunt actionibus, de quibus præceptum
nullum est? Pro quo & videndus Auctor idem
Resol. 31. Licet autem circa dicta sint diuersimodè
sentientes, & citatus Sancius cum eisdem sentiat,
non ideò iuxta opiniones alias procedentesdebent
reprehendi, & quidquid aliquis ex proprio iudi-
cio profert, tamquàm oraculum venditandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>364.</absatz-nummer> Circa id verò quod de Sacerdotibus dictum
est, potentibus eligere quemlibet approbatum,
obseruandum est iuxta Decretum Sacræ Roma-
næ Generalis Inquisitionibus die 24. Septembris
an. 1665. auctoritate SS. Dom. Alexandri. VII.
roboratum, hanc propositionem tamquàm scanda-<marginalia>Decretum|Alex. 7.|contra Pro-|positionem de|facultate|Pa rochiad|confit endum|non appro-|bato.|P. Gaspar|Hurtadus.|eam non|docuit.</marginalia>
losam vt minimùm prohiberi: Qui beneficium
Curatum habent, possunt sibi eligere in Confessarium
simplicem Sacerdotem non approbatum. Videri au-
tem posset alicui assertam illam à P. Gaspare Hur-
tado Disp. 10. de P&#x0153;nitentia difficult. 12. §. Tertiò
idem, vbi sic ait: Tertiò idem conuenit Parochis, &
omnibus alijs Sacerdotibus etiam simplicibus, ex iure
consuetudine introducto. Sic ille. Sed verò res ali-
ter se habet, nam intelligendus est de electione
Confessarij approbati iuxta sententiam, de qua
diximus à bonis Auctoribus approbatam. Id quod
colligitur ex ijs, quæ circa electionem alijs con-
cessam ibidem adstruit, in quibus absque dubio
approbatio est asserenda, id quod Difficultate se-
quenti ampliùs declarat, & tantùm posse conce-
dit vbi non est Decretum Concilij Tridentini
receptum. Vnde non benè aliqui sententiam à
Pontifice damnatam dicto Patri tribuerunt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0102.jpg/>
@@1@<SE102>Circa Profeßionem in Societate IESV resolutiones &c. 87
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>365.</absatz-nummer> Neque ex eo quòd damnatio Pontificia<marginalia>Non solùm|Parochos, sed|Sacerdotes|sæculares|damnatio|tangit.</marginalia>
circa Parochos tantùm decernat, colligere vllo
modo quisquam possit de simplicibus Sacerdoti-
bus aliam esse rationem, eo quod exceptio fir-
met regulam in contrarium. Pro quo & adduci
ea ratio possit, quòd scilicet ad conscientiam Pa-
rochi dirigendam maius sit scientiæ & prudentiæ
præsidium requisitum, quia Parochiales obliga-
tiones multæ & grauissimæ sunt. Non inquam
colligere id quisquam, nisi cum enormi errore
potest, quia præfati Decreti alius est sensus valde
tali existimationi contrarius. Constat enim ex
Concilio Tridentino Sessione 23. Cap. 15. de Re-<marginalia>Concilio|Tridentin.</marginalia>
formatione, nullum etiam regularem posse sæcu-
larium, etiam Sacerdotum, Confessiones audire
sine Episcopi approbatione. Circa quod respectu
Sacerdotum nullum est priuilegium hucusque
concessum, sicut neque consuetudo. Immò ne-
que vt approbati eligi generaliter possint, illa
ostendi potest, vt benè probat Cardinalis Lugo,
Disput. 19. de P&#x0153;nitentia nu. 6. licet sit probabile
illam extare, vt dictum nu. 362. Vnde communis
Doctorum sensus pro hac irrefragabili veritate
iam inde à Concilij Tridentini publicatione scri-
bentium militauit. Pontifex ergo id supponens,
exceptionem illam sua damnatione percellit, quæ
alicui placuit existimanti in Parocho specialem
esse rationem, propter quam ei possit facultas di-
cta censeri concessa. Cùm enim iuxta senten-
tiam aliquorum, de qua Diana parte Parte 3.<marginalia>Diana.</marginalia>
Tract. 4. Resolut. 110. & 146. Parte 10. Tract. 16.
Resol. 75. & Parte 11. Tract. 4. Resol. 13. Parochus
possit exponere non approbatos, pro suis ouibus,<marginalia>Parochos|posse expone-|re non ap-|probatos, est|improbabile.</marginalia>
valde rationi consonum apparet, vt & ipse eli-
gere non approbatum queat. Et vt demus senten-
tiam dictam esse improbabilem, vt debemus dare
iuxta citatum Scriptorem, ob Decretum Sacræ
Congregationis contra illam publicatum, cuius
tenorem adducit Bassæus Tomo 1. verb. Confessa-<marginalia>Bassæus.</marginalia>
rius 3. n. 2. in quo præiuerat P. Suarius Tomo 4. in
3. p. Disput. 28. Sect. 4. n. 12. & 13. potest adhuc
ratio aliqua ex eo desumi, quòd Parochus in ijs,
quæ non sunt ipsi specialiter prohibita ab Episco-
po, amplam facultatem habet, etiam ad dispen-
sandum, iuxta multorum sententiam, & talem
videri exceptionem dictam, cùm aliàs Parochi
non videantur expressè Decreto Concilij gene-
rali Sacerdotis nomine comprehensi: sicut iuxta
aliquos nomine Regularis non intelliguntur Præ-
lati. Quæ quidem licet parui momenti sint, quia
tamen hominum ingenia sunt varia, possunt qui-
dem non parui, sed magni ab aliquibus reputari.
Contra quos Pontificia insurgit auctoritas dam-
natione præfata. Ex quo fit tantùm abesse vt
sententia illa sit aliquatenus approbata, dum su-
pra illam damnatio non cadit, quòd potiùs eidem
contraria ampliùs firmata sit, & ita eadem im-
probata.</P>
<P>  <absatz-nummer>366.</absatz-nummer> Videtur autem disquisitione dignissi-<marginalia>Cur senten-|tia dista sit|tolerata,|cum possit|conuenien-|tissimè pro-|hiberi.</marginalia>
mum, cur sententia illa improbabilis de facultate
Parochi ad exponendos non approbatos, tolerata
à Pontifice sit cum Sacra Congregatione, ex qua
sententia prædicta de electione ipsius Parochi pro
seipso videtur fundamentum desumpsisse. In ea
enim maiora inconuenientia occurrunt, quàm
in vnius Parochi audita Confessione: cùm ad
huiusmodi sic expositos possint omnes concurre-<-P>@@

<-P>re, inter quos esse valde implicatæ conscientiæ
possunt ob diuersos hominum status: vnde in vsu
apud Episcopos, & Regulares etiam Prælatos
esse solet, vt non omnibus expositis generalis fa-
cultas pro omni hominum genere tribuatur. Ne-
que enim videtur dici posse opinionem dictam
iam à doctissimis Scriptoribus improbabilem iu-
dicatam: eo enim non obstante erunt qui secus
circa id sentiant, vt experientia constat. Iam si-
quidem P. Suarez, P. Fagundez, Ioannes Sancius,
& alij apud Dianam citata Resolut. 75. de impro-
babilitate pronuntiauerant; & tamen post eos
prodiere in lucem quidam non solùm arbitrati
probabilem, sed penitus amplexati, de quibus<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
ibidem Diana, & Resolut. 13. Circa quod Thomas
Hurtadus Tomo 2. variar. Resolut. Tract. 12. Cap. 1.
§. 2. Dub. 1. alijs ampliùs probationum cumulum
amplificans exspatiatus. Fręno est igitur validiore
opus, de quo vigilantissimus prouidebit forsitan
Moderator, cui & se præfatus Scriptor aptauit
in dubij citati fine, & alij obsequentissimi Eccle-
siasticæ quadrigæ ductores accipient. De quo &
infra Parte 2. Sect. 10.</P>
<Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Emissio votorum post biennium in So-
cietate IESV an dici professio pos-
sit, vbi circa id casus in Indijs de-
cisio peculiaris.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>367.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Vm in Patentibus litteris cuidam è<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
Societate dimisso legisset quispiam
eum in eadem Societate Professio-
nem non emisisse, statim intulit eum Religiosum
non fuisse, quia sine aliqua Professione verus ne-
quit esse Religiosus, & assertionem vrgebat suam
ex eo quòd audijsset sæpè post biennium in So-
cietate Professionem fieri, idque necessarium ad
veram Religiosi constitutionem iudicabat. Cui
Simile aliquid apud Dom. Arauxo occurrit in
Decisionibus moralibus Tract. 2. Quæst. 12. nu. 4.
& seqq. vbi de quodam ciue Montensi apud Bel-
gas, qui litigans super hereditate obtinenda con-
tra quemdam Societatis Religiosum, qui se di-
cebat Religiosum non Professum, sic arguebat;
Non est Professus, ergo nec Religiosus. Circa quod
quid sentiret præfatus Magister rogatus, iudi-
cium suum iuxta rei exigentiam, & veritatem,
vt putat, irrefragabilem prolaturus pergit, in quo
& ego.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Dico Primò. Emissio votorum post bien-<marginalia>Emissio vo-|torum post|biennium|potest dici|Professio.</marginalia>
nium in Societate potest dici Professio. Sic cita-
tus Scriptor. n. 6. §. 1. & n. 7. vbi ait istum sen-
sum esse verum & conformem modo sentiendi
ac loquendi alumnorum sapientium Societatis.
Lezana Tomo 4. Consulto 33. in principio, & col-
ligitur ex P. Suario Tomo 4. de Religione Tract. 10.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Lib. 3. Cap. 5. n. 2. vbi ait vocem hanc Profeßio reli-
giosa posse generaliùs sumi pro quacumque fir-
ma, ac stabili vnione cum Religione approbata
per traditionem & vota substantialia Religionis
per legitimam potestatem Ecclesiasticam publicè
admissam. Et hoc modo dici Scholarium admis-
sionem in Societatem esse veram Professionem.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0103.jpg/>
@@1@<SE103>88 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio VII.
<duolan 2><-P>Et sic etiam generaliter pro quocumque tempo-
re, & tam de facto, quàm de possibili, verum esse
per omnem Professionem huiusmodi, & per so-
lam illam, verum ac proprium statum Religio-
sum constitui. Iuxta quæ progreditur, & conue-
nire sic vota emittentibus affirmant multa, quæ
in Iure ac Decretis Pontificijs de Professis lo-
quentibus disponuntur. Pro quo & P. Thomas
Sancius Lib. 5. in Decalogum Cap. 5. nu. 12. & 13.
& modus communis loquendi apud Scriptores
occurrens, dum solemnem Professionem dicunt;
eo enim ipso videntur innuere dari aliam non so-
lemnem Professionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>369.</absatz-nummer> Ratio autem videtur clara ex nuper di-<marginalia>Ratio asser-|tionis, cum|responsionis|Consulta-|tione.</marginalia>
ctis, quia cùm Iura, & Pontificiæ sanctiones
multa statuant Solis Professis conuenientia, &
illa constet emittentibus vota post biennium in
Societate congruere, non videtur de conuenien-
tia nominis posse dubitari.</P>
<P>  Si dicas congruere quidem, quia veri Religio-
si, non quia Professi, cùm Professio plus dicat
aliquid.</P>
<P>  Contra est. Quia hoc ipsum quod est veris
Religiosis proprium, propter quod dispositioni-
bus Pontificijs in Iure & extra comprehendun-
tur, significatur voce Professionis, ergo necessa-
riò fatendum est illam etiam veris Religiosis
quocumque modo vota emittentibus conuenire.
Patet illatio. Nam si non conuenit, igitur neque
significatum per ipsam, quia illa ad significan-
dum id, cui significatum conuenire potest, est
instituta. Antecedens autem est manifestum: quia
aliqua voce id significari debet: Atqui non est
alia: ergo illa. Quibus addendus sapientium
vsus, de quibus diximus, vnde nihil prætereà vi-
detur ad intentum posse desiderari.</P>
<P>  <absatz-nummer>370.</absatz-nummer> Dico Secundò. Vox Profeßio non tan-<marginalia>Propriè &|non analo-|gicè talis.</marginalia>
tùm analoga dicenda est, si eo loquendi modo si-
gnificetur solùm esse talem secundùm quid eam,
quæ post biennium in Societate fit, vt vult Dom.
Arauxo citato n. 6. Cuius oppositum, fauens aper-
tè assertioni nostræ, tenet P. Suarez, adducto loco,<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
vbi affirmat talem votorum emissionem esse ve-
ram Professionem, licet generaliùs sumptam.
Quod ex dictis ostenditur. Nam sic professis
conceduntur illa, quæ in Iure, & Pontificijs De-
cretis veris professis conceduntur: sunt igitur ve-
rè tales, & non tantùm secundùm quid; nam
quæ secundum quid talia sunt, non dicuntur ab-
solutè talia, neque in illis absolutè verificatur
axioma vulgare, analogum per se sumptum stare
pro famosiore significato, sumpta analogia se-
cundùm dialecticum rigorem, & non vt analo-
gum secundùm proprietatem significationis su-
mitur, iuxta quam idem est ac conueniens cum
alio, seu illi proportionatum. Iuxta quam signifi-
cationem P. Becanus eruditum opus edidit de
analogia veteris ac noui Testamenti: cùm con-
stet vtrumque verum testamentum esse, & nul-
lum eorum secundùm quid tale.</P>
<P>  <absatz-nummer>371.</absatz-nummer> Arguit autem præfatus Scriptor vt suam<marginalia>Ex dominij|retensione in|validum|argument&#x0169;.</marginalia>
positionem probet in hunc modum: Nam verè
& simpliciter professi abdicant à se dominium
rerum temporalium, cùm Professio simpliciter
dicta, & quæ de iure communi fit in Ecclesia, non
inueniatur absque abdicatione dominij, ex Cap.
Cùm ad monasterium, de statu Monachorum. Sed<-P>@@

<-P>ex Bulla Gregorij XIII. quæ incipit, Quantò fru-
ctuosiùs. Religiosi Societatis per tria vota simpli-
cia non abdicant à se dominium bonorum tem-
poralium: ergo non sunt verè & simpliciter pro-
fessi: & tamen sunt verè & simpliciter Religio-
si: ergo latiùs patet in Societate Religiosus quàm
Professus: ac per consequens ista duo non se ha-
bent conuertibiliter, & qui oppositum asserat
cum pertinacia, dictæ Bullæ contradicit. Addere
& poterat censuram, quam contradictio talis me-
retur, quæ sanè grauissima est, vt iam in Tribu-
nalibus fidei iudicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>372.</absatz-nummer> Sed certè adducta ratio neutiquam vi-<marginalia>Quia circa|vsum abso-|luta prohibi-|tio.</marginalia>
detur vrgere: Nam licet per vota Biennij in So-
cietate non fiat dominij abdicatio, fit tamen vsus,
ita vt sine Superioris licentia contra votum pau-
pertatis sit, quod ad Religiosum statum consti-
tuendum sufficit, & eo ipso ad Professionis veram
rationem, Neque ex citato Cap. Cùm ad monaste-<marginalia>Cap. Cùm|ad Mona-|sterium.</marginalia>
rium, quidquam adduci potest quod momenti sit
alicuius, in quo Professionis mentio nulla, & si
vis sit in eius dispositione facienda, ex eo fiet non
solùm contra Professionem, esse retentionem
dominij, sed etiam contra substantiam Religiosi
status, sic enim ibi Innocentius Tertius conclu-
dit: Nec æstimet Abbas quòd super habenda proprie-
tate possit cum aliquo Monacho dispensare: quia ab-
dicatio proprietatis, sicut & custodia castitatis, adeo
est annexa regulæ Monachali, vt contra eam nec
summus Pontifex possit licentiam indulgere. Sic ibi.
Vbi quidem non de Professione, sed de statu Re-
ligiosi agitur, contra quem id dicitur esse, quod
iuxta omnes conuenientem debet habere expli-
cationem, stante irrefragabili veritate de vera ac
propria ratione Religiosi status in ijs, qui vota
post biennium in Societate emiserunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>373.</absatz-nummer> Et quidem quod à Pontifice videtur ad<marginalia>Et ille ma-|ximè atten-|ditur.</marginalia>
proprietatem status Religiosi requiri, vsus vide-
tur esse rerum propriarum, ne scilicet indepen-
dens à voluntate Prælati sit: sic enim ibi: Ne
quis Monachorum proprium aliquo modo possideat;<marginalia>Cap. idem.</marginalia>
sed si quis aliquid habeat proprij, totum incontinenti
resignet. Sic ibi. Stare ergo potest proprium cum
Monachatu, sed non vsus independenter à Præ-
lati voluntate. In quo & ex voto castitatis argui
potest: nam cùm coniux post consummatum
matrimonium, seruatis Ecclesiæ legibus, in Re-
ligione profitetur, solus vsus redditur illicitus,
quia vinculum non soluitur, vnde si accedente
vsu nasceretur proles, esset illa legitima, licet sa-
crilega, quod ut probabile defendit P. Thomas
Sancius Lib. 9. de Matrimonio Disput. 38. num. 7.<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
Quod ad vinculum autem spectat, extra contro-
uersiam est, vtpotè certissimum: vnde in sæculo
manens alio profitente, nequit eo viuente contra-
here. Quidquid autem de prolis legitimitate sit,
ad institutum nostrum id est satis, quod circa vin-
culum & vsum diximus.</P>
<P>  <absatz-nummer>374.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Sante proprietate locutio-<marginalia>Nequeunt|dici sic vo-|uentes Reli-|giosi ex pri-|uilegio.</marginalia>
nis dictæ cum verissima Religiosi status ratione,
nequit dici vota post biennium emittentes esse
Religiosos ex priuilegio. Hoc videtur omnino
certum, vnde contrariam assertionem defendi à
Tribunali est Sanctæ Inquisitionis prohibitum.
Id probo</P>
<P>  Primò. Quia modus ille loquendi præ se fert<marginalia>1. Ratio ex|addito di-|minuente.</marginalia>
additum diminuens, sicut cùm nobilem aliquem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0104.jpg/>
@@1@<SE104>Circa Professionem in Societate IESV Resolutiones &c. 89
<duolan 2><-P>ex priuilegio dicimus; cùm tamen certissimum
sit vota dicta emittentes non minùs esse Religio-
sos, quàm sint Professi proprijssima Professione,
vt definit Gregorius XIII. citata Constitutione
Quantò fructuosiùs.</P>
<P>  Secundò. Nam cùm dicitur esse Religiosos<marginalia>2 Quia re-|pugnantia|in asserto.</marginalia>
ex priuilegio, aut asseritur non esse cum omni
proprietate tales, aut esse, sed per priuilegium id
haberi, à Gregorio concessum. Primum stare ne-
quit, vt vidimus. Nec secundum, quia nullus per
priuilegium constitui Religiosus potest: pri-
uilegium enim cadit supra subiectum in suo esse
constitutum, & ita dicuntur priuilegia Religio-
num, quæ scilicet illas in suo esse peculiari con-
stitutas supponunt, vnde accidentarium quid
sunt. Ex eo item quòd peculiarem aliquam vi-
uendi rationem nonnulla ex illis habeat, vt ha-
bet Societas, non dicitur esse talis per priuilegium,
alias de multis alijs idem etiam dicendum: quod
tamenij, quibuscum agimus, non affirmant, de
vna Societate pro suo bono zelo soliciti. Maius
profectò fundamentum ad huiusmodi loquendi
modum in Religiosis Militaribus suppetebat, ve-
ris iuxta multorum sententiam Religiosis, in qui-
bus admittitur castitas coniugalis, nec tamen de
illis tale aliquid pronuntiatum, & ea quidem ra-
tione, quia modus ille castitatis ad constitutio-
nem status spectat, vnde talis per priuilegium dici
nequit, quod accidentarium quid est.</P>
<P>  <absatz-nummer>375.</absatz-nummer> Ex eo autem quod ex iure Ecclesiastico
sint inhabiles ad matrimonium, non sequitur esse
Religiosos per priuilegium, aut ex priuilegio, vt
loquitur Thomas Hurtadus Libro 1. Resolutionum<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
de Congrua. num. 363. & alij ante ipsum apud P.
Thomam Sancium citato Cap. 5. nu. 23. eosdem
refellentem nu. 26. & admittentem priuilegium,
quia sic videtur loqui Gregorius XIII. licet non<marginalia>Ex Greg.|XIII. quid|habeatur.</marginalia>
sit necessarium eum sic interpretari; sed quod
de priuilegijs profert, ad ea, quæ supra Religio-
nem iam constitutam cadunt, referendum. Præ-
fatum etiam loquendi modum ex Mag. Ioanne de
la Cruz Lib. 1. de Statu Religionis Cap. 2. §. Ex dictis<marginalia>Mag. Ioan.|de la Cruz.</marginalia>
patet, videntur aliqui collegisse, ait enim ibi diffe-
rentiam inter solemniter professos, & per vota
simplicia Societatis, ex eo haberi, quòd illi essen-
tialiter & ex iure diuino sunt inhabiles ad ma-
trimonium; quam vim ab Apostolorum tem-
pore habet Professio: neque extat aliqua lex
Ecclesiastica, quæ eam vim ei tribuat, per quam
etiam homo totaliter Deo traditur & consecra-
tur per internam voluntatem, iuxta D. Thomam<marginalia>D. Thom.</marginalia>
2. 2. q. 88. arti. 7. At Religiosi Societatis voti sim-
plicis, ex iure Ecclesiastico Gregorij XIII. & sic
in omni sententia possunt dispensari per Eccle-
siam ad matrimonium contrahendum: immò &
dimitti à votis liberi à Generali ex caussa ratio-
nabili. Sic philosophatur Scriptor iste, qui veros
Religiosos sic vota emittentes agnoscit, nec de
priuilegio locutus, sed ius speciale ex vi Decreti
Gregorij circa eorum statum recognoscens, quod
admitti sine inconuenienti posset; non ita ea, quæ
præmittit, quia & Decreto ipsius Pontificis, &
iuri communi contraria: ex quibus habetur so-
lemnitatem votorum iure Ecclesiastico introdu-
ctam, & quod ad primum attinet: scilicet de
Pontificio Decreto, constat ex Bulla celebri As-<marginalia>Bulla Gre-|gorij 13.</marginalia>
cendente Domino, in qua Pontifex ait tria vota ex<-P>@@

<-P>Apostolico indulto emitti quod quidem priuilegium
non sonat, sed peculiarem, vt diximus, dispositio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>376.</absatz-nummer> Quod verò ad solemnitatem attinet, in<marginalia>Solemnitas|ex auctori-|tate Ecclesiæ|habetur.</marginalia>
eadem Bulla sic refellitur: Non considerantes voti
solemnitatem sola Ecclesiæ constitutione inuentam
esse. Pro quo citatur Cap. Quod votum, de voto,
& voti redempt. in 6. vbi id expressum habetur
verbis illis: Nos igitur attendentes, quòd voti solem-<marginalia>Cap. Quod|votum.</marginalia>
nitas ex sola Constitutione Ecclesiæ est inuenta. Sic
Bonifacius VIII. doctissimus Pontifex, sicut &
Gregorius, ex quo infert ille in hunc modum.
Præsentis declarandum duximus oraculo sanctionis
illud solum votum debere dici solemne, quantùm id
post contractum matrimonium dirimendum, quod
solemnizatum fuerit per susceptionem sacri Ordinis,
aut per Professionem expressam vel tacitam factam
alicui de Religionibus per Sedem Apostolicam appro-
batis. Sic Bonifacius: cuius oraculo manifestè
aduersatur assertio ista: Religiosi voti solemnis es-
sentialiter, & ex iure diuino sunt inhabiles ad ma-
trimonium. At illa est citati Scriptoris, qui dum
ait non extare legem aliquam Ecclesiasticam,
quæ vim Professioni tribuat, inhabiles reddendo
ad matrimonium, mirum est se huius inscium,
cùm adeò fuerit doctus, indicare. Si autem dica-
tur Bonifacium non legem condere, sed declara-
tionem antiquioris in Ecclesia vsus adhibere, ro-
garique posse vbi inuenerit ex sola Ecclesiæ con-
stitutione solemnitatem inductam, vt matrimo-
nium post contractum per illam dirimatur? Id
quidem non est iam contra nos arguere, sed con-
tra ipsum, & eiusdem oraculo contraire. Et qui-
dem si cum Pontificiæ Sedis hostibus ageremus,
qui oraculum prædictum vti fundamento desti-
tutum impeterent, valde deberemus esse soliciti
circa inuestigationem antiquioris Ecclesiasticæ
legis, quam fuerit ille secutus. Cùm autem res
aliter se habeat, & cum Catholicis pijs, ac doctis
agamus, illis profectò satis esse debet sic duos de-
finire Pontifices, vt etiamsi antiquior non appa-
reat lex, debeant penitus ipsorum Decreta com-
plecti. Circa quod Doctores nostri consulendi,
qui omnia Scriptorum contra nitentium effugia
ita præcludunt, vt nullum dubitandi relinquant
locum sinceris amatoribus veritatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>377.</absatz-nummer> Circa D. Thomam autem, pro cuius<marginalia>Mens D.|Thomæ|circa solem-|nitatem vo-|torum, vt|ab aliquibus|explicata.</marginalia>
tuenda sententia videtur aliquorum ex discipulis
contentio in hac controuersia militare, extat
Nuperi cuiusdam discursus, iuxta quem saluari
videtur & Pontificium Oraculum de solemnitate
per Ecclesiæ auctoritatem introducta, & obliga-
tio ex diuino iure in Professione cum effectibus
annexis, de quibus vtrique. Ait ergo Primo iuxta
S. doctorem solemnitatem voto adhibitam ex
institutione Apostolorum per exteriorem aliquam
benedictionem aut consecrationem cadentem su-
pra votum, vt est promissio Deo facta, sicut in
alijs actionibus accidit, per quas aliquis Deo con-
secratur, alteri cuiquam muneri mancipatur, no-
ui status assumptione. Secundo falsum esse quod
eidem imponitur, solemnitatem scilicet voti ha-
bere vim ligandi ex Apostolorum institutione,
& ex iure diuino, cùm tantùm de exteriori so-
lemnitate loquatur: de vi autem interiori ligan-
di, vtrùm proficiscatur à Deo, an ex institutione
Ecclesiæ, ne vel verbum dicit in Corpore. Tertio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0105.jpg/>
@@1@<SE105>90 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio VII.
<duolan 2><-P>in responsione ad Primum innuere vim ligandi
esse ex iure diuino primordialiter, ministerialiter
verò ex institutione Ecclesiæ, quia scilicet Deus
statuit, vt vbi adesset solemnitas ab Ecclesia dis-
posita, illis esset obligatio indispensabilis, iuxta
illud Numer. 6. Inuocabunt nomen meum super filios
Israel. Quarto quòd cùm dicitur à quibusdam vo-<marginalia>Num. 6.</marginalia>
tum simplex non minùs obligare quàm solemne,
verum est in hoc sensu, quòd vtriusque trans-
gressor peccat mortaliter; absolutè tamen vo-
tum solemne habet maiorem obligationem apud
Deum, grauiusque peccat illius transgressor. Ni-
hil ergo Pontifices contra D. Thomæ doctrinam
statuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>378.</absatz-nummer> Circa quæ cùm S. Doctoris pateat litte-<marginalia>Contra|quem nihil|ab Ecclesiâ|statutum.</marginalia>
ra, non est cur in eius explicanda mente diutiùs
immoremur, & magni certè æstimari debet eum
ita sensisse, vt nihil ab ipso contra Ecclesiæ de-
creta posteà emanantia fuerit pronuntiatum. Ni-
hilominùs contra illius summi magisterij aucto-
ritatem non facit, si nouum aliquid Ecclesia sta-
tuat contra id, quod ab ipso traditum inuenitur.
Vnde cum S. Doctor Arti. 11. citatæ Quæst. 88.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
statuat votum castitatis in Religioso non esse dis-
pensabile, quia ad essentiam status illius spectat,
in illius Commentario ita scribit Cardinalis Ca-
ietanus; & quoniam eiusdem est interpretari Cano-<marginalia>Caietanus</marginalia>
nem, cuius est condere illum: si Auctor vidisset sum-
mum Pontificem declarasse, quòd Decretalis illa (In-
nocentij scilicet Tertij, de qua n. 372.) intelligitur
stante Monachatu, proculdubio non suscepisset onus
huius opinionis ad defensionem huius Decretalis non
interpretatæ. Videtur autem pluries à Romanis Pon-
tificibus interpretata Decretalis illa, vt diximus, dum
dispensauit cum multis Religiosis. Sic ille. Cùm
etiam ibidem S. Doctor asserat solemnitatem voti
consistere in quadam Consecratione seu benedi-
ctione vouentis, & ideò non posse circa illam
dispensari, quia res sacra nequit non esse Sacra,
idem celebris Commentator, sic habet, §. Aliter
igitur: Vnde ad rationem litteræ diceretur, quod mi-
nor propositio, scilicet esse Religiosum, consistit in be-
nedictione, sicut esse sacrum in calice consistit in con-
secratione, cùm reuerentia est falsa: quoniam non
ex vi benedictionis est quis Religiosus, sed benedictio,
si quandoque fit, est inuocatiua tantùm. Hæc Prin-
ceps Thomistarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>379.</absatz-nummer> Iam quòd ad Scriptoris illius doctrinam<marginalia>Modus di-|cendi mo-|derni Scrip-|toris circa|solomnita-|tem.</marginalia>
attinet de solemnitate per Ecclesiam adhibita, qua
stante inhabilitas veniat primordialiter ex iure
diuino, vnde & indispensabilitas oriatur: videtur
confirmari posse ex doctrina multorum, qui di-
cunt respectu aliquorum Sacramentorum Chri-
stum Dom. non determinasse materias, sed dispo-
sitioni eas Ecclesiæ reliquisse, quod in Ordine
præsertim est cernere. Illis enim positis, ministe-
rialiter per Ecclesiam, Sacramenti ratio perfectè
constat, & vis operatiua. Itaque facta per voto-
rum nuncupationem perfecta sui traditione in
Religione approbata, quæ approbatio ad Ecclesiæ
dispositionem spectat, eo ipso redditur quis ad
matrimonium inhabilis; vnde duo illa, obligatio
scilicet ex iure diuino, & solemnitas ex statuto
Ecclesiæ, videntur ritè componi.</P>
<P>  <absatz-nummer>380.</absatz-nummer> Sed certè neque hic dicendi modus ad-<marginalia>Non admit-|titur.</marginalia>
mitti potest, licet alijs minùs inuerosimilis videa-
tur. Stat enim contra ipsum duorum Pontificum<-P>@@

<-P>adducta superiùs auctoritas, dum statuunt voti so-
lemnitatem ex sola Ecclesiæ constitutione in-
uentam: quod quidem ad solam Religionis ap-
probationem referri nequit. Prætereà stare potest
traditio, & assumptio noui status in Religione
approbata, & nihilominùs eidem solemnitatem<marginalia>Bulla Gre-|gorij 13.</marginalia>
non assistere, vt in Societate accidit, de quo Gre-
gorius in citata Bulla Ascendente sic habet: Non
considerantes voti solemnitatem Sola Ecclesiæ consti-
tutione inuentam esse: triaque huiusmodi Societatis
vota, temetsi, simplicia, vt substantialia Religionis
vota, ab hac Sede fuisse admissa; illaque emittentes
in statu Religionis verè constitui: quippe qui per ea
ipsa sè Societati dedicant, atque actu tradunt, se-
que diuino seruitio in ea mancipant: in quibus vo-
tis nullus præter Romanum Pontificem potest ma-
num apponere. Hæc quibus liquido intentum ap-
paret.</P>
<P>  <absatz-nummer>381.</absatz-nummer> Neque dici potest, licet sit traditio ad<marginalia>Traditio-|nem in votis|Societatis esse|perfectam.</marginalia>
statum Religiosum sufficiens, non tamen esse
perfectam, cùm & retineri dominium bonorum
possit, & ab eo ad sæculum varijs de caussis resi-
liri, quod in solemni votorum emissione non cer-
nitur. Nam contra hoc est traditionem prædictam
statum perfectum constituere, eo modo, quo Re-
ligio status perfectus dici potest, id est, in ordine
ad illam, prout à statu Episcoporum distinguitur
illam requirente. Id quod ex eiusdem doctissimi
Pontificis verbis apertissimè liquet, loco enim
eodem sic ille: Insuper asserunt non posse vota ali-<marginalia>Ex eadem|Bulla.</marginalia>
qua in sæculo emissa in tria hæc substantialia Socie-
tatis commutari: cùm tamen hæc vota sint status, vt
præfertur, Religiosi, adeò vtilis & perfecti, vt illa in
hæc poßint, hæc verò in aliorum Ordinum etiam so-
lemnia vota commutari sit ab hac Sede iustis de caus-
sis interdictum. Hæc Pontifex, adeò perspicua, vt
nullum relinquant contradictioni locum, vbi sin-
cerè res agitur, nec vult aliquis meridiano in lu-
mine cespitare. Perfectum statum Religiosum
vota ista constituunt: vnde etiamsi in Societate
gradus alij non essent, ad eum constituendum
sufficerent: & eo quidem perfectionis gradu, vt
nequeant in vota solemnia aliorum Ordinum
commutari. Vbi nequit dici id iustis de caussis à
Pontifice interdictum, non ex status ab eisdem
constituti perfectione. Nam si status huiusce per-
fectio non esset alijs saltim æquabilis, non esset ta-
lis interdictio conueniens, quæ, ne quis ad perfe-
ctionem tenderet, & animæ saluti vtiliùs prospi-
ceret, impediret. Vnde id respectu Carthusianæ
Religionis impeditum non est prioribus illis tem-
poribus, vt ex citata Bulla Gregorij, & aliàs con-
stat. Qui robur robori, & firmitati firmitatem
addens sic effatus: Sed & Scholares ipsos, ac supra-<marginalia>Notanda|alia in ipsa.</marginalia>
dictos alios omnes, & quoscumque, qui in dictam So-
cietatem admißi, biennio probationis à quolibet eo-
rum peracto, tria vota substantialia prædicta, tametsi
simplicia, emiserint, aut emittent in futurum, verè &
propriè Religiosos fuisse, & esse, ac fore, & vbique
semper, & ab omnibus censeri, & nominari debere,
non secus atque ipsos, tum Societatis, tum quorumuis
aliorum Regularium Ordinum Professos. Hæc Gre-
gorius: iuxta quæ legitimè inferimus in hunc
modum, Ergo per tria prædicta vota perfecta fit
traditio ad statum Religiosum sufficiens: ergo
ex illius defectu non benè statuitur discrimen in-
ter illa & solemnia. Ergo ad dispositionem Sedis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0106.jpg/>
@@1@<SE106>Circa Professionem in Societate Resolutiones &c. 91
<duolan 2><-P>Apostolicæ, ex qua habetur solemnitas, est re-
ducendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>382.</absatz-nummer> Confirmo autem rem istam, & explico.<marginalia>Confirmatio|valida.</marginalia>
Si Pontifex vellet nouam Religionem instituere,
in qua post Nouitiatum vota emitterentur more
Societatis sine vlteriori gradu, vt nuper diceba-
mus, velletque talem emissionem dici solemnem
Professionem: tunc tota illa solemnitas à Sede
Apostolica diceretur inuenta. Neque in compel-
latione tali aliquod esset absurdum: quia licet
Bonifacius VIII. aliter videatur solemnitatem
accepisse; reuera tamen cùm solemnitatem in or-
dine ad dirimendum matrimonium explicuerit,
vbi idem effectus est, idem etiam loquendi mo-
dus posset vsurpari: & votorum simplicium no-
mine illa venirent, quæ statum Religiosum non
constituerent. Tunc sic. Ergo & in Professione
solemni vt nunc est in vsu idem pariter est dicen-
dum. Illationem probo. Nam quidquid circa tra-
ditionem ponatur, dum Ecclesiæ auctoritas non
accedit dicentis velle se vt talia vota dirimant
matrimonium (de Militaribus non est sermo)
nihil, quod Religiosum statum constituere possit,
habetur: & tali dispositione Pontificis accedente
status constituitur: ergo ad illam est tota so-
lemnitas referenda, siue hoc nomine, siue alio,
assumptionem Religiosi status libeat compel-
lare.</P>
<P>  <absatz-nummer>383.</absatz-nummer> Neque id quod de materijs Sacramento-<marginalia>Ex Sacra-|mentorum|materijs Ec-|clesia disposi-|tioni relictu|non benè ar-|gui.</marginalia>
rum Ecclesiæ dispositioni relictis dicebatur (nec
ab aduersarijs adductum illud, sed à nobis est pro
explicatione doctrinæ illius additum) negotium
facessere debet. Quia in primis ostendere debent
vbinam promissio illa Christi extet, vel vnde
constet traditio, si scripta non est, cùm opposi-
tum ex Ecclesiæ Constitutionibus videatur po-
tiùs à Christo traditum, & traditione acceptum,
vt Religiosus status dispositioni Ecclesiæ eius-
dem fuerit relictus, solemnitatibus prout expedi-
re visum fuerit institutis. Deinde, designata ma-
teria Sacramenti ab Ecelesia, & sic illo confecto,
non subest illud Ecclesiæ potestati, ita vt circa ip-
sum possit aliquid, quod varietatem inducat,
operari. Atqui circa solemnitatem non ita se ha-
bet, quia illa subest potestati eiusdem: est ergo
diuersa in illis ratio. Prætereà, de Sacramento,
etiam in casu dicto, nequit dici ex sola Ecclesiæ
constitutione inuentum, & ita ratio est valde di-
uersa de illo. Item, Pontifices adducti ad proban-
dam inhabilitatem ad matrimonium contrahen-
dum ab Ecclesiæ dispositione procedere, ex so-
lemnitate arguunt, quæ ab illius constitutione
tantùm habetur: ergo non debet reduci ad solam
Religionis approbationem. Illatio est legitima.
Nam post approbatam Religionem vti statum
Ecclesiæ conuenientem, deliberari potest circa
modum Professionis, iuxta diuersitatem, de qua
in Assertionibus supra roboratis.</P>
<P>  <absatz-nummer>384.</absatz-nummer> In super, Etiam posita solemnitate, ad-
huc Ecclesia potest dispensare, vt ex Caietano vi-<marginalia>Dispensatio|in votis so-|lemnibus ex|eo habita,|quid de iure|Ecclesia stico|sit solemni-|tas.</marginalia>
dimus, qui citato loco nonnulla producit exempla;
non ergo ex iure diuino obligatio illius oritur. Et
quidem Pontifices ad vsum dispensationis, ex eo
principio sunt permoti, quòd scilicet solemnitas
ex Ecclesiæ constitutione habetur. Neque dici
potest principio tali tamquàm probabili vsos
fuisse, quia principium huiusmodi vti certissimum<-P>@@

<-P>statuunt, vnde contrarium asserentes inconside-
rantiæ arguunt, & defectum intelligentiæ in ipsis
reprehendunt. Horum votorum naturam, & p&#x0153;na-<marginalia>Greg. XIII.|verba.</marginalia>
rum vim, vel non intelligentes, vel eludere conantes,
quæ sunt Gregorij verba: cuius & illa: Non consi-
derantes &c. de quibus nu. 380. Tandem posita
solemnitate dicitur oriri obligatio ex iure diuino
non contrahendi matrimonium, cum illius di-
remptione, si post ipsam contrahatur, instar Sa-
cramenti, sola Religionis approbatione: Atqui
designatio materiæ in illis suos terminos habet,
de quibus per Traditionem constat, nec est illa
omnino voluntaria. In solemnitatibus autem se-
cus accidit, quæ ab Ecclesia penitus inuentæ
sunt, sicut Pontifices asserunt: ergo diuersa est
in illis ratio. Ex quo fit non oriri ex diuino iure
inhabilitatem dictam, quæ in re adeò volunta-
ria habet fundamentum, de quo hæc satis.
Iam</P>
<P>  <absatz-nummer>385.</absatz-nummer> Dico Quartò. Iuxta vsitatiorem mo-<marginalia>Professio ab-|solutè dicta|pro solemni|communiter|vsurpatur.</marginalia>
dum Societatis loquendo, Professio pro solemni
sumitur, & quia illa esse potest trium aut quatuor
votorum, ideò in Petentibus dimissorum litteris
dicitur nullam eos fecisse Professionem. Sed hoc
non tollit quin aliquando possit vox illa aliter v-
surpari iuxta dicta, præsertim apud sæculares, qui
assueti sic audire & loqui, cùm de Religiosis Or-
dinum aliorum agitur, vix effici capaces valent
diuersi in Societate vota nuncupandi modi, sicut
in hoc potest sine inconuenienti acquiesci: sicut
& coadiutoribus pariter loquentibus, & sic æsti-
mationem sui status indicantibus. Neque enim
cùm vota Formatorum emittunt quoad rem ip-
sam plus aliquid quoad substantiam, quam res
habeat apprehendunt. Neque est insolens vt cùm
ratio aliqua principaliter cuiquam conuenit, il-
lud per excellentiam tale nominetur, hinc enim
antonomasticè Apostolus, Dilectus Discipulus,
Romanus Orator, & alij aliter compellantur;
cùm constet appellationes illas alijs, in quibus
propriè fundamentum earum extat, esse commu-
nes. Sic etiam in Societate quatuor vota professi,
non addito Professionis genere solent Professi
vocari, cum certissimum sit verè esse Professos,
qui tria tantùm solemnia vota nuncuparunt, ob
illorum excellentiam supra reliquos. In quo,
cùm de nomine quæstio sit, non est cur ampliùs
immoremur.</P>
<P>  <absatz-nummer>386.</absatz-nummer> Dico Quintò circa casum propositum,<marginalia>Quid circa|casum pro|Societate.</marginalia>
eum qui affirmauerit non esse Religiosum, qui in
Societate nullam emisit Professionem, de suæ
assertionis sensu requirendum. Communiter au-
tem loquendo, cùm de eo, qui post biennium
tria emisit vota, sermo sit, vt in casu Montensis
illius Equitis, & alijs sæpiùs occurrentibus, præ-
sumptio est contra proferentem, cùm valde iam
notorium sit ita vota emittentes veros esse Reli-
giosos, quidquid de qualitate votorum sit, vnde
& tales ad Tribunal S. Inquisitionis deferendi, in
quo iam aliàs sic errantes conuenienti sunt anim-
aduersione mulctati, & Gregorius quidem in ci-
tata Bulla Ascendente falsas & temerarias proposi-<marginalia>Greg. XIII.|censuræ qua|grauiores|alias ad-|mittant.</marginalia>
tiones circa hoc prolatas, non sicut priuatus Do-
ctor, sed vt Pontifex è Cathedra docens, vt ibi-
dem dicitur, pron&#x0169;tiauit. Quæ censuræ grauiores
alias non excludunt, vt constat ex quinque Pro-
positionibus contra Iansenium damnatis ab Inno-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0107.jpg/>
@@1@<SE107>92 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio VII.
<duolan 2><-P>centio X. & Alexandro VII. & ita illas iudices
S. Tribunalis addiderunt, vsque ad supremam:
quia post definitionem Gregorij dictam, supre-
mum est adiectum firmamentum veritati. Et ve-
verò vt propositio aliqua vti certa de fide haberi<marginalia>De side est|enim cuius|contrarium|vt sal|sum à Sede|Apostolica|proscribitur.</marginalia>
debeat satis esse videtur, si contraria vt falsa pro-
scribatur. Sic Pontifice è Cathedra pronuntiante,
cùm omnino certum sit errare non posse: & con-
sequenter illius pronuntiatum esse omnino cer-
tum: Vbi autem omnimoda certitudo est in pro-
positis ab Ecclesia, ibi fides, vnde & fidei opposi-
tum debet contrarium affirmari. Quod in quin-
que illis Propositionibus locum habuisset, etiam
si censuræ non fuissent adiectæ, quæ in Bullis ex-
tant; conuenienter tamen expressæ ad earum
execrationem, & dubitationem omnem penitus
submouendam,</P>
<Z><A+1>APPENDIX
Circa Censuras aliquas quarumdam
Propositionum.</A+1></Z>
<P><INI2>Q</INI2>Via forsitan opportunior locus non occur-
ret, visum est hoc loco, vbi de Censuris non-
nihil diximus, circa nonnullas non sine vtilis ope-
ræ pretio distineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>387.</absatz-nummer> Dominus Arauxo in Decisionibus morali-<marginalia>Dom.|Arauxo.|intoleranda|censura,|circa sen-|tentram de|filiatione|naturali|Christi vt|hominis re-|spectu Dei.</marginalia>
bus Tract. 3. Quæst. 22. cùm ex occasione in sen-
tentiam P. Vasquij incidisset circa filiationem
Christi vt hominem respectu Dei, contra eam
nimis est ardenter inuectus, sicut & contra eum-
dem Auctorem: ait enim n. 14. esse falsissimam,
& periculosam, nec parùm dissonam dictis eius-
dem Auctoris & n. 17. post alia in viro tanto cer-
tè miranda, eum audaciæ arguit, & animi minùs
affecti ad Ecclesiæ Patres. Quæ quidem iuuenili
calore ab eo videntur scripta, & ab aliquo minùs
attento ad volumen Decisionum confarciendum
adiecta, cui præfatus Magister, curis maioribus
auocatus, eam permiserit, quæ pro eisdem eden-
dis vtcumque commoda fuerit reputata. Et sen-
tentiam dictam cum P. Vasquez tenuerat P. Sua-<marginalia>P. Suarij &|P. Vasquij|elogium.</marginalia>
rez Tomo 1. in 3. p. Disput. 49. Sect. 2. §. Sextam
rationem, & seqq. Duo inquam fulmina Schola-
stici belli, vt eos vocat Basilius Legionensis, Vir-
giliano vsus loquendi modo: quos & complures
alij secuti, qui sententiam dictam probabilissimam
reddere potuerunt. Et quidem contra illam cita-
tus Scriptor nihil, quod ab ipsis non fuerit disie-
ctum adducit. Et, vt verum fatear ad modum lo-
quendi tota videtur quæstio reuocari. Sanctificari
enim Christi humanitatem per vnionem hypo-
staticam communissima & probabilissima sen-
tentia est, & ratione illius deberi eidem heredita-<marginalia>Sanctificatio|ratione v-|nionis hypo-|staticæ.</marginalia>
tem beatitudinis, consequentia est, quam admit-
tunt, non solum dictam sanctificationem forma-
lem agnoscentes, sed etiam negantes, & caussa-
lem tantùm admittentes. Restat ergo an ratione
talis sanctificationis, cui est ius ad hereditatem
annexum, filiatio dicenda sit Christo vt homini
conuenire. Et sunt qui negent, quia non omnis
sanctitas cum iure hereditatis est filiatio, vt patet
in Spiritu sancto. Affirmant alij, quia nullum in
eo inconueniens deprehendunt, ex filiatione per
habitualem gratiam arguentes, qua nobilior mul-<-P>@@

<-P>tò est ea, quæ per vnionem hypostaticam habe-
tur. Et quia sanctificatio huiusmodi opus fuit to-
tius sanctissimæ Trinitatis, ad illam filiationis di-
ctæ relatio terminatur. Quid iam in prædicto lo-
quendi modo ita dissonum, vt acerbitatem illam
censurarum & iniuriarum mereatur? Videantur
Patres Becanus Tractatu de Incarnatione Cap. 18.<marginalia>Circa filia-|tionem Chri-|sti vt homi-|nis varij di-|cendi modi.</marginalia>
Quæst. 4. & 5. Petrus Hurtadus Disput. 83. Sect. 5.
Gaspar Hurtadus Disput. 17. Difficult. 3. Bernal
Disput. 66. Sect. 1. §. 4. Martinus Perez Disput. 31.
Sect. 3. Georgius Rhodes Disput. 4. Sect. 1. §. 3. &
alij, inter quos suum etiam est circa modum lo-
quendi discrimen. Nam P. Bernal asserit Chri-
stum vt hominem esse proprium filium, non ve-
rò naturalem: quem impugnat P. Aldreta Diput.
85. Sect. 2. Et si Pater aut Spiritus Sanctus assu-
merent humanam naturam, non dicendos filios
Trinitatis contendit P. Martinus Perez, qui tan-
dem id concedit Christo. Est ergo de voce quæ-
stio, & cùm ad eam vsurpandam non leue funda-
mentum sit, & sufficiens auctoritas, non est cur
ita loquentes praui debeant censura percelli.</P>
<P>  <absatz-nummer>389.</absatz-nummer> Et potest illud non leue sibi præsidium<marginalia>Graue inde|assertioni|præsidium.|Hadrian. l.|Matth. 3.|v. 17.</marginalia>
adsciscere ab Hadriani I. auctoritate in: Epistola
ad Episcopos Hispaniæ, in Concilio Francofordiensi,
vbi verba illa adducens ex Matth. 3. v. 17. Hic est
filius meus dilectus, in quo mihi benè complacui, ita
scribit: Si secundùm diuinitatem dixisset, nequaquam
diceret. In quo mihi benè complacui, Sed tantum-
modò, In quo mihi complacui: Sed dum dicit. Com-
placui, totam simul Trinitatem comprehendit, quia
in homine Christo tota complacuit Trinitas. Sic ille:
in quibus non obscurè innuitur Christum Tri-
nitatis dici Filium posse. Benè verum est verba
prædicta ad Patrem tantummodò Doctores com-
muniter esse referenda apud citatos videndos, af-
firmare, & ab aduersantibus explicationes, quæ
Pontificis sententiæ congruere possint, afferri, vt
videri potest apud Dom. Arauxo, & apud P.
Martinon Tomo 3. Disput. 14. n. 45. Sed ad inten-
tum nostrum satis est in illis pro sententia, de qua
agimus, quæ de modo loquendi est, fundamen-
tum haberi, vt non debeat vlla ratione damnari.
Dicunt quidam Patrem esse qui loquitur, & com-
placentiam in Christo aliarum personarum vt est
homo denotare. Sed certè si hæc est expositio
sustinenda, id quod præmisit Pontifex, non vide-
tur quomodo sit conuenienter assertum: quod
scilicet, si de diuinitate Christi loqueretur, non
dixisset Complacui, sed Placui: Nam etiam de di-
uinitate loquens dicere, Complacui posset, quia in
Christo vt Deo tota complacet Trinitas. Aliud
ergo significare voluit, scilicet Trinitatem in eo
vti in Filio complacere, quatenus homo est per
gratiam vnionis à tota Trinitate deriuatam.
Qui discursus satis fundatus est, licet non sit qua-
liscumque euasio defutura.</P>
<P>  <absatz-nummer>390.</absatz-nummer> Neque contradictorium aliquid ex eo<marginalia>Verba Patris|de Christo|commodè|explicata.</marginalia>
habetur inter assertum citati Pontificis, & alio-
rum Patrum, de quo nuper, iuxta quod præfata
verba Patri tribuuntur, ex quibus consubstantia-
litatem Filij contra hæreticos conantur demon-
strare. Nam dum Trinitas loquitur, Pater loqui-
tur: & licet de Christo vt homine, quia tamen vt
Filio per gratiam vnionis, eo ipso eius diuinitas
indicatur, quam & in Baptismo, & in Transfigu-
ratione plenæ maiestate significationes compro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0108.jpg/>
@@1@<SE108>Appendix circa aliquarum opinionum Censuras. 93
<duolan 2><-P>barunt, cum voce pariter Patris, quod & in ora-
tione, quæ in Sacris Officijs Transfigurationis
habetur, eleganter commendatum. Neque est
inconueniens vt in eadem clausula de Christo vt
Deo, & etiam vt homine habeatur sermo, sic
enim in casu, de quo loquimur, constat accidisse.
Nam cùm Pater verba præfata protulisset in
Transfiguratione, subdidit: Ipsum audite. Atqui
non vt Deus, sed vt homo, erat locuturus, Deo
tamen verbis doctrinę eius auctoritatem tribuen-
te. Fuisse autem vocem illam Patris in Transfi-
guratione testatur D. Petrus verbis illis: Accipiens
enim à Deo Patre honorem & gloriam voce delapsa
ad eum de nube &c. 2. Pet. 1. v. 17. Quod non tollit<marginalia>2. Pet. 1.|v. 17.</marginalia>
quominùs ad totam referri Trinitatem queat,
cùm in diuinis personis communicatio sit idio-
matum, vt exponit P. Vasquez Cap. 10. Quibus
addi potest, ad Patrem specialiùs referri posse,
quia sunt in ordine ad Filium, erga quem specia-
lem magis respectum habet: qua ratione creatio
attribuitur ipsi in Symbolo fidei, quia est prima
persona ceterarum fons, & ita etiam rerum om-
nium, quarum est Creatrix ac gubernatrix Trini-
tas, vt in diuinis habetur Officijs. Et Spiritus san-
ctus dicitur per Prophetas locutus, quia illi per
diuinam inspirationem tales facti, & Spiritus san-
ctus ab spirando dicitur talis, qui & inspiratione
productus. Nec plura circa hoc, vbi de censura
depellenda agere, institutum ei solummodò est:
nec laborandum censeo in propulsanda calumnia
in P. Vasquium iactata, de minori in eo erga San-
ctos Patres affectu, cùm illum eius opera mani-
festè talem euincant, & ratione peculiaris er-
ga eos studij ac obseruantiæ laudem sit pecu-
liarem etiam eximiorum Scriptorum conse-
cutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>391.</absatz-nummer> Venio ad alia, & de cuiusdam turbulenti<marginalia>Erga D.|Thomam|obseruantia|Auctoris.</marginalia>
Scriptoris sententia acturus, præmitto me D.
Thomam corditus diligere, eius magnifacere,
semperque fecisse doctrinam, & ab eo exorare
quotidie, vt me suis precibus apud Deum adiu-
uet, sicque suum doctrinæ ac vitæ puritate imi-
tatorem efficiat. Qua protestatione præmissa,
quidquid dixero pro veritate dictum æstimari ve-
lim, & ita etiam pro Doctore sancto, patrono
iuratissimo veritatis. Iuxta quæ rogo, an senten-
tiæ D. Thomæ in omnibus & per omnia ita cer-
tæ habendæ sint, vt nequeat sine erroris periculo
eisdem contrairi? In quo citatus Scriptor ita sen-
tit, quia post diuinam Scripturam illius doctrina
est authentica, à Christo Domino vt vera com-
mendata, ter dicente: Benè scripsisti de me, Thoma.<marginalia>Quantùm|eam moder-|nus Scriptor|extollat.</marginalia>
A Summis Pontificibus supra omnes alias collau-
data, ab Innocentio scilicet sexto, Vrbano Sexto,
Ioanne 22. Clemente Octauo, & alijs, qui eam
ab errore alienam pariter protestantur: Vnde sic
scribit: Idcircò, salua reuerentia omnibus debita,
cùm Ecclesia ipsa D. Thomæ doctrinam collocauerit
statim sub Scriptura Canonica, affirmetque eam præ
omnibus alijs doctrinis habere proprietatem verbo-
rum, & veritatem sententiarum: Ecclesiæ declara-
tioni, totiusque orbis plausui aduersari videtur, qui
cuiusuis alterius Patris doctrinam cum doctrina D.
Thomæ, vel conferre, ne dum præferre, aut æquare
contenderit: quidquid sit de sanctitatis æqualitate
aut inæqualitate, de qua erit iudicium & visio in
cælo. Sic ille: qui excellentiam hanc supra reli-<-P>@@

<-P>quos, non solùm in diuinis, de quibus tantùm lo-
cutus videtur Christus, dum de se benè scrip-
sisse testatur; sed in omnibus alijs asserendam
censerit, argumento à maiori ad minus facto.</P>
<P>  <absatz-nummer>392.</absatz-nummer> Et cùm Pater Vasquez Tomo 1. in 1. p.<marginalia>P. Vasquez|immodestè|tractatus.</marginalia>
Disput. 3. Cap. 4. cum Victoria & laude dixerit
occurrente D. Thomæ sententia, expendendam
eius rationem, & dum melior non occurrat, ei-
dem assentiendum; ait locutionem esse conditio-
natam, conditione numquàm ponenda in esse,
quia numquàm fiet vt melior suppetat. Et quem-
admodùm D. Augustinus dicere solebat de locis
Scripturæ, quòd quando non intelligimus ali-
quem Scripturæ locum, non est dicendum illum
esse in se falsum, sed quòd nostra imbecillitas
eius veritatem non assequitur, ita circa rationes
D. Thomæ dici debet cum proportione quan-
do nobis occurrit ratio magis placens ratione
D. Thomæ, id non esse quia nostra sit melior,
sed quia illam D. Thomæ plenè non assequi-
mur, & excogitata à nobis nostræ tenuita-
ti magis quadrat. Itaque quod nulli Doctorum
datum, quòd scilicet in nullo errauerit, id D.
Thomæ in omnibus, & per omnia concessum:
quia gratia data est à Deo pro suæ voluntatis be-
neplacito dispertita, sicut Salomini, etsi aliàs
in moribus damnabili, datus sapientiæ princi-
patus.</P>
<P>  <absatz-nummer>393.</absatz-nummer> Qui discursus ad eum certitudinis gra-
dum omnes D. Thomæ sententias euehit, vt iux-
ta illum, si consequenter loquendum sit, nulla
earum negari sine graui censura possit, vnde &
sine peccato qualitati eorum proportionato. Cùm
enim earum veritas sit post Scripturas sacras au-
thentica, in quibus quæ continentur, de fide
sunt, suprema inquam certitudine: quæ eidem
proxima talia erunt, vt erroris censura, aut errori
proxima, eis contraria debeant affirmari, & quis
hoc audeat sanæ mentis profiteri? vnde Scriptor
ille sic tandem concludit: Concedo igitur in dispu-
tationibus extra fidem, non solum auctoritatis, sed<marginalia>Moderni|Scriptoris|suo in asserto|moderatio.</marginalia>
etiam rationum momenta quærenda esse. Ceterùm
nego rationem meliorem, iudicio (non huius aut illius
priuati Auctoris) sed iudicio vniuersali totius orbis
aliquando occursuram, ob quam à ratione D. Thomæ
recedere expediat. Fateor tamen vbi non interuenit
iuramentum sequendi D. Thomam (vt interuenit in-
ter Fratres Ordinis Prædicatorum) non esse in rebus
arbitrarijs peccatum à D. Thoma recedere. Itaque
aliud est non esse peccatum, aliud esse expediens: si
non est peccatum, non expedit tamen recedere: quia
qui Aquinatem in omnibus sequitur, securus est in
nullo se vnquam erraturum: qui autem ab eo disce-
dit, & impugnat, saltim exponit se periculo errandi.
Quis autem prudens periculo se exponat, & non
potiùs viam ingrediatur, in qua ab omni errore tutus
existat? Hæc ille: circa quæ occurrunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>394.</absatz-nummer> Primò omnem illum apparatum pro cer-<marginalia>Ex qua illius|infirmatur|assertum.</marginalia>
titudine doctrinæ Doctoris Angelici fundanda
non eam habere vim, quam fundamenta præ se
ferunt iuxta Scriptoris huius infixum altè con-
ceptum: ex illis enim deduci consequenter de-
buisset contrarium sine graui censura, & conse-
quenter sine peccato non posse teneri, & multò
magis impugnari, ob rationem adductam. Cùm
ergo talis non inferatur Consequentia, argumen-
tum euidens est certitudinem non esse talem,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0109.jpg/>
@@1@<SE109>94 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio VII.
<duolan 2><-P>qualem stabilire conatur ille, cùm ad solam con-
uenientiam negotium totum reducatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>395.</absatz-nummer> Secundò, stante prædicta certitudine
non benè dicitur contrariam aliquam sententiam<marginalia>Et vis ra-|tionis deficit|circa pericu-|lum erran-|di.</marginalia>
amplectentem se exponere periculo errandi, sed
manifestè errare, cùm sit contra Doctorem, qui
in nullo errauit, iuxta multiplices illas & magnas
auctoritates. Si dicas cum addito dictum saltim
se exponit. Tunc sic. Hoc additum aut ideò ap-
ponitur, quia doctrina habet certitudinem di-
ctam, aut quia non est adeò certa? Si prius dica-
tur, periculum est certum, & ita ex eo non elidi-
tur argumentum. Si posterius, quæ ædificata fue-
rant, destruuntur, dum iam nutat certitudo. Nisi
dicatur etiamsi doctrina D. Thomæ non omnino
certa sit, esse tamen saltim magis verosimilem, &
ita illam refutantem, periculo se exponere erran-
di. Sed certè cùm res iam in terminis opinionis
probabilis relinquatur, nihil est quod negotium
facessere possit, iuxta dicta in Appendice Sect. 1. de
opinionum probabilitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>396.</absatz-nummer> Tertiò, sequeretur sententias D. Thomæ
non esse opiniones. Constat, quia in illarum am-<marginalia>Graue in-|conueniens|ex eo, quod|D. Thomæ|sententiæ non|essent opinio-|nes.</marginalia>
plexu sine vlla est formidine circa partem aduer-
sam procedendum, neque proximo, neque re-
moto, respectu eorum, qui ab eo doceri norunt.
Si dicas posse formidinem intercedere, quia non
omnes fundamenta formidinis penetrant. Tum
sic. Ergo absolutè loquendo opiniones non erunt,
sed tantum per accidens ratione dictæ ignoran-
tiæ: sicut multa aliàs euidentia, aut de fide, re-
spectu aliquorum talia non sunt ob ignorantiam.
Id autem admittere, alienum valde à veritate est,
quod neque maximi Thomistæ somniarunt. Et
illud quidem asserere non sine insigni temeritate
staret, cùm sit contra omnium Theologorum
sensum, qui D. Thomæ sententias in Scholis con-
trouersas vt opiniones, accipiunt, quibus contra-
riæ passim defenduntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>397.</absatz-nummer> Quartò, sequeretur sententiam de Con-<marginalia>Aliud circa|Virginis|Conceptio-|nem.</marginalia>
ceptione Virginis, in Originali, quam commu-
niter PP. Prædicatores esse D. Thomæ existi-
mant, esse omnino certam, & Ecclesiam ipsi
contrariam amplectentem in eo errare, aut saltim
se periculo erroris exponere, neque id secutam,
quod fuisset expediens, & iuxta prudentem a-
gendi modum de cuisset. Sequela est euidens iu-
xta Auctoris præfati, quam vidimus, assertionem.
Quàm autem grauis error in eo extet, manifestè
apparet, circa quem, si sequelam concedi (quod
absit) contigerit, fidei Tribunalia iudicabunt. Et
quidem cùm in eo, pro quo acerrimè depugna-<marginalia>D. Thomæ|doctrina|quando lau-|data à Chri-|sto.</marginalia>
tum ab ipsis, non ea certitudo sit, ex eo inferri,
nec leui coniectura potest, idem de alijs proferen-
dum. Et verba Christi, Benè scripsisti de me, Tho-
ma, supra Quæstionem illam, in qua S. Doctor
prædictam sententiam inseruit, cecidisse, com-
munis eorumdem Patrum sententia est, cùm sit
in 3. p. & ita refert P. Ferdinandus del Castillo<marginalia>P. Ferdi-|nandus del|Castillo.</marginalia>
Lib. 3. historiæ Cap. 24. dicens id accidisse ante pau-
cos menses morti proximos, cum Tertiam Par-
tem scriberet. Et hæc fuit præcipua allocutio,
nam duæ aliæ circa Scripta ipsius in materia Eu-
charistiæ dicuntur accidisse, vt ex eodem Scrip-
tore habetur citato in Capite. Quamuis non om-
nino certum sit an tempore allocutionis Christi
ad Quæstionem dictam Doctor sanctus perue-<-P>@@

<-P>nisset. Quæ enim erat eius in elucubrando facili-
tas, paucis mensibus potuit id quod in eo opere
imperfectum habetur, perficere, à Quæstione 27.
illud post fauorem dictum prosecutus. Quod qui-
dem mysterij purissimæ Conceptionis fautores,
& quis iam non fautor? poterunt in mysterij eius-
dem subsidium deriuare.</P>
<P>  <absatz-nummer>398.</absatz-nummer> Quintò, si quando D. Thomæ ratio non<marginalia>Ab eo rece-|dere sinepe-|riculo vt|possit.</marginalia>
placeat, quia eius profunditatem quis non asse-
quitur, aliam sibi magis placentem amplecti vult,
suam professus tenuitatem: non erit contra pru-
dentiam eo modo procedere. Atqui ex eo fit in
primis non se exponere errandi periculo, aut ta-
liter exponi non esse damnabile, cum commune
id sit in probabilium opinionum amplexu, quibus
cum formidine præbetur assensus. Deinde, regu-
lariter loquendo, qui à D. Thomæ sententijs re-
cedunt, eo modo se gerunt, non quidem cum Ca-
ietano dicentes, Cum reuerentia est falsa, vt vidi-
mus nu. 378. sed modestioribus verbis, quod in
Societatis Auctoribus præcipuè, qui eos euolue-
rit, deprehendet. Ex quibus P. Suarez Tom. 1. in<marginalia>P. Suarez|modestissimi|à D. Tho.|ma recedit.</marginalia>
3. p. Disput. 29. Sect. 1. in fine sic ait: Denique con-
tra hanc sententiam nulla difficultas occurrit, quia
fundamentum D. Thomæ iam solutum est, & in re
pia & probabili, & quæ maiorem perfectionem Chri-
sto tribuit, non mirum esse debet, quòd à sententia
D. Thomæ discedamus. Sic ille, reuerentissimè sem-
per de S. Doctore locutus, cui illustre satis testi-
monium perhibuit Tomo 1. de Gratia, Prolegomeno
6. Cap. 6. n. 28. Iuxta prædictam ergo proceden-
di copiam factum ab Scriptore dicto, latissima
aperitur porta ad sententias D. Thomæ doctrinæ
oppositas consectandas: nullus enim sententiam
quampiam amplectitur, nisi quia ratio pro illa
plus placet. Quod quidem cùm verum sit, cum
irrefragibili illo pro certitudine armamentario
non videtur posse componi. Sicut enim in rebus
fidei, ex quibus exemplum instruitur, ex eo quòd
locum Suripturæ, in quo veritas aliqua contine-
tur, non benè calleamus, minimè licet contra-
rium amplecti, etiam tenuitatem intelligentiæ
causando; ita suo modo in casu nostro dicendum,
vt scilicet clausis oculis veritatem certò latentem
in ratione, quam penetrare non possumus, ample-
ctamur.</P>
<P>  <absatz-nummer>399.</absatz-nummer> Sextò, ad comparandum D. Thomam<marginalia>Summis Do|ctoribus|comparan-|dus.</marginalia>
summis Doctoribus magnum ex præfatis argu-
mentum desumi posse, pro quo etiam Sixtus Se-
nensis in sua Bibliotheca, quem adducit Lauren-
tius Beyerlinck in Theatro verb. Theologia & Theo-
logi, de quo & ego alibi dixi, & Suarez loco nu-
per adducto sic locutus: solum hoc loco D. Thomam
adiungimus, quia sicut in explicandis fidei mysterijs<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ceteris Scholasticis Theologis antefertur, & primis
Ecclesiæ Doctoribus comparatur, & in illustrandis
difficillimis de gratia & libero arbitrio controuersijs
ipsi Augustino eùm supparem reputamus. Nam &<marginalia>Et D. Au-|gustino</marginalia>
illius doctrinæ sectator est, ac defensor acerrimus,
& in rebus obscuris & ambiguis mentis eius est dili-
gentißimus indagator, & sidelissimus interpres.
Hæc ille, quibus alia ex Cardinali Toleto, PP.
Posseuino & Pererio, ab scriptore, quocum res
agitur, adductis, veniunt adiungenda, sicut
& multa ab alijs Societatis Scriptoribus hau-
rienda.</P>
<P>  <absatz-nummer>400.</absatz-nummer> Septimò, ad excellentiam prætensam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0110.jpg/>
@@1@<SE110>Appendix circa aliquarum opinionum censuras. 95
<duolan 2><-P>ab Auctore dicto, & priuilegium singulare, vt S.<marginalia>Leue funda-|mentum ad|omnem ab|eo} amolien|dum erro-|rem.</marginalia>
Doctor in nullo errauerit, adserenda, non est suf-
ficiens fundamentum, vt ita confidenter pronun-
tiandum videatur. Id probo, Nam in primis quod
de testimonio  Crucifixi adducitur, commodam
habet explicationem: duæ enim priores allocu-
tiones circa Eucharistiam, & prior circa species
Sacramentales, de quibus difficultates aliquæ in
Academia Parisiensi occurrerant, & quales illæ
fuerint ignoramus, directæ sunt, vt diximus nu.
397. Tertia erga Tertiam Partem, & huius tan-
tùm mentio in diuinis Officijs habetur, & eum
commodum habere sensum potest, quem P. Mag.<marginalia>Mag. Fer-|dinandus|del Castillo|pro magi-|sterio D.|Thomæ.</marginalia>
Ferdinandus del Castillo illis verbis, de magiste-
rio S. Doctoris locutus, indicauit citato Lib. 3.
Cap. 15. En muy pocas palabras (por serpropias, sig-
nificantes, y nacidas para las materias de que trata)
comprehende mucho. Y con su mucha distincion, con-
cierto, y orden, es clara y facil. Y an los fundamentos
que lleba, cierta y segura, no solo en las cosas perte-
necen à la fe, pero en las otras, que nolo son. Porque
à todas guarda sus leyes, y conforme à ellas nos da la
Fe como Fe: la ciencia, como ciencia, y las opiniones,
como opiniones. Sic ille. Iuxta cuius elegans & il-
lustre præconium de Christi approbatione di-
cendum: approbasse scilicet in Tertia Parte tunc
inchoata, iuxta dicta citato nu. 397. quæ de fide,
vt de fide: quæ scientifica, vt scientifica: & opi-
niones, vt Opiniones, certò & securè probabiles.
Sic enim citati sunt Magistri componenda verba,
dum & certam & securam doctrinam statuit in ijs
etiam, quæ ad fidem non spectant; & aliàs asserit<marginalia>Vt potuerit|co non ob-|stante à|Christo lau-|dari.</marginalia>
Opiniones vt Opiniones à S. Doctore propositas:
& quamuis piè possimus credere in nulla earum
errorem extare; si tamen extet, eo non obstante,
quod à D. Thoma scriptum est potuit à Christo
generaliter approbari. Quemadmodum si quis re-
uisendum pro editione librum à Magistratu susci-
piat, & aliquid in eo contentum certò sciat esse
falsum, si tamen iuxta alios probabile sit, potest
illud cum alijs indiscriminatim probare, quatenus
alijs probabile est, & sine detrimento fidei ac mo-
rum potest publicari. Vnde ex approbatione hu-
iusmodi, ad infallibilitatem omnimodam nequit
argumentum irrefragabile conformari.</P>
<P>  <absatz-nummer>401.</absatz-nummer> Prætereà, ex auctoritate Innocentij in<marginalia>Quid à|Pontificum|laudibus,</marginalia>
Sermone illo robustius desumi nequit, quia in ri-
gore sustineri non potest: ex eo enim fieret Con-
cilijs, Pontificijs Decretis, ac iuridicis sanctioni-
bus esse præferendam Doctoris sancti doctrinam:
Omnia enim illa post Scripturam sunt. Item, de
illius certitudine sunt qui dubitent. Præterquam
quòd Pontifex in Sermone vt priuatus locutus
Doctor, sicut in suis Ioannes XXII. qui Docto-
rem sanctum Catalogo sanctorum adscripsit. Qui
etiam dixisse refertur ad honorem præfatum D.
Thomæ exhibendum, opus non fuisse miraculis;
cùm quælibet ab eo scripta Quæstio, vel vt ali-
qui dicunt Articulus, esset miraculum. In quo
quis non videat exaggerationem hyperbolicam
inueniri? & ita loqui in Concionibus solet. Il-
lud certius quod in Bulla Canonizationis habet
idem Pontifex, scilicet D. Thomam inter San-
ctorum agmina velut matutinum sydus colloca-
tum. Sic exaggerationes aliæ in SS. Patribus oc-
currunt alios alijs Sanctos præferentibus, vt Ioan-
nem vtrumque, Petrum, Paulum, Iosephum, S.<-P>@@

<-P>Latronem, quæ cum grano salis accipiendæ, vt
ipse Doctor sanctus non vno in loco monstrabit
eius scripta percurrentibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>402.</absatz-nummer> Iam quod ad Clementem VIII. spectat,<marginalia>A Clemen-|te 8.</marginalia>
stat ritè eiusdem assertum de errore à D. Thomæ
operibus relegando: demus enim libenter ita
esse, quia nullus in illis apertè deprehensus. Quòd
non tollit quominùs aliqua eius opinio possit esse
certitudine destituta, & ipsi non subesse veritas,
quod in opinione Conceptionis communis iam
Fidelium sententia habet sibi firmissimè persua-
sum, & in votorum solemnium indispensabilita-
te, de qua dictum nu. 378. Neque alia congero,
quia non est animus huiusmodi inofficiosa con-
gestione quidpiam detrahendi magnæ Doctoris
sancti auctoritati, & sic nouas turbas excitandi;
sed veritati litando, me, ac nonnullos ex Nostris
collocandi in tuto, si aliquando accidat ab eius
placitis aliquantulùm discrepare, quod erit certè
perrarum; in me quidem conscientia teste, & in
alijs vt spero, quia generaliter video affectum
erga ipsum cum debita æstimatione vigere. Et vt
de me testimomum iteratò perhibeam lectorem
obsecro, vt Epistolamium meum consulat, in
quo quàm dignè de S. Doctoris sanctitate ac sa-
pientia sentiam testatissimum deprehendet. Pro
doctrina illud: Pedes eius vt columnæ. Quod ad<marginalia>Testimo-|nium Au-|ctoris.</marginalia>
fundatissimam eius doctrinam trahendum, securam,
stabilem, principijs semper certioribus innixam, ro-
boratam. In qua suus ignis contra hæreticos; nihil
enim illi magis horrent, quàm rationes ex igneo Do-
ctoris Angelici armamentario depromptas. Libellus
apertus in manu eius, Theologia dilucidè declarata,
elucidata mysteria, ea perspicuitate, ordine, elegan-
tia, quæ in illo præ alijs admiranda. Hæc ibi & alia<marginalia>Apocal. 10.</marginalia>
ad locum Apocal. 10. quæ in PP. Prædicatorum
suggestibus maiori meo cum rubore quàm ho-
nore declamata: & hoc loco adscribenda volui,
vt quæ præmissa circa Doctorem sanctum à me
sunt, nullus sinistrè interpretetur, habenspariter
antidotum eius, quæ subire potest, minùs sanctæ
suggestionis. Et in Epithalamio dictis addenda,
quæ in Amphitheatro extant, vbi locupletior
in laudes S. Doctoris excursio.</P>
<P>  <absatz-nummer>403.</absatz-nummer> Et vt præsentis caussæ conclusionem<marginalia>In extollen-|dis Scripto-|ribus quan-|ta adhiben-|da modera-|tio.</marginalia>
congruam adhibeam, à comparationibus, quæ
odiosæ, & rixis excitandis obnoxiæ sunt, iudico
pacis amatoribus abstinendum, ex quibus abest
tantùm vt is, qui præferri intenditur, in possessio-
ne prætensæ excellentiæ pacifica statuatur, vt de-
trimento ei potius sit, & quod pro gloria ipsius
agitur, in gloriæ dispendium conuertatur. Suos
enim habent Scriptores magni, sicut & Sancti
patronos, qui ægrè ferunt immodicas prælatio-
nes, & dum pro ijs apologias conficiunt prouo-
cati, quidquid pro extollendis præstant, aliorum
depressione contingit, vt dum vna bilancium as-
cendit, altera deprimatur. Quomodò pro Diuo
Augustino non sui militent, cuius egregia scripta
in materia gratiæ vti Catholica dogmata recepit
Ecclesia: pro quo P. Suarez Prologemeno & Cap.
citatis. Pro Diuo Bonauentura in Doctoratus sa-
cri gloria iudicio Ecclesiæ exæquato D. Thomę,
& magnis Doctorum præconijs celebrato, an sui
sileant, licet pro Doctore Scholæ non eum, sed
subtilem Doctorem elegerint? Vt de Doctore
ipso subtili taceam, cuius nulla sententia ab Ec-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0111.jpg/>
@@1@<SE111>96 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio VII.
<duolan 2><-P>clesia proscripta, vt hinc laudis illius videatur nu-
tare credulitas, iuxta quam quisquis D. Thomæ
doctrinam est impugnasse repertus, eo ipso fuerit
de veritate suspectus, cùm constat Doctorem di-
ctum D. Thomæ omnimodis obstitisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>404.</absatz-nummer> Laudemus ergo viros gloriosos, sed cum in-<marginalia>Eccli. 44.|v. 1.</marginalia>
offensa moderatione laudemus, & cùm Magnos
data opportunitate dixerimus, eumdem titulum
alijs reseruemus, Ecclesiæ sanctæ exemplum am-<marginalia>Sicut & in|Sanctis.</marginalia>
plexi, quæ laudem, Ecce Sacerdos magnus, multis
facit esse communem. Et illam pariter: Non est
inuentus similis illi, qui conseruaret legem Excelsi:<marginalia>& v. 20.</marginalia>
quæ Abrahami est Eccli 44. v. 20. Ne autem ita
videretur extollere, vt similem non haberet, ap-
pellatus ibidem Magnus pater: pro Moyse Cap. se-
quenti sic expressum v. 2. Similem illum fecit in glo-<marginalia>Cap. 45. v. 2</marginalia>
ria Sanctorum. Et quibus similem? Id est similem
Sanctis, Putà Patriarchis, Henoch, & Abraham, Isaac
& Iacob, ait P. Cornelius. Ad quem modum cum<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
Christus Ioannem apud turbas elogio celeberri-
mo sustulisset: Inter natos mulierum &c. addidit
statim: Qui autem minor est in regno cælorum, ma-
ior est illo. Quis autem minor iste sit non aperuit,<marginalia>Matth. 11.|v. 11.</marginalia>
vt contentiones de maioritate in Ioanne, sicut &
in Abrahamo, adserta Mosis similitudine sopi-
rentur. Sint ergo omnes Magni, quorum com-
paratione vtinam & nos minimi mereamur in
cælorum regno vocari, dummodò vocari eisdem
feliciter associatis detur, qui modo ipsos pace in
idipsum Patronos pariter & Magistros inuocamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>405.</absatz-nummer> Occurrunt (vt transeamus ad alia) in
Auctore quodam ex citatis suppresso nomine,<marginalia>Intolerandæ|Neotorici in|Societatis|Scriptores|irruptiones.</marginalia>
multæ grauesque censurę contra Pronuntiata ali-
qua Scriptorum Societatis, contra quas, quia
non tam censuræ, quàm iniuriæ sunt, non vide-
tur laborandum, vt earum violentum impetum
retundamus. Auctores quidem, contra quos prę-
fatus Scriptor inuehitur, adeò probatæ doctrinæ
sunt, & excellentis famæ in Republica litteraria,
vt nihil sit suo assecuturus labore, qui censura-
rum fulmina in eos iaculatus fuerit, nisi opinionis
propriæ dispendia, & grande illud periculum,
quod iam ab ipso operis exordio constat immine-
re. Quis enim non cum stomacho, & scribentis
ludibrio excipiat, post adductam P. Vasquij satis
doctam, subtilemque doctrinam, sic loquentem:
Audiri possunt, replico ego, disparata maiora? Quis
non rideat audiens affirmari &c. Cui non irreue-
rentiæ plenus, & cordato homine indignus non
appareat ille §. cuiusdam titulus: Suarez debacha-
tio in Caietanum, vt de illo non loquar §. alterius,
Intolerabiles Baezæ iactationes. Ad quem & illud:
Proh immeritas, ne dicam, insanas voces! & quæ-
nam illæ? Quòd dixerit Societatis Auctores,
præcipuis nominatis, ab aura Spiritus sancti, &
non proprio labore scripsisse. Propter quod scrip-
tor alius Commilitijeiusdem, in eum fuerat iam
priùs inuectus, cui doctus Pater respondit Lib. 4.
in Danielem §. 21. insistens dictis, & iteratò pro-<marginalia>Pium P.|Baeza pro-|nuntiatum.</marginalia>
nuntians Doctores Societatis à Deo habere quòd
ita facilè, & promptè, & sine labore, tot sapien-
tia ediderint Commentaria: nec posse super-
bientis animi accusari, quòd suam, suorum-
que sapientiam, Deo censeant tribuendam. Vbi
quidem ille firmissimum fidei dogma propo-
nit, vt non appareat quomodo possit proptereà
à viris Catholicis incusari.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>406.</absatz-nummer> Et quidem Doctores sacros ab Spiritu<marginalia>Illius veri-|ritas com-|probata.</marginalia>
sancto illuminatos scribere, indubitatæ doctrinæ
apud eosdem Doctores positio est, in quo si ex-
cellat quisquam, peculiari venit titulo prædican-
dus, vt in Francisco Mayronio accidit, qui dictus
est Doctor illuminatus, cui tamen alij complu-
res exæquati. Cur ergo P. Suarez laudem in eo
peculiarem non mereatur, quem Paulus Quin-
tus Pium & Eximium Doctorem, & sapientia in
Dei Ecclesia diuina gratia eminentem compel-
lasse, notissimum est, vt Breuia in eius vitæ nar-
ratione inserta manifestant? Cur non & alij cla-
rissimi in Dei Ecclesia Magistri, pro Ecclesia ipsa
strenuè ac laudabiliter militantes? Quorum ali-
qui adeò plura elucubrarunt, vt mirum sit quo-
modo ad id eorum vita suffecerit, cùm ad eos le-<marginalia>Scriptores|egregios pe-|culiaris an$unclear-|ra Spiritus|sancti iuuat|& illustrat.</marginalia>
gendos non sufficere studiosorum vita, vt audi-
mus frequenter, videatur. Illi profectò quando
ad scribendum animum & calamum applicant,
Spiritus sancti gratiam exorant, & orationis fru-
ctum cumulatissimum referunt, lucubrationibus
numero, eruditione, elegantia, & attenta virium
imbecillitate mirandis. Qui ergo dubitari possit
ab aura id diuini Spiritus aduenire? Quo illustran-
tur Prophetæ, Reges inunguntur, Sacerdotes sancti-
ficantur, Doctores declarantur, vt loquitur D. Io-<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
annes Chrysostomus homilia 1. de Pentecoste.
Qui inspirator fidei, Doctor scientiæ, vt habet D.<marginalia>D. Leo.</marginalia>
Leo Sermone 1. de eodem. A quo & dantur pignus
salutis, roburvitæ, scientiæ lumen, iuxta D. Bernar-<marginalia>D. Bernard.</marginalia>
dum Sermone 1. de illa.</P>
<P>  <absatz-nummer>407.</absatz-nummer> Sed errasse illos, aut eorum aliquos for-<marginalia>Etiam si er-|rores aliquit|in illis, quod|perperàm|obiectum.</marginalia>
tasse accidit, & ita ab Spiritus sancti peculiari
aura ipsorum opera non fuisse exorta, sed gene-
ralibus tantùm auxilijs constructa debere affir-
mari contendet obiector. Nam ex generali Dei
concursu non fieri specialem denominationem
conuincit experientia, (verba sunt Scriptoris il-
lius) nam Erasmus, Caluinus, Lutherus, & alij
similes hæretici, maxima facilitate, & promptitu-
dine ob peritiam linguarum, præsertim Latinæ
ac Græcæ plurima ornatissima Commentaria in
sacram Scripturam ediderunt continentia innu-
meras veritates, quæ à solo Spiritu sancto esse
possunt, aliquot tamen erroribus aspersa, sicut
Origenes, & Tertullianus, ac similes. Et tamen
quis dicere præsumpserit eorum Commentaria
tam promptè, tam eleganter, facileque edita, ex
aura Spiritus sancti & non ex proprio scripta: la-
bore scribentium fuisse? Contra illud Philoso-
phorum iudicia, denominationesque rerum, non
ex remotis, sed ex proximis caussis fieri habent.
Vnde infert periculosum, si non scandalosum, Pa-
tris Baeza esse locutionem: idque postquam ipse
pro se adeo euidenti confutatione inpactæ ca-
lumniæ respondit.</P>
<P>  <absatz-nummer>408.</absatz-nummer> Sed quod in præfata obiectione ad cen-<marginalia>Amplior|Confirma-|tio.</marginalia>
suram P. Baezæ attinet, nullius profectò mo-
menti est, cùm iniuriosè, non Theologica mo-
deratione ac consideratione iactatum, vt superius
dicebamus, & habet elegantissimus ac subtilissi-
mus scriptor ex aduersantis familia tot pro se pa-
tronos, vt non sit cur debeat infensorum sibi quo-
rumdam flammidicentiam extimere. Illius eru-
diti discursus accipiuntur auidè, & in pulpitis
tamquàm Oracula, tacito licet nomine, propo-
nuntur, & de alijs loquendo, ex præfati Scriptoris<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0112.jpg/>
@@1@<SE112>Appendix circa aliquarum opinionum Censuras. 97
<duolan 2><-P>discursu, eiusdem est argumentatio manifestè re-
fellenda. Iudicia, denominationesque rerum non ex
remotis, sed ex proximis caussis fieri habent. Cùm
ergo in Auctoribus Societatis Catholica doctrina
emineat, & vt talia sint eorum opera in Dei Ec-
clesia, præmissa eorum examinatione, & sacro-
rum iudicum subsequenti approbatione, & litte-
rariæ Scholæ amplexu ac commendatione rece-
pta: ab eo est ferendum iudicium, & denomina-
tio deducenda. Ex quo sit quòd si error aliquis
quandoque, vt lolium inter lætas segetes miscea-
tur, ille non debeat denominationi, quæ à præci-
puo desumi debet; obstare. Vt in hoc ipso sege-
tum exemplo est cernere: seges enim triticea ab-
solutè, simpliciter, & sine addito dicitur, etiamsi
lolij quidquam, aut auenæ sterilis habeat admix-
tum. Quo in genere si nota excellentia sit, ab
aura Spiritus id haberi, nequit à viro Catholico
dubitari. Immò etiamsi excellentia non sit, pium
tamen & vtile opus, idem dicendum. Si enim
nemo potest dicere, Dominus IESVS, nisi in Spiritu<marginalia>1. Cor. 12.|v. 3.</marginalia>
sancto 1. Cor. 12. v. 3. quomodo elaborari opus
possit, in quo toties sacrum illud occurrit no-
men, & quod ipsius gloriæ, ac profectui militat
animarum?</P>
<P>  <absatz-nummer>409.</absatz-nummer> Id autem quod ex hæreticis Scriptori-<marginalia>Ex hæreti-|corum Scrip-|tis intole-|randa obie-|ctio.</marginalia>
bus adducitur, ineptissimum, & falsitate compa-
ctum. Nam in illis errores manifesti contra fidem
stabiliri curantur, quibus eorum scatent scripta.
Si quæ autem veritates admiscentur, ab Spiritu
sancto non sunt, nisi ex generali concursu: non
enim eas Catholicè proferunt, sed quia sibi per-
suadent, iudicio ac spiritu proprio ducti, illas esse
tales, nihil de iudicio Ecclesiæ curantes: si enim
curarent, alia etiam ab ipsa proposita amplecte-
rentur dogmata, stante eâdem pro assensu ratio-
ne; vt eleganter ostendit D. Thomas 2. 2. q. 5.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
arti. 3. ita in Corpore concludens: Vnde manife-
stum est quòd talis hæreticus circa vnum articulum,<marginalia>Ex vno er-|rore in hære-|tico fides|erga omnia|omittitur.</marginalia>
fidem non habet de alijs articulis, sed opinionem
quamdam secundùm propriam voluntatem. Sic ille:
cuius oportuit virum Thomistam meminisse:
cùm aliàs doctrina S. Doctoris communiter re-
cepta sit, vno Durando repugnante, in 3. dist. 23.
Quæst. 9. quidquid de potentia absoluta sit, de
quo luculenter Scriptores nostri, & Cardinalis<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
Lugo distinctione satis accommodata præsenti
statui vtitur, ac D. Thomæ doctrinæ conformi.
Vnde videri potest Disput. 17. de fide Sect. 6. nu.
134. Irreuerentias, impietatem in SS. Patres, &<marginalia>Maledicen-|tia citati|Scriptoris|notata.</marginalia>
genus dementiæ, ac nonnullas alias notas indig-
nitate plenissimas, grauissimo, doctissimo, cele-
berrimo, & erga D. Thomam singulari affectione
propenso, ab Scriptore prædicto passim infli-
ctas non prosequor. Estqui quærat, & iudicet.<marginalia>Ioan. 8. v.|50.|Erasmus.</marginalia>
Ioan. 8. v. 50. Nec deerit, qui id, quod apud Eras-
mum Lib. 6. Apophthecmatum extat me meliùs
exequatur. Marcus Seruilius M. Pinario sic effa-
tus: Dic mihi M. Pinari, si contra te dixero, num
mihi maledicturus es, vt ceteris soles? Vt sementem,
inquit Pinarius, feceris, ita & metes. O malè &
cogitatum & actum, cùm in benedictionibus se-
minando, de benedictionibus meti potuisset 2.
Cor. 9. v. 6,</P>@@

<Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa funebrem apparatum vt queant
sæculares manum apponere Magi-
stratus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>410.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Via simile aliquid in Indijs accidit;<marginalia>Dom.|Arauxo|dicendi mo-|dus in casus|peculiaris|contingen-|tia.</marginalia>
Cordubensi illi, de quo Dom. Arau-
xo in Decisionibus moralibus Disputat.
12. Difficult. 1. iuuat hoc loco casum; vt apud
eumdem extat, agitare. Cordubæ Monopolium
funebris apparatus cuidam ob datum pretium
Regia est auctoritate concessum, vt scilicet solus
posset quæ ad eum spectant locare; omnibus alijs,
etiam Ecclesijs, non solùm locare, sed & commo-
dare prohibitis accepto pretio. Circa quod roga-
tus præfatus Scriptor respondit Primò non posse
impediri Ecclesias quo minùs possint paramentis
nigris proprijs vti, & alijs, quæ vsui esse solent,
sicut etiam emere. Quia cùm id possint laici, non
debent Ecclesiæ deterioris esse conditionis. Quòd
autem laici possint ex eo constat, quia id in con-
cessione Regis non est expressè prohibitum, &
debet sine damno tertij intelligi, & vt odiosa re-
stringi, iuxta vulgares regulas. Secundò Ecclesias
& earum Rectores impediri posse, quia concessio
indiscriminatim procedit, omnes incolas compre-
hendens. Quòd si quid obstaret, immunitas esset
Ecclesiastica, quæ tamen non læditur: quia tunc
tantùm hæsio talis accidit, quando tollitur ius,
quod competit Ecclesiæ inquantùm tali, secus in
profanis, aut indifferentibus, communibusque
Ecclesiasticis ac laicis, per ea, quæ benè notat
Bonacina Tractatu de Censuris Bullæ C&#x0153;næ Disput.
1. Quæst. 16. Sect. 1. Puncto 2. & talis est locatio
dicta, prohibita aliàs Clericis & Monachis, cùm
sit genus negotiationis in Cap. Multa & Cap. Se-
cundum, Ne Clerici, vel Monachi. Poterunt ergo
commodare gratis, non tamen sub contractu
oneroso, etiam si illis faueat consuetudo, à qua
deijci possunt, vel saltem prohiberi ne illam in-
choent, qui eam nondum habuisse fuerint de-
prehensi.</P>
<P>  <absatz-nummer>411.</absatz-nummer> Deinde probat ex recepta doctrina circa<marginalia>Apparatum|funebrem ad|ciuilem pro-|uidentiam|spectare.</marginalia>
leges ciuiles, quæ Ecclesiasticos obligant in ijs,
quæ politicum regimen concernunt, qualis est
ista, de qua agitur: neque enim apparatus dictus
ad animarum vtilitatem conducit, iuxta id, quod
habetur in Cap. Animæ 13. q. 2. ex D. Augustino<marginalia>Cap. Ani-|mæ.|D. August.</marginalia>
Libro de cura pro mortuis agenda Cap. 2. sic dicente:
Animæ defunctorum quatuor modis soluuntur: aut
oblationibus Sacerdotum, aut precibus Sanctorum,
autcharorum eleemosynis, aut ieiunio cognatorum: cu-<marginalia>Quibus iu-|uentur de-|functorum|animæ.</marginalia>
ratio verò funeris, conditio sepulturæ, pompa exequia-
rum, magis viuorum solatia sunt, quàm subsidia
mortuorum. Sic ille. Vnde Reges Catholici suis
Pragmaticis moderationem circa dicta statue-
runt Doctorum grauium doctrinæ conformem,
vt Turrecrematæ in Cap. Animæ citatum nu. 8. &
Panormitano in Cap. Finale de rebus Ecclesiæ non
alienandis.</P>
<P>  <absatz-nummer>412.</absatz-nummer> Pergit Auctor, & affirmat Tertiò non
posse prohiberi Ecclesijs vsum eorum, quæ ad ap-
paratum pertinent, in Ecclesijs ipsis cum emolu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0113.jpg/>
@@1@<SE113>98 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>mentis; id enim esset contra Bullam C&#x0153;næ, cùm
Ecclesiæ libertas minuatur. Quod intelligendum
cùm Ecclesia in possessione est talis vsus, sicut
etiam si non fuerit: hoc autem secundum non est
ita certum. Pro quo adducit P. Suarium Tomo 1.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
de Religione Lib. 4. Cap. 15. nu. 7. sic dicentem: In
funeribus oportet distinguere varios actus, quia non
omnes spirituales sunt, & pro his, qui spirituales non
sunt, licitum erit pretium exigere. Et inferiùs. Huc
etiam spectant omnia, quæ ad pompam funeris merè
humanam ordinantur, vt tumulum facere, & ornare,
& mundare &c. Et tandem Quartò statuens &
confirmans prioris asserti doctrinam, exemplum
adducit in monopolio salis Ecclesiasticæ libertati
non opposito, licet Ecclesiæ sale opus sit ad aquæ
benedictionem. Quod & in thure ac cera, & oleo
posset accidere, aliisque ad ornatum illius perti-
nentibus: in quibus esse aliunde iniustitia potest,
non tamen ex hoc capite. His præmissis.</P>
<P>  <absatz-nummer>413.</absatz-nummer> Dico Primò. Ea quæ præfatus Scriptor
Prima & Tertia Assertione statuit, vti certa acci-
pienda sunt, in quibus vlteriori non est opus con-
firmatione.</P>
<P>  Dico Secundò. Prohibitio locationis, de qua<marginalia>Eeclesijs ne-|quit vsus|funeralium|prohiberi,|sicut neque|locatio.</marginalia>
in Secunda Assertione, est contra Ecclesiasticam
libertatem. Sic censuerunt Theologi omnes di-
ctæ ciuitatis, qui neque numero, neque qualitate
inferiores ijs, qui integram instituere Academiam
possunt. Quorum auctoritati vt faciat satis, ait
n. 15. solùm damnasse immoderatum vsum dicti
priuilegij, quatenus prohibitionem vsus intra Ec-
clesias, quibus erat apparatus proprius, se priuile-
giarius extendebat: vel quia nimio zelo Eccle-
siasticæ libertatis ducti fuerunt; qui tamen scien-
tia & prudentia est temperandus. Sed Primùm
adducta pro parte ipsorum fundamenta non ita
esse conuincunt, cùm generaliter procedant. Se-
cundum sine ipsorum stare iniuria nequit, dum
zelus sine scientia ac prudentia eisdem imputa-
tur: cùm tamen inter eos & scientia & pruden-
tia præditos fuisse non paucos nequeat dubitari.
Illis ergo rem præsentem habentibus potiùs stan-
dum, quàm vni alicui, aut alteri, nil quod mo-
menti sit magni in contrarium adducentibus. Ra-
tio pro Assertione militans à me est in Thesauro
adducta Tomo 1. Tit. 3. n. 109. & seqq quæ modò
ex communi scribentium doctrina roboratur,
paucis explicanda. Antea poterant locare: hac
posita ciuili dispositione non possunt: igitur læsa
manet Ecclesiasticorum libertas.</P>
<P>  Dices Primò antea eos potuisse, non quà Ec-<marginalia>Euasio præ-|clusa ex eo|quòd vt pri-|uatæ personæ|Ecclesiasti|habeantur.</marginalia>
clesiasticos, sed quà priuatas personas communi
cum ciuibus alijs iure gaudentibus.</P>
<P>  Sed contra. Nam hæc ratio nimiùm probat:
ex ea enim fieret in ijs, quæ ad victum pertinent
posse Ecclesiasticos communi impositione graua-
ri; quia non comedunt & bibunt vt Ecclesiasti-
ci, sed hominum more: quod quidem prædictus
Dominus non admitteret. Vnde cùm ante annos
aliquot, dum Segoulæ esset Episcopus, gabella in
carne fuisset imposita, & Ecclesiastici ad eius so-
lutionem vrgerentur, illius Ecclesiæ Clerus, Por-
tionario quodam ad procurationis curam desi-
gnato, Dominum Episcopum requisiuit, vt non
obstante Regij Consilij mulcta quatuor mille du-
catorum ipsi ni decreto obsequeretur grauiter in-
terminata, penitus resisteret; id quod à se fuerat<-P>@@

<-P>Scripto traditum suis in libris opere ipso iuxta rei
exigentiam confirmando. Est etiam eiusdem ge-
neralis doctrina Disput. citato Difficult. 3. nu. 13.
vbi probat Ecclesiasticos non posse etiam indire-
ctè grauari, dum scilicet ij grauantur, qui cum
eisdem sunt commercium habituri: cùm tamen
in nostro casu, & indirectus hîc grauaminis mo-
dus interueniat, cùm laici non possint paramenta
conducere: & etiam directus, dum locare ijsdem
prohibetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>415.</absatz-nummer> Dices Secundò non lædi libertatem,<marginalia>Neque ra-|tione illicus|negotiatio-|nis. Vbi quid|illa dicat.</marginalia>
quia anteà non poterant licitè locare, cùm sit il-
lis interdicta negotiatio.</P>
<P>  Sed contra, quia negotiatio talis prohibita non
est: non enim commodum Rectorum Ecclesiæ
intenditur, sed ipsius Ecclesiæ, cuius necessitati-
bus consulitur ijs in rebus, quibus emolumentum
conquiri potest, dum in Ecclesijs ipsis apparatus
talis exhibetur. Id autem fieri posse in Citato
Cap. Multa expressum habetur, in quo sic dici-
tur: Nec tamen iustum negotium est interdicendum<marginalia>Cap. Multa.</marginalia>
propter necessitates diuersas. Et in Cap. Secundum,
etiam citato, dum eadem extante prohibitione
sic dicitur: Sub interminatione anathematis prohi-<marginalia>Cap. Se-|cundum.</marginalia>
bemus ne Monachi vel Clerici caussa lucri negotien-
tur: Glossa ibidem verb. Caussa lucri, ita habet:
Sed caussa necessitatis possunt. Supra, eo Cap. 1. ad
finem, & verb. Firmas sic scribit: Quia suspicionem
habet cupiditatis, & quasi negotiatio est, argum, supra
Cod. Cap. 1. Hoc intellige non suo nomine, vt hîc dicit,
sed nomine Monasterij caussa necessitatis licitum est
supra eod. Cap. 1. in fine. Sic Glossa. Habere autem<marginalia>Glossa.</marginalia>
ad formam est habere titulo conductionis. Ex
quo habetur intentum. Nam aut necessitas adest,
aut lucrum proprium non intenditur: & præter-
eà fit nomine Ecclesiæ, & cùm per alium nego-
tiatio instituitur, non est prohibita: pro quo Bar-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
bosa ad citata Capita quam plures Doctores ad-
ducit. Addit Farinacius absolutè loquendo posse<marginalia>Farinacius</marginalia>
Clericum negotiari mercaturam exercendo, quia
potest locare animalia. Sic fragmenti Crimin. Par-
te. 1. Lit. C. Verb. Clericus nu. 172. Est etiam mul-
torum sententia, quos in Thesauro adduxi, dicen-
tium ea quæ alicui supersunt ex ijs, quæ provsu
proprio emit, posse illum vendere: id quod casui
præsenti aptari potest: nam apparatus dictus pro
Ecclesiæ, ad quam pertinet, est vsu emptus, &
quasi per accidens euenit, vt locando illum, ali-
quod possit inde lucrum reportari. Cùm ergo tot
sint viæ vt locatio liceat, ex titulo prohibitionis
per Ecclesiasticas leges, nequit à ciuili potestate
prohiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>416.</absatz-nummer> Dices Tertiò vt supra Clericos legibus<marginalia>Nec ex obli-|gatione oirca|leges ciuiles.</marginalia>
ciuilibus teneri, vt ciues alios, quod in casu præ-
senti locum habere videtur.</P>
<P>  Sed contra, Quia concessio prædicti monopolij
non est lex, sed indultum peculiare: lex enim est
ordinatio rationis ab eo, qui curam gerit Reipublicæ
in commune bonum legitimè promulgata: quod qui-
dem in præfato indulto non accidit, cùm non sit
in bonum commune directum, sed priuati ciuis,
ob datam pecuniam, sicut pro officijs alijs dari so-
let, legem enim vendi posse quis vnquam affir-
mauit? & certè concessionem talem incommo-
dam potiùs fuisse Reipublicę, contradictio eiusde&#x0303;
ostendit, & pro eo efformatum scriptum Theo-
logorum omnium subscriptionibus roboratum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0114.jpg/>
@@1@<SE114>Circa apparatum funebrem quid laici iudices. 99
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>417.</absatz-nummer> Dico Tertiò, si Rectores Ecclesia-<marginalia>Rectoribus|Ecclesiæ præ-|dicta licent|ratione ne-|cessitatis.</marginalia>
rum proprio nomine prædicta locent cogente ad
id necessitate, vt scilicet sibi de necessarijs secun-
dùm decentiam sui status prouideant, non potest
illis contractus huiusmodi prohiberi. Id colligi-
turex Doctoribus à Barbosa allatis suprà. Et ra-
tio est eadem, quia nomine Ecclesiæ ve-
niunt Rectores, vt illius Viuæ partes: ad Ec-
clesiæ namque decentiam spectat vt eius ministri
decentem habeant sustentationem, aliàs eidem
non poterunt conuenienter inseruire. Vnde licet
dicantur nomine proprio contrahere, non videtur
respectus ad Ecclesiam excludendus. Id quod
tunc videtur præsertim accidere, cùm ministri ta-
les aliqua habent propria ad ornatum prædictum
pertinentia, pretio ad succurrendum necessitati-
bus comparata, aut donata, vel ex patrimonio
obtenta.</P>
<P>  <absatz-nummer>418.</absatz-nummer> Dico Quartò. Seclusa necessitate locare<marginalia>Cessante ne-|cessitate non|est licita lo-|catio illis ad|sua commo-|da.</marginalia>
apparatum dictum genus negotiationis est sacris
Canonibus interdictum. Id colligitur ex Canoni-
bus ipsis, vt iam vidimus, & ex Doctoribus so-
lum titulum necessitatis approbantibus. Nec Fa-
rinacij doctrina suffragatur, de qua nu. 415. quia
illa tunc habet locum, cùm res, quæ locantur,
non sunt solo lucri fine ex locatione prouenientis
acquisitæ, vt in animalibus, de quibus ibi sermo:
quod secus euenit in apparatu, de quo agimus, vt
est clarum. Nisi fingamus aliquem pro se appara-
tum istum disponentem, & pro occasionum op-
portunitate eum locantem, in quo erit fortè qui
non culpandum grauiter arbitretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>419.</absatz-nummer> Dico Quintò. Rectores Ecclesiæ etiam<marginalia>Bene tamen|pro Ecclesiæ|ornamentis.</marginalia>
se clusa necessitate possunt nomine ipsius ea, de
quibus agimus, locare, ad ornamenta, scilicet pro
maiori cultu emenda, & ad alios pietatis effectus.
Colligitur ex dictis n. 415. quia negotiari alterius
nomine non est prohibitum. Et quidem non so-
lùm præsentibus necessitatibus, sed & futuris,
quæ timeri prudenter possunt, oportet obuiare.
Id autem quod Assertionibus hisce à nobis di-
ctum, non solùm de Clericis sæcularibus, sed etiam
de Religiosis accipiendum, de quibus pariter
Canones Sacri disponunt, & in istis maior solet
esse necessitas: qui & cùm pro defunctis in suis
Ordinibus funebrem supellectilem habere de-
beant, dum alijs eam locant, quasi per accidens
contingit, vnde doctrina superiùs inducta potest
conuenienter adaptari. Et quod de supellectili
præfata dictum de alia quacumque dicendum ad
Sacros vsus, qualis in hac Limana ciuitate habe-<marginalia>Pro vsu cir-|ca alia quid|liceat.</marginalia>
tur pro Baptismorum solemnitate in Confrater-
nitate SS. Sacramenti, & sanè pretiosissima,
& venustissima. Confraternitas enim dicta Ec-
clesiastica portio est, vnde circa bonorum e-
iusdem dispositionem nequit se laica potestas
intromittere, sed id Ecclesiæ Prælatis reser-
uare.</P>
<P>  <absatz-nummer>420.</absatz-nummer> Quod ex D. Augustino obijciebatur<marginalia>Dictus ap-|paratus vt|possit prodesse|animabus.</marginalia>
nu. 411. non incommodat resolutioni proposi-
tæ, quia apparatus dictus, si Christiana con-
sideratione ducatur, in bonum cedere potest ani-
marum, siue quia rationem eleemosynæ ha-
bet, quæ Ecclesiæ, aut eius ministris datur:
siue quia adstantium excitatur pietas, vt pro
illis orent, vt benè obseruatum post hæc scrip-
ta inueni in supplemento 3. p. Diui Thomæ qu.<-P>@@

<-P>71. arti. 11. & vt nihil horum sit, est vsus
rei ab Ecclesiastica persona possessæ, quod ne-
quit eidem ob commodum priuati hominis pro-
hiberi. Quòd si leges circa moderationem la-
tæ extant, id quidem sub probabili aliqua con-
sideratione peractum, & cùm leges sint, di-
uersa in illis est ratio, vt num. 416. diceba-
mus. Quòd autem non omnes illæ probari sta-
tim debeant, iuxta mentem Dom. Arauxo sa-
tis ostendit, quod ipse de papyro signata scrip-
tum reliquit, cuius meminit Diana Parte 6. Tract.
8. Resolut. 1. contra eamdem, si quando aliàs, acer-
rimè præliatus.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2>
<A+1>De honoraria salutatione initio Con-
cionum, cùm adstant Magi-
stratus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>421.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On leuis circa hoc in Indijs con-<marginalia>Abusus ho-|norariæ sa-|lutationis.</marginalia>
certatio, dum plusquàm debeatur ip-
sis videntur Regij Auditores affe-
ctare. Celsitudinis titulo, si vel pauci adsint, &
Admodùm potentis Domini tractari volunt, & quod
volunt obtinent; qui enim renuerit, non impu-
nè id fecerit. In quo aliquando contra decorum
eisdem debitum, etiam salutationis maiestate
seruata, nonnulla risu excepta, & longiùs spar-
sa, committuntur. Quale illud Præbendarij cu-
iusdam die Dominica Palmarum, duobus adstan-
tibus Auditoribus Regiæ cuiusdam Cancella-<marginalia>Ridendus,|sed indeco-|rus, pro eo|successus.</marginalia>
riæ initio Concionis: Hodie Christus Dominus Ie-
rosolymam ingreditur, Admodum potens Domine
in duobus iumentis, verbis postremis sine inter-
punctione prolatis. Quod cùm audientes omnes
iuxta mentem Concionatoris accepissent, duo il-
li Domini, aut intellexere aliter, aut prudenter
dissimulandum iudicarunt. Concionatori equi-
dem nullum inde creatum dispendium, ad su-
premam in eadem Ecclesia, & satis illa illustri,
dignitatem euecto: & cùm abusus iste in Ciui-
tate Panamensi intolerabilis visus fuisset, & ad
Regium fuisset Consilium ab Episcopo, vt credi-
tur, ciuitatis eiusdem cum remedij exoratione
transmissus, Consilium statim vt debuit ab eius
sapientia ac Regiæ prærogatiuæ zelo sperari,
rescripsit, abusum exhorrescens, & vt penitus de-<marginalia>Regi&#x0169; circa|rem iampræ-|fatam re-|scriptum.</marginalia>
truncaretur iniungens, Regia auctoritate. Circa
quod non audita loquor, sed quod scimus, loqui-
mur, vt cum Euangelista loquar, & quod vidimus
testamur. Regium inquam Chirographum præfa-
tę Cancellariæ destinatum. Sed quo fructu nescio.
In alijs certè, nullo, qui ea dispositione se com-
prehensos non iudicant, ad quos non inuenitur di-
recta, quia neque ea de caussa syndicati.</P>
<P>  <absatz-nummer>422.</absatz-nummer> Debere autem in Audientibus omnibus<marginalia>Ad similia|trahendum.</marginalia>
id, quod statutum circa vnam, vbi ratio est eadem,
eumdem effectum habere, obseruat in simili D.<marginalia>D. Arauxo.</marginalia>
Arauxo in Decisionibus moralibus Tract. 2. Quæst. 15
n. 15. & 16. vbi Regium rescriptum adducit, in
quo Rex noster Philippus Quartus (cælesti iam,
vt speramus, potitus regno) dissidium quoddam
circa salutationem honorariam, de qua agi-
mus, inter Capitulum Cathedrale, ac Tribunal<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0115.jpg/>
@@1@<SE115>100 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio IX.
<duolan 2><-P>S. Inquisitionis, quando adesse in publicatione
Edicti contingit. Sic locutus terminauit. Y que<marginalia>Rescriptum|aliud circa|illa.</marginalia>
la còrtesia y Ceremonia, que sedebe hacer, se ha-
ga al Obispo hallandese en aquella Iglesia: y que
en su cuisencia solo lo haga al Santißimo Sacra-
mento, conforme à lo dispuesto por el Ceremonial
Romano, y no à la Inquisicion, ni al Cauildo &c.
Sic anno 1645. die 19. Ianuarij. Ad quæ sic ci-
tatus Antistes: Quod in dicta Ecclesia Compo-
stellana vsque hodie inconcussè seruatum est, de-
betque in alijs Ecclesijs & similibus casibus obser-
uari; eo quòd quando Princeps expedit suam sche-
dulam decidentem in vno casu, extenditur illius de-
cisio ad omnes similes casus, & ad cuncta tribunalia,
ex communiter percepta Iurisperitorum sententia.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>423.</absatz-nummer> Vbi quod ad Tribunal S. Inquisitionis<marginalia>Erga Tri-|bunal. S.|Inquisitionis|salutatio|qualis.</marginalia>
attinet, quidquid de Cathedrali Ecclesia in con-
cursu dicto sit, extra illam in Indijs non obser-
uatur, fit enim illi verbalis reuerentia à Concio-
natoribus dicentibus: Admodùm illustres Domi-
ni: vel Admodùm illustris Domine. Quòd cùm sit
in vsu, nec videatur indecentiam continere, non
est cur debeat condemnari. Est enim valde ex-
pediens vt hoc sanctum fidei Prætorium hono-
rificetur ob omnibus eo honorificentiæ genere,
quod prohibitum expressè non fuerit, quale hoc
est. Contra quod opponi potest id quod citatus
Dom. Arauxo, ne Capitulo in absentia præste-
tur Episcopi verbalis honor, qui eidem præsenti
debetur; ait enim iniuriosum esse reuerentiam<marginalia>Quid contra|illam ex ea,|quæ Episcopis|competit, vbi|& de alijs.</marginalia>
& veniam vni Superiori debitam ratione suæ su-
perioritatis & excellentioris dignitatis, alteri
exhiberi: vt si titulus Excellentiæ Magnatibus
in Hispania ac Proregibus proprius, inferiori-
bus Dominis tribuatur, aut Eminentiæ non Car-
dinalibus. Inquisitores autem inferiorem ha-
bent dignitatem comparatione Episcopalis, vt
constat: vnde ex eo Tribunali ad Episcopales
Cathedras assumuntur. Sed certè in casu nostro
iniuriosum nihil, quia non est inter salutatio-
nes æqualitas: Episcopis namque Illustrissimi
ac Reuerendissimi titulus exhibetur, qualis non
est: Admodum Illustris. Vnde cùm ante pragma-
ticam sanctionem circa hoc editam titulus Ad-
modum illustris in superscriptionibus epistola-
rum poneretur viris primarijs, numquàm tamen
Illustrissimi. Erat ergo Muy Illustre Señor, non
idem quod Illustrissimus. Sic etiam Academia-
rum Rectoribus modò in vsu Illustris admo-
dùm Rector, existimante nullo idem esse ac Il-
lustrissimus. Id quod ex Grammaticæ legibus
redditur pariter manifestum. Illustrissimus e-
nim nomen superlatiuum est, quem excessum
aduerbium Admodùm non importat, sed aliqua-
lem, vt respondeat valde, satis. Sic etiam vsus
apud Religiosos inualuit, vt quidam inter Præ-
latos summi Reuerendissimi dicantur; alij di-
gnitatis inferioris Admodùm Reuerendi; in prio-
ribus Paternitate non expressa, secus in alijs.
Pro quo & illud Titi Liuij Lib. 1. ab vrbe<marginalia>Titus Li-|uius.</marginalia>
condita: Iam mitigati animi admodùm rapti e-
rant.</P>
<P>  <absatz-nummer>424.</absatz-nummer> Pro eodem facit Ceremoniale Episco-<marginalia>Ex consue-|tudine ar-|guitur iuxta|Cæremonia-|le Episcopor&#x0169;|approbata.</marginalia>
porum Lib. 1. Cap. 23. & Lib. 2. Cap. 14. & 18.
dum his locis approbat consuetudines Ecclesia-
rum. Licet autem illud ad Episcopos, & eo-<-P>@@

<-P>rum Ecclesias videatur tantùm pertinere, ex
eo tamen sumi argumentum potest, vt con-
suetudines circa tribunalia etiam alia non de-
beant improbari: inter quæ supremum locum
Sacrosanctum Tribunal Sanctissimæ Inquisitionis
(vt loquitur Cæsar Carena in Tractatu de illius<marginalia>Cæsar|Carena.</marginalia>
Officio in Anteludijs. §. vlt.) dubio procul obti-
net: cui suo modo dicere, quod Dauid Deo
possumus: Quoniam omnia seruiunt tibi Psalm.
118. vers. 91. Cùm ergo consuetudo habeat vt
prædicti Domini modo dicto à Concionatori-
bus salutentur, non debet illa penitus condem-
nari & quia ordo summus inter audientes est,
vt solet esse sæcularis Magistratus reuerentiam
à Concionatoribus exhibendam dicto in Cære-
moniali habetur, licet verbalem non statuat,
vt videri potest citato Lib. 1. num. 4. & 13. Ex
quo in casu præsenti licet arguamus, quando-
quidem S. Inquisitionis Tribunal, ad quod ha-
betur Concio, non est insalutatum relinquen-
dum, cùm summæ ibi auctoritatis sit. Vt
non debeat videri nimium, si quid est motu
corporis faciendum, verbis vrbanissimis ador-
netur.</P>
<P>  <absatz-nummer>425.</absatz-nummer> Ad Auditores Regios reuocato ser-<marginalia>Quid circa|Auditores|Episcopo &|Prorege ad-|stantibus aut|absentibus.</marginalia>
mone, quid circa veniam obseruandum sit,
cum Proreges adsunt, & Episcopi pariter, iam
à supremo est Indiarum Consilio definitum, cu-
ius statur imperio, controuersia prorsus oblitte-
rata. Cùm verò Proreges non adsunt, hoc o-
pus, hic labor est, præcedentia ex vtraque par-
te procurata. Et quidem Cæremoniale præce-
dentiam Episcopo seruandam iubet gubernan-
tium in concursu citato Cap. 4. Quòd autem Cæ-
remonialis habenda ratio sit, satis apertè Pijssi-
mus noster ac Religiosissimus Rex adducto nu-
per rescripto patefecit. Ex eo autem quòd Pro-
rege absente videatur Cancellariæ senatus Re-
giam auctoritatem præseferre, sicut Prorex cùm
adest, vnde & in salutatione præfertur, fun-
damentum ad præeminentiam sumi nequit,
cùm iam Rex ipse circa hoc suam manife-
stam reddiderit voluntatem. In Ecclesia non est
creatum Tribunal, sed neque erigi potest: pro-
inde neque ibi Regia insignia, neque vmbel-
la, quæ tamen Episcopis conceditur Pontifi-
cio ritu, medio saltim, assistentibus. Ideò com-
munis vox præeminentiæ huius affectationem
carpit, praxim condemnat, conniuentibus Præ-
latis nonnullis, aut obsequiosis nimiùm, aut
timidioribus, alijs concursum vitantibus, non
sine populi exacerbatione, & Ecclesiastica-
rum solemnitatum detrimento. Quapropter ex-
orandum Regium Indiarum Consilium cen-
seo, Si quid mea carmina possunt: Si quid erga
ipsum Indici mei Thesauri dedicatione prome-
ritum, vt controuersijs huiusmodi desideratum
finem & vtrique Maiestati non indecorum im-
ponat.</P>
<P>  <absatz-nummer>426.</absatz-nummer> Vbi non prætereundum quod sæpè oc-<marginalia>Quid erga|Episcopum|extra suam|Ecclesiam|existentem|si celebret.</marginalia>
currit dubium, an scilicet Episcopo extra suam
Ecclesiam existenti si in aliqua celebret, aut
assistat, aliquod sit à Concionatoribus reue-
rentiæ signum impertiendum? In quo qui-
dem ambiguus vsus, Concionatoribus qui-
busdam in eo strictissimi iuris, liberalioribus
alijs, & fortè plus iusto. Sed si moderatio ac-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0116.jpg/>
@@1@<SE116>Ex incuria executorum testamenti quid animæ in Purgat. &c. 101
<duolan 2><-P>cedat non video cur debeat illud reprehendi.
Hospiti Episcopo suam qui excipit debet Sedem
concedere, vt ex iure haustum tradit Bertachinus.<marginalia>Bertachi-|nus.</marginalia>
Lit. E. & eum in sua Sede constituat. Cui ergo pro-
pria tribuenda Sedes, an non & Vrbanæ saluta-
tionis obsequia tribuenda? Potest quidem Con-
cionator cumdem alloqui in qua voluerit parte
sermonis, aut gratulando accessum vel aduen-
tum, aut de re aliqua admonendo, quam futuram
esse commodam arbitretur: hoc enim passim vi-
demus erga sedentes in Sede propria contingere.
Cur ergo non & in exordio, etiam si consecratus
non sit, cùm sine consecratione verus Episcopus
habeatur? Vidimus hoc coràm ipsis Proregibus
factum, & sine eorum offensione: & scimus
etiam non adstante Prorege, sed Togatis paucis,
ab eisdem fuisse prohibitum: quibus dum morem
Concionator gerit, grauissimam erga Episcopum
indignationem incurrit. Quid ergo in hoc con-
flictu faciendum? Fiat ante salutationem, quæ
fieri debet, Auditoribus reuerentia, & ea finita in
exordio concionis Episcopo, qui Concionatorem
vim patientem agnoscens, non poterit de illo iu-
stam querelam efformare. Cùm tamen res sit ple-
na periculo, oportet Concionatorem ad hoc non
inconsultò procedere, sed quid possit accidere
præueniendo, dum consilio agit adhibito, aut
caussam indignationis abscindet, aut si quid hu-
manum acciderit, excusatione se poterit legitima
contutari.</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ob incuriam executorum testamenti, vt
contingat animas in Purgatorio de-
tineri. Vbi de Missarum stipen-
dijs ex Indijs in Hispaniam trans-
missis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>427,</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ræsentem difficultatem discutit D.<marginalia>D. Arauxo|asserta circa|propositam|quæstionem.</marginalia>
Arauxo in Decision. moral. Tractat. 3.
Quæst. 25. vbi resoluit Primò animas de-
functorum non detineri in Purgatorio donec de-
bita, quæ ante mortem contraxere, soluantur, eo
præcisè titulo: quidquid Angelus dixerit verb.
Restitutio 3. §. 2. leui ductus fundamento. Secundò
neque ex retardatione piorum operum, quæ de-
functus iussit fieri, nisi quatenus remedium sub-
trahitur, quo fortè illius anima egeat, dum ora-
tionibus eorum, quibus eleemosynæ fiunt, adiu-
uatur. Itaque eleemosynæ, ex quo fieri iubentur
charitatis affectu, seu voto, suum habent effe-
ctum: & si illæ pro satisfactione sufficiant, nul-
lum habetur ex retardatione dispendium. Tertiò
regulariter loquendo Missas & alia opera à de-
functo relicta non esse retardanda, vt illius bonis
maiore pretio venditis suffragia possint augeri:
benè tamen aliquando prudentis arbitrio, vt si
tempus dilationis paruum sit, & defunctus ma-
gnæ virtutis reputatus, vt pauciora illi suffragia
credantur suffectura. Hæc ille D. Thomæ do-
ctrinæ conformia in 4. dist. 45. arti. 2. quæst. 2.
ad 4. & quodlib. 6. arti. 13. quamuis non ita aperta
omnibus eius videatur mens, præsertim in loco<-P>@@<marginalia>D. Thomas</marginalia>

<-P>ex 4. dum ait, quòd si aliquis in charitate dece-
dens præcipiat pro se suffragia fieri, ea valent de-
functo: quamuis illi, per quos fiunt; sint in pec-
cato. Ex quo inferunt aliqui videri S. Doctorem
sentire non esse necessarium eo tempore; quo
actio bona fit nomine alterius, illum esse in actuali
ea volitione imperante talem actionem. Vnde &
fiet, executione piorum legatorum pro animabus
in Purgatorio existentibus satis fieri posse, cum
ratione actualis influxus tunc deficientis nequeat
impossibilitas allegari, Quæ sententia est ex dia-
metro opposita sententiæ citati Scriptoris.</P>
<P>  <absatz-nummer>428.</absatz-nummer> Et quidem P. Arriaga Tomo 8. Disp. 21.<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
nu. 30. modo dicto philosophatur, D. Thomam
pro se adducens cum alijs, quos citat, quantùm<marginalia>Duæ opposita|circa illam|sententiæ.|Card. Lu-|go.</marginalia>
attinet ad satisfactionem pro statu viæ: nam de
animabus in Purgatorio existentibus aliter sentit
Cardinalis Lugo ibidem adductus. Disput. 24. de
P&#x0153;nitentia Sect. 4. quantùm ad primum. Et spe-
cialiter n. 52. quantùm ad posterius, & magis ex
professo Disput. 26. n. 30. & seqq. de quo specia-
liter citatus Auctor. n. 33. & seqq. dicens prodesse
restitutionem & opera alia pia à defuncto dispo-
sita, cùm reipsa fiunt: sicut satisfacit qui eleemo-
synam volens facere, eam famulo commisit, et-
iamsi quando hic illam largitus est, ille dormie-
bat, & probat Primò ex Cap. in litteris de rapto-<marginalia>Cap. In lit-|teris.</marginalia>
rib. vbi Alexander Tertius iubet resarciri damna
ab heredibus, quæ à defuncto illata fuerant, sic
concludens: Vt sic à peccato valeat liberari, va-
lidè confutans responsionem dicti Cardinalis,
quam & Nauarrus adhibuerat à Dom. Arauxo
impugnatus nu. 4. corrigendam scilicet litteram
Textus, & reponendum valeant, vt ad heredes
ipsos referatur, qui officij sui admonentur, vt sic à
peccato omissæ executionis valeant liberari. Et
certè impugnatio P. Arriagæ valde vrgens est, li-
cet in eo possit non admitti, quòd modum lo-
quendi non esse proprium dicat, cum liberari à
peccato, illud esse contractum indicet, quod ta-
men in heredibus nondum fuerat deprehensum.
Sed in primis pro locutionis proprietate stant ver-
ba Canonis Missæ: Libera nos, quæsumus Domi-<marginalia>Canon.|Mis. 4.</marginalia>
ne, ab omnibus malis præteritis, præsentibus, &
futuris.</P>
<P>  <absatz-nummer>429.</absatz-nummer> Deinde, heredes non videntur à pecca-<marginalia>Alexandri|Tertij ver-|ba.</marginalia>
to immunes, cùm de restituendo cura illis fuerit
nulla post manifestam iniuriam: vnde Pontifex
iubet eos ab Episcopo moneri & compelli: He-
redes eius moneas & compellas, vt ijs, quibus ille
per incendium, vel alio modo, damna contra iustitiam
irrogauerat, iuxta facultates suas condignè satisfa-
ciant. Et statim adduntur verba, de quibus agi-
mus: vt sic valeat &c. Incendij Ecclesiarum cri-
men satis notum fuit, propter quod defunctus, &
si absolutus, quia ante mortem eum fui malefacti
p&#x0153;nituit, priuatus est tamen Ecclesiastica sepul-
tura, iuxta dispositionem Cap. Peßimam 23. q. 8.<marginalia>Cap Pessi-|mam.</marginalia>
Ex quibus constat crimen illud satis fuisse mani-
festum, & ita heredes obligationem suam igno-
rare minimè potuisse. Fauet etiam Glossa margi-
nalis, quæ sic habet: Aliàs est in Textu valeant,
scilicet ipsi heredes, & sic non est contra, secundùm
Vincentium. Ioan. Andr. Licet ergo impugnatio
P. Arriagæ videatur vrgere, conuincens tamen
non est: sicut neque illa, quam Dom. Arauxo ex
eo instruit, quod Textus corrigi non debet, sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0117.jpg/>
@@1@<SE117>102 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio X.
<duolan 2><-P>eius correctio vitanda, commoda quæsita expli-
catione, iuxta doctrinam Nauarri ab eodem ad-
ducti, quæ & est communis. Nam hoc loco non
est voluntaria, & ita nec præsumptuosa corre-
ctio, sed antiquissimæ Glossæ auctoritate, quæ
si non esset Pontificis voluntati conformis, fuis-
set penitus abrogata, cùm tamen eam & antiquæ
& nouiores teneant editiones. Non ergo corrigi-
tur Textus, sed illa eligitur eiusdem lectio, quæ
vti verosimilis proponitur, & sensum exhibet non
dissonum veritati. Quamquàm & dici possit
communi littera retenta à peccato liberari, de-
functum, quia à peccatorum p&#x0153;nis leuamen sen-
tit eorum suffragijs, quibus satisfactio damnorum
impenditur: quod in casu, de quo in Textu po-
tuit confidentiùs affirmari: damna enim fuerant
Ecclesijs illata quarum ministri satisfactione per-
cepta, non poterant non pro defuncti anima suf-
fragia Christianæ pietati conformia ad thronum
diuinæ clementiæ destinare.</P>
<P>  <absatz-nummer>430.</absatz-nummer> Arguit prætereà P. Arriaga ex principio<marginalia>Ex actuali|influxu non|necessario|arguitur.</marginalia>
illo de non necessario actuali influxu in opus sa-
tisfactorium, quando pro illo voluntas deliberata
præcessit exemplo famuli eleemosynam tribuen-
tis: quia sicut opus dictum ideò satisfactorium
est, quia p&#x0153;nale, dum sic operans per alium re
sibi vtili & iucunda priuatur, ita & in anima
purgatione detenta euenit, quandoquidem sibi
iucundum esset heredes id habere, quod paupe-
ribus erogatur: erga heredes namque animæ spe-
cialiter afficiuntur, maximè si filij & consangui-
nei sint: vt enim censentur in filijs viuere, ita
quæcumque ab heredibus auferuntur, possunt
iudicari p&#x0153;nalia illis, & difficilis actio circa illas
non de præsenti, quia ante mortem retinetur
semper dominium: ergo quia post mortem se il-
lis priuant. Quòd si consanguinei desint, amici
profectò non deerunt, respectu quorum est ea-
dem ratio; si tamen ponatur casus, in quo nullam
habeat personam, erga quam specialiter afficia-
tur plusquàm erga pauperes, non renuit conce-
dere p&#x0153;nalem non futuram tali homini piam dis-
positionem, & ita neque satisfactoriam, merito-
riam tamen, quia ad meritum non est necessaria
difficultas operationis, quæ tamen est pro satisfa-
ctione omninò necessaria. Sic habet n. 41.</P>
<P>  <absatz-nummer>431.</absatz-nummer> Contra quem argui potest, quia talis ex-<marginalia>Sed non vr-|gere conuin-|citur.</marginalia>
plicandi modus (etiam si demus id, quod de non
necessario actuali influxu in opus satisfactorium
affirmat) minimè verosimilis est, & sanè non di-
gnus statu illo ab omnibus imperfectionibus de-
fæcato, quem animæ in Purgatorio habent. Ibi
enim carnalis omnis cessat affectio, quæ non sit
valde rationi ac pietati Christianæ conformis. Vn-
de proculdubio plus gaudent illæ de eleemosyna
à se disposita, & re ipsa data, si id scire contingat,
quàm de omni alia ergo coniunctos largitione, ad
quam neque iustitiæ, neque charitatis titulo fue-
rant obligati, quia sciunt illam Deo esse gratio-
rem, & sibi ipsis vtiliorem. Pone animæ sic pur-
gationi addictæ manifestatum per Angelum fa-
ctam reipsa pauperibus largitionem ex pecunia,
quam potuit cognatis aut amicis reliquisse. Ha-
bebit ne illa ex eo p&#x0153;nale aliquid ob difficultatem
superatam? Quis hoc dixerit? Certè si p&#x0153;nale
tunc aliquid, ex eo erit potius, quòd coniunctis
humano titulo id reliquerit, quod in magnum<-P>@@

<-P>suum bonum sibi potuit applicare. Si ergo neque
p&#x0153;nale aliquid, nec difficile, satisfactio in eo nul-
la, totaque satisfactionis vis ad voluntatem, per-
quam est eleemosyna disposita, debet reuocari.</P>
<P>  Pergit Auctor dictus, & positionem suam alio<marginalia>Arguitur|etiam ex-|communi|Fidelium|sensu.</marginalia>
conatur discursu roborare, ex eo scilicet quòd
tota res hæc, quòd scilicet possit vnus pro alio sa-
tisfacere, siue illi viui sint, siue defuncti, immò
& quod possimus pro nobis, pendet vnica à libe-
ra voluntate Dei, de qua nihil dicere à ratione
possumus, sed ex auctoritate: ex quo possumus
euidenter (sic ille loquitur) argumentari. Nam
auctoritas tota, & sensus fidelium stat pro hac
parte, testibus etiam ijs, qui contrariam tenent:
Cur ergo in hoc puncto, quod probandum est ex
auctoritate, non in eam ibimus sententiam, quæ
maximè fulcitur auctoritate? Nec potest ex eo
argui principio, quòd scilicet animæ non sint,
dum purgantur, in statu satisfaciendi, sed satis
patiendi; nam illud debet auctoritate probari,
cùm ex Dei pendeat voluntate. Cùm ergo au-
ctoritas communis tribuat illis reipsa satisfactio-
nem per talia opera, non potest assumi principium
illud, tamquàm commune contra aliter sentien-
tes, pro quibus potiùs stat auctoritas, ex quo &
maior probabilitas assertionis. Sic habet nu. 36.
Vbi se olim contrariam sententiam docuisse vti
probabiliorem tunc temporis iudicatam prote-
statur.</P>
<P>  <absatz-nummer>433.</absatz-nummer> Sed est hoc fundamentum valde infir-<marginalia>Sed leue|illud funda-|mentum|ostenditur.</marginalia>
mum, quia auctoritas, quæ adducitur, non docto-
rum hominum est, sed vulgarium quorumdam,
quæ si valeret aliquid, ex ea fieret animus ex lu-
stralibus flammis non exire, donec debita, quæ
in statu viæ contraxere, persoluantur; sic enim
vulgus sibi habet persuasum. Item animas exau-
dire preces ad se directas, vt orantibus subueniant;<marginalia>D. Thom.|Animas de-|functorum|Fidelium|preces non|exaudire.|D. August.</marginalia>
quod negat D. Thomas 2. 2. q. 83. arti. 11. ad 3.
quia non sunt in statu orandi, sed magis, vt oretur
pro eis. Et ante eum D. Augustinus in Libro de cura
pro mortuis agenda. Cap. 13. 14. & 15. concludere
nititur quod animæ mortuorum cognitionem non ha-
beant de factis viuentium, vt loquitur D. Thomas
eumdem adducens in 4. dist. 45. q. 3. arti. 1. ad 2.
Pro quo & Becanus circa Quæst. 83. citatam quæst.<marginalia>P. Becanus</marginalia>
5. Conclus. 5. ita scribit: Probabilius est id eos face-
re, quia charitas ad hoc impellit: nos tamen eos non
inuocamus, quia ordinariè non possunt agnoscere no-
stras preces, & sunt in eo statu, vt magis egeant au-
xilio nostro, quàm vt poßint nobis auxilium adferre.
Vt notat D. Thomas Arti. 11. ad 3. Sic ille. Vnde
mirari licet P. Roam, qui in Libello Hispano de<marginalia>P. Roa.</marginalia>
statu animarum in Purgatorio pro certo statuit
oppositum, vt videre est Cap. 9. Prætereà com-<marginalia>Licet qui-|dam id asse-|rant.</marginalia>
muniter receptum est orationes Fidelium, & alia
opera pro animabus impensa illis prodesse, etiam
si in statu mortalis peccati sint, vnde gloriari so-
lent de huiusmodi sibi inamissibili deuotione:
cùm tamen contrarium sensus Doctorum recep-
tissimus tueatur. Deinde executionem bonorum
operum ad id conducere, si communi est persua-
sione receptum, non eam patitur exceptionem,
quam citatus Scriptor apponit de eo, qui eleemo-
synam disposuit, nullam specialem retinens erga
sibi coniunctos affectionem. Et cùm ex auctori-
tate innotescere illa debeat, iuxta eiusdem do-
ctrinam, dum non profertur, infirmum relinqui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0118.jpg/>
@@1@<SE118>Ex incuria executorum testamenti quid animæ in Purgat. 103
<duolan 2><-P>tur argumentum. Tandem, negari nequit resti-
tutione ab heredibus facta, & piorum legatorum
executione animas Fidelium posse iuuari eorum
suffragijs, qui & exequuntur, & qui beneficio
defunctorum afficiuntur, iuxta doctr. num. 429.
Cumque id moraliter certum sit, non errat Fi-
delium pictas in persuasione illa. An autem hoc,
an illo modo contingat, non est eorum discerne-
re, neque auctoritas aliqua ex ijs adduci potest,
qua id valeat, speciale, quod docti Patris senten-
tia contendit, vti certum stabiliri. Vnde P. Sua-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
rez illi contrariam statuit Tomo 4. in 3. p. Disput.
48. Sect. 8. nu. 18. cum multis alijs, quæ & est
Theologicis principijs conformior, & contra
quam ex hoc fundamento.</P>
<P>  <absatz-nummer>434.</absatz-nummer> Sic insuper arguo. Nam iuxta discursum<marginalia>Ex maiori|austoritate|positio ne-|gatiua fir-|matur.</marginalia>
P. Arriagæ, de quo dictum, ex auctoritate in hac
est caussa procedendum. Tunc sic. Ergo vbi ma-
ior adest auctoritas, ibi potiùs obsequendum. At-
qui maior est Theologorum auctoritas, quàm
communium Christianorum, vt est compertum.
Tunc vltra. Theologi communiter sentiunt ani-
mas, quæ purgantur igne, non esse in statu me-
rendi sibi, nec satisfaciendi: ergo circa hoc
magis est eorum auctoritati deferendum. Hinc
Cardinalis Lugo citato n. 52. existimans non esse<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
necessarium influxum actualem in opus satisfa-
ctorium, & sibi obijciens in animabus dictis idem
debere concedi, facilè se ab obiectione expedit
reddita diuersitatis ratione, ex eo quòd tales ani-
mæ in statu satisfaciendi non sint, id non probans,
sed supponens, quasi dogma irrefragabile. Quod
licet P. Arriaga, vt vidimus, non admittat: con-
tra illum tamen instantia nostra suo ipsius funda-
mento militat, de auctoritate scilicet hoc in ne-
gotio præferenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>435.</absatz-nummer> Iam quod ad piorum operum retarda-<marginalia>Quæ dilatio|executionis|sustineri|possit, vbi de|Missis, quæ|vt dicantur|in Hispania|pecuniæ ex|Indijs trans-|mittuntur.</marginalia>
tionem ex rationabili caussa à Dom. Arauxo di-
cebatur, quando mora inquam breuis est, susti-
neri potest, non tamen de Missis agendo; illæ
enim quam breuissimè dicendæ sunt, quia magis
vtile est defuncto eas sic dici, & si non ita plures
quàm dilatæ pro numero adaugendo. In quo est
ratio specialis, quæ pro pijs alijs non adstipu-
latur operibus, præsertim iuxta sententiam nu-
per stabilitam. Missæ enim suffragium omnibus
est maius, & quod secum affert fructum, dum
reipsa exhibetur, quod tamen de alijs sub iudice
lis est, nisi modo nuper explicato. Vnde in The-<marginalia>Tomo 2.|In Appendice|post Titu-|lum 19. n. 1.|& seqq.</marginalia>
sauro Indico non admisi eorum praxim, qui, vt
plures dicantur Missæ, eas quas dicendas aliqui in
testamentis decernunt, vt animarum suarum bo-
no consulant, in Hispania dicendas curant. Quod
vt non sit penitus reprobandum, quæ ibidem sunt
dicta, expediet obseruari.</P>
<P>  <absatz-nummer>436.</absatz-nummer> Neque regula illa de opinione virtutis<marginalia>Opinio de|virtute de-|functi non|debet pro|fundamento|dilationis|assumi.|Pro quo|exempla.</marginalia>
defuncti videtur admittenda, est enim fallaciæ
subiecta multiplici, vt ex reuelationibus minimè
contemnendæ fidei compertum habemus. Noui-
tiam priùs in cælum euectam, quàm prouectæ
ætatis ac virtutis Monialem, in Libro cui titulus
est Mulier fortis, La muger Fuerte, qui legerit,
deprehendet. Quod si probanda illa quę Illustris-
simus Palafor habet in Libro, cui titulus Lux vi-
uis, Luz à los viuos, multa ibi quæ veritatem hanc
roborent, legenti succurrent. Religionis satis ob-
seruantis Prælato apparuit quidam ex eadem Re-<-P>@@

<-P>ligiosus ante annos septemdecim mortuus, San-
ctorum communionem ab eo postulans. Obijt ille
die 5. Maij an. 1645. Sic refert P. Ioannes Nadasi
in Diurno quotidianæ virtutis Pragæ impresso
an. 1659. Vbi & illud eodem die, scilicet Maij 5.
Iaroslauiensis etiam Dux Illustrissima ei post
mortem sexto mense visa dixit: Pater, cur pro-
missa non exoluis. Habet & ille memoratu dignis-
simam narrationem de duobus Societatis nostræ
Scholasticis Marco Celso Finato, & M. Antonio
Ridolfino, in Libro cui titulus, Pretiosæ occupa-
tiones morientium in Societate IESV Cap. 10. Pro
qua & in Anno dierum memorabilium Soc. IESV,
die 21. Sept. & 12. Octobris, quorum & alij me-
minerunt. Ex quibus id habemus, vt magna licet
de alicuius probitate opinione concepta, circa
cumulanda suffragia minimè torpeamus: est
enim delicatissima diuini forma iudicij, in cuius
luce apparent atomi, qui nobis cæcutientibus oc-
cultantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>437.</absatz-nummer> Et quia in narratione præfata duorum<marginalia>Virginis erga|animas Pur-|gatorij sin-|gularis pie-|tas.</marginalia>
illorum id etiam occurrit mirabile, Virginis in-
quam interuentu p&#x0153;nas illas quadriennij in vno,
& biennij in altero, & vtroque ipsi addictissimo
nuntiatas, non id debet sine obseruatione vtili
præteriri: Virginis inquam patrocinium erga
sibi deuotissimos adeò illis parum profuisse, vt à
diuturno p&#x0153;narum grauissimarum incursu, non
fuerint impediti. De illa certè B. Petrus Damiani<marginalia>B. Petrus|Damiani.</marginalia>
Sermone 1. de Natiuitate eiusdem (vbi & ipsam al-
locutus) omni dubio procul attestatur sic: Audi
nos: nam & Filius nihil negans honorat te. Vnde<marginalia>Thomas|Kempensis.</marginalia>
confidenter admonet Thomas Kempensis 3. p.
Serm. 5. de B. Virgine in fine sic dicens: Tene eam,
nec dimitte eam, donec te benedicat, & ad cæli pala-
tium felici gubernatione perducat. Sic ille. Iuxta
quæ aut non orasse in casu dicenda est, aut oran-
tem non exauditam: quorum neutrum sine pie-
tatis iactura dici posse videtur. Sed verò cùm iu-
stitiæ negotium agitur, & Dei est circa illud vo-
luntas manifesta, ibi preces cessant, ineptum enim
esset orare, quando nequit quod petitur sperari.
Et hæc est generalis doctrina circa Sanctorum
orationes, pro qua D. Thomas q. 83. citati arti.<marginalia>D. Thom.|D. Gregor.|Mag.</marginalia>
11. ad 2. & ante illum D. Gregorius Magnus
tradiderat Lib. 17. Moral. Cap. 8. sic dicens. Quo-
rum tamen omnium (de Angelis loquitur) vna vi-
ctoria est sui super se Opificis voluntas summa: quam
dum semper aspiciunt, quod obtinere non valent,
numquam volunt. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>438.</absatz-nummer> Neque proptereà quod preces cessent,<marginalia>Identidem|comprobata.</marginalia>
diuinæ voluntatis sententia perspecta, existiman-
dum est in pietatis Matre pietatis maternæ officia
cessare. Pro quo extat eiusdem irrefragabilis at-
testatio sic D. Birgittam alloquentis Lib. 4. Reue-<marginalia>D. Birgittæ|Reuelatio-|nes.</marginalia>
lat. Cap. 138. Sum Mater omnium, qui sunt in Pur-
gatorio, quia omnes p&#x0153;næ, quæ debentur purgandis
pro peccatis suis in qualibet hora propter preces meas
quodammodo mitigantur. Sic ibi. Et alibi etiam in
hunc modum allocuta. Ego sum Mater miseri-
cordiæ, ego iustorum gaudium, & aditus pecca-
torum ad Deum. Nulla p&#x0153;na est in igne Purgatorij,
quæ propter me non remißior erit, & leuior ad feren-
dum. Lib. 6. Cap. 10. Scio graues Scriptores asse-<marginalia>Circa leua-|minis genus|notanda|doctrina.</marginalia>
rere animas in Purgatorio eatenus suffragijs leua-
ri, quatenus illarum p&#x0153;na breuiatur: quia mo-
dus ille iuuaminis est ipsis commodior. Sed qui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0119.jpg/>
@@1@<SE119>104 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio XI.
<duolan 2><-P>dem non videtur id ita certum, & vt certum sit
quantùm ad gradus p&#x0153;nalis conflagrationis, non
apparet verosimile modos alios leuaminis non
adesse: & in ijs, qui erga Virginem affectu tene-
riore & feruentiore feruntur, id profectò similius
vero, stante illius attestatione, & alijs minimè
contemnendis argumentis. Est enim Porta cælo-
rum, ascensus omnium, reseramentum portarum Pa-
radisi, S. Ephrem oratione de ipsa. Sicut ergo ap-<marginalia>S. Ephrem.</marginalia>
rens Christo Angelus confortauit eum Lucæ 22.
nec proptereà de calice passionis quam à se trans-
ferri petebat, quidquam detractum est: ita &<marginalia>Luca 22.</marginalia>
cælorum confortante Regina deuotos sibi in lu-
stralibus flammis, integri esse possunt actoris tor-
quentis gradus, qui confortatione tali tolerabi-
liores sentiantur. Vt Martyrum exempla relin-
quam, de quibus SS. Patres obuijs in sermonibus
& homilijs, ac eorum historiæ, & lectiones in offi-
cijs sacris; quòd etiam aliquando intercessione
tantæ Matris aliqua in p&#x0153;nis fiat relaxatio, testa-
tur B. Petrus Damini Lib. 3. Epist. vlt. narratione<marginalia>B. Petrus|Damiani.</marginalia>
notabili, scribens mulierem quamdam Romæ de-
functam alteri nocte Assumptionis Virginis Festo
dedicata apparuisse, cùmque ab illa hæc quæreret
quemadmodum haberet. Vsque hodie, inquit, non
leuis me p&#x0153;na cruciauit: at hodie Regina cæli pro
nobis preces fudit, meque cum multis alijs de locis
p&#x0153;nalibus liberauit, totque inde eripuit, vt numerum
totius Romanæ plebis excedat. Cumque de rei ve-
ritate dubitaret mulier altera, Scito te, inquit, in
signum veritatis, quam tibi modò aperio, in hac ipsa
die post annum morituram, quod & factum est. Pro
quo & stat Cardinalis Lugo Disput. 24. citato n.
21. De quibus hæc satis, quamuis de Virgine sa-
tis numquàm.</P>
<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2>
<A+1>De Gabellis decisiones vtiles pro In-
dijs, & aliàs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>439.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hac materia Dom. Arauxo doctè
& accuratè in Decisionibus citatis Di-
sputat. 12. Difficult. 2. & videndum
quod ex eiusdem resolutionibus possit huic loco
opportunum deriuari, ijs suppositis, quæ circa
materiam eamdem à nobis sunt in Thesauro dispu-
tata Tomo 1. Tit. 3. n. 98. & seqq. & Tit. 5. nu. 36.
133. 191. & seqq.</P>
<P>  Primò ergo ex D. Thoma quatuor conditiones<marginalia>Dom.|Arauxo.|resolutiones|circa gabel-|las.|Prima.</marginalia>
apponit, ex quibus nouæ gabellæ iustificari pos-
sunt: & sunt. Potestas in Principe, caussa iusta,
æqualitas, vt ne magis grauentur quidem præ
alijs: duratio competens, dum scilicet caussa im-
positionis eiusdem perseuerat. Et iuxta hoc re-
gulandum est, & ad ipsum reuocandum, quod in
prima statuerat assertione de nouitate gabella-
rum; ait enim nouas esse reputandas, quæ sol-
uuntur super carnibus, vino, aceto, oleo, pisci-
bus, sapone, niue, & alijs, quæ ad forum venden-
da veniunt.</P>
<P>  Secundò non posse supremum Principem sine
iusta caussa nouam gabellam imponere. Id cla-
rum. Et in Regnis Castellæ ac Legionis consen-
sum esse Ciuitatum necessarium ex l. 1. tit. 7. nouæ<-P>@@

<-P>recopilat. & licet hoc ex priuilegio habeatur, il-
lud est irreuocabile, quia ex titulo remuneratio-
nis ob præclara gesta, vnde transiuit in vim one-
rosi contractus. Est item necessarium vt aliunde
non possit necessitati vrgenti subueniri. Potest
autem varijs modis, scilicet moderando familiæ
sumptus, superfluis donationibus prætermissis, pu-
blicis officijs venditis, sed dignioribus, & pretio
iusto ob dictum finem, sicut etiam fieri propter
magnam vtilitatem potest, pro quo aliquos Au-
ctores adducit, & de quo nos in Thesauro Tomo 1.
Tit. 1. nu. 161. & seqq. & Tit. 5. nu. 167. & seqq.
alijs insuper allegatis. Vbi & inquirit an sufficiat
Principis attestatio circa necessitatem, & negat,<marginalia>Assertationi|Principis|circa necessi-|tatem non|credendum.</marginalia>
quia sic aperietur via ad multiplicandas gabellas,
sicut & donatiua, quæ reuera genus quoddam
gabellarum sunt, & ita in damnum regni: quan-
do autem id accidit, Regi non creditur, sicut scitè
notare ait P. Lessium Lib. 2. de Iustitia Cap. 35.
Dub. 3. & Cap. 33. Dub. 8. & Cap. 41. Dub. 9. &
Thomam del bene in Tractatu de Parlamentis
Dub. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>441.</absatz-nummer> Sed P. Lessius in priori ex citatis loco<marginalia>Falsa apud|eum citatio.</marginalia>
nec verbum de hac materia. Transcripsit vt in-
uenit apud Del bene, in quo error. In secundo
item nihil, quod pro assertione præfata suffrage-
tur. Solùm enim n. 67. affirmat subditum non te-
neri, quando sunt probabiles rationes Vectigal
esse iniquum. Sic autem subdit: Illud autem di-
ctum commune, In dubio præsumendum pro sen-<marginalia>P. Lessius|videtur suf-|fragari.</marginalia>
tentia Superioris, intelligendum est quando non agi-
tur de interesse seu damno inferioris. Sit ille. Vbi
difficultas, de qua est sermo, non tangitur, sed de
vectigali, quando non constat esse iustum, sed
probabiliter non est tale, siue à Principe solo,
siue cum adiunctis, iuxta peculiares obligationes
imponatur. Vnde ex parte illius est probabilis iu-
stitia ad exigendum, vt ibidem dicitur. Nec obstat
(verba illius sunt) quòd Princeps iustè possit exigere,
quia vna quæque pars suo iure vtitur. Quod quidem
non accideret, si solus Princeps necessitatem te-
staretur, si id non sufficeret iuxta eumdem Pa-
trem, & de eo tantum casu loqueretur. Qui po-
stremo loco nihil diuersum habet, sed doctrinam
confirmat de non extante obligatione soluendi
vectigal, quando an sit licitum probabiliter du-
bitatur: sicut Religiosus in casu simili non te-
netur obedire, nisi in non obediendo par aut gra-
uius incommodum sequatur, quàm sit illud, quod
potest ex obeditione timeri. Et quia in postremo
loco ad ea se refert, quæ dixerat citato Cap. 33.
Dubit. 6. ex eo ipsius mens habetur manifesta: ait<marginalia>Sed alia est|illius mens,|de iustifica-|tione vecti-|galis agen-|tis.</marginalia>
enim ibi nu. 41. quòd ad iustificandum vectigal
sufficiunt probabiles opiniones, ob quas potest
Princeps prudenter statuere se posse hîc & nunc
pro tali caussa tributum imponere: sed si tales
rationes non habeat, vel certè non consideret, sit
ne iustum quod agit, an non, sed cæco more pro-
grediatur, non potest exigere, quia nescit an ius
exigendi habeat, vnde exigendo iniuriam populo
erogat, & ad restitutionem tenetur, nisi posteà
constet caussam fuisse iustam, quia mala fide ac-
quisitum est restituendum. Hæc est eius Scrip-
toris mens, iuxta quam non stat assertum dictum
de non credendo Principi necessitatem asserenti:
quia potest stare, & sic debet præsumi, probè il-
lam nosse, nec cæco progredi more, quando illius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0120.jpg/>
@@1@<SE120>Circa Gabellas vtiles decisiones. 105
<duolan 2><-P>perspecta probitas. Sicut idem Pater docet citato
Cap. 6. nu. 46. de exactione vectigalium agens,
quòd si non est subditus, aut si subditus sit, non
compellitur, non potest se sponte ad dubia vecti-
galia exigenda offerre: nisi tantam esse sciat Prin-
cipis probitatem & prudentiam, vt meritò in eius
iudicio possit acquiescere. Itaque ex doctrina P.
Lessij positio illa citati Scriptoris fundari nequit,
immò opposita sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>442.</absatz-nummer> Iam quod ad Thomam Del bene atti-<marginalia>Thomas|Delbene,|qui & ad-|ductus, quid|sentiat.</marginalia>
net, censet ille Tractatu citato, qui est Sextus Cap.
2. Dub. 2. non debere Parlamentarios & Consi-
liarios Regi credere necessitatem protestanti, nisi
adsint alia adminicula, quæ tamen qualia esse
debeant non exponit, & apertè excludit Regis
probitatem: quia licet aliquem contingat esse
talem, tenenda tamen regula certa, quæ inconue-
nientibus omnibus aditum præcludat. Solùm in
fine dubitationis in §. obiectionum videtur admitte-
re credendum Regi quando euidens est adesse
bellum, & prætereà iustum esse: prius illud si-
quidem nullo modo sufficit. Pro eodem facit id,
quod generaliter tradit P. Sa verb. Princeps nu. 6.<marginalia>P. Sà pro|eodem.</marginalia>
ita dicens: Cùm autem requiritur caussa iusta, vt
aliquid facere poßit, non ei credendum dicenti esse
caussam iustam, nisi appareat. Similiter P. Suarius<marginalia>P. Suarius|quæ requi-|rat admint-|cula.</marginalia>
Lib. 5. de legibus Cap. 15. nu. 1. vbi ait quòd licet
Principi constet iustam interuenisse caussam, vel
probabilibus rationibus, vel fide digna auctorita-
te, & iudicio suorum Consiliariorum, non pote-
rit iustè imponere vel exigere tributum, quia te-
merè agendo non habet ius exigendi, & ideò nec
retinere potest quod sic exigit, nisi posteà exami-
nata caussa inuenerit iustum fuisse tributum in
re, licet temerè fuerit impositum. Sic ille scribit,
qui præmiserat non esse necessarium vt caussa sit
nota omnibus & singulis de populo: oportet au-
tem vt sit nota Principi, & Consiliarijs eius, vel
Procuratoribus regni, aut alijs, ad quos pertinet
iustitiam tributi examinare. Id quod est Canoni-
co iuri conforme in Cap. Peruenit, de Censibus,
vbi sic Paschalis Secundus: Inquisitioni tuæ taliter<marginalia>Cap. Per-|uenit.</marginalia>
respondemus, quòd census ignorantiæ nec diuinis, nec
humanis legibus inuenitur; oportet quippe vt omnis
census, ad quid, & quando persolui debeat, præscia-
tur. Sic Pontifex.</P>
<P>  <absatz-nummer>443.</absatz-nummer> Et hæc quidem auctoritas allegatur à ci-
tato Delbene; ex qua tamen contrarium potest
inferri, cùm dicat P. Suarius posse Principem tri-
butum imponere vel probabilibus rationibus, vel
fide digna auctoritate: quomodocumque ergo
animus eius informatus sit, vt non censeatur te-
merè agere, poterit ad tributi impositionem pro-
cedere. Et Parlamentarios debere ipsi credere,
quando non stat aliud in contrarium, tenet Diana
Parte 1. Tract. 3. Resolut. 11. quod de Consiliarijs<marginalia>Diana cre-|dendum sta-|tuit.</marginalia>
potius asserendum. Neque obstat Decretalis ad-
ducta, quia ibi tantùm requirit Pontifex, vt ad
quid, & quando habeat persolui tributum, præ-
sciatur: quod quidem stare potest, Rege iuxta
dicta tributum imponente, quia ad quid, & quan-
do sit persoluendum, potest pariter ordinare. Et
quidem casus inter Christianos Principes videtur<marginalia>Quod & re-|gulariter ob-|seruandum.</marginalia>
Metaphysicus. In Hispania enim id est in vsu,
quod iam vidimus, & in regibus alijs non appa-
ret quomodo Princeps nisi sufficienter circa ne-
cessitatem instructus, ad impositionem, quæ gra-<-P>@@

<-P>uis populo futura sit, progredi valeat. Instructio
autem nonnisi testimonio eorum stabit, qui de re
ferre iudicium possint, & ita non c&#x0153;co illo mo-
re, vt P. Lessius loquebatur, Principem procedere
in Republica Christiana continget. Item. Stante
necessitate, iudicio Principis, nulla ratione vere-
bitur ille eam Consiliarijs aperire, solitis, quidem
voluntati Principis obsequi, etiam, cùm caussæ
non admodùm esse iustificatæ solent. Tunc ergo
casus tantùm habebit locum, cùm tyrannicè agi-
tur, quo euentu patienter agendum, quia non si-
ne magno periculo poterit repugnari.</P>
<P>  <absatz-nummer>444.</absatz-nummer> Tertiò asserit non posse supremum<marginalia>3. Citati|scriptoris re-|solutio; mo-|dos osten-|dens aliter|necessitati|subueniendi.</marginalia>
Principem Prouinciam aliàs gabellis grauatam,
nouis & insolitis grauare, si aliunde potest neces-
sitati subueniri, scilicet minorando salaria mini-
strorum, & contractus cum Vasallis, in quibus
aperta læsio, rescindendo. & ad limites iustitiæ
redactos. Ratio pro vtroque ex bono communi
desumitur. Rogat deinde, an si Vassalli cum
Mercatoribus & Campsoribus cum graui lęsione
contraxerint, possint Principes excessiuum in-
teresse Fisco applicare, & hoc modo necessitati-
bus occurrentibus subsidium aliquod inuenire?
Et respondet posse, quia ad supremum Princi-
pem in temporalibus pertinet disponere de bonis
temporalibus subditorum, prout ad commune
bonum expediens iudicarit. Et prætereà est ratio
pro eo, quia excessiuum illud pretium habetur
pro derelicto. Quod luculentiùs prosequitur Del-
bene supra Dubitat. 6. Sect. 1. sicut & alia, de qui-
bus citatus Scriptor, vti & Diana Tract. citato cu-
ius non meminit, cùm certe sit, sicut lectione, ita
& honorifica commemoratione dignissimus. Sic-
ut nec dictus Delbene in suis operibus, à quo
pro illis non parùm multis in locis locupleta-
tus, quod Pater ipse Diana cum modesta est que-
rimonia suo in Collega demiratus. Notum il-
lud ex Plinio: Ingenuum est fateri per quos profe-<marginalia>Plinius.</marginalia>
cerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>445.</absatz-nummer> Et in prædictis quidem quod ad duo<marginalia>Circa mino-|randum|salarium|minùs illas|inueniens.</marginalia>
priora attinet, consideratione inprimis indiget
quòd de minorando salario ministrorum dicitur,
nisi quatenus ad illa additamenta videtur dirigi,
quæ vltra taxatam summam annuatim impertiri
solent, & adiumenta quæstus vocitantur. Cùm
enim à Regijs ministris summa manuum mundi-
tia exigatur, oportet illos competentem sustenta-
tioni quantitatem habere, ijs præsertim tempori-
bus, quibus rerum pretia nimis quantùm excre-
uerunt: & experimento quidem compertum ha-
bemus ministros Regios suo salario contentos, si
familiam alant, vt communiter contingit, cum
vxore & filijs, pauperes mori, vt prouerbio lo-
cum dederit ad significandam indigentiam, Fi-
lius Auditoris mortui. Id quod etiam Proregibus
accidet, si scio sint salario, etiam in Peruuio, con-
tenti, omnium, quæ in vniuerso suo Monarchatu
Rex noster soluit, amplissimo: vt in aliquibus
experientia demonstrauit. Sumptus enim nauiga-
tionis ingentes sunt, & valde magnificentiam
Regiam decet, vt toto diuisos orbe Dynastas,
magnis obnoxios incommodis & periculis, ma-
iori quàm alios stipendio dignetur, & ex terris<marginalia>Cancellaris|aliquæ in|Indijs non|necessaria.</marginalia>
auri, argentique fodinis feracibus fructus in His-
paniam referant pinguiores. Sed qui sunt illi, &
laudabimus eos? Pauci certè quos æquus amauit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0121.jpg/>
@@1@<SE121>106 Auctarium Indicum. Pars. I. Sectio XI.
<duolan 2><-P>Arbiter, atque ardens euexit ad æthera virtus.
Meliùs quidem res haberet, si non ministrorum
salaria, sed ministri ipsi minuerentur, in quorum
stipendijs immensa pecuniæ summa consumitur.
Et mirari his temporibus contigit, Cancellarijs
Limana & Panamensi, quæ à multis ritè sentien-
tibus minùs sunt necessariæ iudicatæ, additam
aliam Flauii da la Mata, paucorum quorumdam
arbitrio, qui se auctores tanti moliminis glorian-
tur. Sed cum Horatio in Arte verissimè hîc dici
potest. Sed nunc non erat his opus. Hisque adden-
dus super numerariorum ex cessus, nullo cum Re-
gij Fisci commodo, sed incommodo maximo,
annuis pensionibus, auctario ingenti supra cen-
sualem summam multiplicatis, pro eo, vt vocant,
seruitio, quod in pecunia pro officijs obtulerunt.
Communis hæc vox, & non vulgaris quæ vti-
nam, vt aliæ, in aures Domini exercituum, vt
cum D. Iacobo loquar, valeant introire. Iacobi 5.
v. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>446.</absatz-nummer> Quod verò ad contractus cum Rege<marginalia>Circa con-|tractus Regi|noxios.</marginalia>
mitos, in quibus læsio manifesta, ex vero à citatis
dictum, de quo & ego in Thesauro Tomo 1. Tit. 5.
n. 167. 168. & 194. & circa illud res modo ha-
betur præ manibus discussione dignissima. Non
parua pecuniæ summa nobilis quidam in Can-
cellaria Noui regni Granatensis Auditor præcel-<marginalia>Casus pecu|liaris, in quo|pro Togato|Limano ar-|guitur, qui|dato est pre-|tio promo-|tus.</marginalia>
lens munus in Limana assecutus: non quidem vt
tanti muneris pretio, sed pro dispensatione, vt
scilicet habiturus illud in alia, in ea esset, in qua ra-
tione patriæ impedimentum ipsi creabatur. Cùm
ergo per annos plures suum munus laudabiliter
fuerit executus, iussione Regia compellitur, vt
vel in Mexicanam se Cancellariam conferat, vel
si renuat, officium amittat. Clamat ille, & datam
pro dispensatione pecuniam voto suo fraudatus
exposcit: cùm præsertim transmigratio hæc, aut
impossibilis ipsi futura septuagenario maiori, aut
nimis incommoda & quæstuosa. Anne iusta pe-
titio? Videtur sanè ex communibus principijs de
obligatione standi contractui; sin minùs satisfa-
ciendi in eo passo læsionem: quæ quidem in hoc
casu, & quoad substantiam, & quo ad circum-
stantias videtur manifesta, & Regi quidem, vt ci-
tati asserunt, quando læsio est certa, restitutio in
integrum conceditur, de qua præsertim Thomas
Delbene: nec tamen ex eo solo titulo, sed quia
iustitiæ limites contractus non facit, vnde ad illos,
ne læsio præualeat, reducendus. Et iustitia ipsa
exigit vt talem se Vassallis Christianus Princeps
exhibeat, quales erga se illos esse desiderat, vbi
nulla pro discrimine peculiaris ratio succurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>447.</absatz-nummer> Sed pro parte Regis facere videtur Pri-<marginalia>Quid pro|parte Regis|faciat.</marginalia>
mo se non obligasse ad conseruandum ministrum
illum in officio Cancellariæ prædictæ, si caussæ
occurrerent, propter quas remouendus videre-
tur, & occurrisse illas videtur facto ipso declarari:
non enim ex Limana ad Mexicanam Cancella-
riam sine illis fieri solitæ transmissiones, stante
etiam laudabili procedendi modo. Secundo (ex
quo & præcedens ratio etiam roboratur) nam
hoc præuideri potuit; & quod reipsa euenit, euen-
turum suspicari, & iuxta id contractum inire:
quod cùm factum non fuerit, videtur iuri redhi-
bitionis pecuniæ renuntiatum. Tertio quia credi-
bile est caussas, quæ modò occurrunt, ante an-
nos aliquot occurrisse, pro quo non desunt fun-<-P>@@

<-P>damenta, & mutationem dilatam ob satisfacien-
dum pecuniario illi seruitio. Licet enim dici pos-
sit toto eo tempore suo in officio laborasse, ac
propterea salarium integrum meruisse, sicque ex
remotione dilata emolumentum habuisse nullum,
quod pecuniario seruitio responderet. Contra hoc
esse potest, commoda in propria patria, & præ-
cellentiam honoris, valde æstimabilia censeri, &
per ea posse compensari. Quarto, seruitium ipsum
non fuisse solummodò propter dispensationem,
sed pro præcellentia muneris: non enim quæuis
illi patria, in qua sint Regiæ Cancellariæ, sed præ-
stantissima, & ad cuius Cancellariam ex omni-
bus alijs fit, & est valde exoptabilis & procuratus
assensus. Fuisse ergo per annos plures in illa, ser-
uitij dicti compensatio non impar esse videtur.
Quinto, cùm pecunia talis eius fuerit officij fru-
ctus, quod à Rege collatum fuerat, vt talem obla-
tum existimari meritò potuit, neque enim ex
dote, aut hereditate: & vt datus non sic fuerit,
non absurda potuerunt esse motiua, vt quæ à mi-
nistro Regio sic pacta fuerant, irredibiliter acci-
perentur. Sexto, quia Rex potuit Togatum talem
compellere vt ad Mexicanam Cancellariam se
conferret, eò quòd eius zelo & industria ibidem
opus habebat. Cùm ergo id non faciat, sed eum
sua in patria consenescere, aut senectute in ea
vberi & tranquilla potiri, hæc cum alijs dictis in-
dulgentia loco debet compensationis haberi. Tan-
dem, cùm his temporibus tot occurrant necessi-
tates, pro quibus subsidia modis varijs conqui-
runtur, hoc inter alia potest opportunum reputa-
ri; vt ea scilicet quæ per modum seruitij data
sunt, retineantur; quandoquidem verus in his
contractus non videtur esse, sicut cùm officia ven-
duntur. Iuxta quæ eorum erit caussam istam di-
rimere, qui iudicandi ex alto habent potestatem.
Ego enim præfatum Dominum honoratum ve-
lim, quem & arbitror promerentem. Ne verò, si
secus accidat Regia iustitia traducatur, vt, quæ
suffragari eidem possint, breui ostensione con-
gessi.</P>
<P>  <absatz-nummer>448.</absatz-nummer> Iam quod ad contractus spectat inter<marginalia>Circa con-|tractus, in|quibus lesio|interuenit,|quid expe-|diat.</marginalia>
Vassalos contra iustitiæ limites celebratos, non
dubito id fieri posse attenta eorum conditione:
sed quod ad praxim attinet difficilis videtur esse
prouincia ex necessario ad id scrutinio, plus labo-
ris & tumultus, quàm fructus habituro. Vna illa
esse via poterat ad manifestationem, quòd scilicet
ij, qui se grauatos ex contractibus iniustis senti-
rent, id coràm designatis iudicibus aperirent. Id
tamen nō processurum videtur, quia cùm eruen-
dum inde interesse, non sit ipsis, sed Regi tri-
buendum, vix erit qui manifestet, inimicitias
inde & pericula subiturus, nec inuenturus, qui
in occasionibus, vrgente necessitate, succurrat.
Nisi fortè dicatur sic manifestantes loco præmij
habituros, vt ab impositione futura sint liberi,
interminatis p&#x0153;nis ijs, qui contractus tales non
manifestauerint, seriò infligendis, eo quòd per
proxenetas, aut tabelliones, vel quospiam alios,
poterant illi, & si non omnes, aliqui tamen explo-
rari. Quòd si placuerit, nihil tentare nocebit, &
quod ad prædictum finem non contulerit, ad
alium fortè proficiet, vt scilicet contractus iniusti,
si non ex toto, magna saltim ex parte à Republica
propellantur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0122.jpg/>
@@1@<SE122>Circa Gabellas vtiles decisiones. 107
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>449.</absatz-nummer> Quartò (prosequitur præfatus Magi-<marginalia>Circa recu-|perationem|regni quid|expediat.</marginalia>
ster) Principem posse pro recuperatione vnius
regni aut prouinciæ gabellam imponere, pro quo
allegat Thomam Delbene in suo Tractatu Dubit.
14. qui tamen regnum Neapolis excipit, quia
dominium directum ad Pontificem spectat, & Si-
ciliæ, quia siculi se sponte Regi Aragoniæ Petro
dediderunt. Pro quo & Diana Tractatu 3. citata
Resolut. 15. & 31. quantùm ad Siciliæ regnum:
quò ad alia verò Resolut. 3. vbi P. Vasquij doctum
discursum adducit. Sed Dom. Arauxo cum limi-
tatione locutus, dicens attendendum esse an re-
gnum, pro quo bellum geritur, Vassallorum
grauamine continuato sit Regi proficuum: si
enim tale non sit, ob solam libidinem habendi
plures coronas non debent fideles Vassalli im-
positionibus aggrauari. Et quò ille collimet non
est difficile coniectare, zelo quidem bono, sed
quem multi non secundùm scientiam politicam
iudicabunt: qui pro se P. Vasquium allegare po-
terunt Opusculo de Restitut. Cap. 6. §. 3. dub. 1. sic<marginalia>P. Vasquez.|prudentissi-|mus discur|sus,</marginalia>
scribentem: At dicet aliquis, Relinquat Flandriam,
deserat Italiam, vno suo antiquo Regno contentus
sit, quod & sibi & nobis maiori futurum est vtilitati.
Sed numquid iura Regni patiuntur vt Rex magno
cum dedecore, timore inimicorum, antiqua Regna,
quæ vel iure hereditario, vel bello iusto capta ad eum
pertinent, relinquat, maioresque indies animos ini-
micorum commoueat, vt & Regnum etiam nostrum
bello & armis oppugnare non dubitent? Nonne salu-
brius erit, etiam si facultates in hoc omnes absuma-
mus, vt inimicorum tela longè à nostris Regnis con-
fringantur, ibique belli impetum, non tamen tam
propè sentiamus? Hæc ille, & alia, quæ licet ad re-
motiores videantur Prouincias dirigi, etiam in
proximis constat militare. Non enim sine dede-
core Regis adeò inclyti stare potest vt Regnum
hereditario iure & bello iusto pariter acquisitum,
rebellione auulsum, & ipsa exultans ac triumphans
rebellione, relinquat. Sic enim opinione potentiæ
detruncata, inimici alij animosiores redditi, mo-
lestum sanè negotium antiquo Regno facessent:
cùm tamen securitas omnibus debeat facultati-
bus comparari, quod citatus Scriptor eleganter
prosecutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>450.</absatz-nummer> Quibus addendum vtile forsan futurum<marginalia>Ampliùs ille|roboratus.</marginalia>
abstinere à bello, quando Regni nulla sentitur
vtilitas, quia neque terræ fructibus, neque reddi-
tibus, considerabile præstat adiumentum, & ita
pacis commoda, & Vassallorum tranquillitatem
stabilire. Atqui hoc nequit desiderata securitate
firmari, cùm constat Regnum tale magnas suis
hostilitatibus intulisse molestias, nec posse nos
meliora nobis, aut nostris posteris polliceri. Quin
etiam nihil firmum pactis haberi posse præsenti-
bus, quandoquidem Regi ad annos gubernationi
aptos venienti placitura non scitur, vt modò non
placent pluribus, vnde ad bella veniendum, si re-
belles velint, & volent proculdubio, suo in sche-
mate permanere. Sic Rex noster Philippus Quar-
tus, in cuius gubernationis exordio tempus
fuit induciarum cum rebellibus Belgis imple-
tum, illud protrahi noluit, sed inimicum placuit
se Dei inimicis ac sibi pariter exhibere. Quòd si
posteà non solùm induciæ datæ, sed pax diutur-
na concessa, temporum id turbida conditio fecit,
quæ cogit sæpe mutare consilium & repudiata<-P>@@

<-P>complecti. Magna ergo est consideratione in
hoc negotio, in quo spectaculum facti sumus
mundo, ab ijs, quorum ea est cura, proceden-
dum. Quæ conuenientia apparent meæ tenuitati
propono, meliora profectò, si secus disponi con-
tigerit, libenter amplexurus.</P>
<P>  <absatz-nummer>451.</absatz-nummer> Quinto, in nullo euentu conuenire Prin-<marginalia>5. Circa non|grauandos|Ecclesiasti-|cos.</marginalia>
cipi Vassallos Ecclesiasticos gabellis, etiam indi-
rectè, grauare. obuij pro eo & Textus & Do-
ctores. Vbi per occasionem addit in suo Tribu-
nali Clericos, qui res ementes forma variata di-
uenderant, seriò id exercentes, p&#x0153;na negotiato-
rum punitos, cùm tamen quamplurium senten-
tia sit licitam esse huiusmodi negotiationem, de
quo in Thesauro dictum. Vnde erunt qui rigorem<marginalia>Licita nego-|tiatio an re-|ctè ab eo pu-|nita.</marginalia>
hunc in dicto Tribunali non probent: nisi fortè
in exercitio tali indecens aliquid, & auocatio à
sacris muneribus misceretur. Pergit & addit ne-
quaquàm expediens esse Principibus Christianis,<marginalia>In Thesauro|Tomo 1.|Tit 9. n. 33.|& 44.</marginalia>
etiam de Pontificis licentia, ex Ecclesiasticorum
bonis stipendia conferre militibus, vel ad bella
quantumuis iusta fouenda eisdem vti. Id probat
exemplis quamplurium Principum Christiano-
rum, qui pecunijs talium aut sponte oblatis, aut
de Pontificis licentia, stipendia militibus soluen-
tes, tristem fortunam, & Martem aduersum sunt<marginalia>Durior in|Reges nostros|ratiocinatio.|& non benè|fundatæ|coniecturæ.</marginalia>
experti: In quibus etiam Reges nostros Caro-
lum & Philippum filium, clarissimæ vtrumque
memoriæ, commemorat, Summam fortunæ ad-
uersitatem expertos in amissione vnius ditissimæ
classis ex America venientis, atque in amissione
Goletæ: eo quòd alter primum subsidium etiam
indulto Pontificis ab Ecclesiasticis exegit: alter
verò indulto Gregorij XIII. oppida Ecclesiarum
vendidit. Sed pace viri tanti hoc est in re prorsus
ambigua contra decorum Christianissimorum, ac
Religiosissimorum Principum diuinare. Immò
& rigida hæc censura in ipsos videtur redundare
Pontifices, qui petentibus indulserunt. An no-
uum illud arcem vnam amitti, aut perire clas-
sem, vt id debeat abusui bonorum Ecclesiastico-
rum attribui? Quòd si infaustus vsus semper
fuit, cur hoc Pontificia prouidentia non præue-
nit; sed dum indulget, fortunam aduersam pro-
uocat, & cælum sibi contrarium agnoscens, le-
gitimos Ecclesiæ filios ab huiusmodi petitioni-
bus non diuertit, sic eorum feli ciorem statum
redditura? Perijt Classis instructissima à Philip-
po Secundo in Angliam Catholico zelo ad ma-
gnum illius regni bonum destinata. An ne prop-
ter dictum abusum? Non equidem, sed iusto &
inscrutabili Dei iudicio, elementorum in eam
agmine coniurante, & nullo ex prouidè dispositis
suffragante. Pro quo politissimus & exactissimus
Strada noster ad annum 1588. Cùmque Augustis-
simus Carolus tot fuerit clarus victorijs, nihil certè
ad cumulum gloriæ, & fortunæ felicitatem offi-
cere potuit vnius aut alterius minùs faustus euen-
tus, sicut neque Alexandro Magno titulum labe-
factauit prædictum, quòd vno vel altero fuerit
minùs felici prælio illius exercitus superatus.
[nunquam fuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>452.</absatz-nummer> Quòd si ex eo fiat instantia quòd Eccle-<marginalia>Dum Eccli-|siastici con-|tribuunt,|caussa pau-|perum agi-|tur.</marginalia>
siasticorum bona patrimonium pauperum sint,
quibus non benè detrahuntur, vt militibus tri-
buantur. Id non difficilem habet solutionem:
pauperum videlicet caussam in eo agi, dum eo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0123.jpg/>
@@1@<SE123>108 Auctarium Indicum. Pars I. Sectio XI.
<duolan 2><-P>rum tranquillitati consulitur, ac bono publico, si
aliquantulùm inde patiantur, eorum debet com-
modum post haberi: & Canones quidem sacri de
Ecclesiasticorum immunitate tractantes, dum
eam statuunt, & nihilominùs ad casus aliquos be-
neplacitum Apostolicæ Sedis requirunt, absque
dubio vllo supponunt, dum tale beneplacitum
accedit, minimè contra illam agi, vnde eo proce-
dentes modo, qui eisdem est conformis, cùm il-
lam non lædant, cur dicendi sunt infortunia bel-
lica, & alia promereri? Sunt quidem matrimo-
nia iure Ecclesiastico certis in gradibus consan-
guinitatis & affinitatis prohibita: sed quia ius
ipsum dispensationem admittit, dum ea interue-
niente celebrantur, non ideò infausta censentur,
cùm id felicissimi successus falsum esse conuin-
cant, in nostris præsertim Regibus Austriaco san-
guine copulatis, quorum felicitatem videmus in
Galliam redundare.</P>
<P>  <absatz-nummer>453.</absatz-nummer> Addendum, non esse cur infausti succes-<marginalia>Nec in fausti|inde succes-|sus timendi,|cùm Pontifi-|cia accedit|auctoritas.</marginalia>
sus timeantur, quando iuxta rationem & æquita-
tem Christiani Principes operantur, id Pontifi-
cibus approbantibus, & ex parte sua Communi-
bus ne cessitatibus etiam conantibus prouidere.
Vn de cùm in Cap. Non minùs, de immunit. Ec-
clesiast. sub anathemate prohibeatur, ne Eccle-
siastici ad communes expensas compellantur, ad-
ditur statim: Nisi Episcopus & Clerus tantam ne-<marginalia>Cap. Non|minùs.</marginalia>
cessitatem vel vtilitatem aspexerint, vt absque vlla
exactione ad releuandas communes vtilitates, vel ne-
cessitates, vbi laicorum non suppetunt facultates, sub-
sidia per Ecclesias iudicent conferenda. Sic ibi. Ex
quo habetur Pontifices valde æquitati conforme
iudicare, vt in prædictis casibus Ecclesiastici con-
tribuant. Vnde non solùm rationi naturali conso-
num, sed & pietati, asseritur l. ad instructiones C.
de Sacros Eccles. Quod ampliùs declaratur in ci-<marginalia>l. Adinstru-|ctiones.</marginalia>
tato Capite Non minùs, vbi sic additur: Propter
imprudentiam tamen quorumdam Romanus Pontifex
priùs consulatur, cuius interest communibus vtilita-
tibus prouidere. Sic Pontifex. Videndus P. Suarez
Lib. 4. contra Anglicos Cap. 26.</P>
<P>  <absatz-nummer>454.</absatz-nummer> Nec prætereundum, si propter Ecclesia-<marginalia>Magis ab|hostibus|grauatæ Ec-|clesiæ: qui|& fortuna-|tiores.</marginalia>
sticas exactiones infortunia euenisse dicenda sint,
maiora quidem in hostibus, quibus maior fauen-
tia fortunæ fuit, potuisse coniectari. Incompara-
bilis enim excessus in eo extitit, vt eorum scripta
testantur: aurea & argentea supellectili ab Ec-
clesijs extracta, redhibitione promissa, meliore
succedente fortuna. Et certè non aliter à Rege
Castellæ Ioanne I. factum in Ecclesia. Guadalu-
pensi: cui tamen non pie facinori decantata illa
ad Alsubam rotam strages adscribitur. Si ergo
maior apud illos in eodem genere ratio, cur no-
stris minor infortunia conciuit? Dicat qui cog-
nouerit sensum Domini. Sed quis Consiliarius eius
fuit? Rom. 11. v. 34. Temperamentum profectò
magnum hoc in negotio à Christianis est Princi-
pibus adhibendum, & à nostris maxime, Catho-
licorum titulo gloriosis: sed cùm necessitas ad
aliquid, futurum Clero ingratum, impulerit, non
statim in eos zelotyporum linguæ, vti in Eccle-
siasticæ libertatis effractores acuendæ, & calami
impetu immoderatiore vibrandi. Quibus in offi-
ciosis conatibus nihil communis caussa prouehi-
tur, sed cum exacerbatione animorum fides erga
Principes concutitur, & erga exteras nationes<-P>@@

<-P>nihil tale merentes traducuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>455.</absatz-nummer> Concludit tandem dictus Magister, &<marginalia>Donatiuis$unclear|plus iu$unclearsto|infensus|Scriptor.</marginalia>
res nostras peculiari animaduersione perstringens
ait, eo tempore, quo de placando Deo tractari
debuisset, quando scilicet aduerso est Marte pu-
gnatum, & ipsius templa auro & argento exor-
nanda, animos ad donatiua petenda conuerti,
quæ, licet Regis voluntate attenta, spontanea
esse deberent, nihil minùs habent, more tributo-
rum, ob exactorum violentiam repetita: vnde iu-
xta multorum sententiam donationes sunt nullæ,
vel iuxta alios, annullandæ. In quo quidem ze-
lus præfati Domini collaudandus, sed assertio non
penitus recipienda. Cùm enim de his agat tem-
poribus, quorum & nos spatia transegimus, & ad
Regis nostri Philippi Quarti gubernationem<marginalia>Philippi|Quarti,|incompara-|bilis pietas,|& religis.</marginalia>
spectent, notissimum est ex Progenitoribus nul-
lum in negotio pietatis ac religionis ipsi præfe-
rendum: immò & sunt qui primas eidem eo in
genere concedendas arbitrentur. Sanctuaria Vir-
ginis de Atocha, del Pilar, Christi Patientiæ, D.<marginalia>Dom.|Solorzanus|in Emble-|mate.</marginalia>
Iacobi Compostellani, & alia, in quibus ingentes,
auri & argenti summas expendit, id poterunt, no-
bis etiam tacentibus, attestari. Vt de ijs sileam,
quæ apud nos extant, festiuitatibus, sanctissimis
Eucharistiæ, & Dei Matri annuis redditibus con-
secratis. Quòd verò nouæ necessitates noua sub-
sidia requirant, consequentia fatalis est, & ma-
lum ex malo necessariò consecutum. Ad pieta-
tem ergo Ecclesiæ confugitur, vbi non semper
eam esse violentiam, quæ donationem aut nul-
lam, aut annullandam reddat, experientia con-
stat, & vt ea sit aliquando quæ dicitur, nullus<marginalia>Restituti|obligationis|admissa.</marginalia>
cum Rege suo ita durè agere intendit, vt eum
velit ad restitutionem obligare. Exactores autem
in defectu Regis ad id non tenentur, quia bona
fide procedunt, arbitrantes obsequium se præ-
stare Deo. Et quidem à nullo ex Clero exigitur,
qui circa totam, quam tribuit, quantitatem inui-
tus sit, aliquid enim, etiam semota violentia es-
set daturus, vnde non est restitutionis onus circa
illam imponendum. Et difficile admodùm fuerit,
ac ferè impossibile, donationis qualitatem in sin-
gulis explorare. Quòd si ad receptam doctrinam
recurratur restitutione eo modo facienda, cùm
ignorantur creditores, qui alicuius communitatis
partes sunt, aut fuerunt, vt scilicet ita fiat, quòd
ad creditores commodum aliquod perueniat: id
certè in casu præsenti nimis implicatum nego-
tium est, neque iuxta eorum, qui donarunt, vt-
cumque donatio se habuerit, voluntatem. Quòd
si beneplacitum Pontificiæ Sedis accedat, scru-
pulus cessat, quia Pontifex dominus est bonorum
Ecclesiæ, & cum necessitatibus Christianorum
Principum prouidet, non vult dispositionem
suam intento fine frustrari, & ita quod datur iux-
ta dantium qualitatem, licet excedatur in modo,
quoad substantiam validatur. Et quando personæ
non sunt Ecclesiasticæ, posse ad donatiua com-
pelli, vrgente necessitate, tradit Diana Tract. 3.<marginalia>Ad donati-|ua compelli|laicipossunt.</marginalia>
citato Resolut. 25. cum Basilio Poncio, de Impe-
dim. matrim. Caussa 51. Quæst. 2. §. 11. & Tho-
mas Delbene supra.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0124.jpg/>
@@1@<SE124>§. I. Circa sequelam minùs tutæ opinionis. 109
<duolan 2><Z><A+2>ADDITIONES</A+2>
<A-1>AD</A-1>
APPENDICEM
<A+2>SECTIONIS PRIMÆ.</A+2>
<A+1>Percommodæ recentiorum Scrip-
torum occasione.
Vbi circa opinionum probabilitatem
vtilissimæ discussiones.</A+1></Z>
<P><INI3>P</INI3>Ost scriptam Appendicem, circa cuius ma-
teriam hoc tempore diligentia exquisitiori
certatur, non visi anteà ad manus venere
Scriptores, quorum est mihi visum non præterijs-
se doctrinas, & ex eorum aut discussione aut ex-
plosione, quæ stabilita superiùs sunt, ampliùs
roborare.</P>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Ex Guilielmo Herincx comprobata sen-
tentia deobligans ad sequelam partis
tutioris, cum eiusdem vtili explica-
tione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>456.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Octus hic & modestus Auctor Ordi-<marginalia>Licet sequi|opinionem|minùs tu-|tem.</marginalia>
nis PP. Minorum in Academia Loua-
niensi Sacræ Theologiæ Iubilatus Lector Parte
2. Summæ Theologiæ Scholasticæ & moralis Tract. 2.
Disput. 4. n. 22. id, quod in eâdem Academia non
potuit non esse communi approbatione recep-
tum, quod & illius verba testantur, & quod à
nobis est etiam comprobatum, statuit affirmans
regulariter loquendo ex opinione seu assensu pro-
babili rectè formari conscientiæ dictamen, quòd
licitè fiat vel omittatur actio, etiam sequendo
partem minùs tutam. Est communißima (ait) Do-
ctorum sententia, quam confirmat etiam communis<marginalia>Louaniensis|Academiæ|sensus circa|opinionem|de qua in|Titulis.</marginalia>
timoratorum praxis. Ergo & in Louaniensi Aca-
demia, in qua ille veteranus Professor. Quid er-
go nonnulli Louaniensium Censurarum fulmina
iactant, vt suis neque vtilibus, neque plausibilibus
in Republica Theologica, pondus auctoritatis
adsciscant? Probat ille, & bene: Quia cùm in-
tellectus noster in rebus humanis plerumque non
possit certò assequi veritatem, intolerabile esset
onus, & excedens humanum agendi modum, si
non sufficeret operaturis rationabili fundamento
innixus assensus, etsi cum aliqua formidine op-
positi, sed ob hanc retraherentur ab operando:
quod onus proinde natura vel Deus non est cre-
dendus fragilitati nostræ imposuisse, sed potiùs
esse contentus, vt dum certitudinem habere non
possumus, opinionem non leuiter nec temerè, sed
prudenter conceptam sequamur. Ampliùs enim
nemo bonus & prudens rationabiliter ab alio exi-
geret, adeoque nec Deus optimus & prudentissi-
mus exegisse censetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>457.</absatz-nummer> Addit tamen nu. 23. §. Alioquin, quòd si<-P>@@

<-P>non subsit specialis ratio sequendi viam minùs<marginalia>Sed non sine|rationabili|caussa, iuxta|Herinx.</marginalia>
tutam, sed absque vllo velut onere, & sine consi-
derabili libertatis detrimento possit quis sequi
viam tutiorem, sanè sequi tenebitur, pro quo ci-
tat Homen à nobis adductum: & rationem esse
ait; quia sine rationabili caussa se exponit peri-
culo violandi præceptum; cùm sola ratio im-
portabilis oneris præbeat fundamentum positæ
assertioni. Item, quia dissonat legibus amicitiæ,
vt patet in humanis. Si quis enim v. g. faceret ali-
quid cum opinione quidem quòd erit amico gra-
tum, sed non sine formidine, ne fortè sit ingra-
tum, & contra voluntatem illius: posito quòd
sine incommodo possit abstinere, vel oppositum
facere, idque agendo certus sit se placiturum
amico: videretur omnino leges amicitiæ infrin-
gere. Deinde temeritatis argueretur incedens per
viam, multorum quidem, & sua opinione à la-
tronibus liberam, sed cum formidine de opposi-
to, si alia æquè commoda esset via, quam certum
est omni periculo carere. Idem autem est in præ-
senti. Tunc igitur operans non sequitur iudicium
conscientiæ verè prudens, sed potiùs temerarium.
Sic ille arguit, & quidem si eius ratio robur habet
exemplum ab amicitia petitum vrget, in eo, &
non solùm veniale, sed mortale etiam peccatum
interuenit, quandoquidem talis agendi modus
sufficiens est ad amicitiæ leges infringendos: in
quo quidem non est secutus Homen, qui solùm
venialiter in eo delinqui, vt ex eôdem à nobis est
positum superius, affirmat.</P>
<P>  <absatz-nummer>458.</absatz-nummer> Sed certè præfatus dicendi modus nemi-<marginalia>Qui reipsa|non dissentit.|iuxta eius-|dem doctri-|nam.</marginalia>
nem debet absterrere, quia ex dictis ab hoc Scrip-
tore obuium eius lenimen habetur. Cùm enim
de onere non existente ageret, sic est quod per-
gebat asserere, moderatus: Quod est rarum, seu
non morale, scilicet onus non subesse, cùm de ad-
implendo præcepto agitur, neque specialem ali-
quam rationem, ob quam tutior pars ab operan-
te iuxta opinionem probabilem relinquatur. Et
exempla quidem substantis oneris adducit ille §.
Dices 1. dum ait, quòd adsit probabilis opinio,
quæ ad moralem certitudinem accedit pro vna
parte, & pro altera solùm formido minoris consi-
derationis, & remotiùs censetur de falsitate opi-
nionis circa antecedens versantis periculum, ne-
que ab operante curandum, cuius interest non
adstringi ad tutius, ob onus considerabile inde
prouenturum, v. g. ieiunij, restitutionis, carentiæ
legati, abstinentiæ ab vtili contractu &c. Iuxta
hæc ergo onus non adeò magnum, quod secum
afferat adimpletio legis aut præcepti, & rationa-
bilis quæuis ratio, sufficiunt ad fauorabilem sen-
tentiam amplectendam, quod in ieiunij lege con-
tingit, neque enim dicendum est Ecclesiam, dum
illud præcipit, intolerabile onus imponere, præ-
sertim quando illud continuatum non est. Itaque
iuxta Auctorem dictum exceptio præfata nullum
conscientijs fidelium grauamen accumulat, cum
de re sit moraliter impossibili, iuxta exhibitam
declarationem. Vbi addendum, quòd etiam si
quis opinionem fauorabilem circa ieiunium in
casu aliquo sequeretur, vt genio culpabiliter in-
dulgeret, non foret violati præcepti reus, sed ge-
neralis alterius temperantiæ, vt contingit in eo,
qui circa prędictum pręceptum dispensatus, con-
tra naturale aliud abstinentię gula instigante pec-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0125.jpg/>
@@1@<SE125>110 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>caret. Nam in eo etiam est declinatio oneris à
præcepti alterius obligatione veniens, quod opi-
nionis fauorabilis amplexu declinatur. Habet er-
go rationabilem caussam, ne scilicet dum lenoci-
natur gustui, graue contra Ecclesiæ præceptum
crimen admittat.</P>
<P>  <absatz-nummer>459.</absatz-nummer> Pergit nu. 26. & 27. & exceptiones ali-
quas proponit præfatæ assertionis, quæ commu-
niter à Doctorius admittantur, præter vnam de
iudice, quem censet debere iuxta propriam sen-
tentiam iudicare: quod cùm probabiliter negent
multi, neque in eo peculiaris difficultas ob ratio-
nes ab eodem adductas occurrat, non est cur cir-
ca illud diutiùs hæreamus. Addit. n. 28. Non esse<marginalia>Quid circa|iudicem &|alienam,|quam quis|non facit|suam. Vbi|negatur.</marginalia>
licitum per se loquendo sequi è probabilibus opi-
nionibus alterutram ad placitum, etiam minùs
probabilem aliorum contra propriam, nisi in praxi
eam, quam quis amplectitur faciat suam. Dum
enim haberi nequit veritas, videtur Deus substi-
tuisse illius loco opinionem seu existimationem
operantis. Neque rationabile apparet datam li-
centiam nunc hoc, nunc illud operandi: nam si
constaret veritas, vna tantùm esset regula & via,
Ad quod facilè responderi potest iuxtaid, quod<marginalia>Cui ex eius-|dem doctrina|fit satis.</marginalia>
habet n. seq. 29. vbi ait nolle se illos condemnare,
qui ex opinione præformata procedunt existi-
mantes sibi licitum esse sequi opinionem alienam
etiam minùs probabilem. Hi enim eo ipso per
reflexum iudicium sequuntur practicè propriam
opinionem. Dici ergo potest huiusmodi iudicium
practi cum substitutum à Deo loco veritatis: quę
quidem si cōstaret, vna tantùm esset operandi re-
gula; dum autem non constat mirum non est o-
perationum principia variari: licet reuera ad vni-
cum iam dictum reducantur, ad iudicium scilicet
proximum practicum operationis, dum hîc &
nunc licitè posse operari, quia probabiliter, iudi-
catur.</P>
<P>  <absatz-nummer>460.</absatz-nummer> Sed subdit eos, qui ita sentiunt, frustrà<marginalia>Circa non-|nulla obie-|ctiones leuat.</marginalia>
laborare discutiendo plurimos casus, in quibus
hi asserunt, isti negant licere sequi opinionem
alienam minùs probabilem: nam eo ipso quòd
fatentur probabilem, fateri coguntur licitum esse,
quod velut illicitum exterminare conantur. De-
inde, eo ipso quòd quis alicui opinioni assensum
præbet, censet probabiliorem, omnibus spectatis,
cùm ei simpliciter assentiatur, & solùm de veri-
tate oppositi quamdam formidinem habeat. Ad
quod dici potest quòd sicut Auctor ipse statuens
licitam esse sequelam opinionis probabilis relicta
tutiore, aliquos tamen casus excipiendos censuit,
vt vidimus: ita & Auctores, quibuscum agit,
simile aliquid existimare possunt, vnde sibi con-
trarij non debent reputari. Quod autem vltimò
asserit, ad modum loquendi spectat, & est qui-
dem illud verum; dici tamen potest, cùm alie-
nam opinionem minùs probabilem sustineri pos-
se profertur, non ideò esse, quòd eo ipso quòd
aliena sit, non sit etiam minùs probabilis; sed ad
maiorem expressionem, & quia iudicio etiam
aliorum minùs probabilis sit. Sed hæc minoris
momenti sunt, vt nos debeant ad grauia & vti-
liora properantes remorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>461.</absatz-nummer> Illud non omittendum, Scriptorem præ-<marginalia>P. Herinxij|laus à mode-|stia, quæ in|disputationi-|bus serue&#x0303;da.</marginalia>
fatum, vtpotè Religiosum, & in celebri Acade-
mia terminis vrbanis excultum, aperuisse qui-
dem mentem suam circa sententiam præfatam,<-P>@@

<-P>sed alterius honori statim consuluisse, quam scie-
bat grauissimos Scriptores amplexos. Non sic
alij, non sic, de quibus infra, qui in aduersantes,
cùm sint illi & dignitate & eruditione clarissimi
impetuosi feruntur, proijcientes ampullas, &
sesquipedalia verba; quæ neque Religio pati-
tur, nec vera ac sobria parturire sapientia potest,
aut charitas sustinere: quæ, vt loquitur D. Ber-<marginalia>D. Be$unclear</marginalia>
nardus, patienter nouit irasci, humiliter indignari.
Sic ille Epistola 1. Pro quo & egregium extat
Diui Michaelis exemplum, de quo sic D. Thad-<marginalia>Iudæ v. 9.</marginalia>
dæus: Cùm Michael Archangelus cum diabolo dispu-
tans altercaretur de Moysi corpore, non est ausus iu-
dicium inferre blasphemiæ: sed dixit: Imperet tibi
Dominus. Iudæ v. 9. Quid ergo de illis dicamus,
qui non cum diabolo, sed cum omni veneratio-
ne dignissimis Doctoribus disputantes, audent
iudicium inferre blasphemiæ, dum iniuriosa
in ipsos, ac eorum sententias verborum fulmi-
na iaculantur. Sed ijs modo relictis, ad alios
transeamus.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Patris Ludouici de Scildere Societatis IESV
circa materiam §. Superioris, quæ pro-
banda, quæ & improbanda sententia,
cum peculiarium argumentorum dilu-
tione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>462.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Cripsit ille in Belgio eruditum sex Tra-<marginalia>P. Scildete|quid senti$unclear|circa dus|contradicto-|ria in ordus|ad probali-|litatem Vbi|de intrinse-|ca, & ex-|trinseca.</marginalia>
ctatibus comprehensum, de principijs
conscientiæ formandæ, in quorum 2. nu. 16. sta-
tuit neminem posse efficere vt duo contradicto-
ria sint intrinsecè probabilia, quod esse ait con-
tra Cardinalem Lugo, P. Thomam Sancium, P.
Bardi, & P. Arriagam, & etiam contra Bresserum
& Bossium: solumque admittit, vt quando duo
contradictoria dicuntur alicui esse probabilia, v-
num tantùm sit illi probabile intrinsecè, alte-
rum verò extrinsecè ob auctoritatem alterius op-
positum iudicantis. Supponit autem decisio hu-
iusmodi distinctionem probabilitatis in intrinse-
cam & extrinsecam, iuxta dicta ab ipso nu. 15.
vbi ait probabile intrinsecè esse, quod nos expen-
sis debitè rationibus, & argumentis contrarijs,
iudicamus existere. Probabile extrinsecè quod
nos vel ob defectum rationum, aut consideratio-
nis illarum, non iudicamus existere, ab alio au-
tem homine considerato omnibus debitè expen-
sis opinatiuè iudicatur existere. Vbi etiam vide-
tur supponere res secundùm se non esse probabi-
les, sed per denominationem ab assensu tendente
in ipsas: vnde titulus quæstionis, & illius resolu-
tio commodum sensum habere potest, quòd sci-
licet possit quis, aut non possit efficere vt duo
contradictoria sint intrinsecè probabilia, eo scili-
cet quòd denominationes tales ab assensu tri-
buuntur, de quo dictum aliquid nu. 36. sicut de
præcipuo asserto etiam n. 47. 52. & seqq. Quid-
quid autem de illo sit, in ordine ad quæstionem
in hac materia percelebrem, an scilicet possit quis
iuxta alterius, retenta propria, sententiam ope-
rari, nullius momenti est hoc aut illo modo sen-
tire; quòd scilicet sententiam oppositam ex in-
trinsecis principijs probabilem reputet, aut propter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0126.jpg/>
@@1@<SE126>§. II. Circa probabilitatem intrinsecam, & extrins. &c. 111
<duolan 2><-P>auctoritatem Sectatorum. Si vero vtramque
probabilem esse reputet, dum in æquilibrio res
consistit, nullam ex illis posse vt proximam &
directam regulam operationis assumi diximus.
num. 43.</P>
<P>  <absatz-nummer>463.</absatz-nummer> Iam quod ad obligationem sequendi<marginalia>Louaniensis|Academiæ|exempla, vt|mortale non|esse estenda|tur sequi|opinionem|minùs tu-|tam.</marginalia>
partem tutiorem attinet, de quo ille à n. 17. cen-
set non esse illam sub mortali, quod ex eo pe-
culiariter ostendit à se in Academia Louaniensi,
sæpiùs obseruato; in ea scilicet opiniones fuisse
defensas id testantes, nec solum in materijs
ius humanum concernentibus, sed etiam diui-
num & naturale: quod quidem pro eo congruit,
quod à nobis est nu. 461. circa Academiam eam-
dem adnotatum. Cùm autem in assertione sic
addat: Quando opinionem tutiorem non possumus
sequi sine incommodo proprio, vel alieno, id ex-
plicans num. 19. affirmat secluso incommodo
dicto, tutiorem non sequi culpam esse solum-
modò venialem: pro quo adducit P. Salas 1.<marginalia>Venialem|vt asserat|culpam esse|pesse.</marginalia>
2. Tractatu 8. num. 42. & Homen de Conscien-
tia Cap. 2. num. 26. quem alijs etiam locis à no-
bis adductum videre licet num. 162. & quod ad
P. Salas attinet, citato num. 42. sub disiunctione
ille loquitur., vt scilicet Canones qui statuunt
partem esse tenendam tutiorem, de consilio
tantùm sint accipiendi, cum D. Antonino, Na-
uarro, & Perez, aut cum magnum aliquod oc-
currit incommodum: vbi de dubio præsertim
agit, nec de veniali quidquam addit. Vbi au-<marginalia>P. Salas.</marginalia>
tem de opinione decernit, absolutè statuit lici-
tum esse illam, quæ probabilis est, contra tutio-<marginalia>Immò &|nullam.</marginalia>
rem amplecti: nullum ergo in eo peccatum
agnoscit. Bene verum est illum num. 79. §. Ad
quartum asserere eum, qui probabiliter, immò
& probabiliùs putat se peccatum graue commi-
sisse, aut excommunicationem incurrisse, teneri
confiteri sub dubio, & absolutionem conditio-
nalem procurare, si id possit sine magno suo
præstare incommodo: nam eo stante expectare
commodam occasionem Confessionis & abso-
lutionis potest. Sed in hoc casu rationem ait spe-
cialem adesse, ex eo videlicet quòd ita vsus &
traditio Ecclesiæ habeat, vt scilicet peccata du-
bia, etiam probabiliter, debeant ad sacrum tribu-
nal P&#x0153;nitentiæ deferri.</P>
<P>  <absatz-nummer>464.</absatz-nummer> Iam quod ad rem ipsam attinet, Aucto-<marginalia>Id citati ab|eo Auctores|affirmant.</marginalia>
res ab eodem adducti, scilicet D. Antoninus, Ab-
bas, Facultas Theologica, Angelus, Pelbartus,
Portel, Marchinus, Caspensis, Leander, Diana,
Bossius, Nauarrus, Syluius, Wiggers, & Patres
Vasquez & Valentia, sine exceptione ab eodem
adiecta loquuntur, vt ipse ingenuè profitetur,
quod & multi alij faciunt: vnde absolutè lici-
tum talem modum agendi existimant, qualem &
nos meritò debemus æstimare. Accedit Loua-
niensis ille Academiæ vsus, qui iuxta prædictam
formam inualuit, nulla de obligatione sub ve-
niali facta mentione. Pro eôdem facit quod ipse
ad suæ assertionis probationem inducit, quòd
scilicet non est censendus Deus homines tam pa-<marginalia>Sicut & ra-|tio adducta|demonstrat.</marginalia>
rùm penetrantes fundamenta obligationum &
deobligationum suarum velle obligare ad absti-
nendum ab opere cum incommodo proprio vel
alieno, quando de honestate actus habent certi-
tudinem tantam, quantam homines considerati,
qui in negotijs magni momenti rectè se proce-<-P>@@

<-P>dere existiment. Quæ ratio, ablato eo, quod
de incommodo proprio vel alieno continet, si-
militer vrget. Proptereà enim quando incom-
modum interuenit operatio honesta est, quia
certitudo illius per rationem & auctoritatem ha-
betur: qui enim in negotijs magni momenti
ita se gerunt, ea de caussa censentur rectè pru-
denter, & inculpatè procedere. Atqui ita se ha-
bet qui opinionem probabilem amplexus ali-
quid agit aut omittit, etiam sine incommodo
proprio vel alieno: non ergo sic se gerens vllo
modo peccat, nisi ex circumstantia alia quidquam
vitiosum contingat admisceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>465.</absatz-nummer> Et quidem cùm dictus Auctor non de<marginalia>Cùm excu-|set stante|incommodo,|id semper|probatur.</marginalia>
magno incommodo videatur loqui, sed absolutè
de incommodo; qualecumque illud sit, pro eui-
tando veniali peccato videtur iuxta ipsum debere
sufficiens iudicari. Semper autem illud in ope-
rando id, quod est tutius, occurrit, iuxta fragi-
litatis humanæ conditionem, si ad id operandum
conscientia perstringatur; cùm sit certum pri-
uari aliquo, ad quod naturæ fertur inclinatio, &
& ita vtile & delectabile esse potest, & licet in
vno aut aliquo casu non ita molestum videatur,
ea autem generalis persuasio graue onus procul-
dubio est, dum quis se ad sequelam eius, quod
tutius est, se credit adstrictum, vel ad discernen-
dum in cuiuslibet casus contingentia, an sit vel
non, incommodum pro euitando peccato suffi-
ciens, & de casu Confessionis à P. Salas propo-
sito, quis non videat obligationem dictam sine
incommodo stare non posse, attenta Confessionis
difficultate? Quæ quidem attendenda est, vt<marginalia>Nec maior|spiritualis|vtilitas at-|tendenda.</marginalia>
omnes Scriptores obseruant: aliàs si sola spiri-
tualis vtilitas inspicienda sit ex Sacramenti vsu
in animam redundans, cur dicitur in casu præfato
non vrgere præceptum confitendi tale pecca-
tum, donec commoda confitendi illud occasio
succedat? Erit profectò aliquibus difficilior ali-
cuius etiam dubij peccati Confessio, quàm dira
vsque ad effusionem sanguinis verberatio, aut
siccum ieiunium, vel continuata vigilia, quæ in-
ter non leuia incommoda meritò numerantur, de
quo n. 458. Quibus id adijciendum quod citatus
Auctor, de quo nobis sermo, habet nu. 21. vbi
ait tunc non posse nos sequi opinionem propriam
de facto aliquo, à quo actus honestas dependet,<marginalia>Exceptio|communiter|recepta, cùm|damnum|alicuius im-|minet.</marginalia>
quando obstat periculum grauissimi damni ab
aliquo incurrendi, tutioremque cum peruo no-
stro incommodo sequi possimus. Iuxta quod,
quando incommodum proprium non est leue aut
paruum etiam si alteri illud immineat, non tene-
mur tutiorem opinionem amplecti. Atqui plus
aliquid indulgendum est quando graue incom-
modum non subest respectu alterius, & ita etiam
si non tale sit, quod à nobis possit incurri, non
tenemur partem amplecti tutiorem. Et ita cita-
tis Nauarro, Diana, Caspensi, & Patribus Be-
cano, Valentia, & Sancio tenet Bordonus Tomo<marginalia>Bordonus.</marginalia>
1. Cap. 41. n. 58. §. Demùm, addens sic tenere om-
nes Recentiores.</P>
<P>  <absatz-nummer>466.</absatz-nummer> Et verò quod ad opinionis propriæ con-<marginalia>Opinio con-|tra commu-|nem quan-|do admitti|queat.</marginalia>
tra communiorem, spectat amplexum generaliter
statuit Auctor licitum esse nu. 20. addens tamen
id stare, dummodò occurrerit ratio, quæ ab aliis
non fuit considerata, & argumenta aliorum ex-
penderimus, recteque iudicio nostro soluerimus,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0127.jpg/>
@@1@<SE127>112 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>cum Bossio, & PP. Vasquez, Azor, & Arriaga,
quibus & addi possunt alij, ex quibus Ioannes
Sancius Disput. 44. n. 62. Bassæus Verb. Conscientia
n. 15. cum multis, quos congerunt Diana Parte 4.
Tract. 4. Resol. 3. & Parte 7. Tract. 1. Resolut. 11. P.
Mendus in statera Opinionum benignarum, Disser-<marginalia>Bassæus.|Diana|Mendus.</marginalia>
tat. 13. n. 204. asserentes posse quemuis sequi opi-
nionem vnius Doctoris. Si enim potest: ergo &
Doctor ipse, qui alijs eam vt sequantur ostendit:
cùm esse non debeat deterioris conditionis, qui
plus alijs in ea fundanda, & stabilienda laborauit,
& sic habet illius magis perspecta fundamenta.
Quod si dicatur ipsum de se debere submissè &
& moderatè sentire, neque sibi persuadere illas in
se qualitates concurrere, quas Doctores ad effe-
ctum istum necessarias esse præscribunt: Id certè
nimiùm probat, quia ex eo deberet fieri, vt ne-
que posset sententiam singularem euulgare, quàm
profectò à nemine amplectendam iudicare de-
buisset: quandoquidem nemo amplecti senten-
tiam potest, quæ non sit viri docti non vulgari-
ter, & pij, qualem se nemo potest, salua humilita-
te, vt dicitur, æstimare. Quid ad hæc? Illud cer-
tè, humilitatem cum diuinorum beneficiorum
cognitione ritè ac rectè posse componi: & ita
eum,qui se in culmine magisterij constitutum vi-
det, consentaneè ad excellentiam istam operari
posse, & ita id præstare, quod alios videt cum lau-
de præstitisse, scriptioni vacantes, & opera sua, vt
prodessent omnibus in lucem publicam ador-
nasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>467.</absatz-nummer> Quod de noua ratione ab alijs nō conside-<marginalia>Ratio solida|futura. Cir-|ca quod vti-|lis Doctrina.</marginalia>
rata, & exacta argumentorum solutione à præfato
Auctore dictum, ad id reuocandum est, vt aliquid
non leue sit, quod hominis docti possit ad pręben-
dum assensum contra communem existimatio-
nem animum inclinare. Vnde contingere potest
vt in rationibus ab alijs consideratis & reiectis,
vir doctus plus ponderis deprehendat, & illis in-
tellectum suum sentiat esse conuictum, matura
earum expensione præmissa: quod perinde est
ac nouam, nec leuem, inuenisse rationem, acce-
dente insuper argumentorum luculenta solutio-
ne, communibus & receptis in Theologia princi-
pijs congruente. Quod quidem in opinionibus,
quæ singulares non sunt, accidere solet, dum is,
qui aliquam ex illis amplectitur, fundamentis, ad
illam complectendam mouetur, & ad eamdem
luci publicæ committendam, quæ tamen ab alijs
reiecta deprehendit. Exe&#x0303;pla sunt obuia, & in quę-
stione, de qua nuper, an scilicet sit obligatio par-
tem sequendi tutiorem, id videre licet: nam ita
sentientes, id quod de difficultate in eo agendi
modo obijcitur, addita explicatione reijciunt; &
& tamen noui Scriptores prædictæ rationi insi-
stentes pro fundamento difficultatem dictam, an-
xietates, & conscientiæ angustias assumunt. Po-
namus ergo vnum tantummodò doctum acpium
Scriptorem sic philosophatum; ille quidem pro-
babilem reddere opinionem posset, quia alij simi-
liter sentientes robur rationi non adijciunt, quam
ex se, &, vt dicitur, ab intrinseco habet ipsa, quod
est ad probabilitatem sufficiens, siue noua sit ra-
tio, siue nouis luminibus approbata. Vbi & ar-
gumentorum exacta solutio pro noua debet ra-
tione etiam reputari. De quo iterum in Additio-
num decursu.</P>@@

<Z><A+1>Circa alienæ sententiæ sequelam propria
retenta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>468.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm pluribus, quos adducit citatus Scri-<marginalia>Illicit$unclearam|opinionu$unclear|ali$unclearene$unclear sep$unclear|lam con$unclear|dit P. Sch$unclear-|dere.</marginalia>
ptor, statuit n. 25. opinantem probabili-
ter actum esse materialiter malum, non posse pro
formanda conscientia permittente sequi opinione&#x0303;
alienam de honestate actus: pro quo adlegat D.
Antoninum, Adrianum, Cordubam, Richardum
Hallum, Homen, & à fortiori id tenere ait Abba-
tem, Gabrielem, Angelum, Conradum, asserentes
sequendam esse opinionem probabiliorem, nisi
contraria sit tutior, & Syluestrum negantem sequi
posse opinionem minùs tutam ex duabus æquè
probabilibus, P. Comitolum, Antonium Perez,
Tabienam, quem citans P. Comitolus ait oppositā
sententiam esse f&#x0153;dam prolapsionem, Candidum
Philalethum, simulati nominis Scriptore&#x0303;, inferiùs
declarandum, P. Palaum, quatenus ait eum qui se-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
quitur opinionem probabilem contra probabilio-
rem, debere suspendere assensum circa priore&#x0303;. Bas-<marginalia>Bassæus.</marginalia>
sęum citantem à Goffer in Compendio Bonacinę
verb. Opinio, & dicente&#x0303;, quòd solus ille, qui iudicat
opinionem probabilem esseveram, potest illā sequi
cōtra probabiliorem: quem loquendi mod&#x0169; posset
ille meritò carpere cum Homen, de quo n. 460. nā
opinio quę alicui est vera, etiā est eide&#x0303; probabilior.</P>
<P>  <absatz-nummer>469.</absatz-nummer> Oppositum est à nobis stabilitum à n. 43.<marginalia>Contrarius|statuitut.</marginalia>
vbi & Doctores suffragantes adduximus, ex qui-
bus multos congerit P. Mendus in statera Dissert.
13. n. 198. eosdem secutus. Id autem etiā admitten-
dum duximus quando circa falsitatem alienę opi-
nionis perseuerat assensus, quod & idem Auctor
tenet laudatis pro eo Dominico Soto, Mercado,
Vincentio Candido, Machado, Diana, Verricelli, &
Ioanne Henriquez. Cùm sint, qui mediam tenen-
tes sententiam dicant posse alienam teneri senten-
tiam, dummodò falsa non reputetur, dum ad ope-
rationem applicatur. Sic cum PP. Vasquez, & Va-
lentia, & etiam cum Auersa P. Bardi de Conscientia
Disc. 6. Cap. 10. sicut qui censeant affirmatiuam
sententiam habere loc&#x0169; in ijs, quæ non versentur
circa ius naturæ, ex absurdo principio, quòd in ta-
libus ignorantia nemine&#x0303; possit excusare. Ex quibus
Sinnichius apud P. Scildere loco nuper adducto.
Sed illius iam argumenta videamus; arguit enim.</P>
<P>  <absatz-nummer>470.</absatz-nummer> Primò, Quia, vt omnes admittunt, is qui<marginalia>1. Citati|auctoris el$unclear|iectio$unclear.</marginalia>
opinatur actum esse materialiter malum, & nihil
scit de opinione aliorum contraria, nō potest for-
mare iudicium practicum quòd absq; peccato for-
mali illum positurus sit: ergo neque ille qui scit
alios iudicare illum esse licit&#x0169;. Consequentia pro-
batur: Quia non obstante notitia dicta, iudicat sal-
tem virtualiter opinionem alienam esse falsam.
Opinio autem aliorum, quam quis iudicat esse fal-
sam, nō magis potest mouere, quàm ignorata, cùm
auctoritas aliena tantùm possit esse motiuum, in
quantùm pręsumitur nisi rationi veræ, & pręsum-
ptioni rationis verę locus non sit, vbi illa iudicatur
esse falsa. Quod declaratur & roboratur exemplis.
Nam dominus meritò offenderetur erga seruum,
qui opinatiuè iudicans sibi aliquid esse interdi-
ctum, ob auctoritatem aliorum id neganti&#x0169;, qui-
bus ipse non crederet, practicè conclusisset se non
esse offensurum formaliter dominum prohibitio-
nem illam transgrediendo, & sic eam fuisset trans-
gressus. Item, imprudenter etiam in negotijs suis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0128.jpg/>
@@1@<SE128>§. II. Circa opinionis alienæ sequelam &c. 113
<duolan 2><-P>priuatus censeretur agere homo quiuis, qui con-
tra opinionem suam sequitur iudicium aliorum,
quos errare iudicat. Ergo similiter in casu, de quo
agimus, est dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>471.</absatz-nummer> Respondetur concesso Antecedenti ne-<marginalia>Illius solutio,|cum vtili|dectrina.</marginalia>
gando Consequentiam, & ad probationem negā-
dum est notitiam opinionis aliorum non obstare,
& non posse plus mouere cognitam, quàm igno-
ratam. Licet enim censeatur falsa, locum habere
potest aliena auctoritas & præsumptio, quòd ni-
tatur ratione vera: quia reuera ita potest acci-
dere, vt scilicet vera opinio sit. Et quidem negari
nequit non ita se res habere quando ignoratur
opinio, & quando illius habetur notitia: quando
enim ignoratur, nulla est formido in assensu; quæ
tamen quando notitia interuenit, est manifesta.
Aliquid ergo operatur auctoritas, & non quate-
nus falso innixa, & ita vt vero aliqualiter appre-
henso. Neque exempla vrgent. In primo enim
credibile est dominum ægrè laturum modum il-
lum agendi in seruo, quia temporales domini vo-
lunt sibi ad nutum obsequia præstari, nec rationes
illas, quibus actiones possunt honestari, perpen-
dunt. Si tamen sint qui earum fieri capaces ve-
lint, immeritò se offensos conquerentur, cùm
non sine ratione & auctoritate actum recognos-
cant. Prætereà, si ex tali agendi modo notabile
sit domino futurum incommodum, nullo modo
est approbādus, nisi in serui notabile commodum
possit redundare, quia eo pacto recuperare potest
libertatem, aut vitæ ac saluti prouidere. In secun-
do autem exemplo imprudenter quidem aget,
qui in negotijs suis opinionem alienam sequitur,
quos errare iudicat, si commodum inde nullum
ipsi proueniat: si autem secus accidat, minimè
est imprudens iudicandus, pro quo inferius exem-
pla succurrent.</P>
<P>  <absatz-nummer>472.</absatz-nummer> Secundo arguit. Habens opinionem pro-<marginalia>2. Ex eo|quod opinio|aliena non|possit esse re-|gula opera-|tionis.</marginalia>
babilem quòd actus sit materialiter licitus, sequi
opinionem suam potest, etiam si alij iudicent
illum esse peccaminosum: eo quòd propria opi-
nio cuique sit regula, iuxta quam procedere po-
test, non autem aliena, quam iudicat falsam. Er-
go vicissim opinans actum esse malum non po-
test ob opinionem aliorum arbitrantium esse li-
citum formare conscientiam permittentem, quòd
non sit peccatum formaliter eum ponendo: de-
bet enim eiusdem esse incommodum, cuius est
commodum. Vrget, quia hoc modo rectè serua-
tur illud axioma: Quod tibi non vis, alteri ne fe-
ceris. Ille enim qui opinatur gabellas esse iustas,
adeoque si illas conduxerit, posse ab alijs se eas
exigere; vicissim concludit se illas alteri condu-
ctori debere soluere, neque solutas se posse tam-
quam indebitas per compensationem occultam
retinere. Oppositum autem fit in contraria alio-
rum: permittit enim vt conductor gabellarum,
quas opinatur esse iustas, possit illas exigere: &
tame&#x0303; si alij opinentur esse iniustas, possit eas licitè
non soluere alteri conductori: immò si soluerit,
easdem tamquam indebitè solutas repetere per
compensationem occultam. Similiter permittit
vt læsus in fama, quæ restitui nequit, iuxta opi-
nionem probabilem exigat, aut saltem accipiat
pecuniam in compensationem infamiæ: & ta-
men quando ipse alium iniustè infamauit, fa-
mamque ablatam restituere nequit, iuxta opposi-<-P>@@

<-P>tam opinionem probabilem, nullam pecuniam in
compensationem infamiæ soluat.</P>
<P>  <absatz-nummer>473.</absatz-nummer> Respondeo concesso Antecedenti negan-<marginalia>Fit satis ex-|posito com-|muni axio-|mate, eius|est incom-|modum cu-|ius est com-|modum.</marginalia>
do Consequentiam, & ad probationem dico eius-
dem esse incommodum, cuius est commodum:
quia sicut sequens opinionem aliorum, ex eo
commodum reportare potest cum incommodo
sæpiùs aliorum; ita alij simili agendi modo con-
tra eum se gerere possunt, & nihil meæ opinio-
nis auctoritatem curantes, secundùm aliam age-
re, vel etiam iuxta meam, licet eam falsam arbi-
trentur. Vnde axioma dictum optimè saluari po-
test: quia sequens alienam opinionem sibi abso-
lute non vult, quod alteri facit: nam reuera con-
tentus esse debet, vt quod ipse erga alios facit,
secum alij faciant. Vt in exemplis adductis, in
quibus P. Bardi nullum reperit inconueniens, &
ita concedit quod pro absurdo ab arguente tradu-<marginalia>P. Bardi.</marginalia>
citur Dist. 4. Cap. 14. & illud quidem Quod tibi
non vis, ita est intelligendum, vt non de displicen-
tia actuali, sed de legali aut iuridica veniat acci-
piendum, vt sit sermo. Quod tibi ab alijs fieri pe-<marginalia>Axioma|Quod tibi|non vis,|explicatum|casuum ali-|quorum re-|solutione.</marginalia>
nitus nequit, si iustè agendum sit, impedire, alijs
ne feceris. Nam certum est nemini absolutè pla-
cere vt alij opinionibus, siue proprijs, siue alienis
vtentes, sibi incommoda inferant: si autem ipsi
eodem modo agant, impedire nequeunt. Vnde
iam quod sibi volunt modo dicto, alteri faciunt,
& non quod sibi ab alijs fieri volunt. Licet autem
hoc sustineri possit: addendum tamen non esse
necessarium id admitti in casibus prædictis & si-
milibus ob dissonantiam, quæ in huiusmodi in-
æqualitate conspicitur, & principium illud in
omnium persuasione magisterio naturæ defixum:
vt sicut in sententia negante obligationem se-
quendi tutiorem partem, quam Auctor, cum quo
versamur, amplectitur, vt vidimus superius, suas
ipse exceptiones, sicut & alij Auctores, apponit:
sicut etiam qui præsentem negant vsui esse posse,
quando ex ea pręcepti alicuius obligatio eluditur,
vt in casu illo de diuersis horologijs, quamuis &
in eo sint qui illam admittere, vt & comedant, &
Eucharistiam sumant, minimè vereantur. de quo
& infrà.</P>
<P>  Tertiò ex absurdo. Quia ex opposito sequitur<marginalia>3. Ex Secta-|rijs, qui|aliena pos-|sunt opinione|iuuari.</marginalia>
quòd sectarius credens omnia necessaria ad salu-
tem, licet opinetur esse peccatum materiale non
credere puncta alia fidei Christianæ, possit tamen
ob auctoritatem Lutheranorum, Caluinistarum,
Hussitarum, inter quos viri etiam docti reperiun-
tur numero magno, formare sibi rectè conscien-
tiam quòd non peccabit formaliter non credendo
illa puncta, neque præcepta Ecclesiæ obseruan-
do. Per consequens talis non peccabit formaliter,
licet nolit credere alia, quàm necessaria necessi-
tate medij, præsertim si credat in genere omnia,
quæ Deus reuelauit, firmans sibi conscientiam
ob auctoritatem heterodoxorum, quòd non sit
peccatum illa in particulari non inquirere: sicut
quando agitur, de assensu dando reuelationi pri-
uatæ non propositæ ab Ecclesia, aduersarij docent
eum qui propter rationes intrinsecas iudicat se de-
bere intellectui imperare assensum fidei, posse
propter auctoritatem aliorum negantium illam
obligationem practicè resoluere se non teneri
credere. Sic arguit ille, addens nonnulla, quæ vim
argumento non tollunt, id inquam quod tradunt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0129.jpg/>
@@1@<SE129>114 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>omnes, & præsertim Ledesma, Bañez, & PP.
Layman & Sancius, scilicet quòd in materia fi-
dei ab Ecclesia propositæ; non liceat pro for-
manda conscientia de assensu suspendendo vel
non eliciendo, sequi opinionem probabilem con-
tra probabiliorem. Quod quidem cùm ita sit in
quæstione præsenti, ac resolutione, quam prose-
quimur, erit hæc inter alias, de quibus nuper lo-
quebamur exceptio. Iam ad argumentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>475.</absatz-nummer> Responsio est facilis, licet vti non leue<marginalia>Satis fit ne-|gando apud|Sectarios|suorum dog-|matum pro-|babilitatem|haberi. Vbi|scitu digna|doctrina.</marginalia>
illud multipliciter vrgeatur. Nego igitur quod
infertur, ratione reddita manifesta. Nam talis Se-
ctarius credens quæ necessaria sunt ad salutem,
opinatur peccatum esse mortale non credere om-
nia, quæ ab Ecclesia proponuntur: ergo recog-
noscit illius auctoritatem circa omnia, quæ in
materia fidei proponit aut præcipit. Atqui illa
Lutherum, Caluinum, & capita alia hæretica-
rum nouitatum cùm asseclis omnibus exautho-
rauit, & falsos testes pronuntiare non desinit: er-
go nequeunt illi probabilem opinionem consti-
tuere, & ita neque vt illius auctores haberi, ne-
que ad eosdem tamquàm appellationis iudices in
negotio fidei prouocari. Vbi nequit dici posse
illos aliunde auctoritatem sufficientem præferre,
quia illi eiusdem farinæ erunt, qui auctoritatem
conciliare possunt, & ex genere ab Ecclesia re-
probato. Nec dici potest eorum assertiones posse
ab intrinseco esse tales, quia Sectarius, de quo
loquimur, credit, vt dicitur, probabiliter non
esse tales, quia sic iudicat Ecclesia, cum qua ab-
solutè sensit, vnde consequenter debet assertiones
oppositas improbabiles iudicare, & consequenter
nequit, nisi valde imprudenter, eisdem assentiri.
Quod quidem non accidit in aliarum opinionum
genere, nam qui vnam amplectitur, & prætereà
alteri ab alijs assertæ se accommodat, ideò est
quia prior alterius probabilitatem non negat, vn-
de & cum formidine præstatur assensus. Præter-
eà ad intrinsecam probabilitatem confugere, est
iam argumento proposito non insistere, in quo
ex hæresiarcharum auctoritate, vidimus, instru-
ctam rationem. Aliter respondent: alij, contra
quos suæ fiunt instantiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>476.</absatz-nummer> Sed vrgeri ex eiusdem Auctoris discur-<marginalia>Instantia ex|eo quòd au-|ctoritas Ec-|clesiæ neces-|sariò non|debeat credi|ab eo, qui|credit neces-|saria, ad|salutem.</marginalia>
su potest: Nam is qui credit necessaria ad salu-
tem necessitate medij, & aliàs opinans esse pec-
catum alia fidei mysteria non credere, non est
necessarium, vt id ita existimet, quòd Ecclesiæ
auctoritatem vereatur, sed quia ex motiuis alijs,
vt quia in Scriptura probabiliter continentur, vel
traditione aliqua, aut Sanctorum Patrum aucto-
ritate: quo euentu cessat id, quod de auctoritatis
Ecclesiæ efficacia in ordine ad effectum præfa-
tum dicebamus. Poterit ergo tunc Sectarius opi-
nionem quamplurium heterodoxorum amplecti,
cui per Ecclesiæ auctoritate&#x0303;, quam non agnoscit,
detractum non est, sicut neque intrinsecæ proba-
bilitati, cùm ab hæreticis multæ contra plura fi-
dei mysteria soleant afferri rationes. Sed verò ne-<marginalia>Discussa|illa, & asser-|tio roborata.</marginalia>
que hoc vrget: Nam cùm Sectarius hic dicitur
credere opinatiuè omnia alia puncta fidei præter
necessaria ad salutem necessitate medij, inter illa
Ecclesiæ auctoritatem debet agnoscere, & pro-
inde improbabile esse quidquid ab illa fuerit re-
probatum: atque ita non potest illud vt probabile
amplecti. Si verò dicatur posse contingere vt<-P>@@

<-P>præter dicta ad salutem necessaria non credat o-
pinatiuè omnia alia, & ita neque auctoritatem
Ecclesiæ: id certè in argumento non extat: sed
si quis ita vrgeat, dicendum sententias illas hære-
ticorum non posse vt probabiles opiniones assu-
mi, sed vt errores, aut valde de veritate suspectas,
vt nequeat quis negotium salutis suæ iuxta eas-
dem actitare. Quod quidem argumento manife-
sto conuincitur. Nam iste dicitur Ecclesiæ non
credere, in qua tot sunt motiua credulitatis, San-
ctissimorum & sapientissimorum Doctorum in
Concilijs, & extra illa vniformis assensus. Atqui
in hæresiarchis, nihil tale inuenire possunt, quos
neque vita, nec doctrina commendant, ergo si
eorum assentiuntur placitis, errare cum eisdem
volunt, & c&#x0153;ci c&#x0153;corum ducum deliria sequi,
vt in æternæ perditionis foueam corruant, vbi
iam resipiscentiæ locus non sit, oculos aperturi.</P>
<P>  <absatz-nummer>477.</absatz-nummer> Si dicas ex eôdem esse hæreticos mate-<marginalia>Præocc$unclear|ta obiecto|ex eo quòd|possint esse|hæretici$unclear|teriales.</marginalia>
riales posse, qui scilicet inter hæreticos nati ma-
gistris Sectarijs per ignorantiam adhærescunt. Id
quidem vt demus, nihil in casu nostro promouet
argumentum: Nam inter hæreticos natos &
educatos ignorantia excusare potest, dum ea, quæ
ad fidem spectant non expendunt, & vulgares
homines cùm sint, bona circa hæc fide proce-
dunt. At isti qui circa credenda modo prædicto
se gerunt, & de necessarijs necessitate medij ac
non necessarijs eo necessitatis modo discrimen
agnoscunt, & in ordine ad ista volunt se hære-
siarcharum probabili, vt dicunt, opinione tueri,
ingeniosi homines sunt, & Ecclesiæ, nec non ma-
gisterij doctorum suorum notitiam habentes: vn-
de non possunt non discrimen dictum inter au-
ctoritatem & auctoritatem, Ecclesiæ & Synago-
gæ Satanæ dignoscere, & ita fateri, si velint vera
nuntiare. Negotium quidem hoc alienam opi-
nionem sequendi, quia probabilem, cùm quis
oppositam vt veram amplectatur, non quorum-
cumque est, sed eorum, qui in rebus moralibus
sunt versati. Ex quo fit idem potiori ratione di-
cendum in caussa fidei, quam Sectarij cum præ-
dicta discriminatione pertractant. Neque enim
illi per ignorantiam excusari possunt, cùm se ocu-
latissimos iactent, & plus videre quàm Ecclesiæ
Patres, Concilia, & totus Theologorum chorus
iam inde ab Ecclesię ipsius exordio viderint & sic
accipiendum quod D. Thomas habet Quodlib. 3.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
arti. 10. vbi sic ait: Nullus excusatur, si sequatur
opinionem erroneam alicuius magistri. Quod intel-
ligendum censent aliqui de eo, qui ex ignoran-
tia vincibili & culpabili talem sequitur opinio-
nem; & explicari etiam potest de eo, qui magi-
stri potest agnoscere qualitates, quia obuiæ illæ
sunt: tali enim cùm iuxta proprium cerebrum
loquitur, & præsertim quæ magni esse momenti
in materia fidei possunt, neutiquàm est cre-
dendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>478.</absatz-nummer> Vlteriùs vrgeri ex eodem potest: Nam<marginalia>Vrgentia,|ex eo quòd|hæreticus|possit elicere|actum amo-|ris Dei, &|omnia cum|fructu Sa-|cramenta|recipere$unclear.</marginalia>
iuxta opinionem, quam desendimus, stare potest
vt negans, aut non admittens omnia puncta fidei
Christianæ, velit & possit elicere actum amoris
Dei, item Sacramenta omnia sumere à Sacerdoti-
bus Catholicis tamquàm remedia fortè iustifica-
tiua: dicere enim posset non peccaturum se for-
maliter non admittendo explicitè omnia puncta
fidei Catholicæ, cùm sequatur opinionem mil-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0130.jpg/>
@@1@<SE130>§. II. Circa opinionis alienæ sequelam &c. 115
<duolan 2><-P>lium heterodoxorum dicentium illud non esse
peccatum. Nec etiam se inualidè susceptur&#x0169; Sa-
cramenta, si dentur: cùm fides Ecclesię Catholicę
aut Sacramentorum non sit necessaria ad valo-
rem Sacramenti, vt patet in Baptismo passiuo
hæreticorum. Immò etiam illa se suscepturum
cum fructu, æquè ac Catholici recipiunt, eo
quòd explicita fides Ecclesiæ, aut Sacramento-
rum, non sit necessaria ad effectum Sacramenti,
cùm hoc operetur in non habentibus obicem,
etiam in illis, qui ex ignorantia inuincibili sunt
tantùm materiales hæretici, quibus se similem
esse dicet, cùm non magis peccet fidem Catho-
licam non amplectendo, quàm materiales hære-
tici. Addere posset hoc etiam habere locum in
Sacramento Confessionis, quod ad valorem &
fructum non requirit fidem Sacramenti, sed tan-
tùm fidem supernaturalem Dei, vt contritio vel
attritio possit esse supernaturalis. Vnde materialis
hæreticus, qui tantùm haberet actum opinionis,
& non fidei supernaturalis de Sacramento Con-
fessionis, illudque peteret etiam ex affectu venia-
liter malo, v. g. vanæ gloriæ, consequeretur il-
lius fructum, si contritionem vel attritionem su-
pernaturalem Sacramento coniungeret. Nec re-
fert quòd materialis hæreticus habeat in voto fi-
dem Catholicam, in quantùm vult vitare om-
nia, quibus Deus formaliter offenditur: talis enim
dicet idem in se habere locum, cùm non peccet
sequendo opinionem alienam probabilem, & is
qui actu non peccat, possit habere contritionem
vniuersalem. Quæ omnia potiori de Schismati-
cis ratione dicenda, qui omnia Sacramenta vali-
dè recipiunt, præter Confessionem, quod tamen,
si verè doleant, validè recipient in articulo mor-
tis, in quo quiuis Sacerdos, saltim si antecedenter
iurisdictionem habens non adsit, illam accipit vt
possit absoluere.</P>
<P>  <absatz-nummer>479.</absatz-nummer> In quo discursu, vt vno verbo conse-<marginalia>Discursus|eliditur, &|ostenditur|hæreticus|in caussis|Religionis|testes esse non|posse, nec|suis placitis|probabilita-|tem conci-|liare.</marginalia>
quentiarum omnium efficaciam, si qua est ipsi,
penitus elidamus, iuxta nuper dicta occurrendum
est & dicendum apud hæreticos non esse opinio-
nes probabiles, ad quas esse recursus possit, sunt
enim testes omni exceptione minores, licet per
myriadas  numerentur. Cùm enim Lutherani
vnum sectentur Lutherum, vnum Caluinum Cal-
uinistæ, & sic alij, in quorum verba iurarunt, om-
nis eorum auctoritas inde venit, neque ex impu-
ris fontibus potest in riuulos Christianæ verita-
tis puritas deriuari. Omnis sic errantium est ve-
nenata doctrina, & si aliquis inter ipsos deprehen-
datur sciolus, & etiam non vulgariter eruditus,
in principali deficit: Lutheranus est, Caluinista
est, Zuinglianus est, Anabaptista est, Hussita &c.
nec curandi magis quam milleni Turcæ, Mauri,
Arabes, & alij, quos non posse opiniones proba-
biles in materia fidei constituere, est omni sen-
sum habenti compertum, & hæc cùm ita se ha-
beant, alia quæ in argumento congeruntur, non
multùm videntur curanda, licet aliàs difficilem
doctrinam videantur continere. Non quidem vt
hæreticorum illationes sunt, sententia vtentium,
quam defendimus, sed quatenus admittendum
in aliquibus affirmatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>480.</absatz-nummer> Et quidem Sacramentum nullum præ-<marginalia>Hæreticiquo-|rum Sacra-|mentorum.|sint capaces.</marginalia>
ter passiuum Baptismum in hęreticis vim aliquam
habere citatus Auctor insinuat, quatenus illud so-<-P>@@

<-P>lum excipit; & meritò, si de hæreticis sit sermo
iuxta proprias sectas viuentibus, neque in eas ex
Catholicismo prolapsis: ij enim si Sacerdotes, si
Episcopi, consecrare Eucharistiam poterunt, or-
dinare Clericos, in articulo mortis absoluere, si
in prioribus congruam materiam & formam ad-
hibeant, & in vltimo ex parte morituri omnia
necessaria pro Sacramenti susceptione concurrant.
De Græcis Schismaticis quæstio specialis est, de
qua alibi. De Matrimonio autem potest dubitari
in casu, in quo ex coniugibus vnus Catholicus
est, quem cum hæretico posse validè contrahere
communis resolutio Doctorum est, ex quibus
plurimos congerit P. Thomas Sancius Lib. 7. de
Matrimonio Disput. 72. & verò si eius intentio sit
faciendi quod facit Ecclesia, non videtur posse
dubitari respectu illius esse Sacramentum, & ita
tradit cum S. Thoma & Patre Henriquez citatus<marginalia>Circa ma-|trimonium|specialis|difficultas.</marginalia>
Scriptor supra Lib. 2. Disp. 10. n. 6. qui & poterat
P. Suari&#x0169; pro eôdem allegare ipso loco ab eodem
allegato proximæ citationis. Difficultas autem
esse potest, si Sacramentum esse neget, vt, com-
muniter tales negant, & consequenter no-
lit Sacramentum recipere, sed humanum con-
tractum celebrare. In quo iuxta oppositas Do-
ctorum sententias responderi potest. Quidam
enim existimant rationem Sacramenti ita es-
se coniugio Christianorum annexam, vt eo
ipso quòd contrahere legitimè velint, conficiant
Sacramentum. Quod si contingeret velle ratio-<marginalia>Ratio Sacra-|menti an|possit à ra-|tione con-|tractus ex-|cludi.</marginalia>
nem Sacramenti à contractu excludere, ipse con-
tractus esset nullus. Sic P. Sancius Disp. 10. citata,
cum P. Suario, & Ledesma, ex quibus prior ni-
hil tale absolutè determinat, sed ait alterius esse
considerationis an Matrimonium sit tunc vali-
dum in ratione contractus. Idem tenent P. Lay-
man Lib. 5. Tract. 10. Parte 2. Cap. 2. nu. 2. P. Co-
ninck de Sacramentis Disput. 24. Dub. 1. Conclus. 4.
& alij. Contrarium autem tenent P. Vasquez, P.
Rebellus, Basilius Poncius & Villalobos, quos
adducit & sequitur Diana Parte 3. Tract. 4. Resol.
255. & alij nonnulli. Et hoc quidem videtur vsus
receptissimus comprobare: Nam, vt scribit P.
Sancius Disput. 52. citata n. 5. in locis, in quibus<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
hæretici non denuntiati, nec notorij Clericorum
percussores Catholicis permixti degunt, vt in
Germania, Gallia, Polonia, ex consuetudine re-
cepta & tolerata licent coniugia Catholicæ per-
sonæ cum hæretica, dummodo Catholica liberè
permittatur, & absque peruersionis periculo, in
fide permanere. Quia ea coniugia ineuntur in-
star aliorum contractuum ciuilium, ob amicitiæ
leges, & ad communem pacem ac Reipublicæ
auctoritatem tuendam. Sic ille habet, ex quo vi-
detur non obscurè deduci coniugia talia ratio-
nem tantùm ciuilium contractuum habere, & ita
rationes illas esse separabiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>481.</absatz-nummer> Vbi tamen obstari potest ex eo, quod<marginalia>Paritas|Baptismi an|sola sufficiat.</marginalia>
idem Pater affirmat ibidem nu. 2. Matrimonium
scilicet vt sit Sacramentum solùm exigere pari-
tatem Baptismi suscepti ab vtroque contrahente,
quamuis sit in fidei professione disparitas. Per
quod videtur haberi, rationem Sacramenti ad v-
trumque contrahentem spectare. Atqui hoc aliun-
de videtur repugnare, ex eo scilicet quòd hæreti-
cus coniux nolit Sacramentalem contractum ce-
lebrare: quod quidem præsumi meritò potest in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0131.jpg/>
@@1@<SE131>116 Auctarium Indicum. Pars. I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>Ecclesiæ iuratis hostibus, vt scilicet non eo mo-
do contrahant, quem nuper difficultate carere
dicebamus, vt scilicet velint facere quod facit
Ecclesia, errore tamen circa dogma illud Catho-
licum persistente. Licet stare possit, vt etiam si
nolit facere quod facit Ecclesia, velit tamen id<marginalia>Quæ inten|tio in hæreti-|co sit suffi|ciens.|P Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
assecurare, & facere quantum ad securitatem
potest. Quo euentu Sacramentum efficere ob-
seruat P. Gaspar Hurtadus Tract. 1. de Sacramentis
Disput. 4. Difficult. 4. §. obseruandum est. Sed neque
hoc de omnibus præsumi potest, vnde dubium
perseuerat. Videtur igitur communi persuasione,
& Ecclesiæ ipsius concessione firmatum coniu-
gia prædicta vt ciuiles contractus sustineri, etiam
si non habeant ex cellentiam Sacramenti. Neque
enim videtur dici posse respectu coniugis Catho-
lici vim Sacramenti habere, iuxta dicta ex P. San-
cio: nam ipse Lib. 2. Disput. 8. inquirens an coniu-<marginalia>In matri-|monio fidelis|cum infideli|an ratio Sa-|cramenti.</marginalia>
gium fidelis cum infideli ex dispensatione Ponti-
ficis celebratum, sit Sacramentum, contra So-
tum dicentem esse Sacramentum ex parte fidelis
coniugis, & contra Eckium asserentem, dum alter
ex fidelibus coniugatis conuertitur, resultare ex
parte huius rationem Sacramenti, quod ei gratiam
confert: resultoriè decernit ex parte neutrius
esse Sacramentum; quia Matrimonium in vtro-
que coniuge est vnum numero Sacramentum,
sicut est vnum numero Matrimonium: & ita si
in vno non est Sacramentum, neque erit in alio:
pro quo Angles & Patrem Henriquez adducit.
Iuxta quę videtur idem in casu nostro dicendum,
vt scilicet nolente hæretico ita contrahere, vt
Sacramentum in tali contractu resultet, neque
Sacramentum, neque coniugium erit.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Cùm autem eodem Patre teste Matri-
monia cum hæreticis in partibus hæresi infectis à
Catholicis celebrentur, & ea condemnanda non
sint, videtur proculdubio asserendum illa vt ciui-
les contractus valere contra eumdem; vel etiam
dicendum ex parte coniugis Catholici verum
Sacramentum stare, ne dicamus tot, Sic salua re-
ligione coniunctos, & in ijs regionibus, vbi ma-
ioribus gratiæ præsidijs opus est, & peculiares pro<marginalia>In hæreticis|quale illud,|& quomodo,|matrimo-|nium sit|vnum.</marginalia>
coniugijs talibus occasiones prolapsionis occur-
runt, tot Sacramentali gratia destitui. Itaque di-
ci potest, licet Matrimonium & Sacramentum
sit vnum numero, habere tamen diuersitatem ali-
quam ex diuerso modo contrahendi, non variata
eius formali ratione, ob impedimentum contra-
hentium. Matrimonium igitur & Sacramentum
est vnum numero quando ex parte coniugis v-
triusque nihil obstat ad illius integritatem, & est
vnum numero, cùm ex parte alterutrius est quod
obstet quidquam. Neque enim dici potest abso-
lutè loquendo Matrimonium esse vnum nume-
ro, cùm pro contrahentium numero sit certum
multiplicari, & pro explicatione adduci potest
Sacramentum Eucharistiæ, quod vnum numero
est integrè & perfectè in vtraque specie confe-
ctum: quod & in vno tantum perfici & consiste-
re potest, & vnum etiam numero esse, & abso-
lutè Sacramentum: vnde qui sub vna tantùm spe-
cie communicant, Sacramentum absolutè di-
cuntur recipere, sicut & adorare, qui in altari
constitutum venerantur. De quo hæc adno-
tasse, non leuis operæ pretium fuerit, occa-
sione, ex dictis ab Auctore, cuius peculiaria ar-<-P>@@

<-P>gumenta enodamus, accepta.</P>
<P>  <absatz-nummer>483.</absatz-nummer> Illud iam in argumento, circa quod ver-<marginalia>Fides om-|nino ne-|cessaria in|Sacramenti|P&#x0153;nitenitæ.</marginalia>
samur, difficile occurrit, quod de fide non neces-
saria ad valorem Sacramenti P&#x0153;nitentiæ specia-
liter asseritur, & conferendum illud materiali hæ-
retico, qui tantùm haberet actum opinionis, &
non actum fidei supernaturalis de ipso Sacramen-
to. In quo quidem casus accidere diuerso modo
potest, vel petente tali Sacramentalem absolutio-
nem, nulla de credulitatis suæ conditione Con-
fessario impartita notitia, vel eôdem facto certio-
re, & in hoc vltimo non accedit capax absolutio-
nis, siquidem Confessarius admonere ipsum de-
bet de errore suo, in quo si velit persistere, iam
non est in bona fide. Nec dici potest Confessa-
rium teneri se accommodare opinioni probabili
p&#x0153;nitentis, iuxta receptissimam sententiam, quia
reuera in illo opinio probabilis non est, sed ma-
nifestus error in fide: & licet ille materialis tan-
tùm hæreticus fuerit propter ignorantiam inuin-
cibilem, hæc iam cessat accedente magisterio, cui
se committit instruendum, & Catholicæ Ecclesiæ
doctrinam exponit, cui nequeat hæreticalis præ-
sumptio coæquari. Si autem priori modo acce-
dat, neque tunc est capax absolutionis, quia ne-
que supernaturalis doloris capax est, qui dari ne-
quit, nisi per motiua à fide proposita. Si autem
dicatur posse quidem talia motiua consistere, &
consequenter fides, sed non quæ circa Confessio-
nis versetur Sacramentum, vt in argumento con-
tenditur. Contra est. Nam dolor talis applicatur
vt materia necessaria Confessionis: putat enim
sic accedens, licet probabiliter, vt dicitur, ita
esse: Atqui applicari nequit, nisi ab ea cognitio-
ne, quæ illius est radix, & cui cum proportione
respondet: hæc autem est fides; cui tamen talis
applicatio repugnat; vt scilicet erroneum actum,
& ipsi fidei obiectiuè contrarium dirigat, quo
talis hæreticus de Catholicæ fidei assertione for-
midat, & cum tali formidine Sacramentum pergit
accipere. In quo fidei non solùm est contraria
assertio negans mysteria ab Ecclesia proposita,
sed quæ probabili tantùm motiuo subsistit, quia
eiusdem certitudini aduersatur, dubium, & si
probabile importans, quod qui scienter admittit,
hæreticus est; dum scilicet non solùm dubitat,
sed etiam tantùm esse probabiles veritates ab Ec-
clesia propositas asseuerat, quidquid de solo du-
bio sit, iuxta diuersas Doctorum sententias &
explicationes Cap. 1. de hæreticis, in quo statuitur<marginalia>Cap. 1. de|hæreticis.</marginalia>
dubium in fide infidelem esse. Pro quo Auctores
consulendi, quos adducit Diana Parte 1. Tract.
16. Resol. 31. & Parte 11. Tract. 8. Resol. 47. & quæ
à nobis dicta n. 168. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>484.</absatz-nummer> Nec potest in patrocinium præfatæ po-<marginalia>An actualis,|circa quod|diuersitas|opinionum.|P. Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
sitionis adscisci id, quod graues Scriptores affir-
mant, scilicet actum fidei non esse necessarium
ad valorem Sacramenti P&#x0153;nitentiæ, contra P.
Gasparem Hurtadum, qui Tomo 1. de Sacramentis
Disput. 6. Difficult. 8. affirmat Sacramentum P&#x0153;-
nitentiæ non solum posse esse informe ex defectu
doloris, sed etiam ex defectu fidei ac spei veniæ
peccatorum, quia recipi potest validè absque
nouo actu fidei diuinæ Dei iustificatoris, & abs-
que nouo actu spei veniæ, & absque eis perseue-
rantibus actu post aliud Sacramentum P&#x0153;niten-
tiæ priùs susceptum, & tamen sic susceptum non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0132.jpg/>
@@1@<SE132>§. II. Circa opinionis alienæ sequelam &c. 117
<duolan 2><-P>conferre gratiam, quia quoties nouiter reci-
pitur, requiritur tanquam noua dispositio a-
ctus spei veniæ, quamuis non sit necessarium
quòd hi actus sint quando Sacramentum recipi-
tur, sed sufficiat quod præcesserint, & non sint
reuocati. Quod autem Sacramentum P&#x0153;niten-
tiæ possit valide recipi absque eis actibus nouiter
elicitis, & absque eis actu perseuerantibus post
aliud Sacramentum P&#x0153;nitentiæ ritè susceptum,
constat, quia ex sua parte isti actus non sunt par-
tes essentiales Sacramenti P&#x0153;nitentiæ, nec sunt
intentio recipiendi illud vt Sacramentum; & ex
altera potest recipi absque illis non peccando
mortaliter in eorum omissione, si recipiatur abs-
que illis ex ignorantia, aut cum ignorantia inuin-
cibili, vel ex incōsideratione naturali necessitatis
eorum ad effectum Sacramenti. Cum inquam hic
Scriptor ita sentiat, contra eum insurgunt alij, ex
quibus Leander de Sacramento Tract. 5. Disput. 1.<marginalia>Leander|à SS. Sa-|cram.|P. Escobar.</marginalia>
Quæs. 49. & P. Escobar de Mendoza Tomo 2 mo-
ralium Problematum Lib. 14. Sect. 2. Problem. 19.
dicentes ex defectu actus fidei ac spei non dari
Sacramentum informe, quia peccator ad illud ac-
cedens, aut id cum contritionis actu præstat, aut
sine illo: si cum expresso: ergo cum actu fidei
ac spei implicito in illo contento: at hoc sufficit
vt Sacramentum tale non solùm sit validum, sed
etiam formatum. Si verò accedit sine dolore, om-
nino erit inualidum: quia neque dolor est; ne-
que fidei ac spei actus impliciti, cùm nihil sit, in
quo talis esse continentia queat. Quod quidem
praxis sapientium ac proborum, qui in timore &
tremore, iuxta D. Petri monitum, salutem suam
operantur, videtur comprobare, qui ad Sacra-
menti huius cùm se præparant receptionem, de
eliciendis actibus prædictis non sunt soliciti, aut
se de omissione illorum accusant: neque Con-
fessarij docti, & de sui muneris adimpletione so-
lertes, curam circa illos peculiarem adhibent, nisi
fortè ad maioris meriti, & melioris dispositionis
augmentum de omissione in ante actis Confes-
sionibus neutiquàm perquirentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>485.</absatz-nummer> Non inquam potest hoc in patrocinium<marginalia>Ex negante|nullum pro|hæreticorum|Confessione|præsidium.</marginalia>
præfatæ illius positionis adscisci; nam, vt vidi-
mus, qui actum fidei expressum non esse necessa-
rium dicunt, implicitum requirunt; quod qui-
dem in casu illo eius, qui iuxta opinionem sibi
probabilem confitetur, non est inuenire, cùm ab-
solutè careat fide, & in nulla Sacramenti recep-
tione expressum actum præmiserit. Præterquàm
quòd hoc quod de actu fidei implicito dicitur,
non ita accipiendum est, vt in actu doloris ad Sa-
cramentum sufficientis includatur, quia reuera
ita non accidit, cùm actus intellectus in volunta-
tis actu non includatur: sed quia est illius effe-
ctus, & inefficax signum, ex quo deduci necessa-
ria consequentia potest: ita vt etiam si non ita
expressè percipiatur, nequeat de illius existentia
dubitari: quia nihil volitum quin præcognitum,
& quidem iuxta voliti conditionem debet esse
qualitas cognitionis, & cùm dolor supernaturalis
esse debeat, vt admittitur, nullo id pacto explica-
ri potest, nisi quia motiuum aliquod supernatu-
rale interuenit, & ita propositio eiusdem generis
necessaria est, & consequenter fidei. Quemad-
modùm cùm quis Eucharistiam adorat, fidei
actum exercet, nec tamen expressè relucet in-<-P>@@

<-P>adorante, quia ex vsu id præstat; cùm tamen
adoratio talis illum necessariò supponat, vtpotè
Catholici adorantis in spiritu & vetitate Ioan. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>486.</absatz-nummer> Et ex præfatis quidem non solum habe-<marginalia>Fides Sacra-|menti ipsius|necessaria|est.</marginalia>
tur necessariam esse fidem ad Sacramenti valo-
rem & effectum, sed fidem etiam ipsius Sacra-
menti P&#x0153;nitentiæ, vt scilicet credat quis per il-
lud peccata remitti, quia Sacramentum hoc in-
stitutum est vt medium necessarium ad iustifica-
tionem perse loquendo, vt est dogma indubita-
tum: Atqui iustificatio necessariò requirit fidem,
vt ex Apostoli doctrina inter fidei veritates Ec-
clesia profitetur. Rom. 5. v. 1. & 2. Iustificati ergo<marginalia>Rom. 1.|v. 1. & 2.</marginalia>
ex fide pacem habeamus ad Deum per Dominum no-
strum IESVM Christum: per quem & habemus ac-
cessum per fidem in gratiam istam, in qua stamus.
Quod quidem hæretici non negant; immò plus-
quàm oportet fidei tribuunt illorum principes,
volentes illam ad iustificationem & gloriam suf-
ficere. Si ergo Sacramentum P&#x0153;nitentiæ hoc est
obtinendum, sequitur credendum esse conse-
quenter illud esse medium à Christo ad effectum
talem institutum. Neque enim dici potest in eo,
qui opinionem tantùm de illo habet, iustificatio-
nem inueniri posse, quia reuera in illo præcessit:
nam cùm ille non cooperatur aut influat in Sa-
cramentum, aut illius receptionem, valde per ac-
cidens se habet; cùm tamen necessariò debeat in-
fluere, quandoquidem iuxta Apostoli doctri-
nam ex fide iustificatio contingat, & accessus ad
Deum per gratiam iustificantem media eâdem
habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>487.</absatz-nummer> Nec sufficit si dicatur fidem influere,<marginalia>Fidei influ-|xus stare|aliter ne-|quit.</marginalia>
non quatenus per illam creditur P&#x0153;nitentiæ Sa-
cramentum reuera à Christo institutum, sed qua-
tenus agnoscitur Christus nostræ salutis Auctor
quandocumque illa contingit, & hîc etiam, si
verum est Sacramentum: nam reuera hic &
nunc non agnoscitur Christus auctor iustificatio-
nis, sed probabiliter tantùm, si actu non agnosci-
tur auctor Sacramenti. Neque verè applicatur
fides Christi, vt superiùs dicebam, sed quædam
instruitur aut ide&#x0303;tica, aut euidens assertio, scilicet:
Si Christus est auctor huius Sacramenti, vt iustificen-
tur homines, Deus est auctor iustificationis. Vel Chri-
stus est auctor iustificationis hominum, & ita si hoc
Sacramentum est ab illo institutum in ordine ad il-
lam, Christus est caussa iustificationis in illo. Vel,
Ego credo in Christum vt caussam iustificationis à
peccatis, & si in hoc Sacramento vere illa confertur,
vt probabiliter censeo, illius caussam esse credo. Vbi
stante vniuersali affirmatione, circa particularem
est euidens consecutio. Præterea sic accedens
absolutè assentitur omnibus his propositionibus:
Hoc est Sacramentum à Christo institutum. In hoc
Sacramento remittuntur verè peccata. Christus est
caussa iustificationis in illo. In quibus nullus assen-
sus fidei diuinæ exercetur: & ita quod de condi-
tionalibus illis dicebatur, nullius momenti est,
quia illa omnia tantùm probabiliter ita esse sibi
habet persuasum.</P>
<P>  <absatz-nummer>488.</absatz-nummer> Omissis nonnullis alijs, quæ circa respon-<marginalia>Error parti-|cularis re-|centiorum|hæretico-|rum.</marginalia>
siones quorumdam prædictus Scriptor interserit,
de quibus non vacat modò discussionem exactam
adhibere, circa rationem præfatam ita concludit,
vt conuenientiam pariter ostendat ad errorem
quorumdam heterodoxorum penitus euerten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0133.jpg/>
@@1@<SE133>118 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>dum: cùm aliàs illa ex vi sua intrinseca multùm
ponderis habere ipsi videatur. Sunt enim aliqui
qui pro maiori securitate conscientiæ, vt aiunt,
& cum in ciuitatibus Catholicis habitent, verosi-
militer pro infamia vitanda vellent vti templis,
sacris, & Sacramentis Ecclesiæ Catholicæ Ro-
manæ: verùm non omnes illius articulos credere
volunt, appellantes se Catholicos cum discretio-
ne. A quorum vno se consultum ait, qui cùm
fateretur sidem Catholicam esse securiorem Lu-
therana propter plura media salutis, non posset
in corde aliqua puncta Catholicæ Romanæ Ec-
clesiæ tunc credere, & interim Catholica fre-
quentare mysteria quod iuxta omnes Catholicos
est illicitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>489.</absatz-nummer> Ad quod quidem in primis responderi<marginalia>Non obuiari|illi opinioni|de licita alie-|næ sententiæ|sequela, re|iecta.</marginalia>
potest non videri quemodo hîc applicatur ab he-
terodoxis sententia illa de licito alienæ opinionis
amplexu: nam cùm illi, vt dicunt, pro maiori
suæ conscientiæ securitate, & quia Ecclesiæ Ro-
manæ doctrinam securiorem Lutherana, aut
Caluiniana existimant, illius vti templis, sacris, &
Sacramentis velint, in eo non alienam opinionem
sequerentur, sed propriam, cum censeant Eccle-
siæ Romanæ doctrinam esse securiorem. Quan-
do autem eis respondetur id non licere, non ideò
est quia alienam opinionem non esse fas amplecti
eisdem intimatur; sed quia fides Catholica stul-
tam illam nequit admittere discretionem. Dein-
de cùm ipsi sciant apud Catholicos sententiam
illam de licita sequela opinionis alienæ adeò esse
receptam, licet vnum aut alium contra sentien-
tem inueniant, ad illam poterunt prouocare.
Præterea huiusmodi argumentis arma potiùs eis-
dem tribuuntur, dum fundamenta illorum ex se-
quentium auctoritate firmantur, quàm pro re
Catholica quidquam, quod momenti sit alicuius,
promoueatur. De quo interim hæc satis: nam
circa huius generis argumenta inferiùs discursio
accurata succedet.</P>
<P>  <absatz-nummer>490,</absatz-nummer> Quartò arguit. Nam opinans factum<marginalia>Arguitur 4.|ex quæstione|facti. Sed fit|satis, quia|circa ius|diuersa est|ratio.|Cap. Do-|minus.|Cap. Inqui|sitioni.</marginalia>
aliquod subsistere, v. g. coniugem priorem viue-
re, non potest sequi opinionem alterius opinantis
illum esse mortuum, & sic petere debitum à con-
iuge secundo, formans conscientiam de licita
petitione: Quod negatur in Cap. Dominus, de se-
cundis nuptijs. Et in Cap. Inquisitioni, de sent. ex-
commun. Vbi sic dubitans dicitur non posse pete-
re, sed reddere debere petenti; scilicet bona fide,
adeoque opinanti coniugem priorem obijsse: er-
go à fortiori opinans coniugem priorem viuere,
non potest sequi opinionem probabilem coniugis
præsentis de prioris morte & sic sibi formare con-
scientiam quod debitum petere possit. Ad quod
dicendum in quæstione facti diuersam esse ra-
tionem, quia illud ex testium depositione
pendet: si quidem vnum alij contrarium di-
cant, licet vtrique ita vt asserunt rem se habere
protestentur, nullius posse testimonium ample-
cti, quia se inuicem talia testimonia elidunt: in
quo omnes conueniunt cum D. Thoma 2. 2. q.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
70. arti. 2. ad 2. & est apud Iurisperitos obuium,
ex quibus aliquos adducit Bordonus Tomo 5. in
Praxi criminali Cap. 20. n. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>491.</absatz-nummer> Quid autem circa prædicta Capita sit<marginalia>In dubio|circa matri-|monium</marginalia>
dicendum, ex professo discussimus n. 72. & seqq.
& ex ibidem dictis constat etiam in præsenti<-P>@@

<-P>caussa ineptè adduci: nam in illis non est sermo<marginalia>quid sit cer-|tum. Ex qui|inepta illa-|tio in præ-|senti.</marginalia>
de opinione probabili, sed de dubio. Item, con-
iux debitum exigens iure petendi ob possessio-
nem gaudet, & non propter probabilem opinio-
nem, sed quia moraliter certus de illo est, in quo
nequit propter dubium alterius vlla ratione tur-
bari, ob rationes, de quibus citato loco: coniux aute&#x0303;
dubius iure huiusmodi caret, quia possessio eius
dubij superuentione turbatur, vnde non est locus
sequelæ opinionis alienæ. Quibus addendum opi-
nionem alienam, sicut & propriam aliquando
non posse eum, qui agit de operatione complecti,
eo quòd, cum sit minus tuta, ex illius complexu
grauia incommoda sequerentur, vt superiùs est di-
ctum: quod potest casui præsenti applicari, cùm
ex eo sequeretur viuente priori coniuge, vt po-
test accidere, quandoquidem dubium circa mor-
tem subest, alteri commisceri. Quemadmodùm
dubitans an quod in sylua moueri videt, homo sit
aut fera, non potest in illud sagittam emittere,
etiam si alius probabiliter asserat hominem non
esse. Pro quo Auctor idem §. Deinde etiam doctos
Scriptores adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>492.</absatz-nummer> Concludit obiectionis cuiusdam solutio-<marginalia>Variatio in|praxi ratio-|ne diuersæ|opinionis|quale in-|conueniens.</marginalia>
ne, talis scilicet, quòd si non liceat sequi opinio-
nem alienam, sæpè oportebit variare in praxi iux-
ta opinionem propriam diuersam diuerso tempo-
re formatam conscientiam, ex quo fiet vt contra-
ctus initi iuxta vnam opinionem, posteà rescindi
debeant propter opinionem aliam posteà concep-
tam. Ad quod ait id esse admittendum ab ijs, qui
dicunt esse illicitum in quæstione facti sequi opi-
nionem alienam contra suam. Ex qua responsio-
ne habetur argumentum illud vltimum, de quo,
nuper, non vrgere, cùm ex opinione circa factum
versante sit desumptum. Esse autem diuersam ra-
tionem quando de facto agitur, ex dictis apparet
manifestum. Addit non esse id absurdum, & oriri
ex imperfectione humani intellectus non satis res
suas penetrantis. Ex quo inferre possumus neque
absurdum in sequela alienæ opinionis extare:
nam cùm facilè contingere possit vt eam faciat
propriam, dum iuxta illam operatur, perinde se
videtur habere ac si propriam deposuisset, cùm
non influat in operationem. Vnde Auctores ne-
gantes & affirmantes sic loqui solent: Nisi priori
opinione deposita, etiam non deposita: clarissimè insi-
nuantes facilem esse depositione&#x0303; huiusmodi: vnde
quod ad morale negotium spectat, non multum
videtur inter vtramque opinionem discriminis
interesse. Subdit eodem modo omnes admittere
debere multos contractus bona fide initos, posteà
certò deprehendi nullos, adeoque mutandos.
Verè hoc. Sed ex eo fit opiniones alienas non ita
reiectandas, vt sequi eas non liceat: quandoqui-
dem contingere potest vt euadant illæ cursu tem-
poris veriores.</P>
<P>  <absatz-nummer>493.</absatz-nummer> Ait insuper huic oneri commodum aliud<marginalia>Præserenda|sententia|nostra, quæ|plus fauet|auctoritati|Prælatorum.</marginalia>
opponi, quod scilicet opinans aliquisactum esse
materialiter malum, non debeat sequi legem po-
sitiuam, siue præceptum Superioris illud impo-
nentis: quod tamen iuxta multos ex aduersarijs
sequendum est. Sed certè ex hoc ipso euincitur
opinionem à nobis stabilitam eximia probabilita-
tate gaudere, cùm faueat Prælatorum ac guber-
natorum auctoritati, & maximè conducat ad
tranquillitatem, ac Religiosam obseruantiam,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0134.jpg/>
@@1@<SE134>§. II. Circa opinionis alienæ sequelam &c. 119
<duolan 2><-P>subditorumque laudabilem subiectionem, & ita
grauissimi Scriptores pro illa sunt, ex quibus
nuper P. Mendus in statera opinionum Dissertat.<marginalia>Mendus.</marginalia>
18. n. 234. & seqq. Nec solum opinionis nostræ
asseclæ, sed oppositæ, dicentes debere tunc sub-
ditum conscientiam propriam deponere. Quod
quidem non ita facile est, & ita ex ea parte non
succurrit commodum quod possit oneri coæqua-
ri, Tandem asserit quod similiter non tenetur<marginalia>Sicut &|valori con|tractuum.</marginalia>
stare contractui, quem opinatur sine peccato se
adimplere non posse, licet alij opinentur opposi-
tum: quem tamen iuxta sententiam multorum
ex aduersarijs implere debet, cùm licitè iuxta
ipsos possit. Demus hoc: sed commodo dicto
multa accumulantur incommoda, tot scilicet,
quot ex illicita opinionis alienæ sequela proue-
niunt, si verè talis sit: nam cùm opiniones multæ
sint, & passim circa illas operandi occasiones oc-
currant, si eis vti non liceat iuxta modum di-
ctum, pro illarum diuersitate multiplicari incom-
moda, quis non videat esse compertum? Prætereà
dici conuenienter potest, commodum illud alia
habere incommoda sibi annexa, incertitudinem
videlicet stabilitatis contractuum, vnde sic in sua
opinione persistens paucos inueniat, qui contra-
here cum illo velint: & si id inter contrahere so-
litos inualescat, non sine boni publici iactura con-
tinget, quod ex inoffenso solet commerciorum
cursu promoueri. Item, si ego iuxta opinionem
propriam contractui stare nolim, multi erunt qui
similiter formantes conscientiam, contractibus
mecum initis, & valde commodis contradicent.
Quale ergo commodum illud?</P>
<Z><A+1>Alia eiusdem Scriptoris Assertio, & circa
illam non improbanda doctrina.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>494.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic illa §. Assertio 2. Opinans probabiliter<marginalia>Opinans la-|tam esse le-|gem, nequit|sequi opinio-|nem negan-|tium, iuxta|citatum|Scriptorem:|cum generali|pro alijs|assertione.</marginalia>
non esse aliquod obiectum, quo posito aliquis
actus est materialiter malus, adeoque sub peccato ca-
uendus, non potest sequi opinionem contrariam ne-
gantem aliorum, nisi in casu, quo Princeps, siue
Respublica à fundamento malitiæ validè tollit mali-
tiam actus, obligationemque ab illo abstinendi. Pro
quo esse ait Auctores citatos pro Assertione præ-
cedenti, & thesim ait habere locum inprimis in
quæstione iuris, quando quis opinatur legem
prohibentem esse latam. Quantumuis enim alij
opinentur oppositum, procedere debet ac si esset
lata, ideoque inferre quòd actus sit materialiter
malus, & conscientiam formare quòd formaliter
peccaturus sit actum eum ponendo. Idem est
quando quis opinatur latam esse legem irritati-
uam contractus, alteriusve actus, & alij opinan-
tur oppositum. Sed quemadmodùm Scriptor hic<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
consequenter sibi videtur loqui ad priorem Asser-
tionem, ita nobis ex opposito præstandum est,
prædictis insistendo: licet quod ad quæstionem
facti attinet, non penitus obsistamus, & ita ad-
mittimus quod cum Bañez, Ioanne Sancio, Ilde-
fonso Baptista, & PP. Suario, Salas, & Francisco
de Lugo §. immediato subiungit quoad factum,
cum subijcienda inferius moderatione: & opinio-
nem, ex qua graue tertio sequatur incommo-
dum, iuxta dicta n. 491. Probat</P>
<P>  <absatz-nummer>495.</absatz-nummer> Primò, Quia opinans actum aliquem esse<marginalia>1. Ratio pro|aduersario|quæ enerua-|tur.</marginalia>
materialiter malum, licet sciat alios tenere opposi-<-P>@@

<-P>t&#x0169;, formare sibi conscientiam debet quod forma-
liter peccaturus sit actum illum ponendo: Atqui
opinans dari legem humanam prohibentem, siue
aliquod aliud factum, quo posito actus est mate-
rialiter malus, necessitatur ad opinandum actum
esse materialiter malum, quando Princeps à fun-
damento malitiæ non aufert malitiam actus, siue
obligationem abstinendi ab eo, siquidem assen-
titur præmissis, vnde conclusionem, si de illo co-
gitet, debet inferre. Ergo talis pro conscientia
permittente formanda non potest sequi opinio-
nem aliorum. Sed hæc ratio non vrget: negatur
enim Maior de necessitate formandæ conscien-
tiæ modo dicto, nisi velit quis iuxta propriam
sententiam operari: tunc enim ex præmissis di-
ctis necessaria emergit conclusio; quæ neganda
est, sicut & Minor; nisi, vt diximus, iuxta pro-
priam quis pergere velit opinionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>496.</absatz-nummer> Secundò. Quia nō est ratio disparitatis inter<marginalia>2. Ex iden-|titate ratio-|nis inter|quæstionem|facti & iu-|ris. Quæ|negatur cum|declaratione|congrua.</marginalia>
quæstionem iuris & facti: In hac non licet, ergo
neque in illa alienam opinionem amplecti. Maior
probatur. Ecquid enim mysterij est, quod quan-
do in quæstione facti tres testantur adfuisse so-
lemnitates ad valorem actus requisitas. v. g. in
contractu Matrimonij adfuisse Parochum cum
testibus, & audiuisse verba, & tres alij negant; is
qui contraxit, non possit pro petendo debito sequi
illos, qui asserunt, sed tanquàm dubius abstinere
debeat à petitione debiti: in quæstione autem
iuris quando tres asserunt ciuem Romanum pe-
regrinantem in terris, in quibus Concilium Tri-
dentinum non est promulgatum, posse sine licen-
tia Parochi validè inire Matrimonium; & tres
æquè docti id negent; talis peregrinus possit
iuxta opinionem priorem, quam ipse opinatur esse
falsam, licitè absque Parocho ducere vxorem, ac
deinde ab eâdem petere coniugale debitum? Re-
spondeo mysterium in eo consistere quòd in
quæstione facti contrarietas testium eorum testi-
monia prorsus elidit, quia non est maior ratio
credendi affirmantibus quàm negantibus, quan-
doquidem ibi res agitur ad sensuum experientiam
spectans. In quæstione autem iuris lis est intelle-
ctualis, & rationibus aut Textibus agitur: qui
etiam inter se militant Auctores ita vni parti ad-
hærent, vt id cum formidine præstent: vnde sibi
persuasum habent posse oppositum esse verum, &
ita omnes aliquo pacto vtramque partem ample-
ctuntur: in quo conflictu ratio dictat prudenter
posse volentem honestè operari, quamlibet par-
tem amplecti, & quidem si prædicta ratio quid-
quam roboris haberet, fieret ex ea neque opinioni
probabili propriæ posse locum esse, arguendo
eodem modo, & dicendo: Ecquid mysterij est
quòd quando in contractu Matrimonij tres testantur
defuisse solemnitates, & tres negantes, is qui con-
traxit, non possit sequi illos, qui asserunt: possit ta-
men stante pari affirmatione & negatione circa valo-
rem, vbi non est receptum Concilium Tridentinum,
eam quæ libuerit, assertionem sequi? Hoc ergo de-
bent illi explicare mysterium, quod neutiquàm
præstare poterunt, nisi manifesta ratione discri-
minis, quæ à nobis reddita est, aut alia conformi
eidem, admissa.</P>
<P>  <absatz-nummer>497.</absatz-nummer> Non est autem necessarium ad illam ra-<marginalia>Ratio discri-|minis ob|damnum|tertij non|admittitur.</marginalia>
tionem differentiæ recurrere, quam aliqui assi-
gnant, dicentes ex opinione probabili circa fa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0135.jpg/>
@@1@<SE135>120 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>ctum sæpè alteri tertio oriri damnum: quam qui-
dem citatus Scriptor impugnat, eo quòd etiam
id locum habeat in opinione probabili circa ius,
& etiam in opinione circa honestatem actionis.
Vnde si in quæstione facti is, qui opinatur se non
inuadi à Paulo, non possit propter opinionem
aliorum opinantium hunc esse inuasorem, illum
occidere: pariformiter dicendum est in quæstio-
ne iuris, quòd opinans illicitum esse percusso re-
percutere in continenti percussorem, non possit
sequi opinionem aliorum dicentium id esse lici-
tum, adeoque ipsum repercutere: nam in vtro-
que casu par malum proximo inferendum est.
Non inquam necessarium est, non solùm ob ra-
tionem dictam, sed quia ratio assertionis fauorabi-
lis vniuersalior est, & frequentissimè sine damno
tertij locum potest habere, vt in materia ieiunij,
religionis, Matrimonij &c. In prædicto autem
exemplo, quod ad opinionem in illa materia spe-
ctat, stante illius probabilitate, non est admitten-
da exceptio, asserentibus Doctoribus aliquid esse
licitum: sic enim sæpè iudices cum opinione pro-
babili reos addicunt capitali supplicio, vnde inter
illos solet esse discordia, & plurium suffragijs sta-
tur ex tribunali eodem, aut ratione discordiæ pro
caussæ diremptione delecti: vnde & circa priua-
tos idem est asserendum, cùm ad tuendam sub-
stantiam propriam, famam & vitam iure natura-
lissimo potiantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>498.</absatz-nummer> Tertiò, Opinans Pontificem esse Ro-<marginalia>3. Quæ &|ad factum|spectat, vnde|infringitur.</marginalia>
mæ, non potest sequi opinionem aliorum id ne-
gantium, quam iudicat esse falsam, & propter
eam dicere alijs Pontificem non esse Romæ: sed,
si id faciat, peccat decipiendo alios: Ergo simili-
ter is, qui in quæstione facti, aut etiam iuris, opi-
natur aliam non esse suam vxorem, non potest
sequi opinionem aliorum asserentium illam esse
vxorem, cùm saltem virtualiter iudicet opinio-
nem illam esse falsam, eamque sequendo petere
debitum coniugale. His addit quod ex eôdem
positum & solutum n. 491. ex Decretalis dupli-
cis decisionibus. Nihil autem ex his negotium
aliquod facessit: concesso enim quod de assertio-
ne circa assistentiam Pontificis Romæ dicitur ob
rationem redditam, circa quæstiones facti, &
etiam quod de vxore dicitur quoad quæstionem
etiam facti; quod ad quæstionem iuris attinet,
negatur ob redditam etiam rationem, si in casu
dicto, qui ad factum videtur solummodò specta-
re, aliquid ad ius spectans possit admisceri, vt in
caussis admisceri matrimonialibus solitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>499.</absatz-nummer> Vltimò arguit ex absurdo, quod seque-<marginalia>Vltima, ex|matrimonio.|posset relin-|qui vxor|iuxta alio-|rum opinio-|nem. Et ex|simili absur-|do circa|h$unclearreditatem|filiorum.</marginalia>
retur, scilicet quod opinans se non habere impe-
dimentum Matrimonij, adeoque validè contra-
xisse, possit iuxta opinionem probabilem aliorum
dicentium esse nullum, formare conscientiam,
quòd priore vxore, quam alij dicunt ductam esse
inualidè, relicta, ducere secundam, ab eâque pe-
tere debitum; ac deinde iterùm iuxta opinionem
suam propriam, quia validum iudicat priùs fuisse
Matrimonium, possit illud petere à prima. In-
terim nulli teneatur reddere: non primæ, cùm
procedere iuxta opinionem aliorum queat, qui
Matrimonium dicunt esse nullum; non secundæ,
cùm etiam procedere possit iuxta opinionem
suam, qua iudicat inualidum esse secundum. Rur-
sum, si proles diuersas susceperit ex eadem ma-<-P>@@

<-P>tre, poterit vni relinquere legitimam proceden-
do iuxta vnam opinionem, & iuxta aliam proce-
dendo denegare. Hæc autem tam absurda sunt,<marginalia>Expedita|conuenienti|explicatione.</marginalia>
vt nemo admissurus sit. Si dicatur tunc debere se-
qui opinionem suam, iam sequitur quòd non
æquè sequi poterit alienam, quàm propriam,
quod tamen aduersarij iactitant. Ad hoc in pri-
mis dico simile absurdum ex aduersariorum sen-
tentia suboriri, quæ & communis est: nam is,
qui vnam opinionem amplectitur, potest ea de-
posita amplecti contrariam, aliter, vt frequenter
accidit, de rebus incertis iudicando. Tunc ergo
dicat arguens quid debeat facere, qui de impedi-
mento Matrimonij aliter incipit iudicare? Dein-
de, cùm non liceat propria coniugium auctori-
tate disiungere, impedimentis præfatis Ecclesiasti
iudicis erit admouere lucem, & iuxta eam incon-
uenientibus dictis occurrere, sententia irrefraga-
bili pronuntiata. Prætereà, iuxta sæpiùs dicta
non solùm alienam opinionem, sed neque pro-
priam licet cum notabili damno tertij sequi, reli-
cta tutiore; nisi ex illius amplexu simile sit eam
amplexus subiturus incommodum: quod hîc po-
test applicari. Item, aut is qui de Matrimonij va-
lore iudicat, sine dubitatione aliqua illud iniuit,
quæ ex contraria posset opinione subesse, aut du-
bitatio Matrimonio inito superuenit. Si primum,
pro Matrimonij stabilitate stari debet, quia caussa
pia est, in qua iudices debent ferre pro illo sen-
tentiam, non obstante opinione opposita: vnde
& coniux eôdem modo se gerere debet. Pro quo
Auctor idem Tract. 3. Cap. 12. præsertim n. 128.
Si secundum, eo ipso quòd non obstante opinio-
ne contraria voluit contrahere, tenetur stare con-
tractui, quia id quod modò obstare videtur, sibi
voluit non obstare, & contractus ex conuentione
legem accipere dignoscuntur, iuxta legem no-
tissimam. His accedit quod citatus Scriptor ha-
bet Tract. 6. n. 103. vbi statuit quando prius Ma-
trimonium est tantùm præsumptiuè verum, præ-
ferri posteriori vero cum omni solemnitate inito.
Cùm ergo in casu, de quo agimus, non præsum-
ptio quæuis, sed probabilis opinio assistat, ab eo
non est ob contrariam sententiam recedendum.
Et quidem præsumptio genus quoddam opinio-
nis est, cùm formetur iudicium non iuxta certas,
sed iuxta verosimiles coniecturas.</P>
<P>  <absatz-nummer>500.</absatz-nummer> Vrgere nititur, arguens specialiter con-<marginalia>Vrget ex opi-|nione ali-|quorum cir-|ca horolo-|gia.</marginalia>
tra vtrumque Sancium, Thomam scilicet, &
Ioannem apud Dianam Parte 4. Tract. 3. Resolut.
19. & Parte 1. Tract. 15. Resolut. 29. dicentes lici-
tum esse sequi quodlibet ex pluribus horologijs
accuratis, eò quòd singula faciant sententiam
probabilem. Nam inde sequitur quòd aliquis sine
impletione voti aut præcepti poterit se liberare
obligatione passiua. Sacerdos enim qui vouit se
daturum eleemosynam die Sabbati, poterit sine
peccato differre, & partem suarum horarum Ca-
nonicarum, & dationem eleemosynæ vltra horam
duodecimam noctis indicatam in horologio v-
no: nam potest sequi opinionem horologij seu
horologistæ secundi indicantis nondum transijsse
diem Sabbati. Postquàm sonus duodecimæ in
primo horologio fuerit datus, sequi poterit opi-<marginalia>Sic apud|illum, sed|corrige,|Secundi.</marginalia>
nionem horologij primi, & concludere diem Sab-
bati transijsse, adeoque iam se esse liberum. Eo-
dem artificio poterit aliquis illa nocte bis com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0136.jpg/>
@@1@<SE136>§. II. Circa Opinionis alienæ sequelam &c. 121
<duolan 2><-P>municare: semel post duodecimam horologij
primi indicantis diem Dominicum esse incep-
tum: deinde post duodecimam horologij secun-
di indicantis diutiùs durasse diem Sabbati, & Do-
minicum incepisse seriùs. Immò sequendo priùs
horologium, comedere carnes, & sequendo
posterius deinde communicare. In opposita au-
tem sententia cessat hoc absurdum, cùm qui-
uis opinionem suam sequi debeat, neque se-
mel conceptam posteà variare possit pro libi-
tu, sed tantùm propter rationes de nouo depre-
hensas. Sed verò prædicta non vrgent: Nam li-<marginalia>Sed argu-|mento fit|satis.</marginalia>
cet Auctores dicti, & alij ita censeant quoad
probabilitatem horologiorum, addunt tamen il-
lam non posse in fraudem legum, votorum, aut
præceptorum Ecclesiæ vllatenus adhiberi, vnde
illationes præfatas inficiantur. Quando autem
bona fide esset factum, quòd verè quis putasset
diem esse finitum, & posteà aliud horologium
audijsset, vnde probabile fieret sequenti non
comedisse die, posse communicare affirmat P.
Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 4. Disp.<marginalia>P. Dica-|stillus.</marginalia>
9. nu. 321. quam sequitur Diana citato loco Partis
10. qui generaliter affirmant licere secundum
diuersitatem horologiorum sententiam variare,
quando ex ea alicuius præcepti elusio non est in-
tenta. Loquuntur autem de variatione propriæ
sententiæ, non de alienæ, de qua est difficultas,
amplexu; non obscurè indicantes facilem esse
huiusmodi variationem, propter nouum ali-
quod motiuum. Ex quo habemus argumentum
præfatum, si quam vim habeat, etiam aduersan-
tes vrgere. Nam opinionem probabilem quilibet
potest, si non pro libitu, vt nuper dicebatur,
occurrente tamen ratione mutare. Ergo & in
horologijs, cùm contingere iuxta dicta possit,
etiam erit possibile & licitum variare. Quid ergo
tunc faciendum, cùm sequi opinionem possint,
& commoditas adsit euadendi præcepti obliga-
tionem? videant arguentes, & suo ipso argumen-
to responsione consimili satisfaciant. De quo &
inferius num. 567. recurret sermo.</P>
<P>  <absatz-nummer>501.</absatz-nummer> Instat tamen post adhibitam responsio-<marginalia>Ex instantia|contra dicta|amplior de-|claratio.</marginalia>
nem Cardinalis Lugo, quem adducit & exscri-
bit Diana citato loco Partis 10. ex Disput. 15. de
Eucharistia num. 46. & P. Bardi Discursu 4. de
Conscientia Cap. 14. Nam ex illa (quòd scilicet
certa lex per variationem eluderetur) manifestè
apparet quòd non eôdem modo liceat sequi v-
num ex duobus probabilibus oppositis sicut est
sequi propriam, contra sic sentientes. Hanc e-
nim semper sequi possumus. Si enim opinemur
mediam noctem post Sabbatum transiuisse, lici-
tè comedimus carnes, & posteà deprehenda-
mus nos errasse, & Dominicum diem seriùs esse
inchoatum, communicare possumus. Deinde,
nuspiam ostenditur quòd lex naturalis prohibue-
rit, ne postquàm secuti sumus opinionem a-
lienam, sequamur oppositam nostram ex ratio-
nibus intrinsecis formatam, quam iudicamus ve-
ram. Absurda autem citata sequuntur ex hoc
quòd homini habenti opinionem propriam da-
tur licentia sequendi opinionem alienam, quam
æquiualenter iudicat falsam: vnde illa licentia
tamquàm radix talium absurdorum consequen-
tium prorsus tollenda est. In qua quidem in-
stantia vis est perexigua: & ad priorem illius<-P>@@

<-P>partem concedi potest quod assumitur, quia ex
concessione nihil resultat contra absolutam as-
sertionem: tales enim esse solent multæ, qui-
bus tamen plures solent exceptiones adiungi in
decursu explicationis. Quod quidem circa asser-
tionem de potestate sequendi opinionem minùs
tutam tutiore relicta in superioribus relinqui-
tur adnotatum, & videri potest apud eumdem
Tract. 2. num. 2. & seqq. sic in fine addentem:<marginalia>P. Scildere.</marginalia>
Exceptiones hæ non fuerunt adiectæ thesi primæ,
eo quòd nemo probabiliter opinari poßit actionem
esse materialiter licitam, quam tenemur euitare ex
lege, licet tantùm humana, aut ex conuentione,
aut ratione periculi grauißimi alteri imminentis,
&c. Quod quidem in nostro casu possumus simi-
liter affirmare.</P>
<P>  <absatz-nummer>502.</absatz-nummer> Quod autem additur, ex eo conuelli-<marginalia>Fraudulen-|tus agendi|modus in|horologio-|rum sequela|neutiquam|tolerandus.</marginalia>
tur, quod iam est cum doctissimis Scriptori-
bus positum, in opinionibus inquam illis horo-
logiorum non esse admittendum, quod infertur,
quia est fraudulentus agendi modus ad euaden-
dam obligationem: quæ ratio non ab extrin-
seco, sed ex natura moralis subiectionis desu-
mitur, quam debet subditus imperanti: & sta-
ret quidem quod dicitur circa licentiam sequen-
di opinionem alienam, negandam inquam, vt-
potè fontem absurdorum, si reuera talia ab-
surda sequerentur: quod tamen ita non est, quan-
doquidem defendentes oppositam assertionem,
illa, vt vidimus, non admittunt; sed cum al-
terius opinionis sectatoribus circa prædicta con-
ueniunt, peculiaris exceptionis reddita ratio-
ne, quam & reddere etiam aduersarij debent
iuxta dicta num. 500. Quod si fortè aliquis id
admittat, quod absurdum ab alijs iudicatur, il-
li fauebit ratio, quam citatus proponit Au-
ctor, vt vidimus: scilicet nuspiam ostendi quòd
lex naturalis prohibuerit, ne postquàm secuti
sumus alienam opinionem, nostram sequamur
oppositam ex rationibus intrinsecis formatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>503.</absatz-nummer> Discursum claudit exceptione addita<marginalia>Executor|sententiæ in-|iustæ vt esse|quis possit.</marginalia>
pro casu, in quo Respublica à fundamento
obligationis tollere validè potest obligationem,
& de facto tollit. In hoc enim fundatur, quòd
executor, cui executio sententiæ ciuilis à iu-
dice mandatur, etiam si priuatim sciat sen-
tentiam esse iniustam, teneatur tamen eam
exequi, nisi à mandante impetrare possit vt
onere illo se liberet. Cap. Pastoralis §. Quia, de<marginalia>Cap. Pasto-|ralis.</marginalia>
officio iudic. deleg. de quo pleniùs num. 81.
& seqq. vbi cum multis tenet officialem non
posse sententiam exequi capitalem, aut de
membris & corpore cruciando, si sciat esse in-
iustam: secus de priuatione bonorum, exilij, &
similibus, dummodò iniustitia notoria non sit.
Erit ergo tantùm probabilis, vnde non viden-
tur ritè posse asserta componi: quòd scilicet exe-
cutor sciat reum esse innocentem, & alias sen-
tentiam non esse notoriè iniustam existimare
debeat, vt eam exequatur. In eo enim funda-
tur quòd Respublica ob caussam iustam mala
prædicta possit infligere; & quòd leges positiuæ<marginalia>Difficultas|pecularis|expeditæ$unclear.</marginalia>
restrictè intelligendæ sint, vt quam minimùm
noceant iuri innocentis. Nihilominus stare v-
trumque assertum potest, vt scilicet exequi
sententiam iniustam, iuxta priuatam ipsius no-
titiam teneatur; & quod exequi non pos-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0137.jpg/>
@@1@<SE137>122 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>sit, si notoriè iniusta sit. Esse enim notoriè
iniustam, arguit multorum talis iniustitiæ no-
titiam; cùm satis obuium apud Scriptores sit,
quid notorij vox, & quæ ad illud requirantur,
importet, & quod ad primum attinet, pro eo
extat citatum Cap. Pastoralis, vbi sic habetur:
Cùm Ordinarius teneatur exequi, delegato, etsi<marginalia>Cap. Pasto-|ralis verba.</marginalia>
sciat sententiam illam iniustam, exequi nihilomi-
nùs tenetur eamdem, nisi apud eum efficere possit
vt ab hoc onere eum absoluat. Et hoc idem est
quod D. Thomas 2. 2. q. 64. arti. 6. ad 3. into-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
lerabilem vocauit errorem, cùm dixit: Minister
iudicis condemnantis innocentem, si sententia in-
tolerabilem errorem contineat, non debet obedi-
re. Quod autem addit, expositionem allatam
illustrat & firmat, sic enim ait: Alias excusa-
rentur carnifices, qui Martyres occiderunt. Illi
enim non ex priuata alicuius sententia, sed no-
toriè erant innocentes, vnde & sententia no-
torium, & ita intolerabilem etiam errorem
continebat, & ideò concludit sic dicens: Si
verò non contineat manifestam iniustitiam, non
peccat præceptum exequendo. Vbi cùm manife-
stum dicat, idem quòd notorium videtur indi-
casse. Quid ergo ad quæstionem, in qua su-
mus, de alienæ opinionis licita aut illicita seque-
la? Exceptio quidem minimè necessaria videba-
tur, siquidem dum executor innocenti p&#x0153;nam
infligit, non alienam, sed propriam senten-
tiam amplectitur, iuxta quam censet obligari
se ad sententiæ executionem, quæ manifestam
non inuenitur iniustitiam continere. Immò po-
tiùs sententiam arbitratur iniustam, neque de
proprio conceptu circa illam quidquam detra-
hit, nec formidinem illam, quæ opinionem co-
mitari solet, experitur. Quòd si alienam dica-
tur sequi, quænam erit propria? An scilicet non
posse iniustam sententiam exequi? At hoc dici
nequit, vt est compertum, esset enim contra
Pontificium canonem, & ciuiles etiam leges a-
pertè sentire ab eodem allegatas: scilicet l. seruo
§. ff. ad Senat. Conc. Trabell.</P>
<negEZ><A+1>Alia ex eôdem Scriptore circa opinionem
ab auctoritate extrinseca, & iuxta
illam vtiles additiones.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>504.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Enset ille nu. 28. eum, qui non habet<marginalia>Vnius Do-|ctoris senten-|tia vt teneri|queat, quæ|in illo de-|beant con-|currere qua-|litates.</marginalia>
propter rationes aut principia intrinse-
ca opinionem probabilem de fundamento immu-
nitatis ab obligatione, posse pro conscientia per-
mittente formanda sequi opinionem probabi-
lem viri intelligentis, si alij non sunt in opposi-
tum, cum Portel, Bossio, Antonio Gomez, Ce-
uallos, & Menochio. Et probat, quia Respubli-
ca, siue in sacris, siue in ciuilibus committit vni
iudici grauium caussarum decisiones, in quibus
sententiæ solent tantùm inueniri probabiles se-
cundùm se spectatæ: ergo quia vnus in rebus, de
quibus agitur, versatus, efficere illam talem po-
test. Quibus addendum, similem esse in priuato
agendi modo, aut maiorem etiam rationem, quan-<marginalia>Ex vno iu-|dice in tri-|bunalibus|efficax ar-|gumentum.</marginalia>
tùm priuatæ vtilitati publica supercellit. Si dicas
iudices non nisi post auditos Aduocatos, & per-
lectos Scriptores sententiam ferre, id certè non
satisfacit, quia in collatione opinionum inter se,<-P>@@

<-P>& Aduocatorum allegationibus conferendis, &
accommodatione ad causam, de qua agitur, mul-
tùm iudicis defertur arbitrio, in quo probabilis
tantùm esse resolutio solet. Vnde & videmus stan-
tibus pro caussis similibus eisdem fundamentis,
aut perexigua inter illa diuersitate, diuersos iu-
dices diuersas etiam sententias, in eisdem etiam
tribunalibus pronuntiare. Id quod supponitur in
Cap. finali de sent. & re iud. in quo sic dicitur:<marginalia>Capi. finale|de sent. &|re iud.</marginalia>
Duobus iudicibus diuersas sententias proferentibus,
si ex iurisdictione ordinaria processerunt, tenet pro
reo, non pro actore sententia, nisi in caussa fauora-
bili, putà matrimonio, libertate, dote, seu testamen-
to, pro ipso fuerit promulgata. Sic ibi. Est ergo
non leuis Scriptoris nostri probatio modo prædi-
cto roborata, qui circa verba illa viri intelligentis:
consulendus, dum talem intelligit, qualem alij de
hac quæstione tractantes, pro quibus inferiùs op-
portunitas amplioris discussionis occurret, cùm
de eadem alibi etiam dixerimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>505.</absatz-nummer> Asserit prætereà doctrinam dictam tunc<marginalia>Quid cùm|opiniones|sunt pares|in probabi-|litate.</marginalia>
tantùm locum habere quando opiniones alio-
rum non sunt pares in probabilitate: si enim pa-
ret sint, is qui ratione intrinseca caret, tutius sequi
debet, sicut in dubio, Cum Syluestro, Corduba
Comitolo, Homen, Philaletho, & ex parte cum
P. Coninck: quod & videtur docere D. Thomas<marginalia>D. Thom.</marginalia>
Quodlib. 8. arti. 13. verbis illis: In quamdam dubita-
tionem inducitur ex contrarietate opinionum, & sic
tali dubio manente habens plures præbendas se peri-
culo committit, & tunc proculdubio peccat. Sic S. Do-
ctor. Contrarium tamen agnoscit docere vtrum-
que Sancium, Thomam & Ioannem, Merollam,
P. Bardi, aliosque plures agentes saltim de opinio-
nibus circa honestatem actus. Oppositum dixi-<marginalia>Sequi quam-|libet licet.</marginalia>
mus n. 87. Neque vrgent contra pręfatam resolu-
tionem quę hic Auctor adducit, dum arguit ex eo
quòd quantùm momenti adfertur ex auctoritate
pro vna parte, tantùm tollitur per alteram, quę est<marginalia>Ex tutium|paritate in-|efficax ar-|gumentum.</marginalia>
in oppositum. Sicut in casu quo vnus testatur ali-
quid esse factum ab vno, & alter testatur non esse
factum ab eo, sed ab alio. Quo casu intellectus
redit ad statum, in quo erat antequàm de testimo-
nijs quidquam intellexisset, ignorantiæ scilicet
aut dubij. Hinc Ioannes Sancius Disp. 33. n. 3. &<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
Disput. 43. n. 48. & seqq. affirmat quòd si tres ne-
gent addesse impedimentum matrimonii, & tres
affirment, inire illud non liceat. Item, si tres di-
cant aliquem esse infamatum per sententiam, tres
negent; crimen alibi reuelare non liceat. Item
Merolla Disput. 3. Cap. 3. n. 168. & Cap. 4. n. 104.<marginalia>Merolla.</marginalia>
Garcia de Beneficijs Parte 7. Cap. 2. n. 24. & idem
indicatur in Cap. Ex litteris de probation. vbi di-
citur quòd quando testes ambarum partium sunt
æquè idonei, iudex contra reum sententiam ferre
non potest. Quod etiam iudex facere debet quan-
do caussa est dubia. Ad quod quidem responsio
adhibita n. 496. vbi ostensa differentia fuit inter
quæstionem facti, & quæstionem iuris. Quando
enim quis opinionem sequitur ob auctoritatem
eam amplectentium vt probabilem, quæstio facti
non est, & de illa procedit resolutio nostra, & ex-
empla nuper adducta factum cōcernunt, non ius,
vnde quod subditur posteà ex quæstione facti in-
stando, nihil roboris conciliat allato fundamento.</P>
<P>  <absatz-nummer>506.</absatz-nummer> Deinde arguit, Quia si liceret pro for-<marginalia>Obiectio ex|matrimonio.</marginalia>
manda conscientia sequi opinionem vnam ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0138.jpg/>
@@1@<SE138>§. II. Circa probabilitatem ab extrinseco &c. 123
<duolan 2><-P>pluribus, licebit in casu, quo vna pars opinatur<marginalia>circa quod|non licet|opinionum|vti varie-|tate,</marginalia>
matrimonium esse validum, & altera esse nul-
lum, modò sequi vnam opinionem, & modò
aliam, ex quo sequere&#x0303;tur absurda, quæ ante enar-
rata sunt in eo, qui opinans matrimonium esse
inualidum, sequitur opinionem alienam contra
suam. Sed neque hoc vrget: nam de casu matri-
monij iam est dictum, & similiter in opinione<marginalia>Non vrgere|demonstra-|tur.</marginalia>
ista philosophandum. Addit autem in responsio-
ne ad secundam obiectionem id quod erit operæ
pretium expromamus: negare enim non potuit
quin ex sententia, quam secutus est, magnæ an-
xietates in administratione & receptione Sacra-
menti P&#x0153;nitentiæ suboriantur: vnde subdit pos-
se illis se anxietatibus expedire, permittendo vt
in fide bona maneant p&#x0153;nitentes, qui sequuntur
alienas opiniones probabiles. Quòd tutò facere<marginalia>Ex aduersa-|rio suffra|gium circa|praxim Con-|fessionum.</marginalia>
possunt; cùm lex naturæ non præcipiat nobis vt
alios ad sequendam opinionem nostram coga-
mus: præsertim cùm sæpè p&#x0153;nitentes difficilli-
mè adducendi sint, vtpotè existimantes se rectè
procedere, licet oppositum sentiant: subinde
etiam si opinionem mutant, non sint mutaturi
consetudinem faciendi illud, cui assueuerunt: ad-
eoque sint post hac peccaturi formaliter. Sic ille:
qui admonens p&#x0153;nitentes permittendos manere
in bona fide, videtur innuere eos quidem sic ope-
rantes errare, & per se loquendo peccaturos,
quod accidit etiam in multis nullo modo ex se
licitis, iuxta receptam grauium Scriptorum sen-
tentiam, de qua à nobis in Thesauro dictum;
quando scilicet ex declaratione à Confessario fa-
cta grauia sint inconuenientia subortura. Quod
quidem in casu pręsenti non ita est admittendum;
cùm p&#x0153;nitentes opinionem in eo, quod agunt,
valde probabilem amplectantur: in quo euentu
non bonæ agentium fidei, sed satis prudenti eo-
rum existimationi, id quod agunt tribuendum.
Sed vt videtur noster Auctor hoc nō penitus infi-
ciatur dum ait legem naturæ nobis non præcipe-
re vt alios ad sequendam opinionem nostram adi-
gamus. Iuxta quæ nō ita acriter decertandum est,
vt opiniones, quas tuto sequi p&#x0153;nitentes possunt,
à possessione suæ probabilitatis & verosimilitudi-
nis, quam & rationes solidas, & grauissimorum
Scriptorum auctoritatem conciliauisse agnosci-
mus, dimouere moliamur.</P>
<P>  <absatz-nummer>507.</absatz-nummer> Corollarium adiungit tenoris sequentis:<marginalia>Corollarium|statuens|obligationem|sequendi|opinionem|probabilio-|rem aliorum|cùm ex|principijs in-|trinsecis|propria non|habetur.</marginalia>
A fortiori, is qui non potest ex ratione intrinseca ha-
bere opinionem probabilem, non potest sequi opinio-
nem probabilem aliorum contra probabiliorem. Pro
quo adducit P. Comitolum Lib. 5. Disput. Quæst.
15. & idem tenere ait à se adductos pro senten-
tia, quam secutus ipse de non licita sequela opi-
nionis alienæ contra propriam, aduersus PP. Vas-
quez, Sancium, Bardi Discur. 4. Cap. 10. & Pas-
qualigum Decisione 5. n. 5. cum alijs. Non probat
sed à fortiori id tenendum ait, stante sententiæ
superioris amplexu de illicita sequela, quia illius
rationes contra alienam militant, & ea, de qua
hic agitur, aliena est: & prætereà opinio, quam
quis amplectitur, probabilior ipsi est; vnde
ex ea parte idem videtur pro neganda seque-
la licentiæ fundamentum. Sed certè cum assertio
dicta corollarium sit assertionis immediatè præ-
cedentis de non licita sequela opinionis alienæ
contra æquè probabilem, ex ea quidem, non ex<-P>@@

<-P>alia dicta, à fortiori sequitur quod de minùs pro-<marginalia>Negatur|illud conse-|quenter ad|dicta,</marginalia>
babili arbitratur, quia in ratione dubij fundatur,
ex quo fit, vt si æquè probabilem sequi non li-
ceat, multò minùs eam, quæ minùs probabilis est,
cùm maior in ea ratio dubij reperiatur. Cùm ci-
tatis ergo contra illam, vt iam est dictum in Su-
perioribus, sentiendum: posse inquam minùs pro-
babilem sententiam in concursu probabilioris as-
sumi, siue probabilitas ab intrinseco, siue ab ex-
trinseco habeatur. Immò aliquando contingere
potest vt plus ponderis habeat auctoritas, quàm
ratio quempiam non adeò excellentis doctrinæ
conuincens, dum plus illi quàm suo discursui fi-
dit. Standum ergo resolutioni iam suprà stabilitæ,
contra quam nihil, quod aliquantulùm premat,
importatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>508.</absatz-nummer> Asserit deinde eum, qui ex ratione opi-<marginalia>Quid cum|dubium in-|surgit contra|sententiam|communem.</marginalia>
nionem propriam non habet, posse pro forman-
da conscientia de honestate actus sequi opinio-
nem communem, nisi occurrat in oppositum ra-
tio dubitandi, quam non scit ab alijs considera-
tam fuisse. In quo quidem quod ad absolutam
assertionem attinet, nulla est difficultas, excep-
tionem verò ex eo probare posset, quia stante
prædicta ratione redditur dubium id, quod anteà
vt probabile erat receptum: supponendo rationis
vim ab eo, qui dubitat, fuisse expensam: si enim
vim eius capere non possit, noueritque ab alijs
expensam fuisse & consideratam, auctoritatem
sequi potest: eo quòd rectè præsumere possit
eam non esse efficacem, cùm communiter reijcia-
tur. Sed certè etiam si nesciat an talis ratio ex-
pensa sit, nullum ex ea parte reperitur obstacu-
lum, quominùs amplecti communem opinionem
valeat: nam etiam præsumere potest eam tot
Auctores, qui communem illam constituunt,
minimè latuisse. Deinde, si ita vim expendit, vt
in ea multùm roboris esse deprehendat, iam non
ab extrinseco, sed ab intrinseco erit ipsi probabilis,
quod est contra tenorem propositæ ab eo asser-
tionis. Si autem robur non tale esse comperit,
nullum potest impedimentum amplexui proba-
bilis opinionis, de qua procedit assertio, præ-
stare.</P>
<P>  <absatz-nummer>509.</absatz-nummer> Tandem determinat Assertione 4. eum,<marginalia>Et cùm vni|Doctorioc-|currit ratio|ab aliis non|perpensa.|Vbi annuit|auctor.</marginalia>
qui non potest ob rationes intrinsecas formare
opinionem, posse opinionem sequi vnius proce-
dentis ex ratione, quæ alijs non occurrit: quia
tunc vis opinionis communis cessat ex ignorato
anteà, & iam detecto fundamento: vnde tunc
opinio singularis perinde se habet, ac si nullus
eam tractasset. Atque hoc donec rationem illam
Auctor alius conuellere incipiat: & quidem ab
intrinseco: non enim sufficit quòd impugnet ex
eo quòd communis sit. Addit debere nobis con-<marginalia>Addit alia|nimis deli-|cata pro|communi|fidelium|vsu.</marginalia>
stare quòd opinio illa vnius nitatur fundamento
alijs incognito. Nec enim sufficit quòd ille dicat
habere se nouum principium; cùm facilè contin-
gere possit vt aliqui ex aduersarijs priùs illud vi-
derint, & vnus ille hoc ignoret. Vnde tunc testi-
monio plurium opus est, qui materiam illam de-
bitè examinarunt, testanturque principium illud
alijs fuisse incognitum. Hæc doctus ille magister:
quæ quidem ad communem fidelium vsum nimis
delicata sunt, cùm non vnum, sed aliud, & aliud
examen necessarium esse prætendant, & noti-
tiam rerum istarum ampliorem exigi constet,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0139.jpg/>
@@1@<SE139>124 Auctarium Indicum. Pars. I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>quàm soleat aut debeat in vulgari multitudine
reperiri. Quod si doctus aliquis excellentis doctri-
næ sit, & notę probitatis, non est cur eius testimo-
nio stari nequeat circa nouam aliquam rationem
aut principium pro stabilienda sufficiens. Quem-
admodum citatus Scriptor §. Similiter is, post-<marginalia>Quid circa|rusticos.</marginalia>
quàm præmiserat cum PP. Arriaga & Bardi ru-
sticos sequi posse iudicium sui Parochi, quem
sciunt esse virum doctum, & non procedere ex
passione aut præcipitantia, & similiter facere
posse illos, qui rationes discutere & intelligere
non possunt, quando res pro discussione non pa-
titur moram: licet, si dubium alicui occurrat,
rationes examinare, vel auctoritatem aliam quæ-
rere debeat, ita subdit: Similiter is, qui ignorat
oppositum, sequi in foro interno assertionem potest
alicuius excellentis Doctoris attestantis esse consue-<marginalia>P. Scildere.</marginalia>
tudinem. Ita Villalobus, Granadus, Suarez, Salas,
Diana Parte 6. Tract. 6. Resolut. 28. Sic ille, & alij
apud ipsum: vt non debeat pro ea, quam versa-
mus ex ipso, positione, ampliora testimonia,
quàm vnius excellentis Doctoris implorare.</P>
<P>  <absatz-nummer>510.</absatz-nummer> Concludit tandem opinionem Recen-<marginalia>Antiquio-|rum opinio-|nes an Re-|centiorum|præferendæ.</marginalia>
tiorum anteponendam esse opinioni antiquorum,
non tantùm quando Recentiores allegant decre-
tum aliquod aut consuetudinem nouam, sed
etiam quando rationem ab antiquis non conside-
ratam. Aliàs ceteris paribus opinio antiquorum
præferenda est, vtpotè quæ tempore longiore,
adeoque à plurimis examinata fuit, à multis
etiam tacitè approbata hoc ipso quòd eam ex-
penderunt, & cùm tenerentur, non contradixe-
runt. In quidem resolutione, quod de Auctori-
bus dicitur, limitatione illa addita Ceteris paribus
valde est consona rationi: sed difficile sanè circa
paritatem huiusmodi exactum ferre iudicium,
quandoquidem opinioni alicuius Summistæ ex<marginalia>Notanda|obseruætio.</marginalia>
antiquioribus possunt ex Recentioribus excel-
lentes Theologi, & multò illo celebriores con-
tradicere, & ita maiorem opinioni auctoritatem
conciliare. Quod cùm accidit, meritò existiman-
dum est rationem aliquam (nam de nouo decreto
aut consuetudine dubium esse nequit) ab anti-
quis non consideratam eisdem occurrisse: vel
(quod in idem recidit) in ratione ab antiquis al-
lata & reiecta plus momenti & ponderis inue-
nisse, vt iam superiùs dicebamus. Et de quo egre-
giè P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 62. Cap. 4.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
n. 12. & 13. & etiam in de cursu Disputationis.
Neque ex eo quòd antiqua opinio plurium sit
approbatione formata, quidquam habetur am-
plius, quàm esse illam probabilem, non autem
ita irrefragabilem, vt nequeat eidem Theologo-
rum exactiore discursu contrairi. Sed de hoc ite-
randus in sequentibus vtili adiectione tractatus,
vt eum, qui cum Scildere nostro est habitus, tan-
dem concludamus.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Patris Fr. Ioannis Baptistæ Goned multa
proposita & explosa pronuntiata, cùm
aliquali moralis luminis accessione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>511.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rodiit an. 1664. Dissertatio Theolo-<marginalia>I. B. Goned.|contendit</marginalia>
gica de Probabilitate, in qua nouorum<-P>@@

<-P>Casuistorum laxitates & Iansenianorum excessus<marginalia>opinionis|probabilioris|necessariam|esse seque-|lam.</marginalia>
ex doctrina D. Thomæ (vt videtur Auctori) cor-
riguntur & confutantur, & est ille P. Fr. Ioan.
Baptista Goned Bitorrensis, Ordinis Prædicato-
rum, in Academia Burdigalensi Antecessor. In
cuius Articulo 1. §. 2. Statuit non esse licitum
operari secundùm opinionem minùs probabilem,
sed in earum conflictu, sicut in rebus dubijs, par-
tem probabiliorem esse sequendam: pro quo ait
Mercorum ex eodem Ordine referre plusquàm
viginti Doctores: inter quos præcipui sunt D.<marginalia>Auctores|pro eo.</marginalia>
Thomas Doctor Angelicus, D. Bonauentura
Doctor Seraphicus, Irrefragabilis Alensis, sub-
tilis Scotus, ingeniosus Caietanus, S. Antoni-
nus, ob eximiam qua pollebat, in dirigendis
conscientijs, & consilijs dandis prudentiam &
sapientiam Antoninus Consiliorum dictus, Sotus,
Syluester, Nauarrus, Conradus, Almainus, A-
drianus, alijque antiqui Theologi & Canonistæ,
quos ex Recentioribus sequuntur Candidus Phi-
lalethus, seu potiùs Andreas Blancus è Societate
Iesv, qui primus in Italia sub eo nomine aduer-
sus oppositam sententiam calamum strinxit, &.
vt ait Mercorus, huius sæculi libertatem opinandi
in moralibus compescuit primus. Item Antonius
Merenda, Ioannes Sinnichius, Prosper Fagna-
nus, qui in expositione Cap. Ne innitaris multos
Canonistas congerit, & viginti sex affert ratio-
nes. His addit aliquorum Sacrorum Ordinum
Constitutiones, aut Capitulorum Generalium
decreta, suis strictè præcipientium quod in con-
trouersijs moralibus sequantur opiniones magis
probabiles. Sic PP. Trinitarij Cap. 3. Constitut.
de Officio Lectorum. Theatini in speciali decreto. 5.
Capituli generalis, & in duabus Epistolis, quas Præ-
positus Generalis ad omnes suos direxit. Prædicato-
res in Capitulo Generali Romæ. Anno 1655.
Admonit. 14. in qua singulos Theologiæ Pro-
fessores admonet vt nimis animosa extrinsecarum<marginalia>P P. Prædi-|catorum|Capitulori|admontis.</marginalia>
probabilitatum suffragia deuitent, & sanæ Angelici
Præceptoris doctrinæ in omnibus, præsertim in mo-
ralibus, vbi pressiùs de salute & indemnitate ani-
marum agitur, adhærere satagant. Quod vt cla-
riùs ab omnibus præstetur, notificauit & decla-
rauit vniuersis hoc summoperè consonare expres-
sæ voluntati SS. Alexandri. VII. qui istud vni-
uerso Ordini ita præscribi imperauit. His præ-
missis ad Positionis præfatæ progreditur proba-
tionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>512.</absatz-nummer> Sed ante quàm nos ad eamdem discu-<marginalia>Plures pro|opposita illi|sententia.</marginalia>
tiendam accedamus, quia pro illius fundamento
agmen Auctorum inducitur, de opposito illi
agmine oportet etiam aliquid præmittamus, in
quo non est multùm laborandum, quandoqui-
dem. n. 67. aliquos supra centum certantes pro
contraria protulimus, & ferè omnes Theologos
Canonistis dubio procul præferendos in caussa,
quæ ad conscientiam spectat, & maximè Theo-
logicis rationibus disceptatur. Neque operosum
esset plures alios adlegare, & quidem P. Vasquez<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
Tomo. 1. in. 1. 2. Disput. 62. n. 14. ante Septu-
ginta annos scribens ita loquitur: Veram igitur
existimo sententiam, quam sequitur Bartholomæus
Medina in Articulo. 6. huius quæstionis (scilicet.
19) iamque in Scholis, & multò ante communis
fuit, nempe viro docto licitum esse contra suam opi-
nionem, quam probabiliorem arbitratur, operari se-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0140.jpg/>
@@1@<SE140>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 125
<duolan 2><-P>cundùm opinionem aliorum, & si opinio aliorum sit
minùs tuta, & suo iudicio minùs probabilis: dum
tamen ratione & auctoritate destituta non sit. Sic
ille. Vbi licet de opinione aliena loquatur, reten-
ta propria probabiliori, idem potiori ratione esse
dicendum quando quis nulli opinioni per pro-
prium assensum adhæret, obseruat. n. 18. §. His
omnibus in eo enim casu multò meliùs potest o-
perarisecundum aliorum opinionem probabilem,
in quam partem ipse voluerit, etiam si ea minùs
tuta sit, vt ille loquitur: Quid ergo iam post tot
annorum retroacta spatia dicamus, si ante illos &
iam communis in Scholis, & à doctissimo Tho-
mista alijs erat eiusdem familiæ discipulis, ex qui-
bus tot postea magistri, & alijs etiam diuersarum
familiarum, & statuum commendata: quæ etiam
ante illum in Scholis splendidioribus probabili-
tatis suæ possessione cum plausu excepta frueba-
tur, & verò si tunc novitia esset in Scholis, tot
post accedentibus Doctorum suffragijs, & vsu
frequentissimo, abundè esset sufficiens vt iam
nunc plusquàm communis titulo meritissimo
potiretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>513.</absatz-nummer> Sed D. Thomas ex aduerso stat, qui pro<marginalia>D. Thom.|non obscurus|patronus.</marginalia>
decem millibus computatur. Sit sua, quæ &
per me licet, eximia S. Doctori laus: sed quod
asseritur nego, quia nullus ex illo adducitur lo-
cus, ex quoid, quod intenditur, verosimiliter
deducetur, & duo præcipua illa ex quodlib. 8. &
9. de quibus n. 142. & 476. & tantùm ab est vt
ex illis intentum eorum, qui ea proferunt, com-
probetur, vt contrarium potiùs ex eisdem non
obscurè depromatur. Sic enim in priori, vbi in-
quirit. An ille, qui habet plures præbendas, possit
hoc ipso quòd opiniones Magistrorum sunt in contra-
rium? & sic in Articul. 13. Corpore respondet:
Quid si ille, qui possidet plures præbendas in quam-
dam dubitationem inducitur ex contrarietate opinio-
num, & manente tali dubitatione plures præbendas
habeat, periculo se committit, & sic procul dubio
peccat, vtpotè magis amans beneficium temporale,
quàm propriam salutem. Sic ille, de dubio tantùm
locutus: Ergo qui non merè dubitans, sed abso-
lutè censens, licet probabiliter, licere sibi plures
habere præbendas, non peccat. Id quod ampliùs
ex eo constat, quod S. Doctor affirmat, & pro
ratione reddit, quod scilicet magis amet benefi-
cium temporale, quàm propriam salutem: nam
ex opinione probabili operans, non ita amat tem-
porale beneficium, vt illi propriam salutem post
habere dici possit, cùm paratus sit beneficium di-
mittere, si habere illud ex probabili sententia non
liceret: id quod in opinionum omnium huius-
modi sectatione, vt certum est suppositum admit-
tendum. Deinde, si ratio prædicta de opinione
loquendo vim haberet, sequeretur neque eum,
qui circa casum talem probabiliorem sententiam
teneret, tutum in conscientia futurum; quia &
is beneficium temporale saluti propriæ præferen-
dum iudicaret. Atqui hoc non admittitur: ergo
signum est Doctorem sanctum de opinione pro-
babili non locutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>514.</absatz-nummer> His addendum quod circa mentem S.
Doctoris videtur reddere id, quod intendimus,
manifestum. Siquidem post adducta verba sic
concludit: Aut ex contrariis opinionibus in nullam<marginalia>Idem.</marginalia>
dubitationem adducitur, & sic non committit se dis-<-P>@@

<-P>crimini, nec peccat. Sic ibi, minimè illud genus
dubitationis excludens, quæ cum firmo stare as-
sensu potest, & opinionem comitatur, propter
quam dicitur assensus respectu vnius cum formi-
dine partis oppositæ. Id quod ex contextu ipso
liquet, siquidem ita præmiserat: Aut illa opinio non
est vera, sed magis contraria, quam iste sequitur, ita
quod verè licet habere plures præbendas: & tunc
distinguendum est: quia aut talis habet conscientiam
de contraria, & sic iterùm peccat contra conscien-
tiam faciens, quamuis non contra legem: aut non
habet conscientiam de contraria, sed certitudinem:
sed tamen in quamdam dubitationem inducitur, ex
contrarietate opinionum &c. Ecce certitudinem,
cui superuenit dubitatio ex contrarietate opinio-
num: quæ quidem vera esse certitudo nequit:
nam ea stante nequit dubitatio subintrare: ergo
est certitudo opinionis ob determinatum assen-
sum circa partem illam. Potest autem continge-
re vt eam habens, propter contrarietatem opinio-
num in quamdam dubitationem inducatur, quo
euentu stat S. Doctoris assertio, peccare inquam
talem; secus autem quando ex contrarijs opinio-
nibus in nullam dubitationem adducitur, & sic non
committit se discrimini, nec peccat, vt ipse conclu-
dit, quia videlicet probabili assensu ducitur, qui
iuxta eumdem certus dicitur, licet aliàs possit
cum formidine aliquali componi: quæ quidem
non semper actualis esse debet, cùm tamen radi-
calis deesse nequeat, vt aliàs dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Habet autem ibidem S. Doctor doctri-<marginalia>Eiusdem|difficilis do-|ctrina.</marginalia>
nam satis difficilem, quæ verbis sequentibus con-
tinetur: Illud quod agitur contra legem semper est
malum, nec excusatur per hoc, quod est secundùm
conscientiam: & similiter quod est contra conscien-
tiam est malum, quamuis non sit contra legem: quod
autem neque contra conscientiam, nec contra legem
est, non potest esse peccatum. Dicendum est ergo quod
quando duæ sunt opiniones contrariæ de eôdem opor-
tet esse alteram veram, alteram falsam. Aut ergo
ille qui facit contra opinionem Magistrorum, vtpotè
habendo plures præbendas, facit contra veram opinio-
nem, & sic cùm faciat contra legem Dei, non excu-
satur à peccato, quamuis non faciat contra conscien-
tiam, sic enim contra legem Dei facit &c. Quæ
doctrina cum valde dura videatur, S. Doctoris
discipuli in eius explicatione laborant, & his præ-
sertim temporibus, in quibus contra Iansenistas
decertatur asserentes ignorantiam invincibilem
à peccato, præsertim circa ea, quæ sunt iure na-
turæ obligatoria, non excusare, aduersus quos
specialiter citatus depugnat scriptor Arti. 7. qui.
§. 4. ad obiectionem Vuendrochij ex prædicta
auctoritate instructam respondet. Illud quod est<marginalia>Ioan. Bapt.|Goned.</marginalia>
contra legem semper esse malum, nec excusari per
hoc quod est secundùm conscientiam, erroneam sci-
licet errore crasso & affectato, qui non excusat
à peccato: benè tamen id, quod est secundùm
conscientiam erroneam errore invincibili & in-<marginalia>Explicatio de|conscientia|erronea|S. Doctori|nequit adap-|tari.</marginalia>
culpabili, quam à peccato eximere docet Doctor
sanctus varijs in locis. Quæ quidem responsio
non videtur posse verbis prædictis conuenienter
aptari: nam de conscientia locutus in prædicta
clausula, statim de illa sine vlla discriminis vm-
bra, id tradit, quod cum præfata nequeat exposi-
tione constare. Illud quod agitur contra legem, sem-
per est malum, nec excusatur per hoc quod est secun-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0141.jpg/>
@@1@<SE141>126 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>dùm conscientiam. Vbi in primis obseruādum illud
semper, & deinde notandum quod sequitur, dum
ait: & similiter quod est contra conscientiam est ma-
lum, quamuis non sit contra legem. Quod quidem
si de conscientia iuxta priorem acceptionem ve-
niat intelligendum, verum esse nequit: sensus
enim est, id quod est contra conscientiam erro-
neam esse malum, quamuis non sit contra legem,
quia eo ipso quod contra legem non sit, erronea
non est. Deinde additur: Quod autem nec contra
conscientiam, nec contra legem est, non potest esse
peccatum. Vbi similis verborum implicatio, si de
erronea debeat, vt consequentia locutionis exi-
git, explicari. Sicut in sequentibus: Cùm faciat
contra legem Dei, non excusatur à peccato, quamuis
non faciat contra conscientiam. Vbi applicatio est
doctrinæ snperioris, & ita conscientiæ acceptio
eadem, sicut in subsecutis: & tunc distinguendum
est: quia aut talis habet conscientiam de contrario;
& sic iterùm peccat contra conscientiam faciens,
quamuis non contra legem: aut non habet conscien-
tiam de contrario, sed certitudinem. Vbi iuxta ex-
positionem dictam sensus erit habentem con-
scientiam erroneam de contrario, peccare, quam-
uis non contra legem: falsus tamen, quia con-
scientia tunc erronea non est, cùm contra legem
non sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>516.</absatz-nummer> Est insuper contra illam, quod ex ea<marginalia>Contra il-|lam vlterior|probatio.</marginalia>
fieret non benè à S. Doctore discrimen assigna-
tum quātùm ad incursionem peccati, ex eo quod
illud quod agitur, sit contra legem, aut si non sit
contra illam, sit contra conscientiam, aut è con-
verso contra legem, & non contra conscientiam,
si de erronea sit sermo, applicando eam doctri-
nam casui, de quo quæstio vertebatur. Nam in-
dubitatum erat plures habentem præbendas pec-
care, si ex errore crasso & affectato ad illam re-
tentionem duceretur. Resolutio enim sic proce-
deret. Aut operatur directè contra legem, aut ex
errore affectato, & vtroque modo peccat. Quis
de hoc dubitare poterat? Ex quo etiam id sequi-
tur, quod intendimus. Divum scilicet Doctorem
pro opposita stare sententia. Cùm enim tunc
peccari dicat, quando aut directè contra legem
itur, aut contra conscientiam erroneam & affe-
ctatam: conscientia autem probabilis erronea sit
nō modo dicto, ex ea non fieri vt operans pecca-
tum incurrat; videtur ab eodem admitti. Adde
assertum dictum scilicet id quod est contra le-
gem, semper esse malum, nec excusari ex eo
quod sit secundùm conscientiam, esse consonum
eidem in Quodlib. 9. Arti. 15. repetito, vbi de
conscientia erronea crassa & affectata nequit ha-
bere locum explicatio, sic enim in Corpore ille:
Error quo non creditur esse peccatum mortale, quod
est peccatum mortale, conscientiam non excusat à
toto, licet fortè à tanto. Sic ibi, vbi generaliter de
errore loquitur, sine fundamento vel leui erroris
crassi & affectati. Quid ergo? Dicemus ne Do-<marginalia>D. Thomæ|ne abunda|tribuantur,|quid dicen-|dum.</marginalia>
ctorem sanctum in ea fuisse sententia? Sic sanè
videtur, quando agitur de errore contra legem
divinam naturalem, quam quis scire tenetur, vt
dilucidè habet. 1. 2. 9. 62. arti. 6. in Corp. &
quod ad præbendarum pluralitatem attinet, quod
iure naturæ non liceat, nisi stantibus peculiaribus
circumstantijs, probat citato Arti. 15. Quodlibeti.
9. Sed hoc etiam difficile est, nec à Thomistis<-P>@@

<-P>quampluribus admittitur, vnde errorem inculpa-
bilem esse posse circa legis naturalis præcepta
affirmat, & doctè probat citatus Goned Articulo
illo. 7. §. 2. Dici ergo potest quodlibeta prædicta
Diuum Thomam (si illius sunt) cum iunior esset
conscripsisse, sicut de alijs nonnullis sunt qui exi-
stiment ex discipulis, nisi ex citato Articulo. 6.
ex. 1. 2. id quod vidimus, haberetur. Circa quod
non vacat diutiùs immorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>517.</absatz-nummer> Adducit etiam ex citato Arti. 15. verba,<marginalia>Ex illius|verbis obie-|ctio. Quæ|diluitur.</marginalia>
quibus S. Doctor quæstionem de pluralitate
præbendarum periculosè determinari affirmat,
quia ambigua est, dum Theologi Theologis, &
& Iuristæ Iuristis inveniuntur contraria sentire,
ex quibus sic arguit: Sed si liceret eligere opi-
nionem minùs probabilem in concursu probabi-
lioris, nullum esset periculum in decisione huius
quæstionis propter diuersas opiniones Docto-
rum: quæcumque enim opinio siue probabilior,
siue minùs probabilis eligeretur, homo excusa-
retur à peccato, cùm iuxta aduersarios omnes
opiniones probabiles securæ sint: immò vt ait
Caramuel benigniores, & si aliquando sint minùs<marginalia>Caramuel.</marginalia>
probabiles, per accidens sunt semper securiores & v-
tiliores. Ergo iuxta D. Thomam non licet sequi
opinionem minùs probabilem in concursu pro-
babilioris. Sed quidem discursus præfatus nimis
eneruis est, cùm ex prædictis minimè intentum
deducatur, & doctrina ipsius generalis sit, vt ex
tenore verborum constat: sic enim ibi in Corporis<marginalia>D. Thom.</marginalia>
initio: Respondeo. Dicendum quòd omnis quæstio,
in qua de mortali peccato quæritur, nisi veritas ha-
beatur, periculosè determinatur: quia error, quo
non creditur esse peccatum mortale, quod est pecca-
tum mortale, conscientiam non excusat à toto, licet
fortè à tanto. Hæc ille: iuxta quæ ratio periculi
in determinatione dicta ex ea adstruitur, quod
tamquàm principium certum Doctor sanctus as-
sumit, de quo nuper dictum: scilicet errorem, quo
non creditur esse peccatum mortale, id quod re-
uera peccatum mortale est, conscientiam non
excusare. Ex quo perperàm infertur probabilio-
rem opinionem, etsi minùs tutam, posse susti-
neri, quia in ea etiam periculum est, quandoqui-
dem falsa esse potest, & sic eam secutus peccabit
mortaliter. Non ergo periculum ex eo proposi-
tum, quod citatus scriptor adnititur, sed potiùs ex
opposito arguere possumus. Nam si S. Doctor
censet opinionem tutam & securam in concursu
alterius esse tenendam: ergo facilis illi, nec peri-
culosa determinatio erat, dicendo pro illicita plu-
ralitate decernendum esse, ea siquidem tuta & se-
cura pars. Quòd si dicatur opinionem asserentem
eam esse licitam, fortè esse probabiliorem; in ea
sequenda nullum est etiam futurum periculum,
iuxta citati Auctoris, quam vidimus, positio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>518.</absatz-nummer> Ex ijs etiam quæ ibidem habentur potest<marginalia>Idem S. Do-|ctor veræ|fauens opi-|nioni.</marginalia>
nostra firmari: ibi enim S. Doctor probabilem
opinionem contra tutam admittit, dum sic ait:
Nunc autem certum est per antiqua iura hoc esse
prohibitum: patet etiam huic prohibitioni consuetu-
dinem esse contrariam, per quam quidam dicunt iura
illa esse abrogata. Nam per contrariam consuetudi-
nem iura humana abrogantur. Quidam verò dicunt
per hanc consuetudinem antiqua iura non abrogari,
eo quòd quædam Decretalis &c. Multa per patien-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0142.jpg/>
@@1@<SE142>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 127
<duolan 2><-P>tiam tolerantur, quæ, si in iudicium fuerint deducta
iustitia cogente cassarentur, & hæc controversia Iu-
ristis est relinquenda: quamuis hoc videatur esse
probabile, quòd quantùm ad hoc quòd iura illa anti-
qua continent, ius naturale abrogari non possit per
contrariam consuetudinem, vtpotè irrationalem.
Quantùm autem ad hoc quod solùm de iure positiuo
continent, possint esse abrogata: præ cipuè si simu-
lantes hanc contrariam consuetudinem, in quorum
potestate est ius positiuum mutare, intendunt per ta-
lem dissimulationem antiqua iura mutare. Hæc S.
Doctor, qui pluralitatem præbendarum absolutè
illicitam pronuntiauerat, sed adiunctis quibus-
dam circumstantijs licitam esse sine dispensatio-
ne attento iure naturæ. Censet ergo probabile
id, quod ex ea vidimus, non obstante oppositi se-
curitate, & tutissima sequelâ. Vbi de maiori
probabilitate neque verbum, vt stet assertum no-
strum de illius mente nobis potiùs fauente, quàm
aduersa.</P>
<P>  <absatz-nummer>519.</absatz-nummer> Quia verò D. Thomæ & subtilis Docto-
ris in hac parte concordia, vtpotè duarum Scho-
larum aduersarum Principum, maximi potest esse
momenti, hunc post illum producit sic loquen-
tem in 3. dist. 25. quæst. 1. n. 8. vt eum refert Ano-
nymus quidam eius Discipulus maioris Con-<marginalia>Sicut &|Scotus.</marginalia>
uentus Tholosani Opusculo de prudentia Chri-
stiana contra abusum Quintæ conscientiæ, sic
enim, obscurè licet, opinionem probabilem vo-
cat: In moralibus quando sunt altercationes de ali-
quo peccato quando primò est mortale, vt si vnus pe-
ritus in scientia dicat quòd non licet sic mercari, &
alius dicat quòd licet: tutius est non procedere sic
nec sic, sed expectare quousque veritas pateat aliun-
de. Si enim ita esset quod vnus Doctor diceret ali-
quem peccare mortaliter, nisi sic faceret, & alius
quòd peccaret, si sic faceret, tunc simplex foret per-
plexus. Ideò benè videndum est in moralibus ante-
quàm aliquid asseratur: quia videlicet cùm habens
duas opiniones contrarias perplexus sit, periculosè se
determinaret ad vnam, nisi re diligenter inspecta.
Hæc ex Scoto Anonymus, & ex Anonymo præ-
fatus Scriptor. Et quod ad priorem partem atti-
net, id damus libenter, simplicem quidem, cui
contraria vnus & alter Doctor instillant, dum
dubius & perplexus est, tutiùs ab operatione
temperare: & tutiùs quidem Doctor subtilis ait,
& non penitus obligatorium. Sed sit illud tale;
ex eo tamen circa valentem discernere circa opi-
niones non fit similiter esse pronuntiandum ob
rationem discriminis sæpiùs assignatam. Id autem<marginalia>Eidem ad-|scripta, quæ|in eo non|extant.</marginalia>
quod de probabiliore opinione sequenda dicitur
à Verbo Asseratur apud subtilem Doctorem non
extat: ex quo apparet minimè integra fide ab
huiusmodi turbulentis Scriptoribus in hac caussa
procedi. Vnde cùm promouere illam satagunt,
reddunt pro sua parte deteriorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>520.</absatz-nummer> Aliud ex eodem subtili Doctore testimo-<marginalia>Idem.</marginalia>
nium profert ex 4. dist. 11. quæst. 6. vbi sic scri-
bit: Cùm multis sit probabilior pars negatiua, non
sine peccato aliquis se exponit dubio sequendo affir-
matiuam minùs probabilem. Sic ille, Sed minimè
aduersans, quia in quæstione, quam agitat & re-
soluit nu. 2. §. His breuiter, Scriptores partis affir-<marginalia>Circa Sa-|cramenta|opinio tuta|sequenda.</marginalia>
mantis cum fautoribus aduersæ conueniunt: in
administratione inquam Sacramentorum, quod
ad materias eorum & formas attinet, sententiam<-P>@@

<-P>esse tenendam tutiorem. Erat autem quæstio an
amydum sit materia sufficiens pro Sacramento<marginalia>Amydum|an sit mate-|ria Eucha-|ristiæ.</marginalia>
Eucharistiæ? & formalia verba ista: & dubium
sit an amydum sit huiusmodi materia, & pars nega-
tiua multùm sit probabilior, non sine peccato aliquis
se exponit tali dubio. Tantùm ille. Vnde non est
mirum modo præfato resoluisse, cùm ex eo du-
bium Sacramentum redderetur. Ex quibus appa-
ret citatum Scriptorem non legisse Scotum, &
ea de caussa in id prolapsum, quod in alijs stylo
irrisorio, & à Theologica grauitate alieno repre-
hendit. In Articulo enim 6. §. Soluuntur obiectiones
adducit P. Thomā Sancium in Summa Lib. 1. Cap.<marginalia>P. Sancium|Fr. Goned|iniuriosè &|ridiculosè|porcellit.</marginalia>
9. n. 7. quem alij Casuistæ secuti, ex quibus Ioan-
nes Sancius. Et PP. Layman & Filliucius, dum te-
stimonium D. Thomę profert ex Quodlib. 3. art. 10
vbi ait posse quemquam amplecti opinionem, quam
ex magistro audiuit in ijs, quæ ad mores pertinent.
Circa quod ita scribit: Sed totum hunc Articulum
diligenter & accuratè legimus & relegimus, & ea
verba inuenire non potuimus: nec ea certé videre
poterimus, nisi Sanchez sua illa conspicilia, quibus
videntur ea, quæ non sunt, tamquàm ea quæ sunt,
nostris oculis admoueat. Nam S. Doctor nihil tale
habet in hoc Articulo, sed totum oppositum, ait enim:
vt suprà retulimus: In his quæ pertinent ad fidem
& bonos mores, nullus excusatur, si sequatur erro-
neam opinionem alicuius magistri: in talibus enim
ignorantia non excusat: Ex quo duo patent notatu
digna, nimirùm Sanchez locum illum D. Thomæ
adulterasse, vel saltem alienis oculis legisse, & alios
recentiores Casuistas, qui illum pariter sic corruptum
& vitiatum referunt, Auctores non legere, sed absque
vllo prorsus examine transcribere id, quod alij scrip-
serunt, &, vt loquitur Nauarrus supra relatus, Alios
sequi sicut oues alias oues, vel vt aues, quæ vnam
volantem omnes aliæ sequuntur. Sic ille, suimetip-
sius mastyx, dum in alios clarissimos Scriptores
derisorio calamo debacchatur. Quomodo autem
P. Thomæ Sancij defendi possit assertum, nec
Diuo imposuisse Thomæ, inferiùs, Deo dante,
demonstrandum n. 638.</P>
<Z><A+1>Aliquot citati Scriptoris solutæ rationes,
& pariter verior sententia con-
firmata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>521.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Robat ergo Primò ex Scriptura, quæ<marginalia>1. Ex Scrip-|tura argui-|tur.</marginalia>
docet nos debere quantùm scimus &
possumus obedientiam præstare Deo in obser-
uantia mandatorum eius, vt patet ex illo Deuter.<marginalia>Deuter. 26.</marginalia>
26. Hodie Dominus Deus præcepit tibi vt facias
mandata hæc atque iudicia, vt custodias & impleas
ex toto corde tuo, & ex tota anima tua. Id est quan-
tùm vnusquisque scit & potest, vt Interpretes
communiter exponunt. Vnde ait Propheta Psal.
118. Tu mandasti mandata tua custodiri nimis. Id<marginalia>Psal. 118.</marginalia>
est, valde, & quantum scimus & possumus. Sed
qui operatur secundùm opinionem minùs proba-
bilem, quæ stat contra præceptum in concursu
probabilioris, quæ stat pro præcepto (v. g. pictor,)
qui nullam necessitatem habens pingendi, pergit
in die festo, quia id licere probabile existimat,
non facit quantùm scit & potest, vt custodiat
Dei præceptum: scit enim magis condecere ad
obseruantiam eius sequi probabiliorem senten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0143.jpg/>
@@1@<SE143>128 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>tiam, quàm adhærere minùs probabili, & de fa-
cto abstinere à pingendo: ergo qui operatur se-
cundùm opinionem, quam minùs tutam, & mi-
nùs probabilem iudicat relicta probabiliori, non
excusatur à peccato, & transgressione præcepti.
Benè quidem, & ex eo arguo. Ergo etiam qui<marginalia>Sed in ar-|guentem re-|torquetur.</marginalia>
operatur secundùm opinionem probabiliorem,
transgressor præcepti est. Id constat applicando
auctoritates, & simile exemplum in artifice, cu-
ius labor secundùm probabiliorem opinionem
excusat ab impletione præcepti: nam & scit, &
potest, neque ad laborandum necessitate com-
pellitur. Quid ad hæc? Illud non transgredi,
quia operatur secundùm prudentem sapientium
directionem, qui vt magis digni creditu propo-
nuntur. Atqui id tantùm arguit minùs perfectè
operari, non tamen imprudenter, cùm & Do-
ctores sibi fauentes habeat: præterquam quòd
non est pictoriæ facultatis (& sic de alijs) de ma-
iori aut minori opinionum probabilitate iudica-
re, circa quam sua etiam opinionum diuersitas
esse potest, sicut & circa Doctorum diuersimodè
sentientium qualitates, qui non numero, sed sa-
pientiæ ac probitatis dotibus æstimandi. Et quod
ad locum Psalmi attinet, D. Augustinus Nimis<marginalia>D. August.</marginalia>
exponit valde, & ait tum ad Deum, tum ad cu-
stodiam posse referri, & hunc esse concludit sen-
sum: Valde vtique præcepit hoc Deus, & valde opor-<marginalia>Mandata|nimis custo|diri vt iu-|beat Deus.</marginalia>
tet Dei custodire mandata. Itaque Deus custodiri
sua mandata mandauit vti rem magni mo-
menti. Quod quidem ita reputat, qui opinio-
nem minùs tutam sequitur, quia prudenter æ-
stimat se Dei non violare præceptum, nihil fa-
cturus tale, si in eo grauem Dei fore offensam
sibi persuaderet.</P>
<P>  <absatz-nummer>522.</absatz-nummer> Secundò probat ex illa formidabili voce
Christi Matth. 7. Quàm arcta  via, & angusta est,<marginalia>Matth 7.|2. Ex Christi|verbis de|via arcta &|angusta.|Vbi & dis-|cursus circa|laxitatem à|Recentiori-|bus & lau-|datam &|introductam</marginalia>
quæ ducit ad vitam, & pauci sunt qui inueniunt
eam. Si autem liceat operari secundùm quam-
cumque opinionem probabilem, relicta ea, quam
probabiliorem & securiorem iudicamus, via cæli
non arcta & difficilis, sed latissima & planissima
esset, immò à nouis Casuistis nouas opiniones pro-
babiles quotidie in Ecclesiam inducentibus, tan-
toperè dilatata & complanata, vt nemò ferè sit,
qui cum suis ambitionibus, vsuris, superfluitati-
bus, delitijs, per eam commodè ambulare non
possit. Hac enim Maxima supposita, vix inuenies
actionem vllam prauam, quæ licita non sit, quia
vix vlla est, quæ à recentioribus Casuistis licita
non asseratur: quod ait Auctor manifestè à se
ostendendum infra, cùm nouorum Casuistarum
excessus, seu potiùs noua probabilitatum mon-
stra relaturus. Vnde Bassæus apud Caramuelem<marginalia>Caramuel.|Bassæus.</marginalia>
in Theologia Regulari Disput. 6. Ex opinionum va-
rietate, inquit, iugum Christi suauiter sustinetur:
posset namque euenire plerasque hominum re-
belles se prodere, si ad aliquid determinate agen-
dum constringerentur, eo modo, quo tenemur
mandata naturalia Dei implere. Prouidentia ergo
superna cautum est vnicam viam operationum
moralium non dari, sed rectam inueniri posse
actionem, siue iuxta vnam, siue iuxta alteram
opinionem operentur mortales: sicuti est melius
hercle plures esse vias ad Matritum ducentes,
quàm si vnica tantùm via reperiretur: nam il-
lam, vel nimis latam esse oporteret, aut per eam<-P>@@

<-P>transeuntes impediri, & cum molestia pergere
esset opus &c. Ergo (infert Caramuel) Ecclesia
Catholica felicior debet dici quòd exuberet san-
ctissimis & doctissimis viris, qui introduxerunt
benignas opiniones, quia damnarentur plurimi,
quos sententiæ probabilitas saluat. Nec inde Ec-
clesia infelix, quòd Doctores opinentur passim;
sed & inde felicior, quòd benigniùs & faciliùs
suos possit ad lauream Empyream promouere.
Id ipsum alios passim recentiores referre ait, qui
& gratulandum proptereà huic sæculo censent,
quòd via inuenta sit medendi animarum morbis
feliciori successu: vt in obligatione restitue&#x0303;di sta-
tim, & totum, ac non per partes, quam probabi-
liter negant aliqui, si dominus nolit dilationem<marginalia>Laxarum|opinionum|exempla.</marginalia>
partim sibi noxiam, & valde vtilem debitori con-
cedere. Et in famulo ducente concubinam, quod
probabilior opinio negat, cuius oppositum tenere
ait Patrem Azor Tomo 2. Lib. 12. Cap. vlt. Quæs. 8.
& etiam in associantibus, & sella gestatoria por-
tantibus: circa quod Diana Parte 3. Tract. 6. Re-
solut. 11. se consultum refert, & alios referentem
respondisse: ægrè enim tales ad omittendas actio-
nes dictas adduci possent: & opinionum probabi-
lium beneficio ab eo remouentur periculo, &
Sacramentorum receptioni apti redduntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>523.</absatz-nummer> Contra hæc, quæ absurda & periculosa<marginalia>Aliunde|etiam pon-|dus proba-|tionis indu-|citur.</marginalia>
reputat, & à communi SS. Patrum,  & virorum
sapientium sensu aliena, adducto Sinnichio, &
Mechliniensi Archiepiscopo, qui suo decreto om-
nes Caramuelis libros à sua di&#x0153;cesi proscripsit,
nonnullisque alijs, insurgit, adductis etiam D.
Gregorij Magni, & Chrysostomi verbis circa
morborum curationem. Vrget item ex eo quòd
ex prædicta Casuistarum doctrina, alia maior se-
queretur absurditas, seu potiùs impietas, nimi-
rùm his postremis temporibus millies quàm pris-
cis, ad æternam salutem faciliùs perueniri, cùm
quotidie nouæ opiniones probabiles à Casuistis
introducantur. Contra quod Mercori Inquisitoris
Mantuani auctoritatem inducit. Quæ omnia in<marginalia>Ad omnia|facilis re-|sponsio.</marginalia>
caussa nostra parui momenti sunt, & ita facilè re-
spondeo arctam esse viam & angustam, quæ du-
cit ad vitam, quia mandatorum est, quæ pauci
obseruant. Neque ex Patribus aut sacris Inter-
pretibus antiquitate aut Sapientia commodatis
vllus produci poterit, qui arctitudinem & angu-
stiam ad obligationem sequendi probabiliores
opiniones referendam arbitretur. D. Ioannes
Chrysostomus hom. 18. in Matthæum paucis, sed<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.|arctam &|angustam|viam pan-|cis, sed vi-|uidis expo-|nit.</marginalia>
aptissimis rem absoluit dicens: Quidquid enim sub
lege non est, solutum est: quod autem sub lege est, sem-
per angustum est. Sic ille. Deinde, ex eo quòd di-
catur opinionem minùs probabilem sequi quem-
piam posse, non sequitur optionem illi datam am-
plectendi laxitates, in quas omnes benè sentien-
tes, SS. Alexandro VII. in Bulla contra eas, de
qua suprà, Duce & Auspice inuehuntur. Tenen-
da ergo in praxi opinio, non est de earum laxita-
tum futura genere, quæ non bene in Theologia
audiunt, licet vnus aut alter Casuista eam euulga-
rit: sed verè probabilis, licet quatenus ab obliga-
tione præcepti eximit, laxa quodammodo dici
possit. Quod equidem aduersarij debent, cùm
probabilioris opinionis sequelam contra præcepti
rigorem admittant, profiteri. Sicut & id quod de
arcta & angusta via obijciunt, etiam deuorare.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0144.jpg/>
@@1@<SE144>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 129
<duolan 2><-P>Quomodo enim per arctam & angustam viam
intrat, qui proposito præcepto, & illius obliga-
tione in casu ocurrente grauibus Doctoribus
conclamantibus, eos non audit, sed alios, qui fra-
gilitati naturæ magis indulgent? Qui scilicet, vt
in exemplo nuper apposito, laborat in Festo, non
ieiunat diebus præceptis, non restituit, &, vt
Scriptura loquitur, protrahit datum angustianti.
Eccli. 4. v. 3. Prælato non obedit: nec reddit Al-
tißimo vota sua Psal. 49. v. 14. & sic alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>524.</absatz-nummer> De casibus autem adductis modò dispu-
tandum non est, nobis admonuisse contentis P.
Azorium non bene Casuistam vocitari, cùm gra-<marginalia>P. Azorij|laus, &|sensentia.</marginalia>
uissimus & doctissimus Theologus sit, nec laxi-
tatum damnabilium auctor, pro cuius consum-
mata sapientia & probata quid scribat Ildefonsus
Ciaconius videndum in Tomi 3. exordio. Neque
inter recentes Scriptores nouitatum numerandus,
cùm ante Septuaginta scripserit annos, vel, vt
veriùs dicam, scripta sua euulgarit, nam præcla-
ro magisterio Romæ & Compluti, centum ipsos
possit annos numerare. Iam verò de casu illo lo-
quendo, quem inter absurda & periculo a collo-
candum censor seuerus existimat, illum P. Azor
non ita vt profertur approbasse ipsius verba red-
dent ad vnguem exscripta manifestum: sic enim
ibi: Octauò quæritur, An sit peccatum quando fa-<marginalia>Circa fa-|mulos in|illicitis mi-|nistrantibus|quid ille|sentiat.</marginalia>
mulus vel ancilla iuuat concubinam ad se ornandum?
Item quando famulus vel ancilla aperit ostium adul-
tero venienti, suo hero iubente, aut quando sternit
lectum, in quo scit heram cum amasio peccaturam,
aut quando iussu heræ vocat amasium vt cum eo col-
loquatur in vinea vel horto, vbi scit heram cum ama-
sio solitam peccare; aut quando dicit ei iussu heræ:
vocat te ad c&#x0153;nam hera mea, & scit cum eo post c&#x0153;-
nam solitam peccare heram. Nauarrus vbi suprà
(scilicet in Manuali. Cap. 20. n. 16.) ait non esse
peccatum in primo, & ita idem diceret de secundo, si
fecisset mentionem, quia in vtroque famulus vel an-
cilla solùm concurrit ad substantiam operis indiffe-
rentis, & ad obsequium suum debitum heræ præ-
standum, quando id facit vt obediat heræ sine mala
alia intentione. Sic ille, qui in primis ex Nauarri
sententia locutus, quam non videtur improbasse:
Neque Nauarrum inter laxitatum auctores quis-
quam numerauit. Deinde tantùm circa primum
ait consentire Nauarrum, secundum verò dictu-
rum affirmat, si de eo fecisset mentionem. Pri-
mum autem erat de iuuante concubinam ad se
ornandum: secundum autem de aperiente o-
stium. De famulo autem ducente concubinam,<marginalia>Quid illi|imponatur,|etiam à|Diana.</marginalia>
nihil ibi, quia nec quæsitum: aliud est enim vo-
cationem intimare, aliud ducere: vel si vocatio
pro ductu habenda sit, negatum potius quàm
assertum apparet, ob dictam rationem. Vnde
non videtur Diana citato loco eum pro affirmati-
ua sententia fideliter allegasse. Quoad gestantes
autem affirmat ille cum Merolla, & de illis, qui
ex officio id habent, loquendo, vt illi loquuntur,
non leue habet in communi doctrina de indiffe-
rentium venditione eisdem abusuris fundamen-
tum, quia si hos admitterent, non alios, consi-
derabili emolumento ad victum necessario priua-
rentur: præterquam quòd multis perditorum ho-
minum iniurijs expositi remanerent. Certè huc-
usque sententia talis, de qua ego modò finali iu-
dicio non decerno, non est inter adulterinæ<-P>@@

<-P>Theologiæ monstra numerata, de quo quæ-
stionum genere à me etiam in Thesauro discep-
tatum. Tomo 1. Tit. 1. num. 144. & seqq. & Tit. 4.
num. 45.</P>
<P>  <absatz-nummer>525.</absatz-nummer> Id autem quod de obligatione restitu-<marginalia>Circa resti-|tutionem|per partes.</marginalia>
tionis dicebatur, quæ fieri aliquas per partes po-
test, iuxta quosdam, sine eorum est citatione
prolatum, & videtur non caruisse mysterio, ne
monstri huius auctor diceretur D. Antoninus ita
tenens, sicuti Angelus, Nauarrus, & Petrus Na-
uarra, quos adducit Diana Parte 3. Tract. 6. Reso-
lut. 5. nihil circa quæstionem affirmans, aut ne-
gans. Aut ergo sententia prædicta ex laxorum
grege non est, aut inter antiquos necessarium est
fateri fuisse etiam auctores laxitatum. Videantur<marginalia>D. Antoni-|nus.</marginalia>
quæ de D. Antonino ex Auctore citato dedimus
nu. 511. dictum scilicet esse Antoninum Consilio-
rum. De Angelo autem & Nauarro sine manife-
sta iniuria aliter sentire non licet: quorum pri-
mus inter antiquos locum non ignobilem nactus
est: posterior autem licet ætate talis, grauitate,
sapientia, & religione, conspicuus, ante centum
iam elapsos annos inter primarios iurisprudentiæ
Magistros, cum laude etiam in Theologicis, ce-
lebratus. Petrus Nauarra & ipse etiam non exi-<marginalia>Petri Na-|uarri laus.</marginalia>
guo in pretio habitus, nec rabula laxitatum, vnde
cum honore illum celebriores huius sæculi Scri-
ptores soliti compellare. Iam quod ad alios à præ-
dicto Scriptore adductos attinet Sinnichium,
Mercorum, Mechliniensem Antistitem, vt libet
loquantur: tres enim sunt illius partis Sectatores,
quibus pro aduersa innumeri veniunt opponendi,
vt de vltimo taceam, quod à Caramuele eidem
obiectum speciali opere contra ipsum, & in suo
Apologemate, de quo iam dixi Sacrę Indicis Con-
gregationis auctoritate prohibitum, neque huc-
usque notum, quæ in illo sint specialiter impro-
bata, de quo & per supremum S. Inquisitionis
in Hispania Consilium nihil nouimus constitu-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>526.</absatz-nummer> Vbi quod de Sacris Ordinibus nu. 511.<marginalia>Ex Sacro-|rum Ordi-|num Decre-|tis argu-|mentum|imbelle.</marginalia>
in sui placiti munimentum ab Auctore, quem
versamus, adductum extat, oportet hoc loco dis-
cutiamus. Didicimus ergo, sicut pauci illi addu-
cti sunt, omnes etiam adduci potuisse, cùm cer-
tum sit in omnibus eumdem vigere spiritum,
quòd ad caussam præsentem spectat, probabilio-
res videlicet sententias amplectendas, & solidiori
esse doctrinæ communiter insistendum. Quòd
autem stante peculiari aliqua conuenientia, &
præsertim in administratione Sacramenti P&#x0153;ni-
tentiæ non liceat minùs probabilem amplecti,
neque ordinatum in illis, neque ordinari conue-
nienter potuisset: & in Societate quidem nostra
Regula extat omnibus præfatis Ordinationibus
pressior, quam & potuit, qui & præfatas, produ-
cere, sed non ampliùs caussam eius promoturam,
& est illa 9. Professoris casuum conscientiæ, in qua,<marginalia>Regula in|Societate|circa mora-|lem doctri-|nam.</marginalia>
sic habetur. Postquàm conuenerint, primùm vtile
esset à singulis quid suus Doctor habeat, quam bre-
uissimè referri: tum qui præsidet interroget ferè tres
(quos satiùs est tempestiuè præmoneri, & vicißim
variari) quid sentiant de primo casu: posteà ex his
quæ dicta sunt ab illis, colligat ipse doctrinam tutio-
rem & probabiliorem: eodem deinde ordine casum
secundum, & reliquos deinde eadem ratione excu-
tiat. Sic ibi. Tutior ergo & probabilior propo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0145.jpg/>
@@1@<SE145>130 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>nenda sententia: quòd si tutior non sit probabi-
lior, eligenda hæc, quod & in praxi pariter ob-
seruādum. Sic autem Regula prędicta procedit, vt
ea non obstante, id locum habeat, quod in 5. sta-<marginalia>Alia pro|eodem.</marginalia>
tutum inuenitur tenore sequenti: Ita suas confir-
mat opiniones, vt si qua alia fuerit probabilis, & bonis
Auctoribus munita, eam etiam probabilem esse signi-
ficet. Tantùm ibi. Stat ergo cum tutioris & pro-
babilioris opinionis amplexu, minùs tutæ & pro-
babilis propositio, vt scilicet illa esse vsui possit
volenti iuxta illam operari, non obstante tutiori
& probabiliori per Professorem dictum compro-
bata: si videlicet illa verè probabilis sit, & bonis
Auctoribus munita. Per quod indiscreta illa &<marginalia>PP. Domi-|nicanis quod|à SS. Alex 7|iniunctum|nil continet|diuersum.</marginalia>
præceps opinionum quarumlibet consectatio ex-
clusa est, quam doctum PP. Prædicatorum Ca-
pitulum animosam compellauit. Neque plus ali-
quid sibi voluit SS. Alexandri VII. ad eosdem
admonitio, cuius & mens circa grauium scripto-
rum censuras à Facultate Sorbonica in hac opi-
nionum varietate iactatas, satis ex eius Bulla con-
tra ipsos habetur manifesta, & contra probabili-
tatum assertores peculiarem aliquam fuisse con-
tortam fatetur Vincentius Baron Parte 2. Manu-
ductionis Disput. 4. Sect. 2. Arti. 1. quocum inferius
disserendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>527.</absatz-nummer> Apponendum etiam hoc loco id, quod<marginalia>Decretum|SS. Cong reg.|pro eodem.</marginalia>
Congregatio Generalis 11. postrema inquam
quando hæc scribo, circa materiam præsentem
statuit vt appareat ex hoc nouo argumento mini-
mè illi placere inconsultas nouitates, statuit enim
Decreto. 22. Primò monendos esse Professores Theo-
logiæ moralis cautè omninò ut doceant, neque quòd
aliquid probabile reputent, illico sibi licere arbitren-
tur illud in publicum scripto, verbove protrudere; sed
ad id attendant maximè quod monet Congregatio. 5.
Decreto. 45. an communi Scholarum sensui congru-
at, ac prætereà scandalum vel offensionem aliquam
uspiam parere possit. Hæc ibi, & alia, quibus nul-
la ad evitandam periculosam pruriginem falsita-
tum consultiora possunt cogitari. Obseruandum<marginalia>Obseruatio|peculiaris|circa illud.</marginalia>
tamen non pænitus prohiberi Theologiæ Profes-
sores in publicum edere id, quod ipsis probabile
videtur, sed immaturam & deproperatam editio-
nem: quod quidem verbo accommodato decla-
ratum, scilicet Protrudere, impulsum, seu violen-
tam motionem designante. Quando ergo tale
non est, duo attendenda præscribuntur, vt com-
muni Scholarum sensui congruat, nec pariat of-
fensionem. Potest ergo communi sensui non
congruere, nec tamen parere offensionem: quia
ij ipsi, qui communem sensum amplectantur, &
opinantur iuxta illum, ex opinione contraria nul-
lam capiunt offensionem, seu scandalum, quod
idem est, nam scandalum Græcis, Latinis offen-
sio est, aut offendiculum. Hinc est novas quas-
dam opiniones approbatas ab ijs, qui oppositum
penitus sentiebant, pro quo singulare exemplum
adducit P. Mendus in statera Dissertat. 13. n. 345.
& in re quidem non solùm maioris, sed supremæ
omnium inter Theologicas considerationes abol-
læ. Quibus sic adnotatis ad rationum curricu-
lum redeamus. Ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>528.</absatz-nummer> Tertiò probat ex D. Chrysostomo ho-<marginalia>3. D Chry-|sostomus|vti fautor|adscitus.</marginalia>
milia. 44. in Matthæum vbi ita scribit: Si vesti-
me&#x0303;tum empturus vnum quæras negotiatorem & alte-
rum, & vbi meliores vestes inveneris, & pretio vilio-<-P>@@

<-P>ri, ab illo comparas: an non oportet populum circuire
omnes Doctores, & inquirere vbi sincerè veritas
Christi venundatur, & vbi corrupta, & veriorem
eligere plusquàm vestimentum? Quibus verbis a-
pertè docet, quòd sicut ex præcepto prudentiæ
tenemur emere vestes meliores, ita & eligere
veriorem & probabiliorem sententiam. Quam
rationem fusè à se expendendam ait §. 5. & certè
fi quidquam illa momenti habet, ex ea fit non
probabiliorem, sed securiorem esse opinionem
semper conquirendam, vrgendo vim compara-
tionis. Nam vestes empturus vnum & alium.<marginalia>Qui & con-|tra asseren-|tem militat,|si quidquam|vrget.</marginalia>
negotiatorem quærit, vt aliàs habeat, quæ sunt
dubio procul meliores. Quòd si talis sciret apud
vnum ex illis meliores haberi, etiam si multi di-
cerent eas etiam apud negotiatorem alium inue-
niendas, quamuis illi digni fide essent, sed qui non
penitus eum possent reddere certiorem, contra
legem prudentiæ faceret, si eorum iudicium se-
queretur, ex quo fieri posset, vt non meliores, sed
deteriores tandem inueniret. Quid ad hæc argu-
menti auctor? videat, & quod aptum responsum
excogitauerit, illi accommodet. Nos dicimus
verissimum esse quod S. Doctor affirmat de quæ-
rendis melioribus magistris veritatis, quando de
aliquibus suspicio subire potest ad id muneris ido-
neos non esse, præsertim cùm de fide agitur, &
illius mysterijs dignoscendis, rectâque in c&#x0153;lum
via, quam iuxta Christi sententiam pessimi Do-
ctores occludunt, hæretici inquam, de quibus ibi
S. Doctor in decursu: Sic & modo hæretici Sacer-<marginalia>De hæretici$unclear|ille locutus,|& commode|explicatus.</marginalia>
dotes claudunt ianuam veritatis. & inferius. Ipsi
non intrant per avaritiam, & alios intrare non per-
mittunt per ignorantiam. Quæ sunt illius verba.
Non sic autem, non sic Catholici Doctores, qui
diuersas opiniones tradunt, ex quibus neque er-
ror in fide, neque deviatio à cælesti porta potest
pertimeri, & vt exemplo vestium vtamur, apud
eorum quemuis probabiliter opinantium eas in-
ueniet, quæ suæ esse conscientiæ accommodatæ
queant. Si meliores quærantur vestes, planum est
apud eos quærendas, qui meliores habere com-
periantur. Sed qui non ita pretiosas velit, quia
minore sibi pretio & labore comparandæ, contra
legem prudentiæ non delinquit, si locupletiores
non quærat mercatores. Sic etiam non tenetur
quis perfectiora conquirere, & laborem quorum-
dam mandatorum subire, quando ex probabili
opinione recognoscit licere sibi sine præcepti
violatione laborem in eius adimpletione, licet
minùs perfectè agendo, devitare. Quam etiam
imperfectionem poterit internis actibus Deo
maximè gratis, vt humilitatis & claritatis, alijs-
que abundè supplere, & non ieiunans ieiunantes
multos superare, & sic in alijs.</P>
<P>  Quartò ex D. Bernardo Libro de præcepto &<marginalia>4. D. Ber-|nardus|etiam addu$unclear|ctus.</marginalia>
Dispensatione. Cap. 14. in quo ita loquitur: Vt
interior oculus verè simplex sit, duo arbitror esse ne-
cessaria, claritatem in intentione, & in electione ve-
ritatem. Nam si bonum quidem diligat, sed verum
non eligat, habet quidem zelum Dei, sed non secun-
dùm scientiam: & nescio quemadmodùm iudicio
veritatis: Vera esse possit cum falsitate simplici-
tas. Sic ille. Sed qui eligit opinionem minùs
probabilem in concursu probabilioris, non habet
in electione veritatem, cum non eligat id, quod
sibi videtur verius & probabilius; immò eam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0146.jpg/>
@@1@<SE146>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 131
<duolan 2><-P>potiùs aliquo modo spernit, cùm reijciat senten-
tiam, quæ magis videtur illi consona: ergo ille
non rectè eligit, nec habet interiorem oculum
verè simplicem.</P>
<P>  Respondeo ex hoc adsummum haberi sic ope-<marginalia>Qui & re-|torquetur,|cum exposi-|tione genui-|na.</marginalia>
rantem non operari perfectè, ad quod tamen non
tenetur. Deinde, argume&#x0303;tum, si quidquam vrget,
etiam contra amplectentem opinione&#x0303; probabilio-
rem contra tutiorem & securiorem apertè proce-
dere. Nam electio, de qua D. Bernardus, vt Deo
cum simplicitate cordis verè & laudabiliter ser-
uiatur: Atqui operans iuxta probabiliorem opi-
nionem non quærit eo modo, qui magis est con-
sonus veritati, cùm se exponat errandi periculo,
quod tamen amplexus opinionem penitus tutam
euitabit: Ergo ille non rectè eligit, nec habet inte-
riorem oculum verè simplicem, & ita accommodari
illi potest sententiæ præfatæ conclusio: & nescio
quemadmodùm iudicio veritatis vera esse possit cum
falsitate simplicitas. Prætereà operans iuxta opi-
nionem minùs probabilem, verum eligit eo mo-
do, quo eligi prudenter potest in materia dubijs
& contrarijs iudicijs exposita: licet enim ipse ve-
rum censeat oppositum, sed cum formidine; quia
fortèid, quod aduersantes sentiunt, verum est,
quorum ea in re placet iudicium amplecti. Addo
hîc non agi modò de operante secundùm opi-
nionem alienam, de qua inferiùs, Sed de eligente
opinionem minùs probabilem. In quo quidem
duobus modis se gerere potest: vel nullam ample-
ctendo quo ad firmum assensum, etiam si illi vna
earum verosimilior appareat, quia benè id stare
potest, eo quòd licet appareat similior vero, potest
tamen esse falsa; quod & reipsa ita esse plures vi-
det Doctores, aut vnum pluribus non imparem,
arbitrari, vnde iudicium suspendit. Aut firmo as-
sensu alicui adhæret, & tunc eo ipso illi est pro-
babilior, vnde in eo euentu implicationem inuo-
luit, si dicatur minùs probabilem elegisse. Nisi
fortè ex eo quòd contraria illi magis probabilis
communiter iudicatur. Assertio nostra in priori
casu procedit, & etiam secundùm hanc vltimam
explicationem, quam in vtrôque videntur aduer-
sarij pernegare.<marginalia>Ex eodem|contra ad-|uersantes.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>530.</absatz-nummer> Addo illos aliunde Diui Bernardi auctori-
tate posse non leuiter vrgeri, ex qua habemus e&#x0169;,
qui cum Christiana simplicitate operari deside-
rat, pro electione debere solicitè inquirere verita-
tem. Pro quo doctrinam Auctoris præsentis aper-
tè nobis suffragantem proferre iuvat, qui citato
Art. 2. §. 1 vers. Prima propositio sic habet: Cùm
quis in aliquo casu morali agnoscit vnam opinionem
esse probabilem, illam scilicet quæ affirmat actum
esse licitum, potest tuta conscientia iuxta illam ope-<marginalia>P. Goned.</marginalia>
rari, nec tenetur inquirere an opinio contraria, quæ
dicit actum esse illicitum, sit æquè probabilis aut
probabilior. In hoc primo gradu conueniunt commu-
niter recentiores Theologi, & Casuistæ. Sic ille, qui
præfatam propositionem non videtur improbare,
quam non solùm Casuistas, sed recentiores Theo-
logos ait communiter amplexari: vnde in decur-
su semper loquitur in opinionum conflictu. Hoc
autem supposito inquiro quomodo in sic operan-
te amor veritatis appareat, qui cognoscens opi-
nionem esse probabilem, quæ licitum esse actum
affirmat, ibi sistit, nulla de opinione alia, quæ il-
licitum fortè asserat, instituta quæstione? Non<-P>@@

<-P>ergo D. Bernardi ita premit auctoritas, cui de-
bent etiam ex ea arguentes respondere. Pergit,
& ex D. Thoma probationem instruit, de qua
iam à nobis dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>531.</absatz-nummer> Quinto ergo arguit iuxta seriem nostram<marginalia>5. ex certi-|tudine ne-|cessaria ho-|nestatis ope-|rationis, quæ|in aliter ope-|rante deficit.</marginalia>
ratione fundamentali §. 3. sic: Ad rectitudinem
operationis requiritur certitudo saltem moralis
de honestate excludens moralem formidinem:
Sed qui sequitur opinionem minùs probabilem
faventem libertati in conflictu probabilioris, quæ
fauet præcepto, non habet talem certitudinem:
ergo non rectè & honestè operatur. Maior est
certa, quia vt actus sit honestus, & moraliter
bonus, debet dirigi à prudentia, quæ est genera-
lis regula actuum humanorum: prudentia autem
cùm sit virtus intellectualis practica, requirit cer-
titudinem saltem moralem in suo obiecto. Minor
etiam non apparet minùs euidens. Quis enim af-
firmare audeat se habere moralem certitudinem
de honestate illius operationis, quæ magis mala
quàm bona sibi apparet, & de qua hoc iudicium
& dictamen habet: Probabiliùs & verosimiliùs
est hanc actionem esse malam & illicitam? Sed
qui operatur ex opinione minùs probabili, quæ
stat contra præceptum in concursu probabilioris,
quæ stat pro præcepto, non potest non habere
tale iudicium & dictamen in intellectu, cùm opi-
nio probabilior fauens præcepto dictet & suadeat
probabiliùs & verosimilius actionem illam esse
malam & illi citam: ergo quisequitur opinionem
minùs probabilem modo dicto, non habet certi-
tudinem moralem de honestate & bonitate mo-
rali operationis.</P>
<P>  Confirmat ex eo quòd qui habet suspicionem,<marginalia>Cui obstat|scrupulus,|& dubium,|& contrarius|assensus.</marginalia>
scrupulum, aut dubium, quòd aliqua actio sit il-
licita, non habet certitudinem moralem de eius
honestate ac bonitate morali: Sed qui sequitur
opinionem probabilem modo dicto, habet non
solum suspicionem, scrupulum, aut dubium, sed
etiam aliquid maius, nempe conscientiam non so-
lùm probabiliorem, cùm validiora pro illa habeat
motiua, quàm pro alia: ergo non habet moralem
certitudinem de honestate operationis.</P>
<P>  Respondeo concessa Maiori negando Mino-<marginalia>Solutio exhi-|bet moralis|certitudinis|fundamen-|tum.</marginalia>
rem, & ad probationem similiter nego quod as-
sumitur, & dico iuxta minùs probabilem opinio-
nem operantem etiam posse duci dictamine pru-
dentiali, licet aliàs oppositam similiorem vero
existimet, quia prudentium dictamine regitur,
qui dicunt actionem talem hic & nunc non esse
contra præceptum, & vt aliam eliciat commodo
aliquo per mouetur. In quo quidem de honestate
actionis certitudo moralis est, quia non solum
agitur secundum dictamen amplectentium talem
opinionem, sed quamplurium aliorum docentium
licitā esse operationem in concursu probabilioris,
qui proculdubiò plures sunt, quàm oppositum
contendentes, & sine insigni audacia nequeunt
id esse improbabile affirmare. Cùm ergo firmis-
simum dogma sit in Theologia iam currente
posse quemuis iuxta opinionem minùs tutam &
probabilem, circa id bene instructum operari, ad
moralem certitudinem suppetit quod est abundè
sufficiens, cùm de operationis agitur honestate.
Quod autem in confirmatione additur, minus
mouet, cùm sit inter opinionem & dubium ma-
nifestum discrimen, de quo supra & licet verum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0147.jpg/>
@@1@<SE147>132 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>sit assensum de maiori probabilitate plus quo-
dammodo dicere in ordine ad illicitam actionem;
absolutè loquendo non est ita in casu præsenti,
in quo constat pro honestate actionis secundùm
se plures stare, & quamplurimos pro eadem in
adiunctis circumstantijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>532.</absatz-nummer> Impugnat deinde communem respon-<marginalia>Iudicium|reflexum|impugna-|tum, & de-|fensum.</marginalia>
sionem de iudicio practico & reflexo rectificante
conscientiam pro rectitudine operationis com-
patibili cum alio de ipsius malitia, scilicet hoc,
sequens quamcumque sententiam probabilem tutò
operatur; quod est practicum, & ita stare cum
alio speculativo potest, aut si libeat vocare pra-
cticum, aliud tamen, quo regulanda est operatio,
practicè practicum dici potest. Quod sic opinan-
tium dogma, eorum clypeum esse ait, cum vi ar-
gumentorum premuntur, sed stramineum, quem
difficile non fuerit infregisse. Sed certè non est
ille adeò debilis, vt eidem apparet, cùm illum vi
argumentorum infringere adeò impetuosè pug-
nantes minimè valuerint, vt constat ex Auctorum
numero, qui passim prodeunt, & sententiam cly-
peo isto munitam vt veriorem & vtiliorem fide-
libus, amplexantur. Arguit ergo quærens an il-
lud dogma sit certum, vel tantùm probabile?
si primum dicatur, rogat iterùm vnde sic affir-
mantes certitudinem istam repetant? Non ex
Scriptura, quæ potiùs multis in locis eidem ad-
uersatur, vt iam dictum & probatum à se ait. An
ex Patribus? Sed nullum ex ipsis afferri testimo-
nium potest. An ex ratione? Sed nulla clara &
demonstratiua. Si dicatur dogma probabile: ergo
non est medium sufficiens ad certificandum de re-
ctitudine actionis: Sicut enim ex contingenti
tantùm contingens, ita ex probabili tantùm pro-
babile, & fallibile sequi potest. Sed impugnatio
hæc ipsum etiam impugnantem premat necesse
est affirmantem non stare obligationem sequen-
di partem tutiorem, quando opinio probabilior
in contrarium stat. Quod quidem neque ex Scri-
ptura, neque ex Patribus habetur: & si qua pro
eo est ratio, probabilitatis limites non excedit,
propter quod suprà vidimus doctos scriptores
asserere operantem secundum opinionem proba-
bilem non habere iudicium omnino certum de
morali actus bonitate, sed probabile tantùm, licet
moraliter certus censeri debeat, quod ante alios
docuit P. Vasquez Tomo. 1. in. 1. 2. Disput. 62. n.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
26. & 27. Quid ergo ad hæc? Videant qui sic
arguunt, & suam argumento adaptent responsio-
nem. Dici certè potest sufficientem haberi cer-
titudinem, quia licet probabile tantùm fundamen-
tum sit opinio illa minimum gradum probabili-
tatis continet, & ita apud Theologos oppositum
pro certo habetur, sicut in nonnullis alijs contin-
git: & ita sine formidine potest pars tutior opi-
nioni contrariæ posthaberi. Quo dogmate sta-<marginalia>Dogma in|Theologia|sat constans.</marginalia>
bilito, pro quo Theologorum auctoritas adeò
prævaluit, consequenter dicendum non esse ad-
mittendam exceptionem, quam Theologorum
communis assensus non probarit, licet sint aliqui
ex aduerso: quemadmodùm ad certitudinem mo-
ralem tollendam non obstitit Caietanum, Armil-
lam, Henricum, & nonnullos alios contrarium
censuisse. Constat autem sententiam de licita mi-
nùs tutæ & probabilis opinionis sequela in con-
cursu probabilioris communissimam esse, & ali-<-P>@@

<-P>quomodo videtur imposibile, vt quæ sic est re-
cepta in Ecclesia nequeat tuta conscientia ad
praxim aduocari, & fideles in hoc decipit quod
adeò esse illis exitiale potest, non inuenientibus
rectam salutis viam in ijs, qui ob sapientiam &
morum probitatem ad ostendendam illam sunt in
Ecclesia Duces, magistri, & pastores etiam con-
stituti.</P>
<P>  <absatz-nummer>533.</absatz-nummer> Sed instat, quia omnes ita sentientes<marginalia>Instantia ex|defectu secu-|ritatis; quam|tribuere Ca-|suistæ ne-|queunt.</marginalia>
Theologi & Casuistæ (esto eruditione & sapien-
tia & pietate celebres sint, quod negare non po-
tuit) non sunt haud dubiè tantæ auctoritatis in
Ecclesia, quantæ Diuus Augustinus Doctorum
Aquila, & humanorum ingeniorum apex; eique
sapientia, prudentia, eruditione, pietate, & ani-
marum zelo, multò inferiores sunt: & tamen ille
S. Doctor ingenuè profitetur securitatem à se da-
tam nihil valere apud Deum, si à lege diuina dis-
sentiat: Ecce (inquit hom. 11.) dat tibi securita-<marginalia>D. Augu-|stinus.</marginalia>
tem procurator, quid tibi prodest si pater familias non
acceptet? Procurator sum, seruus sum, vis tibi di-
cam: Viue quomodo vis, Dominus te non perdet? Se-
curitatem tibi procurator dedit: nihil valet securitas
procuratoria: vtinam tibi Dominus securitatem da-
ret, & ego te solicitum facerem? Domini enim se-
curitas valet, etiam si nolim; mea nihil valet, si ille
noluerit. Sic ille. Cùm ergo Deus securitatem
non promiserit quamcumque opinionem proba-
bilem sequentibus, nec vllum huius dogmatis in
Scriptura & Patribus extet vestigium, & illud
ratione firma probari nequeat, immò potiùs ra-
tioni videatur contrarium, manifestum est illud à
nouorum Casuistarum suffragio non posse omni-
modam securitatem & firmitatem habere, quæ
moralem omnem excludat formidinem, & à
peccato excuset. Vnde Lactantius lib. 3. Cap. 13.<marginalia>Lactantius</marginalia>
rectè admonet. Ne trahamur auctoritate cuius-
quam, sed veritati potiùs accedamus, & subdit:
Nullus hic temeritati locus est: in æternum stultitiæ
p&#x0153;nà subeunda est. Sit aut persona inanis, aut opi-
nio falsa deceperit.</P>
<P>  <absatz-nummer>534.</absatz-nummer> Respondeo in primis instantiam præfa-<marginalia>D Augusti-|ni retorque-|tur auctori-|tas.</marginalia>
tam eos etiam vrgere, qui opinionem probabilio-
rem relicta tuta & secura sequuntur, vt patet dis-
cursum integrum applicando. Deinde, auctori-
tati D. Augustini quantùm asseritur defero, &
plus, si oporteat, dignissimè commerenti, & ita
dico in casu occurrenti quod si Doctor sanctus
circa quæstionem dubiam consuleretur, & re, vt
erat opus exposita, responderet, eius futuram
probabilem responsionem, licet talis esset, vt fa-
ueret potiùs libertati, quàm præcepto, & ita eam
secutus in praxi, minimè peccaret, & securus pos-
set in conscientia permanere, & hoc est quod ex
instantia deduci commodè potest. Auctoritas au-<marginalia>Qui de apo$unclearr-|tè vitiosis|locutus.</marginalia>
tem adducta nullius momenti est, vt ipsius tenor
cuiuis potest mediocriter intelligenti reddere ma-
nifestum. Loquitur enim de viuentibus vt vo-
lunt, idest, in omnibus, quæ occurrunt, proprias
sequuntur voluntates; & ita vitijs, & peccatis
grauibus implicantur. Vnde sic ante verba præ-<marginalia>D. Augu-|stinus.</marginalia>
fata homiliæ. 11. ex. 50. Turpe est vt vos fallam, si
Deus me non fallit. Dominus mortem minatur im-
pijs, nequissimis, fraudatoribus, sceleratis, adulte-
ris, voluptatum inquisitoribus, suis contemptoribus,
detractoribus, murmuratoribus, & mores suos non
mutantibus. Dominus illis mortem minatur, gehennas<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0148.jpg/>
@@1@<SE148>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 133
<duolan 2><-P>minatur, interitum sempiternum minatur. Quid vo-
lunt? Vt ego promittam quod ille non promittit? Ecce
dat tibi securitatem procurator &c. Et quid hæc ad
opiniones, quas fideles sapientium, & piorum ma-
gistrorum auctoritate firmatas amplexantur?
De quibus nec locutus Firmianus, sed de alijs,
nec solida sapientia, nec morum suffragio com-
mendatis, & vbi præsertim de capessenda religio-
ne agitur, & veris fidei iaciendis fundamentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>535.</absatz-nummer> Instat insuper, quia nouorum Theolo-<marginalia>Vrgetur ex|eo quòd opi-|nio num-|quam pro-|babilitatis|gradum ex-|cedat.</marginalia>
gorum & Casuistarum auctoritas vltra probabili-
tatis sphæram nequeunt aliquam sententiam eue-
here: vnde quamuis prædicto dogmati accedat
extrinsecum eorum suffragium, semper remanet
intra terminos probabilitatis, subindeque mora-
lem certitudinem caussare nequit, nec omnem
formidinem & dubietatem practicam à conscien-
tia expellere. Ex quo patet iudicium reflexum
non posse certificare illam de rectitudine opera-
tionis: quia dubietas & formido non possunt ex-
pelli nisi per aliquod principium firmum & cer-
tum. Pro quo & tres confirmationes adiungit. In
Prima arguit ex eo quòd dubitatio debet excludi
per aliquod certius, quale non est dogma prædi-
ctum intra limites probabilitatis inclusum. In Se-
cunda, quia si iudicium reflexum dubietatem &
formidinem excluderet, sequeretur affirmatio-
nem esse caussam negationis, & possem rectè con-<marginalia>Et ex formi-|dine, quam|iudicium re-|flexum tolle-|re nequit,</marginalia>
cludere me non habere de aliquo formidinem &
dubietatem, quia de eo habeo formidinem & du-
bietatem: sed hoc absurdum est: ergo & illud.
Sequela patet, quia formido & dubietas sunt de
intrinseca ratione opinionis probabilis, iuxta D.
Thomam q. 4. de veritate & 1. p. q. 79. arti. 9. Ergo<marginalia>D. Thom.</marginalia>
si iudicium reflexum tollat formidinem in casu
dicto, sequitur affirmationem esse caussam nega-
tionis, & me non habere de aliquo illam, quia de
illo habeo formidinem & dubietatem. In Tertia,
ex eo quòd si operans ex vi sententię minùs pro-
babilis posset vt est necessarium certificari, nullus
vnquam peccaret sequendo sententiam dubium:
quod constat dici non posse, ex D. Thoma. Quod-
lib. 8. arti. 13. & Caietano Tomo 1. Opusculor. Tract.
vlt. Respons. 13. dub. vlt. sequela probatur, quia non
datur conscientia dubia sine aliqua probabilitate:
ideò enim quis de probabilitate alicuius proposi-
tionis dubitat, & fluctuat inter vtramque partem
contradictionis, quia vtrimque habet rationes pro-
babiles: ergo si sola probabilitas reflexè cognita
certificat conscientiam de rectitudine operatio-
nis, sequitur nullum ex conscientia dubia peccare:
nam semper habebit principium aliquod certifi-
cans de rectitudine operationis, nimirùm sequens
quamcumque sententiam probabilem, de honestate
& rectitudine suæ operationis est securus.</P>
<P>  <absatz-nummer>536.</absatz-nummer> Sed his non est operosum satisfacere: Con-<marginalia>Facili re-|sponsione|satisfit, &|axioma ex-|plicatur de|affirmati-|ua, quæ non|est caussa|negationis,|& è contra.</marginalia>
cedo enim sententiam probabilem semper mane-
re intra sphæram probabilitatis: nego tamen per
iudicium reflexum non posse certitudinem suffi-
cientem haberi de rectitudine operationis; quia
licet probabile sit, eum tamen gradum in genere
probabilitatis adeptum est, vt moralem certitudi-
nem sit aptum conciliare, iuxta dicta, & necessa-
riam aduersantium concessionem admittentium
licitam sequelam probabilioris opinionis etiam
minùs tutæ. Ad Confirmationes ex dictis constat
dubietatem per aliquid certius tolli, moraliter in-<-P>@@

<-P>quam, per quod ad Primam. Ex quo etiam fit af-
firmationem non esse caussam negationis, quia
principium illud, licet probabile, summè tamen
probabile est, & ita certum modo dicto, per quod
ad Secundam. Negatur in Tertia quod assumitur
ob rationem sæpiùs redditam. Nego deinde du-
bium semper habere vtrimque rationes probabi-
les, vt communiter Doctores statuunt. Quòd si
verè ita contingat, vt sic dubitans vnam parte&#x0303; verè
probabilem velit amplecti, & iuxta eam operetur,
siue propter fundamenta intrinseca, siue propter
extrinsecam auctoritatem, hoc est quod conten-
dimus esse licitum, contra quod noui momenti
quidquam non occurrit. Sed alia iam quæ se-
quuntur videamus.</P>
<negEZ><A+1>Rationes aliæ ex eodem, Scriptore propositæ
& solutæ cum nouis verioris sententiæ
firmamentis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>537.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illas §, 4. quorum est Prima. Quia<marginalia>1. Ratio ex|improbabili-|tate senten-|tiæ minùs|probabilis|sicut minus|bonum est|malum re-|spectu maio-|ris.</marginalia>
sententia minùs probabilis licet secun-
dùm se talis sit, comparatione tamen probabilioris
est falsa & improbabilis: Nam sic se habet minùs
verum ad intellectum, sicut minus bonum ad vo-
luntatem: sed respectu voluntatis licet quodlibet
bonum sit amabile, non est tale respectu maioris
boni: vnde facta comparatione inter maius & mi-
nus bonum, voluntas non potest eligere minus re-
pudiato maiori: quod ostensum fusè à se affirmat
agente de actibus humanis. Ergo similiter in casu
nostro dicendum. Quod roboratur ex D. Thoma<marginalia>D. Thom.</marginalia>
1. p. q. 50. arti. 1. ad 1. vbi ex Aristotele docet me-
dium comparatum ad vnum extremum, alterum
extremum videri. v. g. tepidum comparat&#x0169; calido
videtur frigidum, & comparatum frigido videtur
calidum. Ex quo infert cum Damasceno Angelos
dici incorporeos quātùm ad nos, & immateriales;
& comparatione ad Deum materiales & corpo-
reos. Ergo similiter in opinionibus. Ex qua ratione
præcipuum aduersariorum fundamentum prorsus
euertitur ex ratione probabilitatis arguentium,
cùm hæc desit facta dicta comparatione minùs
probabilis ad probabiliorem.</P>
<P>  Respondeo negando quod assumitur, & ad
probationem similiter nego, quod de minoribono<marginalia>Negatur as-|sumptum,|& quod ad|bonum atti-|net explica-|tur.</marginalia>
dicitur, aliàs teneremur ad consilia Euangelica, in
quibus ratio boni maioris elucet: quod est contra
fidem: & Matrimonium esset malum, ac propriam
libertatem ac substantiam conseruare. Deinde ad-
mitto aliquo modo doctrinam illam de electione
maioris boni, & dico in conflictu opinionum di-
cto, quando quis minùs probabilem in praxi am-
plectitur, maius eligere bonum, quia hîc & nunc
illi vt commodius proponitur, quidquid de appre-
tiatione alterius sit. In quo quidem non est neces-
sarium vt istud tamquàm malum proponatur, nisi
secundum quid, quatenus scilicet vt minùs com-
modum, & aliquo modò molestum æstimatur. In
quo etiam intellectus suam seruat proportionem:
dum enim de maiori probabilitate iudicat, & iuxta
illam assensum pręstat, aliquid improbabilitatis in
opposita deprehendit, sed quod non tollat abso-
lutam probabilitatis rationem: ea autem inæqua-
litate stante nequit eidem assentiri, quam falsam
reputat: sed quia cum formidine assentitur alteri,
& quòd proista non leuia esse suffragia dispiciat,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0149.jpg/>
@@1@<SE149>134 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>illam potest vt practicè amplexabilem proponere
voluntati. In quo intellectus maiorem probabili-
tatem necessariò amplectitur; de illa iuxta mo-
tiua proposita iudicando, & voluntas maius bo-
num hîc & nunc semper amplectitur, cùm iuxta
minùs probabilem operatur, in quo seruatur æ-
qualitas, quin opus sit, vt quod est probabilius iu-
dicatum amplectatur, quia libera est, quod non
habet intellectus, qui id, quod minùs probabile
est, potest vt magis commodum. neque cum mo-
rali bonitate pugnans, voluntati præsentare.</P>
<P>  <absatz-nummer>538.</absatz-nummer> Ex quo habemus non ita esse quod infer-<marginalia>Ampliori|explioatione|res illustrata|& roborate.</marginalia>
tur, scilicet ratione prædicta fundamentum op-
positæ sententię ex probabilitate opinionis minùs
probabilis desumptum prorsus euerti: nam reuera
firmum & inconcussum perstat: siquidem sen-
tentia minùs probabilis ex comparatione cum
probabiliore suam probabilitatem non amittit;
quandoquidem vel ab intrinseco, vel ab extrinse-
co eadem continet fundamenta, quæ quidem ex
oppositæ concursu minimè labefactuntur, vt est
euidens; sicut aurum tanti valoris, aut argen-
tum, non illum amittit ex concursu cum pretio-
siori: neque album desinit esse album ex præsen-
tia maiorem albedinem continentis, & sic in alijs:
falsum ergo est in concursu dicto falsam esse &
improbabilem opinionem. Pro quo addo, dupli-
cem improbabilitatem posse in casibus sic occur-
rentibus reperiri, ex cuius declaratione fit satis
etiam, & congruentissimè quidem, propositæ ra-
tioni. Nam cùm duplex opinio occurrit cum in-
æqualibus fundamentis, nequit intellectus eā, quæ
minùs solida habet fundamenta per assensum ab-
solutum amplexari, quia cum aperta implicatione
illa staret, affirmans duo opposita, scilicet, Hoc ita
est, sed illud est magis conforme veritati. Prius ergo
dum probat, aliud probare nequit eidem assen-
tiendo, & ita sicut reputat falsum, vt reputare po-
test, ita & improbat, vnde illi improbabile est. In
quo sensu damus arguenti, quod tantùm eius po-
test, si quidquam potest, argumentum euincere,
nec considerabile habet in præsenti caussa mo-
mentum. Nam est improbabilitas alia secundùm
Theologicam acceptionem, iuxta quam id dici-
tur improbabile, quod solida ratione, & sufficienti
est auctoritate destitutum, & hanc quidem non
habet sententia minùs probabilis in conflictu pro-
babilioris: sicut ex eo quòd aliquis illam minimè
amplectens improbabilem hoc modo censeat, non
ideò talis illa absolutè habenda est, si communiter
probabilis reputetur. Nihil ergo præfata confici-
tur ratione; iam ad aliam, & est illa.</P>
<P>  <absatz-nummer>539.</absatz-nummer> Secunda, Quia dictamen regulans opera-<marginalia>2. Indifferen-|tia dictami-|nis, cùm ta-|men regula|esse certa|debeat.</marginalia>
tionem non debet esse indifferens vt conforme-
tur, vel non conformetur legi æternę, quæ est pri-
ma regula rectitudinis nostrarum operationum, vt
docet D. Thomas 1. 2. q. 19. auti. 4. sed debet quan-
tùm est de se ipsi conformari, saltem quantùm ad
apparentiam: id est, debet ipsi magis conforme,
quàm difforme apparere. Sicut horologium vt sit
certa mensura durationis rer&#x0169; corporearum, debet
quantùm de se conformari motui cæli, omnium
motuum inferiorum mensuræ. Sed dictamen ra-
tionis fundatum in opinione minùs probabili, ne
apparenter quidem conformatur legi æternę, quia
stante opinionum conflictu, non magis apparet
ipsi conformari, quàm non conformari; immò<-P>@@

<-P>magis apparet non conformari, quia pars proba-
bilior magis id suadet: ergo tale dictamen non
potest esse regula rectæ operationis.</P>
<P>  Respondetur concessa Maiori, & Minori nega-<marginalia>Resp. decla-|rata dicta-|minis certi-|tudine,|æterna legis|conformis.</marginalia>
ta, cuius est debilis probatio; conformatur enim
legi æternæ dictamen, per quod operatio regula-
tur, quia est conscientiæ dictantis hîc & nunc ho-
nestam esse operationem, aut saltim non malam,
cum determinata conformitate ad opinionem ita
decernentis, ad quam attenditur, ne à diuina lege
in operando deuietur: quia enim quis eam violare
refugit, modum sequitur, quo id stare conuenien-
ter queat, licet in eius operatione imperfectio ali-
qua admisceatur; quam tamen sub peccati reatu
non tenetur deuitare. Prędictum autem iudicium
practicum est horologium certum designans or-
dinem in operationibus obseruandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>540.</absatz-nummer> Tertia. Ille non agit rectè, qui in sua ope-<marginalia>3. Quiar$unclearm|sequitur sic|operans di-|ctamen ra-|tionis.</marginalia>
ratione non sequitur dictamen rationis: sed talis
est qui relicta opinione probabiliore sequitur mi-
nùs probabilem: ergo &c. Maior patet; Quia di-
ctamen rationis est regula proxima & immediata
morum, vt docuit suprà D. Thomas. Minor sua-
detur, quia dictamen rationis nihil est aliud quàm
inclinatio potentiæ rationalis ad assensum: sed qui
relicta opinione probabili sequitur minùs proba-
bilem, non sequitur huiusmodi inclinationem,
cùm inclinatio intellectus feratur ad illam partem
contradictionis, pro qua sunt magis conuincentia
motiua quibus probabilior innititur; ergo non
sequitur dictamen rationis.</P>
<P>  Responsio est facilis concessa maiori, & negata<marginalia>Sequi osten-|ditur, dupli-|cis inclina-|tionis decla-|ratione.</marginalia>
Minori, & ad probationem concessa etiam Ma-
iori distinguo Minorem: Non sequitur inclina-
tionem speculatiuam, concedo: practicam, nego.
Ex dictis constat distinctio. Inclinatio intellectus
fertur ad assensum probabilioris sententiæ, qui &
reipsa esse potest: præter illum datur etiam incli-
natio alia ad assensum, per quem operaturo pro-
ponitur conuenientia operationis iuxta minùs
probabilem opinionem, qui valde etiam rationa-
bilis est, licet non ita ex se perfectus, quem vo-
luntas pro sua sequi potest libertate.</P>
<P>  <absatz-nummer>541.</absatz-nummer> Quarta, qui facit opus, quod probabilius<marginalia>4. Ex hu-|mana ami-|citia. Cui|iam factum|satis.</marginalia>
credit posse displicere amico, etiā si probabiliter
credat non displicere, contemnit amicum, subin-
deque contra leges amicitiæ peccat; talis est qui
relicta sententia probabiliori minùs probabilem
sectatur, exemplo eius, qui in domum recipit ini-
micum amici sui: ergo &c. Responsio petenda ex
dictis n. 471. circa simile exempl&#x0169; de seruo simi-
liter operante; nunc de amico iuxta exemplum de
seruo adductum dico admissionem inimici esse
amico posse valde incommodā, & ita contra leges
amicitiæ admissionem illam stare, secus si nullum
sequeretur incommod&#x0169;, & de voluntate amici in-
uiolabili erga se illi constaret, vnde & certè sciret,
neutiquam id facturum, quod fecit, si displicitur&#x0169;
ipsi aliquo modò credidisset, & vt ita crederet non
leuia habuisse fundamenta, licet essent qui secus
suaderent, & prætereà in tali operatione, aliquod
illi obuenisse commodum, propter quod amicus
minimè censeretur offendi, qui amicitiam nō vult
tanto cum rigore procedere, vt semper quæ sunt
amico gratiora, proprijs relictis cōmodis, debeant
inuiolabiliter  obseruari: vnde amicitia & diuina
& humana multos veniales defectus admittit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0150.jpg/>
@@1@<SE150>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 135
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>542.</absatz-nummer> Quinta, licet ignorantia inuincibilis ex-<marginalia>5. Quia est|ignorantia|vincibilis.</marginalia>
cuset à peccato, non tamen ignorantia vincibi-
lis, quia vna tollit ab actu rationem voluntarij,
non verò altera: sed qui sequitur opinionem mi-
nùs probabilem, quam contingit esse falsam, pro-
babiliori relicta, quam diuinæ legi magis conso-
nam existimat, non habet ignorantiam inuincibi-
lem, sed vincibilem veritatis: tùm quia ratione
formidinis annexæ opinioni minùs probabili, er-
rorem aliquo modo præuidet: tum etiam quia
veritatem aliquo modo contemnit, non certando
de alia sententia, quam veritati magis propin-
quam arbitratur: ergo talis non excusatur à pec-
cato.</P>
<P>  Respondeo similiter concessa Maiori, & Mi-<marginalia>Soluitur do-|ctrinæ vtilis|adiectione.</marginalia>
noris negatione, & ad probationem dico nihil
concludere: etsi enim sententia magis probabilis
veritati propinquior videatur, & ratione formi-
dinis præuideatur aliquo modo error: at propter
rationem aliquam peculiarem conuenientiæ, &
commodi, à certiore potest quis veritatis via dis-
cedere, quod non est illam contemnere, cùm ab-
solutè non appareat, sed iure suo vti. Nam quem-
admodùm, vt fatentur aduersarij, ratione pecu-
liaris necessitatis, vt scilicet subueniatur pericli-
tanti de salute æterna, potest minùs probabili
circa Sacramentum opinione succuri, vbi deuia-
tio quædam à via veritatis, & præuisio erroris ab
illis debet admitti, id certè contemptus illius non
est, ob rationem dictam. Ita in casibus alijs dicen-
dum, licet non paris necessitatis, magnæ tamen
conuenientiæ: quæ licet in vno aut altero casu
non semper sit, generaliter tamen magni mo-
menti est grauamine isto carere sequendi semper
probabiliorem opinionem, à quo quidem sæpè
pendere potest salus æterna multorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>543.</absatz-nummer> Sexta, qui habet suspicionem, scrupu-<marginalia>6. Ex scru-|pulo, leui|suspicione,|& dubio,|quibuscum|non licet|operari.</marginalia>
lum, aut leuem crudelitatem, quòd aliqua actio
est illicita, peccat, & quidem mortaliter, si in tali
materia taliter operetur: ergo à fortiori in nostro
casu. Consequentia patet, quia probabilitas de
malitia actus, præsertim, si magna sit, vt in pro-
babiliori opinione, magis accedit ad certitudinem
de illa, quàm leuis suspicio, scrupulus, aut du-
bium: ergo cum illa operans peccat. Antecedens
verò expressè habetur in Cap. Per tuas 2. de Si-<marginalia>Cap. Per|tuas.</marginalia>
monia, vbi deciditur esse peccatum mortale ope-
rari contra conscientiam scrupulosam, nisi priùs
formido & scrupulus deponantur. Item in Cap.
Inquisitioni, de sent. excommun. ibi: Per Pastoris<marginalia>Cap. In-|quisitioni.</marginalia>
sui consilium (conscientia leuis, & temerariæ credu-
litatis explosa) licitè poterit, non solùm reddere, sed
etiam exigere debitum coniugale. Per parenthesim
illam innuente Pontifice, quòd si credulitatem
illam, etsi leuem, vel temerariam non explode-
ret, petendo vel reddendo proculdubio peccaret.
Quod confirmari potest ex D. Thoma. Quodlib. 8.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
arti. 13. vbi sic concludit: Ex conscientia obligatur
aliquis ad peccatum, siue habeat certam fidem de con-
trario eius, quod agitur, siue etiam habeat opinionem
cum aliqua dubitatione. Sic Doctor Sanctus. Ergo
iuxta ipsum peccat eliciens aliquam actionem,
quam ex conscientia dubia, vel scrupulosa pu-
tat illicitam, licet reuera talis non sit. Vnde cùm
ille, qui habet conscientiam probabilem, immò
& probabiliorem de malitia suæ operationis, for-
tiora motiua habeat, quam qui ex conscien-<-P>@@

<-P>tia dubia & scrupulosa, si iste peccat, à fortio-
ri ille.</P>
<P>  Respondeo negando Maiorem, quia tunc tan-<marginalia>Negatur|assumptum.|cum prædi-|cta leui fun-|damento|nituntur,|& explicati|Textus.</marginalia>
tùm prædicta licitæ operationi obstant, quando
verum dubium suboritur, & non læuis, aliqua,
& sine fundamento momenti alicuius hæsitatio.
Neque adducta Capita id probant. Primum enim
procedit de habente opinionem de illicita opera-
tione, quæ sicut & verum dubium in scrupuloso
stare potest, vt in illo, de quo Cap. Per tuas: sic
enim ibi: Contra conscientiam (qua scilicet quis
putabat Episcopum ordinantem esse Simonia-<marginalia>Cap. Ber-|tuas.</marginalia>
cum) ad superiores Ordines non ascendat, ne fortè
ædificet ad gehennam. Licet ex eo quòd conscientiam
nimis habuerit scrupulosam, in difficultatem huius-
modi sit collapsus, quam vtique non euadet, nisi de-
ponat errorem. Sic ibi. Vbi cùm difficultas ex
scrupulo orta dicatur, ad errorem necessariò de-
ponendum, manifestum est non leuem tantùm
formididinem, sed iudicium interuenisse, quo
stante nequit in operatione procedi, vt commu-
niter tradunt Scriptores, & Textu præfato addu-
cto specialiter obseruat P. Scildere Tract. 2. n. 130.<marginalia>Cap. Inqui-|sitioni.</marginalia>
Quod quidem in Cap. Inquisitioni manifestius
est, vbi citatis verbis, Conscientia leuis & temera-
riæ credulitatis, idem indicatum: non enim leuis
dicitur, quia non curranda cùm reuera credulitas
sit, sed quia ex leuibus fundamentis, vnde ei op-
ponitur illa, de qua ibidem Pontifex verbis ad-
ductis nu. 72. Cùm conscientia pulsat animum ex
credulitate probabili & discreta: quæ quidem vt
prior illa non facilè potest deponi. Mirum est au-<marginalia>Circa stru-|pulos qui ex-|pediat modus|regiminis.|Guilielm.|Herincx.</marginalia>
tem ita circa hoc Auctorem, quocum agimus,
pronuntiare, cùm oppositus dicendi modus inter
Scriptores receptissimus habeatur: de quo sic
Guilielmus Herincx Tomo 2. Disput. 4. Tract.
2. de actibus humanis nu. 45. Communiter est re-
ceptum apud Theologos, Casuistas, & Scriptores
spirituales, licitum esse agere contra scrupulos, fiue
conscientiam scrupulosam. Nam stante leui suspicio-
ne de malitia operis, potest haberi iudicium rectum
de illius bonitate: vnde tunc non operatur scrupulo-
sus contra conscientiam, sed contra inanem formidi-
nem conscientiæ iunctam: quod licitum & merito-
rium est. Sic ille: qui num. seq. aliqua ex Mar-
chantio adducit satis pro scrupulosis vtilia docu-
menta. Diuus autem Thomas minimè aduersa-
tur, qui de scrupulosis non agebat sed genera-
lem de conscientia doctrinam proponere cura-
bat, iuxta quam, & communem, verum est
eum, qui operatur ex opinione iudicans ali-
quid esse peccatum, dum ex illius dictamine ad
operandum procedit, proculdubiò peccare. Ni-
hilo autem tale in casu nostro, vbi non ex dicta-
mine opinionis huiusmodi, sed ex alio iam expli-
cato oritur operatio. Sed demus id, quod assu-
mitur, nihil ex eo contra nos, quod vrgere pos-
sit, habetur, cùm dici possit diuersam esse in eo
rationem, qui ex opinione minùs probabili con-
tra propriam operatur, quia habet, quo depo-
nat conscientiam pro illicita actione stimulan-
tem, auctoritatem scilicet Doctorum aliter sen-
tientium, id quod in scrupuloso, non ita venit,
cui ad variandum dictamen nihil est quod suc-
currat inter angustias constituto.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0151.jpg/>
@@1@<SE151>136 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><Z><A+1>Moralis quædam ratio proponitur, &
euidenter enodatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>545.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xtat illa §. 5. & sic procedit ex com-<marginalia>Desumitur|illa ex pru-|dentium ho-|minum iu-|dicio tutiora|sectantium.</marginalia>
muni prudentium hominum iudicio &
existimatione petita, & fundata in percelebri illo
Canonum sacrorum dogmate, In dubio tutior pars
est eligenda. Cùm enim dubium sit ac incertum
an rectè operemur sequendo opinionem minus
probabilem in concursu probabilioris, & nullus
dubitet licere sequi probabiliorem & tutiorem,
relicta minùs tuta & minùs probabili; recta ra-
tio & prudentia suadent huic potiùs adhærere
sententiæ, quæ nulli prorsus errandi ac peccandi
periculo nos exponit, quam illi, quæ nos proba-
bili saltim errandi & peccandi periculo reddit
obnoxios. Exemplo Henrici Quarti Galliarum<marginalia>Henrici|Quarti.|præclarum|exemplum.</marginalia>
Regis, qui Catholicam & Romanam religionem
amplectendam censuit, quia in illa Christianè
viuentibus certa est salus, etiam hæreticis faten-
tibus à se consultis; cùm tamen in eorum sectis
salutem esse non posse, licet ipsi secus assererent,
Catholici tamen vti dogma certissimum concla-
marent. Rem ergo tantam noluit ambiguæ for-
tunæ committere, sed cum omni securitate sa-
lutis æternæ negotium accurare. Item homo non
minùs debet esse cautus in ijs, quæ animæ salu-
tem spectant, quàm in illis, quæ ad salutem cor-
poris, in quibus qui minùs probabili opinione
vteretur, imprudenter omninò & stultè ageret,
vt si medi camentum reciperet, quod probabiliùs
putaret esse mortiferum, vel qui naui se commit-
teret, quam probabiliùs crederet perituram, aut
filuam intraret, quam à latronibus inhabitatam
probabiliùs æstimaret. Quid ergo dicamus opor-
tet vbi de negotio æternæ salutis omnium maxi-
mo pertractatur? His additur historia Philippi<marginalia>& Cancel-|larij Pari-|siensis.</marginalia>
Cancellarij Parisiensis ob plura beneficia retenta
damnati, cùm tamen in eo opinionem probabi-
lem sequeretur, sed minùs tutam, testante D.
Thoma Quodlib. 9. arti. 5. in quæstione dicta
Theologos Theologis, & Iuristas Iuristis contra-
ria sensisse. Item & B. Seuerini in Purgatorio de-<marginalia>Et B. Seue-|rini.</marginalia>
tenti eo quòd Imperialibus negotijs in aula assi-
stens, Canonicum Officium per distincta Hora-
rum spatia non persoluisset: & tamen ex opinio-
ne procedebat, cùm plures Casuistæ doceant li-
citum esse ob rationabilem caussam horas diuini
Officij præuenire, illudque totum manè recitare,
vnde præstat illud D. Augustini consilium sequi:
Tene certum, dimitte incertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>546.</absatz-nummer> Sed prudentiæ suum etiam locum esse<marginalia>Fit ostenden-|do in opposito|procedendi|modo locum|etiam esse|prudentiæ,|sicut & se-|curitati.</marginalia>
in opinione, quam sequimur, ex dictis elucet,
cùm minimè contra illam sit prudentium contra
proprium multoties sequi iudicium, etiam si pro-
prium similius vero videatur. Dico ergo vlteriùs
rationem dictam, si quod pondus illi, ipsos pre-
mere etiam arguentes, quando, vt per illos licet,
opinionem magis probabilem quis sequitur, sed
minùs tutam, vt aliàs, & non semel, vrgebamus.
Item, tunc quidem obiectio vim habere posset,
cùm penitus incertum certo præferretur, quod
tamen hîc non accidit, quandoquidem moraliter
certum est dicto modo operantem, vt ostendimus,
non peccare, & ita nulli periculo amittendæ
æternæ salutis exponi. Iterùm dico impossibile<-P>@@

<-P>moraliter esse vt non tutus sit in conscientia, qui
operatur secundum opinionem, quam numero-
sissima & illustrissima Ecclesiæ multitudo com-
plectitur. Id modò addendo non solùm pro secu-
ritate stare, qui censent opinionem minùs pro-
babilem & tutam relicta probabiliori & tutiori,
ac propria licitum esse sectari, sed etiam eos, qui
negant, quatenus affirmant id esse probabile, si
vnum aut alterum ingenij durioris excipias, mi-
nimè curandum, dum tantorum nubem testium
suffragantem ex aduersarijs etiam habeamus, &<marginalia>In negetio|religionis|cia est ratio|ob pericu-|lum dam-|nationis ma-|nifestum,</marginalia>
regis quidem Henrici laudandum in caussa, de
qua agebatur, arbitrium, quod & necessarium,
salutem æternam corditus exoptanti, dum in par-
te, quam eligit Catholici, hæreticique conueni-
rent, in salutis inquam æternæ certa via in Ec-
clesiæ Catholicæ doctrina reperta: qua veritate
constante non poterat iuxta hæreticorum sen-
tentiam, ea deserta, cum Sectarijs, aduersantibus
Catholicis, consentire, quia in negotio religionis
eligendæ, & iaciendi fundamenta salutis, non est
ambiguis semitis procedendum; cùm præsertim
Catholicos debere hæreticis in caussis religionis
præferri, non poterat non ingenio & experientia
præcellens, nisi rebellis esse lumini vellet, ille
Princeps ignorare. Est autem valde diuersum
quando inter Catholicos diuersitate opinionum
agitur, vbi propter veritatum quarumdam igno-
rantiam, ad rationes potest occurrentes vtrimque
recurri, omnibus sapientia & pietate Doctorum
suffragante; cùm sit dogma in Theologia con-
stantissimum opinionibus etiam in rebus, quæ
ad conscientiam spectant, tribuendum, vnde
exempla ex prouidentia circa res temporales pe-
tita nihil iuuant: ibi enim manifestum est ita
operantem se periculo exponere: quod secus ac-
cidit in casu nostro, cùm peccatum absit, & ita
salus æterna in discrimen non adducatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>547.</absatz-nummer> Iam quod ad historias attinet, damnatio<marginalia>Circa dam-|nationem|Cancellarij|quid vt vi$unclear-|rosimilius|asserendum.</marginalia>
Cancellarij non ideò accidit quòd in pluralitate
beneficiorum opinionem probabilem verè talem,
tutiore & securiore posthabita fuisset amplexus,
sed quia reuera probabilis non fuit attentis cir-
cumstantijs retentionis. Vt enim D. Thomas in
eodem loco nuper adducto docet, attento iure
naturali tales possunt circumstantiæ occurrere,
vt licita sit plurium prębendarum retentio, etiam
sine dispensatione, & quod ad ius Canonicum
attinet, idem etiam accidere posse ex eodem S.
Doctore diximus nu. 518. Circumstantiæ ergo
cùm defuerint, non est mirum Cancellario dam-
nationis sententiam irrogatam, & quidem circa
hoc grauiter illum fuisse prolapsum, neque pro-
babilitatis exactos terminos attendisse, ex ijs col-
ligi non obscurè potest, quibus ille id reddidit
manifestum, dum sic narratione in sua post alia:
Tertia est, (scilicet caussa) & illa grauißima om-<marginalia>Tragica|narratio.</marginalia>
nium, quòd abominabili carnis vitio in scandalum
multorum, multo tempore laboraui. Hæc ergo esse
caussa potuit vt ille obligationibus beneficiorum
vt par erat non responderet. Addendum id, quod
ex eiusdem etiam verbis potest aptè deduci, dum
sic ait: Secunda est quòd contra sententiam pluri-
morum de pluralitate beneficiorum quasi licitè tenen-
dorum opinionem propriam defensaui. Hæc ille; cu-
ius peccatum in eo videtur constitutum, quòd
propriam sententiam, singularem inquam, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0152.jpg/>
@@1@<SE152>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 137
<duolan 2><-P>iuxta occurrentes circumstantias improbabilem
defensarit. In alio autem exemplo narrationis te-
nor caussam manifestat, iure optimo subijcien-
dus.</P>
<P>  <absatz-nummer>548.</absatz-nummer> Sic ergo Clericum Coloniensem in Pur-<marginalia>Notanda|alia circa|historiam|B. Seuerini,|qui tamen|reuera S. Se-|uerinus, non|fuit, sed|alius.</marginalia>
gatorio detentus, quisquis ille fuerit, allocutus:
Nihil aliud in me remansit vltione plectendum, præ-
ter hoc tantùm, quia dum in aula regia constitutus,
imperialibus me consilijs vehementer implicui, Ca-
nonicæ synaxis officia per distincta horarum spatia
non persolui. Manè quippe simul omnia coaceruans,
tota die negotijs ingruentibus secura libertate vaca-
bam. Hæc ille, qui dum se Imperialibus consilijs
vehementer implicuisse affirmat, non obscurè in-
nuit aliquid de vehementi implicatione potuisse
decerpere, vt sacrum officium distinctione hora-
rum commoda recitaret. Pro quo & illud oppor-<marginalia>Variatio|temporis in|Sacro Officio|licita.</marginalia>
tunè succurrit, sententiam quæ affirmat cum ra-
tionabili caussa posse Officij sacri tempus variari
esse probabilem, immò & probabiliorem, si eius
rationes, & Doctorum auctoritatem attendamus:
pro quo videndus Diana Parte 2. Tract. 12. Resol.<marginalia>Diana.</marginalia>
14. plures adducens, & P. Vincentius Tancredi<marginalia>P. Vincent.|Tancredi.</marginalia>
Tractatu 3. de Religione Disp. 14. qui ex P. Suario
de Religione Lib. 4. Cap. 27. (corrige 26.) nu. 8.
obseruat id, quod in caussam præsentem quadrat
aptissimè, & de quo statim. Cùm ergo à B. Seue-
rino probabilior fuerit opinio in recitatione Offi-
cij sacri retenta, & iuxta Auctorem præfatum,
& communem sententiam, nullum sit in eius
vsu peccatum: necessariò dicendum est ex alio
capite illud accidisse, sicut in casibus alijs, pro
quibus reuelationes adducit Nauarrus de Oratione
Cap. 3. circa quos P. Suarez loco nuper indicato<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
itascribit; & inde accidere potuerunt illæ visiones &
reuelationes, quibus ostensum est præmaturas vel
tardas recitationes Deo non placere, vel in Purgato-
rio puniri. Præterquam quòd facile in his rebus in-
terueniunt culpabiles negligentiæ, vel solicitudines
sæculares minùs decentes Ecclesiasticas personas, quæ
non excusant recitandi tarditatem. Sic ille: qui
consequenter ad dicta, & etiam à se dicenda nu.
seq. addere maiori ratione potuit, & præmaturam
recitationem. Vbi quod de sæcularibus solicitudi-
nibus protulit minùs decentibus Ecclesiasticas
personas. Non fuisse autem Diuum Seuerinum
Coloniensem Episcopum, qui ob illas est ita pu-
nitus, probat Cardinalis Baronius in Annotationi-<marginalia>Card. Ba-|ronius.</marginalia>
bus ad Martyrologium Romanum circa diem 23.
Octobris, & euidenter quidem, ex temporum
supputatione.</P>
<Z><A+1>Moralis alterius rationis propositio, &
dilutio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>549.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abetur illa. §. 6. pro qua sic præmittit:<marginalia>P. Goned|discursus ex|nouitate|opinionum,|& illarum|infectione.</marginalia>
Dabit veniam lector eruditus, si ad hoc
nouorum Casuistarum dogma, cuius tantum est vi-
rus, vt omnem p&#x0153;nè Theologiam moralem infecerit,
penitus euertendum, aliud argumentum morale su-
bijciam &c. Vbi quidem si de illa loquatur in-
temperata licentia, quam ex præfatis aliqui in
quarumlibet opinionum vsu concedunt, addentes
& ipsi vix probabiles, immò & sæpiùs improba-
biles laxitates, nihil est in eius verbis improban-
dum. Si verò in ijs sententiam, quam defendi-
mus, de licita sequela opinionis alienæ tangat,<-P>@@

<-P>est modus loquendi talis minimè tolerandus, sicut
& alia nonnulla apud eumdem, quæ non viden-
tur cum sincero posse & religioso agendi modo
componi. Argumentum autem ex eo desumitur,
quod talis opinandi modus (qui si licitus esset,
nihil commodius, nihil aptius ad tollendos scru-
pulos, & ad complanandum salutis iter expedi-
tius esse poterat, vt ex Recentiori quodam, cuius
& verbis loquitur ille, laudati ob elegantiam, ap-
ponit) antiquis est Patribus & Doctoribus igno-
ratus: nullum enim apud eos ipsius vestigium,
vt ex eo constat, quòd nullus omnino à Casuistis
ad illum probandum adducitur, & quis non videat<marginalia>Scriptor|Anonymus.</marginalia>
(ait elegans ille Recentior) quàm sit absurdum vt
in re tanti momenti, quod Patribus ignoratum fuit,
hoc postremis temporibus subitò patuerit? & simili
discursu vtuntur quidam Recentiores contra P.
Suarium contendentem obligari hominem ad a-
ctum contritionis in articulo mortis, nec ei suffi-
cere Sacramentalem absolutionem cum attritio-
ne cognita. Incredibile est (aiunt illi apud Cara-
muelem in Theologia fundamentali. n. 307.) an-
nis integris mille sex centis, rem tam necessariam, si
esset vera, fuisse in Ecclesia Romana ignoratam. Al-
tiùs de Dei misericordia est præsumendum: non enim
admittendum est ab illo ita totam Ecclesiam deseri,
vt in re tanti momenti semper fuerit decepta. Quæ
ratio (addit idem) tametsi moralis sit, & non me-
taphysica, fortis interim est & sufficiens vt Suarij
opinio reijciatur. Sic cùm loquatur dictus auctor,
meritò potest ad argumenti vim acuendam eius
discursus applicari, & dogma illud reijci, quo asse-
runt Casuistæ recentiores omnem opinionem
probabilem probabilitate quantumuis tenui, tu-
tam esse, subindeque licere sequi eam in concur-
su probabilioris. Pro quo & exclamare cum D.
Hieronymo licet Epist. 65. Cur post quadringentos
annos (dicamus nos mille sexcentos) docere nos<marginalia>D Hieron.|nouitatibus|infensus.</marginalia>
niteris, quod ante nesciuimus? Cur profers in me-
dium, quod Petrus & Paulus edere noluerunt? Vs-
que ad hunc diem sine ista doctrina Mundus Chri-
stianus fuit. Illam senex tenebo fidem, in qua puer
natus sum. Hæc Doctor sanctus: post cuius ver-
ba Auctor responsionem Caramuelis & aliorum
quorumdam proponit sapientiam recentiorum
Theologorum extollentium, & fidem à veteri-
bus, quidem hauriendam, doctrinam verò morum
à Recentioribus affirmantium, & sic totam mo-
ralem Theologiam esse nouam. Quæ quidem ita
absurda esse ait, & à communi sapientium sensu
adeò aliena, vt impugnatione non egeant, sed ea
retulisse, confutasse sit, quadam D. Augustini
sententia subiuncta, sine loci, in quo extet nota-
tione: in quo non multùm laborandum est, cùm
in caussa præsenti minimè necessaria, ad robo-
randum inquam argumentum, videantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>550.</absatz-nummer> Ad quod responderi satis opportunè po-<marginalia>Genuina|responsio|cum retor-|sione. Vbi|cur SS Pa-|trum aucto-|ritates non|afferantur.</marginalia>
test ad vnam propositionem stabiliendam, licere
inquam sequelam opinionis alienæ propria re-
tenta, non fuisse opus Sanctorum Patrum versare
volumina, & eorum sententijs opplere paginas,
sicut neque ad nonnullas alias, quæ suppositis fi-
dei principijs, & illorum communiter in Eccle-
sia recepta doctrina, ex illa, iuncta ratione, Theo-
logicis discursibus eliciuntur. Quod & fateri ad-
uersarij debent, dogma illud in Theologia in con-
cussum admittentes, licere inquam sequi opinio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0153.jpg/>
@@1@<SE153>138 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>nem probabiliorem, relicta parte tutiori. Vbi enim
Patrum auctoritates pro illo? Dici ad quod me-
ritò potest, in Scriptura Sacra, quam iuxta illius
legitimum sensum Patres exponunt, haberi, sa-
pientium esse amplectenda consilia, sacræ do-
ctrinæ audiendos magistros, qui fecerint & do-
cuerint, esse illos luces mundi, salem terræ, claui-
cularios C&#x0153;li, dum mod&#x0169; seruandum ad ingres-
sum in illud aperiunt, eos qui audiunt Christum
audire, & sic alia: ex quibus meritò deduci po-
test eorum posse sine conscientię offendiculo sen-
tentias recipi, & ad vsum adscisci, quæ non pos-
sunt non congruis fundamentis esse subnixæ, cùm
non sit credibile illos irrationabiliter pronuntias-
se. Ad hunc ergo modum in casu nostro philo-
sophandum, quia vt deposita interim propria sen-
tentia, quæ tenenti semper probabilior est, sequi
alienam liceat, omnia præfata succurrunt: cùm
& Doctores & rationes pro aliena sint, & multo-
ties pro illa maior eorum turba suffragium præ-
stet. Ad quid ergo congerenda, quæ adeò sunt
in Theologia perspicua, & à nemine in caussis
huiusmodi requiruntur? Certè in Summistis
antiquioribus vix huius generis quidquam oc-
currit, & quærenti talia respondere cum Tobia
possumus: Genus quæris mercenarij, an ipsum mer-<marginalia>Tobiæ 5.|v. 17.</marginalia>
cenarium, qui cum filio tuo eat. Tobiæ. 5. v. 17. Eru-
ditiones Patrum exigit, an Theologicam opinio-
nem? Textibus & rationibus agitur, non con-
cionum apparatu.</P>
<P>  <absatz-nummer>551.</absatz-nummer> Deinde, non omnia argumenta Theo-<marginalia>Non illæ ad|omnia posi|tiuè necessa-|riæ.</marginalia>
logica ex auctoritate positiua Patrum petenda
sunt, cùm multoties sufficiat negatiua; ex eo sci-
licet quòd apud illos nihil occurrat propositæ as-
sertioni contrarium, dum nouitas illi obijcitur,
quæ alia ex ratione, & sufficienti potest auctori-
tate fulciri; sic enim quamplures sunt in Scholas
inuectæ, & hoc modo argumentari in præsenti
etiam possumus. Si autem dicatur apud Patres
haberi tutiorem partem in rebus ad conscientiam
spectantibus eligendam id non obstare ex dictis
est compertum, quia tutior pars deseri potest, si
quis contrariam sententiam, quæ eo ipso, vt dixi-
mus, probabilior illi est, amplectatur: & quæ
modò apparet talis, potest facilè, vt superiùs etiam
obseruauimus, minùs probabilis apparere; vnde
considerabile non est discrimen quoad negotium
istud, siue hoc, siue illo modo sentiamus, cùm
vtrôque modo id, quod est penitus tutum, relin-
quatur. Neque ego totum id quod ex Caramuele
profertur, aut ex nonnullis alijs, admiserim, vt
iam præmonui, sed vnum illud verissimum esse
contendo, licere inquam alienam sequi opinio-
nem, propria interim Silescente; quam neque
SS. Patribus contrariam, neque antiquæ Theo-
logorum Scholæ, neque proptereà nouam peni-
tus affirmarim, & vt noua aliquomodo sit, per-
peràm ipsi quod à Diuo Hieronymo est dictum,
adaptatur. Ille contra errores Origenis, & eo-
rum asseclas declamabat; vnde sic ante verba
præfata: Originem sic fertis in cælum, vt nihil eum<marginalia>D. Hieron.|contra erro-|res manife-|ctos decerta|bat.</marginalia>
errasse dicatis. Quisquis es assertor nouorum dogma-
tum, quæso te vt parcas Romanis auribus, parces fi-
dei, quæ Apostoli voce laudata est. Cur post quadrin-
gentos &c. Ergo cùm caussa præsens valde diuersi
generis sit, cùm inter hæreticos & Catholicos
non ineatur disceptatio, sed inter valde Catholi-<-P>@@

<-P>cos illa sit; aliter equidem credendum est pro-
nuntiaturum S. Doctorem, & iniuriam sibi fa-
ctam ab ipso iri proclamatum ab ijs, qui verba
eius iactata in hæreticos in valde Catholicos ac
Religiosissimos iaculantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>552.</absatz-nummer> Id autem quod ex Caramuele contra<marginalia>Quod ex|P Suarij|sententia|adducitur|circa obliga-|tionem con-|tritionis in|articulo|mortis non|esse ad rem|ostenditur.</marginalia>
P. Suarium obiectum in patrocinium oppositæ
opinionis adducitur, ipsum vrget sic arguentem,
si tamen vrgere potest, cum negari meritò possit
opinionem iam in Dei Ecclesia receptissimam
antiquis fuisse temporibus ignoratam, iuxta di-
cta. Sed vt id demus, & legitimum modum ar-
guendi concedamus, caussæ nequit præsenti con-
uenienter adaptari. Nam ibi agitur de onere fi-
delibus imponendo, & cum conscientiæ non leui
vexatione futuro: hîc autem de illarum levamen-
to, quod quidem est laudabiliter est à Doctori-
bus Ecclesiasticis accurandum: nam ut vidimus.
n. 549. ex Recentiore illo, ad tollendos scrupulos,
& complanandum salutis iter, nihil aptius & ex-
peditius opinione ista potest inueniri, si non infi-
da aliàs esset, vt ille existimat. Atqui illa non in-
fida est, cùm sit in gradu excellenti probabilis:
ergo quidquid de antiquitatis defectu sit, ample-
ctenda sanè, nec iugum Christi, & onus, insuaue
& grauissimum faciendum.</P>
<Z><A+1>Rationis alterius infirmitas de mon-
strata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>553.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm Sinnichio arguit. §. 7. ex eo quòd<marginalia>Arguitur à|duplici in-|conuenienti|Quorum|Primum est|inquisitio-|nem verita-|tis reddi in-|utilem.</marginalia>
duo inter alia inconuenientia ex no-
stra sententia resultant. Primum est inquisitio-
nem veritatis ex ea inutilem reddi: Nam qui
probabilitatem quamlibet: etsi tenuem, sufficere
ad rectè agendum arbitrantur, eo ipso fideles ab
instantia remouent. Quorsum enim se quisque fa-
tiget petendo à Deo notitiam veritatis, qui secu-
rum se reputat ductu exiguæ probabilitatis? Ne-
que enim ob alios necessaria illa est, nisi vt obti-
neatur bene agendi facultas & securitas, iuxta
D. Leonis præclaram sententiam, & ita immu-
tandæ videntur Christianæ preces, nec iam sic
orandum: Veritatem tuam doce me. Deduc me Do-<marginalia>Cuius debi-|litas reddi-|tur mani-|festa.</marginalia>
mine in via tua, & ingrediar in veritate tua, & sic
orandum: Probabilitatem tuam doce me. Deduc me
Domine in via tua: & ingrediar in probabilitate
tua. Sed quàm hoc debile sit, erit qui non videat
nullus, nisi mentis oculos habeat præiudicio ali-
quo circa iuratas sententias occ&#x0153;catos. Instantia
orationis pro veritate obtinenda omnibus neces-
saria. Aduersarijs quidem, quia fatentur tutio-
rem partem posse deseri, si opinio probabilior li-
bertati fauens inhærescat. Mutent ergo preces,
& dicant etiam: Probabilitatem tuam doce me &c.<marginalia>Nec immu-|tandæ pre-|ces.</marginalia>
Quid ad hæc? Dicent, veritatem cùm petunt;
ibi probabilitatis notitiam contineri, quia verissi-
mum est probabiliorem sententiam secutum con-
tra Dei legem non peccare, suam ergo respon-
sionem argumento proprio accommodent; cùm
nos etiam dicere possimus, quando veritatem
petimus, ibi etiam probabilitatis notitiam peti,
quæ futura sit vtilis diuinorum obseruantię man-
datorum. Cùm contingere sæpiùs possit ab opi-
nionis alicuius sequela, iuxta modum, quam fauo-
rabilis sententia amplectitur, aliquorum fidelium
salutem æternam, Deo sic ordinante, pendere.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0154.jpg/>
@@1@<SE154>§. III. Circa opinionem minùs probabilem &c. 139
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>553.</absatz-nummer> Alterum inconueniens ex auctoritate<marginalia>Seoundum|ex morum|violate puri-|tate, ex Epi-|scopo Gan-|dauensi.</marginalia>
Gandauensis Episcopi in Epistola Pastorali ad
suæ di&#x0153;cesis Clerum eiusdem verbis proponit,
spectatque illud ad morum puritatem & inno-
centiam, quam sententia fauorabilis libertati vio-
lat & corrumpit. Nam ex nouorum opinionum
laxitatibus vix est quidquam illicitum: nec vl-
lum pænè præceptum naturale aut positiuum,
quod per illas non elidatur: ita arctam c&#x0153;li viam,
reclamante Christo Domino, dilatantes, vt quan-
tùm saltem apparet, commodius per spatiosam
ambulent. Similia proferentem inducit Crespi-
num à Borgia in Selectis moralibus Quæst. 9. &
contra Caramuelem præcipuè declamantem:
quod & ad Casuistas alios extendendum censet:
& vt id apertiùs constat, ad speciales casus excur-
su prolixiore descendit. Ad quæ sic ego; Me ex<marginalia>Ad quod in|primis sta-|tuitur laxi-|tates mini-|mè auctori|placere.</marginalia>
illis non esse, qui laxitatum auctoribus C&#x0153;ca in-
clinatione conniueo, vt semel & iterùm dixi, il-
lud vnum tantùm defendendum assumens, quod
circa licitam sequelam opinionis, quæ verè sit
probabilis, verum, solidum, & valde expediens
apparet. Quid autem illud sit, ex probatissimo-
rum Theologorum iudicio deducendum, & si
eorum non adsit multitudo, ex paucorum suf-
fragio non leuium accedente rationum.</P>
<P>  <absatz-nummer>554.</absatz-nummer> Velle autem recentiorum Scriptorum<marginalia>Sed non ideo|Recentiori-|bus doctis|omnis præ|antiquis|auctoritas|abroganda.</marginalia>
adeò exiguo in pretio sententias haberi, vt in an-
tiquiorum præsentia mutire non audeant, sed il-
lud Spiritus sanctimonium iuuenibus proprium
obseruent: Adolescens loquere in tua caussa vix. Si
bis interrogatus fueris, habeat caput responsum tuum.
In multis esto quasi inscius, & audi tacens simul &
quærens. In medio magnatorum non præsumas; &<marginalia>Eccli. 32. v.|10. & seqq.</marginalia>
vbi sunt senes non multùm loquaris. Eccl. 132. v. 10.
& seqq. Est quidem præsentis Ecclesiæ statum
velle deprimere, vtpotè viris sapientibus, quos
Pontifices in rebus dubijs consulere possint, &
pro Ecclesiæ gubernatione generaliter adhibere
destitutum: quod sine ingenti nequit temeritate
proferri, nec sine piorum aurium offensione, ne
plus aliquid dixerim, exaudiri. Pro quo iuvat id,
quod in Concilio Tridentino accidit, & ex illius
Actis constat, in medium produxisse, vt ea refert
oculatus testis Ambrosius Catharinus in præfa-<marginalia>Ambrofius|Catharinus</marginalia>
tione Disputationis de Immaculata Conceptio-
ne ad Patres Concilij: vbi quemdam Theologum
Ioannem de Vdine Dominicanum contra defi-
nitionem mysterij, sic arguentem introducit:
Diuus Paulus, & Patres, aut crediderunt ipsam ve-<marginalia>Acta Conci-|lij Tridenti-|ni pro Con-|ceptione Vir-|ginis.</marginalia>
stram de Beatæ Virginis à communi mortalium lege
ex emptionem aut non crediderunt? Si crediderunt,
neque tamen vnquam, nisi vniuersè locuti sunt, nulla
facta exceptionis huius mentione, cur non nunc eo-
rum exemplum imitamini? Si contra crediderunt,
tunc vestra opinio nouitatem redolet. Ad hæc P.
Didacus Laynez, & P. Hieronymus Lombar-
dellus Franciscanus, hunc in modum respon-
derunt. Nihilo minorem esse auctoritatem Ecclesiæ
huius temporis, quàm fuerat primitiuæ; eo videlicet
diuino spiritu ductæ, eiusdem Christi Domini Vica-
rio gubernatæ: atque adeò si Ecclesiæ antiquioris
consensu factum, siue potiùs omissum vt Patres sine
exceptione tunc loquerentur, consensionem vniuersa-
lem, quæ celebratione festiuitatis Conceptionis Dei-
paræ à Romana Ecclesia sic institutæ sese hisce tem-
poribus prodit, multò esse fortiorem ad Deiparam à<-P>@@

<-P>communi sorte excipiendam, & validiorem ab ea ar-
gumentationem desumi. Quæ ratiocinatio mag-
no cum plausu & gratulatione Sacræ Synodi ex-
cepta fuit. Cur autem veritas dicta non fuerit,
Synodo in id propendente finita, ex Actis eius-
dem, quæ oculatus etiam testis exhibet P. Ni-<marginalia>P. Lanci-|cius.</marginalia>
colaus Lancicius Tomo 2. Opusculorum Opus. 11.
Cap. 13. pag. 49. & ex eo P. Ioannes Antonius Ve-<marginalia>P. Velasqu.</marginalia>
lasquez de Conceptione. Lib. 5. Dissertat. 3. Anno-
tat. 4. n. 3. Iuxta quæ, cum nihilo minor sit huius
temporis Ecclesiæ auctoritas, dicendum conse-
quenter est viris etiam sapientibus abundare, qui
& loqui ea fiducia possint, qua locuti antiquio-
res sunt, & in Ecclesiæ ipsius commodum aliqua
procudere, sicut & antiquiores Theologi potue-
runt, quin illis obiectio vulgaris de nouitate
quidquam obfuerit, sicut non est præsentibus &
futuris temporibus obfutura.</P>
<negEZ><A+1>Circa Opinionum Synopsim, quæ vti mon-
stra in Theologia proponuntur ab Aucto-
re, & varijs impugnationibus impe-
tuntur.</A+1></negEZ>
<Z><A+2>VTILISSIMA EXCVRSIO.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>555.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N hoc toto Tertio laboratur Articulo,<marginalia>In Cara-|muelem.|PP. Tam-|burinum,|& Escoba-|rium Auctor|impotenter|inuestus.|Vbi quid|circa illos.</marginalia>
vbi præsertim contra Caramuelem stylum
stringit, & contra P. Tamburinum, quem dicit
inter nouellos laxitatum patronos celeberrimum,
fortè quia alios non vidit, P. Escobar de Mendo-
za, ac nonnullos insuper, & quod ad Caramue-
lem attinet, habet ille doctum propugnatorem
D. Franciscum Verde, quem & si non haberet,
talis ego munus subirem nullus, licet sciam So-
cietatem nostram multùm eius testatissimæ æsti-
mationi debere, quia ipsius subtiles adinuentio-
nes Theologis sapientioribus communiter non
probantur, sicut neque amicissimo eius Dianæ,
& forsitan ille viuit adhuc, & ætatem, ac dupli-
catum talentum habet, vt ipse pro se loquatur,
aut quæ minùs accommodata solidæ Theologiæ
protulit, ingenuè, vt tantum virum decet, can-
cellat aut temperet, vt c&#x0153;pit (laudante id Dia-
na) iam facere, qui & moderationem desiderat
ampliorem. P. Tamburinus doctus, concinnus, &
modestus Scriptor, pro se etiam vt spero, defen-
sionem adornabit, qui & in multis, quæ monstra
ab Auctore dicto, eorum domitore Hercule, re-
putantur, cum doctissimis alijs sensit: si qua au-
tem alia minùs probabilia sunt, neque mihi pro-
bare est animus, sicut nec probandi acres eorum
censuras, quas non videtur zelus secundùm scien-
tiam, quæ in Auctore est non mediocris, fabri-
casse. Quo autem alio sint fabricata artifice, non
est cur subtiliùs & bellicosiùs disquiramus. P. An-
tonius de Escobar genus illud problematicum
consectatus, minimè multa probat, quæ vt licit
videtur probabiliter proponere, dum ait: Potest,
Non potest, vt legenti constabit: Sed sensus est:
Potest secundùm aliquos. Non potest secundùm alios.
Fateor in nonnullis modum illum dicendi non
placere, quia multis improbabilibus applicatur,
pro quibus Problemata immeritò instituta com-
periuntur. De alijs non est quod dicam, cùm ne-
que contra eos ita sæuiente mucrone præfatus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0155.jpg/>
@@1@<SE155>140 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>debellator insurgat: quatenus verò in sententijs,
de quibus agetur, occurrere possunt, mentio de
illis honorifica in decursu succurret: placet enim
per omnes illas monstrosas opiniones calamo
præuolante decurrere, vt si quid est circa il-
las adnotatu vtile, beneuolo lectori minimè
subtrahamus.</P>
<Z><A+2>ASSERTIO PRIMA.</A+2>
<A+1>Circa fornicationem, esse tantùm malam,
quia prohibitam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>556.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illam Caramuel Lib. 4. Theologiæ<marginalia>1. Proposi-|tionis exces-|siua censura.</marginalia>
moralis n. 1598. & in Theologia funda-
mentali n. 1171. quam Auctor non solùm falsam
& improbabilem, sed etiam erroneam & hæresi
proximam attestatur ex Soto Lib. 5. de Iustitia
quæst. 3. arti. 5. Sed Soti censura nimis videtur
acerba, cùm graues Scriptores sint, neque ex
laxitatum licentia celebres, sed antiquiores, in<marginalia>D. Thom.</marginalia>
in quibus etiam videtur esse D. Thomas 1. 2. q.
71. arti. 6. ad 4. & q. 100. arti. 8. ad 2. qui abso-
lutè censent nihil esse peccatum, nisi quia prohi-
bitum, vt videri potest apud P. Vasquez Tomo 1.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
in 1. 2. Disput. 97. Cap. 2. pro quo & plures affert
Caramuel, leui certè ductos ratione. Quod qui-
dem non ideò dixerim, quòd eorum modò am-
plecti sententiam velim, sed ad censurarum acer-
bitatem amoliendam, quidquid Sotus dixerit, mi-
hi aliàs propter insignem eruditionem, religiosas
dotes, & patriæ consortium venerabilis. Addo
probabilitatum monstra proptereà explodenda
censeri, quòd ex ijs animarum salus in magnum
discrimen adducatur: quod tamen in casu præ-
senti non accidit, in quo inter omnes constat for-
nicationem esse peccat&#x0169; mortale lege diuina pro-
hibitum: quòd autem hæc lex aliquo modo de
ordinationem naturę subsequatur ex se sufficien-
tem ad peccatum, quamnis aliàs à Deo non pro-
hiberetur, quæstio est ad theoricam magis philo-
sophiam, quàm ad morale regimen conscientia-
rum spectans, sicut quæstio de constitutiuo pec-
cati, & aliæ: Vnde omitti conuenienter potuit,
neque inter alia, vbi de proxima conscientiæ re-
gula agitur, collocari.</P>
<Z><A+2>ASSERTIO II.</A+2>
<A+1>Idem statuens de mollitie, sæpè bona &
obligatoria futura; si à Deo non
prohibita.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>557.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic Auctor idem in Theologia morali num.<marginalia>2. Bonis pro-|bata ratio-|nibus, sed|sine ccnsura.</marginalia>
1603. quam bonis & auctoribus & ra-
tionibus impugnat, sine censura tamen; licet
non nulla adijciat, quæ erga virum tantùm non
effusa proculdubiò præstitisset. Est autem asser-
tio præsens præcedenti consimilis, & ex earum
numero, quæ ad morum regulam ex laxitatum
licentia non pertinent: siue enim hoc, siue alio
modo fas sit opinari, ex nullius Doctoris senten-
tia esse licita mollities poterit, sicut neque lici-
tam aliquando futuram, ipse qui præsentis est
sententiæ auctor, affirmat, legem Dei prohiben-
tem agnoscens. In quo quidem P. Goned aliqua<-P>@@

<-P>admiscet non penitus, vt ipsi apparet, explorata.
Ait enim Primò legem talem à Deo non inti-<marginalia>Lex contra|mollitiem|quando lata.</marginalia>
matam eo tempore, quo Iudas introiens ad
vxorem fratris sui, semen fundebat in terram, ne li-
beri fratris nomine nascerentur, vt dicitur Genes.<marginalia>Grnes. 38.|v. 9. & 10.</marginalia>
38. v. 9. & 10. & tamen Scriptura subdit: Ideò
percußit eum Dominus, quòd rem detestabilem fa-
ceret. Vbi pro Onan Iudas positus, in quo non
hærendum: illud contendo iam tunc legem ex-
titisse à Deo sufficienter electo populo intima-
tam, rem illam detestabilem prohibentem: quæ
licet publico aliquo apparatu publicata non fue-
rit, per traditionem tamen reddi potuerit mani-
festa. Quod & labentibus posteà temporibus si-
militer accidisse debemus verosimiliter æstimare,
cùm nullibi expressum de hoc præceptum repe-
riamus: & tamen D. Paulus præceptum huius
generis inter grauia & abominanda recenset, vti
veritatem notissimam in populo electo; cùm ne-
que à Christo Domino fuerit expressè diuulga-
tum. Secundò asserit malitiam mollitiei ita esse<marginalia>Non verò|asseritur cir-|ca illam non|posse igno-|rantiam in-|uincibilem|versari.</marginalia>
lumine naturæ notam, vt à nullo quantumcum-
que barbo ac stupido inuincibiliter ignorari pos-
sit. Quod quidem contra manifestam experien-
tiam est, de qua testari possum à nonnullis de hac
impuritate consultus, cùm ex auditu aut lectione
circa id c&#x0153;pissent dubitare. Videatur Diana Parte<marginalia>Diana.</marginalia>
9. Tract. 9. Resolut. 59. & quidem citatus Au-
ctor Arti. 7. eruditè probat circa legem na-
turalem ignorantiam posse inuincibilem con-
tingere, quæ est receptissima sententia, & hoc
tempore probabilior communiter, & ferè certa
reputata.</P>
<P>  <absatz-nummer>558.</absatz-nummer> Illud autem meritò ab eodem in Cara-<marginalia>Caramuel.|assertum|circa vnita-|tem specifi-|cam cum|Sodomia, &|bestialitate|præscriptum.</marginalia>
muele reprobatum, quod habet ille suprà n. 1607.
mollitiem, Sodomiam, & bestialitatem esse eius-
dem speciei infimæ. Quæ quidem propositio à
SS. Dom. Alexandro VII. addita illius censura,
scilicet ad minimùm scandalosæ proscripta est
die 24. Septembris. An. 1665. quam etiam ab
Scholis Societatis exturbandam statuerat R. P.
Franciscus Picolomineus Societatis nostræ Præ-<marginalia>In Societate|iam fuerat,|& à P. Ar-|riaga cor-|recta.</marginalia>
positus Generalis inter alias, pro quibus catalo-
gum confici in Congregatione Generali 9. fue-
rat constitutum. Placuerat etiam illa P. Arria-
gæ, sed ipsam doctus & religiosus Pater pro sua
ingenuitate correxit Tomo 5. Disput. 58. num. 3.
& seqq. sicut id, quod dixerat de venerea dele-
ctatione admissa, sed non quæsita, in vtrâque
materiæ paruitatem inficiatus num. 46. Quod<marginalia>Assertum|eius de con-|cubitu cum,|bestia, non|videtur ad-|mittendum.</marginalia>
autem ait concubitum cum bestia sine effusio-
ne seminis esse minus peccatum effusione illius
voluntaria, difficultate non caret, quia concu-
bitus talis fædissimam turpitudinem habet, &
aliunde quoad voluntatem effusionis, in qua
est formalis malitia, nihil deficit, nisi fortè
sic concumbens sit eunuchus, aut aliàs semi-
nandi potentia destitutus: quo etiam euentu vi-
detur maior perstare malitia, quia erga omne
libidinis complementum tendit affectus, licet pro
effectu facultas non succurrat.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0156.jpg/>
@@1@<SE156>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio 3. 141
<duolan 2><Z><A+2>ASSERTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>In audiendo Missam de præcepto, vel re-
recitando Horas ex obligatione, satis
esse attentionem externam, & posse
quem voluntariè distrahi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>559.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic Caramuel in Epistola præliminari ad<marginalia>3. Vti impro-|babilis &|periculosa|reijcitur.</marginalia>
Dianam, & in Theologia fundamentali nu.
442. quam Auctor §. 3. non solùm improbabi-
lem, sed etiam in praxi periculosam existimat,
contra quam doctè argumentatur, & quidem<marginalia>Quod ad|veniale at-|tinet nequit|sustineri.</marginalia>
quod ad veniale peccatum attinet, quod neque
in tali recitatione dictus Scriptor agnoscit, non
videtur quomodo possit rationabiliter sustineri,
quandoquidem & in oratione omnino volunta-
rię distractiones huiusmodi vti culpabiles Docto-
res omnes ob irreuerentiam erga diuinam con-
demnant Maiestatem. Quòd autem ad præcepti<marginalia>Quoad im-|pletionem|præcepti est|quamplu-|rium.</marginalia>
adimpletionem spectat, non vnus est Caramuel
præfati asserti patronus, sed plures videndi apud
Amadæum Tractatu de Horis Canonicis Proposit. 1.
vbi & alios adducit, qui licet sententiam contra-
riam teneant, oppositæ probabilitatem fateantur:
quibus addendi plures alij apud P. Vincentium
Tancredi de Religione Tract. 3. Lib. 4. Disput. 13.
n. 5, inter quos est Cardinalis Lugo de Sacramen-
tis Disput. 21. n. 27. Adde etiam Guilielmum He-
rincx apertè pro ea stantem Tomo 2. Tract. 4. Disp.
2. n. 40. Cumque plures, & grauissimi inter eos
sint, temperatiùs de eorum auctoritate loquen-
dum, & verò inter recentia probabilitatum mon-
stra non debet sententia ista censeri, cum aucto-
res habeat & multos, & antiquitate sufficienti
commendatos, D. Antoninum, Durandum, Ta-
bienam, Syluestrum, Hostiensem, Glossam, Ar-
chidiaconum, Angelum, Paludanum, Ioannem
de Medina, immò & D. Thomam, vt videri po-
test apud citatum Amadæum.</P>
<P>  <absatz-nummer>560.</absatz-nummer> Contra quem tamen insurgit ex eodem<marginalia>Baron pagi-|na 201. im-|meritò carpit|Amadæum.</marginalia>
Commilitio Scriptor affectatæ eum falsitatis in
citatione quatuor ex allatis nimis amarulenter in-
cusans, dum D. Thomæ, D. Antonini, Paludani,
& Syluestri loca non indicat, in quibus senten-
tiæ, de qua agitur, patrocinium inueniatur, ratus,
(vt ille ait) vt res erat, ijs lectis calumniam in ipsius
caput esse casuram. Sed cùm Amadæus Illustrissi-
mum Acatium de Velasco ex Prædicatoria fami-
lia Episcopum Oriolanum adducat, formalia D.
Antonini & Syluestri verba proferentem, & pro
D. Thoma, & Paludano Ioannem Valerum inter
viginti eosdem allegantem: hîc esse potest affe-
ctata calumnia, quæve suspicio depellendi à pro-
prio capite illam, quando pro eo quod dicitur,
bonorum testium fides appellatur, in quibus si
fortè desit, non referenti, sed ipsis, quod minùs
vero deprehensum simile fuerit, adscribendum,
& quidem Syluester D. Thomæ & Paludani ver-
ba refert ex 4. dist. 15. & prioris non ita fauent,<marginalia>D. Thom.</marginalia>
sic enim ille: Quando quis mentem ex proposito di-
strahit ad alia in orando, sine culpa non est, præcipuè
si in alijs spontè se occupat, quæ mentem distrahant;
sicut sunt exteriora opera: & si mens ad contrarium
euagetur, erit culpa mortalis: si autem sine hoc
quòd percipiamus mens ad alia euagetur, vel culpa<-P>@@

<-P>caret, vel minima erit, nisi præcedens cogitatio, ex
qua contingit euagatio talis, esse dicatur in culpa.
Sic S. Doctor, qui vt fauere dicendus sit, expli-
catio est congruens adhibenda, de qua inferius.
Paludanus autem ita loquitur: Attentio ad Offi-<marginalia>Paludanus.</marginalia>
cium, sicut & ad quodlibet opus bonum, dupliciter
potest requiri. Primò vt Officium ab intentione pro-
cedat: & sic attentio ad Officium requitur, non so-
lùm propter meritum, sed etiam ad euitandum pec-
catum, id est, transgressionem præcepti: quia præ-
ceptum datur hominibus, ideoque oportet vt non pro-
cedat opus ex sola imaginatione, quæ communis est
nobis, & brutis, sed ex deliberatione, quæ attentio-
nem requirit. Secundò vt Officium ipsa attentio comi-
tetur actualiter: & hoc nec in officio, nec in alijs
orationibus, vel bonis operibus requiritur, quia hu-
manæ fragilitati est impoßibile: requiritur autem
quòd mens ab Officio scienter non distrahatur, quia
hoc esse non potest sine peccato mortali aut veniali:
licet euagatio propter intentionem, & propter præce-
dentem accurationem licitam non sit peccatum. Eua-
gatio autem aduertenter secundùm actum interiorem
solùm, licet sit temeraria, & grauis fortè, non tamen
est mortale, nisi propter contemptum, quia Ecclesia
non habet iudicium de actibus interioribus merè. Si
verò sit ex hoc quòd aliquis scienter se occupat in
actu exteriori, qui non secum patitur attentionem,
videtur esse mortale peccatum, & directè contra præ-
ceptum dicti Cap. Dolentes, vbi præcipitur vt stu-
diose pariter & deuotè dicatur: quod non obseruant,
qui se occupantes in actu exteriori scienter sibi atten-
tionem subtrahunt. Hæc ille, quæ tam sunt clara
quàm quæ clarissima, & cùm citatus ille Scrip-
tor dicat se Syluestrum legisse, mirum est Au-
ctorem tantum sibi non agnouisse contrarium,
Vt legerit nescio: illud scio citare Syluestrum
verb. Horæ. Quæs. 5. vbi de hoc nec verbum;
cùm circa obligationem dicendi Officium Vir-
ginis tantùm versetur quæstio.</P>
<P>  <absatz-nummer>561.</absatz-nummer> Ipse autem Syluester ita scribit. Quæst.<marginalia>Syluester.</marginalia>
11. Cap. Dolentes exponens. Hoc præceptum quidem
sic intelligunt, vt sub præcepto sit dicere devotè &
studiosè, vt deuotio ad intentionem, studiositas ad-
modum dicendi referatur, & sic sensit Supplemen-
tum. Sed malè: quia attentè orare in locis Canonicis
non est de iure diuino, vt credidit, sed positiuo: quod
ius positiuum ad interiora non se extendit per se, vt
idem credit, sed solùm quantùm colligantur exterio-
ribus, ad quæ se extendit, secundùm mentem S. Tho-
mæ, & Petri de Palude, & communiter Doctorum,
de quo supra Excommunicatio VII. & ij. particula.
1. vnde præcipiendo exteriora, & præcipere potest in-
teriora, sine quibus illa esse nequeunt: sicut præci-
piendo accessum ad Missam, præcipit velle accedere:
iubendo verò, prohibet interius, ad quod statim se-
quitur opus, id est, voluntatem deliberatam. Vnde
peccat volens frangere ieiunium, licet non frangat:
alia autem interiora non prohibet, licet prohibeat ali-
quid exterius habendi aliud interius, vt accessum ad
Curias Monacho habenti animum nocendi. Alij verò
dicunt quod sub præcepto ibi cadit horas dicere, cete-
ra verò quæ in deuotione consistunt, suadendo dicun-
tur: quòd innuitur ibi: Quantùm Deus dederit:
quem sensum primo videtur habuisse Hostiensis, &
sequitur eum tamquàm benigniorem Archidiaconus,
& Summa Rosella, quia Ecclesia non inijcit laqueum.
17. q. 1. de viduis; nec homines alligare debet oneri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0157.jpg/>
@@1@<SE157>142 Auctarium Indicum. Pars. I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>bus importabilibus. 26. q. 2. Alligant. Hunc dicendi
modum cum non omnino probet, post alia sic
subdit: & ideò dico ex mente S, Thomæ, & Petri
de Palude, vt patebit particula sequenti (in qua
vtriusque verbalem data proponit) quòd ibi præ-
cipitur deuotio quantùm ad actum exteriorem, vt
non dicantur horæ operādo manualiter opera imper-
tinentia, aut confabulando, aut notabiliter syncopi-
zando, & faciendo huiusmodi, quæ hic reprehen-
duntur: & similiter quantùm ad actum interiorem,
sine quo iste exterior haberi non potest, cuiusmodi est
velle satisfacere præcepto Ecclesiæ, & psallendo velle
abstinere à prædictis: non autem attentio, sine qua
prædicta esse possunt. Sic ille: qui. n. 14. quatuor
ex dictis elicit conclusiones sequentes: Prima est.
Quilibet ad Officium obligatus tenetur in principio
Officij habere intentionem satis faciendi, secundùm
Petrum de Palude, actu, vel habitu, seu virtute. Se-
cunda, Intra Officium tenetur sic ad se redire, si
fuerit mente vagatus, quòd non pereat totaliter pri-
ma dicta intentio, secundùm D. Thomam, idest fre-
quenter; quæ tamen frequentia sub certa regula
comprehendi non potest. Tertia. Non tenetur quouis
præcepto esse attentus; Sed sine culpa mortali potest
euagari etiam à proposito, dummodò sciat quid fa-
ciat; sic scilicet, quod stet prima intentio, seu virtus
cius. Quarta, Mortale est tali dicendo Officium se
occupare in exterioribus: quod limita primò, per
longum spatium: Secundo, quando non compatiun-
tur attentionem ad Officium: quod intellige secus ab
his, quæ ad Officium spectant, vt voluere chartas,
parare libros, & huiusmodi.</P>
<P>  <absatz-nummer>562.</absatz-nummer> Hæc doctus ille & celebris Sacri Palatij<marginalia>D. Thomæ|mens circa|attentionem|optimè ab|illo decla-|rata.</marginalia>
Magister, Summistarum princeps, adeò prospi-
cua, vt circa ea solus ille hærere possit, qui con-
tradicendi, aut potiùs c&#x0153;co impetu, in ipso velit
meridiano lumine cespitare. Iuxta quæ D. Tho-
mæ mens, quæ alias aliquantùm videbatur ad-
uersans, fauorabilis penitus inuenitur: vt cùm
attentionem sub reatu mortalis peccati exigit, de
illa intelligendus veniat, quam præfatus Auctor
expressit, illa scilicet, qua satisfacere orandi præ-
cepto velit orans, in id intentus, ne quidquam
admittat exteriùs, quod nequeat cum intentio-
ne, seu attentione componi, ita vt ab adstantibus
non possit meritò distractus & indeuotus iudica-
ri, & iuxta hunc intelligentiæ modum locutus
est etiam D. Antoninus, qui, vt fatetur Scriptor
dictus, D. Thomæ doctrinam est secutus. Habe-
mus ergo quatuor illos egregios Magistros pro
sententia Caramuelis stare quantùm ad præci-
puam assertionem, & etiam ab Amadæo citari vt
veros illius patronos, sicut & Hostiensem, Ar-
chidiaconum & Rosellam, & ita illam non esse
vti monstrosum partum, & laxitatum vnam præ-
sentium temporum numerandam.</P>
<Z><A+1>Nonnulla alia circa materiam eamdem ex
Caramuele Pronuntiata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>563.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ddit illa Auctor, de quo nunc agimus,<marginalia>Singulares|Caramuel.|assertiones,|quæ impro-|babiles &|intolerabiles|asseruntur.</marginalia>
ad citatum alium inferiùs peruenturi,
quæ non solùm improbabiles, sed etiam intole-
rabiles vocat laxitates: scilicet ex Commentario
Regulæ S. Benedicti Disput. 152. n. 1415. & in
Theologia fundamentali. n. 760. vbi docet eum sa-
tisfacere præcepto recitandi Officium, qui illud
recitat animo non satissaciendi & n. 500. & 502.<-P>@@

<-P>etiam qui vespere Matutinas & Laudes recitat,
duorum dierum obligationi posse satisfacere, quia
vna & eâdem actione potest quis simul satisface-
re duobus præceptis numero distinctis eôdem
tempore concurrentibus. Ex quo etiam infert
vna Communione Paschali posse aliquem obli-
gationi duorum annorum satisfacere. Item. n.
1500. obligatum ad Officium recitandum satis-
facere legendo quotidie Officium Paschale pro
quolibet alio Officio quantumuis prolixo. Item
in Commentario dicto Disput. 117. n. 1446. duas
suggerit methodos à se inuentas, iuxta quas pos-
sit quis etiam pro longo tempore excutere obli-
gationem recitandi horas Canonicas absque vlla
culpa, saltem mortali: vnam beneficio probabi-
litatis opinionum; alteram beneficio varietatis
horologiorum, quæ benè directa vim habent opi-
nionis probabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>564.</absatz-nummer> Ad quæ quidem dicere ingenuè possu-<marginalia>1 Adimpleri|præceptum,|etiamsi ad-|sit animus|non adim-|plendi, sin-|gularis non|est, neque|censura di-|gna, quæ &|ipsa impre-|babilis &|intolerabilis.</marginalia>
mus nos assertiones prædictas non probare, &
quod ad priorem de impletione præcepti attinet,
eam esse improbabilem & intolerabilem, impro-
babilis & intolerabilis censura est, cùm eam gra-
uissimi Scriptores teneant, scilicet P. Valensia,
P. Vasquez, P. Thomas Sanchez, P. Fagundez,
quos adducit & sequitur Diana Parte. 3. Tract. 6.
Resolut. 68. qui Parte. 10. Tract. 15. Resolut. 4. de
auditione Sacri loquens, in quo eadem est ratio,
quæ in Horarum recitatione, pro eo adducit P.
Pallauicinum, quem quidem virum doctissimum
& eruditissimum vocat, posteà Cardinalem, &
vnum ex supremo Inquisitionis Sanctæ Senatu,
Leandrum, Trullenck, Sancium & Bonacinam
quod & tenent item P. Suarius, P. Lessius, &
Nicolaus Garcia apud P. Baldellum Tomo. 2. Dis-
put. 32. n. 15. qui & n. 16. sufficienter probabilem
& tutam in conscientia esse testatur. Nec leui
illi fundamento nixi: vnde ad probabilitatem ni-
hil est quod desiderari queat, sicut nec timeri ex
illius praxi periculum aliquod considerabile, vt
inter periculosas debeat laxitates computari:
cùm reuera id fiat, quod præcepto intenditur,
nec damnum interueniat tertij, aut cadendi in
peccatum aliquod proxima præbeatur occasio,
seu scandali quidquam in cooperandi modo mis-
ceatur. Non ita in assertionibus sequentibus ac-
cidit, ex quibus quæ de Paschali Officio est à
SS. Alexandro VII. proscripta iam, vti vt mini-<marginalia>2. Penitus|reprobata per|Decretum|Alex. 7.|cum oppor-|tuna expli-|catione,|circa Pa-|schale offi-|cium ad dies|alios suffi-|ciens.</marginalia>
mùm scandalosa Decreto edito die. 23. Martij. An.
1666. cum quibusdam alijs, & est. n. 34. tenore
sequenti: In die Palmarum recitans Officium Pa-
schale satisfacit præcepto. Vbi quidem non existi-
mandum est diem Palmarum ita expressum, vt
ad illum tantùm prohibitio censoria dirigatur:
sed exempli est gratia positus, quia illius Offi-
cium prolixum, & citatus Auctor de Officio
quantumuis prolixo locutus fuerat: sed reuera
Officia quatuor priorum Quadragesimæ Domi-
nicarum prolixiora sunt, quia in illis habentur
suffragia Sanctorum, & nonnulla alia. Si autem
propter Passionis memoriam cum Paschali so-
lemnitate non aptè cohærentem, id etiam in Do-
minica Passionis occurrit: præterquam quòd
omnibus hebdomadæ sanctæ ferijs Paschale Offi-
cium licere dicendum est, si prohibitio Domini-
cam tantum attingit, in quibus de Passione ritu
potiori tractatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0158.jpg/>
@@1@<SE158>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio. 3. 143
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>565.</absatz-nummer> Qua quidem apta & legitima intelli-<marginalia>Dies Palma-|rum cur ap-|positus in|Decreto.</marginalia>
gentia constante, dubium non leue suboritur,
nam videtur dicta sententia non penitus impro-
bata. Si enim dies Palmarum appositus, quia
Officium illius prolixum, cum speciali eodem die
incurrente celebritate, & vt exemplum aliorum
similium. Ergo vbi tales circumstantiæ non con-
currunt, Paschale Officium pro quocumque alio
probabiliter poterit recitari. Vbi quidem Domi-
nicæ per annum, quotquot scilicet ab Epiphania
vsque ad Quadragesimam & post Pentecostem
vsque ad Aduentum intercurrunt, non videntur
exclusæ, quia in illis Resurrectionis memoria a-
gitur, vt habetur in hymno: Primo die quo Trini-
tas beata mundum condidit, vel quo resurgens Con-
ditor Nos morte victa liberat. In Laudibus etiam
ac minoribus ante meridianis horis Alleluia multi-
plex concinnat Antiphonas: Non flectuntur item
genua ab ipsis vesperis, sicut Paschali tempore.
Quòd si diebus istis Paschale Officium ad obliga-
tionis implementum iudicatur sufficiens satis
prolixo suffectum, de alijs minor apparet diffi-
cultas. Quid ergo est Pontificis Decreto deter-
minatè proscriptum, cùm illud ad expressum in
eo diem non arctandum videatur? Difficilis ap-
paret profectò dubij talis enodatio, & videtur sa-
nè non penitus explosa præfata sententia; immò
nonnihil ei auctoritatis adiectum. Cùm enim il-
la à magnis Theologis, & Eminentissimis Cardi-
nalibus Generalis Inquisitionis fuerit per otium
expensa, nec tamen ex omni parte damnata, sed
cum limitatione, quam tenor eiusdem ostendit,
dubitari nequit verosimiliorem eatenus euasisse,
& quidem cùm omnis Officij Sacri obligatio se-
cundùm ritum specialem, quem habet, ex eo de-
scendat, quòd sit ita à Pontifice constitutum, qui
totius iuris Canonici auctor est: dum ille sic
circa obligationem dictam se habet vt vidimus,
aliqualis illius approbatio est, & Caramuelis opi-
nionem, quam quidem ego nullatenus probo.
(Sicut nec probat ille in secunda Editione, op-
positum luculenter statuens, probans, & exor-
nans citato. n. 1500.) Scio viros apprimè doctos
in Matritensi approbasse Collegio, & iuxta illam
cuidam illustrissimo iuueni respondisse, qui be-
neficium Ecclesiasticum cùm haberet, & Sal-
manticæ altiora studia prosecuturus erat, ali-
quod eo in genere leuamen cupiebat, quod &
dicta responsione Patrum prædictorum inuenit.
Id quod relatione cuiusdam Illustrissimi Prælati,
qui id ex ore eiusdem excepit, est mihi, ita illo
referente, compertum. Videant alij quid sit op-
portunius, & Pontificiæ menti conformius; me-
liùs enim sentientibus, & assertionum suarum
solidiores afferentibus rationes, sicut & in alijs,
paratissimum in me excubat, & excubabit sem-
per obsequium.</P>
<P>  <absatz-nummer>566.</absatz-nummer> Id iam quod de vno Officio pro duobus
diebus sufficiente dicitur, erunt quidem, vt arbi-
tror, qui probabunt paucissimi inter huius sacræ
facultatis Magistros, aut etiam probè circa mora-
le negotium instructos, quantùm sit ad iudicium
ferendum satis: de alijs enim vulgaribus ad Offi-
cium obligatis, deesse non poterunt, semper sub
onere obligationis dictæ, quod ipsis est graue,
gementibus, & pro leuamine suspirantibus. Cir-
ca quod tamen aliquomodo philosophari possu-<-P>@@

<-P>mus, sicut circa præcedens huius Scriptoris asser-
tum, ex ea parte, qua illud non est à Pontificia
Sede proscriptum; cùm dubitari nequeat illud
pariter cum alio apertè proscripto discussum, &
ita ab eâdem toleratum. Sed certè vt aliqualiter
probabile sit, quia alienum tamen à receptissimo,
vt dixi, Theologorum sensu, neutiquàm admit-
tendum. Conatur autem illud defendere doctus
Illustrissimi Ludouici Crespi antagonista D.
Franciscus Verde quæst. 10. §. 3. & seqq. multa ad-<marginalia>D. Francis-|cus Verde.</marginalia>
ducens ex probabilibus Doctorum sententijs,
iuxta quas pluribus præceptis potest vnica fieri
satis actione. Sed certè, vt de alijs ita sit, in Offi-
cio Sacro militat diuersa ratio, est enim onus diei,
& tale vt vnicuique suum respondeat distinctum
ab alio, iuxta receptum in Ecclesia sensum. Nec
satisfacit quod habet. n. 523. §. Sed quid. vbi ait
quòd licet recitatio Officij sit, onus affixum diei:
tamen onus vnius diei concurrit cum onere alte-
rius diei in eodem tempore, sicuti vouens audire
sacrum quolibet die, in diebus festis non tenetur
duo audire, licet sit onus diei affixum, quod boni
Auctores docent apud eumdem. n. 510. Non in-
quam satisfacit, quia ita est onus diei recitatio
Officij, vt diuersa esse debeat pro singulis, quia,
vt dixi, ita semper obligatio dicta ab omnibus est
recepta, estque in illa diuersa ratio ac in voto:
nam obligationem voti vnusquisque sibi impo-
nit, nec videtur ita se grauare velle, vt in die fe-
sto illam velit sibi reddere grauiorem: affectus
enim & deuotio in illo in id tendit, vt nullus dies
sine auditione Missæ prætereat, quod sufficienter
assequitur, dum illi, quam ex præcepto audire
tenetur, assistit. Quod quidem secus accidit in
obligatione Officij, quæ pro singulis diebus est
iuxta mentem præcipientis satis vsu comproba-
tam, & modum ipsum præcepti, quod ex se illam
videtur inducere, cùm sit de oratione quotidia-
na: nec dici possit modo illo syncopali orans
orasse singulis diebus precibus Matutinis, vbi
manifestum est Ecclesiam penso illo defraudari,
& id minùs habere, quod quidem ex indulgentia
pro illius anticipatione nequit sine eiusdem iniu-
ria stare, quia anticipatio modum solationis spe-
ctat, non debiti detractionem. Pro quo iuuat ex-
pendisse id quod ab Ecclesia in Sacri Officij ritu
dispositum inuenimus. In Rubricis enim post
Completorium ita habetur: Si post Completorium<marginalia>Rubrie a$unclear|Officij.</marginalia>
immediatè sequatur Matutinum, tunc bis dicatur
Pater noster, Aue MARIA, & Credo, quia Comple-
torium, quod est finis Officij, sic terminari debet: &
ante Matutinum iterùm repetitur pro principio Offi-
cij sequentis diei. Sic ibi. Ex quo apparet iuxta
Ecclesiæ mentem prorsus esse, vt inter Officium
præsentis diei & sequentis nihil habeatur Com-
mune. Quod quidem cùm in tribus illis exiguis
portionibus ita constituat, quantò id potiùs exi-
stimare debemus in magna illa Matutini Officij
substantia seu mole totius Officij grandiore? &
ita sententia dicta inter damnatas extat præfato
Decreto, & est ordine 35. vt iam ex illius inter
alias præscriptione, nequeat aliqualis probabilitas
allegari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0159.jpg/>
@@1@<SE159>144 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><Z><A+1>De Methodis ad excusandam recitandi
obligationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>567.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Caramuele inuentæ illæ, vt noster au-
ctor affirmat eum citans Disput. 17.
Commentarij in regulam S. Benedicti. n. 1446.
iuxta quas si ita se habent, possit quis etiam pro
longo tempore excutere recitandi obligationem,
vt dicam aliquid, dicam sanè ingeniosas esse, &
pariter id quod alicubi ex doctissimo Scriptore<marginalia>P. Ioannes|Maldona-|tus.</marginalia>
dedi, nusquam scilicet nos magis errare, quàm cùm
proprio indulgemus ingenio. Probabilitates, si so-
briè ad vsum adsciscantur, beneficio quidem esse
possunt, sed quando ad Sacrum deponendum
onus, contra id quod vsus in ijs, qui timoratæ
conscientiæ sunt, conquiruntur, periculosus sanè
talis agendi modus est, permittendus forsitan ali-
quando ei, qui, cùm grauissimum illud æstimet,
indulgentia aliqua, ne eidem succumbat, debeat<marginalia>Caramueli|imponi, quod|apud ipsum|non extat.</marginalia>
clementer adleuari. Sed quod ad horologia atti-
net in Caramuele citato loco non habetur, in quo
nec verbum de illis, vnde methodus excutiendi
obligationem ab eo non suggestus. Neque ego
modò circa quæstionem istam complicis distine-
bor, contentus animaduersione ista, & quidem
Commentarij dicti, quibus vtor Anno. 1646.
Francofurti prodierunt: si alia extat prior edi-
tio, in quam citatio vergat, ex ea id habebimus,
ab Auctore sublatum id, quod ad præsentem caus-
sam spectat, vnde non erat ita acriter carpendus,
qui ingenuè in hoc, sicut in alijs, via non secura
dimissa, aliam communem & tritam, ac proinde
tutissimam, sua in possessione reliquit. Benè ve-
rum est quoad probabilitatem horologiorum sua
illum in sententia persistere, vt videri potest in
Commentarijs dictis. n. 1328. & in Theologia morali.<marginalia>Methodus|quædam|proponitur.</marginalia>
Lib. 3. quæst. 9. Propter id autem quod tradit ci-
tato. n. 1446. potest dici eum methodum aliam
huius generis suggessisse, ait enim eum, qui in-
gressurus nauim maioris commoditatis caussa se-
cum contulit Diurnale subscribens P. Thomæ<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
Sancio in Summa Tomo. 1. Lib. 1. Cap. 19. n. 8. asse-
renti legentem ea, quæ sunt in Diurnali, Officio
diuino satisfacere, & postquàm soluerunt à por-
tu, mutauit dictamen, & secutus Ioannem San-
cium in Selectis Disput. 15. n. 2. asserentem in<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
Diurnali non contineri integrum Officium, ac
proinde carentem Breuiario, licet Diurnale ha-
beat, non teneri legere Officium, non peccasse,
quia secutus est sententiam probabilem. Si ergo
nauigatio diuturna fuerit, ab onere recitandi Of-
ficium sic opinatus erit eximius, & quod ad mu-
tationem dictaminis spectat, nihil illa difficulta-
tis reperit: hoc enim humanum est, & rationale.
Homo enim non est suarum opinionum mancipium:
& cùm probabile dictamen mutat, vtitur sua c&#x0153;litus
concessa libertate. In quoquidem vt abunda illum
& monstrosa locutum conuincatur, aliquid opor-
tebat adduci, quod absurditatem & monstrosam
ostenderet laxitatem: quod tamen non factum.
Supponitur autem sic ingressum nauim non ha-
buisse voluntatem mutandi dictamen. Sic enim
ad ferendum secum Breuiarium teneretur, & ita
citatus Scriptor affirmat, & probat, ac tandem
concludit.</P>
<P>  <absatz-nummer>568.</absatz-nummer> Benè verum est videri tamquàm proba-<-P>@@

<-P>bile ab ipso proponi, posse sic ingressurum habere<marginalia>Absurdus|modus di-|cendi con-|vellitur.</marginalia>
voluntatem mutandi dictamen, & in eo non pec-
care, quia talis voluntas non est circa aliquid il-
licitum, cùm respiciat tempus, in quo sine pec-
cato omitti recitatio poterit, sequendo opinionem
probabilem. In quo quidem meritò argui potest
contra talem dicendi modum: nam in eo mani-
festè operans se exponit periculo transgressionis,
quæ eatenus dicitur excusari, quia est mutandum
dictamen. Atqui mutatio talis incerta est: ergo
ratione illius non excusatur. Maior admittitur,
& Minor euidenter ostenditur. Nam habens di-
ctamen dictum verè hîc & nunc iudicat se esse
obligatum ad recitandum, dum habuerit Diur-
nale: voluntas autem dictaminis mutandi sic est
explicanda vt statuat se iudicaturum obligatum
non esse ad recitandum modo dicto. Atqui hoc
nequit stare, quia vt mutetur dictamen, debet
aliqua ratio peculiaris occurrere, vt sic rationa-
biliter operetur: voluntas enim nequit intelle-
ctum adigere ad huiusmodi mutationem, cùm
potentia necessaria sit nec iudicium mutare va-
lens rebus eôdem modo se habentibus: in quo
est contradictionis quoddam genus, Sic est, &
non est, vbi temporis diuersitas nihil iuvat, quia
tempus idem respicitur. Si dicatur mutationem
dictaminis non esse talem futuram vt inducat
contradictionem circa iudicium, sed stante illo
circa veritatem iudicatam velle sequi opinionem,
quam iudicat falsam, probabilem tamen, iuxta
receptissimam sententiam, de qua nos suprà.
Contra est, quia id non dicitur, sed quod impug-
nauimus, posse scilicet mutare opinionem, &
subscribere nunc vni, post alteri. Præterquàm
quòd neque sic stare potest allata responsio, quia
in ea etiam sua contradictio reperitur, Volo reci-
tare absolutè, volo non recitare. Item velle non re-
citare est velle transgredi præceptum: non enim
satisfacit quod dicitur de non recitatione, quan-
do illa erit licita, quia etiam si nullum secum fer-
re librum velit, id accidet, stante impossibilitate,
& tamen id velle graue peccatum est: nec potest
confugi ad opinionem probabilem: Si enim locus
ei esset, ideò contingeret, quia mutaretur dicta-
men: Atqui opinio de Diurnali per accidens se
habet, quandoquidem ea non est vsurus, & ita
eadem est in vtrôque ratio &c.</P>
<Z><A+2>ASSERTIO IV.</A+2>
<A+1>Aduocatum posse patrocinari, licet actor
nullumius in rem videatur habere.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>569.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic ex Caramuele in Theol. morali n. 1470.<marginalia>Caramuel.|vt queat|admittisen-|tentia.</marginalia>
de quo Auctor. §. 4. vbi & alias adnectit
eiusdem assertiones. Sed certè non ita absolutè
profert, verùm limitationibus adiectis, iuxta
quas, vix vlla remanet difficultas; ait enim om-
nem collitigantium iniuriam remouendam, nec
sponte, sed rogatum, atque actore admonito de
statu caussæ, ad patrocinium processurum, si
fortè aliquid occurrat re penitiùs inspecta, ex quo
possit ius, quod modò non apparet, discussione
adhibita deprehendi. Vnde status hic reducitur
ad statum caussæ dubiæ, in quo posse patrocinari
Aduocatum docent multi, quos adducit & sequi-
tur Diana Parte. 2. Tract. 13. Resolut. 6. & Parte. 4.<-P><marginalia>Diana.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0160.jpg/>
@@1@<SE160>Circa Synopsin nouarum opinionum. Assertio 5. & 6. 145
<duolan 2><-P>Tract. 3. Resolut. 47. & Parte 9. Tract. 8. Resolut.
62. In quo sensu neque D. Augustinus, neque
D. Thomas, neque Cæsareæ leges loquuntur,
quorum verba citatus adducit.</P>
<Z><A+1>Ex Caramuele nonnulla alia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>570.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X Theol. morali nu. 1582. illud circa<marginalia>De iura-|mento per|vitam|meam.</marginalia>
iuramentum Per vitam meam sic expo-
situm, Tam verum est quod dico, quàm quòd habeo
vitam, quod ait citra peccati venialis noxam
emitti. Circa quod congrua esse explicatio po-
test attento tenore verborum, sic enim ille: Hoc
iuramentum sic expositum, quia Diuinitatem non
tangit, mendaciter citra peccati &c. Est ergo me&#x0303;da-
cium in illo, sed quia Diuinitas nō tangitur, nulla
est in eo periurij labes. Quod quidem iuxta gra-
uium est Scriptorum sententiam dicentium Per
meam vitam, seclusa voluntate iurandi non esse
iuramentum. Pro quo videri possunt P. Sancius<marginalia>P. Sancius.|P. Tancre-|di.</marginalia>
Lib. 3. Oper. moral. Cap. 2. nu. 4. & P. Tancredi
Tract. 4. de Relig. Lib. 1. Disput. 4. n. 31. Inculcat
prætereà quod de horologiorum opinionibus iam
dictum, & ita hoc loco circa illud est ni-<marginalia>Propositio|damnata|circa homi-|cidium pro|palantis de-|lictum com-|plicis.</marginalia>
hil addendum, & ante hoc propositionem il-
lam iam damnatam ab Alexandro VII. Decreto
citato n. 558. scilicet Clerico vel Religioso licere
calumniatorem occidere, grauia crimina de se,
vel de sua Religione spargere minantem, quando
aliàs defendendi modus non suppetit. Ibi non
est quod adijciamus post definitiuam Apostolicæ
Sedis sententiam. Ex n. 1153. consimilem aliam
profert, scilicet licere Clerico vel Religioso, qui
vilem feminam carnaliter cognouit, eam occi-
dere quando factum vulgat, & ipsum infamat:
vbi indirectè, vt ait, saltem approbat, respon-
sionem suspendendo, & dubitando an id liceat.
Sed in viro ad hæc minimè formidoloso, nec corde
pauido, vt Scriptura loquitur, cohibuisse assen-
sum, minimè probasse fuit: vnde sententia illa
vtpotè à nullo asserta, cum alia qualitatis eius-
dem proscripta non fuit. Nec qualitatis profectò
omnino similis, sed grauioris: nam in priori de
calumniatore agitur, qui videlicet falsa crimina,
spargit: in casu autem altero femina id profert
quod verissimum est, licet, si occultum illud, in-
iniustè agat: & prætereà complicem delicti pro
dit, quamuis id etiam non sine illius iniuria, iux-
ta receptissimam sententiam: vnde rationes ali-
quæ interueniunt, propter quas minùs in illam,
quam in calumniatorem, possit desæuiri. Et ita ci-
tatus Scriptor contra eam luculenter depugnat
in secunda editione Romana num. 1591. quod à P.
Goned dissimulatione, nescio an sincera, non
tactum. Subdit tandem assertionem de pluralita-
te Deorum, quam non posse demonstrari affir-
mat & probat in Theologia morali n. 1559. contra
quam & ego ex professo disserui Tomo 1. Theolo-
gicorum Problematum: & quæ ibi dixi iterata
modò affirmatione confirmo, vt ex Caramuele
tandem ad alios præfato Auctori inuisos gradum
faciamus.</P>@@

<Z><A+2>ASSERTIO. V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Licitum esse inducere testem ad iurandum
falsum, quod ille putat esse verum, scit
tamen inducens esse falsum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>571.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llam §. 2. primo loco exhibet ex Tambu-<marginalia>5. P. Tam-|burinus|circa propo-|sitam asser-|tionem im-|meritò sigil-|latus.</marginalia>
rino Lib. 3. in Decalogum Cap. 1. §. 6. n. 7.
pro ea referente Hurtadum, Dianam, & Tancred&#x0169;,
quam dicit non solùm improbabilem, sed etiam
erroneam, & prorsus intolerabilem. Sed cùm ille
pro se dictos Auctores citat, si in assertione præ-
dicta id occurrit damnabile, quod in nouellas
profertur laxitates, cur ille potiùs quàm alij
eo priores in assertione huiusmodi sugillan-
tur? Tenet illam P. Petrus Hurtadus ex cele-<marginalia>P. Petrus|Hurradus.</marginalia>
brioribus vnus huius æui Theologis, acerrimi
vir ingenij, & minimè laxitatum amator in 2. 2.
Disput. 173. §. 139. quem adducit Diana Parte 5.<marginalia>Diana.</marginalia>
Tract. 7. Resolut. 14. cum laude probabilitatis, li-
cet allegat nonnullos alios contrariam amplexos,
sicut & P. Tancredi de Religione Tract. 4. Disp. 5.
nu. 11. quo & tutam esse ait. Tenent etiam P.<marginalia>P. Tancre-|di.|P. Quinta-|na Dueñas.|Leander|à Murcia.</marginalia>
Quintena Dueñas Tomo 2. Tract. 3. Singulari 17.
& Leander à Murcia Disquisitionum moralium
Lib. 2. Disput. 5. Resolut. 2. & Pater quidem Tam-
burinus non dixit absolutè esse licitum, vt illi
imponitur, cùm affirmat se consultum iuxta
occurrentem casum contrariam sententiam am-
plexum respondisse: postea autem consideratione
adhibita deprehendisse censendam in posterum
probabilem, si eius fundamentum penetratur.
Excessit ergo qui intolerabiles in eam notas eui-
brauit, eam etiam moderationem supprimens,
quæ in ea proponenda adhibetur, vt scilicet iura-
mentum tale minimè sit cum alterius præiudicio,
vt exempla à præfatis Auctoribus adducta mani-
festant.</P>
<Z><A+2>ASSERTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Licitum esse reo cum æquiuocatione ne-
gare veritatem iudici legitimo legiti-
mè interroganti.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>572.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic ex P. Tamburino Lib. 3. Cap. 4. §. 3.<marginalia>6. Propositio.|quæ in P.|Tambu-|rino dam-|natur, in-|num eros|habet patro-|nos, & pro-|babilitatis|assertores.</marginalia>
nu. 5. citante Cardinalem de Lugo, P.
Sancium, & alios. Ita Auctor, sed sine peculiari
censura, ea tame&#x0303; supposita, quæ omnia ab eo pro-
posita Asserta transcendit, dum & excessus, &
horrida probabilitatum monstra compelluntur.
Sed sententiam dictam vti probabilissimam te-
nent non solum Cardinalis de Lugo Tomo 2. de
Iustitia Disput. 40. nu. 15. & Ioannes Sancius in
Selectis Disput. 43. à nu. 24. sed viginti & duo ab
ipso citati Doctores, vt affirmat P. Tamburinus.
Inter eos autem octodecim tantùm sunt manife-
sti assertores. Panormitanus autem, Angelus, &
Armilla cum distinctione loquuntur dicentes
re&#x0169; non teneri quando ad instantiam partis agitur,
benè tamen quando iudex ex officio procedit, vn-
de inter assertores computari debent, contra quos
censura illa truculenta iactatur. Stat etiam pro il-
lius probabilitate Pitigiconis, licet cōtrariam am-
plectatur, sicut etiam Aragon. Inter citatos autem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0161.jpg/>
@@1@<SE161>146 Auctarium Indicum. Pars. I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>sunt Scotus, Syluester, & tres, quos vidimus, Pa-
normitanus, Angelus, & Armilla, minimè Theo-
logici, aut Canonistici gremij, sed ijs, qui vixere
sæculis, quibus nata non fuerant monstra laxita-
tum, quas zelus Scriptoris nostri, vt vidimus, in-
sectatur. Adde & alios ex citatis cum prędictis mi-
nimè de huiusmodi laxatorio spiritu notatos, Na-
uarrum inquam, P. Lessium, Fr. Emmanuelem
Rodericum, Malderum, Patrem Reginaldum,
P. Filliucium, vnde Cardinali Lugo nihil addam,
in quo ingenium cum soliditate & maturitate do-
ctrinæ certauit, & pręfatis sente&#x0303;tiæ dictæ fautori-
bus adiungendi alij, quos adducunt & sequuntur<marginalia>Diana.|P Tancre-|di.|P. Bussem-|baum.|P. Tanne-|rus.|P. Pellizar.</marginalia>
Diana Parte 1. Tract. 15. Resol. 27. P. Tancredi su-
prà Disput. 3. num. 30. P. Bussembaum in Medulla
Theologiæ moralis Lib. 4. Cap. 3. Dubio 7. Arti. 1.
adducens P. Tannerum de probabilitate testimo-
nium perhibentem. P. Pellizarius Tomo 2. Tract.
9. Cap. 4. nn. 113. vt probabilem item proponit.
Eligius Bassæus Tomo 2. verb. Reus nu. 4. vbi ad-
ducit Octauianum Spatharium testantem eam se
vidisse practicari per vniuersum orbe&#x0303; ab omnibus<marginalia>Notabile|Octauiani|Spatharij|testimonium</marginalia>
reis, & in omnibus tribunalibus, tam Ecclesiasti-
cis, Regularibus, quàm sæcularibus. Probabili-
tatem etiam agnoscit Lezana Tomo 2. v. Reus nu.
5. §. 1. in fine. P. Sebastianus Sabelles Tomo 3. de<marginalia>P. Salelles.</marginalia>
materijs Tribunalium S. Inquisitionis Lib. 5. Regula
424. n. 104. vbi loquens in caussa etiam hæresis
ita scribit: Verùm tali iuramento non obstante, li-
citus est vsus amphibologiarum in eo casu. Efficaci-
ter inde ostenditur, quia nimis durum & irrationa-
bile, supraque naturæ vires censetur præceptum iu-
dicis seu Inquisitoris obligans confiteri delictum, ex
cuius confeßione mors reo sequitur: ergo &c. P.
Fragosus Tomo 1. Lib. 5. nu. 291. P. Iosephus Al-<marginalia>P. Fragosus</marginalia>
drete de Religiosa disciplina tuenda Lib. 2. Cap. 4.
n. 9. & 10. probabilitatem agnoscit, licet con-
trariam tueatur. P. Gaspar Hurtadus de Iustitia<marginalia>P. Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
& Iure, Tract. de Iudicio forensi Disput. 4. Difficult.
3. asserit meritò hanc sententiam dici probabi-
lem, & proptereà absoluendum reum, qui iuxta
illam fateri renuat veritatem. Iuxta illam, vtpo-
tè grauissimorum Doctorum, quorum aliquos
citat, resoluit Guilielmus Herincx Tomo 3. Tract.<marginalia>Herincx.</marginalia>
2. Disput. 6. n. 51.</P>
<P>  <absatz-nummer>573.</absatz-nummer> Et cùm grauissimi profectò sint, mira-<marginalia>Naldus tur-|piter lapsus.</marginalia>
ri iuuat Antonij Naldi inconsiderantiam, qui in
Quæstionibus practicis verb. Reus, nu. 7. ita scribit:
Nec vllus Claßicus auctor contradicit huic communi
sententiæ præter Petrum Nauarrum (parcen-
dum errori merè typographico, vt qua decet pie-
tate erga doctum Scriptorem vtamur, dum Præ-
ter Petrus habet) Lib. 2. Cap. 4. n. 137. &c. & prop-
tereà non est discedendum à prædicta receptißima
sententia; aliàs enim esset destruere omnia tribuna-
lia Christiani orbis. Sic ille: Tot equidem Do-
ctores Classici pro ea sunt, vt tertia eorum pars
satis superque esset vt illa probabilissima reddere-
tur. Nec proptereà tribunalia omnia Christiani
orbis destruenda, quandoquidem illi probabile
sententia ducuntur: circa quod quid Iuriscon-
sultorum celeberrimus & Theologus etiam sen-
serit Doctor Martinus Nauarrus satis est notum:
optabat siquidem iuramenta huiusmodi tolli, eo
quòd frequenter grauium essent occasio pecca-
torum, & ex eo quòd tribunalia opinionem re-
ceptissimam in hac parte sequantur, vt diximus,<-P>@@

<-P>responderi etiam potest ad id, quod ex reorum
tortura obijcitur: torqueri enim possunt, circa
quod dubitationi locus esse non potest: cum quo
tamen stat licitus euadendi grauiorem p&#x0153;nam
modus, opinionis benignioris amplexu: sicut
licitè confiscantur bona in delictis certæ qualita-
tis, licet apud Doctores probabiles circa eorum
occultationem extent opiniones, & de tortura
loquendo, variæ etiam circa illam opiniones ex-
tant, quarum aliquæ possunt certis tribunalibus
cum speciali obligatione præscribi, & quod plus
est, in p&#x0153;nis capitalibus similis potest forma ser-
uari. Non ergo ex eo capite quidquam est quod
possit obstare.</P>
<Z><A+1>Circa Confessarij obligationem cùm F&#x0153;ni-
tens renuit consuetudinem confiteri &c.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>574.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X impugnatione præfata progreditur<marginalia>Obligatio-|nem ape-|rienit$unclear con-|suetudinem|in p&#x0153;niterit$unclear|negat Ioan-|nes Sancius|ab auctore$unclear|damnatus.</marginalia>
ad sententię alterius probabilitatem fun-
ditus demoliendam, eam vocans falsam & intole-
rabile dogma Ioannis Sancij in Practicis Disputa-
tionibus Disp. 9. n. 6. vbi teste Diana Tract. 7. Resol.
55. asserit quod si p&#x0153;nitens probabiliter credat
Confessarium absolutionem non impensurum, si
fateatur consuetudinem peccandi, potest ęquiuo-
catione vtendo illam negare quod procedit etiam
si credat se obtenturum absolutionem; cùm ad
confitenda bis peccata nullus teneatur, & idem
est de occasione proxima, ineuitabili tamen sine
magno incommodo & scandalo, licet à Confessa-
rio de tali occasione interrogetur. Nec præfata
censura contentus, addit doctrinam hanc peruer-
sam, & prorsus intolerabile&#x0303; esse. Probat ex illicito
æquiuocationum vsu, præsertim in tribunalibus
iustitiæ, & P&#x0153;nitentiæ, in quo Confessarius est iu-
dex, & ita sicut in tribunalibus iustitiæ, iuxta men-
tem interrogantis est iudicis respondendum, ita
etiam in illo: maximè cùm Confessarius non so-
lùm habeat rationem iudicis, sed etiam medici, ad
quem pertinet morbi qualitatem dignoscere, vt
cōgruum possit remedium adhibere. Cùm autem
Sancium citat ex Dianæ testimonio, illum non
vidisse conuincitur, & fortè nec Dianam, quia
Partem, in qua illud extat, non expressit; est autem
Prima, & quidem si Sancium vidisset, & illatio-
nes, quæ ex statuta doctrina elicit, comperisset,
acerbiora forsitan in ipsum fuisset spicula iacu-
latus. Qui & in nouissima Editione sententiam
dictam valde locupletauit, multis & grauibus
pro illa congestis Auctoribus, vt non iam noua
videri debeat, sicut Dianæ visa est, cuius in pa-
renthesi illud (Quod est valde notandum, quia no-
uam.)</P>
<P>  <absatz-nummer>575.</absatz-nummer> Modus ergo dicendi præfatus non vide-<marginalia>Vt queat|modus di-|cendi præfa-|tus sustineri.</marginalia>
tur adeò horridus, vt nostro est visus Auctori, ad
censuras impetu quodam minimè rationabili pro-
peranti, & sustineri posse ex eo fit verosimile,
quod & ratione, & auctoritate non penitus desti-
tuta videatur, & prætereà (quod est considero-
tione dignissimum) quia quæ Auctor dictus cir-
ca occasionem peccati in Disputatione citata, tum
etiam sequenti, quæ sunt satis peculiaria, tradit; à
Pontificijs Censoribus visa & expensa sunt di-
ligenter & accuratè, & vnum ex illis tantùm
censura dignum deprehensum. quod habet Di-
sput. 10. num. 20. de eo, cui concubina nimis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0162.jpg/>
@@1@<SE162>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio 7. & 8. 147
<duolan 2><-P>vtilis esset ad oblectamentum, vulgò Regalo,
quam eijcere non teneatur, si deficiente illa nimis
ægrè ageret vitam, & aliæ epulæ tædio magno
eum afficerent, aliaque famula ad id munus diffi-
cile esset inuenienda. Quia oblectamentum di-
ctis circumstantijs cōsideratum, maioris est æsti-
mationis quàm quodcumque bonum temporale,
ob quod fas erit cuiuis de nouo admittere femi-
nam ad sui famulatum quantumcumque metuat
labendi periculum, si aliam non inueniat paris
qualitatis in illis rebus, quæ sibi sunt maximè vti-
les. Si namque ob hanc caussam iam receptam
expellere non constringitur, eôdem modo & iu-
re, de nouo admittere illam erit concessum. Hæc<marginalia>Quid in eo|proscriptum.</marginalia>
ergo doctrina cùm inter vt minimum scandalo-
sas explosa sit in posteriori SS. Alexandri VII.
Decreto, & assertiones aliæ intactæ relictæ, im-
meritò grauioribus notis inuruntur, & quod
ad rem ipsam attinet, obligationem scilicet ape-
riendi consuetudinem, & vitandi proximam oc-<marginalia>In Thesauro|Tomo 2. Tit.|16. n. 55.</marginalia>
casionem, dixi alibi; nec modo vacat circa ma-
teriam istam, sicut & circa alias, quæ à nostro
Auctore tanguntur per otium digredi, ad alia
properanti. Vide inferiùs n. 592.</P>
<Z>ASSERTIO VII.</Z>
<negEZ><A+1>Ad tormenta, grauiaque damna euitan-
da posse quemlibet sibi falsum crimen
imponere, etiam si secutura eumdem sit
mors.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>576.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic ex P. Tamburino Lib. 6. Cap. 2. §. 2. n.<marginalia>7. Grauissi-|ma Proposi-|tionis, cen-|sura, sed in-|digna.|Cap. Super|eo.</marginalia>
11. quam affirmat Auctor manifestum
errorem continere, & humanæ menti incutere
horrorem. Primum patere ait, quia mendacium
ex natura sua est malum, & nullo bono fine po-
test honestari, vt habetur expressum ab Alexan-
dro VI in Cap. Super eo, de vsuris. Secundum et-
iam, quia sequeretur posse aliquem se occidere
absque iussu Dei speciali: sicut enim qui falso
testimonio alium perimit, seu perimi facit, ho-
micida est: ita qui se ipsum falso testimonio peri-
mit: nam quid refert quòd se ferro vel lingua
perimat, dummodò, ipsum perimat? sed hæc non
vrgent. Non primum, quia asserti præfati patro-
nus non ait mentiri posse, sed per æquiuocatio-
nem illud, sicut & periurium vitandum, vt videri
potest apud eumdem Lib. 9. Cap. 5. §. 6. num. 6.<marginalia>Quæ contra|illam addis|cuntur, debi-|lia. Vnde &|illarobora-|ta.</marginalia>
vbi pro se adducit Bartholomæum à S. Fausto.
Neque secundum, quia nimiùm probat, scilicet
non posse quempiam verum à se patratum scelus
fateri ob tormentorum acerbitatem deuitandam,
quia sic seipsum perimeret: cùm tamen recep-
tissima sententia sit licere illud, pro quo Aucto-
res adducit citatus Scriptor §. illo 6. nu. 5. & est
non obscurum discrimen inter proferentem testi-
monium falsum contra se ipsum, & contra alte-
rum: nam hic alterius vitæ Dominus non est,
sicut est propriæ, vnde hanc propter commoda
multò maioris apud se æstimationis potest peri-
culo exponere, non tamen alienam: sic milita-
re, nauigare &c. ex quo fit non esse dicendum se
occidere in casu nostro. Sicut qui in bello cadit,
aut in nauigatione submergitur, non dicitur se
occidere, quia ibi tantùm permissio quædam est,<-P>@@

<-P>qualis & contingit, cùm membrum secandum
chirurgo offert, aut cùm tabulam cedit fluctuanti
ex affectu charitatis, pelagi futurus ipse ludi-
brium fatale, quod fieri posse graues Scriptores
affirmant videndi apud Dianam Parte 5. Tract. 4.<marginalia>Diana.</marginalia>
Resolut. 18. 29. & 42. & Parte 11. Tract. 6. Re-
solut. 46. Dum ergo firmius aliquid contra asser-
tionem præfatam non adducitur, poterit illa se
sua probabilitate tueri.</P>
<Z>ASSERTIO VIII.</Z>
<negEZ><A+1>Licitum esse absoluto desiderio cupere mor-
tem patris, non vt malum eius, sed
vt bonum cupientis, pinguem scilicet
hæreditatem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>577.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X Lib. 5. Cap. 1. §. 3. n. 29. vbi dicit esse<marginalia>8. Illius|consura.</marginalia>
probabilem, subindeque in praxi tu-
tam, & citat pro ea Castrum Palaum: quam ta-
men non tantùm improbabilem esse ait, sed etiam
intolerabilem, & vix sine animi horrore, & au-
rium tinnitu audiri posse. Si enim id liceat filio,
licebit etiam vxorato mortem vxoris optare, vt
alteram sibi gratiorem ducat; vxor etiam mariti
mortem poterit concupiscere. Quod quidem
dicere audebit nullus, eo quòd istud ex affectu
mechiæ & voluptatis amore procedat. Vnde ne-
que illud prius dici potest. cùm ex affectu auari-
tiæ pullulet, & sit quasi ramusculus illius cupi-
ditatis, quam Apostolus radicem omnium malo-
rum appellat. Sic ille arguit, & in primis P. Tam-<marginalia>P. Tam-|burinus|illius non|inuentor.</marginalia>
burinus id quod est relatum non habet n. 29. sed
32. Deinde absolutè id non affirmat, sed contra
Bonacinam nu. 31. citatum, & secus sentientem
citato n. 32. suis verbis loquentem inducit, nihil
de suo adijciens, & tandem n. 33. post adductum
Auctorem eumdem vti non benè secum cohæ-
rentem. Sic concludit: Ex quibus vides opinionem
Castropalai esse satis probabilem. Sic ille. Non ergo
huius laxitatis inuentor ipse, qui alium est, & sa-
tis doctum in hac facultate secutus, nec sine au-
ctoritate & ratione loquentem, vt videri apud
eumdem potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>578.</absatz-nummer> Et ille quidem desiderium huiusmodi<marginalia>Quomodo$unclear|possit expli-|catione com-|moda susti-|neri.</marginalia>
exponens ita illud moderatur, vt vix dubitari de
veritate talis sententiæ possit, cùm tale sit, vt di-
rectè in hereditatem tendat, & illius potiùs sit,
quàm mortis, vnde ex eo licitum probat sic di-
cens: Ratio est, quia huiusmodi desiderium & gau-
dium de malo proximi, non tam est desiderium &
gaudium de malo illius, quàm de bono inde secuturo.
Sic ille. Quod quidem in filio defiderante here-
ditatem commodè explicari potest. Nam ille de-
siderare licitè valet mortem patris, ita vt suam
ipsius propriam antecedat, quod quidem Ordine
naturæ seruato ita accidere debet, in quo deside-
rio nequit patri displicere, quia & pater ipse idem
debet exoptare. Scit etiam Deum mortis tem-
pus patri constitutum habere, & ita futurum, ex
quo hereditatis est compendium captaturus. Si
ergo id desideret, filiali erga patrem affectu &
reuerentia conseruatis, nihil certè in eo interue-
nit, quod horrorem incutiat, & sine aurium ne-
queat audiri tinnitu, & difficillimum sanè cre-
ditu est tale aliquid in filijs hereditatem expe-
ctantibus non inueniri: vnde & durum satis eos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0163.jpg/>
@@1@<SE163>148 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>ethalis criminis incusare. Itaque talis desiderij
pia illa interpretatio est: Hereditatem desidero; &
quia illa sine patris morte obuenire nequit, placet &
illa mihi, cùm Deo etiam illa placuerit. Huius au-
tem ordinati desiderij argumentum esse potest
dolor ex infelici successu in morte patris, si fortè
illa non naturalis, sed violenta sit, quod quidem
non sine horrore in filij considerationem incurret,
vnde & paratus est pro vita patris vsque ad san-
guinem decertare, quia infaustos huiusmodi suc-
cessus, non tam Deus velle, quàm permittere di-
cendus: etsi aliquando ex peculiari eius proui-
dentia descendant; qui tamen iuxta ordinarium
naturæ cursum non veniunt, vt suffocatio, aut
casus ex alto, vel alia molis ruentis oppressio, ad
permissionem reducuntur, & ita sunt bonis in-
grata filijs infortunia huiusmodi, licet aliàs bonos
sibi effectus inde secutos gratulentur. Non est
autem ratio eadem in exemplo adducto, quia ibi
desiderium ex concupiscentia solum carnalis de-
lectationis exoritur, & non ex honesto fine ma-
trimonij, qui potest cum coniuge in viuis agente
conuenienter obtineri. Vbi & circumstantiæ oc-
currere possunt, quibus stantibus desiderium iam
tale possit honestari.</P>
<Z>ASSERTIO IX.</Z>
<negEZ><A+1>Milites nauales licitè posse ignem inijcere
in puluerem sulphureum, ne nauis in
hostium potestatem integra veniat, vel
ne hostes animosiores fiant ex parta
victoria.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>579.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Roponitur ex P. Tamburino Lib. 6. Cap.<marginalia>9. Contra|SS. Patres|esse asseritur,|& omnes,|Theologos:|quod non ita|esse demon-|stratur.</marginalia>
2. §. 2. n. 8. ducto potissimum auctoritate
P. Lessij idem dicentis. Eam tamen ceteros
Theologos reprobare affirmat Auctor arguens ex
auctoritate D. Thomæ, & prætereà ex Diuis Au-
gustino & Isidoro Pelusiota, & inter SS. Patres
annumerat Firmianum, addens Aristotelem, Se-
necam, & Martialem. Circa quod id resumen-
dum quod n. 577. circa talem modum inuasionis
dicebamus. Ibi enim circa P. Palaum id obieci-
mus, quod circa P. Lessium possumus iure opti-
mo etiam vsurpare. Nouitatem inquam istam, si
ex perni ciosis est, & in Theologia monstrum, in
eum potiùs, ex quo desumpta est, quàm in eum,
qui desumpsit, & eius inuidiam, regerendam.
Quis autem P. Lessium monstrorum auctorem
vnquam somniauit, virum sapientia & sanctitate
percelebrem? Cuius sententiam secuti Syluius
Marchantius, Malderus, P. Fagundez, Bonacina,
Trullench, quos adducit Diana Parte 5. Tract. 4.
Resolut. 26. & Parte 6. Tract. 7. Resolut. 48. quos
& videtur sequi licet priori loco, dum negando
concludit videatur, contrarium complecti signi-
ficet. Sed certè ex ipsa conclusione conuincitur
præfatis assentiri, dum pro negatione in casu<marginalia>Diana.</marginalia>
proposito rationem reddit ex eo quòd Doctores
citati supponunt milites esse necessariò occidendos
ab hostibus, quod in casu dicto non accidit: immò
contrarium moraliter certum est: nam barbari illi
(Turcæ) prædantur vt posteà captiuos vendant, vel
seipsos redimant: quando ergo occidendi sunt,
planè supponitse cum Doctoribus ab eo adductis<-P>@@

<-P>dictamen habere commune. Tenent etiam P.
Gaspar Hurtadus de Iust. & Iure Tract. 1. Disp. 11.
Diffic. 1. §. Secundò licitum. P. Dicastillus Lib. 2.
de Iustitia. Tract. 1. Disput. 10. n. 337. Guilielmus
Herincx Tomo 3. Tract. 2. Disp. 6. nu. 12. Bassæus
Tomo 1. verb. Homicidium 1. n. 7. Cardinalis Lugo
de Iustitia Tomo 1. Disput. 10. nu. 51. & seqq. P.
Bussembaum in Medulla Theologiæ mor. Lib. 3.
Tract. 4. Cap. 1. Dub. 1. n. 1. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>580.</absatz-nummer> Ratio illorum est, quia non est directa<marginalia>Quis dita-|tur directa|homicida.</marginalia>
occisio, quam SS. Patres condemnant: indirecta
autem ex multis caussis potest honestari: vt patet
allatis exemplis, & alijs apud citatos. Sed obijci
potest, nam si quis dicto modo alium occideret,
esset directus homicida, puluerem scilicet tor-
mentarium incendens, & sic eum cogens mori se
committere certò periturum: ergo & in casu
nostro idem dicendum. Verùm hoc non vrget,
quia tunc ex directo affectu erga mortem alte-
rius agitur, quod tamen secus accidit in casu præ-
sentis quæstionis. In cuius resolutione, cùm adeò
firmum adsit ab auctoritate præsidium, & ratio
non leuis assistat, id protulisse, quod ex Auctore
nostro vidimus, sine præcipiti stare non potuit
iudicio, viris semper sapientibus euitando. Seneca
Stoico locutus spiritu homines volens insensibi-
les, neque consequenter, & sibi constans, qui in
Catone Vticensi mortem sibi illatam, ne in ma-
nus veniret hostium, cum horrendis circumstan-
tijs, magno verborum celebrat apparatu Epist. 24.
vbi alia etiam adducit huiusmodi temeritatis ex-<marginalia>Seneca in$unclear|cum citan$unclear-|tem reter$unclear-|quetur.</marginalia>
empla. Item & 82. & Cap. 3. de Prouidentia. Cur
non ergo suo Catoni dixerit quod ex Epist. 70.
præfatus obiectat? Quare suscipis alienæ crudeli-
tatis procurationem? Vtrùm inuides carnifici tuo, an
parcis? & quàm hęc illis consona, quę citata Epist.
24. inter alia protulit, post Catonis, & aliorum
immane facinus celebratum sic locutus: Non in
hoc exemplo hæc nunc congero, vt ingenium exer-
ceam, sed verè aduersus id, quod maximè terribile vi-
detur, exhorter. Facilius autem exhortabor, si osten-
dero non tantùm fortes viros hoc momentum efflandæ
animæ contempsisse, sed quosdam ad alia ignauos in
hac re exæquasse animos fortißimorum. Sic ille, &
eo quidem loco, ex quo contra assertionem pro-
positam verba sibi fauentia Auctor exprompsit.</P>
<Z>ASSERTIO X.
<A+1>Iustè damnatum vt fame pereat, posse
oblatum panem respuere.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>581.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic ex P. Tamburino Lib. 6. Cap. 2. §. 2. n.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
6. contra quem arguit ex D. Thoma 2.
2. q. 69. arti. 4. ad 2. vbi sic reddita ratione con-
cludit: Quia non sumere, esset se ipsum occidere:
& ea etiam ratione, ex naturali inclinatione con-
seruandæ vitæ desumpta, non obstante sententia<marginalia>P. Tambu-|rinus pluret|ex antiquio-|ribus &|modernis in|assertione|secutus.</marginalia>
iudicis, quæ ad hoc non extenditur: neque enim
præcipit vt ille non comedat, cùm nullus ita con-
demnatur, quòd sibi ipsi mortem inferat, sed quòd
ipse mortem patiatur, vt ait S. Doctor. & agendæ
hoc loco grates, quòd à censurarum turbine fue-
rit temperatum, generali monstrositatis inustione
contento, & sententia quidem opposita valde
probabilis est: ea autem quam P. Tamburinus
proponit, & valde etiam probabilis, & communis,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0164.jpg/>
@@1@<SE164>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio 11. & 12. 149
<duolan 2><-P>ac proinde nullum pro ipsa laudauit auctorem.
Tenent ergo P. Gaspar Hurtadus loco nuper addu-
cto §. Quartò, licitum, Bassæus citato n. 7. P. Lessius
Lib. 2. Cap. 9. nu. 29. P. Azor Tomo 3. Lib. 2. Cap. 3.
Quæs. 6. Malderus in 2. 2. Tract. 3. Cap. 1. Dub. 19.
Cardinalis Lugo Disput. 10. citata n. 27. & seqq.<marginalia>Cardinalis|de Lugo|limitatio.</marginalia>
tunc tantùm obligationem admittens quando
continuata sumptione sibi p&#x0153;na mortis penitus
esset euitanda. Diana Parte 5. Tract. 4. Resolut. 41.
& quamplures alij. Ne autem ex antiquioribus
aliquid in hoc negotio, vbi contra nouitates agi-
tur, desiderari possit, succurrunt Maior & Hen-
ricus, quibus meritò accensendus Sotus apud
Dianam & P. Lessium, qui etiam Ludouicum
Lopez adducit, qui ex eo probant, quòd hoc non
sit directè cooperari morti, sed patiendo, sese iu-
stæ sententiæ conformare. Sicut potest Carcere<marginalia>Potest se of-|fire iustè|puniendum.</marginalia>
aperto non exire, immò & se offere iudici, vt ad
aliorum exemplum, in se, quæ commisit delicta
castiget, pro quo Guilielmus Herincx suprà nu.
10. Auctoribus ergo, & quidem minimè con-
temnendis, & ratione non leui quidem obarmata
sententia, meritò potest probabilitatem suam
contra inuasores iniustos defensare.</P>
<Z>ASSERTIO XI.</Z>
<negEZ><A+1>Præceptum charitatis indirectè solùm; &
ratione alterius obligare; quando scili-
cet quis non habet aliam viam, qua se
iustificet.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>582.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X P. Tamburino Lib. 2. Cap. 3. §. 2. n. 2.<marginalia>11. Circa|prædictam|obligatio-|nem variæ|sententiæ.</marginalia>
referente P. Azorium. In quo stupen-
dam quamdam peruersionem asserit; vt quod
Christus disertis verbis primum mandatum esse
pronuntiauit, Doctor Christianus asserere audeat
indirectè solùm, & ratione alterius obligare: iam
enim illud aliud, ratione cuius obligat, erit prius
contra apertam Christi assertionem. Confirmat
ex D. Thoma 2. 2. q. 44. arti. 1. ex cuius discursu<marginalia>D. Thom.</marginalia>
conuincitur charitatem esse finem omnium præ-
ceptorum, & ita sequi necessariò videtur non
posse obligationem eiusdem esse tantùm indire-
ctam, & quia ex eo fieret posse aliquem per to-
tam vitam nullum elicere actum charitatis: quod
Academia Louaniensis ad requisitionem Episco-
pi Gandauensis apertè damnauit. Habemus ergo
P. Tamburinum non fuisse huius laxitatis aucto-
rem, cùm habuerit, quem sequeretur, P. Azo-
rium; & ita hîc dicendum, quod circa nonnullas
alias propositiones remanet adnotatum. Sed non
solus ille dicta in assertione præcessit Tomo 1. Lib.
9. Cap. 4. Quæs. 1. idem enim senser&#x0169;t Mag. Canus<marginalia>Mag. Ca-|nus.</marginalia>
in Relectione de P&#x0153;nitentia Parte 4. §. Secunda pro-
positio, cuius illa sunt verba: Nec peccat mortaliter
qui non diligit Deum, nisi neceßitatis articulus in-
tercedat. Mag. Bañez in citatum Articulum D.<marginalia>Mag.|Bañez.</marginalia>
Thomæ Dub. 1. qui ad tollendos scrupulos, vt ille
ait, ita loquitur: Qui dignè sumit Eucharistiam se-
mel in anno, adimplet simul speciale præceptum cha-
ritatis. Cuius dicendi modi meminerat P. Azo-
rius nomine Auctoris suppresso. Ioannes Sancius
Disput. 1. n. 21. Verricelli, Villalobus, Henriquez,
Augustinianus, & alij apud Amadæum in Propo-
sitionibus ex Tractatu de Charitate, Proposit. 1. &<-P>@@

<-P>apud P. Mendum in statera Dissertat. 1. n. 148. &
seqq. Apud vtrumque Nauarrus in Manuali Lati-
no Cap. 11. nu. 16. vbi pro obligatione solum ne-
cessitatis agnoscit articulum.</P>
<P>  <absatz-nummer>583.</absatz-nummer> Sed cuiuscumque præfata sententia fue-
rit, à SS. Alexandro VII. proscriptione notata
habetur priorisuo Decreto, & est ordine Prima
tenoris sequentis: Homo nullo vnquam vitæ suæ<marginalia>Decretum|Alex. VII.|qua illa pro-|scribitur.</marginalia>
tempore tenetur elicere actum fidei, spei, & charita-
tis ex vi præceptorum diuinorum ad eas virtutes per-
tinentium. Censura eius iam nota ex dictis, scili-
cet vt minimùm esse scandalosam. Excessit ergo
qui dixit esse stupendam quamdam peruersio-<marginalia>Excessus in|censura ci-|tati auctoris.</marginalia>
nem: quo loquendi modo hæresis potuit stupen-
da notari. Et quidem Societatis Scriptores sen-
tentiæ obligationem firmanti communiter ad-
hæserunt, vt videri potest apud Mendum suprà<marginalia>P. Mendus.</marginalia>
n. 141. vbi quamplures ex illis recenset. Circa
tempus autem, in quo vrgeat obligatio inter
Scriptores est non parua dissensio, vt videri po-
test apud P. Azorium Quæs. 1. citata, quod hoc<marginalia>Quid circa|tempus.</marginalia>
discusisse loco intempestiuum accidit, vbi illud
sit dixisse sufficiens, debere Confessarios ad id
p&#x0153;nitentes hortari, dum eos pro obtinenda abso-
lutione disponunt, sic enim illi à scrupulis cir-
ca hoc insurgentibus poterunt in vitæ decursu
liberari.</P>
<Z>ASSERTIO XII.</Z>
<negEZ><A+1>Certum esse iurare sine animo iurandi, si-
ue res sit leuis, siue grauis, non esse
licitum sine caussa, licitum tamen esse
cum caussa.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>584.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic P. Tamburinus Lib. 3. cap. 3. §. 2. n. 1.<marginalia>Iurare sine|animo iu-|randi non|licere, &|oppositum|non esse pro-|babile con-|tendit au-|ctor.</marginalia>
contra quem quoad secundam partem
(nam de prima nulla est difficultas) insurgit Au-
ctor dicens non solùm non esse certam, sed nec
probabilem: quia iurare sine animo iurandi est
intrinsecè & de se malum, vtpotè mendacium,
quod nullo modo honestari potest, ex adducta
aliàs Decretali Alexandri Tertij Cap. super eos de
vsuris. Item quia assumitur Dei nomen in va-
num, sicut blasphemare exterius, ex quocumque
prætextu fiat, & Idolorum cultus: quod exem-
plum adducit Caietanus, vt inde probet non lice-
re Dei testimonium applicare mendacio, & quia,
vt ait P. Suarez Lib. 3. de Iuramento. Cap. 19. n. 1.
talis modus iurandi est valde contrarius principali
fini iuramenti, qui est firmare humana f&#x0153;dera, &
verba: nam ex defectu huius internæ intentionis
multùm videtur eneruari efficacia iuramenti: ex
quo colligit esse grauem obligationem natam ex
intrinseca ratione iuramenti, & reuerentia
Deo debita, ex quo infertur eius obligationem
esse sub peccato mortali, & ita mortalem etiam
ex suo genere transgressionem. Sic ille arguit:<marginalia>Cuius fun-|damenta|non vrgent.</marginalia>
Sed certè non vrgens, quia quæ adducta sunt fa-
cili possunt responsione penitus infirmari. Nam
in primis negatur quod assumitur, & quod addi-
tur de mendacio, quia reuera mendacium non
est quod iuratur, quia neque iuratur, cùm desit
animus iurandi, vt supponitur, & ita superuacua
probatio est ex Alexandri Tertij Decretali P.<marginalia>P. Suarius|ei non fauet.</marginalia>
Suarij doctrina magno illo suo est iudicio dig-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0165.jpg/>
@@1@<SE165>150 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>nissima, & ita iuxta illam in ordinario est modo
agendi procedendum: quando autem subesse
caussa momenti alicuius potest, ij, quorum inte-
rerit, sibi consulant meliori quo potuerint modo:
cùm sciant homines etiam timoratæ conscientiæ
in iuramentis vti prudenti cautela posse. Quod
quidem ferè omnes fateantur necesse est, cùm
apud eos constet interrogatum à iudice non le-
gitimè in caussa procedente non teneri ad iuran-
dum iuxta eius mentem, & ita iurare potest sine
animo iurandi? Pro quo P. Valentia Tomo. 3.<marginalia>Sed multi|eidem ad-|uersantur.</marginalia>
Disput. 6. Quæst. 7. Puncto. 2. circa finem P. Sancius
Lib. 3. in Decalogum Cap. 6. n. 10. & 17. P. Lessius
Lib. 2. Cap. 42. n. 47. Bonacina Tomo. 2. Disput. 4.
Quæst. 11. Puncto. 12. n. 5. §. Secundò sequitur.
P. Palaus Tomo. 3. Disput. 2. de obligatione iuramen-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
ti. Puncto. 2. n. 2. vbi circa casum præsentem ita
loquitur: Ex inuocatione externa diuini testimonij
absque intentione obligationis non nascitur obligatio
exequendi promissum, aut dicendi veritatem vi iura-
menti; sed solùm ob damnum & præiudicium tertij,
& ob scandalum. Sic ille. Vbi ergo neque dam-
num, neque scandalum fuerit, neque peccatum
erit, cùm nulla sit obligatio dicendi veritatem vi
iuramenti, & mendacium possit mentali restri-
ctione vitari, iuxta doctrinam eiusdem. n. 2. qui &
Disput. 1. Puncto. 8. n. 5. Sic ait: Est tamen absque<marginalia>Veniale|quando|caussa non|adest, nul-|lum stante|illa, pecca|tum.|P. Sancius.</marginalia>
dubio peccatum veniale, & graue quando nulla
legitima & honesta caussa fieret, quia est quædam
fictio vim iuramenti eneruans. Hæc ille. Vbi igi-
tur honesta intercedit caussa, nullum est pecca-
tum. Luculentiùs P. Sancius. citato. n. 10. vbi ita
scribit: Si autem interiori animo nolit illa (verba)
ad materiam falsam referre, nec potest ob aliquas rei
circumstantias rationabiliter putari ab alijs velle, vt
inde scandelizentur: sed tantùm iure suo vtens vsur-
pat ea verba ad significandum aliquid aliud interiùs
conceptum, quod verum sit: vel vsurpat ea tantùm
materialiter, nil per illa confirmare volens, non pec-
cat mortaliter, nec applicat iuramentum indebitæ
materiæ. Immò credo nec hunc venialiter peccare,
quia nullum est mendacium, & cogit caussa vti equi-
vocatione, & constabit magis ex statim dicendis. n.
15. Atque idem fatetur Sotus num. præced. allegatus
(scilicet Lib. 8. de Iustitia. q. 1. arti. 7. in solut. ad. 4.
à versu. Ex secundo autem membro) quando iniustè
coactus &c. Citato autem ab ipso. n. 15. probat
absque mendacio iurari posse, ex aliquo addito
mente præconcepto, pro quo & refert quamplu-
res, & ex antiquioribus Angelum & Syluestrum
P. Suarez Lib. 3. Cap. 17. n. 4. vt probabilius statuit,
quoties voluntariè, & absque obligatione, ac sine
aliquo nocumento, aut tertij iniustitia iuratur,
non esse peccatum mortale id sine iurandi inten-
tione præstare, solumquè ibi venialem culpam in-
ueniri. Posse autem etiam illam abesse, si quis
sine animo iurandi exteriùs iuret, cum voluntate
tamen faciendi id, quod verbis exprimit, cuius
verba sunt: Quando verò iuramentum cadit in fa-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ctum, si quis habeat intentionem faciendi, licet non
habeat intentionem promittendi, non peccabit morta-
liter ex vi iuramenti, quia nullum mendacium iurat.
Immò nec veniale peccatum hoc esse videtur ex vi
religionis, quia potest rectißimè fieri iuramentum de
sola assertione futuri operis sine promißione. Sic ille.
Et pro eodem stant qui affirmant, stante iusta
caussa posse licitè vti æquiuocatione, videndi<-P>@@

<-P>præsertim apud P. Sancium & P. Lessium, qui
ex antiquioribus præsertim iam citatum Ange-
lum adducit, Maiorem, & Adrianum. Estque id
satis commune, de quo & ego in Thesauro Tomo.
1. Tit. 4. n. 271. & 272.</P>
<P>  <absatz-nummer>586.</absatz-nummer> Quod cùm ita se habeat, quis non mi-<marginalia>Improbali-|litatis n$unclear|immetuè$unclear|pronuntiua$unclear</marginalia>
retur virum doctum, & in Academia non igno-
bili publicum Professorem, improbabilitatis no-
tam tali sententiæ adeò confidenter inussisse? Sit
quidem ita vt ille vult, P. Tamburinum imme-
ritò secundam illam suæ assertionis partem cer-
tam esse protulisse, an proptereà in sententiam
ipsam exardescere oportuit, & grauissimos æui
vtriusque Scriptores nota præcipiti maculasse?
Certè quidquid ad probabilem desiderari opi-
nionem potest, in præsenti concurrit, vbi graues
adeò Doctores, qui non potuerunt non grauibus
etiam fundamentis permoueri, & quidem P.
Tamburinus meritò dicere potuit id quod de cer-
titudine protulit, si Auctori nostro suum etiam
effatum videri certum potuit, quod à certitudine
multò longiùs distare compertissimum est. Id si-
quidem vocare certum solemus, quod communi
sapientium sensu vt verum receptum est, licet
sint qui contradicant aliqui: vnde & certas ali-
quas opiniones multi affirmant: cum tamen eo
ipso quòd opiniones sunt, certitudine sint omni-
moda destitutæ. Est autem receptissima senten-
tia posse iurari modo dicto quando adest caussa
rationabilis, id quod & aduersantes circa alia ad-
mittunt, saltim cùm quis à iudice, aut ab alio
non legitimè interrogatur, vt videri potest apud
citatos. Quæ autem sit caussa iusta, prolixioris
examinis est, circa quod benè Bonacina suprà.
Vnde & P. Tamburinus hoc pacto ritè proce-
dere potuit, breuitatis amator, vnde non est ea
de caussa adeò acri animaduersione mactandus.</P>
<Z>ASSERTIO XIII.</Z>
<negEZ><A+1>In die festo per duas horas vacare seruili-
bus non esse peccatum mortale, quia est
modicum tempus comparatione. 24. vn-
de si herus quispiam habens duodecim
seruos iniungat eis laborem integri diei,
assignando singulis duas horas successiuè
ac diuisiuè, non peccat mortaliter.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>587.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro hac Assertione affirmat Auctor à<marginalia>13. Contra|quam ex|Sinnichio|auctor.</marginalia>
Sinnichio referri P. Tamburinum, quam
hoc discursu ait egregie ab ipso confutari. Cùm
iuxta D. Augustinum, Stephanum Saulus eorum
manibus lapidasse censeatur, quorum vestimenta
seruabat, vt expeditiùs lapidarent: quis non videat
potiori iure herum illum toto die festo seruiliter
laborare, cuius iussu tot famuli seruiliter labo-
rant? Multò enim magis laborantibus coopera-
tur qui iubet, quàm qui vestimenta custodit: ius-
sio enim primus inter operandi modos recense-
tur. Id ex eo confirmat quòd si quis manda-
ret diuersis famulis modicum quid furari ex sin-
gulis templis vnius prouinciæ vel regni, procul-
dubiò peccaret mortaliter, non solùm in genere
furti, sed etiam sacrilegij, si illa minuta singulo-
rum furta notabilem quantitatem sacrilegè per
partes surreptam conflarent. Cur ergo non pec-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0166.jpg/>
@@1@<SE166>Circa Synopsin nouarum opinionum. Assertio 14. 151
<duolan 2><-P>cet mortaliter herus in nostro casu, quando om-
nes illæ partes in vnum collectæ notabile tem-
poris sacri spatium conflant? Sicut enim res per-
manentes subtrahuntur profanis vsibus, & depu-
tantur diuino cultui per ritualem consecratio-
nem, ita & tempus per festiuitatis indictionem.
Ecce discursum docti illius Scriptoris. Ad quem,<marginalia>Cuius dis-|cursus infir-|matur.</marginalia>
quod ad primum attinet, concedi totum potest,
scilicet herum illum toto die aliquomodò labo-
rare: ex quo consequentia infertur nulla, licet
subintelligi illa possit? Ergo peccat mortaliter:
quæ tamen neganda, quia laborare illo modo
peccatum mortale non est, cùm ex laborantibus
nullus peccet mortaliter, quod restabat proban-
dum. Ad confirmationem dici potest ex materia
furti non bene argui ad materias alias, & ita ne-
que ad præsentem, ob damnum inquam, quod
infertur proximo. Vnde qui furatur diuersis die-<marginalia>In surtis di-|uersa ratio.</marginalia>
bus quantitatem per minuta furta, quæ simul
sumpta ad mortale sit peccatum sufficiens, mor-
taliter peccat, iuxta communissimam sententiam;
& tamen, nequit similiter argui in ieiunio, horis
Canonicis, & precibus alijs ex voto debitis.</P>
<P>  <absatz-nummer>588.</absatz-nummer> Iam quod ad sententiæ huius Auctorem<marginalia>Alij præter|P. Tambu-|tinum sen-|tentiæ pro-|posita desen-|sores.</marginalia>
attinet, non erat cur P. Tamburinus vti talis tra-
ducendus assumeretur, cùm ante illum alij eam
fuerint complexi, & in lucem publicam vti sibi
prorsus verosimilem emiserint, scilicet Bonaci-
na Tomo. 2. Disput. 5. de 3. Decalogi præcepto. Quæst.
vnica. Puncto. 3. n. 4. Diana Parte. 3. Tract. 5. Reso-
lut. 8. P. Pellizarius Tomo. 1. Tract. 5. Cap. 4. n. 8.
P. Thomas Sancius Lib. 1. in Decalogum. Cap. 4.
n. 12. quos secutus est P. Tamburinus Lib. 4. in
Decal. Cap. 3. §. 2. n. 2. ab Auctore nostro non vi-
sus, quia inuisus, vnde è Sinnichio extractum,
quod suis monstris aggregaret. Habet ergo ab<marginalia>Pro ea ratio.</marginalia>
auctoritate sententia hæc, quod sufficere ad pro-
babilitatem possit, sicut ex ratione; quia peccare
nequit mortaliter qui cooperetur peccato, nisi
tale peccatum mortale sit, quale non esse in casu
præsenti supponitur, & quidem si iuxta mate-
riam furti philosophandum est, sequitur famu-
lum, qui primo laboranti in labore succedit cum
excessu iam temporis, in quo continuatio respe-
ctu vnius mortalis esset, mortaliter peccare, sicut
peccat qui quantitati ad mortale non sufficienti
aliàm furando superaddit, quia damnum notabile
ab alio inceptum conflatur. Quod tamen contra
suppositum quæstionis est, omnes scilicet famu-<marginalia>Peculiaris|abseruatio.</marginalia>
los venialiter tantùm peccare. Addo dici con-
gruentissimè posse herum tota die non laborare:
nam ea, quæ iussu heri fiunt à famulis, talia non
sunt, vt dici possint herum illa efficere, licet eius
iussione fiant. Neque enim dici potest herum
verrere domum, sternere lectum, condire cibos,
mundare stabulum, & generaliter, servire: &
sic tantùm dici poterit ad prædicta suo imperio
concurrere, & consequenter in nostro casu coo-
perari ad totius diei laborem, qui venialis cum
sit, venialiter tantùm & ipse delinquet, Saulus
Stephanum omnium lapidantium manibus dici-
tur lapidasse, dum custodiebat vestimenta, quia
actio illa talis erat, quæ & ipsi posset attribui, &
ad quam ipse non morali solùm influxu, sed phy-
sico etiam posset, vt vnus è populo, in eum,
quem blasphemum inuidia inimicorum procla-
mauerat, insurgente.</P>@@

<Z>ASSERTIO XIV.</Z>
<negEZ><A+1>Famulum, quisubmißis humeris scienter
adiuvat herum suum ascendentem per
fenestram ad stuprandam virginem,
& multoties eidem inseruit deferendo
scalam, aperiendo ianuam, non peccare
mortaliter, si id faciat metu notabilis
detrimenti, vt ne à domino malè tra-
ctetur, ne toruis oculis aspiciatur, ne do-
mo expellatur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>589.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Inc incipit §. 3. titulo illo: Alia probabi-<marginalia>14. Impro-|babilis asser-|tio iuxta|eumdem.|Pro quoar-|guit.</marginalia>
litatum monstra confutantur, & pro as-
sertione citata refert P. Castrum Palaum, Meru-
lam, P. Hurtadum, & alios apud Dianam, quibus
subscribere ait P. Tamburinum Lib. 5. Cap. 1. §. 4.
n. 19. Quam sententiam ait esse improbabilem,
suffragante Mercoro. Primò, quia similiter fa-
mulus nec peccaret iuvans in homicidio aut fur-
to. Secundò, quia aut cooperari stupro non est
intrinsecè malum, aut reuera tale est. Si Primum;
ergo etiam si non timeretur de damno, posset
cooperari. Si Secundum, id licitè non potest,
etiam si mors immineat. Tertiò, quia ex eo se-
queretur Deum posse prædeterminare ad mate-
riale peccati, & ita immeritò sic sentientes con-
tra Thomistas depugnant circa rem istam, cùm
multo meliùs Deus possit motione physica ad
substantiam actionis concurrere, absque eo quòd
concurrat ad deformitatem, quæ ei ex coopera-
tione caussæ secundæ accidit. Certè cùm con-
cursus caussæ secundæ non sit præcisivus, nec ita
uniuersalis, sicut concursus caussæ primæ; si iste
non possit attingere substantiam actus mali abs-
que eo quòd se extendat ad eius malitiam, à for-
tiori ille id præstare non poterit.</P>
<P>  <absatz-nummer>590.</absatz-nummer> Ac hæc responderi potest non minus o-<marginalia>Obiectionum|solutio.</marginalia>
perosè. Ad Primum in homicidio & furto nihil
esse indifferens, siquidem ipsa occisio, & furtiua
subreptio actiones ex se malæ sunt; & ita simili-
ter accideret si famulus iuvaret herum in ipsa a-
ctione venerea, quod neutiquam admittendum:
vt si feminam resistentem vi aut blanditijs obse-
quentem redderet: & similiter si surripienti sur-
reptor accederet, & quæ surripuissent exporta-
ret. Per quod ad Secundum patet responsio: di-
cimus enim stuprum esse ex se intrinsecè malum,
& ita ad illud non posse immediatum præstari
concursum, quod secus accidit in ijs, quæ indiffe-
rentia sunt, & actionem illam turpem antece-
dunt. Ex quo etiam patet solutio ad Tertium,
quia prædeterminatio physica ad materiale pec-
cati ad substantiam ipsius operis spectat, cum quo
est malitia hîc & nunc necessaria connexa: vnde
retorqueri potest argumentum, quidquid sit de
vniuersali ratione caussæ, quia neque ratione ta-
lis vniuersitatis stare potest concursus iste, qui
debet esse omnino indifferens, & quidem respe-
ctu Dei magis repugnans, quia & magis indecens
ob infinitam eius sanctitatem, vt dicere meritò
cum summo possimus vate: Quoniam non Deus
volens iniquitatem tu es. Psal. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>591.</absatz-nummer> Et hæc quidem probabilitatem ab in-<marginalia>Ab auctori-|tate præci-|puum.</marginalia>
trinseco sententiæ dictæ videntur ostendere, quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0167.jpg/>
@@1@<SE167>152 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>ab auctoritate illam etiam comparauit; sunt enim
complures eidem adstipulantes, nec solicitati, in
quibus Merula dicitur, qui sibi & alijs Merolla
est; sed plures alij videndi apud Dianam Parte. 3.
Tract. 5. Resolut. 36. & Tract, 6. Resolut. 46. Parte.
5. Tract. 7. Resolut. 27. 28. & 29. & Parte. 7. Tract.
7. Resolut. 51. & 56. Et apud Leandrum à Mur-
cia in Disquisitionibus moralibus Lib. 2. Disput. 4.
Resolut. 24. n. 5. cum eisdem sentientem. Licet
autem nonnulli à Diana adducti absolutè id non
probent, probabilitatem tamen agnoscunt. Nec
contemnenda circa hoc Nauarri magno in pretio<marginalia>Quantæ|Nauarrus</marginalia>
habita semper auctoritas, qui Lib. 5. Consiliorum
in. 2. editione. Consil. 5. de P&#x0153;nitentia circa finem,
licere quod in Propositione assumitur, arbitra-
tur. De quo & dictum à nobis suprà contenden-
tibus non esse deproperandas censuras, & non
posse id quemquam vsurpare sibi, quod altioris
est tribunalis, vt à SS. Alexandro VII. dictum in
Decreto citato contra Sorbonicam facultatem.
Hoc quidem loco improbabilitas tantùm obie-
cta, sed quia non probata sententia dicta, quæ
quidem multis sincerius etiam agentibus non
placet, in suæ est probabilitatis statu pacifico re-
linquenda, dum Sedi Apostolicæ aliter non fue-
rit visum ordinare. Neque Alexandro è viuis,
(heu) sublato, in successoribus stabiliendæ veri-
tatis zelus in materia momenti tanti dormi-
tabit.</P>
<Z>ASSERTIO XV.</Z>
<negEZ><A+1>Licitum esse procurare aborsum ante ani-
mationem f&#x0153;tus, vt consulatur vitæ vel
honori puellæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>592.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Imisso interim P. Tamburino ad Pro-<marginalia>15. Singula-|rem pro ea|Trullench|sugillat au|ctorem, &|impiam asse-|rit.</marginalia>
positiones alias gradum extendit Au-
ctor, in quibus graues pungit & exacerbat Scri-
ptores, incipiens ab Ægidio Trullench præfatæ
defensore. Tomo. 2. in præcepta Decalogi Lib. 5. Cap.
1. Dub. 4. pro quo & alios quatuor referri ait à
Salmanticensibus Tractatu de peccatis Disput. 10.
Dub. 6. §. 3. n. 223. Oppositum affirmat tenere
omnes alios Theologos & Canonistas, & ex eo
probat quia est contra quintum Decalogi præce-
ptum, & morale homicidium, dum iniquè impe-
ditur hominis vita, pro quo & adducit Tertul-
lianum, Maiustium Fælicem, & Diuos Ambro-
sium, Augustinum, & Hieronymum, ac Conci-
lium Ancyranum, concludens esse impiam asser-
tionem, ex qua fieret vix vllam abortionis Pro-
curationem esse culpandam, cùm vix vnquam
infamiæ periculum possit abesse. Tenent tamen<marginalia>Sed sunt alij|eius asserto-|res.</marginalia>
illam Torreblanca, Zambellus, Bordonus, & qui-
dam alij apud Dianam Parte. 3. Tract. 5. Resolut.
11. & Parte. 5. Tract. 14. Resolut. 90. & Parte. 6.
Tract. 8. Resolut. 37. & Parte. 7. Tract. 5. Resolut.
32. vbi eam censet improbabilem, & citata Reso-<marginalia>Dianæ est|improbabi-|lis, qui &|dubius circa|damnatio-|nem.</marginalia>
lut. 37. ita etiam sentientem adducit Mag. Candi-
dum, & auditum à se addit in Congregatione
S. Officij fuisse damnatam, quamuis de hoc du-
bius. Ibidem autem pro eius probabilitate patro-
cinium exhibentem inducit Lezanam & Trul-
lench suis verbis loquentem: pro qua & Lean-
der à Murcia suprà Disput. 5. Resolut. 31. n. 14. &<-P>@@

<-P>24. Vnde Trullench non debuit vti absolutus
assertor ab Auctore nostro pronuntiari. Si quid
autem probabilitatis habet, id in vitæ tantum ad-<marginalia>Ob timorem|infamiæ|numquàm|licet.</marginalia>
mittendum periculo, non infamiæ, cui se sciens
& volens exposuit, non adeò de famæ tuitione
solicita, dum facinus perpetraret, secus de vita:
credibile enim est de illa non cogitasse, & est sa-
nè durissimum cum eo discrimine inanimatum
velle conceptum inviolabiliter conseruare, & qui
ita censuerint, & se probabiliter sentire putaue-
rint ad auctoritates indicatas dicere possunt illos
de hoc singulari non fuisse locutos articulo, eo-
rum pronuntiato generaliter deferendo: sicut
absolutè affirmant illi non esse licitum innocen-
tem occidi; & tamen sunt casus aliqui, in qui-
bus id licere communiter Auctores fatentur, vt
aliquando in bello, in fugiente ad saluandam vi-
tam, cui in via interpositus infans, & sic alij. Ge-
neralis ergo doctrina peculiares non semper euen-
tus comprehendit.</P>
<Z>ASSERTIO XVI.</Z>
<negEZ><A+1>Concubinarium non teneri domo pellere
concubinam, sed polliceri solum se non
deinceps cum ea peccaturum, quando ea
relicta vitam transigeret tristius.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>593.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro hac adducit Ioannem Sancium in<marginalia>16. A Loua-|niensi Aca-|demia re-|iecta.</marginalia>
Selectis Disput. 10. n. 20. apud Dianam
Parte. 5. Tract. 19. Resolut. 108. cuius & profert
verba, addens iudicium Doctorum Louanien-
sium, iuxta quos, Sicut Epicureorum placitis vide-
tur consona, ita & Christianorum regulis videtur
aduersa. Vnde & similem aliam proscriptam sub-
dit ab Academia Louaniensi vt falsam, perni cio-
sam, & temerariam, hanc scilicet: Licitum est
quærere directè peccandi occasionem proximam pro
bono spirituali vel temporali nostro, vel proximi. Sed
habemus circa hos firmiorem pontificium ser-
monem in decreto 2. SS. Alexandri VII. dam-<marginalia>Et ab Ale-|xandro VII|proscripta.</marginalia>
nabilium propositionum: est enim inter il-
las. 41. de qua & nos in Thesauro Tomo. 2. Tit. 16.
n. 55. & suprà. n. 575. cui & primæ censura com-
munis congruit, quòd scilicet sit vt minimùm
scandalosa reuera enim multorum & magnorum
scandalorum esse occasio potest: quòd scilicet
multi illo carnali inducti dictamine in salebra hę-
reant viscosissimi pellicatus, & ita etiam in dam-
nationis æternæ periculo manifesto. Placuit id<marginalia>Ioannis|Sancij com-|mendati.</marginalia>
viro docto, sed in doctis etiam sui esse lapsus pos-
sunt, & verò etiam solent, quod à D. Hieronymo
dictum Epist. 65. de Origene agente, & Horatia-
num sat tritum vsurpante prouerbium: Quòd si<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
quis (inquit) Iudas Zelotes opposuerit nobis errores
eius, audiat liberè: Interdum magnus dormitat Ho-
merus. Verùm opere in magno fas est obrepere som-
num. Sic ille. Fuit Ioannes Sancius vir Opere vno
multis celebrior, qui vulgatis opusculis plurimis
laudem publicam honestis conati sunt titulis au-
cupari. De quo sic quinque nobiles Antuerpien-
ses eiusdem ciuitatis Episcopi: Quod felicißimis
Ioannis Sancij lucubrationibus circa Sacramentorum
administrationem elaboratum, doctorum omnium
plausum, ac fauentem pollicem toto orbe Christiano
promeruit. Hæc ille. Si quid ergo somni in illo
obrepsit, Pontificia iam adhibita cautione, inge-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0168.jpg/>
@@1@<SE168>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio 17. 153
<duolan 2><-P>nuè condonandum. Conatur autem Leander à
Murcia Lib. 2. Resolut. 12. nu. 3. illius sententiam<marginalia>Murcia vt|Sancium|conetur ex-|plicare.</marginalia>
ad commodum sensum adducere ei vt scilicet
oblectamenti nomine rem valde vtilem intelle-
xerit: qua vtilitate stante, sunt qui censeant li-
cere talia non contemnendi Scriptores apud
eumdem; quibus tamen ille se præstat aduersum
num. 5. & seqq.</P>
<Z>ASSERTIO XVII.</Z>
<negEZ><A+1>Copulam cum coniugata consentiente ma-
rito non esse adulterium; adeoque suffi-
ficere in Confeßione dicere fuisse forni-
catum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>593.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Anc Assertionem ex nouis Casuistis,<marginalia>17. A Loua-|niensibus re-|legata Pro|qua argui-|tur.</marginalia>
nullo signato, proponit, & esse tertiam
ait ex septemdecim, quas Anno 1653. ad instan-
tiam Archiepiscopi Mechliniensis Academia Lo-
uaniensis censurauit, atque vt falsam & erroneam
proscripsit. Arguit contra illam ex D. Pauli sen-<marginalia>Rom. 7. v. 3.</marginalia>
tentia Rom. 7. sic concludentis: Igitur viuente
viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro. Item<marginalia>D. Thom.</marginalia>
ex ipso adulterij nomine: nam, vt ait D. Thomas
2. 2. q. 154. arti. 8. Adulterium, sicut ipsum nomen
sonat, est accessus ad alienum thorum: quod qui-
dem stat etiam consentiente marito. Prætereà,
quia Gnosticorum adulteria sic possent excusari:
nam teste D. Epiphanio hæresi 26. apud ipsos post
opipara conuiuia feminæ præcipientibus maritis
misceri extraneis solebant. Sed hæc parùm vr-
gent. Ad Primum, Apostolus de ordinaria lege<marginalia>Sed fit satis|argumentis|informis.</marginalia>
matrimonij loquitur, nec casum specialissimum
sua illatione complectitur. Et agit quidem de fir-
mitate matrimonij, vt non liceat viuente coniu-
ge, alteri per coniugium copulari. Vnde ait, Si
fuerit cum alio viro, id est, marito: vnde ad insti-
tutum Apostoli non conducebat ad casum præ-
sentem, vtpotè ad illud minimè necessarium, do-
ctrinam prædictam deriuare. Ad Secundum simi-
liter dicendum, iuxta ordinarium vsum fuisse
nomen appositum, nec semper nomina ad om-
nem se vsum extendunt: sic fornicatio sic dicta,
quia sub fornicibus huius erat turpitudinis exer-
citium. Ad Tertium, si Gnosti ci id faciebant, ex
ea parte excusabiles quidem quantùm ad iniu-
stitiam flagitij, sed inexcusabiles, quia illud mul-
tiplici malitia condiebant, credentes id esse lici-
tum, peruersissima hæresi, vxores præcepto ad
illud vrgentes, vnde & grauissimi scandali aucto-
res: erat insuper reciproca inter eos commixtio,
ex quo filiorum incerta conditio, nullo eorum
verum parentem valente cognoscere &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>594.</absatz-nummer> Et hæc quidem vt ex ijs appareat quàm<marginalia>Cr$unclearnsentiente|marito nul-|la est iniu-|stitia.</marginalia>
sint robusta fundamenta, quæ citatus pro senten-
tia contraria propositæ eum ad censuras adeò
acerbas permouerunt. Vbi in primis statuendum
est quando beneplacitum mariti intercedit, vxo-
ris consortium carnale cum extraneo non conti-
nere rationem iniustitiæ, ex regula iuris notissi-
ma, Scienti & volenti non fit iniuria. Quam in
casu præsenti habere locum, & propterea mari-
tum non posse vxorem dimittere, sicut potest
absolutè adulteram, facto diuortio, tenent quam-
plurimi Doctores Theologi & Iurisperiti, quos<-P>@@

<-P>adducit & sequitur P. Thomas Sancius Lib. 10.
de Matrimonio Disput. 5. nu. 4. vnde ex hac parte
nequit sententia dicta censuris quibuslibet infa-
mari. In quo quidem sunt qui aliter sentiant, eo<marginalia>Secus aliqui|seutiunt.</marginalia>
quòd arbitrentur coniuges non posse iuri suo
cedere, quia talis iuris non sunt domini, vtpotè
quod essentialiter annexum sit contractui matri-
moniali, in quo traduntur corpora coniugum, &
naturaliter nascitur obligatio seruandi fidem ad
inuicem; & hanc obligationem vtpotè natura-
lem matrimonio, neuter coniugum potest vlla
ratione sua voluntate aut consensu ab se abijcere,
quia non competit ipsi in ordine ad priuatum bo-
num, sed ratione status, qui est communis. Sic
ex communi Doctorum responsione, quos addu-
cit in margine Eligius Bassæus Tomo 1. verb. Adul-<marginalia>Vindicantur|aliqui ab ea|assortione.</marginalia>
terium n. 1. §. Petes, & seq. Sed certè non omnes
illi ita sentiunt: nam P. Thomas Sancius Lib. 9.
Disput 15. vbi eum citat, nihil de tali habet quæ-
stione: quid autem sentiat iam vidimus. Bonacina
multam iniustitiæ mentionem facit; sed ex indis-
solubilitate matrimonij arguit Tomo 1. Quæst. 4. de
Matrim. Puncto 15. n. 3. citat autem P. Filliucium
Tract. 29. n. 84. vbi aliā dicit adducere rationem,
ex quo videtur eam probare: ibi autem citatus
Pater expressè ait non esse in casu nostro pro-
priam iniustitiæ rationem, respectu coniugis, sed
iniuriam fieri statui. Allegat etiam P. Lessium
Lib. 4. Cap. 4. Dubit. 10. vbi nihil ad rem, cum sit
de gradibus humilitatis Libro tamen 2. Cap. 7. nu.
12. vers. Dixi, expresse ait non fieri propriè in-
iustitiam, aut iniuriam coniugi, sed peccari con-
tra legem matrimonij. Sayrus in Claui regia Lib. 8.
Cap. 3. nihil ad rem attinens proponit: sicut nec
P. Azorius Tomo 3. Lib. 3. Cap. 7. Omitto nonnullos
alios: ex quo apparet id, quod Bassæus asserit,
non esse iuxta eius testimonium, cùm veritati
non consonet, accipiendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>395.</absatz-nummer> Aliter ergo philosophandum est, ex eo<marginalia>Ex lege ma-|trimonij so-|lidior rateo.</marginalia>
scilicet, quòd quamuis coniugi consentienti non
fiat iniuria, vt vidimus, fit tamen contra legem
matrimonij, vt citati tradunt: pro quo & P. Tho-
mas Sancius Lib. 1. Disput. 2. nu. 9. qui benè id ex-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
plicat ex eo quòd turpis illa commixtio oppona-
tur bono fidei matrimonij, quod ex tribus in eo
repertis est vnum, iuxta receptam ex D. Augu-<marginalia>D. August.</marginalia>
stino doctrinam de Genesi ad litteram. Lib. 9. Cap.
7. & contra Iulianum Lib. 5. Cap. 2. Tomo 7. &
D. Thomæ in 4. quæst. 26. arti. 2. quod & habe-
tur in supplemento 3. p. q. 49. arti. 2. vnde & addit
circumstantiam istam, in Confessione aperiendam
necessariò: planè indicans esse adulterij, quod vt
tale nouam in genere luxuriæ speciem constituit,
iuxta omnes. Cui communi resolutioni perpauci
illi se opponunt, de quibus suprà: quia stante be-
neplacito dicto, propria ratio adulterij deficit: ex
eo autem quòd aliquo modo contra bonum fidei
debitæ fiat, erit ad summum circumstantia ag-
grauans, pro qua, sicut & pro alijs, non est obli-
gatio in Confessione, iuxta receptissimam sen-
tentiam, quæ D. Thoma auctore triumphat; licet<marginalia>Esse tantum|circumstan-|tiam aggra-|uantem quæ|videantur|probare.</marginalia>
opposita multis & magnis arrideat Auctoribus,
habeatque satis solida fundamenta, & esse quidem
talem vt speciem non mutet, ex eo probari po-
test, quia fides, quæ vt bonum matrimonij consti-
tuitur, & contra quam solùm esse potest turpitu-
do dicta, quæ cadit supra fornicationem, princi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0169.jpg/>
@@1@<SE169>154 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>paliter respicit obligationem circa maritum, &
ita iustitiam, vt docet D. Thomas arti. 2. citato<marginalia>Thom.</marginalia>
ad 5. verbis illis: Fides nominatur, quæ ponitur
pars iustitiæ. Atqui hæc non violatur, vt vidimus;
ergo neque mortalis culpa in eo est ratione di-
uersæ speciei. Maior & Minor videntur consta-
re, & Consequentia ostenditur: quia diuersitas
specifica ex eo solùm stare potest in actibus pra-
uis, quòd oppositionem directam habent cum
bono, quo priuant secundùm illius principalem
& propriam rationem: si enim talis non sit, erit
tantùm aliqualis, & secundùm quid. Hinc cen-
sent docti Scriptores delectationem morosam cir-
ca personam coniugatam non habere malitiam
adulterij, quia licet pro obiecto habeat illam, ca-
ret tamen efficacia, quæ ad violationem alieni
thori protenditur; qui licet aliqualiter violari
videatur morosis affectibus, non ita tamen vt cir-
cumstantiam specie distinctam inducat, & ita
neque in Confessione necessariò aperiendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>596.</absatz-nummer> Propter hæc videri posset sententa Re-<marginalia>Nihil oppo-|ni, vt cen-|sura graui|debeat sen-|tentia propo|sita detur-|pari.</marginalia>
centiorum, de qua agimus, non penitus impro-
babilis, & ita non digna grauissima illa censura,
vt non solùm falsa, sed etiam erronea debeat æsti-
mari. Vt enim erronea dici deberet, opus esset
vt ex aliqua veritate de fide immediatè deduce-
retur, iuxta magis exactam explicationem cen-
suræ huius: quod tamen in præsenti non accidit.
Quod enim principium illud? Matrimonium
scilicet esse Sacramentum, contractum vnius
cum vna, indissolubilem, cum mutua obligatione
reddendi debitum? Non equidem, quia ex nullo
ex his, quæ sunt de fide, id sequitur vt veritas ex-
plorata: ergo assertio dicta erronea non est,
quidquid voluerint Louanienses: sic enim & Sor-<marginalia>Quid de|Louanien-|sium iudicio.</marginalia>
bonicorum censuras Pontificia censura reiecit,
quia vim Concilij non habent, & contra doctos
sua est etiam doctis sentiendi facultas. Cùm aliàs
Louaniensis Censura expostulante Antistite Me-
chliniensi prodierit, de quo grandis sermo apud
Illustrissimum Caramuelem integro volumine;
in qua tamen caussa me non interpono, cùm di-
cere illi possint: Quis te constituit iudicem super
nos? Lucæ. 12. v. 14.</P>
<Z>ASSERTIO XVIII.</Z>
<negEZ><A+1>Comedere & bibere vsque ad satietatem
absque neceßitate ob solam voluptatem,
nullum esse peccatum: quia licitè potest
appetitus naturalis suis actibus frui.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>597.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro hac adducitur P. Escobarius Tract. 2.<marginalia>18. Contra|eam argui-|tur.</marginalia>
Examine. 2. n. 102. pro eâde&#x0303; referens Io-
annem Sancium. Contra quem arguit ex eo quòd
delectationes sensibiles non sunt expetibiles ab
homine, nisi sub ratione honesti, cuius sunt illece-
bra, & velut condimentum, vt sic conseruationi
indi vidui faciliùs consulatur: in quo quidem à
brutis differt, quæ delectationem primariò &
principaliter intendunt: quòd si per se intendan-
tur, more brutorum agitur, in quo inordinatio
vitiosa est, vt D. Augustinus, D. Thomas, &
Seneca eleganter prosequuntur, & huic assertioni
nullam grauiorem notam importat, eam de fal-
sitate coarguisse contentus, quam constare ait ex
proposito breuiter fundamento. Quod tamen<-P>@@

<-P>non vrgere vt ipse existimat, ex eo ostendi po-<marginalia>Sed abiecta|non vrgent,|quia & con-|tra actus in-|differentes in|indiuidus|militant, qui|& rationa-|les esse pos-|sunt.</marginalia>
test, quia militat etiam contra actus indifferentes
in indiuiduo, quos dari posse probabilissima sen-
tentia firmat, licet opposita ab auctoritate &
ratione grauibus etiam gaudeat firmamentis. Ne-
gatur ergo quod assumitur, scilicet delectationes
sensuum non esse ab homine appetibiles nisi sub
ratione honesti: neque proptereà homines vt bru-
ta operantur, quia in ipso appetitionis modo vt
rationabilis procedit, quia operans secundùm
rationem, liberè inquam, & cauendo ne in pro-
secutione operationum talium peccatum miscea-
tur. Vnde in eo dici potest interuenire rationem
aliquam honestatis, dum cauetur ne subintret id
quod est directè & expressè honestati contra-
rium, & hoc est quod secundùm doctrinam Pa-
trum semper est citantiùs obseruandum, licet
frequentiùs ad id, quod est perfectius, exhorten-
tur: & tunc contingit, cùm finis honestus sensi-
bili oblectationi præfigitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>598.</absatz-nummer> Iam quod ad Auctorem attinet, P. Escobar<marginalia>Patri Esco-|bar falsò|adscripta.</marginalia>
citato loco nihil habet, ex quo Propositio dicta
illi possit adscribi, quia neque numerus talis in
eo Tractatu est. In alijs etiam dum quæritur, si
fortè typographicus error irrepsit, nihil etiam
comparet. Nam in Tractatu. 1. de ieiunio Ecclesi-
astico agitur, vbi nec verbum. Tractatu item. 7.
de impedimentis matrimonij non dirimentibus
est tantùm sermo, nec prætereà talis occurrit
numerus. Tractatu autem. 2. Cap. 5. vbi de peccato
gulæ disserit, & opportunus pro quæstione huius-
modi locus suppetebat, nihil item: nisi fortè ex
ijs, quæ habet §. Quodnam peccatum, velit aliquis
id deduci; dum rogans quodnam peccatum sit
gula, sic respondet: Ex genere suo veniale, etiamsi<marginalia>P. Escoba-|rij verba.</marginalia>
absque vtilitate se quis cibo & potu vsque ad vomi-
tum ingurgitet: nisi ex huiusmodi vomitione grauia
saluti incommoda oriantur. Quando ergo ingur-<marginalia>Gula ex su|genere ve-|niale pecca-|tum,</marginalia>
gitatio talis non est, videtur sentire neque ve-
niale esse peccatum. Sed consequentia non est
legitima, cùm oppositum potiùs inferendum vi-
deatur: quandoquidem gulæ peccatum esse ve-
niale dicitur, sed grauius dum talis habetur ex-
cessus, intra genus tamen venialis. Sed quidquid
de hoc sit, nec citatio est fidelis, nec allegatio
Ioannis Sancij vera: neque prætereà lecti illi, sed
ex fide qualicumque turbulenter inpugnati.</P>
<P>  <absatz-nummer>599.</absatz-nummer> Nec tamen negamus apud Ioannem San-<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
cium doctrinam prædictam extare Disput. 2. n.
14. ea limitatione addita: Dummodò nociuum non
sit. Pro quo Ioannem Maiorem adducit in. 4.
dist. 31. q. vnica Conclus. 7. quod & non contem-
nendis roborat fundamentis: Ioannes autem Maior<marginalia>Ioannes|Maior.</marginalia>
ex nouellis non est laxitatum damnabilium archi-
tectis. Et quidem sente&#x0303;tiæ huius probabilitate sta-
bilita, innumera peccata venialia excusari poss&#x0169;t,
cùm delectationes sensuum, in quibus nullum
corpori nocumentum emergit, frequentissimæ
sint, non solùm in ijs, quæ ad sensum gustus<marginalia>Quæ com-|moda in a-|ctione dicta.</marginalia>
pertinent, sed etiam in alijs, dum videntur pul-
chra, sine peccati offendiculo, audiuntur harmo-
nica, odorifera percipiuntur, tractantur blanda,
sinceræ tantummodò intuitu voluptatis. Quod
quidem in communi videtur fidelium persuasio-
ne defixum, etiam si de virtute sint non vulgari-
ter soliciti: neque enim de talibus se in Confes-
sione, vti de peccatis accusant.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0170.jpg/>
@@1@<SE170>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio. 19. 155
<duolan 2><Z><A+1>Circa delectationem in vsu coniugali.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>599.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X prædicta Propositione ad aliam tran-<marginalia>Sine veniali|peccato stare|pesse ob so-|lam delecta-|tionem iux-|ta plures|Scriptores,|antiquos &|Neotericos.</marginalia>
sit, quam sufficienter confutatam exi-
stimat ex illius sola relatione: & pro ea citat Io-
annem Sancium Disput. 23. n. 25. Vbi docet finem
solius delectationis in coniugatis ne veniale qui-
dem esse peccatum: Si enim peccatum est actio-
nes ad indiuidui conseruationem spectantes ob
finem solius delectationis elicere, etiam pecca-
tum veniale erit in coniugatis actum ad speciei
propagationem ordinatum ob solam delectatio-
nem exercere: quod est conforme doctrinæ D.
Augustini, D. Gregorij Magni, & Doctoris An-
gelici, quorum verba producit. Sed tot sunt ex
antiquis apud ipsum Sancium, & Sancium alte-
rum videndi Lib. 9. de Matrimonio. Disput. 11. n. 2.
qui præfatæ sententiæ adstipulantur, vt de illa id
dicere meritò iuvet quod de antecedenti protuli-
mus; non esse inquam nouellorum Casuistarum
inuentum: quam & multi grauesque Scriptores
ex Recentioribus amplectuntur, & per quam, vt<marginalia>Que vtilitas|sententis|huius.</marginalia>
nuper etiam dicebam, ab innumeris possunt con-
iuges venialibus culpis excusari: quod quidem
in considerationem meritò venire debet, cùm
ex multis & fide dignis reuelationibus habeatur,
quàm sint acerbæ & terribiles p&#x0153;næ, quæ in
expurgatorijs fornacibus à iustissimo iudice ve-
nialibus soleant lapsibus irrogari. Et verò gra-
uare coniuges vt solo habendorum filiorum in-
tuitu se cognoscant, nimis durum apparet: cùm
multoties nihil magis molestum illis possit acci-
dere, quam eorum numerum adaugere, quos
ægrè sustentare possunt; cùm aliàs grauissimum
eisdem esset in coniugio agere c&#x0153;libatum. Vnde
in scriptura sacra voluptas coniugalis etiam sine<marginalia>Quod ex|Scriptura.</marginalia>
respectu ad prolem vt licita & exoptabilis com-
mendatur. Prouerb. 5. v. 18. & 19. Sit vena tua be-<marginalia>Prouerb. 5|v. 18. & 19.</marginalia>
nedicta, & lætare cum muliere adolescentiæ tuæ:
cerua clarissima, & gratissimus hinnulus. Vbera
eius inebrient te in omni tempore, in amore eius de-
lectare iugiter, & hæc quidem ita dicta sint, vt
tamen Diui Thomæ sententiæ sua honorificentia
reseruetur.</P>
<Z>ASSERTIO XIX.</Z>
<negEZ><A+1>Lege ieiunij solui qui se ad in sequendam
amicam, vel quocumque alio labore illi-
cito fatigauit; etiamsi in fraudem ieiu-
nij id fecerit.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>600.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic ex P. Filliucio Tomo. 1. Tractatu, 27. n.<marginalia>19. Contra|eam vti|falsam ar-|gumentis|certat au-|ctor.</marginalia>
113. Corrige Tomo. 2. n. 123. & adde
Parte. 2. quam apertè falsam compellasse conten-
tus, contra eam arguit: Nam hinc qui culpa sua
in morbum incidit, durante illo, non tenetur ie-
iunare, vt D. Antoninus, Caietanus, Syluester,
& alij Casuistæ communiter docent, secus autem
in casu nostro: quia morbus reddit ieiunium
impossibile; lassitudo verò & defatigatio tantùm
molestius & difficilius. Quid verò iustius quam
vt asperiùs ieiunent nocentiores, & qui difficul-
tatem ieiunandi suis sibi sceleribus pepererunt?
& quid iniustius quàm vt illi à ieiunio liberen-<-P>@@

<-P>tur, qui propter scelera sua plus egent ieiunijs?
Quid etiam iniquius quàm vt ille qui in fraudem
ieiunij sese nimiùm fatigauit, liberetur lege ie-
iunij, & ex tali fraude commodum istud repor-
tet? Sic ille: cuius ratio non ita conuincit, vt<marginalia>Sed non esse|apertè fal-|sam osten-|datar.</marginalia>
apertè falsa debeat Propositio dicta censeri. Nam
quod ex morbo argumentum desumitur, suam
vim retinet, si loquamur non de morbo quo cum-
que, sed de illo, cum quo, licet molestè & diffi-
cilè, possit ieiunium sustineri. Quo euentu lo-
cum habet etiam, si verè vrget, dictum argu-
mentum, illud similiter applicando. Deinde,
stante lassitudine & defatigatione tali, si iste esset
officialis, quales ex vulgo multi, non teneretur
ieiunare: ergo neque hîc & nunc iste, de quo
agimus. Antecedens est certum, & consequentia
probatur, quia quòd ex inhonesta caussa se in sta-
tum hunc coniecerit, non inducit obligationem,
quia id est per accidens, & natura hîc & nunc
eget reparatione. Neque id est commodum ex
iniquitate reportare, sed in necessitatem subue-
niendi naturæ maius patienti incommodum in-
cidisse. Si enim iste ieiunasset, minimè laborem
ei, quem modò patitur, comparabilem sustineret:
ieiunium enim non ita delassat & defatigat: quòd
si ex eo delassatio & defatigatio similis sequere-
tur, eius obligatio cessaret, vt omnes fatentur: ea
enim de caussa, & aliquantò minore officiales,
quorum laboriosæ artes, à ieiunij legibus exi-
muntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>601.</absatz-nummer> Quod ad P. Filliucium attinet, re vera<marginalia>Quid P.|Filliucius|& alij au-|ctores cen-|seant circa|opponentes|impedimen-|tum ieiunio.</marginalia>
ita habet dicens peccaturum quidem talem in
apponendo caussam fractionis ieiunij; at ea po-
sita excusari à ieiunio. Pro quo adducit Medi-
nam in Summa Lib. 1. Cap. 14. §. 10. cuius senten-
tiam censet probabilem Ledesma in Summa. To-
mo. 2. Tract. 27. Conclus. 6. Cap. 2. Difficult. 5. addu-
ctus à Diana suis locutus verbis Parte. 1. Tract. 9.
Resolut. 40. in quem potiùs Religiosus commilito
suæ maledicentiæ iacula debuisset intorquere.
Citat autem Diana P. Filliucium vti Medinæ
penitus asseclam; cùm tamen Medina peccatu-
rum dicat tantùm contra aliud præceptum, sed
non contra præceptum ieiunij: cùm tamen P.
Filliucius, vt vidimus, clarè pronuntiet in appo-
nendo impedimento etiam committi peccatum,
quod negant aliqui: & ita ipse Diana, qui id sibi
non displicere dixerat Tractatu citato. Resolut. 52.
palinodiam recantans Parte. 10. Tract. 14. Resolut.
11. cum multis, quos pro receptissima sententia
profert, P. Filliucium recenset citato nuper loco:
vnde temperatiùs quam Medina locutus, & quàm
Ioannes Sancius Disput. 54. n. 20. vbi plures ad-
ducit cum Medina penitus sentientes. Caramuel
in Theologia morali fundamentali. n. 1451. & eius
hyperaspistes D. Franciscus, vnde n. 316. cum
Dianæ vterque redargutione. Habet ergo Scri-
ptor dictus, & domesticos & externos, quos ad-
ducere pro assertione præsenti poterat, vnde non
sincero actus videtur spiritu, dum monstro tali
vnum adscripsit parentem, quod nec volet ille
etiam leuiter adoptatum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0171.jpg/>
@@1@<SE171>556 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><Z><A+1>De alijs circa ieiunij legem depellendam
opinionibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>602.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ergit ille, & ex confutatione Proposi-<marginalia>De dormire|non valenti|sine C&#x0153;na|quid contra|P. Escoba-|rium effu|tiat auctor.</marginalia>
tionis proximè confutatæ, confutatam
manere ait assertionem aliam Filliucij, qua teste
Escobario Tract. 1. Exam. 13. Cap. 3. asserit eum,
qui dormire nequit, nisi vespere sumpta c&#x0153;na,
non teneri ieiunare; immò neque in prandio
collationem sumere, quamuis hoc modo isti in-
commodo obuiare posset, Quia (inquit) nemo
tenetur peruertere ordinem refectionum. Egre-
gium sanè (subdit) dignumque patella operculum.
Quasi verò ille qui ieiunat, nihil molestiæ aut incom-
modi ex ieiunio reportare debeat? & vnusquisque
præceptum diuinum aut Ecclesiasticum eo modo, quo
potest, non teneatur implere? Benè quidem, si a-
marulenta remoueamus, cùm negari nequeat
quod assumitur, ex quo & inferri poterit ad ie-
iunium teneri eum, qui nisi sumpta c&#x0153;na dor-
mire nequit, quandoquidem non obstante mo-
lestia aliqua diuinum & Ecclesiasticum præcep-
tum debet adimpleri. Si dicatur illam esse mag-
nam, non equidem minor videri potest, quæ ex
dilatione prandij per totum diem, etiam refecti-
uncula antecedenter sumpta, sentitur. Ea enim
de caussa pręceptum ieiunij circa hoc iam pridem
à suo vigore defecit, iuxta quem comestio vni-
ca c&#x0153;na, non prandium erat meridianum. Sed
erit qui molestiam non experiatur talem, refe-
ctiuncula præeunte. Ergo & qui molestiam non
fuerit expertus ex defectu refectiunculæ hora
solita, tenebitur ab illa abstinere, propter eam-
dem rationem. Quid ad hæc? Illud certè, con-
suetudine iam inductum vt refectiuncula sumi
queat, etiamsi incommodum nullum ex ea non
sumpta sit ieiunans subiturus. Cùm ergo consue-
tudine etiam inuenitur inductum vt meridie
prandium sumatur, & nocte id, quod pro conci-
liando somno fuit opportunum; nulla est grauis
obligatio consuetudinis alterandæ: quod est
allatæ sententiæ benè expositum fundamen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>603.</absatz-nummer> Et est quidem verissimum P. Escoba-
rium ita sentire, & pro eo P. Filliucium afferre,
loco vbi id doceat non indicato, neque ego apud
illum inuenire potui. Indicat autem illum Dia-
na, qui cum Caietano (& Caietanus ne monstro-
rum artifex?) Ludouico Lopez, & Ludouico
de San Iuam, eum inducit ex Tract. 27. citato. n.
130. eorum sententiam amplectens Parte. 1. Tract.
9. Resolut. 51. Sed certè eo loco minimè suffra-
gatur, & ex vnius verbi malè applicata doctrina
monstrum est illud Auctoris nostri iudicio fabri-
catum. Sic enim concludit: Quo pacto excusari<marginalia>P. Filliu-|cius. Sen-|tentiæ eidem|adscriptæ|minimè suf-|fragatur.</marginalia>
possunt multi soluentes ieiunium, vel excedentes in
refectiuncula, putant enim se non teneri ex varijs
casibus, vt ob debilitatem, vel ad capiendum som-
num. Sic ille. Vbi manifestè apparet pro senten-
tia dicta neque leuissimum fundamentum inve-
niri. Quòd autem ad sententiam ipsam attinet,
vt probabilis censeri debeat, quæ sunt allata vi-
dentur non leuiter comprobare, licet P. Filliucij
non patrocinetur auctoritas, de cuius mente
aliàs etiam sumi non leue potest argumentum:
nam. n. 122. de facientibus iter loquens post rela-<-P>@@

<-P>tas aliquorum sententias ita subdit: Distinguen-<marginalia>Immò oppi-|sitæ, non ob-|scurè.</marginalia>
dum tamen videtur de breui, & de longo itinere. Nam
de breui vt sex vel ecto dierum existimo regulariter
non afferre excusationem à ieiunio dilata C&#x0153;na in
vesperas, & manè assumpta refectiuncula. Sic ille:
ex quo liquidò euincitur iuxta ipsius sententiam
obligationem ieiunij ad inuertendas horas refe-
ctionis vrgere, nec posse sic ieiunare valentem ad
consuetudinem pro meridiano prandio prouoca-
re. Posse tamen in casu nostro etiam tenet P.
Tamburinus statim citandus §. 7. n. 14. adducens<marginalia>Qui faueant|Scriptores.</marginalia>
P. Thomam Sancium, Ioannem Sancium, &
P. Fagundez, quibus addendus P. Palaus de
Iustitia & Iure Tract. 1. Disput. 3. Puncto. 2. §.
5. n. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>604.</absatz-nummer> Et post prædicta sic Auctor. Plures aliæ<marginalia>De Sagina|vt liceat, si-|cut lactici-|nià.</marginalia>
sunt circa ieiunandi præceptum nouorum Casuista-
rum laxitates, quas recensere sufficiet: illæ enim adeò
absurdæ sunt, vt confutatione non egeant. Sic cùm
præluserit, ita prosequitur: In primis, Tamburi-
nus inter nouellas laxitatum patronus celeberrimus,
Lib. 4. Cap. 5. §. 1. n. 16. ait probabile esse saginam
inter lacticinia numerari, atque adeò posse recipi in
ieiunio. Sic ille: qui non saginam, sed sagimen
admitti in ieiunio posse adductis pro se non con-
temnendis Scriptoribus vt probabile proponit, de
quo & ego in Thesauro Tit. 5. n. 220. plures etiam
adducit D. Franciscus Verde in defensione Cara-
muelis. n. 622. & 623. Non est ergo nouitatis
huius patronus P. Tamburinus, nec propterea
inter laxitatum nouellos artifices numerandus.</P>
<P>  <absatz-nummer>605.</absatz-nummer> Addit ex eodem ibidem §. 2. n. 4. licere<marginalia>Circapotum|damnat an-|ctor quæ|multi pro-|bant, vni P.|Escobario|infensus.</marginalia>
intra diem ieiunij bibere vinum, mustum, cerui-
siam, aquas ex herbis, vel ex eodem vino distilla-
tas, etiam de manè, etiam ob solam delectatio-
nem, etiam multoties in die, etiam in fraudem
ieiunij. Quod & asserere ait P. Escobarium vbi
suprà de vino, quod vocatur Clarea, Gallicè Hi-
pocràs. Hoc, vt vidimus, ait esse adeò absurdum,
vt confutatione non egeat. Sed certè assertio est
adeò Theologorum doctrinæ consona, vt etiam
confutatione eius accedente, in suæ probabilita-
tis legitima possessione permaneret. Statuunt illi
potum non esse ieiunij præcepto contrarium:
vnde in quæstione de Chocolate, in eo vertitur dif-
ficultas vt probari aut improbari debeat, an scili-
cet potus sit, & inde Oraculum illud Pij. V. de
quo grauibus adductis testibus Amadæus suprà.
Proposit. 2. n. 8. Potus non frangit ieiunium. Atqui
omnia prædicta rationem habent potus: non ergo
frangunt ieiunium. Discursus est euidens, quia
omnia prædicta alium non habent vsum, licet
nutrimenta etiam sint, quod in vino omnes ad-
mittunt. Nec leuis est ab auctoritate firmitas,
cùm apud citatum P. Tamburinum sex non
spernandi Auctores occurrant. Pro alio etiam
potu, de quo P. Escobar, eadem est ratio, cùm
reuera talis sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>606.</absatz-nummer> Item & illud ex P. Tamburino produ-<marginalia>Circa ho-|ram prandij|in Religiosis|damnata ab|eodem P.|Tamburi-|ni sententia,|circa quam|excursio.</marginalia>
citur §. 4. n. 3. Mendicantes scilicet, & eos, qui
ipsorum priuilegijs gaudent, vt Patres Societatis
Iesv, posse in die ieiunij prandere in hieme dua-
bus horis cum dimidia ante meridiem, idest, hora
sesquinona: & in æstate tribus horis cum dimi-
dia ante meridiem, seu hora sesquioctaua, quod
planè ridiculum esse ait. Vbi modus dicendi cir-
ca Societatem penitus improbandus: significat<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0172.jpg/>
@@1@<SE172>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio 19. 157
<duolan 2><-P>enim illam non esse Mendicantem, sed Mendi-
cantium priuilegijs gaudere: quod à veritate est
prorsus alienum, stante Bulla Pij V. die 7. Iulij<marginalia>Societas|IESV ex|instituto è|Mendican|tibus vna.</marginalia>
Anni 1571. in qua declarat sanctissimus ille Ec-
clesiæ Hierarcha Societatem non ex priuilegio,
sed ratione Instituti esse Mendicantem. Deinde,
non est dicendum ridiculum, quod per proba-
biles consequentias ex probabilibus etiam dedu-
citur fundamentis; & talia profecto sunt quæ
in casu præsenti concurrunt. Posse enim an-
te meridionale punctum per horam anticipari
prandium, communis est non solùm Doctorum
sententia, sed etiam vsus, pro quo plures con-
gerit Ioannes Sancius Disput. 53. num. 1. In eo
autem diuersam habendam esse rationem hiema-
lis & verni temporis satis fundata congruentia
persuadere potest, ob plurium horarum aut pau-
ciorum distantiam ab ortu solis, quando expergi-
scentes homines exire ad laborandum solent,
iuxta illud summi vatis: Psal. 103. v. 22. & 23.<marginalia>Psal. 103.|v. 22. & 23,</marginalia>
Ortus est sol. Exibit homo ad opus suum. Et ita
tradunt graues Scriptores, scilicet Richardus,
Durandus, Syluester, Rosella, Tabiena, Ca-
ietanus, vt videri potest apud P. Azorium To-
mo 1. Lib. 7. Cap. 11. Quæs. 1. in fine. Quam-
uis, vt verum fatear, apud eorum aliquos ni-
hil tale in citatis ab eo locis reperiatur: & di-
uersitatem ad vnam horam se extendere apud
eumdem Patrem videri potest: vnde & affir-<marginalia>Quod gene-|raliùs circa|horam|prandij.|Card.|Toletus.</marginalia>
mat sæculares hora decima verno tempore pran-
dere solitos. Neque id mirum, quandoquidem
Cardinalis Toletus Lib. 6. Cap. 2. num. 5. sic scri-
bit: Communiter solet pranderi per horam aut
duas ante meridiem. Hora ergo decima pro me-
ridie est reputanda, neque enim mathemati-
cè, sed moraliter accipienda, vt communiter
Scriptores tradunt. Item, quòd anticipatio per
dimidium horam non sit mortalis culpa, statu-
tum meridiei moraliter sumpti tempus præue-
niendo, in ea etiam sententia, quæ notabi-
lem anticipationem dicit esse mortalem, docti
Scriptores affirmant, scilicet P. Filliucius Tra-
ctat. 27. Parte 2. num. 73. Diana Parte 1. Tra-
ctat. 9. Resolut. 27. P. Escobar cum alijs com-
muniter, & probatis loquens Scriptoribus Tra-
ctat. 1. Exam. 13. num. 102. §. Quid denique, P.
Bussembaum in Medulla Theologiæ moralis Lib.
3. Tractat. 6. Cap. 3. Dub. 1. §. Dixi, notabiliter.
Colligiturque ex communi Doctorum loquen-
di modo, qui asserunt non esse lethale pran-<marginalia>Anticipatio|numquàm|lethalis.</marginalia>
dium notabiliter anticipare, vt videri potest a-
pud Bonacinam Tomo 2. Disput. vltima, quæ est
de primo præcepto Ecclesiæ Quæst. 1. Puncto 4.
num. 3. Deinde receptissima doctrina scriben-
tium est priuilegium aliquid fauoris adferre su-
pra id quod aliàs poterat sine illo præstari, de
quo in Thesauro Tit. 12. num. 238. & pro quo
est Cap. In his, de priuilegijs, probantque in-
ter alios Syluester & Nauarrus, quibuscum id
tamquàm certum statuit P. Emmanuel Rode-
ricius Tomo 1. qq. regul. quæst. 11. arti. 9. Ex
quibus ita concluditur: Hora vndecima in
hieme, & decima verno tempore, sine pecca-
to sumi prandium potest, quia moraliter est
meridies. Item lethale non est per dimidiam
horam anticipare, iusta etiam deficiente caus-<-P>@@

<-P>sa, quæ si ad sit, nec veniale; immò absolu-
tè nullum in eo esse peccatum videri apud cita-
tos potest. Priuilegia insuper Religiosis con-
cessa vnius horæ anticipationem indulgent: er-
go sesquinona & sesqui decussa prandium pro
temporum diuersitate licebit. Consequentia
est legitima, quam non solus admittit P. Tam-
burinus, sed etiam Diana, & P. Filliucius su-
prà, vti probabilibus subnixam fundamentis: er-
go non est ridicula, vt scriptor ille compellat.
Quod non ideò dixerim, quia absolutè probem,
sed vt censoriam virgam rigidissimi Scriptoris
infringam.</P>
<P>  <absatz-nummer>607.</absatz-nummer> Qui sua in enumeratione non indi-<marginalia>Oua & La-|cticinia in|Quadragesi-|ma solùm|sub veniali|prohibita P.|Fagundez|auctore ex-|probatur,|qui defendi-|tur.</marginalia>
gentium confutatione opinionum progreditur,
& sic scribit: Addunt alij oua & lacticinia tem-
pore Quadragesimæ solùm prohiberi sub veniali.
Ita Fagundez apud Mercorum 2. p. arti. 28. Sic
ille, quæstionem attingens valde annos ante
aliquot agitatam, in quo conflictu Auctor id
assecutus, vt iudicio supremi Tribunalis S. In-
quisitionis in Hispania, non solùm sententia
dicta ab omni nota immunis euaserit, sed & li-
ber totus similis sit immunitatis excellentia
commendatus. Decretum illius exhibet Ama-
dæus Proposit 7. ex Tractatu de ieiunio. Est et-
iam sententiæ dictæ minimè sincera relatio: si-
quidem P. Fagundez cum multis Scriptoribus
videndis apud ipsum, & apud Amadæum so-
lùm est de obligatione locutus, quæ ex iure
communi descendit, & non de consuetudine,
iuxta quam fatetur obligationem esse sub rea-
tu culpæ lethalis posse. Iuxta quod procedit
proscriptio Propositionis 32. inter explosas De-<marginalia>Decretum|Alex 7. cir-|ca prædicta.</marginalia>
creto SS. Alexandri VII. tenoris sequentis:
Non est euidens quòd consuetudo non comedendi
oua & lacticinia in Quadragesima obliget. Quod
quidem de obligatione sub mortali videtur ac-
cipiendum, circa quam aliqui dubitarunt; nam
de veniali communis assensus fuit, neque de
eo ita erat curandum, vt pro sola obligatione
sub veniali adstruenda, deliberatio adeò grauis
& operosa præcederet & decretum tantoperè
formidandum & venerandum pariter ederetur.
Qua ergo dici fide potuit sententiam dictam con-
futatione non egere præ absurditate manifesta?
Quod equidem dicere verosimiliùs possumus de
censura præfata, adeò scilicet absurdam, vt eam
non oporteat confutare.</P>
<P>  <absatz-nummer>608.</absatz-nummer> Alij, vt Pasqualigus (sic deinceps scrip-<marginalia>De obliga-|tione in qua-|tuor Tempo-|ribus contra|Pasquali-|gum; qui|& meritò,|sicut & in|aliis, impro-|bandus.</marginalia>
tor) teste eodem Mercoro volunt ieiunia Quatuor
Temporum obseruari ex sola consuetudine, de qua
non constat an sit introducta cum obligatione ad
mortale. Sic ille. Circa quod negarim num-
quàm Pasqualigi sententiam minimè sustinen-
dam, sicut & plures alias circa ieiunij obliga-
tionem, vnde & eas scriptores, qui post eum
prodierunt, cum earumdem p&#x0153;nè execratione
reijciunt: pro quo Amadæus Disposit. 2. §. 13.
& qui præcesserunt vti rem penitus certam &
inconcussam, obligationem talis ieiunij, dum
dies obligationis recensent, statuerunt, & ex
Decreto SS. Alexandri nuper adducto non leui-
ter potest sententia dicta manifestæ conuinci fal-
sitatis. Nam circa obligationem ieiunij Qua-
tuor Temporum maior fuit Doctorum, vsu<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0173.jpg/>
@@1@<SE173>158 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>fidelium id etiam comprobante, & consensus,
quàm circa vsum ouorum & lacticiniorum in
Quadragesima: & tamen obligationem consue-
tudine euidenti firmatam negans, vti vt mini-
mùm scandalosa damnatur assertio: ergo de
Quatuor Temporibus id asserens, quod præmi-
simus, in eadem damnatione est: & quidem si
de ieiunio huiusmodi dubitare licet, de ieiunio
Vigiliarum maior erit ratio dubitandi, quia mi-
noris dignitatis sunt: vnde secundùm Eccle-
siæ ritus Vigilijs Quatuor Tempora præferun-
tur, & ita in diebus etiam festis Apostolo-
rum obseruantur inuiolabilis genere obseruan-
tiæ. Quòd si circa vtrumque de obligatione non
constat, circa Quadragesimam sua etiam dubita-
tio suberit: cùm enim ieiunium adeò prolixum
sit, & fidelibus onerosum, dubitari de illius rigi-
da obligatione poterit, & lata porta subintraturis
transgressionibus aperiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>609.</absatz-nummer> Concludit Caramuelis singularem co-<marginalia>Religiosos|ratione mu-|sicæ non ex-|cusandos|contra Ca-|ramuelem|concludit|P. Goned.</marginalia>
gitationem & discursum adducens ex Theolo-
gia fundamentali num. 1128. ex eo quòd Musici
à ieiunio excusantur, nec in mundo sunt Musi-
ci, qui plus cantent quàm Monachi, Benedicti-
ni præsertim: ergo Monachi non tenentur ieiu-
nare. Quæ ratio idem de ceteris Religiosis
euincit, nulli enim sunt, qui non cantent plus-
quàm sæculares. Hoc etiam videtur tenere Pas-
qualigus Decisione 132. impugnatus à Diana
Parte 10. Tractat. 14. Resolut. 60. licet non ita
reuera teneat, vt eius ratio ostendit, sed de par-
ticulari aliquo tantùm locutus, cui munus ca-
nendi incumbat, nec possit ieiunio de fatigatus
conuenienter satisfacere. Et ita eum defendit
Caramuel in 2. editione num. 1549. & 1550.
iuxta ea, quæ habet in Praxi de Ieiunio Decis.<marginalia>Sed ille ab|assertione|tali penitus|alienus.</marginalia>
338. nu. 5. Ipse autem Caramuel in Editione di-
cta nihil habet num. 1128. ex ipsi adscriptis: sed
num. 1539. & sequentibus vti calumniam refellit
ipsi attributam assertionem, cùm eius mens alia
prorsus fuerit, quam exponit ibidem conclu-
dens nu. 1552. Choristas regulariter ad ieiunium
teneri, post acrem cum Diana concertationem,
nihil certè ab eo in multorum assertione dissen-
tiens, quos congerit nu. 1551. Musicos à ieiu-<marginalia>Musici à|ieiunio|quando de-|obligati.</marginalia>
nij legibus excusantes: immò minùs aliquid vi-
detur Religiosis indulgere, ait enim quòd si pa-
nis alicuius communitatis penderet à deuotio-
ne populi, & hæc manuteneretur Musica, pru-
dens Prælatus, qui haberet aliquem Religiosum
voce excellenti præditum, posset necessitati
suæ Communitatis consulere vtendo opinioni-
bus, quibus vti potest cantor quicumque sæ-
cularis. Sic num. 1548. iuxta, quæ tradiderat in
Theologiæ Fundamentalis Parte 2. nu. 100. ad
quæ se refert. Diana autem indulgentiam ad
eos extendit, qui in eo genere sunt insignes, &
cum plausu audiuntur. In quibus non videtur
extare aliquid, quod acerbitatem censuræ Au-
ctoris nostri mereatur.</P>@@

<Z>ASSERTIO XX.</Z>
<negEZ><A+1>Qui alium mouet aut inducit ad inseren-
dum graue damnum tertio. v. g. ad
domum eius aut segetem incendendam,
non tenetur adrestitutionem illius dam-
ni illati.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>610.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X P. Baunio in Summa peccatorum pag.<marginalia>Benè impu-|gnata vtia-|cet.</marginalia>
307. & 308. editionis Sextæ: cuius as-
sertionis falsitatem patere ait ex Gregorio IX.
Cap. si culpa 10. de iniurijs. Vbi ait sic: Si culpa<marginalia>Cap. Si cul-|pa.</marginalia>
tua factum est damnum, vel iniuria irrogata, seu
alijs irrogantibus opem tulisti, aut hæc imperitia
tua, seu negligentia euenerunt, iure super his satis-
facere te oportet. Sic ille. Vnde Academia Loua-
niensis asseruit assertionem hanc esse apertè fal-
sam, & receptissimis iustitiæ regulis contrariam.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
Est etiam contra D. Thomam 2. 2. q. 62. arti. 7.
asserentem versus illos, in quibus obligationes re-
stitutionis expressæ: Iußio, consilium, consensus
&c. qui & in solutione ad 2. docet teneri ad resti-
tutionem principaliùs iussorem, quàm ipsum fa-
cinoris executorem. Quod Caietanus, Bañez,
Tannerus, & alij Interpretes ad consultorem, &
inductorem extendunt, eo quòd potiores partes
in crimine teneant. Quod roboratur ex doctrina
eiusdem S. Doctoris ibidem q. 71. arti. 3. obligantis
Aduocatum ad restitutionem, qui scienter auxi-
lium & consilium præstat iniustam caussam pro-<marginalia>Sed explica-|ta congrus|sensu, quan-|do consilium|non constat|influxisse.</marginalia>
sequenti, quod esse absque dubio protestatur. Sic
ille arguit, & benè quidem absolutè loquendo:
quòd autem aliquando secus accidere possit pro-
babile est, immò & quandoque certum. Hoc
quidem quando consilium, motio, seu inductio
ita se habent, vt reuera non influant, quia illis
deficientibus damnum idem quo ad substan-
tiam & modum ab illud inferente proueniret.
Illud autem quando non eodem modo damnum
contingeret, quia citiùs, faciliùs, alacriùs, faci-
liùs, animosiùs, aut etiam crudeliùs est inflictum:
quod quidem negant plures, admittunt tamen
probabiliter Adrianus, D. Antonius P. Lessius,
P. Becanus, Layman, Diana (apud quem decem)
adducit & sequitur P. Gaspar Hurtadus Tracta-
tu de Iust. & Iure Disput. 5. Difficult. 7. P. Bus-
sembaum in Medulla Lib. 3. Tract. 5. Cap. 2. Dub.
3. num. 10. vbi cum P. Layman loquitur. P.
Dicastillus Lib. 2. de Iustitia Tractat. 2. Disput. 4.
à num. 14. P. Tamburinus Lib. 8. in Decalo-
gum Cap. 2. §. 2. num. 3. & alij. Et negari ne-
quit quin sit probabile. Sicut etiam probabi-
le est eum, qui dubitat an suo consilio caussa
damni fuerit, ad restitutionem non teneri, pro
quo Bassæus Tomo 2. verb. Restitutio 3. num. 8. in
fine. vbi pro eo graues Scriptores adducit P. Es-
cobar in Theologia morali Tractat. 3. Exam. 2.
num. 20. §. Dubitas cum P. Henriquez, P. Bus-
sembaum suprà. vbi præter nonnullos ex addu-
ctis allegat P. Tannerum; quibuscum asserit<marginalia>Moralis|requiritur|certitudo.</marginalia>
ad hoc vt quis ad restitutionem teneatur, de-
bere esse moraliter certum de efficaci consilij
sui influxu: id quod tamquàm probabile propo-
nit, nihil in contrarium adiungens. Cùm ergo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0174.jpg/>
@@1@<SE174>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio 21. 22. 23. 159
<duolan 2><-P>frequentissime accidere possit vt talis desit certi-
tudo, sitque in dubio melior conditio possidentis
(quod est ita sentientium fundamentum) non
immeritò potuit P. Baunij iuxta sic sentientium
sicut in casu priori, id quod ipsi vti monstrosa
laxitas attribuitur, pronuntiare.</P>
<Z>ASSERTIO XXI.</Z>
<negEZ><A+1>Non teneri quemquam sub reatu mortalis
peccati restituere id, quod ablatum est
per parua furta, quantumcumque sit
magna summa totalis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>611,</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X eodem P. Baunio ibidem pag. 220.<marginalia>Confutatur|sed non ita,|vt suo vi-|deatur pro-|babilitate|destituta.</marginalia>
Quam assertionem ait ad instantiam
Archiepiscopi Mechliniensis Academiam Lo-
uaniensem reprobasse, & à Sinnichio eruditè
confutari ex eo quòd æqualis iniustitia in hoc ap-
pareat, ac in retentione rei per vnum actum
ablatæ, non obstante veniali tantùm culpa in
exiguis furtis: quia ad obligationem restituendi
non attenditur culpæ qualitas, vnde & de accep-
to sine culpa potest illa suboriri, quando alienum
esse deprehenditur, stante æquali iure in rei do-
mino ad rem suam, quomodocumque ad alterius
venerit possessionem. Sed his non obstantibus
sententiam dictam tenuit Nauarrus Lib. 1. Consi-
liorum in 1. editione Tit. de Regular. Consilio 75.
n. 37. & in 2. de statu Monachorum Consilio 3. nu.
27. in ratione 2. & esse aliquos similiter sentien-
tes colligitur ex P. Sa verb. Furtum n. 5. vbi sic ait:<marginalia>P. Sa.</marginalia>
Qui per vices pauca alicui furatur, cum ventum est
ad notabilem summam tenetur restituere; etsi qui-
dam id probabiliter negant. Sic ille. Pro quo Lean-
der à Murcia in Disquisition. moral. Lib. 2. Disput.
vnica Resolut. 5. n. 4. præter Patrem Sa, quem ita
tenere ait, cùm reuera id tantùm tradat, quod
vidimus, Nauarrum adducit, Summam Coro-
nam, auctore Berardutio, ac Patrem Salas testi-
monium probabilitati perhibentem 1. 2. Tract. 13.
Disput. 16. Sect. 27. nu. 87. nec non Angestum id
absolutè tenentem. Quare ergo sententiam di-
ctam in Auctoribus præfatis, & præsertim in
Nauarro tantæ celebritatis Scriptore, Dominus<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
ille Antistes reprobandam ab Academia Loua-
niensi facta instantia non curarit? Dici poterit
Nauarrum in Summa contrariam docuisse, in
Hispana inquam (seu Manuali) Cap. 17. nu. 140.
& in Latina n. 139. Sed certè magis videtur stan-
dum scriptis Consiliorum, quia post Manuale
elucubrata & edita, vt constat ex citatione Ma-
nualis apud ipsum: vnde sic scribit: Quamuis au-
tem hæc opinio probabilis sit, & communiter recep-
ta, ideò & à nobis probata (ad marginem, In dicto
Cap. 17.) verior tamen videtur profectò sequens,
quam fundant quinque rationes &c. & sanè non
contemnendæ illæ, vt non immeritò probabi-
lis visa fuerit Patri Sa, licet P. Sancius contra-
rium arbitretur.</P>@@

<Z>ASSERTIO XXII.</Z>
<negEZ><A+1>Præceptum seruandi Festa non obligare
sub mortali, seposito scandalo, si absit
contemptus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>612.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Vic assertioni, quam Facultas Theo-<marginalia>P. Tambu-|rino cum|manifesta|calumnia|ab eodem|attributa.</marginalia>
logica Louaniensis ad instantiam præ-
fati Archiepiscopi etiam reprobauit, fauere ait P.
Tamburinum Lib. in Decalogum Cap. 13. §. 8. v.
12. vbi inquit leges Ecclesiasticas non multùm fre-
quenter sub mortali obligare. Contra quod arguit
ex D. Thoma, & Cardinali Bellarmino, & con-
cludit fauere errori Lutheri in libro aduersus Ca-
tharinum sic dicentis: Duodecima facies Antichri-
sti est festorum dierum obseruatio, cùm omnes dies
sint liberi & ad feriandum, & ad laborandum. Sic
quidem arguit Scriptor noster, sed quidem ae&#x0308;-
rem verberans, quia assertio dicta apud præfa-
tum Auctorem loco citato, sicut, neque in
alio, vbi de obligatione Festorum loquatur, inue-
nitur, sed prorsus opposita, vt videre licet Lib. 4.
Cap. 2. §. 1. nu. 1. vbi sic ait: Teneri omnes bapti-<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
zatos adultos ad Missam (& quidem vnam, etiam
in Natali Domini) diefestiuo audiendam, idque sub
mortali (quia res est grauis etiam semel omittere,
ex Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 88. sect. 2.)
iam omnium Fidelium sensus edocuit. Sic ibi. Et
Cap. 3. §. 1. nu. 1. Opera (inquit) propriè seruilia,
quæ sub mortali in diebus festiuis vetantur, &c. Er-
go vt demus doctrinam illam de infrequenti ob-
ligatione sub mortali apud illum extare, vt extat
citato libro Cap. 3. §. & num. signatis, perperàm
illa præcepto, de quo agimus, applicatur, quan-<marginalia>Obligatio in|Pontificiis|Decretis|quando cen-|senda mor-|talis.</marginalia>
do Auctoris mens adeò habetur explorata: & do-
ctrina quidem dicta aliorum est, & ex eo osten-
ditur, quia obligatio ex verbis, quibus aliquid
præscribitur, desumenda est, vt habetur in Cle-
ment. Exiui de verbor. significat. pro quo & ali-
bi plura dedimus, viderique potest Diana Parte 10
Tract. 15. Resol. 45. Cùm autem modus loquen-
di Pontificum sit satis ambiguus, & semper velle
sub reatu peccati mortalis obligare à paterna eo-
rum pietate sit prorsus alienum; fit ex eo obliga-
tionem sub reatu dicto non esse adeò frequen-
tem. Quod quidem & in legibus p&#x0153;nam spiri-
tualem etiam assignantibus, dummodò excom-
muni cationis latæ sententiæ non sit, tradunt mul-
ti videndi apud Dianam citata Resolut. & apud
ipsum P. Tamburinum Lib. 3. de Sacrificio Missæ
Cap. 1. §. 7. n. 7. & seqq. quod & ille amplectitur:
qui & §. 8. num. 17. circa obligationem audiendi
Missam exceptionem generalis illius assertionis
apponit. Et quid hîc cum Luthero adeò ineptè
& fraudulenter obtruso?</P>
<Z>ASSERTIO XXIII.</Z>
<negEZ>Satisfacere præcepto Ecclesiæ de audiendo
Sacro, qui duas eius partes, immò &
quatuor à diuersis simul celebrantibus
audit.</negEZ>
<P><absatz-nummer>613.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X P. Escobario Tract. 1. Exam. 11. nu.<marginalia>P. Escoba-|rio adscri-</marginalia>
13. ex quo infert posse breuissimo tem-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0175.jpg/>
@@1@<SE175>160 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>poris spatio Missam audiri, si quatuor, in qua-<marginalia>bitur, sed|immeritò.</marginalia>
tuor v. g. altaribus proportionati temporis ante-
rioritate sic celebrantur, vt dum vna inchoatur,
secunda tunc ab Euangelio in consecrationem
procedat, tertia à consecratione in communione&#x0303;,
quarta denique à communione vsque ad termi-
num. Hanc assertionem ait esse etiam aliorum
Recentiorum Casuistarum; & tamen vnum ele-
git P. Escobarium, in quem inuidiam absurdæ
laxitatis refunderet arguens ex eo quod ex præ-
fato dicendi modo sequeretur Missam vno ferè
momento posse audiri quadraginta partium pro-
portione seruata. Vbi circa citationem in numero
est error apertus, cùm dicatur 13. sitque reuera
finis 97. qui post 96. desideratur; sequitur enim
n. 98. Sicut etiam in editionis anno: fuit enim
1644. cùm dicatur fuisse 1646. videtur autem
dictus Pater illationi præfatæ non penitus assen-
sum præstitisse, sed illam quasi legitimam propo-
nere, prioris asserti probabilitate proposita, sic<marginalia>P. Escobar.</marginalia>
enim scribit: Satisfacitne præcepto, qui eodem tem-
pore audit vnam medietatem ab vno, & alteram ab
alio? Ita planè ex Sanchez, quia Ecclesia præcipit
vt Missa audiatur; duæ autem medietates vnam
Missam constituunt. Colligo posse te breuißimo tem-
poris interstitio Missam audire, si quatuor &c. Quia
verò ita sentire videbatur, idque minùs proba-
tum deprehendit, aliter posteà se gessit: siquidem
Tomo 5. Problematum Parte 2. Lib. 42. nu. 20. vbi
de obligatione audiendi Missam agenti, & quæ-
stionem de audiente duas successiue medietates
cum multis affirmatiuè decidenti, id penitus<marginalia>P. Thom.|Sancius.|perperàm|adductus|pro diuerso|locutus.</marginalia>
quod ad præsentem attinet prætermisit: in eo
non probandus quod P. Sancium pro assertione
præfata laudauit, cùm solum de eo loquatur ille,
quod obligatus audire duas Missas, eas simul au-
dierit, in quo sunt qui faueant multi, & ex nu-
perrimis Guilielmus Herincx Tomo 4. Tract. 3.
Disput. 8. n. 203. qui n. seq. Recentiorum illud
inuentum explodit cum P. Suario Tomo 3. in 3. p.
Disput. 88. Sect. 2. Pro quo & P. Tamburinus,
Lib. 3. in Decalogum Cap. 2. n. 11. Sed P. Bussem-
baum probabile inuentum existimat pag. 155. n.
7. & Dicastillus satis probabile Tomo 1. de Sacra-
mentis Tract. 5. Disput. 5. n. 40.</P>
<Z><A+1>Circa obligationem audiendi Missam opi-
nionum aliarum euentilatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>614.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Lias deinde circa obligationem audien-
di Missam profert nouorum Casuista-
rum laxitates, omnino intolerabiles, sic suo mo-
re præfatus, scilicet ex P. Tamburino satisfieri<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
præcepto, etiamsi quis non intersit consecratio-
ni ex Lib. 4. Cap. 2. §. 1. n. 3. quia potest adhærere
opinioni asserenti sacrificij essentiam in commu-<marginalia>Satisfieri|præcepto,|etiam si quis|non adsit|consecra-|tioni.</marginalia>
nione consistere; atque adeò non est dicendus
omisisse sacrificium. Contra nihil obijcit, sua illa
prolusione contentus. Sed assertio huiusmodi
eum præter P. Tamburinum patronum habet, in
quem sine insigni irreuerentia nequeat illa iacti-
tare. Sic enim tradit Cardinalis Lugo Tomo de
Sacramentis Disput. 22. n. 4. adhibita moderatio-<marginalia>Card.|Lugo.</marginalia>
ne, vt scilicet absentia respectu illius non debeat
more aliarum Missæ partium, quæ longiores
cùm sint; omitti sine graui noxa possunt, æsti-
mari, cùm sit adeò principalis. Non equidem ille<-P>@@

<-P>nouellarum laxitatum inuentor, sed iudex in su-
premo generalis Inquisitionis pro vniuerso orbe
Tribunali,</P>
<P>  <absatz-nummer>615.</absatz-nummer> Item ex eodem Ibidem §. 2. n. 7. probabi-<marginalia>An possit|omitti prop-|ter lucrum.</marginalia>
lem esse, & subinde in conscientia tutam, ali-
quorum sententiam, qui docent Missam omitti
posse sine culpa in die festo propter lucrum,
quod tunc cessaret, si quis Missæ adesset. Sed cer-
tè in hoc id tacitum, quod assertioni huic constat
probabilitatem non exiguam conciliare; scilicet
lucrum non qualecumque, sed extraordinarium
& notabile ad prædictum effectum esse necessa-
rium; quod quidem citatus Auctor benè osten-
dit sufficere §. 3. n. 8. Capitis 3. ex operibus serui-<marginalia>Vacatio à|seruilibus|strictior obli-|gatio, quam|Missæ audi-|tio.</marginalia>
libus arguens, in quibus videtur maior sanè cum
Festorum veneratione compugnantia, quam sit
in auditionis Missæ defectu. Licet enim Missa id
sit, quo sublimius nihil, illius tamen auditio
quasi assertorium quid per Ecclesiæ leges acces-
sit: cùm tamen cessatio à seruilibus operibus ex
primaria intentione fuerit: vnde in lege veteri
circa obseruationem Sabbati, nihil præter cessa-
tionem dictam præscriptum inuenitur, & in Ec-
clesiæ statu sine conditionis prædictæ obligatione
Festa ab Apostolorum tempore stabilita decurre-
runt. Vnde graues Scriptores affirmant obliga-<marginalia>Illius præ-|ceptum à|quo tempore$unclear|veniat.</marginalia>
tionem dictam fuisse inductam post Concilium
Agathense in Gallia celebratum, cuius decretum
habetur in Cap. Missas de Consecrat. Dist. 1. ab
Vniuersa Ecclesia receptum, vt videri potest
apud P. Azorium Tomo 1. Lib. 7. Cap. 1. & P.
Fagundez de præceptis Ecclesiæ Lib. 2. de primo
præcepto Cap. 1. nu. 8. & videmus quod ipsi & alij
affirmant obligationem videlicet dictam ab ipsis
haberi Ecclesiæ nascentis exordijs, id quod de
accessorij ratione diximus videtur certum: quod
aliunde comprobari potest: ex eo scilicet quòd
auditio Missæ facilè omitti sine culpa potest, si
quis inquam ibi habitet vbi commoditas non
suppetat conditionis: cùm tamen à seruilibus
operibus vbique debeat abstinere: & ita de lu-
cro, cuius grauis iactura sit subeunda, tenent ex-
pressè Bassęus verb. Missa 9. n. 3. P. Filliucius Tomo
1. Tract. 5. nu. 226. vbi sufficere ait iacturam boni<marginalia>Assertioni|ab auctori-|tate præsi-|dium.</marginalia>
mediocris æstimationis. P. Palaus Tomo 4. Tract.
22. Disput. vnica Puncto vlt. n. 4. Similiter locu-
tus, & in fine cum P. Suario & Bonacina de lu-
cro Molitoris. P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramen-<marginalia>P. Dica-|stillus.</marginalia>
tis Tract. 5. Disput. 5. n. 171. & 178. in cuius fine,
exemplo Molitoris adducto sic concludit: ne-
ceßitas, quæ excusat ab opere seruili, potest etiam
excusare à Missæ auditione, si Missam nequeat au-
dire, nisi intermisso opere & labore. Sic ille. Quod
quidem cùm apud graues Scriptores extet, &
qui seruiliter laborant, ob lucrum id faciant, sine
ingentis audaciæ nota nequit eorum sententia
modo dicto condemnari.</P>
<P>  <absatz-nummer>616.</absatz-nummer> Ex Patre etiam Tamburino ibidem §. 3. n.<marginalia>Vt liceat in|locum se|conferre, in|quo Missa|non futura.|Vbi casus|peculiaris ex|P. Tambu-|rino.</marginalia>
9. assertum exhibet, quo probabilem iudicat opi-
nionem dicentium præuisionem carentiæ Missæ
non obstare quo minùs ad locum desertum, vbi
ex penuria sacerdotis nequibit die festo Missam
audire, proficisci quis possit. Resolutio præfata
extat apud citatum Scriptorem n. 9. adiuncta ca-
sus specie de duobus, qui Sabbato venatum ire
volebant, in eumque locum, vbi auditio Missæ
ob distantiam non erat futura. In quo quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0176.jpg/>
@@1@<SE176>Circa Synopsin nouarum opinionum. Assertio 24. 161
<duolan 2><-P>duo ex Societate docti Patres diuersimodè cen-
suerunt: vnus enim licere dixit, quia die Sabbati
audiendi Missam præceptum non instabat: ne-
gauit alter, quia instare præceptum illi visum
est, eo quòd de proximo vrgeret, & consequen-
ter adesset moraliter. Vtrumque autem proba-
biliter fuisse locutum P. Tamburinus affirmat. Et
quidem meritò; nam Sabbato præceptum non
vrget, neque tenetur quis eo die ab ea se actione
continere, ex qua die sequenti obligatio pro
eo tantùm vrgens nequeat adimpleri. Si enim ex
aliquo capite, ex eo esset, quòd adimpletioni
præcepti nequit impedimentum apponi: Atqui
hoc est quando & vbi præceptum obligat, secus
quando illius obligatio cessat, præsertim quando
in illius fraudem non agitur, vt grauissimi Scrip-
tores affirmant in eo, qui se confert in locum, vbi
obligatio ieiunij non est, aut obseruandi Festum,
vt videri potest apud P. Suarium Tomo 1. de Reli-<marginalia>Communis|assertio et-|iam circa|itiunium.</marginalia>
gione Lib. 2. Cap. 13. n. 6. P. Salas de legibus Disp.
14. Sect. 5. n. 66. P. Sancium Tomo 1. in Decalogum
Lib. 1. Cap. 11. nu. 35. P. Rebellum de Iustitia Par-
te 2. Lib. 2. Quæst. 7. Sect. 2. Sayrum Lib. 7. Cap.
3. n. 12. P. Filliucium Tomo 2. Tract. 27. Parte 1.
n. 110. & seqq. Ioannem Sancium Disput. 54. nu.
14. P. Palaum Tomo 1. Disput. 1. de legibus Puncto
21. Dianam Parte 1. Tract. 5. Resolut. 40. & 52.
& Parte 9. Tract. 6. Resolut. 16. Medinam, Le-
desmam, Merollam, Bonacinam, Villalobos, &
plures alios apud citatos. Cùm ergo & ratio &
auctoritas solidum probabilitati præbeant funda-
mentum, nihil est de præcipiti illa sugillatione
curandum. Adde esse etiam qui affirmant eo-
dem die festo posse quempiam eò se conferre, vbi
obligatio Festi non est, eo quòd certis pro locis
sit tantùm constitutum, aut in eo existentes ab<marginalia>Eodem die|festo licere|discessum,|qui censeant.</marginalia>
auditione, ob commoditatis defectum excusen-
tur. Quod quidem iuxta doctorum Neoterico-
rum sententiam proponit P. Thomas Sancius Lib.
3. de Matrimonio Disput. 18. n. 21. & ait probabi-
litate magna non carere, quem sequitur P. Lessius
Lib. 4. nu. 58. Vbi quidem distinctioni locus non
est de die proximo aut remoto respectu eius, pro
quo impositum præceptum. Quæ quidem habere
locum forte possit quando quis iuxta dimidiam
noctem Sabbati proficisceretur: quod vix mora-
liter contingere potest, vt exolutioni ab obliga-
tione præcepti suffragetur: quia sic recedens vix
tantùm spatij recessui à loco vbi est obligatio,
impendere potest, vt non teneatur ad locum re-
dire, præsertim si equitando recesserit, si autem
pedester, idem poterit, nisi virium defectus ob-
stiterit, quæ poterunt congruo laxamento repa-
rari, cùm tot horæ noctis supersint, & etiam an-
temeridiani temporis.</P>
<P>  <absatz-nummer>617.</absatz-nummer> Præcedentes assertiones hæc sequitur
apud eumdem Auctorem ex Lib. 1. Cap. 3. §. 8. n.
12. In audiendo Missam de præcepto, vel recitandis<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
Horis ex obligatione, satis esse attentionem exter-
nam, vnde posse quemlibet voluntariè distrahi. Et<marginalia>De attentio-|ne sufficienti|ad impletio-|nem præ-|cepti.</marginalia>
illam quidem tamquàm probabilem pro scrupu-
losis proponit, quam magis ex professo versat in
Opusculo de Sacrificio Missæ Lib. 1. Cap. 3. n. 5. vbi
pro ea, sicut & pro contraria, plures & grauissi-
mos Scriptores adducens, concludit iuxta proba-
bilem huiusmodi opinionem, in Sacri auditione
voluntariè distractum, eius præceptum satis ad-<-P>@@

<-P>implere. De quo non est opus hîc adiecisse plu-
ra, cum circa Propositionem tertiam non paucà
huic loco dixerimus opportuna. Vbi Auctor sui
videtur oblitus: ad quid enim inutilis hæc repe-
titio, nisi fortè vt P. Tamburinum iteratò pun-
gat, cuius sententia in Caramuele fuerat adeò
enormiter vellicata? Sicut neque circa Assertio-
nem aliam, quam expromit ex Lib. 2. Cap. 5. §. 3.
v. 3. vbi docet idem Pater satisfacere eum præ-
cepto, qui Horas recitat animo non satisfaciendi.
Iam enim hoc Caramueli impegerat, vt vidimus.
n. 564. Sed pergit, & consonare ait eidem do-
ctrinæ aliam, quam tradit P. Fagundez Resolut.<marginalia>Patri Fa-|gundez|falsò ad|scripta sen-|tentia de|Confessione|nulla ad|præcepti im-|pletionem|sufficienti.</marginalia>
moral. præcepto. 2. lib. 1. Cap. 4. n. 4. vbi docet eum,
qui facit Confessionem voluntariè nullam, satis-
facere præcepto Ecclesiæ. Vbi quidem ex modo
citandi, sicut & aliàs vidimus, non obscurè ap-
paret Auctorem hunc eos, quos tanto insecta-
tur ardore, minimè legisse: nam P. Fagundez
Resolutiones morales non scripsit eo titulo præ-
notatas, & prætereà. n. 4. citato, sententiam di-
ctam proponit, multis pro ea congestis Scripto-
ribus, addens in fine illam esse probabilem. Sequenti
autem num. contrariam statuit, tamquàm verio-
rem & communiorem, eamque solidis funda-
mentis ab auctoritate & ratione petitis ostendit
alteri penitus præferendam. In quo iam omnis
est dubitatio submota, quandoquidem SS. Ale-<marginalia>Ab Alexan-|dro VII.|proscripta.</marginalia>
xander VII. eam suo Decreto proscribit iam aliàs
adducto die. 2. Octobris, An. 1665. Et est ordine.
13. tenoris sequentis: Qui facit Confeßionem vo-
luntariè nullam, satisfacit præcepto Ecclesiæ. Vnde
iam dici probabilis non poterit, quæ talis viris
grauibus, nec leuiter doctis visa est, & à multis
notæ non exiguæ vt vera defensata: Vnde mi-
rum non est P. Fagundez suo calculo prioribus
adhæsisse.</P>
<Z>ASSERTIO XXIV.</Z>
<negEZ><A+1>Infidelem, cui proponitur nostra fides vt
magis credibilis, dum eius Secta proba-
biliter adhuc credibilis apparet, non te-
netur ad recipiendam nostram fidem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>618.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X Ioanne Sancio, & Diana apud Esco-<marginalia>24. Erar-|dus Billius.</marginalia>
barium Theologiæ moralis pag. 39.
quibus subscribit Erardus Billius Tract. 3. Cap. 1.
de fide, vbi ait quod puer in hæresi educatus non pec-
cat credendo hæresi sibi propositæ, & quam à paren-
tibus edoctus est, nisi habeat argumenta conuincen-
tia, & probabilitatem excludentia suæ Sectæ: quan-
do enim probabilis est, non peccat eam sequendo. Quo
fit vt multæ puellæ vsque ad vigesimum annum vix
censeri possint hæreticæ, quantumcumque ad c&#x0153;-
nam, vt appellant, accedant. Quis enim dicet eas
non habere argumenta probabilia suæ Sectæ? At
nemo peccat sequens opinionem probabilem. Hanc
assertionem ait esse plusquàm falsam; quia licet
hæreticus ignorantia sui erroris laborans non
peccet, & sit materialiter tantùm hæreticus; ille
tamen, cui fides Catholica videtur magis credi-
bilis & probabilis, non laborat ignorantia inuin-
cibili; tum quia ratione formidinis annexæ opi-
nioni minùs probabili, errorem aliquo modo præ-
uidet: tum etiam quia sequendo Sectam illam,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0177.jpg/>
@@1@<SE177>162 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>quæ ipsi apparet minùs probabilis, seu minùs con-
sona veritati, & relinquendo aliam, veritatem
contemnit, & parùm de ipsa curat: ergo ille non
excusatur à peccato. Deinde, quia probabilitas
Sectæ non estvera, sed apparens; aliàs nullus
propter hæresim damnari posset, & vnusquisque
sua in Secta saluaretur. Pro quo Lutherani cuius-
dam discursum apud Caramuelem inducit: ex
quo & videtur inferre, (nam illatio non ita per-
spicua est) stante assensu circa probabiliorem opi-
nionem, neminem posse minùs probabilem am-
plexari. Sed quorsum hæc modo?</P>
<P>  <absatz-nummer>619.</absatz-nummer> Apud P. Escobarium citato loco Propo-<marginalia>P. Escoba-|rius, cui|adscribitur,|de ea nihil.</marginalia>
sitio prædicta non extat, neque vbi de obliga-
tione fidei disserit, scilicet Tractatu. 5. Exam. 1.
Diana Parte. 5. Tract. 13. Resolut. 19. ex Villalobo
tantùm habet, quod est apud omnes de fide agen-
tes vti certum dogma receptum: teneri inquam
infideles ad suscipiendam fidem quando illis fue-
rit sufficienter proposita: P. Thomas Sancius, &
Ioannes Sancius id luculentiùs executi: ille Lib.
1. in Decalogum Cap. 16. n. 32. & Lib. 2. Cap. 1. n.
6. & seqq. & hic Disput. 19. n. 3. & seqq. illum se-
cutus, & additione Auctorum dictam positio-
nem illustrans. Circa cuius difficultatis expedi-
tionem multa à nobis dicta suprà. n. 474. & seqq.
iuxta quæ & modò dicendum assertionem pro-<marginalia>Admittitur,|& probatur.</marginalia>
positam generaliter non esse admittendam, quia
eo ipso quòd mysteria nostræ fidei vt magis cre-
dibilia proponuntur, obligatio pro eorum am-
plexu vrget, quia in rebus ad fundamenta æternæ
salutis pertinentibus, & in quibus Doctorum, qui
esse testes omni exceptione maiores possunt, non
intercedit diuersitas opinionum, via est secura
incedendum, vt benè à Magistris Bañez & Le-<marginalia>Infidelem|& hæret i-|cum non ex-|cusari ex|opinione|minùs pro-|babili.</marginalia>
desma dictum, sicut & à P. Layman, quos addu-
cit Ioannes Sancius n. 7. qui tamen minùs rectè
locutos asserit, arguens ex eo quòd sicut in alijs
materijs, vbi offensa mortalis intercedere posset
fatentur ipsi eam non committi ab operante ex
opinione minùs probabili, licet res magni mo-
menti sit Deum offendere mortaliter, vel non:
sic quoque ab infidelitate excusabitur infidelis
non credens ductus opinione minùs probabili.
Vbi de infideli loquens, etiam hæreticum com-
prehendit, vt ex antecedentibus constat. Sed non
vrget, cùm ex dictis sit obuium discrimen: si-
quidem operans inter Catholicos iuxta minùs
probabilem opinionem, testes habet, quos se-
quatur, omni exceptione maiores, quod inter in-
fideles non accidit, & quia ibi non agitur de fun-
damentis præcipuis pro æterna salute comparan-
da, sicut in casu, de quo agimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>620.</absatz-nummer> Vnde multò minùs admittendus prædi-<marginalia>In articulo|mortis etiam|id negat|Ioannes|Sancius|contra P.|Suarium,|qui reijcitur.</marginalia>
ctus auctor, dum contra P. Sancium etiam insur-
git, qui obligationem dictam agnoscit in articulo
mortis, contendens. n. 8. tunc tantùm in articulo
mortis esse obligationem amplectendi partem se-
curiorem, quando illa certa est, non autem quan-
do illa etiam est sub opinione: & ita in præsenti
contingere, cum Catholica fides vt probabilior
tantùm proponatur. Sed quidem ratio adducta
hîc etiam vrget, & robustiùs profectò, quia sic
operans manifesto se discrimini æternæ damna-
tionis exponit, nullum habens firm um ab aucto-
ritate aut ratione præsidium. Non enim dicere
poterit ad iudicium in diuino Tri bunali pertra-<-P>@@

<-P>ctus, & se errasse deprehendens, Domine, sic egi
quia Doctores pios & doctos, ac omni exceptione ma-
iores sum secutus, sed quia Lutherum, Caluinum,
Kemnicium, aut alios farinæ eiusdem sequi magis
placuit carnis voluptatibus indulgentes: quod secus
accidet fidelibus, si in opinionum delectu fortè<marginalia>Vrgens ar-|gumentum|contra illos, |& Sectarios.</marginalia>
deerrarint. Prætereà (quod & singulari est ani-
maduersione dignissimum) hæretici sectas suas
esse tantùm probabiles affirmant, & ad salutem
æternam obtinendam, earum sunt probabilitate
contenti. Non sic Catholici, non sic; sed ortho-
doxam fidem omnino necessariam ore Christi
proclamant: Qui verò non crediderit, condamna-
bitur. Marci. 16. Ergo cùm orthodoxa fides vt
magis credibilis obijciatur, & reuera existimetur
talis, credibilius est etiam eum, qui eam non am-
plectitur, condemnandum. Quis autem non vi-
deat insignem in eo temeritatem admitti, si quis
ea relicta via, aliam minimè securam ingredia-
tur? Item, Catholica fides vt certa proponitur:
ergo cùm in negotio omnium gravissimo certa
sint incertis præferenda, vt citatus Scriptor affir-
mat, quærenda est profectò à volente damnatio-
nem vitare æternam, vbi fuerit reperibilis certi-
tudo. Atqui verosimile videri debet sic fluctuan-
ti, in Ecclesia Catholica certitudinem talem in-
ueniri: ergo debet illam quærere, & saltim eam
vt magis credibilem amplecti: quod si fecerit,
iuveniet equidem quod quæsiuit, proficiens in
melius, non iam opinans, sed credens ritu Ca-
tholico, bene Deo iuvante, & gratiam conferente
in dies ampliorem, sicut D. Augustino, sic ipso
testante, nouimus accidisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>621.</absatz-nummer> Et hæc quidem de ijs procedunt, qui<marginalia>De educatis|inter hæreti-|cos quid si-|milius vert$unclear.</marginalia>
circa res fidei tales possunt de credibilitate &
opinabilitate formare discursus: de alijs autem
qui inter hæreticos educati eorum ductum in re-
ligionis profectione sequuntur; neque quidquam
quod in contrarium mouere eorum animos pos-
sit, audierunt, aliter est dicendum; quandoqui-
dem in his esse ignorantia inuincibilis mysterio-
rum fidei potest, vt est receptissima sententia.
Videantur P. Suarez Disput. 17. de fide. Sect. 1. n.
10. Et Cardinalis Lugo Disput. 18. de illa. n. 25. In
hoc ergo Erardi Billij assertio, quod ad factum
attinet, non videtur improbanda. Sed modus lo-
quendi & in illo, & in alijs non est admittendus,<marginalia>Opiniones|apud illos|circa sua|dogmata|non haberi.</marginalia>
quòd scilicet hæretici habeant opinionem proba-
bilem: nam in ijs, qui, vt diximus, circa res fi-
dei possunt disputabiles formare discursus, meri
errores sunt, & apertè damnabiles; hæresis enim
vocari opinio nequit, iuxta Theologicam acce-
ptionem. In alijs autem error etiam, sed non
damnabilis, quia inuincibilis, vnde ignorantia
potius vocari debet, & ea praua dispositione ca-
ret, qua prior illa. Sic ergo Ioannis Sancij sen-
tentia, quatenus & in articulo mortis obligatio-
nem excludit, parùm probabilis, si tamen proba-
bilis, quod & mihi ita videtur. Et hac simus cen-
sura contenti, dum à Superiori Tribunali nihil
maius habemus, neque post diligentem excussio-
nem aliarum huius Auctoris opinionum hæc vi-
detur vstulata.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0178.jpg/>
@@1@<SE178>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio 25. 163
<duolan 2><Z>ASSERTIO XXV.</Z>
<negEZ><A+1>Dare pecuniam, vel aliud quid temporale
pro Beneficio, vt motivum, quo vo-
luntas Collatoris ad illud conferendum
inducatur, non est Simonia, si non datur
vt pretium Beneficio æquale.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>622.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro hac citantur valentia Tomo. 3. Disput.<marginalia>25. Contra|quam ar-|guitur.</marginalia>
6. Quæst. 16. Puncto. 3. Tannerus, Esco-
barius, Sancius, Milhardus, & alij recentiores
Casuistæ. Contra quam arguit ex D. Thoma. 2.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
2. q. 100. arti. 2. ad. 5. vbi sic ait: Antequàm alicui
acquiratur ius Episcopatus, vel quacumque dignitas
vel præbenda, per electionem, vel prouisionem, seu
collationem, Simonia cum esset aduersantium ob-
stacula pecunia redimere; sic enim pecunia pararet
sibi viam ad rem spiritualem obtinendam. Ex qui-
bus verbis sic format argumentum. Per pecu-
niam parare sibi viam ad rem spiritualem est vera
Simonia: hoc accidit in casu nostro: ergo. Hinc
generaliter negant Sacri Canones fas esse per
pecuniam ad Ecclesiæ dignitates peruenire, vt
Canone. 3. ex Apostolicis. In Concilio Toletano.
8. Et in Melphitano, & in facto Simonis Magi,
de quo Act. 8. Quoniam donum Dei existimasti pe-<marginalia>Act. 8. v. 20.</marginalia>
cunia possideri. Quia si euasio illa de permotione
voluntatis, & non de exhibitione pretij, ali-
cuius esset momenti, in promptu erat Simoni re-
sponsio, sicut & omnibus alijs sic nundinanti-
bus, cùm dicere possint se tantùm intendere
Electorum voluntates datis muneribus permoue-
re. Quod in Balam, & Giezi similiter locum ha-
bere poterat: pro quo Caramuelem laudat in<marginalia>Caramuel.</marginalia>
Theologia morali Lib. 2. n. 864. Et hanc labem non
solùm esse contra ius positivum, sed etiam contra
diuinum vt aliqui Recentiores affirmant, ex D.
Thoma probat in. 4. dist. 21. q. 3. arti. 3. ad. 1. Vbi
docet quòd si iudex spiritualis munere aliquo siue
magno, siue paruo, flectatur ad aliquid facien-
dum, Simoniacus est coràm Deo. In paruis mu-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
neribus (inquit) iudici datis non iudicat (Ecclesia)
Simoniam committi. Sed apud Deum, qui cor vi-
det, Simonia est. Item ad. 4. Qui dat aliquid spiri-
tuale, si principaliter moueatur fauore precum, vel
timore rogantis, quantùm ad iudicium diuinum Si-
moniam committit & rogatus & rogans. Vnde P.
Suarez in Tractatu de Simonia pro hac sententia
S. Thomam, & alios antiquos Theologos &
Canonistas refert; cuius verba cum Auctorum
citatione subiungit, & addit Ecclesiam non posse
id quod Simoniacum non est ex natura sua, Si-
moniacum efficere, cùm nequeat rerum mutare
naturas. Quod & explicat exemplo contractus,
qui Molatra, vel Barata, dicitur, & ab Italis Stoco:
qui si lege Ecclesiastica prohibeatur, sicut est ci-
uilibus legibus prohibitus, non ideò vsurarius
esse desinet contra ius diuinum. Sic enim ille
censet de contractu dicto, de quo inferius. Et hæc
probationis summa.</P>
<P>  <absatz-nummer>623.</absatz-nummer> In qua quidem mirum est nihil censu-<marginalia>In Thesauro|Tomo 1. Tit.|13 n 6. &|seqq.</marginalia>
rarum haberi, præter communem illam, de qua
sæpiùs, monstrosi Theologiæ partus. Et ego qui-
dem verissimam contrariam assertionem existi-
mo, de qua dixi alibi. Sunt tamen plures alij<-P>@@

<-P>præter adductos, qui cum illis sentiant, ex qui-
bus Amadæus in Propositionibus ex Tractatu de Si-
monia Proposit. 1. exhibet Illustrissimum Ara-
uxo, Sanctorium, Pasqualigum, Malderum. Pe-<marginalia>Qui faueant|assertioni.</marginalia>
trum Nauarrum, Petrum de Ledesma, & hunc
quidem non id expressè docentem, sed per do-
ctrinæ consequentiam, qui modus inferendi non
semper solet esse legitimus, & illi quidem se tu-
entur aut tueri possunt doctrina D. Thomæ<marginalia>D. Thom.</marginalia>
Quæst. 100. citata. arti. 3. ad. 2. vbi sic ait: Illi qui
dant eleemosynas pauperibus, vt orationum ab ipsis
suffragia impetrent, non eo tenore dant, quasi inten-
dentes orationes emere: sed per gratuitam benefi-
centiam pauperum animos prouocant ad hoc quòd
pro eis gratis & ex charitate orent. Hæc S. Do-
ctor. Ergo si quis ita collaturo Beneficium, aut
quid aliud spirituale, tribuat, vt scilicet ex ami-
cabili beneuolentia præstet, Simoniæ labem non
incurret. Quam consequentiam esse probabilem
affirmat Diana: immò absolutè admittendam es-
se, ex eiusdem est doctrina manifestum Parte. 11.
Tract. 6. Resolut. 31. §. Quæro Secundò. Vbi cum
P. Quintana Dueñas, cuius mortem amicabili
dolore prosequitur Tomo. 1. Tract. 6. Singulari. 15.
n. 7. eum, qui tradit aliquid temporale intendens
vt sibi aliquid spirituale conferatur titulo grati-
tudinis, à Simonia excusari affirmat. Sit ergo
hoc, quod neque ratione neque auctoritate pe-
nitus destitutum videtur, vtcumque probabile,
dum contra illud nihil quod aliter sentire com-
pellat, per superiorem habemus potestatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>624.</absatz-nummer> Et ex confutatione assertionis prædictæ<marginalia>Circa pro-|mittentem|sine animo|soluendi.</marginalia>
manere etiam confutatam subdit Auctor senten-
tiam Escobarij Tract. 6. Exam. 2. n. 14. vbi docet
Simoniacum non esse, qui promissa sine inten-
tione soluendi pecunia ad sacerdotium peruenit.
Nam verè pecunia sibi parat viam, quod Simo-
niacum esse D. Thomas affirmat, vt vidimus.
Vnde in Concilio Melphitano etiam pecuniæ
promissio prohibetur. Quod ex iudicijs etiam tri-
bunalitijs ostenditur, in quibus non minùs cor-
ruptor iudicij est qui argentum promittit, etsi
non soluat, quàm qui soluit quod est pollicitus.
Vbi quidem, sicut alibi sæpè, est mendosa cita-<marginalia>P. Escobar.</marginalia>
tio, nam in. Examine. 2. num. 14. non est. Sed in
1. & in eo nihil ad rem. Assertio autem occurrit.
n. 20. §. Simonia quotuplex. Vbi ait in casu dicto
esse Simoniam fictam, & ita non verè talem, sicut
fictum aurum non est aurum. Quod est quidem
verissimum de illo, qui promisit, quidquid de
conferente sit: pro quo operæ pretium erit Car-
dinalem Toletum suis verbis loquentem exce-<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
pisse Lib. 5. Cap. 90. n. 4. Sic enim ibi: Hîc est
vnum dubium de eo, qui promitteret dare pecuniam
pro Beneficio, animo verò non dandi, sed fictè, &
sic accepit Beneficium, an esset Simonia. Ad hoc toto
lib. 9. quæst. 8. arti. 1. & Caietanus Quodlib. 1. Quæst.
9. dicunt non esse: quia actus exterior ab interiori
rationem sumit: vnde licet talis promissio ficto in-
strumento confirmaretur, non esset Simonia, quamuis
in foro exteriori iudicaretur Simonia, quia non con-
siderat interiora. Ego ita credo, quamuis Nauarrus
super Cap. finale de Simonia. Cap. 9. alia procedat via,
sed hæc est melior. Sic ille. Idem tenent Petrus
Nauarra, P. Suarez, Bonacina, P. Reginaldus,
P. Filliucius, P. Palaus, P. Valentia, quos addu-
cit & sequitur P. Vincentius Tancredi de Reli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0179.jpg/>
@@1@<SE179>164 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>gione Lib. 4. Tract. 2. Disput. 31. num. 6. & quid ad
hæc monstrorum, quæ fingit, iuratus censor?
Cui equidem vti suspiciendum moderationis
exemplar iuuat præfatum Cardinalem de mate-
ria præsenti disserentem ante oculos posuisse.
Agit ille Cap. 93. de p&#x0153;na Simoniaci, & ad eum<marginalia>Eximium|illius mode-|rationis cir-|ca auctorum|veneratio-|nem exem-|plar.</marginalia>
perueniens, qui dat Beneficium, sed nondum al-
tero dante pretium, quod promisit, discordantes
Nauarri & Soti sententias adducit, illius negantis,
huius affirmantis p&#x0153;nas incurrere, & sic addit:
Quam profectò ego etiam teneo, & credo verissimam
esse, sic n. 1. subdens nu. 2. auctoritatis & rationis
firmamenta, & in 3. sic habet: Nec iste Doctor
vllum habet suæ opinionis fundamentum. At quia
hodie multi ipsum sequuntur, crederem licere ali-
quando vti eius opinione, cùm res hæc moralis sit, &
in opinione posita: sed non semper à sententia com-
muni hac discedendum. Sic ille, de Nauarro locu-
tus coætaneo suo, cuius singulari opinioni, sed
ob auctoritatem Doctoris tanti à multis receptæ,
sic deferendum censet, cùm tamen asserat nul-
lum habere fundamentum. Quid ergo &c.</P>
<Z>ASSERTIO XXVI.</Z>
<negEZ><A+1>Cùm numerata pecunia pretiosior sit nu-
meranda, & nullus sit qui non maioris
faciat pecuniam præsentem, quàm futu-
ram, posse creditorem aliquid supra sor-
tem à mutuatario exigere, & eo titulo
ab vsura excusari,</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>625.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic ex Caramuele in Theologia morali Lib.<marginalia>Erronea au-|ctori, contra|Caramuel.</marginalia>
2. n. 799. à Sinnichio relato §. 443. qui
Auctori nostro quo ad hæc integra esse videtur
Bibliotheca, qui & eam vocat non solùm im-
probabilem, sed erroneam, & intolerabilem, &
contra eam arguit ex conditione pecuniæ, quæ
ex se sterilis est, ex Aristotele & D. Thoma, ac
D. Basilio; vnde quòd numus numum pariat præ-
ter naturam est. Et ego quidem Caramueli neu-
tiquam assentior, quia ad demoliendum recep-
tissimum dogma apud Theologos & Canonistas
principium minimè firmum assumit, scilicet pe-
cuniam numeratam pretiosiorem esse numeran-
da, quod verum non est, si numeranda ex eo quòd
præsens non sit, nullum pariat incommodum aut
lucri cessantis, aut damni emergentis: sic enim
perinde se habet, ac si eius Dominus eam habe-
ret in arca multis clauibus obserata. Non est au-<marginalia>Non talis|videtur.</marginalia>
tem acerrima illa admittenda censura, quantùm
ad erroneæ qualitatem, cùm SS. Alexander VII.
alia sit inferiori contentus in posteriori Decreto
damnabilium assertionum, in quo. 42. extat te-
noris sequentis: Licitum est mutuanti aliquid vltra<marginalia>Decretum|Alex. 7.|contra illam.</marginalia>
sortem exigere, si se obliget ad non repetendam sor-
tem vsque ad certum tempus. Sit ergo vt minimùm
scandalosa, nec plusquam oportet sapere, Ponti-
ficium iudicium prætergressi. Sed ad sobrietatem
sapiamus. De quo & nos alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>626.</absatz-nummer> Dubium deinde mouet circa Mohatras,<marginalia>Contractus|dictus Mo-|hatra vt li-|ceat.</marginalia>
& respondet quòd si talis contractus fiat cum
intentione lucri, & cum pacto reuenditionis præ-
uiè inito, vt communiter fieri solet, esse illicitum,
& palliatam vsuram; quidquid recentiores Ca-
suistæ in contrarium dicant. Quia lucrari aliquid<-P>@@

<-P>vltra sortem ex vi mutui præcisè vsura est: quod
in casu tali accidit, in quo Mercator id lucratur,
quo summum mercium pretium superat infi-
mum. Sed debuerat Recentiores proferre, qui
ita sentiant, quando cum pacto reuenditionis
contractus talis initur, id enim communi assensu
reprobatur, vt videri potest apud Cardinalem
Toletum Lib. 5. Cap. 31. n. 3. P. Lessium Lib. 2.
Cap. 21. n. 130. Petrum Nauarrum Lib. 5. Cap. 2.
n. 171. Bonacinam Tomo. 2. Disput. 3. de Contracti-
bus. Quæst. 2. Puncto. 3. n. 20. P. Gasparem Hurta-
dum Tractatu de Contractibus Disput. 2. difficult.
15. in fine, & sic etiam alij, & illi quidem etiam
nouarum laxitatum principes, iuxta Auctorem
nostrum, P. Tamburinus, & P. Escobar. Ille
Lib. 8. in Decalogum Tract. 3. Cap. 7. §. 8. n. 9. &
10. Hic Tract. 3. Cap. 5. Exam. 6. n. 52. §. licet euen-
dere. Non est ergo cur hîc diutiùs hæreamus.
Ideò ad alia.</P>
<Z>ASSERTIO XXVII.</Z>
<negEZ><A+1>Vix vnquam teneri aliquem ad eleemosy-
nam præcisè ex superfluo status, cùm
vix vnquam huiusmodi superfluum in
Sæcularibus, etiam in Regibus inue-
niatur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>627.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X P. Vasquez in Opusculo de Eleemo-<marginalia>27. D.|Thomas.</marginalia>
syna, & pluribus alijs rece&#x0303;tioribus Casui-
stis. Contra quos arguit ex D. Thoma 2. 2. q. 32.
arti. 5. in Corp. vbi ait, dare Eleemosymam de su-
perfluo, est in præcepto: & dare eleemosynam ei, qui
est in extrema necessitate. Ex quo ibidem infe-
runt Caietanus, Bañez, & alij eius Interpretes
vt eleemosyna sit in præcepto non requiri duo
simul, scilicet superfluitatem in dante, & extre-
mam necessitatem in accipiente, sed quodlibet
eorum sufficere. Addit auctoritates alias eiusdem
S. Doctoris, D. Gregorij Magni, & Theodoreti
idem contestantium, concludens P. Vasquium, &
Casuistas alios præceptum eleemosvnæ detrun-
casse ac mutilasse: sic enim sæculares vix vn-
quam largiendi lege continget vrgeri. Quæ qui-
dem parùm & ipsa vrgent: nam doctrina D.
Thomæ & aliorum libenter admittitur, teneri<marginalia>Obiecta non|vrgent, quia|quæstiode|facto est, &|non de iure,|quod posstis|superfluis|admittitur.</marginalia>
inquam sæculares ad eleemosynæ ex superfluis
largitionem: in quo quidem quæstio de iure est.
An autem superflua rarò aut frequenter eisdem
suppetant, est mera quæstio facti, in qua vt sup-
petere affirmetur, necessarium erit censum more
Romanorum inire, & familiarum omnium fa-
cultates ac necessitates expendere, vt abundanti-
bus certa eleemosynæ mensura, ad quam teneri
constiterit, præfigatur. Non ergo detruncatur
aut mutilatur eleemosynæ præceptum, sed stante
obligatione dicta vniuscuiusque conscientiæ cir-
ca superfluitatem dictamen conuenitur. Tene-
tur ex superfluo: an sit illud, videat qui solus id
scire sæcularis possit. Vt verò verosimiliter affir-
mari possit id rarò contingere, communis eorum
suffragatur vox, & experientia multiplex, vt ve-
rum hac etiam ratione sit illud vatis Regis Psal.<marginalia>Psal. 30.|v. 10.</marginalia>
30. v. 10. Diuites eguerunt, & esurierunt. Et ita
cum P. Vasquio sentiunt multi grauissimique
Scriptores, vt videri potest apud Dianam Parte 2.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0180.jpg/>
@@1@<SE180>Circa Synopsim nouarum opinionum. Assertio. 28. 165
<duolan 2><-P>Tract. 15. Resolut. 32. & Tract. 16. Resolut. 26. &
Parte 4. Tract. 4. Resol. 215. & Parte 5. Tractat. 8.
Resolut. 14. §. Dices, si hæc. De quibus non plu-
ra, cùm responsio tantoperè dilucida ac conclu-
dens sit, & Patrem Vasquez ab Auctore non vi-<marginalia>P. Vasquez</marginalia>
sum, sicut neque alios plures, quos insectatur,
Scriptores, citationis exactio manifestat, dum in
Opusculo de Eleemosyna confusè producitur. Extat
ergo assertio in Opusculo dicto Cap. 4. n. 14.. Circa
quod fallax etiam citatio apud Dianam, quia in
citato Capite non est Dubium 4. in citata Resol.
26. vbi sic habet: Opusculo de Restitutione Cap. 1.
Dub. 3. n. 27. & 32. & ideò Cap. 4. nu. 14. asserit
&c. In Opusculo enim de restitutione nihil tale
habetur neque in Cap. 1. Dubium 3. occurrit,
sed vnicum, in quo neque dicti numeri, sed solus
10. Quod autem sequitur vtpotè quod in tali
Opusculo extat, auctarium erroris est: circa quod
non parùm scriptorum diligens attentio, & at-
tenta diligentia desideratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>628.</absatz-nummer> Addit Noster constare etiam falsum esse
quod ait Layman Lib. 2. Tractat. 3. Cap. 6. nu. 1.<marginalia>P. Layman|circa abso-|lutionem|diuitum|prudens ad-|monitio.</marginalia>
Confessarium absolutionem à peccatis diuiti non fa-
cile debere negare, quòd communes pauperum mise-
rias subleuare monitus recusat, quia diues semper
aliquam caussam in specie præfert cur recuset, nempè
istam. Nihil habeo superflui. Contra quem arguit,
quia diues ex debito legali, subindeque ex præ-
cepto tenetur superflua dare pauperibus, vt ex
D. Thoma iam visum: Vnde si monitus à Con-
fessario, hoc facere recuset: & ex sola ascendendi
libidine præcludat viscera sua pauperibus, nec
quidquam de superfluo ipsis largiatur, absolutio-
nis incapax est. Pro quo inducit Caietanum in
Opusculo de Eleemosynis Cap. 6. Confessore&#x0303; vrgen-<marginalia>Contra|quam nihil|vrget quod à|P. Goned|obijcitur.</marginalia>
tem conscientias, & instat prætereà ex eo quòd
responsio illa diuitum friuola est, quia possunt illi
moderatiùs viuentes multa pro liberalibus officijs
reseruare, quod D. Augustini, & Senecæ verbis
exornat. In quo quidem negari nequit quin
multa abripiat vanitas, quibus multiplex posset
leuari necessitas, vnde Confessarijs ea est cura in
diuitum Confessione futura, vt eos erga paupe-
res beneuolos verbo & opere reddant. Ipsis au-
tem seriò coram Deo asserentibus nihil sibi esse
superfluum, credendum proculdubio, & absolu-
tio impertienda: quod negari à nullo ritè sapien-
te potest, præsertim cùm circa hoc opiniones
adeò ipsis fauorabiles sint, & animaduersio qui-
dem Patris Layman antiquiorem ex ipso sic
obijcientis Illustrissimo Ordine habet auctorem,
Rosellam inquam à Caietano adductum citato<marginalia>Caietanus.</marginalia>
Cap. 6. cuius illa sunt verba: Quòd si mihi illud
Rosellæ obieceris, quòd scilicet diuitum Confeßiones
audiri non possent, & Confessores damnationem in-
currerent, audi Dominum Iesvm Christum in E-
uangelio diuitibus dicentem: Faciliùs est camelum
transire per foramen acus, quàm diuitem intrare in
regnum cælorum. Confessoribus autem: Si cæcus cæco<marginalia>Matth. 15.|v. 14.</marginalia>
ducatum præstet, ambo in foueam cadunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>624.</absatz-nummer> Et sic cùm sentiat & pronuntiet adeò
seuerus præceptor, quid tandem in caussa præ-
senti determinet, operæ erit leue non pretium
audiamus, sic enim ille statim: Est autem magna<marginalia>Caietani|notanda|doctrina.</marginalia>
opus circumspectione vt concludatur hunc habere su-
perflua: Oportet siquidem considerare statum, filios,
filias, seruos, alumnos, hospites, conuiuas, diuisio-<-P>@@

<-P>nem, munificentiam, magnificentiam, etsi qua sunt
huiusmodi: & habere semper præ oculis quòd neces-
sarium personæ non censistit in indiuisibili: multis
enim adiunctis, non apparebit superfluum, & multis
subtractis non censebitur quis indigens. Sic ille.
Potuit ergo P. Layman tanti luce magisterij id
lucidare quod protulit, & ex eadem aduersarius
calumniosum impetum exarmare. Vbi ad Con-
fessariorum trepidationem submouendam, & ad-
uersos dicendi modos, quoad praxim conci-
liandos, id proculdubio iuuabit, si illi diuitibus
pro satisfactione moderatas eleemosynas impo
nant, quod ipsi neutiquam recusabunt, & sic
peccata sua iuxta saluberrimam Prophetæ moni-
tionem, eleemosynis rediment, & iniquitates<marginalia>Daniel. 4.|v. 24.</marginalia>
suas misericordijs pauperum. Omitto quædam
ab Auctore suo cum Sinnichio adiecta, quibus
non est opus distineri.</P>
<Z>ASSERTIO XXVIII.</Z>
<negEZ><A+1>Absolutionis capacem esse hominem quanta-
vis laboret ignorantia mysteriorum fi-
dei, & etiam si per negligentiam quo-
que culpabilem nesciat mysterium SS.
Trinitatis, & Incarnationis Domini
nostri IESV Christi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>630.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Anc Assertionem supremum ex sep-<marginalia>28. Contra|quam ar-|guitur ex|obligatione|duorum il-|lorum my-|steriorum.</marginalia>
temdecim articulis esse ait, quos Aca-
demia Louaniensis ad instantiam Archiepiscopi
Mechliniensis reprobauit: eiusque falsitatem pa-
tere asserit ex communi Theologorum sententia
asserentium cum S. Thoma 2. 2. q. 2. arti. 7. & 8.
in noua lege fidem explicitam mysterij Incarna-
tionis & Trinitatis, non solùm necessitate præ-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
cepti, sed etiam medij, esse ad salutem necessa-
riam. Vt enim viator ad terminum perueniat,
debet & locum ad quem tendit, & viam, qua ad
illum tendit, agnoscere: via autem hominibus
veniendi ad beatitudinem est mysterium Incar-
nationis & passionis Christi, iuxta illud Act. 4.
Non est aliud nomen datum hominibus, in quo opor-<marginalia>Act. 4.</marginalia>
teat nos saluos fieri, inquit S. Thomas loco citato.
Terminus verò est clara visio Dei vnius & Tri-<marginalia>Sed contra|arguentem|stant plures|Assertionis|defensores.</marginalia>
ni. Sic ille arguit: sed certè non ita robustè, vt
blandiri sibi possit de manifestè ostensa falsitate.
Sententiam dictam plures & grauissimi scripto-
res antiqui & recentes amplectuntur, vt videri
potest apud Amadæum in Propositionibus ex Tra-
ctatu de fide. Proposit. 1. Et P. Mendum in Statere<marginalia>P. Mendus|probabilita-|tem tantùm|extrinsecam|agnoscens|confutatur.</marginalia>
opin. benign. Dissertat. 1. Quæst. 1. n. 4. vbi ex Mag.
Soto occurret D. Thomam non esse contrarium.
Nec benè doctus Pater affirmat sententiam di-
ctam habere quidem probabilitatem extrinsecam
à grauissimis eius defensoribus, cùm tamen sit
ratione solida destituta. Tria namque funda-
menta, quæ adducit, seria profectò non sunt; &
quæ pro sua, facili possunt negotio dissolui, sicut
& nuper adducta de via & termino: concedimus
enim viam esse Christum respectu omnium, quia
per eius merita accipiunt quidquid necessarium
est protendentia in beatitudinem: Trinitatem
etiam esse terminum, sed non esse necessarium
vt sub ratione talis cognoscatur, sicut non est ne-
cessarium cognosci quo ad omnes suas perfectio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0181.jpg/>
@@1@<SE181>166 Auctarium Indicum. Pars. I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>nes, licet secundùm omnes terminus sit. Et qui-
dem absolutæ illæ, & tales vt simpliciter simplices
à Theologis compellentur, quod personalitatibus<marginalia>Nomen pro|virtute &|potestate in|Scriptura.</marginalia>
plures negant. Cumq; per Christum sit in omni
euentu comparanda felicitas, rectè dicitur non
esse aliud nomen, in quo salui fieri possimus. No-
men enim non semper pro eo sumitur, quod
communi acceptione vulgatur: sed pro virtute
& potestate, vt est obvium in scriptura, & in for-
ma Baptismi est id manifestum, cùm dicitur, In
nomine Patris &c. vt videri potest apud D. Tho-
mam. 3. p. q. 66. arti. 5. ad. 6. ibi: Virtus autem diui-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
na, quæ operatur in Baptismo, ad essentiam perti-
net, & ideò dicitur. In nomine, & non. In nomini-
bus. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>631.</absatz-nummer> Et hucusque Propositiones à præfato<marginalia>Conclusio|pro Assertio-|nibus dictis.</marginalia>
Scriptore concussæ, & pro viribus impetitæ:
quanto autem cum fructu ipse viderit: & videbit
fortè, me ex tunc ipsi de vitæ longitudine gratu-
lante. Nec dubito præcursuros alios in his & alijs
pugnacibus scriptionibus confutandis, quæ mul-
tos cùm vellicent, ad defensionem iustam pro-
uocabunt. Et pręcurrissem ipse citiùs alijs, si com-
modè  potuissem: verùm immensa locorum di-
uortia eorum, quæ non lentè concepta sunt, edi-
tionis tempestiuitatem retardabunt. Et quidem
Corollario quodam notatu digno, vt ipse loqui-
tur, illam monstrorum insectationem quorum-
dam ex suis instructus auctoritate concludit, in
id vnum intentus, vt Casuistarum infelicem soli-
citudinem damnet, qui nimia sua licentia diui-
nam legem, & multò magis humanas eludibiles
fidelibus reddiderunt. Quod quidem & nos in
multis verum agnoscimus, sed asserti illius veram
comprobationem in omnibus allatis denegamus.
Itaque quod dolet dolemus, quod plangit plan-
gimus: sed dolorem & planctum non sanis mem-
bris, sed malè affectis applicamus. Dolet quidem
SS. Alexander in priori Decreto nouellarum
multitudinem laxitatum vt iam vidimus. Sanctis-
simus D. N. audiuit non sine magno animi sui m&#x0153;-
rore complures opiniones Christianæ disciplinæ re-
laxatiuas. Sic  Decreti exordium.  Et tamen ipse<marginalia>De laxitate|opinionum|vt dolendum|cum Alex.|VII.</marginalia>
censuras multarum propositionum apud Ama-
dæum extantium, quæ Theologis Sorbonicis
Christianæ disciplinæ relaxatiuæ visæ sunt, vti
præsumptuosas, temerarias, & scandalosas explodit
citata superiùs Bulla, quia grauissimorum Scripto-
rum auctoritate nituntur. M&#x0153;rorem ergo suum eò
direxit, vbi illius erat digna conquestio: quod
equidem legitimi Ecclesiæ filij debent exemplar
imitari, quod illis in monte, immò & in monti-
bus, qui pro insignibus sunt eidem, monstratum
est. Exodi. 25. v. 40.</P>
<Z><A+1>ASSERTVM CITATI</A+1>
SCRIPTORIS.</Z>
<negEZ><A+1>In concursu duarum opinionum æquè pro-
babilium tutiorem esse eligendam, quod
efficaciter repellitur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>632.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Edit ille ad institutam disputationem,<marginalia>Illud probat|auctor ex|nato axio-|mate de iu-|iori, &</marginalia>
& Arti. 5. & licet Assertum propositum
ex principijs ab eo positis, de quibus dictum, satis
videbatur apertum, placuit ipsi illud & denuò<-P>@@

<-P>statuere, ac nouis rationibus comprobare. Ait er-<marginalia>certiori|parte eli-|genda.</marginalia>
go quando in materia morali, quæ subest peri-
culo peccati mortalis, occurrunt duæ opiniones
æquè probabiles, semper eligendam tutiorem. Ita
docere ait omnes Auctores Arti. 2. §. 2. ab ipso re-
latos pro præcedenti Conclusione, scilicet in con-
cursu probabilioris sententiæ non posse minùs
probabilem eligi. Probat ex Cap. Ad audientiam.
Et ex Cap. Significasti, de homicidio, in quibus
axioma illud satis tritum, in dubijs debere nos se-
mitam, aut partem eligere tutiorem: quod & in
alijs iuris Canonibus inuenitur, ex quibus celebre<marginalia>Cap. Si quia$unclear|de Penit.</marginalia>
illud in Cap. Si quis, de P&#x0153;nitentia. Dist. 7. Ergo
tene certum, dimitte incertum.</P>
<P>  Ad quod cùm diuersimodè responderi possit,<marginalia>Commoda|responsio ex|Syluestro.</marginalia>
vt superiùs vidimus, iuvat modò Syluestri respon-
sionem adhibere, qui verb. Opinio. n. 1. ita scribit:
& hoc intellige non solùm quando quis facit quod in
se est vt intelligat veritatem: quia talis etiam in
manifestè determinatis excusaretur, cùm laboret
ignorantia pro tunc inuincibili: sed etiam cùm quis
ex affectione ad suum Doctorem iudicat probabiliter,
vt sibi videtur, esse verum, quod est falsum. Nec ob-
stat quòd in dubio tutior opinio est eligenda, de spon-
salibus, Iuvenis: quia non est in dubio qui probabi-
libus rationibus flectitur ad vnam partem. Nec quod
incertum dimittendum est, & certum tenendum.
De P&#x0153;nit. dist. 7. Si quis, quia tenet iste certum sibi
moraliter: cùm in moralibus sufficiat certitudo ex
probabilibus secundùm Philosophum. 1. Ethicor. Sic
ille præclarus in Thomisticaschola Magister, &
antiquiorum princeps Summistarum, vt alias
omittam responsiones, de quibus suprà, & con-
tra quas scriptor hîc noster insurgit. Et cùm sit
illa adeò genuina, & Textibus adaptabilis, mi-
rum est ab eo prætermissam. Cur autem ita fa-
ctum, non est cur operosiùs disquiramus.</P>
<P>  <absatz-nummer>633.</absatz-nummer> Post quasdam autem regulas, quas valde<marginalia>Iudex in|conflictu|opinionum|æ què proba-|bilium an|possit rem|adiudicare|vni.</marginalia>
commodas iudicat ad modum procedendi, quan-
do non constat quænam ex duabus opinionibus
æquè probabilibus sit tutior ex illis, confutatum
manere ait peruersum nouorum Casuistarum
dogma, quo asserunt stante vtrimque probabili-
tate, iudicem posse adiudicare rem cui maluerit:
quod tradit Caramuel in Theologia morali. n.
1467. Si ex litigantibus neuter rem possideat,
& probabile censet P. Tamburinus Lib. 1. in De-
calogum. Cap. 3. §. 4. n.  5. Licet contrarium ipse
tueatur contra P. Sancium, & P. Franciscum
de Lugo. Circa quod inducit P. Fagundez apud
P. Escobarium Tract. 3. Exam. 2. Cap. 6. n. 111.
addentem posse iudicem in tali casu aliquid ab
vna partium accipere, vt sententiam in eius fauo-
rem ferat. Quam doctrinam ait non solùm esse
falsam & legibus ac regulis Iuris repugnantem,
sed etiam Reipublicæ perniciosam, cum Sinni-
chio locutus suo, & D. Isidoro in auaros iudices
declamante  Lib. 3. Sentent. Cap. 52. Circa quæ<marginalia>Probabilitas|affirmatius|sententia.</marginalia>
dictum à nobis aliàs: & tot sunt cum Caramuele
sentientes, vt probabilitas nequeat præfatæ sen-
tentiæ denegari: quam & agnoscit Leander à
Murcia in Disquisit. moral. Lib. 1. Disput. vnica. Re-
solut. 20. n. 14. Vnde cùm SS. Alexander VII.
in priori Decreto, de quo superiùs sententiam
asserentem posse à iudice in opinionum æquabili
probabilitate à litigante pretium prælationis ac-
cipi, vti vt minimùm scandalosam proscripsisset;<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0182.jpg/>
@@1@<SE182>Circa electionem opinionis minùs tutæ &c. 167
<duolan 2><-P>eam, quæ voluntariam & gratuitam electionem
indulget, intactam reliquit; id non facturus, si
vti peruersum dogma relegandum iudicaret. In
citatione autem P. Escobarij vt sæpè aliàs deerra-<marginalia>P. Escoba-|rio male at-|tributa.</marginalia>
tum: citato enim loco nihil habet: neque in
Examine. 2. citato Cap. 6. numerus extat ille: sed
soli. 21. & 23. aut quidquam quod ad rem faciat.<marginalia>P. Escobar.</marginalia>
Tractatu autem 6. Cap. 6. §. circa litem. Sic propo-
sitæ quæstioni respondet: Ex sententia Leßij re-
spondeo non peccare contra iustitiam, quia processit
id tantùm iure uaturæ spectato, quando est quæstio
iuris, non facti. Porrò hæc omnia iure sunt positiuo
prohibita. Sic ille. Et vbi hîc P. Fagundez? Qui<marginalia>P. Fagund.|pretium non|posse accipe-|re iudicem|apertè sta-|tuit. cui op-|positum à|P. Goned|adscriptum.</marginalia>
quidem Tomo. 2. in Decalogum Lib. 8. Cap. 26. n. 14.
quæstioni respondens post vtriusque opinionis
circa ipsam fundamenta proposita, & patronos
appositos, negatiuam vt probabiliorem amplecti-
tur, non posse inquam iudicem pretium antepo-
sitionis accipere, licet possit sequi quam voluerit
opinionem. Nihil ergo perniciosum in illo, cùm
tamen in falsis citationibus esse possit non tole-
randa pernicies.</P>
<Z><A+1>CIRCA QVÆSTIONEM</A+1>
DE VNIVS.</Z>
<negEZ><A+1>Doctoris auctoritate ad reddendam opinio-
nem probabilem in materia morali, &
tutam in praxi, Auctoris sententia,
argumentorum enodatio, & vtilia do-
cumenta.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>634.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc suprà in Appendice §. 3.<marginalia>Vnius Do-|ctoris aucto-|ritatem non|sufficere ad|concilian-|dam opinioni|probabilita-|tem, vt ille|probet.</marginalia>
& videndum modò quid noui solertia
Auctoris inuenerit, ex cuius discussione quæ-
stum doctrinæ aliquem colligere valeamus. Quę-
stionem mouet ille Arti. 6. Et communiter Re-
centiores affirmare ait, eâque de caussa, vt Sinni-
chius observat, in mutuas laudes excurrere, quod
Caramuelis & Dianæ exemplo confirmat, &
Episcopi Gandauensis adductis verbis, quibus
mutuò se illos scabere, veteris adagij accommo-
datione testatur. Quo graui & serio fundamento
iacto, statuit vnius tantùm Doctoris suffragium,
seu auctoritatem, communiter loquendo, non
posse reddere opinionem aliquam probabilem, &
in praxi tutam: & probat Primò ex Aristotele. 1.
Topicor. Cap. 4. sic dicente: Probabilia sunt quæ vi-<marginalia>Aristoteles</marginalia>
dentur omnibus, aut pluribus, aut sapientibus, & his
maximè notis. Sed quæ vni soli videntur, non
videntur pluribus: ergo quæ vni soli videntur,
communiter loquendo, probabilia non sunt. Vbi
quidem fallacia argumentationis est clara: nam
ex Philosophi verbis id detractum, quod ad rem
maximè poterat facere, scilicet postremum illud,
Aut sapientibus, & his maximè. Ergo etiam si non
sint plures, eorum auctoritas probabilitatem po-
test ijs, de quibus agitur, conciliare: aliàs in priori
illo membro fuissent comprehensi, Aut plu-
ribus.</P>
<P>  <absatz-nummer>635.</absatz-nummer> Secundò ex D. Thoma. Quodlib. 3. Arti.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
10. vbi ait: In his, quæ pertinent ad fidem, & bonos
mores, nullus excusatur, si sequatur erroneam opi-
nionem alicuius magistri. Atqui iuxta recentio-
rum Casuistarum sententiam excusari potest:
quod ex Lactantio & Sinnichio vrget. Cui ta-<-P>@@

<-P>men luculenta responsio in Syluestro, si libuisset
legere, suppetebat: ille enim Verb. Opinio. n. 1.
quæstione præsenti proposita sub illis terminis:
Vtrum auditores diuersorum magistrorum tenentium<marginalia>D. Thom.|luculenta|responsio ex|Syluestro.</marginalia>
diuersas opiniones, excusentur, si sequantur? & ad-
ductis D. Thomæ verbis ex Quodlib. citato Pa-
normitani & Oldradi diuersimodè loquentium,
sic determinat: Istæ autem opiniones non sunt con-
trariæ: quia vtraque loquitur in spectantibus ad fi-
dem, aut mores. S. Thomas dicit quòd tales non ex-
cusantur in his, quæ sunt clarè & manifestè deter-
minata alicubi: quo etiam modo secundùm Archi-
diaconum intelligitur, cùm dicit, quod in opinionibus
faciens contra verum, licet non contra conscientiam,
non excusatur à præcepto: putà in habendo plures
præbendas, quia facit contra legem Dei: aliàs, in-
quit, contradiceret sibi in eodem libro, quod non est
credendum: & est verum, quia in talibus non excu-
sat ignorantia. Panormitanus verò loquitur in ob-
scuris, & est verum opposita ratione, dicente Mo-
nacho, quòd non generatur aliquod præiudicium ve-
ritati, cùm inter diuersas opiniones à magistris ap-
probatas, & scripturis authenticis annotatas, illam
quis amplectitur, quæ sibi videtur magis consona
rationi. Sic ille: addens statim id quod n. 632. ex
eodem dedimus, & pro caussa præsenti non leue
potest conferre momentum: quandoquidem ille
ex nouellis Casuistis nō est, qui se mutuo stabunt,
vt suis opinionibus auctoritatem aucupentur.
Non ergo refragatur D. Thomas; sed suffragari
ex eius est verbis manifestum, quia exceptio fir-
mat regulam in contrarium. Credi non debet
magistro in ijs, quæ manifestè erronea sunt: Ergo
in ijs, quæ non sunt talia, sed sub opinionum am-
biguo, licita erit magistri docti & probatise-
quela.</P>
<P>  <absatz-nummer>636.</absatz-nummer> Tertiò ab inconuenienti. Si enim vnius<marginalia>Inconue-|niens discu-|titur ex Re-|tentiorum|Casuista-|rum nutan-|te auctori-|tate.</marginalia>
viri docti & probi auctoritas sufficeret; vel di-
cendum esset recentiores Casuistas non esse viros
doctos & probos, vel omnes eorum assertiones
esse probabiles & tutas in praxi. Primum non
concedent aduersarij, cùm sit illis iniuriosum: se-
cundum verò absurdissimum est. Quis enim dicit
omnes nouorum Casuistarum assertiones suprà
relatas esse verè probabiles & tutas in praxi? Non-
nullas refert, quas ita absurdas reputat, vt com-
munis, & communissimæ pietatis notiones ad eas
refellendas & aspernandas sufficiant. Nec valet
si dicatur esse probabiles speculatiuè, non pra-
cticè: quia ex nouorum Casuistarum principijs
nulla est talis distinctio, vt videri potest apud Io-
annem Sancium Disput. 54. n. 11. Respondeo,
quidquid de probitate Casuistarum sit, circa quam
non est æquum altercari: quod ad sapientiam at-
tinet, non ita excellentem esse in omnibus, vt
cuilibet debeat nouiter contra communem lo-
quenti Theologorum mentem assentiri. Vnde<marginalia>Non cuiusti-|bet moderni|opinionem ex|eo quòd in|libro extat|esse probabi-|lem Decreto|Alexandri|VII. defi-|nitum.</marginalia>
extat inter proscriptas à SS. Alexandro VII. Pro-
positio illa, quæ est penultima in priori Decreto,
& de qua dictum supra: Si liber sit alicuius Iu-
nioris & moderni, debet opinio censeri probabilis,
dum non constet reiectam esse à Sede Apostolica tam-
quàm improbabilem. Circa quam obseruare iuvat,
minimè prohiberi à Pontifice opinionem dictam
vti probabilem amplecti, quæ apud iuniorem scri-
ptorem occurrat, sed generalem illam assertio-
nem probabilitatis, eo ipso quod apud Iuniorem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0183.jpg/>
@@1@<SE183>168 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>extet, & non sit à Sede Apostolica vti improba-
bilis exturbata. Eam ergo quam quis non ex eo
præcisè quòd in libro moderni scriptoris extet,
sed quia solidis fundamentis innixam perspicit,
probabilem censet, quo minùs sequi possit, non
est Decreto Pontificis improbatum. Vbi cùm de
Recentiorum libris sermo sit, de antiquioribus
nihil innouatum. Tunc sic. Sententiam vnius
Doctoris sequi quem posse apud Syluestrum, vt
vidimus, neque iuniorem, neque recentiorem,
neque modernum, manifesta assertio est: ergo
eam amplecti quis tutò potest, & iuxta eam in
particularibus casibus conscientiæ suæ processum
moderari.</P>
<P>  <absatz-nummer>637.</absatz-nummer> Nec refellendum quod tandem subdit,<marginalia>Aliquando,|& de aliquo|admittit.</marginalia>
à se inquam in assertione dictum Communiter lo-
quendo: quia contingere potest vt auctoritas vnius
Doctoris graui aliquo fundamento ducti, & nul-
la in contrarium occurrente ratione, saltem quam
facilè & clarè non soluat, sufficiat ad inducen-
dam moralem certitudinem de veritate alicuius
opinionis, & ad reddendam illam probabilem.
Vel etiam Doctor esse potest adeò clarus, & in
Ecclesia celebris, vt eius auctoritas præponderet
aliorum multorum rationibus & auctoritati, qua-
lem esse meritò affirmat D. Thomam. Vnde in-<marginalia>Pro exemplo|D. Thom.</marginalia>
fert non posse satis se mirari quomodò tot Tho-
mistæ aliàs graues pro secundis intentionibus, &
entibus rationis, pro indiuisibilibus continui, pro
natura & existentia temporis, & alijs similibus
quæstionibus, quæ nec proficere, nec obesse pos-
sunt animarum saluti, pro S. Doctore tanta ani-
mi contentione decertent: & vix aduertant quid
in rebus moralibus, & præsertim in hac grauissi-
ma de probabilitate quæstione senserit. Nam
certè tantò diligentiùs mens eius circa morales
materias indaganda est, quantò certiùs scimus
ipsum priùs in se ipso legisse quæ alijs scripsit, &
id vnum spectasse antequàm doceret, qua ratio-
ne viueret, vt cereris ostenderet qua lege viuen-
dum esset. Non inquam refellendum, quia tan-
dem id, quod contendimus, profitetur. Et quod
Thomistas suos admonet, nos etiam libenter ad-
mittimus, quia conuenientissimum iudicamus in
rebus moralibus D. Thomæ mentem, qui & fe-
cit & docuit cum excellentia tanta, solerter in-
scrutari. Verùm quia Doctor sanctus opiniones
vt opiniones, non vt irrefragabilia dogmata tra-
didit, mirum non est si oppositæ aliquando tam-
quàm probabiles, ipso etiam iudice, dum nihil
in contrarium indicat, ad praxim vtilem assu-
mantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>638.</absatz-nummer> In responsionibus ad argumenta illud<marginalia>P. Thomas|Sancius|indecorè|tractatus,|pro cuius|defensione|agitur.</marginalia>
non prætermittendum, quod in P. Thomæ San-
cij dedecus indecorè & ridiculosè pronuntiatum
de conspicilijs vt ad videnda, quæ in D. Thoma
non extant, scriptoris cum eodem agentis oculis
admoueantur. Probat doctus Pater Lib. 1. in De-
calogum. Cap. 9. quod de vnius Doctoris aucto-
ritate prolatum, & n. 7. id comprobat auctoritate
D. Thomæ Opusculo citato, illis adductis verbis,
Posse quempiam amplecti opinionem, quam à magi-
stro audiuit in ijs, quæ ad mores pertinent. Et est
quidem verissimum formalia illa verba eo loco
non inueniri: sicut etiam verissimum est eorum
sensum in ijs, quæ ex eodem hic scriptor statim
exhibet, contineri, dum scilicet ait: In his quæ<-P>@@

<-P>pertinent ad fidem & bonos mores, nullus excusatur,
si sequatur erroneam opinionem alicuius magistri.
Ibi enim exceptio habetur non erroneæ opinio-
nis, vt n. 635. dicebamus. Et ratio, quam statim
reddit, rem facit manifestam, sic enim ille: In ta-
libus enim ignorantia non excusat. Ergo de ijs tan-
tùm agitur, quæ probabiliter nequeunt disputa-
ri, quia neque ignorari, vt luculenter Syluester
exposuit, testis profectò omni maior exceptione.
Quomodò autem &  ab Auctore nostro conspi-
ciliorum exigi applicatio posset, circa Scotum
diximus, & circa plures alios dicere etiam in de-
cursu Propositionum damnabilium eius iudicio,
si iocari liceret, potuissemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>639.</absatz-nummer> Sed neque omittendum quod tandem<marginalia>Ad probabi-|litatem sen-|tentiæ de suf-|ficientia|vnius Do-|ctoris plus re-|quiri quam|ad alias,|quia & re-|probata à|multis, & est|fundamen-|tum motalis|doctrinæ|præcipuum.</marginalia>
asserit opinionem, quæ asserit vnum Auctorem
per se ad probabilitatem alicuius sententiæ suffi-
cere, communi Doctorum sententiæ repugnare,
& ab illis non solùm vt falsam, sed etiam vt im-
probabilem, immò vt perniciosam, & innumeras
absurditates in materiam doctrinæ moralis inue-
hentem, reijci, ac improbari, vt patet ex Censu-
ra Doctorum Louaniensium: & licet auctoritas
decem vel quindecim Doctorum sufficiat ad red-
dendam probabilem opinionem circa materiam
particularem: non tamen in quæstione de opi-
nione probabili vt sic, quia ipsa est fundamentum
doctrinæ moralis præcipuum: ad principia autem
talia maior requiritur auctoritas & numerus Do-
ctorum: sicut in politicis videmus pro maiori vel
minori momento rerum iudicandarum maiorem
vel minorem requiri iudicum numerum: & le-
ges fundamentales regni non posse nisi à genera-
libus illius comitijs statui vel abrogari. Sic ille
philosophatus, cui & annuimus quatenus vnius
cuiuslibet Doctoris auctoritatem pro concilian-<marginalia>Occurritur|prafato dis-|cursui.</marginalia>
da probabilitate non esse sufficientem, iuxta id,
quod diximus, asseuerat. Cùm autem ipse vnius
auctoritatem sufficere affirmet, si eas habeat, quas
ex ipso posuimus, qualitates, nihil iam diuersita-
tis apparet inter particularium materiarum opi-
niones, & fundamentale illud principium, pro
quo nec decem, nec quindecim, asserit sufficien-
tes esse Doctores. Applicet ergo ipse, quod de
politicis inserit, & dicat an ad leges fundamenta-
les regni vnus sit dictis ornatus dotibus futurus
sufficiens iudex? Non equidem, vt credo, suffi-
ciet: & tamen ad fundandam probabilitatem erit
satis: ergo non est similiter in politicis & Theo-
logicis discurrendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>640.</absatz-nummer> Prætereà, valde voluntariè asseritur<marginalia>Ostenditur|id non esse|principium|in re morali|præcipuum,|& vt sit, lo-|cum habet|in eo posse|eamdem|doctrinam.</marginalia>
principium esse fundamentale in materia morali
non sufficere vnius Doctoris auctoritatem ad con-
ciliandam sufficientem probabilitatem opinioni,
vt possit quis eam tuta conscientia complecti.
Principia quidem sunt, dari opiniones probabi-
les: posse illas licitè fideles amplecti: probabili-
tatem à rationum pondere, & Doctorum aucto-
ritate conflari: talem debere esse vtriusque gra-
dum, vt prudens quis possit pro illa ad praxim
aduocanda formare iudicium. Quanta autem in
particulari esse debeat auctoritas, determinabile
non est, & ita circa illud diuersi & probabiles esse
modi sentiendi possunt: nam aliquando pauci
quamplurimos superabunt; immò & superare
vnus potest, quod in celebri Doctore scriptor
aduersans affirmat. Immeritò ergo dicitur illud<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0184.jpg/>
@@1@<SE184>Circa vnius Doctoris auctoritatem in opinionibus &c. 169
<duolan 2><-P>esse fundamentale principium. Quod quidem
efficacissimè euincere possumus ex fundamento
probabilitatis ab intrinseco, quod in opinione
pro illius probabilitate requiritur: illud scilicet
quod à ratione desumitur: non enim plures ne-
cessariæ sunt, sed vna momenti magni sufficit,
cui plures in opinione contraria non præponde-
rent; vnde & probabilior potest iudicari. Nec
plura cum Scriptore dicto, cui ad sua rigida di-
ctamina omnes reducere volenti, parùm pro-
fectò suis conatibus profuturo, dicere possu-
mus quod fabuloso filio mentitus parens: Mode-
rantiùs opta. Nec horrebit, vt credo, ad fabulas<marginalia>Fabula|P. Goned.</marginalia>
fabulæ illius memor de Iansenistis, & Molenistis.
Pro quo operæ pretium ipsi fuerit Eligium Bas-
sæum in Floribus Theologiæ moralis Tomo 1. verb.
Clausura num. 13. adijsse, vbi inueniet post ad-
ductum num. 12. Decretum S. Congregationis
Regularium, quo Regularibus ipsis prohibe-<marginalia>PP. Cupu-|cinis, &|Societatis|singularis|fauor à Sede|Apostolica|circa Mo-|niales.</marginalia>
tur ad Monasteria Monialium sine licentia eius-
dem Congregationis accessus, Epistolam Car-
dinalis Alexandrini ad P. Oliuerium Manareum
Prouincialem in Flandria Societatis Iesv, in
qua eiusdem Societatis Patribus, & etiam Pa-
tribus Capucinis, & accessus, & instructio sin-
gulariter & liberaliter illis in partibus indulge-
tur. Cùm abundè cognouissent quem fructum edant<marginalia>S. Congre-|gatio Regu-|latium.</marginalia>
in istis partibus Patres Societatis IESV, & Capu-
cini suis documentis & exhortationibus, quas in-
terdum habent ad Moniales, quarum C&#x0153;nobia hæ-
reticorum faucibus sunt exposita: statuendum iu-
dicarunt: vti per has Litteras statuunt & decla-
rant: de ceterò quod Regularibus interdicit visita-
tiones & colloquia, minimè comprehendi prædi-
ctos Patres Societatis & Capucinos &c. Et qui-
dem cùm hic de subtilitatibus Scholasticis in re
Theologica non agatur, sed de morum dire-
ctione, eo in genere P. Molina inter primos hu-
ius facultatis magistros recensendus venit, in
quo de nouellis laxitatibus nihil: pro quo argu-
mentum non leue fuerit citatum Scriptorem
nihil ex eo inter præfata monstra damnabile
protulisse. Valeat ille, & benè valeat, vt ad
alium factionis eiusdem iuratum militem ve-
niamus.</P>
<Z><A+1>§. IV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa Vincentium Baron nuperrimum Scri-
ptorem & duplicem eius pro morali-
bus antiquioris Scholæ sententijs Apo-
logiam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>641.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rior ex illis contra Illustrissimum Ca-<marginalia>Duæ P. Ba-|ron. Apolo-|giæ, circa|quas non-|nulla.</marginalia>
ramuelem pro viro docto Prospero Fa-
gnano militat, sed contra P. Theophilum Ray-
naudum præeunte Dissertatione, quam circa
Confessionem absentis, & absolutionem mori-
bundi edidit, & ad calcem Tomi posthumi P.
Suarij, de Auxilijs diuinæ gratiæ efficacis, & il-
lius cum creata libertate concordia quandoque ap-
posita, & in Tomis nouendecim postremæ im-
pressionis desiderata: cùm tamen in syllabo ope-
rum, quæ sigillatim edita sunt, illius fiat men-
tio, quam & ipse exhibet Tomo 16. Sect. 1. Pun-<-P>@@

<-P>cto 9. num. 16. vbi id quod à se dictum de hu-
iusmodi absolutione confirmat, & quia in Disser-
tatione contra illum, nonnulla habet citatus
Scriptor refutatione digna, illa erit operæ pre-
tium hoc loco proferamus, vt fiat statim, si de
Apologia alia contra Amadæum Guimenium
nunc interim aliquid indicemus. In qua ille con-
tra P. Raynaudum vti libri sub mentito nomi-
ne auctorem magno impetu digladiatur: tantâ-
que repertæ à se circa hoc veritatis confidentia,
vt non dubitet suspicionem suam priorem in a-
pertam demonstrationem fuisse prouectam affir-
mare. Sic pag. 3. & sanè si tales sunt demonstra-
tiones aliæ, quas non semel obiectat, de illarum
imaginaria qualitate necessarium erit altè im-
pressum damnare conceptum. Nam P. Theo-<marginalia>Amadæum|esse Theo-|philum|Raynaud.|error nimis|crassus.</marginalia>
philum auctorem esse libri præfati tam est fal-
sum, quàm quod falsissimum, cùm legitimus il-
lius parens sit in Hispania notissimus, qui & vi-
uit, & viuet vt spero pro se luculentissimè re-
sponsurus, & similiter deceptus in ijs, quæ con-
tra eumdem Patrem scribit, faciens eum plu-
rium librorum in suum Ordinem, & in Societa-
tem ipsam, auctorem; cuius minùs cauti & con-
siderati asserti veniam in fine prioris Apologiæ
deprecatur. Quod quidem initio operis oportuis-
set affigi, non in calce, quo verosimile est non
fore lectores omnes peruenturos: quod & de
ijs, quæ circa P. Suarium iniuriosissimè atte-
xuit, non ita factum, pariter condolendum: li-
cet P. Suarij Operum is sit splendor, quem ne-
queat inuidiosa quæuis nubecula vllatenus in-
umbrare. De quo statim. Quæ cùm ita sint, ad
ea, quæ diximus, discutienda, sed presso calamo,
quia longiora non licent, accedamus.</P>
<Z><A+2>APOLOGIA</A+2>
BREVIS PRO
<A+1>P. SVARIO.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Disquiritur an illius auctoritas sufficiens
sit ad reddendam opinionem probabi-
lem: occasione illius circa absolutio-
nem moribundi non in præsentia Sa-
cerdotis confessi sententiæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>642.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Egat citatus scriptor, & laudato illo,
id ex non ignobili, vt inquit, aucto-<marginalia>Diuis Au-|gustino &|Thomæ|vt fuerit|exæquatus|illorum ex-|cellentia|semper sal-|ua.</marginalia>
re contra ipsum suis verbis loquente
admiscet, quod non sine horrore & stomacho
sint omnes veri sapientiæ filij lecturi. Dolent il-
li Diuis Augustino & Thomæ ab aliquibus ex-
æquatum. Sed nunquid ipse tale aliquid aut co-
gitauit, aut passus est, qui quod ad D. Augustinum
spectat delendum corditus voluit, respondente
Illustrissimo Censore: Quod scripsi, scripsi? Nec
verò cùm sæculi nostri Augustinus aut Thomas
dicitur, magnis illis Doctoribus penitus exæqua-
tur, sed eius commendatur sapientia, quæ in-
ter huius sæculi Scriptores adeò excelluit, sicut
primis illis temporibus dictorum Ecclesiæ lumi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0185.jpg/>
@@1@<SE185>170 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>narium excalluisse omnibus est parùm etiam sa-
pientibus manifestum. Primatum eloquentiæ
Tullius habet; cui nequaquam quidquam de
suo primatu detraxit, qui Lactantium Firmia-<marginalia>Exemplis|comproba-|tum.|D. Hieron.</marginalia>
num Tullium Christianum compellauit. Apud
D. Hieronymum Epist. 7. occurret Brennus no-
stri temporis: neque tamen Brenno Gallorum
regi æquabilis, qui Romam cepit, victis ad
Alliam riuum Romanis. Siue ergo in bono, si-
ue in malo, modus iste loquendi æqualitatem
non intendit, sed similitudinem aliquam decla-
rare: vt omittam Vallam & Erasmum sui tem-
poris Lucianos. Neque vt penitus peregrinam
existimare debemus huiusmodi audaciam, cùm
satis notum sit magnis ingenijs, & clarissimis
Scriptoribus suos non defuisse mastyges, vt
Homero & Tullio, Virgilij & Titi Liuij scrip-
ta & imagines, parùm abfuit, quin ex omnibus
bibliothecis amouerit: quorum alterum vt nullius
ingenij, minimæque doctrinæ: alterum vt verbo-
sum in historia, negligentemque carpebat. Sed<marginalia>Suetonius.</marginalia>
quis ille? Caligula, vt Suetonius in illo: qui &
eodem teste Senecæ scripta arenam sine calce esse
dicebat: quem & Aulus Gellius Noctium Attica-<marginalia>Aulus|Gellius.</marginalia>
rum lib. 12. Cap. 2. ineptum, insipidum, & in-
sulsum vocat. Prudentium elegantissimum me-
trico stylo scriptorem, meliorem Christianum
quàm poe&#x0308;tam per ludibrium appellat Scali-
ger. Illos etiam Theologiæ Principes, & mino-
ra mundi lumina, qui carperent minimè defue-
runt. De priori apud Erasmum in Censura cir-<marginalia>Erasmus.</marginalia>
ca Libros Retractationum & Confessionum ita
quidam: Offendunt species quædam loquacitatis:
offendunt in longum productæ periodi: offendit ora-
tio nonnumquàm ad popularem sermonem degene-
rans: offendit earumdem rerum crebra repetitio
&c. Sed has ille offensionis species statim amo-
litur. Alterius mysticam expositionem de cul-
tro lapideo circumcisionis adducens damnatus
auctor, Apage, inquit, hinc istam pruriginem.<marginalia>Petrus|Cunæus.</marginalia>
Quod ergo si P. Suario, quantus quantus ille sit,
suus fuerit insectator? Poterit ille sine mode-
stiæ aut veritatis iniuria, quod Plato de nobi-
lissimo auditore dicere solitus, Sufficit mihi vnus
Aristoteles, mutato nomine feliciùs vsurpare di-
cens: Sufficit mihi vnus Alexander, Septimus in-<marginalia>SS. Alexan-|der VII.|P. Suario|addictissi-|mus.</marginalia>
quam, ad quem sic P. Sfortia Pallauicinus,
Cardinalem tunc necdum ipse Cardinalis, To-
mum 1. Disputationum in 1. 2. ab eius nomi-
nis compellatione eleganter auspicatus: Super-
bas Criticorum animaduersiones, superstitiosa
Grammaticorum arcana, tenebas quidem, sed mi-<marginalia>Card.|Sfortia.</marginalia>
nimè tenebaris. Quin ingenio nihil humile asper-
nato, nihil arduum verito, Stagiritam simul atque
Aquinatem altè hauserat. Suarium verò nostrum
in humana diuinâque Philosophia præ alijs recen-
tibus exosculatus, repetitis eum itineribus emen-
sus fueras: vtpotè in quo nihil intactum, nihil
intutum deprehenderas, subtilitatemque solidita-
ti innexam adamabas. Nec adamasti solùm, sed pro-
pugnasti; assertis nimirùm ad eius placitum amplis-
simis thesibus, imberbi ore, sed inuicto, Sic ille: de
quo & infra nu. 713.</P>
<P>  <absatz-nummer>643.</absatz-nummer> Cùm inquam neget, sic probat Disput.<marginalia>Non posse|illum facere|opinionem</marginalia>
1. Sect. 3. cum P. Raynaudo concertationem
instituens, qui penitus affirmabat. Nam vel<-P>@@

<-P>hoc illi conciliandi probabilitatem ius tribui-<marginalia>probab$unclear|contendit$unclear|Aucter, &|probat, ex|damnata|sententia $unclear|absolutime|moribun$unclear|&c.</marginalia>
tur, nulla excepta materia, vel in rebus tantùm
ex præcepto ad salutem necessarijs, vbi ignoran-
tia aut probabilitas arcet periculum peccati, &
salutis. Si hoc vltimum, contra id militare ait
collecta ab ipso prima exercitationis parte, &
addenda ex Mercoro, Fagnano, & alijs: & sunt
illa, quibus probari intenditur in conflictu opi-
nionum eam, quæ stat pro lege aut præcepto
eligendam, de quibus à nobis dictum in superio-
ribus. Si Primum, id ipse Pater non admittit,
qui in rebus ad Sacramenta spectantibus, & in
ijs, quæ sunt de necessitate medij ad salutem
consequendam, id, quod est securius, ample-
ctendum semper arbitratur. In casu autem, de
quo præcipuè agitur, quæstio de Sacramento
vertitur, de absolutione scilicet moribundi eo
modo confessi, quem diximus. Circa quam cùm
P. Suarius fuerit deceptus, vnde & eius assertio à
Clemente VIII. & Paulo V. proscripta, non est
illius auctoritati adeò deferendum, vt ea ad con-
ciliandam probabilitatem sententiæ contra alios
diuersum sentientes sufficere videatur.</P>
<P>  Sed hoc minimi, aut nullius, est profectò<marginalia>Nil robe$unclear|in adductu$unclear|ostenditur.</marginalia>
momenti: admitto enim Secundum, de quo di-
ctum suprà, & nego Primum, iuxta mentem Do-
ctoris Eximij, pro quo in Superioribus est effica-
citer decertatum; neque modo quidquam affer-
tur, quod nouum facessere negotium queat. Li-
cet autem assertio, de qua erat quæstio, ad Sa-
cramentum spectet, circa illam posse opinionem
probabilem versari indubitatum est, quando
agitur de casu necessitatis, qualis erat ille: vnde
Paulus V. in Rituali iubet tales absolui. Quod<marginalia>In Sacra-|mentis vsu$unclear|epinionis li-|cet stante|necessitate|teste adu$unclear|sario.</marginalia>
quidem & Auctor dictus cum omnibus, vt loqui-
tur, Thomistis amplectitur Sect. 4. §. 3. sic dicens:
Clemens VIII. & Paulus V. damnant sententiam
Suaris, quæ materiam incertam pro certa ponit, Tho-
mistarum sententiam non improbant, sed potiùs ad
vsum reuocant, iuxta illam regulam, quæ dubia ma-
teria vel forma vti præcipit ad arcendum salutis pe-
riculum. Sic ille. Potest ergo circa dubiam mate-
riam diuersitas opinionum absque controuersia
versari: erga & P. Suario licuit cum pluribus ea
in quæstione sentire. Illationes sunt euidentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>644.</absatz-nummer> Sed errasse dicitur, quia dubiam mate-<marginalia>P. Suarij|expositio cir-|ca Decretum|Clem. VIII.|ineptissima|citato Scrip-|tore induci-|tur, cuius|sententiæ|reipsa sub-|scribit.</marginalia>
riam pro certa obtrudendam voluit. Si ergo con-
stat hoc illi falsò impingi, constabit pariter de-
ceptum non fuisse; & ita eius auctoritas sartate-
cta remanebit. Constare autem ex eo ostendi-
tur, quia aut de sententia eiusdem agitur, qua li-
citam absolutionem in casu prædicto censet, aut
de explicatione Decreti Clementis VIII. In v-
troque autem nihil tamquàm certum statuit. Sed
iuxta verosimiliorem sibi locutus dicendi mo-
dum. Pro quo consulendus Tomo 4. in 3. p. Disput.
21. Sect. 3. vbi n 4. proposita sententia de necessi-
tate præsentiæ Sacerdotis audituri Confessionem
ad conferendam legitimè absolutionem, eam di-
cit communem. Addit deinde nu. 5. non esse hoc
ita essentiale, quin si adueniat Sacerdos, & inueniat
p&#x0153;nitentem ita priuatum vsu omnium sensuum,
vt nullum signum peccati aut doloris ab eo pos-
sit obtinere, possit esse aliorum relatione con-
tentus ad absoluendum illum, iuxta eamdem
sententiam, pro qua statim graues Scriptores<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0186.jpg/>
@@1@<SE186>§. IV. Apologia pro P. Suario. 171
<duolan 2><-P>accumulat, & solidis eam fundamentis confir-
mat, quam & tandem amplectitur n. 10. verbis
istis: Propter hæc decreta, & propter vsum Ecclesiæ<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
censui semper hanc opinionem esse veram, & confor-
mem Christi institutioni. Et inferiùs. Timeri autem
potest ne prædicta declaratio Pontificia huic opinioni
in aliquo derogare videatur. Sic ille. Iuxta quæ cō-
pertum habetur eum, non vt omnino certam, sed
vt probabilem, hanc proposuisse sententiam,
quandoquidem vti opinionem amplectitur, &
non vti certum dogma, in eoque sensu defendit,
iuxta quem Doctores ab eo adducti illum est ex-
ploratum defendisse. Iam quod ad declarationem
Pontificij Decreti spectat, idem ex illius verbis
manifestum habetur, ita enim post illam: Nihilo-
minùs declarationem hanc eiusdem Pontificis censu-
ræ subijcio, sicut cetera omnia, quæ tam in hoc, quàm
in ceteris Operibus meis continentur. Hæc Doctor
& Pius, & Eximius, in quibus videre licet mo-
destissimum agendi modum, ab illa prorsus con-
fidentia alienum, qua solent ab audacibus qui-
busdam proponi quædam tamquàm certa & in-
dubitata, circa quæ multi, & sæpè etiam doctis-
simi, non dubitare modò, sed & contrariè sentire
contingit. Anne tale illud apud citatum Disput. 1.<marginalia>P. Baron.</marginalia>
Sect. 2. Artí. 2. §. 3. pag. 167. Quoad illam consecu-
tionem, ab opinione speculatiuè probabili, aut pra-
cticè tuta, tantùm abest esse necessariam aut proba-
bilem, vt falsißimam, & periculosissimam esse, atque
atheismum inuehere, multis locis & argumentis de-
monstratum sit &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>645.</absatz-nummer> Hinc iam dubitatio illa, quæ multos ve-<marginalia>Cur à Cle-|mente &|Paulo P|Suarij ex|puncta de-|claratio.</marginalia>
xauit, insurgit. Si P. Suarij expositio congrua, &
Decreto adaptabilis fuit, cur Pontificia est aucto-
ritate reiecta? Circa hoc multi multa, & quid-
quid de hoc sit, certum est iam illam communiter
admitti, & ad praxim adscisci, iuxta Pauli V. in
suo Rituali præscriptum: cùm apud grauissimos
Theologos sententia illa dignum habeat locum,<marginalia>Eam gra-|uissimi Scri-|ptores am-|plectuntur.</marginalia>
de quo ego & alibi egi, & pro quo videri potest
P. Franciscus Bardi in Selectis, & erudita ad cal-
cem de hoc argumento lucubratione. Nec non
Doctor D. Petrus Aingo Ezpeleta in Selectis &<marginalia>P. Petrus|de Aingo|Ezpeleta.</marginalia>
practicis Resolutionibus de casibus tempore mortis oc-
currentibus Tract. 5. Resolut. 24. & 25. vbi quid-
quid ad exactam quæstionis huius decisionem &
enodationem desiderari potest studioso lectori
succurret. Est enim Scriptor apprimè doctus &
eruditus, qui & singularibus firmamentis statuit
posse absolui moribundum dictum, etsi testes
dispositionis non adsint quando Sacerdos de illis
certificatus accedit. Propter quæ, cùm ante an-
nos aliquot quidam Dominus Inquisitor, qui &
Fiscalis officio fungebatur, cùm Supremi Tribu-
nalis Hispaniæ mandatum inuenisset, quo deleri
expositionem dictam, vrgebatur, idque sic facien-
dum institisset, c&#x0153;pissetque de hoc non segni
commonitione tractari, ab incepto prorsus, qui
caussam vrgebant, visis præfatis fundamentis<marginalia>Nec ingrata|Clementi.</marginalia>
(quamuis nuper adductus nondum prodierat
scriptor) destiterunt: vt meritò dici possit opinio-
nem istam in suæ probabilitatis esse pacifica pos-
sessione, & eidem Clementem VIII. annuisse ex
grauium testium assertione affirmat P. Theophi-<marginalia>P. Theo-|philus.</marginalia>
lus citato num. 16. ex Tomo 16. pro quo & citatus
Ezpeleta. Vbi & addendum, in mandato illo ex
punctionis Clementis & $unclear nullam expositio-<-P>@@

<-P>ni præfatæ adiectam infamatoriam qualitatem,
contentis Censoribus simplici illo Remoueatur:
quia sic tunc expedire iudicatum, Deo melius
aliquid in posterùm prouidente, quia & bono
melius esse potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>646.</absatz-nummer> Habemus ergo ex dictis, P. Suarij aucto-
ritatem firmam & inconcussam, vt iuxta commu-
nem sensum tot benè iudicantium de sufficientia
Doctoris vnius ad probabilitatis conciliationem,
nihil desiderari maius queat, Diuis Augustino
& Thomæ, quibuscum comparatio nimis vide-
tur odiosa, excellentiæ suæ incomparabili præro-
gatiua reseruata. Pro quo, & generali circa præ-
dictam controuersiam assertione, de vnius scili-
Doctoris auctoritate, iuuat hoc loco Epistolæ
partem exscribere, quam P. Mendus Appendici
ad Bullam Cruciatam inseruit, quæ habetur post
stateram benignarum opinionum n. 75. & est illa
Illustrissimi Domini D. Petri Patheco Commis-
sarij Generalis Bullæ eiusdem, viri iuxta pariter
sapientis ac probi, cuius virtus ad Lydium est
lapidem probata, ingenua repulsa supremarum di-
gnitatum. Qui respondens eidem Patri scire de-
sideranti, numquid in Opere illo suo sat quidem
docto, & communi plausu ac veneratione recep-
to quidquam esset veritati dissonum, sic inter alia
scribit: En loque toca alpunto de los Religiosos, por<marginalia>D. Petrus|Pascheco.</marginalia>
auer visto lo Breue de Vrbano VIII. en que los prohibe
el ser absueltos decasos reseruados por virtud de la
Bula, quitando que ninguno, aunque sea Legado,
Nuncio, ni el Comissario General pueda declarar sobre
aquella determinacion, no puedo decirmas a V. P. que
despices del escribieren par la opinion contraria el P.
Basilio, y nouissimè Thomas Hurtado de los Clerigos
Menores, hombres de tan grande credito y autoridad
como V. P. sabe, que cada vno por si basta para hacer
opinion. Este en su Tomo 2. &c. Iuxta satis liquet
quid de Patre Suario dicere debeamus, quem Ba-
silius ipse, & Patrem simul Vasquez, Virgiliano
locutus stylo vocat Duo fulmina belli Scholastici.
Thomæ autem Hurtadi assertiones aliquæ sunt
Pontificia auctoritate proscriptæ: & tamen quia
vir doctus & Religiosus, tantùm ei auctoritatis
Dominus Commissarius contulit, quantum eius
verbis testatum inuenimus.</P>
<Z><A+1>Circa obligationem amplectendi semper
partem tutiorem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>647.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Incentius noster circa hoc in extre-<marginalia>Rara est|concordia|Fratrum.</marginalia>
mum minimè tolerabile declinauit, ip-
sis etiam Thomistis, qui contra nouellas vt vo-
cant, laxitates decertantibus penitus improba-
tum. Pro quo iuuat Patrem Goned, de quo, &<marginalia>P. Goned.</marginalia>
cum quo nuper, sic scribentem auscultare Arti. 2.
§. 1. Secundò certum est hominem non teneri semper
sequi tutiorem sententiam, sed posse sequi minùs tu-
tam, si illa appareat probabilior, seu veritati confor-
mior. Quod probat duplici exemplo, ex opinione
scilicet D. Bonauenturæ asserentis lapsum in pec-
catum mortale teneri statim ad Confessionem
habita copia Confessarij: cui oppositum tenet D.
Thomas. Item celebris inter Theologos contro-
uersia est circa obligationem confitendi circum-
stantias aggrauantes: vbi ei, cui pars negatiua
videtur probabilior, etsi opposita sit tutior, licet
eam amplecti. Hoc cum ita Auctori certum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0187.jpg/>
@@1@<SE187>172 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>proponatur, Vincentio nostro, minimè tale vi-
detur: vnde Arti. 2. §. 1. ita scribit: Probabilitates<marginalia>P. Baron.</marginalia>
tum nobis tantùm displicent, cùm illis inest pericu-
lum, ne nos ab officio abducant, & in nouum pecca-
tum impellant: id verò accidit solùm, si è duabus
opinionibus probabilibus, æquè, aut minùs, vel etiam
magis probabilem eligas, sed minùs tutam, id est
eam, quæ fauet tuæ libertati, alteri anteponis, quæ
stat pro officio, & pro lege. Cæterum præter hoc v-
nicum exemplum, quod in agendis tantùm valet, ple-
nam probabilitatum tibi copiam facimus & vsum in-
dulgemus. Probabilium opinionum, quæ ad specula-
tionem pertinent, sed disputandi, atque ingenium
acuendi caussa in Scholis agitantur, omnibus optio-
nem damus. De rebus etiam, quæ ad Societatem hu-
manam spectant, per me licet largissimè frui proba-
bilibus, quæ fauent officio, & conscientiæ consulunt,
Volo etiam liberalior esse: Permitto quæ nihil possunt
formidinis inijcere, ne in legem peccet. Prætereà om-
nium probabilitatum vsum concedo, qui desinet in
certitudinem moralem. Sic ille. Ex Fagnano autem
tunc futuram esse ait moralem certitudinem, non
cùm singulis adhæretur, sed cùm plurium col-
lectioni. Sicut fides humana vnius aut alterius testis,
probabilis ad summum est; sed si plures iungas pro-
bos, nullo secum inito consilio concordes, ex multis
probabilibus & dubijs atque in certis argumentis, cer-<marginalia>Fagnanus.</marginalia>
tam adminùs moraliter conclusionem ac regulam
sancies, quam qui sequuntur, non aberrabunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>648.</absatz-nummer> Ex his perspicuum habemus duos istos<marginalia>Circa pro-|babilium|sequelam|larga P. Ba-|ron licentia.</marginalia>
scriptores inter se pugnare non parùm, dum quod
vnus vt certum statuit, alter censet omnimodis
profligendum: cumque inter se ij, qui maximè
volunt haberi Thomistæ, ita discordent, non de-
bet ijsdem mirum accidere, si ij, quos externos
vocant, aliter quàm ipsi rebus in moralibus, &
probabiliter quidem, opinentur. Deinde, ex ijs,
in quibus probabilium vsus permittitur, ad aliud
declinatur extremum, quod neque laxissimi ipsi
Probabilistæ generatim admittunt: scilicet in ijs,
quæ spectent ad humanam Societatem, largissi-
mè frui probabilitatibus: ex quo quidem argui
satis efficaciter potest. Nam ea quæ ad humanam
Societatem spectant, seruatis iustitiæ terminis de-
bent exerceri: in ijs autem multoties & id quod
est in conscientia tutum occurrit, vt in multis
contractibus, & id etiam, in quo materialis deest
securitas, asserentibus pluribus Doctoribus sine
graui peccato non posse tale aliquid exerceri;
quod & passim est cernere, vnde tot in materia de
contractibus, non speculatiuæ solùm, sed maxi-
mè practicæ quæstiones. Si ergo in ijs licet, quod<marginalia>Ex quibus|pro casu|quæstionis|arguitur.</marginalia>
est tutum relinquere, nulla est ratio cur non &
in alijs sit etiam licitum reputandum. Prætereà
licitum asseritur eam opinionem amplecti, respe-
ctu cuius nulla pro partis contrariæ veritate su-
spicio conscientiam stimulat: Atqui aliqualis su-
spicio seu formido de ratione opinionis est, licet
non sit adeò sensibilis: Ergo sicut stante illa, quæ
necessariò admittenda est, operari licet, ita &
cùm maximè formalis, & vt ita loquar, viuida
est. Quemadmodùm habens peccandi consuetu-
dinem aliquando sine remorsu sensibili peccat,
quod non obstat quominùs peccatum ipsi debeat
imputari. Item certitudo moralis haberi dicitur,
cùm plurium collectio ad eliciendum concurrit
assensum: Ergo stante opinione, quam multo-<-P>@@

<-P>rum firmat auctoritas, moralis erit certitudo de<marginalia>Sicut & ex|certitudine|morali quæ|admittitur.</marginalia>
illius licita prosecutione: Atqui talis est quæ as-
serit non teneri quempiam securiorem partem
sequi; pro illa enim innumeri certant: ergo erit
licitum illam amplecti. Tandem posse quemuis
probabiliorem sequi opinionem etiam minùs tu-
tam, vti certum ab Scriptore citato proponitur:
ergo poterit illud vt moraliter certum quiuis am-
plecti talem secutus sententiam: ergo & saltim
licitum erit probabiliorem sequi opinionem in
concursu minùs probabilis, etiamsi ista non om-
nino tuta & secura ab omnibus habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>649.</absatz-nummer> Deinde arguo ex sententia D. Thomæ,<marginalia>Ex sententia|D. Thomæ|obligantis|iudicem ad|condemna-|tionem inno-|centis, effi-|cax argu-|mentum.</marginalia>
quam vt probabilem in praxi eius amplectuntur
discipuli, & pro earum exemplo adhibere solent,
quæ vt tales defendi possunt, illa sua assertione
constante de obligatione sequendi partem tutio-
rem. Docet enim S. Doctor. 2. 2. q. 67. arti. 2.
iudicem teneri ferre sententiam capitalem con-
tra innocentem sibi notum, vt talem, sed secun-
dum allegata & probata damnabilem. Quia oc-
cisio innocentis ex se mala est, & à Deo specia-
liter prohibita. Exodi 23. v. 7. Innocentem & iu-<marginalia>Exod. 23.|v. 7.</marginalia>
stum non occides. Vnde iudex in eum nimio illo
rigore seuerus, periculo se peccati contra naturæ
ius manifestum exponit: quod quidem vitare
posset officium deserendo, in quo peccatum nul-
lum est. Quòd autem in præfato testimonio de
occisione innocentis per iudicialem sententiam
agatur, videtur irrefragabile. Primò ex contextu,
sic enim præcedentia: Non sequêris turbam ad fa-
ciendum malum, nec in iudicio, plurimorum acquies-
ces sententiæ, vt à vero deuies. Secundo, quia si de
iudiciali non ageretur sententia, talis modò pro-
hibitio esset superflua; iam enim in Decalogi
promulgatione præcesserat illud: Non occides.<marginalia>Exodi 20.|v. 13.</marginalia>
Exodi 20. v. 13. vbi generalis cùm prohibitio sit,
pro innocentis potiùs obligatio eiusdem perurge-
bat. Quòd si casus deuoluatur ad terminos, in
quibus desertio officij non sit iudici possibilis; ne-
gari tamen nequit posse illum quærere modum
aliquem, quo sententiam possit suspendere, sal-
uis etiam iudicialibus apicibus, vt deterrendo se-
cretò testes, & eis falsitatem exprobrando sibi
notam, & compellendo vt dicta reforment: aut
appellationi deferendo, quam ipse solicitet ab in-
nocente fieri, vt idem apud appellatum testis sit:
quo euentu videtur moraliter impossibile testes
suo in periurio perstituros. Ad omnia autem præ-
dicta, aut alia huiusmodi teneri iudicem obseruat
Caietanus in illius Articuli Commentario, in re-<marginalia>Caietanus.</marginalia>
sponsione ad. Sexti argumenti confirmationem, di-
cens in proposito supponi quidem quòd ex officio
iudex non possit illum liberare nec ex iustitia, nec
ex epikeia, nec ex quacumque prudentia: quod mo-
raliter videtur impossibile. Sed sit ita vt dicitur,
& res in eo statu constituta, vt iudex inter duas
leges dubius hæreat, alteram non condemnandi
innocentem, & aliam non procedendi contra al-
legata & probata in aliquo casu. Non videtur
proculdubio minùs vrgere priorem, cùm sine
horrore audiri non possit innocentem, talem co-
gnitum, condemnari, quod naturæ iura vrgen-
tiora condemnant adeo, vt neque propter bonum
commune id liceat, quia vita iustorum est conser-
uatiua & promotiua b$unclear communis, quia ipsi sunt
prineipalior pars m$uncleardinis: & ideò nullo modo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0188.jpg/>
@@1@<SE188>§. IV. Circa obligationem partis tutioris &c. 173
<duolan 2><-P>licet occidere innocentem vt ait S. Thomas 2. 2. q.
64. arti. 6. in Cap. Cùm tamen in casu alio non<marginalia>D. Thom.</marginalia>
ita eueniat, quòd scilicet in aliquo peculiari e-
uentu legalis procedendi modus relinquatur, li-
cet peccari in eo possit. Tunc sic. Sicut obliga-
tio est sequendi tutum, in quo scilicet peccatum
non est: ita etiam est obligatio, si casus dubius
aut perplexus accidat, eligendi id, in quo minùs
malitiæ est: sed minùs malitiæ est in omissione
sententiæ iuxta allegata & probata, quàm in con-
demnatione innocentis: ergo illa præ ista eligen-
da est. Ex statu autem dicto colligitur sententiam
asserentem iudicem teneri ad condemnationem
in casu dicto non esse iuxta dogma illud de obli-
gatione amplectendi partem securiorem. In sum-
ma: Iudex tenetur in casu dicto innocentem
condemnare, iuxta sententiam D. Thomæ; cùm
tamen possit dimittendo officium, in quo nullum
peccatum est, non se exponere horribilis homi-
cidij periculo. Ergo neque obligatio est sequendi
semper quod tutum est. Sed dimittere illud ne-
quit, quia casus ad illos reducitur terminos. Ni-
hil obstat, quia etiamsi dimittere possit, dicitur
non teneri. Quod licet D. Thomas non asserat in
discursu Articuli, illud tamen tradit Caietanus in<marginalia>Caietanus.</marginalia>
illius Commentario, de ministro etiam sententiæ
locutus sic ad finem: De ministro autem iudicis
sciente sententiam esse iniquam, dicendum est, quòd
debet tali vti dexteritate, vt testimonium suum infir-
met sententiam iniquam, & si hoc non potest, debet
petere vt subleuetur ab hac executione. Quòd si nec
hoc potest obtinere, sed oportet ipsum obedire, aut ce-
dere officio, licitè potest publica ministeriali potestate
vti, à publica scientia & potestate principali mota,
sicut de iudice dictum est; eadem enim est ratio.
Sic ille.</P>
<negEZ><A+1>Plures D. Thomæ sententiæ, iuxta quas
ostenditur non esse obligationem sequen-
di partem tutiorem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>650.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Lteriùs arguo ex sententia eiusdem S.<marginalia>Circa ieiu-|nium quan-|do est, eui-|dens caussa|excusationis.</marginalia>
Doctoris 2. 2. q. 147. arti. 4. in Cor-
pore, vbi de obligatione ieiunij in diebus præcepti
ait quòd si caussa sit euidens, per se ipsum licité po-
test homo statuti obseruantiam præterire, præsertim
consuetudine interueniente, vel si non posset de fa-
cili recursus ad Superiorem haberi. Vbi significare
videtur posse eum, qui caussam euidentem ha-
bet pro ex cusatione à ieiunio, non ieiunare: ha-
bendum tamen esse recursum ad Superiorem, si
facilis sit ille futurus. Atqui in hoc non habetur
respectus ad id, quod est tutius, & securior pars
non eligitur; cùm possit quis, etiam cum eui-
denti caussa ad excusationem ieiunare. Quemad-
modùm iuxta eumdem S. Doctorem similem
caussam habent qui nondum tertium septennium
expleuerunt, & tamen sic ait: In responsione ad
2. Conueniens tamen est vt etiam in hoc tempore se
ad ieiunandum exerceant plus vel minùs secundum
modum suæ ætatis.</P>
<P>  Similiter argui potest ex eo quod docet in re-<marginalia>Circa idem|in peregrinis|& operarijs.</marginalia>
sponsione ad Tertium, vbi de peregrinis & opera-
rijs, dum ait: videtur tamen in talibus recurrendum
esse ad superioris dispensationem, nisi fortè vbi est ita
consuetum; quia ex hoc ipso quòd Prælati dissimu-
lant, videntur annuere. Vbi quidem absque dubio<-P>@@

<-P>tutum & omninò securum est recurrere ad di-
spensationem, & sic faciendo nullum est pecca-
tum: ergo licet Prælati videantur annuere, non
licebit aliter operari: cuius tamen oppositum Do-
ctor sanctus affirmat, & quidem multa Prælati
dissimulant, quæ non approbant, quod Vincen-
tius noster in laxioribus opinionibus à Sede Apo-
stolica toleratis euenisse ait, donec earum nimia
licentia Decreta prohibentia quodammodò vi-
dentur extorsisse. Pag. 110. & 192.</P>
<P>  <absatz-nummer>651.</absatz-nummer> Possumus etiam arguere ex eo quod<marginalia>Circa va-|riarum.</marginalia>
idem Doctor sanctus docet. 2. 2. q. 78. arti. 4. vbi
ait ab vsurario licere mutuum sub vsuris petere
& accipere. Quod quidem tantùm probabile
est; vnde id sunt qui negent, nec contemnendi
scriptores, vt videri potest apud Dianam. Parte. 1.
Tract. 8. Resolut. 31. Iuxta quam etiam sententiam
respondit D. Thomas Lectori Florentino, vt te-
statur Caietanus in Commentario citati Articuli,
quamuis illum conetur ad consonum resolutioni
præfatæ sensum aduocare. In prædicta autem
opinione manifestum est tutiorem & securiorem
partem, pro qua stat lex, non teneri, sed eam quæ
fauet libertati.</P>
<P>  In eodem Articulo ad Tertium sic etiam Do-<marginalia>Circa eum-|dem.</marginalia>
ctor sanctus: Dicendum quòd si quis committeret
pecuniam suam vsurario non habenti alias vnde vsu-
ras exerceret, vel hac intentione committeret, vt in-
de copiosiùs per vsuras lucraretur, daret materiam
peccandi, vnde & ipse esset particeps culpæ: si au-
tem aliquis vsurario alias habenti vnde vsuras exer-
ceat pecuniam suam committat, vt tutiùs seruetur,
non peccat, sed vtitur homine peccatore ad bonum.
Sic ille. Vbi quod ad vltimum attinet de habente
alias pecunias minùs difficultatis continet; respe-
ctu autem eius, qui nullas alias possidet, & mani-
festum est ex vsurario commercio viuere, difficile
sanè est, quia licet intentio directa desit, est ta-
men directa cooperatio, seu proxima peccato per
materiæ exhibitionem: vnde & S. Doctor id
negat, tenore verborum attento. Sed verò Car-<marginalia>Caietanus.</marginalia>
dinalis Caietanus in Commentario ita illum in-
telligit, vt quòd ad peccatum vsuræ attinet idem
sit de non habente alias pecunias ac de habente,
vt stet resolutio tradita de licita petitione, quia
vtrobîque eadem est ratio. Quia verò tradens
pecunias non habenti, eum depositarium consti-
tuit contra leges talis officij, peccat dum illi oc-
casionem distrahendi pecunias offert, licet non
semper tale peccatum sit mortale. Iuxta hæc er-
go sententia D. Thomæ tantùm est probabilis,
& ita multò magis neganda ab illis, quos in priori
eidem vidimus non consensisse: & ita de illa po-
tiori iure dicendum non esse dogmati illi confor-
mem de parte tutiore & securiore.</P>
<P>  <absatz-nummer>652.</absatz-nummer> Item S. Doctor in. 4. dict. 17. q. 3. arti. 1.<marginalia>Circa de-|obligatio-|nem adhi-|bendi statim|remedium|peccato|mortali.</marginalia>
quæstiun. 4. præsertim in solut. ad. 2. docet non esse
obligationem recurrendi ad remedium peccati
mortalis statim ac opportunitas pro eo occurrit:
quam sententiam communiter amplectuntur
Thomistæ. Atqui illa probabilis tantùm est, &
oppositum defendunt grauissimi scriptores tam-
quàm tutiorem & securiorem, vt videri potest
apud P. Suarium Tomo 4. in. 3. p. Disputat. 15. Sect.
5. Nec dubitari potest talem esse, cùm iuxta il-
lam damnationis periculum penitus euitetur,
quod non ita accidit, si pænitentia differatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0189.jpg/>
@@1@<SE189>174 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><P>  Ibidem etiam Dist. 16. q. 5. arti. 2. quæstiun. 5.
affirmat non esse obligationem confitendi cir-<marginalia>Circa circ&#x0169;-|stantias ag-|grauantes.</marginalia>
cumstantias aggrauantes: cùm tamen constet
opinionem contrariam valde esse probabilem, &
grauissimorum scriptorum patrocinatione sufful-
tam: vt videri potest apud eumdem Eximium
Doctorem Disput. 22. Sect. 3. vbi eam veriorem
& magis probandam censet. Esse autem illam tu-
tiorem & securiorem clarius est quàm vt aliqua
egeat probatione.</P>
<P>  Deinde in 4. dist. 23. arti. 1. quæst. 3. ad. 1. affir-<marginalia>Circa Ex-|tremam vn-|ctionem.</marginalia>
mat Sacramentum extremæ vnctionis non ca-
dere sub præceptum, etiam in extremo vitæ dis-
crimine: quod tamen probabiliter alij minimè
admittendum existimant, vt videri potest apud
Dianam Parte 3. Tract. 4. Resolut. 170. & Parte 5.
Tract. 3. Resolut. 97. & Parte 8. Tract. 1. Resolut.
58. Et minùs quidem tutum secutus Doctor An-
gelicus, quia aliquando æterna alicuius salus po-
test ex Sacramenti huius receptione pendere.
Pro quo P. Suarez citato Tomo Disput. 44. Sect. 1.
n. 7. Et sic etiam aliæ sunt, quæ adduci possent,
Doctoris sancti sententiæ, ex quibus, sicut ex
præfatis, non esse obligationem amplectendi par-
tem tutiorem & securiorem, manifestius redde-
retur.</P>
<Z><A+1>Immanis insectatio in P. Tamburinum
propter scripta ab eo in Decalogum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>653.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Mmanis profectò, & adeo immanis vt in
nullum profligatæ verecundiæ, & iuratum
Ecclesiæ hostem immanior possit cogitari. Incipit
illa Arti. 2. Sectionis 5. in cuius exordio inuectiva
prostat in P. Theophilum Raynaudum propter
approbatum cum laude Auctoris opus, & §: 1.
aliquarum opinionum illius collectionem appo-
nit, & esse ait initio §. 2. ex multis ac ferè infini-
tis paucas. Contra quas Censuras Curatorum<marginalia>Ex Censuris|Curatorum|Parisiensium|arguitur,|in quibus|iniuriosissi-|ma multa.</marginalia>
Parisiensium inflectit, quos egregiè extollit,
Cardinalibus æquans, & Italis Inquisitoribus an-
teponens, quorum auctoritas à Sede Apostolica
obtinuit, vt Apologiam Casuistarum proscribe-
ret, quod expostulant illi, dum pari audacia licet
errores ibi contentos evulgare, & mutatis Au-
ctorum nominibus interpolare. Quod quidem in
P. Tamburini scriptis in Decalogum videre li-
cet, vbi non solùm errores ijdem, sed atrociores
cum propugnatione priorum additi, qui adeò ab
omni æquitate, & pietatis sensu abhorrent, vt
vnus videatur Scopus huic Auctori constitutus,
nempe comprobari in quam cæcitatem deuenire
possit mens humana, vbi relicto fidei ac tradi-
tionis lumine ac tramite, suis sese permiserit co-
gitationibus abripi. Conqueruntur non partem
religionis eo opere lacessitam, sed totam fundi-
tus euerti, & hominis Christiani, qui sibi, Deô-
que intus viuit, quæ foris cum hominibus agit,
officia charitatis & iustitiæ euigorari & profligari
&c. Quarè vt moderatiùs quàm ferat rei atroci-
tas, loquantur, verissimè pronuntiare ait huius-
modi Ethicen tanto studio per totum orbem spar-
sam, minimè Christianam esse, quandoquidem
hominis Christiani bonam mentem extinguit,
nec Hebræam, nec Pharisaicam, cùm procul ab-
ijciat, quam Iudæi summè colebant legis litte-
ram, & externi hominis probitatem, quam Pha-<-P>@@

<-P>risæi præferebant: nec debere Philosophicam aut
humanam dici, cùm infensa sit æquitati naturali,
fidei humanæ, & sensui communi, quibus Philo-
sophia humana vt certis regulis adhæret: nec ci-
uilem aut politicam esse censendam, cùm Socie-
tatis humanæ fundamenta conuellat, & quæ hu-
iusmodi Ethicam admittent regna & imperia, bre-
ui depulsa omni lege & fide, mutuis ciuium o-
dijs, fraudibus, & cædibus sint peritura: quare
nullum aliud superesse, quo nuncupetur, nomen,
quàm illud Iacobi. 3. v. 16. Non est ista scientia<marginalia>Iacobi 3.|v. 16.</marginalia>
desursùm descendens, sed terrena, animalis (vbi ha-
bendæ illis grates, quòd non addiderint id, quod
in Apostolo sequitur) & hæc cùm à Vincentio
nostro probata fuerint, quandoquidem illos ve-
rissimè pronuntiasse dixit, subdit quasi ab alijs
dicta fuerint, posse quidem ipsos iuxta P. Tam-
burini asserta opinionem probabilem constituere,
cùm numero sint triginta; immò & singulos,
doctissimos, & ex illis plures Doctores Acade-
miæ Parisiensis: & ita eorum censura circa li-
brum dictum non poterit non probabilis repu-
tari.</P>
<P>  Quis autem si Auctorem non haberet notum,<marginalia>Excessus|maledicen-|tiæ perpensus</marginalia>
& contra quempiam sic agi aut audiret, aut le-
geret, nō meritò suspicari posset nouum aliquem
aut veterem ex etherodoxorum patriarchis, rui-
nam Ecclesiæ minitantem ab inferis reuocatum
prodijsse? & tamen Religiosus Pater, Academiæ
Messanensis Primarius Professor, & doctorum
plausu suis in scriptis exceptus, zelo bono in vti-
litatem fidelium elaborans, is est qui sic impeti-
tur, dum non euanidas cogitationes venditat, sed
quæ ab alijs dicta, aut ex illorum assertis aliquan-
do deducta, pro cuiusquam rationabili ductu am-
plectenda proponit. Quis etiam hæc legens aut
audiens, Sedis Apostolicæ vigilantiam non desi-
deret, & dormitantiam, vt more D. Hieronymi
loquar interpretetur, dum scriptum hoc adeò
Ecclesiæ perniciosum, non remouet, non expun-
git, non damnat, non perpetuo carceri aut igni
committit? sed nihil tale attentatum post exa-
ctissimam discussionem, licet paucæ propositio-
nes expunctæ, quæ apud ipsum, sed non paren-
tem, licet probabilitatis nutritium, inueniuntur.
Si ergo placeat cum pręfatis ad ferendam proba-
bilem censuram, vt nuper visum, eiusdem Patris,
& aliorum, quos secutus ille, sententiam ample-
cti, erit sanè negare seipsos, quod ad singulos
attinet, cùm id stare non posse contendāt. Quoad
omnes autem est quod opponamus ineluctabile
argumentum, Sorbonicam scilicet facultatem, ex
qua plures ex dictis, ab huiusmodi censuris adeò
præsumptuosis Pontificia auctoritate repulsam,
vt ex Bulla SS. Alexandri VII. sæpiùs adducta
constat, & in alijs non benè multoties auditam,
vt propositiones nuperæ contra Sedis Apostolicæ
auctoritatem prolatæ, possunt luculenter com-
probare. Apologiæ autem Casuistarum proscri-
ptio minimè caussam eorum promouet, quia
propter quid sit ita circa illam actum ignoramus.
Et multoties propter vnam aliquam propositio-
nem solent libri doctissimorum hominum prohi-
beri, vt nuper in Hispania vidimus, visuri lucem,
vbi primùm fuerint expurgati.</P>
<P>  <absatz-nummer>655.</absatz-nummer> Circa id autem quod de Eminentissi-<marginalia>In Cardina-|les iniuria,</marginalia>
mis Cardinalibus dicitur, ipsi viderint an talis lo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0190.jpg/>
@@1@<SE190>§. 4. Immanis Religiosi Scriptoris insectatio. 175
<duolan 2><-P>quendi licentia debeat sustineri. Circa Inquisito-<marginalia>indigna|compara-|tione.</marginalia>
res autem haberi proculdubiò maior reuerentia
debuit, & vt æquandi veniant illis Parisienses
Parochi, non tamen ea loquendi atrocitas vsur-
panda, quam vidimus, cùm præter dignitatem
officij, id in præsenti non paruipendendum oc-
curreret, Reuerendissimum scilicet Magistrum
P. Ambrosium Fracassinum Inquisitorem Gene-
ralem venetijs post approbationem Inquisitoris
Patauini, & aliorum ex ipsius præscripto, nec
non grauissimi P. Ægidij à Melo Franciscani<marginalia>Libij P.|Tamburini|approbatio.</marginalia>
Reformati, & Consultoris S. Officij Veneti, im-
primendi licentiam tribuisse. In quo quidem non
minorem fidei zelum, nec circa morum integri-
tatem, & conscientiæ offendicula remouenda di-
ligentiam, quàm in P. Baron, licet arbitremur.
Qui dum suis non parcit, id sanè sic agens præ-
stat, vt mirari iam non debeamus, si ijs, quos
adeò alienos reputat, minimè contigerit peper-
cisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>656.</absatz-nummer> Arguit insuper contra illum eo quòd P.<marginalia>P. Comito-|li digna, sed|odiosa lau-|datio.</marginalia>
Comitoli gradus pro stabilienda probabilitate
constitutos audaci & præcipiti calore transilierit,
& P. Suarij prudentiam improbarit, quòd non pa-
tiatur relinqui opinionem, quæ consulit medijs
ad salutem institutis. Nec dubitare ait quin rideat
P. Sancium quasi ignavum & meticulosum,
quòd morituris imponat onus tutiorem senten-
tiam eligendi, à qua sanos exonerat eo loco, quem
priùs citauerat, scilicet Lib. 2. in Decalogum Cap.
10. Sicut P. Suarium Tomo 4. Disput. 26. Sect. 6.
Et hæc quidem cum eximia P. Comitoli laude,
quem citat ad lib. 1. q. 15. Sed per errorem primus
pro quinto positus. Vbi non solum Quæst. 15. Sed
duabus etiam sequentibus de opinione probabili,
solita elegantia & eruditione pertractat, non ta-
men præfato Auctori suo adhærens suffragio, vt
ex ijs, quæ subijciam, erit manifestum. Igitur
Quæst. 15. n. 1. statuit non licere minùs probabi-<marginalia>P. Comito-|lus pro ad-|uersario non|stat, sed|contra illum</marginalia>
lem opinionem sequi probabiliori relicta, pro
quo graues aliquot Auctores allegat, citato pro
contraria Armilla, cuius assertionem vocat f&#x0153;dam
prolapsionem: in quo erit fortè qui dicat, nec
immeritò, ipsum potiùs f&#x0153;dè in huius censuræ
iactatione prolapsum, & hæc quidem pro Auctore
illius encomiaste esse possunt, vnde & libenter ex-
cipientur; audiat autem sequentia. §. Discrimen
hæc verba Ioannis Maioris adducit: Teneatur pro<marginalia>Ioannes|Maior.</marginalia>
doctrina, tamquàm esset celte in silice scripta, quòd
in via morum modus certior est tenendus. Et addit
statim: Additque hic non ignobilis Theologus, non
etiam tutiorem esse Doctorum sententiam, quorum est
tutius dictum, sed quorum certiora sunt argumenta.
Et Maioris sententiæ consentaneam ait esse ra-
tiocinationem, dum ait securitatem facti à secu-
ritate opinionis multùm interesse: & cùm quæ-
stio tractatur, An aliquid sit, nec ne crimen, non
tutiorem esse opinionem crimen esse dicentium, nisi
vel idonea auctoritate, vel illustri ratione firmetur.
Hæc ille, iuxta quem, & ab eo citatos, illa est tu-
tior opinio in ordine ad securitatem operationis,
quæ probabilior: nec ex eò quòd in facto non
sit peccatum, debere opinionem dici tutiorem, si
aliàs alteram ei contrariam auctoritate & ratione
non videatur egregiè superare. Quę quidem con-
tra P. Baron apertè militant, vt ex ipsius assertio-
ne iam vidimus.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>657.</absatz-nummer> Quast. 16. inquirit an Sacerdos Confessio-
nem audiens debeat absoluere p&#x0153;nitentem, qui
contrariam opinionem ei, quam Confessarius ipse
tenet, constanter amplectitur, & cum multis quos
refert, ex antiquioribus, & minùs antiquis, affir-
matiuè decernit: pro quo est illius Propositio. 4.
in hunc modum: Sacerdos, qui p&#x0153;nitentibus in<marginalia>P. Comito-|lus.</marginalia>
P&#x0153;nitentiæ Sacramento ius dicit, duplicem potest
animo gerere opinionem, ac duplicem, quæ geminæ
respondet opinioni, conscientiam. Prior opinio est de
qualitate rei, de qua controuertitur, sit ne vera, an
falsa; iusta, an iniusta. Posterior est de qualitate
personæ, sit ne propter suam opinionem digna vel in-
digna Sacramentalis absolutionis munere. Sacerdos
igitur cum p&#x0153;nitentem absoluit contraria opinan-
tem, vtitur posteriore opinione & conscientia, qua
commonefacit Sacerdos p&#x0153;nitenti opinionem, quam
retinet, non esse fraudi, neque ob eam Sacramenti
gratia priuandum. Hæc ille, minimè quidem con-
formia ijs, quæ Aduersarius contendit, vt videri
potest pag. 70. & 229. vbi de hoc puncto speciali-
ter, & longiori eius discursu, quo conatur osten-
dere solam maioris probabilitatis conceptionem
esse non posse regulam operationis, cum quo as-
sensu nequeat stare alius eidem contrarius, per
quem sit regulanda operatio. Tandem Quæst. 17.
de quodam circa contractum Societatis auenti
scire quid ipsi liceret, sic loquitur: Si paria contra-<marginalia>Idem.</marginalia>
riarum rationum momenta erant, est item in culpa,
quia cùm paria inter se pugnantium argumentorum
pondera dubitationem nostris animis adferant, eosque
fluctuare cogant, nimirùm cùm in dubio morali est
animus, ad eam partem, quæ periculi atque peccati
est expers, est omninò flectendum: id enim & certæ
Ecclesiæ Sanctiones identidem admonent, & Theolo-
giæ Magistri præcipiunt. Quamquàm si alter magi-
ster alterum vitæ innocentia, vsu rerum, prudentia,
ætate, scientiæ opinione, & doctrinæ gloria superas-
set, de eius sententia Asteus negotium suum gerere
potuisset, nec iniunctæ reprehensionis culpam vllam
incurrisset, licet argumentorum pondera ceteroquin
æqualia essent. Sic doctus Pater: & non sic is, qui
eum pro sua opinandi ratione laudauit, fassurus
profectò virum tantum verosimiliter in omnibus
pronuntiasse, & in eo etiam, quòd vnum Docto-
rem ad fundandam probabilitatem sufficere ad-
struat, & ita non esse contra omnia præfata, ve-
luti contra erronea dogmata depugnandum.</P>
<negEZ><A+1>Argumento fit satis, quod nimium quan-
tùm vrgetur pro obligatione sequendi
partem tutiorem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>658.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Grauissimo illud inconuenienti dedu-<marginalia>Arguit ex|inconue-|nienti, quia|contra om-|nes Catholi-|cas veritates|esse opiniones|probabiles|possunt.</marginalia>
citur, quia si probabilitas, etiam te-
nuissima, qualem ait sufficere P. Tamburinus,
dum veritas non affulget, licita sit, humanarum
actionum regula: Ergo liberum erit cuique opi-
nari vt libuerit de immortalitate animæ, de æter-
na felicitate & p&#x0153;na, & subinde de virtutibus ac
vitijs, quibus obtinenda illa, & ista subeunda.
Item de mundi origine æterna aut temporaria,
auctore eiusdem, ac sic de alijs Religionis nostræ
fundamentis. Nam in ijs omnibus graues, & quæ
vix solui possunt, difficultates occurrunt, nihilque
euincens aut conuincens in alterutram partem.
Ex quo sequitur omnes Atheos & impios apud<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0191.jpg/>
@@1@<SE191>176 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>Deum excusari. Vbi enim soluta à corpore ani-
ma ante diuinum tribunal stabit, contestari pote-
rit se nihil egisse, nihil opinatam fuisse, quod à
probabilitatis regula recederet, nihilque audijsse
aut legisse, quo conuinceretur se post mortem
superstitem fore, & sibi de ante acta vita ratio-
nem esse reddendam. Additur ipsosmet Atheos
& impios multò seueriorem disciplinam à se exi-
gere, quàm exigat prædicta regula probabilita-
tis, vt ex nonnullis hæreticorum & Gentilium
statutis constat, quibus certum aliquid statuitur
in ordine ad implenda ea, quæ ad vitæ huma-
næ officia pertinent. His autem omnibus oc-
curritur hoc vno principio, in dubijs & con-
trouersis tutiorem partem esse eligendam,
quo possunt ad bonam mentem reuocari ipsi
Athei, qui de rebus omnibus dubitant: vnde
certissimum iudicat magis pronum fore Atheo
mysteria fidei negare, & Decalogum omnino
tollere, quam P. Tamburino asserere ea, quæ cir-
ca præcepta amoris Dei, fidei, & spei tradit, dum
ea non obligare per totius vitæ decursum, etiam
in articulo mortis affirmat. Ad probabilitatem au-
tem fundandam satis talibus esse poterit muto-
rum Philosophorum auctoritas, & aliorum, qui
simile vitæ secuti sunt institutum. Sed non hæc<marginalia>Sed non vr-|gere mon-|stratur.</marginalia>
vrgere ex dictis in superioribus constare potest,
quatenus ex ijs non euincitur, stante vera proba-
bilitate, iuxta quam prudenter quis operari va-
leat, non esse necessarium partem amplecti tu-
tiorem; neque consequenter dicendum leuissi-
mam sufficere, quæ pro minima reputari potest.
Quemadmodum iuxta citatum auctorem restat
obligatio respectu tutioris, quando probabilitas
oppositæ adeò est exigua, vt conscientiam non
pulset, quia formido ad opinionem necessaria
quadantenus absorbetur. Quatenus verò argu-
mentum contra veram probabilitatem militat,
respondeo iuxta dicta obligationem esse in ijs,
quæ ad fundamenta saluationis spectant, id quod
est tutius, amplectendi. Quòd si obijciatur eos,
qui Atheorum ritu viuere volunt, posse notitiam
eius doctrinæ, quę apud citatos Scriptores occur-
rit, habere, & ea velle vti ad persistendum in erro-
rum suorum salebra, quandoquidem vt probabi-
lis venditatur. Ad hoc occurrendum facilè ex eo
quòd ij ipsi auctores qui de probabilitate agunt,
si in eo quod asserunt digni fide sunt, multò ma-
iorem merentur fidem, in ijs, quæ ad æternam
salutem necessaria esse dicunt: est autem neces-
sarium iuxta ipsos fidem, spem, & charitatem
habere, saltim prout hæc obseruantiam manda-
torum importat, in quo includuntur præcepta
Baptismi, & alia: si ergo circa hæc eos sequi de-
trectant, in eo quod sibi fauere contendunt, neu-
tiquam audiendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>659.</absatz-nummer> Deinde, modus efficax agendi contra<marginalia>Qui modus|in fide pro|ponenda te-|nendus.</marginalia>
prædictos in proponenda eisdem exacta fidei
Christianæ doctrina consistit, quia sola est quæ
possit fluctuantes animos inter sectarum incerta
firmare. Nam reuera neque ex principio illo, de
obligatione amplectendi quod tutius est, in ne-
gotio æternæ salutis, tranquillari poterit, qui do-
ctrinam de probabilitate imbiberit, & perspe-
ctum se habere dixerit quod in diuersis Scripto-
rum scriptis continetur. Sciet enim principium
illud negari à multis etiam in mortis articulo.<-P>@@

<-P>Quid ergo ad hæc P. Baron. si infidelem velit
eo argumento conuincere? Dicetne falli eos, qui
sic opinantur? Sed ridebit ille, qui dicere poterit
eos esse viros doctissimos, & vt doctiores illo non
sint, nihil tamen ipsi ea in parte debere. Quomo-
dò ergo stat illud hoc vno principio cohiberi
posse opinionem, & morum licentiam? Erit qui-
dem valde conueniens eo vti, quia iuxta verissi-
mas prudentiæ regulas formatum illud, & valde
opportunum ad animos non desperatè affectos
vtiliter permouendos. Sed si agatur ea subtilitate,
quam diximus, ad alia est arma potentia Deo, vt
Apostolus loquitur, ad destructionem munitionum,<marginalia>7. Cor. 10.|v. 4.</marginalia>
quas diabolus suggerit, & ingerit, recurren-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>660.</absatz-nummer> Qui ergo ante Dei tribunal iudicandus<marginalia>Quid de in-|fideli in Dei|tribunali.</marginalia>
stabit, si ei fides Christiana non fuit sufficienter
proposita, ea de caussa non accipiet sententiam;
damnabitur autem propter peccata alia, quibus
obicem posuit diuinæ illustrationi, cùm habea-
mus Christum esse lucem mundi, & illuminare<marginalia>Ioan. 1. v. 9.</marginalia>
omnem hominem venientem in hunc mundum quan-
tùm ex se est: immò & per effectum peculiaris
illustrationis, vt docent multi iuxta doctrinam
Patrum, de quo & nos alibi. Quòd si lux illa pec-
catorum turbinibus extinguatur, & ideò vlteriùs
beneficia gratiæ non procedant, perditio eorum
ex se, iuxta Prophetam: vbi forsan erit qui dicat<marginalia>Osee 13. v. 9.</marginalia>
in Atheis Deum negantibus videri peccata non
esse mortalia, cùm sint qui dicant peccata cum
ignorantia Dei mortalia non esse, quia non habent
rationem diuinæ offensæ: videri autem idem di-
cendum de ea ignorantia, quæ probabilis est, si
quis vt Deum esse neget, & auctoritate aliorum,
quos sapientes iudicat, & rationibus, quæ non
sibi videntur leues, moueatur: sed doctrina dicta
minimè est casui præsenti applicanda, quæ tan-
tùm procedit vel in casu conditionali, impossibili
tamen, si non esset Deus: vel de ignorantia puræ
negationis, & non prauæ dispositionis, qua stante
moraliter est impossibile vt non innumera pec-
cata sequantur iuxta illud Psal. 13. Dixit insipiens<marginalia>Psal. 13. v. 1.$unclear|& seqq.</marginalia>
in corde suo, Non est Deus. Corrupti sunt, & abomi-
nabiles facti sunt &c. De quo & Psal. & Rom. 3.
Ad hoc enim videtur negari Deus, vt peccandi
licentia à negantibus vsurpetur: quam quidem
sub illo probabilitatis prætextu est qui concedat
nullus, quam & commentitiam & rediculam est
cur potiùs reputemus.</P>
<Z><A+1>De æquiuocationum ac mentalium restri-
ctionum vsu.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>661.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de illo Arti. 3. & non posse abso-<marginalia>Licitum non|esse conten-|dit auctor.</marginalia>
lutè negari fatetur, quando semotæ à
circumstantijs, pro quo exemplum adhibet in eo,
qui iuridicè non interrogatur à iudice, scilicet de
crimine occulto, cuius nec semiplenam, nec vl-
lam habet aliàs probationem. Sic initio, vbi &
Caramuelem inducit mentalibus restrictionibus
infensissimum, quas & ipso prout à Recentiori-
bus traduntur, cum Sinnichio insectatur, ex quo
summariam probationem vsurpat. §. 1. vbi arguit
ex eò quòd Plato, Origines, & aliquot Patres
mendacium esse aliquando licitum propugna-
runt: quod tamen aut ipsi ijdem, vel alij vti fal-
sum reiecerunt; Atqui mendacium huiusmodi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0192.jpg/>
@@1@<SE192>§. IV. Circa obligationem sequendi partem tutiorem &c. 177
<duolan 2><-P>non erat aliud quàm restrictiones mentales: ergo
pro mendacio habendæ illæ, & ita vt licitæ neu-
tiquàm admittendæ. Quod præsertim in casu,
de quo Diui Hieronymus & Augustinus acrem<marginalia>Ex contro-|uersia inter|DD. Peti&#x0169;|& Paulum|arguitur.|Gal. 2. v. 13.</marginalia>
habuere controuersiam, præcipuè videre licet,
occasione inquam simulationis D. Petri, de qua
D. Paulus ad Galatas 2. v. 13. Simulationi eius
consenserunt ceteri Iudæi, ita vt & Barnabas duce-
retur ab eis in illam simulationem. Quam quidem
ibidem se reprehendisse Apostolus attestatur:
cùm tamen minimè credibile sit D. Petrum aper-
te voluisse mentiri, sed factum illud restrictioni-
bus honestare: iuxta quem sensum à D. Hiero-
nymo defensus: qui tamen Epist. 89. iuxta Græ-
cos quosdam Scriptores locutum se ait, dum &
non peccasse D. Petrum affirmat, licet reprehen-
sus sit à D. Paulo, qui & ipse facti illius consors,
quasi ex composito assumpti. Vnde & eam voca-
uerat piam simulationem, salutarem & honestam
dispensationem, religiosam circumuentionem &
&#x0153;conomiam.</P>
<P>  Sed hæc nullius momenti sunt, & D. Hiero-<marginalia>Nullius mo-|menti osten-|ditur.|D. Hieron.</marginalia>
nymus citata Epistola, suæ de simulatione sen-
tentiæ insistens, eam à mendacio alienam his ver-
bis affirmat: Ego immò alij ante me, exposuerunt
caussam, quam putauerant, non officiosum menda-
cium defendentes, sicut tu (Augustine) scribis: sed
ostendentes honestam disputationem, vt Apostolorum
prudentiam demonstrarent, & blasphemantis Porphy-
rij impudentiam coercerent, qui Paulum & Petrum
puerili dixit inter se pugnasse certamine. Sic ille
Cap. 3. Ex quo apparet iuxta Doctorem Maxi-
mum simulationem sine mendacio esse posse,
cùm caussa subest, esseque illam tunc & hone-
stam & laudabilem, nec indignam Apostolica
maiestate: & ita etiam restrictiones mentales,
quandoquidem ex hoc loco arguentes vt illas
impugnent, eas ibidem cognoscunt. Sed ait D.
Augustini argumentis conuictum D. Hierony-
mum, in illius sententiam, quæ & D. Cypriani
etiam est, concessisse Libro contra Pelagianos
sub nomine Critobuli edito, vt ipsemet D. Augu-
stinus adnotauit Epist. 260. Sed D. Hieronymus
non vnum, sed duos contra Pelagium & Pelagia-
nos scripsit libros per modum dialogi inter Atti-
cum & Critobulum, & librum ac Caput, vbi id,
quod asseritur, extaret, oportuisset indicari. Sed
habetur illud Lib. 1. Cap. 8. vbi ita scribit: Si enim
ipse Apostolus dicit de Petro quòd non recto pede in-
cesserit in Euangelij veritate: & in tantùm repre-<marginalia>Idem.</marginalia>
hensibilis fuerit, vt & Barnabas adductus sit in eam-
dem simulationem: quis indignabitur id sibi dene-
gari, quod Princeps Apostolorum non habuit? Sic ille.
Quod tamen licet speciem retractationis videa-
tur habere, & D. Augustino sic assertum tribui-<marginalia>D. August.|mendosè|adductus.</marginalia>
tur in Epist. 226. apud ipsum tamen non extat,
cùm omnes quæ illius sunt, ad eum numerum
non perueniant. Nec vllo modo apparet verosi-
mile S. Doctorem tale aliquid dicturum. Deinde,
sine fundamento dicitur opus dictum fuisse poste-
rius: vnde enim id haberi potest? Si autem po-
sterius non fuit, contrarium potiùs asserendum,
scilicet in Epistola, vbi ex professo rem discussit,
sententiam mutasse, cùm in libro citato leuiter
tantùm eā tetigisse manifestum habeatur. Quam-
quàm & dici etiam possit posterius quidem fuisse,
& sine vlla contradictione locutum, quia ad asse-<-P>@@

<-P>rendum reprehensibilem fuisse D. Petrum sufficit
planus litteræ ipsius ita continentis tenor: erat-
que id ad intentum ipsius satis, vbi ostendere vo-
lebat neminem ita perfectum, vt aliquo non ca-
reat, cuius defectus notari in eo queat, quod va-
rijs illustrat exemplis. Cùm ergo in prædicto
Apostoli loco ita extet, & profundior ille sensus
alibi datus & probatus, non ita obuius sit, neque
ad omnium captum accommodatus, rectè potuit
verba vt extant vsurpare.</P>
<P>  <absatz-nummer>663.</absatz-nummer> Dici potest ex præfata controuersia sal-
tim haberi D. Augustinum mentales restrictio-
nes vti damnabiles reprobasse, vtpotè quæ reuera
mendacij turpitudinem continerent: sic enim
scribit Epist. 19. Hoc autem quod dicis, Non dispen-<marginalia>D. August.|minimè ad-|uersatur.</marginalia>
satiuè, vt nostri voluere Maiores, quid sibi vult?
Oro te. Aut enim hoc est, quod ego appello officiosum
mendacium, vt hæc dispensatio sit officium velut ho-
nestè mentiendi, aut quid aliud sit omnino non video;
nisi fortè addito nomine dispensationis fiat vt men-
dacium non sit mendacium. Sic ille. Ad quod qui-
dem dici potest Primò id ita esse; & ex eo tan-
tùm haberi quæstionem hanc ex ijs esse, quæ
apud Patres diuersitate opinionum, sicut multæ
aliæ, ventilantur. Vnde & apud Theologos idem
præstari potest, D. Hieronymi sententiàm qui-
busdam amplexatis. Secundò D. Augustinum re-
ctè existimasse, supposito eo sensu, iuxta quem
est D. Hieronymi sententiam interpretatus: quod
scilicet credens firmiter Iudaicam legem abroga-
tam, oppositum facto ipso testaretur. Id enim
neutiquàm licet simulatione addita, cùm de pro-
fessione fidei agitur, nullus enim fidelis simulare
se potest Iudæum, aut Mahometanum. Sed D.
Hieronymi sensum non satis introspexit, vt cum
alijs obseruat P. Cornelius in eum locum: ille
enim de exhibendo se foris alium, quàm intus
erat, minimè satagebat, sed humaniter condescen-
debat Iudæis ne eos exasperaret, mortuis cære-
monijs vtens vti non perniciosis tunc, quod &
D. Paulus non semel alibi fecit (vt in citata Epist.
89. demonstrat) sic præbens occasionem D. Pau-
lo vt ipsum reprehenderet, eôque modo Iudæi ad
reijciendam penitus veterem legem meliùs tra-
herentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>664.</absatz-nummer> Prætereà arguit ex D. Prospero contra<marginalia>Ex D. Pro-|spero contra|Caietanum|obiectio|eneruata.</marginalia>
Collatorem Cap. 20. idest, contra Cassianum, qui
ex doctrina Abbatis Iosephi Collatione. 17. Cap.
7. & 20. mendacium vt vtile aliquando commen-
dat. Sicut & Lib. 5. de institutis renunt. Cap. 37.
ex Abbate Archebio: quod quidem D. Prosper
eleganti argumentatione conuellit. Sed certè
mendacij nomine Cassianum mentales restrictio-
nes commendasse, vtpotè quæ mendacia mera
essent, qui ita arguunt probare debuissent, & illi
quidem sicut Origeni, Clementi Alexandrino,
& D. Ioanni Chrysostomo sunt qui sententiam
de licito in necessitate mendacio tribuant, & po-
stremo varijs in locis, scilicet homilia. 32. & 52. in
Genesim. hom. 5. de P&#x0153;nitentia, & lib. 1. de Sacer-
dotio circa initium. Sed sunt qui eumdem, sicut &
alios ad sensum commodiorem aduocandos ve-
lint, pro quo eruditam adhibuit operam P. Theo-
philus Raynaudus Opusculo 3. Cap. 12. in Tomo 14.
quòd scilicet de mentalibus restrictionibus de-
beant intelligi, mendacij nomine non in acceptio-
ne damnabili vsurpantes, sed eo vsi, quia com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0193.jpg/>
@@1@<SE193>178 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>modius aliud non suppetebat, & propter vicini-
tatem sic vocari poterat quia reuera id, quod di-
citur, secundùm receptam verborum significan-
tiam non ita est vt profertur, & ita dici potest
mendacium materiale, non formale: quemad-
modùm accidit quando quis affirmat aut negat
id, quod ita esse credit, cùm tamen ita non sit.
Contra quem explicandi modum D. Prosperi vr-
gere videtur auctoritas contra Cassianum scri-
bentis, vti mendacij in sensu minimè admittendo
defensorem. Sed certè sicut D. Augustinum ex
non satis perspecto verborum sensu D. Hierony-
mi eum diximus coarguisse, ita & de D. Prospero
dici non incommodè potest, quia non semper oc-
currit SS. Doctoribus sensus, iuxta quem aliqua
defendi in Auctoribus possunt, quos impugnare
iuvat, quia eorum verba id præseferunt, quod
neutiquàm censent admittendum. Carpit cum
Sinnichio suo Auctor, quocum agimus, P. Ray-
naudum quòd dixerit Cassianum à nullo fuisse
super hac re reprehensum ante Dionysium Car-<marginalia>P. Raynau-|dus imme-|rito sugilla-|tus,</marginalia>
thusianum, qui plus mille annis Prospero fuit re-
centior. Cùm tamen P. Raynaudus solùm asse-
ruerit se non meminisse aliquem legere ante prę-
fatum Dionysium. Potuit ergo non legisse
(quamuis hoc sit creditu difficile in viro adeò e-
rudito) & etiamsi legisset, non tamen meminisse,
vt passim accidit, in quo (vt cum Poe&#x0308;ta loquar)
Scimus, & hanc veniam petimusque damusque vicis-
sim. Non debuit ergo vti de præcipiti assertione
culpari.</P>
<P>  <absatz-nummer>665.</absatz-nummer> Fit transitus ad §. 2. vbi honorificum il-<marginalia>Sed grauius|alij grauissi-|mi Scripto-|res.</marginalia>
lud exordium: Non existimo Cassianum & Ori-
genem in honestando mendacio eò progressos,
quò Sanchez, Raynaudus, & Tamburinus æqui-
vocationes promouerunt; nec quò etiam ipse
Suarez recentiorum prudentissimus deduxit.
Quod pergit ostendere, quia P. Sancius Lib. 3. in<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
Decalogum Cap. 6. affirmat posse absque mendacio
verba vsurpari, etiamsi ex sua significatione non
sint ambigua, nec eum sensum verum admittant
ex se, nec ex circumstantijs occurrentibus: sed
tantùm verum sensum reddant ex aliquo addito
mente proferentis retento quodcumque illud sit:
vt si quis interrogatus, seu sponte, seu caussa re-
creationis, iuret se non fecisse, quod reuera fecit,
intelligendo intra se aliquid aliud, quod vel non
fecit, vel aliam diem, vel quiduis aliud additum:
non mentitur, nec deierat; sed tantùm non dicit
veritatem determinatam, quam audientes conci-
piunt, & verba in se significant; sed aliam verita-
tem disparatam. Et hanc, quam vocat Sancij laxi-
tatem, confirmare asserit P. Raynaudum, neque
omnino abnuere P. Suarium Lib. 3. de Iuramento.<marginalia>P. Suarius.</marginalia>
Cap. 10. quatenus ex graui caussa id licere sine
periurio ait, esseque id in praxi tutissimum: quod
tanto viro indignum affirmat Sinnichius, docente
etiam viros rudes eo vti posse, si intendant affir-
mare vel negare eo modo, quo eorum dicta pos-
sint cum veritate constare. Post hæc ita conclu-
dit: sed quasi viro grauißimo religioni esset (vt re-
uera debuit) ista docuisse, addit velut retractationis
loco Cap. Sequentis: Quando solùm suppletur sensus
per internam additionem merè voluntariam, proba-
bile est non excusari proprium mendacium & periu-
rium: licet sit, inquit dubia: & quamuis à periurio
eximat, non audet tamen à graui peccato absoluere.<-P>@@

<-P>Hæc ille. §. illo. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>666.</absatz-nummer> Et quidem cum adeò improbanda illa<marginalia>Ex P. Suat.|quem lau-|dat, vrgeut.</marginalia>
existimet, nihil tamen pro ipsorum infirmatione
producit, simplici eorumdem propositione con-
tentus. Sed certè cùm P. Suarium recentiorum
prudentissimum agnoscat & prædicat: virum
tantum, & grauissimum pariter fateatur, non
potest quod in re adeò graui, & religionem con-
cernente protulit, non eo dignissimum reputari.
Neque erit credo æquus æstimator vllus, qui ad
præfata non excandescat, Virum tantum non ea
verbor&#x0169; reuerentia & moderatione tractare, qua
ipse infimæ etiam sortis scriptores est semper
prosecutus. Quod autem ex eo, quasi retracta-
tionis loco inducitur, nihil certè minùs habet,
quàm quod asseritur: quandoquidem id quod
priùs dixerat, non vt certum, sed vt probabile pro-
posuerat: quod si posteà vt probabile proponit
oppositum, quid in eo prædictis aduersum, &
quod palinodiam sapiat, aut quod retractationem
præseferat, deprehensum?</P>
<P>  <absatz-nummer>667.</absatz-nummer> In §. 3. tria, quæ dicuntur paradoxa, ex<marginalia>Tria para-|doxa P.|Tamburin.|proponit,|grauiter in-|iuria in|illum.</marginalia>
P. Tamburino proponuntur, & excutiuntur, ex
mentalibus restrictionibus, qui eo fine videtur
scripsisse, vt inquit Auctor, vt omnium, qui se
præcesserunt, laxitates superaret, & in laxandis
conscientijs gloriam & singularitatem affectasse,
multis paradoxis à se primùm inuentis, quorum
Primum est Lib. 3. Cap. 3. vbi asserit, certum esse
iurare verbis æquiuocis cum caussa, perinde licitum,
ac sine caussa illicitum est: quasi paris veritatis, &
æquè receptum sit apud omnes, honestari posse<marginalia>1. Licitum|& cultum|esse, iurare|æquiuocè|cum adest|caussa Con-|tra quod|arguit.</marginalia>
quacumque caussa iuramentum æquiuocum, ac
sine caussa damnatur: cùm hoc vltimum omnes
vno ore asserant, & res sit aperta, quandoquidem
omne verbum otiosum, seu sine caussa, & sine ho-
nesto prolatum, obnoxium sit culpæ, & iudicio
diuino: quantò magis iuramentum? Altera verò
pars sit contra consensum omnium Theologo-
rum, iuxta Sotum lib. 8. de Iust. q. 1. arti. 7. vbi ita<marginalia>Domini-|cus Sotus.</marginalia>
scribit: Emergit dubium, vtrum iurare exteriùs fictè
sit peccatum mortale, quoniam de veniali non est du-
bium, quandoquidem qui dicit se iurare, & non iu-
rat, mentitur. Ergo res est extra controuersiam
posita inter vetustiores Theologos iuramenta si-
ne iurandi animo, etiam ex caussa, illicitè proferri.
Accedit P. Suarij auctoritas, qui huiusmodi iura-<marginalia>P. Suarius.</marginalia>
menta accusat vt mortalia ex genere suo. Arguit
deinde, ex iniuria, quæ Dei nomini irrogatur,
dum fictè & dolosè in testimonium adducitur:
& quia si fictio erga iuramentum licet, etiam
blasphemia, & idololatria ex caussa licebit. Item,
quia genus doli est modo prædicto iurare, quod
iuxta scripturam à vita excludit æterna. Psal. 33.<marginalia>Psal. 33.</marginalia>
Quis est homo qui vult vitam &c. Et labia tua ne
loquantur dolum, & quidem grauius. quando do-
losæ loquelæ iuramentum accedit. Nec dici po-
test non esse verum iuramentum; sed fictum,
quia hoc ipsum malitiæ additamentum est. quia
ex D. Thoma 22. q. 8. arti. 5, ad. 3. iuramentum
simile est remedio, quod quantò efficacius tantò
nocentius, nisi opportunè adhibeatur. Vnde Ec-
cli. 23. v. 12. 13. & 14. Vir multùm iurans &c.
Et si frustrauerit (id est deceperit fratrem) deli-
ctum illius super ipsum erit & si dissimulauerit (id
est fictum verbum aut mendacium induxerit)
delinquet dupliciter: & si in vacuum iurauerit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0194.jpg/>
@@1@<SE194>§. IV. Circa restrictiones mentales. 179
<duolan 2>(idest, sine iusta & necessaria caussa) non iustifi-
cabitur. Sic circa primum paradoxum.</P>
<P>  <absatz-nummer>668.</absatz-nummer> Vbi quidem mirari iuvat styli cruentam,<marginalia>Fit obiectis|satis, &|plus quàm|satis.</marginalia>
vt ita loquar, acerbitatem in eum virum, qui nec
loro ipsum, aut eius est Ordinem aliqualiter inse-
ctatus. Tantæne animis obseruantiæ strictioris
iræ? Quidquid de asserta certitudine à prædicto
Patre sit, de quo dictum. n. 586. illius assertio
paradoxum non est ab ipso inuentum, vt euiden-
ter ostendimus. §. præcedenti, circa Propositionem.
12. Neque contra ibi dicta momenti noui sunt,
quæ dudum obiecta. Dolus ibi malus, quem
scriptura condemnat, prorsus abest, cùm ex caussa
honesto artificio æquiuocationis, restrictionis
mentalis, aut sine iurandi intentione iuratur, &<marginalia>Doli diuer-|sitas in Iure.</marginalia>
vt dolus etiam in eo admittatur, sed honestus, fa-
cit Iuristarum communis doctrina, qui iuxta Iu-
ris loquendi modum, & dolum bonum, & dolum
malum agnoscunt. l. 1. §. Non facit autem. ff. de
dolo. Cardinalis Turchus Tomo 2. Conclus. 570.
Commentarius loci ex Ecclesiastico adducti vo-
luntarius est. Et frustrauerit. idem quod, Si non
impleuerit. Et si dißimulauerit, iuxta Græca, si
contempserit, ad expiationem pertinet, quæ pro
periurio habetur statuta Leuit. 5. v. 4. Sicut in le-
ge Gratiæ Confessio. Pro quo docti ex Nostris
Cornelius, & Oliuerius consulendi. Potest ergo
voluntariæ illius expositionis Auctori verius op-
poni, Novum eius inuentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>669.</absatz-nummer> Secundum paradoxum grauius vocat: &<marginalia>2. Parado-|xum pro|caussa iura-|menti dicti|vnam suffi|cere liberta-|tem.</marginalia>
atrocius. Nam si quæras quæ caussa possit hone-
stare verba aut iuramenta æquiuoca, Suarez,
Raynaudus, & ceteri ferè omnes grauissimam
requirunt: at Tamburinus Lib. 1. Cap. 3. sufficien-
tissimam statuit vnam libertatem vtendi æquiuo-
cationibus, quæ vix vlli deesse poterit, si illam
Tamburini principijs metiaris, id est, tenuissima
probabilitate: quare proposita illa quæstione,
an reus interrogatus à iudice, non tamen omninò
certus legitimus sit, debeat ad eius mentem re-
spondere, asserit nulla ratione teneri, etiam si iu-
dex instat censuris, quia, (inquit) reus & testis ius<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
obtinent vtendi æquiuocationibus ex caussa, à quo iu-
re non possunt deturbari propter dubium legitimæ in-
terrogationis. Permittit ergo reo & testi deludere
iudicem perpetuo artificio æquiuocationum sen-
sibilium aut mentalium: nec illi placet quorum-
dam exceptio, qui id ius concedunt reo & testi,
impendenti graui malo, non modico, quale est
mulcta modicæ pecuniæ: Sed hos (inquit ille)
sequi non possum, quia ius æquiuocandi præualet, siue
graue, siue leue malum timeatur. De interrogato
autem iuridicè Lib. 3. Cap. 4. §. 3. post relatam anti-
quorum sententiam ait Recentioribus post accu-
ratam discussionem, visum onus esse supra naturæ
vires, reum obligare ad ferendum testimonium capi-
tale contra seipsum: ac proinde probabile ac tutum
esse reum ad id non obligari. Nec placet illi quo-
rumdam exceptio, si aliqua spes affulgeat eua-
dendi mortem, neque aliorum, qui solùm in casu
mortis id admittunt: nam etiam in exilij, trire-
mium, ac infamiæ caussa idem licere arbitratur.
Et de malo leui dubitatione subiuncta, respondet<marginalia>Vnde & leue|malum im-|minens.</marginalia>
à mortali fortè excusandum: quia de iure naturæ vi-
detur esse, vt ne leue quidem vulnus mihi ipsi infli-
gam. In quo sibi ipsi contrarius, nec solum à com-
muni Theologorum sententia, recedens conuin-<-P>@@

<-P>citur; cùm aliàs asserat ad tormenta, aliaque
damna grauia vitanda posse quemlibet sibi graue
crimen imponere, etiam si mors sit inde secutu-
ra. Cùm multo magis sit lethale sibi, quàm gra-
ue vulnus infligere.</P>
<P>  <absatz-nummer>670.</absatz-nummer> Circa hoc dictum satis. n. 572. & 573.<marginalia>Discussa|doctrina,|tempera-|mentum ex|impugnato|auctore ad-|iectum, &|eius robora-|ta sententia|ratione &|auctoritate.</marginalia>
& hoc loco id videtur præsertim vrgeri quod ad
leuem caussam attinet, & damnum item leue.
Annuit ergo P. Tamburinus Cap. 3. sit. R. §. Reus
& Testis. vbi. n. 1. id quod est dictum de dubitante
circa legitimam interrogationem: ad quod qui-
dem caussam requirit, sed sufficientem esse ait
velle homines, suum custodire ius, quo possunt
non aperire veritatem ei, cui ex certa & manife-
sta obligatione non debeant. Id quod firmari po-
test ex communi sententia, quam & Auctor no-
ster amplectitur, negante obligationem aperiendi
veritatem in eo, qui à iudice non iuridicè inter-
rogatur, cuius ea est ratio, habere scilicet ius ad-
negandum, dum iuridicè contra ipsum non agi-
tur: Atqui dubitans in suæ est libertatis & iuris
possessione, quia in dubio melior est conditio
possidentis: ergo non tenetur ad aperiendam ve-
ritatem. Quæ consequentia saltim est probabi-
lis, pro qua ibi P. Tamburinus graues auctores
adducit. Quando autem legitimè interrogatur,
& damnum est exiguum, quod est ex eôdem po-
situm affirmat. n. 2. illa addita de vulnere ratione,
pro quo nullum auctorem allegat; sed allegare
poterat Syluestrum, Angelum, Armillam, & Pa-
normitanum, sicut eos allegat P. Gaspar Hurta-
dus Tractatu de iudicio forensi Disput. 4. Difficult. 3.
vbi ait alios etiam Recentiores ita sentire, eam
reddentes rationem, quia durum est obligare vt
quis se ipsum condamnet ad p&#x0153;nam temporalem,
(quidquid de spirituali sit, quæ potiùs est medi-
cina) quæcumque illa sit, & contra se ipsum ar-
ma ministret. Neque in eo P. Tamburinus sibi
contrarius reputandus, quia dum asserit ad eui-
tanda tormenta posse quempiam graue sibi cri-
men imponere id non est durum respectu eius,
cui maius malum tormentorum perpessio, quàm
ipsa mors, & ita humanè secum agit, sicut qui se-
candum membrum offert ad tuendam vitam, in
cuius amissione maius sibi agnoscit damnum im-
minere, & robustiori est spiritu quàm ille alius
tormentis terrefactus.</P>
<P>  <absatz-nummer>671.</absatz-nummer> Sequitur tertium paradoxum de licita<marginalia>3. Parado-|xum de in-|ductione te-|stis ad iu-|randum fal-|sum, quod|tamen ipse|verum ar-|bitratur.</marginalia>
inductione testis ad iurādum falsum, quod tamen
ipse verum arbitratur, de quo dictum. n. 571 quod
quidem non esse probabile multis exemplis con-
tenditur, & ex lege charitatis ad correctionis
beneficium obligantis, & eleemosynæ genere iu-
vandum proximum, quo eget, dum ignorantia
laborat: quæ cùm accidit in ijs, quæ ad diuinas
aut humanas leges pertinent, inter humanas est
miserias computanda, & ita spiritualis eleemosy-
næ largitione depellenda. Quæ quidem admitti
meritò possunt: licet circa illa non vno modo
Theologos sit certum opinari, & præsertim quan-
do ex ignorantia nullum sequitur inconueniens,
& ignorans posset ex ignorantia sua commodum
aliquod reportare: adhibita circa hoc differentia
inter eum, qui superior est respectu ignorantis,
& curam eius gerere debet, & alium, qui specia-
lis curæ est penitus expers, solo relicto titulo cha-
ritatis ad correctionem inclinantis, quæ iuxta te-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0195.jpg/>
@@1@<SE195>180 Auctarium Indicum. Pars. I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>norem verborum Christi, tunc tantùm vrget,
cum aut peccatum commissum est, aut imminet
verosimili suspicione: quod tamen in casu præ-
senti non accidit. Vbi & supponitur nullum ter-
tio nocumentum obuenturum. Admitti inquam
illa possunt, vt assertioni communi novum, si ta-
men novum, firmamentum tribuant, quam &
nos, sicut & D. Tamburinus, libenter amplecti-
mur: vt verò aliqua probabilitas contrariæ ne-
ganda penitus sit, non videntur præualere.</P>
<P>  <absatz-nummer>672.</absatz-nummer> Sed progreditur, & §. 4. Vniuersitatis<marginalia>Circa Lo-|uanienses,|& Curatos|Parisienses,|nihilobstare.</marginalia>
Louaniensis, circa cuius excurrit laudes, auctori-
tatem opponit, iuramenta æquiuoca, & cum
mentalibus restrictionibus, eleganter, sed acerbè
nimis profligantis. Cui cùm labes Ianseniana
opponi queat ad auctoritatem prædictam infir-
mandam; occurrit culpam illam fuisse priuato-
rum. Quo admisso dicam & ego censuram illam
priuatorum etiam fuisse. Neque circa hoc plura
adiecisse nunc iuvat: neque responsionem circa
idem, sicut & circa Curatos Parisienses promo-
uere, de qua arguens Disput. 2. Arti. 1. §. 1. pag.
118. Sed vnum illud, quod in fine obijcitur tan-<marginalia>Obiectio ex|ex eo quòd|fides potuit|nutare, si|dicatur Deus|æquiuocè|locutus: quæ|disiecta cum|notanda|doctrina.</marginalia>
tummodò diluendum: scilicet stante æquiuo ca-
tionum & restrictionum mentalium vsu licito,
neminem posse scire Deum, & Christum, dum
arcana diuinitatis reuelarunt, & fidem nostram
sibi adstrinxerunt, ea non vsos fuisse licentia,
quam indulgent hominibus. Apostolus non cer-
tam censet spem & fidem nostram, nisi per duas
res, aut duobus argumentis, à veracitate Dei, &
iuramento verbis addito, quibus impossibile est men-<marginalia>Hebr. 6.|v. 18.</marginalia>
tiri Deum. Si ergo in his admisceri prædicta pos-
sunt, omnia Religionis Christianæ fundamenta
nutabunt. Sicut nutarent, si vera esset Nomina-
lium sententia asserentium posse Deum de ab-
soluta potentia mentiri. Sed hoc est leue, quia in
materia fidei, nullus est qui concedat licitum esse
illum loquendi modum, cùm debeat illa sincerè
& doceri & profiteri vt ex eo nequit ad Deum
argumentum transferri, vt sit ei licitum nos per-
talem loquendi modum in errorem deducere, aut
dubios circa reuelata constituere. Præterquàm
quòd ad vsum talem in hominibus aliqua caussa
necessaria est, vt vidimus; ne scilicet incommo-
dum aliquod ex simplici loquendi & iurandi
modo subire teneantur. Hoc autem respectu Dei
minimè affirmari potest, vt constat. Cùm autem
sic arguens cum communi sententia affirmet eum
qui iuridicè non interrogatur, non teneri ad men-
tem interrogantis respondere, & sic aliàs accidere
posse; ab eisdem sanè est præfata obiectio diluen-
da, si alicuius est momenti. Deus certè non so-
lùm fidei mysteria reuelat, sed ea vti certiora
iuxta modum reuelationis vult haberi, vnde &
hæreticus est, qui censeat circa illa posse dubi-
tari: quod minimè exigere posset, si in eius dictis
ea esset dubitandi ratio, quæ apud homines esse
potest, ob vsitatam ipsis per ambages locutionem.
Addo Christum Dominum aliquando sic locu-
tum, vt cùm negauit se scire iudicij diem: dicens
etiam: Non sum missus, nisi ad oues, quæ perierunt,<marginalia>Matth. 15.|v. 24.|Ioan. 7. v. 8.|& 5. v. 22.|Lucæ 18.|v. 19.</marginalia>
domus Israel. Ego non ascendo ad diem festum istum,
ad quem tamen ascendisse constat. Pater non iu-
dicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio. Ne-
mo bonus, nisi solus Deus. Et sic aliàs. Ita tamen
eius verba ab ipso prodierunt, vt quod absolutè<-P>@@

<-P>videbatur negare, aliunde posset in quo dictum
fuisset sensu constare, vt ita sincerissimus per om-
nia veritatis Magister comprobetur.</P>
<negEZ><A+1>Verum fundamentum securitatis conscien-
tiæ in opinionis probabilis amplexusta-
bilitur, exacta declaratione & obie-
ctorum quorumdam Auctoris eiusdem
dilutione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>9$unclear73.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ost adducta ex ipso, de quibus Disput. 1.<marginalia>Difficultas|ex incertitu-|dine hone-|statis inope-|ratione.</marginalia>
ad institutum præcipuum Disputatione
sequenti progreditur contra Dom. Caramuelis
Apologema decertans, in cuius certaminis discur-
su non est nobis per otium discurrendum, certis
non defuturos, qui in ijs, quæ iustam merentur
defensionem, operam eruditam adhibeant, non
enim admodùm desiderandam, si viuit adhuc do-
ctus & ingeniosus Antistes, responsurus non ægrè
Religioso ex strictiori obseruantia alumno, qui
contra sibi obiecta & exprobrata ab Illustrissi-
mis, & doctissimis in Ecclesia Principibus lucu-
lenta volumina concinuauit. Inter argumenta
ergo, quæ non solùm contra illum, sed contra
confertissimum Theologorum agmen Auctor
noster intorquet, illud est præcipuum, quod ex
certitudine morali necessaria ad honestatem ope-
rationis in ipsius operationis exercitio requiritur,
Sequenti discursu formatur. Si enim hîc & nunc,
cùm operari volo id, quod lege videtur prohibi-
tum, non sum certus de licita operatione, aut ero
dubius; cum dubio autem de honestate opera-
tionis nemo potest operari, quia se periculo trans-
gressionis exponit: aut probabiliter instructus;
cumque negantes id licere, consequenter dicant
peccare, si operetur: fit ex eo probabile esse me
peccaturum, & ita idem ex eo inconueniens se-
quitur, quod ex dubio, periculum inquam trans-
gressionis. Hoc autem tantùm vitari potest se-
quela partis tutioris, vnde pro illa est obligatio.
Ad quod quidem semel & iterùm diximus, & in
speciali argumentum retorsimus contra citatum
& excussum in superioribus Mag. Goned, qui
cum alijs vt certum statuit non esse obligationem
amplectendi partem tutiorem, siue eam, quæ stat
pro præcepto, in concursu opinionis probabilio-
ris. Modò autem addendum aliquid, quandoqui-
dem cum Auctore agimus, qui id non admittit,
sed tutius ei præferendum esse contendit, quod
est probabilius vnde non videtur ostensu facilè
vnde sit honestatis in operante iuxta opinionem
pro libertate stantem sumenda certitudo.</P>
<P>  <absatz-nummer>674.</absatz-nummer> Et illam ex actu reflexo desumi, quo<marginalia>Actus refle-|xus quoad|prædictum|effectnm im-|probatur.</marginalia>
quis iudicat vniuersaliter licitum esse operari
cum sententia probabili, idque vt certum: vnde
ad particularem operationem potest etiam certò
applicari, vtpotè in illa vniuersali cōtentam, com-
munis responsio est: contra quam tamen arguit
Sectione 3. Arti. 3. §. 2. quia si probabilitas reflexa
excluderet metum peccati & salsi, & periculum
salutis nullus vnquam peccaret aut operaretur ex
conscientia dubia: consequens est apertè contra
sensum Theologorum, & contra experientiam,
& sequela probatur: Quia vix vnquàm animus
hæret anceps & dubius quin vtrimque occurrant
rationes probabiles: si ergo ad euitanda dubiæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0196.jpg/>
@@1@<SE196>§. IV. Circa securitatem conscientiæ in opinionibus &c. 181
<duolan 2><-P>conscientiæ peccata satis sit reflecti circa cuius-
vis partis probabilitatem, cùm ea reflexio sit in
promptu & arbitraria, nullus, nisi ineptus ac im-
prudens laborabit aut peccabit conscientia du-
bia, cùm remedium sit ad manum, non minùs
tutum, quàm facile, secundùm aduersarios. Sed
contra reclamat D. Thomas Quodlib. 9. arti. 15.
vbi docet quæstionem de habendis pluribus præ-
bendis absque dispensatione periculosè determi-
nari, quia anceps est hinc & inde Theologis &
Iurisperitis in diuersas partes abeuntibus. Quòd si
auctoritas non sufficit: probatur ratione: Quia
error numquàm excusatur, nisi ex inuincibili
ignorantia, aut necessitate ineuitabili; sed qui du-
bius est, aut qui parti adhæret vt æquè aut mi-
nùs contraria probabili, non laborat inuinci-
bili ignorantia, cùm dubius sit, neque vrgetur in-
euitabili necessitate, cùm possit abstinere ab ope-
ratione, seu ab opinione, quæ fauet libertati, &
sectari contrariam, quæ legi fauet, & est rationi
conformior.</P>
<P>  <absatz-nummer>675.</absatz-nummer> Sed hæc communem responsionem de<marginalia>Fit satis ex|receptissima|doctrina.</marginalia>
reflexione ad certitudinem sufficiente non in-
fringunt. Nego enim conscientiam de conscien-
tia dubia, quia in eo Doctores conueniunt ob ra-
tionem dictam, inuenientes aliam diuersam in
opinione probabili à nobis traditam & robora-
tam. Est quidem verum eum, qui dubius est, &
qui opinatur, obnoxium esse errori, & materiali
violationi præcepti, etiamsi reipsa vterque id fa-
ciat, quod reuera prohibitum non est. Si autem
quod prohibitum, in eo qui dubius, formalis et-
iam violatio est. In opinante autem idem accidit
quod in inuincibiliter ignorante, quantùm ad
materialem transgressionem, quia nihil plus ei-
dem imputatur. Ad probationem autem sequelæ
respondeo, si vtrimque sint rationes probabiles,
ita vt nequeat intellectus ad iudicium potius cir-
ca vnam quàm circa aliam partem determinari,
ibi dubium etiam intercedere, & similiter asse-
rendum, non esse licitam operationem, si eam, quę
libertati fauet, velit quis partem amplecti, nisi a-
liud accedat, quo possit licita operatio reddi. Erit
autem illud, si iudicium ferat de vtriusque proba-
bilitate, pro qua stant Doctores, eo quòd vtraque
pars suos habeat defensores: tunc enim locum
habet id, quod à nobis est non semel dictum: li-
cere inquam partem sequi, quæ faueat libertati.
Cùm ergo quis supra dubium reflectitur, si om-
nino dubius status conscientiæ sit, nihil reflexio
confert, quia non est aliquod generale princi-
pium, iuxta quod sit licitum cum dubio conscien-
tiæ operari. Et ita neque est vnde operatio hîc &
nunc possit honestari: quod tamen secus accidit
in opinione probabili. Neque D. Thomas resolu-
tioni præsenti vllatenus aduersatur, cuius mentem
in superioribus reddidimus manifestam, & no-
stræ ostendimus sententiæ obscurum minimè de-
fensorem n. 632. & 635.</P>
<P>  <absatz-nummer>676.</absatz-nummer> Oportet autem vt fundamentum certi-<marginalia>Quæ am-|plius & de-|claratur &|roboratur.</marginalia>
tudinis iuxta principium dictum amplius decla-
remus, illud enim non certum, sed probabile est,
immò & erunt qui nec probabile, vt superiùs di-
ximus, arbitrentur. Principium est licere sequi o-
pinionem probabilem: quod quidem si absq; ex-
ceptione vlla accipiatur, non solùm certum non
est, sed neque probabile, quia in materia Sacra-<-P>@@

<-P>mentorum, & nonnullis alijs, de quibus supra,
id non licere, communi est Doctorum sententia
receptum. Aliqua ergo limitatio adhibenda est,
de qua nunc est disputatio, volente P. Baron cum
nonnullis alijs, non esse licitum quando opinio
stat pro libertate contra illam, quæ stat pro præ-
cepto. Sicut vidimus suprà etiam alios eam addere
limitationem, vt non liceat in concursu probabi-
lioris opinionis: & vt dicamus eos non admitten-
dos, id quidem probabile tantùm est; vnde res
sub in certo remanebit: quod periculum sola tu-
tioris opinionis sequela potest euitari. Sed certè
ex limitationibus præfatis infirmari prædictum
principium nequit: quia si in materia Sacramen-
torum non est licitus opinionis probabilis vsus,
neque opinio etiam est probabilis, quæ asserat
vsum probabilis opinionis licitum esse in materia
tali: & idem est de limitationibus alijs, quas com-
munis doctorum sensus admittit: non est enim
probabile cum damno tertij in casibus passim ad-
ductis ad vsum posse talem opinionem regulariter
aduocari. Duæ illæ tantùm restant, de quibus nu-
per: & contra illam, quæ in concursu probabilio-
ris opinionis non licere contendit, iam diximus
quod esse satis potest ad eius falsitatem demon-
strandam: sicut etiam contra rigidiorem aliam.
Quę vt quidquam in proposito obtinerent, opor-
tebat ex eis conuinci opiniones contrarias non
esse probabiles, quod tamen neque factum est,
neque fiet vsque ad consummationem sæculi, & vt sit
vnus, vel alter ita sentiens, id non debet negotium
facessere, quia communi Theologorum consensu
iam firmatum est licere sequi opinionem proba-
bilem, contra nonnullos, qui hoc iam pridem in-
ficiati sunt, quibus accensendi ij, de quibus mo-
dò, qui moralem nequeunt principio dicto certi-
tudinem detrectare.</P>
<P>  <absatz-nummer>677.</absatz-nummer> Ex quorum principijs etiam arguo: ad-<marginalia>Ex concessit|ab ipso ar-|guente veri-|tas inclares-|cit.</marginalia>
mittit enim P. Baron licitum esse opinionem stan-
tem pro libertate contra opinionem pro pręcepto
stantem amplecti, quando proabilissima est, ita
vt opposita tenuissimam habeat probabilitatem,
id quod Antonius Merenda, cuius suprà mentio-
nem induximus, omnino negat, volens semper id
quod est tutius amplectendum: quod quidem ideò
est, quia in opinione tali suum etiam potest esse
periculum, forsitan enim vera est. Ex quo etiam
principio ipse P. Baron affirmat in casu necessita-
tis licitum esse talium opinionum vsum, immò &
obligatorium, vt in materia Baptismi accidere po-
test, pro quo §. statim citando vers. Hac triplici.
Nam si reuera opiniones tales minimè probabiles
sunt, neque in casu necessitatis licitus earum vsus
apparet; vt non licet baptizare infantem intra
vterum matris, quidquid aliqui perperam circa
hoc fuerint arbitrati. De quo Cap. Si ad matris.<marginalia>Cap. si ad|matris &c.</marginalia>
Cap. Qui in maternis. Cap. si qua mulier. Cap. si
baptizata, de Consecrat, Dict. 4. Iuncta Glossa cir-
ca Cap. si ad matrim. verb. Nunc verò. vbi de com-
muni opinione. Rogo ergo vnde doctus Pater
eliciat operantem modo dicto certitudinem ha-
bere de suæ operationis honestate, cùm sint qui
illam cum citato Merenda negent? vt fatetur<marginalia>P. Baron.</marginalia>
ipse Arti. 3. citato §. 1. ita scribens: Aequata inter
adeò dispares opiniones pugna, quarum vna pro hone-
sto, & salute stat, altera pro commodo, victoriam illi
asserimus, quæ superat æquitate caussæ: Sin verò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0197.jpg/>
@@1@<SE197>182 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>benignior, vt vocant, opinio superior sit multis parti-
bus, & deijciat alteram ad tenuißimæ probabili-
tatis gradum (sicut iam aliquot exemplis demonstra-
uimus) securitatem illi non negabo, & hæc est sen-
tentia Mercori contra Merendam, aliosque rigidiores
Theologos. Sic ille. Recurrendum sanè videtur ad
principium dict&#x0169;, quia alio modo moralis nequit
certitudo constitui. Si aute&#x0303; in maiori probabilitate
illa dicatur consistere, hoc est iam in sententiam
deuolui, quam à Mag. Goned assertam vidimus,
& ex qua veritatem dicti principij roborauimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>678.</absatz-nummer> Prætereà, non obstante Merendæ & a-<marginalia>Et ex certi-|tudine mo|rali, quæ ab|eodem ad-|mittitur.</marginalia>
liorum sententia, certitudinem moralem in am-
plexu opinionis fauentis libertati Auctor noster
deprehendit, quod quidem ex asserta à se regula
esse potest, de qua §. eodem vers. Ad vltimam, de
excessu opinionîs probabilis, comparatione cuius
alia vix tenuissima probabilitate potiatur. Atqui
licet opinio, quam ipse cum Mercoro & alijs de-
fendit, eum infimum probabilitatis gradum non
habeat, quod fortè erunt qui negent, nec imme-
ritò: illa tamen quæ affirmat opinionem, quam se-
quimur, non esse probabilem: tenuissimæ vix
probabilitatis est, vt planè improbabilem penitus
non dicamus: Ergo iuxta regulam ab eo traditam<marginalia>Sententiam,|quam im-|pugnat, esse|probabilem,|negari nisi|improbabili-|ter nequit.</marginalia>
certum moraliter erit posse nos illam amplecti.
Circa Minorem versatur difficultas: si tamen dif-
ficultas debeat in re planissima admitti, & clarè
ostenditur. Nam ad probabilitatem statuendam
omnia, quæ ad illam necessaria sunt, cumulatissi-
mè concurrunt: solidæ inquam rationes, grauis-
simorum Scriptorum auctoritas, tum recentium,
tum antiquorum, sapientium & timoratæ con-
scientiæ frequentissimus vsus virorum, de qui-
bus non pauca dicta in superioribus: quæ adeò
sunt vrgentia, vt non nisi temerè contra illa in-
iuriosum possit elogium pronuntiari, & poterunt
quidem contrà tendentes à pertinaci insectatione
cessare, si eò conatus eorum vergat, vt sententiæ
huic proscriptori&#x0169; edictum extorqueant, id enim
desperandum ipsis, cùm maior Theologorum
pars, nec illa inferior, pro ipsa stet, & ferè omnes
pro illius probabilitate: idque solum suis sint ob-
tenturi conatibus, vt in eiusdem defensionem noui
Scriptores accincti, & illam verosimiliorem in
dies ostendent, & contrariæ quàm sint infirma
fundamenta commonstrent. Pugnant quidem
bono zelo prædicti Scriptores Vincentij Lyrinen-
sis imitatione contra improbabiles, absonas, &
absurdas, & sine luce ac duce ebullientes nouita-
tes, quod & nos facere pro virili contendimus;
sed non declinantes in extremum, quod docti
semper declinarunt & erit pariter rite sapientibus
semper declinandum. Medium tenuere beati. Media<marginalia>Ioan 20.|v 19.</marginalia>
tutißimus ibis, & in hoc medio stabit IESVS qui
stetit in medio discipulorum, & dixit eis: Pax vo-
bis. Ioan. 20. v. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>679.</absatz-nummer> Vbi omissis plurimis, quibus concerta-<marginalia>Peculiare|argumen-|tum ex con-|troversia in-|ter PP. Do-|minicanos|& semitas|circa auxi-|lium efficax.</marginalia>
tionem suam contra Caramuelem instruit Au-
ctor, ad eam transgressus, quam cum P. Ferrerio
ad finem prosequitur, vnum aut alterum argu-
mentum ad id spectans, quod nuper de probabi-
litate nostræ sententiæ diximus, oportet propo-
namus, & efficaciter conuellamus. Arguebat do-
ctus Pater pro asserta iam probabilitate iuxta di-
cta à nobis, & sic ille responsurus opponit: Si
vnus aut alter Theologus magni nominis proba-<-P>@@

<-P>bilem facit opinionem, cui tutò & prudenter ad-
hæreamus, sequitur Thomistas omnes, qui reli-
cta scientia media prędestinationem & scientiam
diuinam fulciunt gratia efficaci, aut omnipoten-
tissima voluntate, & prædefinitione diuina, pro
Caluinistis & hæreticis habendos, quia non tan-
tùm vnus aut alter magni nominis Theologus, sed
recentiorum plurimi ita sentiunt & scribunt, qui-
bus citra iniuriam negari nequit auctoritas san-
ciendi opiniones probabiles & tutas, si id iuris
concedi cuiquam singularium, aut Societati Do-
ctorum potest. Sequitur etiam ex eadem lege
probabilitatum eos, qui ex vna scientiæ mediæ
regula, remota quacumque gratia efficaci aut
diuinæ potentiæ efficacia, prouidentiam & præ-
destinationem æternam constituunt, non abesse
ab errore Pelagianorum aut Semipelagianorum,
quia sic censent omnes D. Thomæ, & D. Augu-
stini discipuli: Atqui ista præter grauem noxam
famæ virorum integerrimæ fidei, summæ erudi-
tionis ac sanctitatis, innumera pariunt mala, quo-
rum fidem facit hoc vnum, quod attigimus, alijs
prætermissis, de quibus fusè Sect. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>380.</absatz-nummer> Ad hoc argumentum vt respondeatur,<marginalia>Circa illud|vtilis &|notanda|doctrina.</marginalia>
inprimis obseruandum est sententiam Societatis
circa concordiam gratiæ efficacis cum libero ar-
bitrio non explicari fideliter, eos, qui ex vna scien-
tiæ mediæ regula, semota quacumque gratia efficaci
&c. quibus significatur gratiam efficacem in ne-
gotio prouidentiæ & prædestinationis diuinæ se-
moueri, quod nullo est pacto admittendum. De-
inde in responsione quæ adhibetur distinctio
præmittitur illis verbis: Vel enim argumentum
illud extraneis ab vtraque Schola, vel suis auctoribus
euidens est quoad illationem, & rem illatam &c. Et
cùm sic responsio procedat, nulla circa illos, qui
extranei dicuntur auctores, diuersitas explicatur,
omisso penitus vno diuidente membro talis diui-
sionis. Deinde responsio satis implexa est: ad re-
spondendum enim obligari se sentit pro ea parte,
quæ incommodare sententiæ suorum videbatur.
Asserit ergo vtriusque partis assensum de proba-
bilitate certum esse & necessarium; de re verò il-<marginalia>Vtraque|sententia|paris iuxta|eumdem|probabilita-|tis.</marginalia>
lata seu de errore Caluinistarum aut Pelagiano-
rum, nullum esse posse; etsi posset, nullum adhi-
beri debere, nec licere, quia vtraque pars est pa-
ris probabilitatis, aut ferè paris; vnde suspensa
mens redditur: quòd si aliquid sit vnde flecti ad
vnam partem queat, id licere negat, quia in hac
ancipiti disceptatione prudentia monet cohibere
assensum, ne quis decipiatur, aut charitatem lędat.
Sed rogandus ille, cùm circa probabilitatem illa-
tionis certus sit assensus, vnde id habeat? Equidem
ab auctoritate Doctorum, qui vt ipse ibidem ait,
viri sunt integerrimæ fidei, summæ eruditionis ac
sanctitatis. Nam modò de probabilitate intrinseca
non agitur, quæ supponi debet, vt Doctorum au-
ctoritas eidem possit suffragari. Stat ergo princi-
pium dictum de efficacia & valore ex multitudine
ac qualitate Doctorum ad conciliandam probabi-
litatem, & quidem id Doctoribus, & merito &
numero magnis denegare, vt scilicet probabilitate&#x0303;
nequeant opinionibus conciliare, dogma est in
Theologia peregrinum, in qua oppositum velut
oraculo est irrefragabili stabilitum. Neque circa
materiam, quæ in argumento tangitur, plura dici
in præsenti expedit, cùm de censuris circa sen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0198.jpg/>
@@1@<SE198>§. 4. Circa securitatem conscientiæ in opinionibus &c. 183
<duolan 2><-P>tentias dictas agitur, in quo Apostolica Sedes se
verissimas non semel adhibuit cautiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>381.</absatz-nummer> Argui prætereà ex eodem potest, qua-
tenus pro sua firmanda sententia probare con-<marginalia>Ex matori|numero, an-|tiquitate,|& confor-|mitate au-|ctorum ar-|guitur.</marginalia>
tendit illius patronos numero & auctoritate vin-
cere oppositæ defensores. Ex antiquis enim præ-
ter vnum Armillam omnes steterunt pro ea, à
qua primus recessit Bartholomæus à Medina. De
Recentioribus autem loquendo, ex Mercoro re-
ponit eos, qui illam defendunt antiquis ad nu-
meratos numerum constituere superiorem. Vin-
cunt etiam auctoritate, quia licet antiquis sint
fortè anteponendi in iure positiuo interpretando,
quod arbitrio hominum mutatur: si tamen dis-
ceptatio sit de iure naturali immutabili & æter-
no, circa quod præsens versatur quæstio, anti-
qui Patres & Magistri multò Superiores. Deni-
que quia eorum vna vox, & vnus sensus om-
nium; cum tamen aduersariorum conuenientia
testimonia non sint. Vnde ab Auctore Disput. 1.
Sect. 2. ad finem, enumerantur ex Mercoro vsque
ad quindecim dissidentes sententiæ, & nullus è
Societate præter Tamburinum defendit securita-
tem probabilitatum ea laxitate, qua ibidem ex-
plicatum, nulla restrictione adhibita rerum de
cessitate medij & præcepti, quam apponit P.<marginalia>Sed nihil|quod premat|adducitur.</marginalia>
Suarez. Sed hæc non premunt: quantumuis enim
& numero & auctoritate vincāt auctores pro sen-
tentia dicta, tot pro contraria sunt, vt minor eo-
rum portio ad probabilitatis conciliationem de-
beat à ritè & sincerè sapientibus sufficiens iudi-
cari. Quod verò ad auctoritatem attinet, sapien-
tissimi, prudentissimi, grauissimi, & dignitate
etiam ex illis plurimi in Dei Ecclesia sublimes,
ex quibus è Societate assumpti Cardinales Tole-
tus, Lugo, Pallauicinus. An vero antiquiores, re-
centioribus præferri debeant, quæstio est, in qua
multi cum Caramuele negant, & certè ratio ab
Auctore pro affirmatiua parte adducta valde est
leuis: quòd scilicet ius naturale immutabile &
æternum est, ac si velit eos proximiores æterni-
tati fuisse; cùm tamen æternitas sit tota simul
& perfecta possessio: aut viciniores promulgatio-
ni Decalogi in monte Sina.</P>
<P>  <absatz-nummer>382.</absatz-nummer> Licet autem inter eos diuersi modi opi-
nandi sint, vna tamen est vox, consensus vnus
circa negationem obligationis sequendi quod tu-
tius est. Sicut vna est vox, vnus item consensus
circa prædeterminationem cum auxilio efficaci;
in cuius tamen explicatione tot ferè capita quot
sententiæ: Quod egregiè ostendit P. Suarius To-<marginalia>Circa auxi-|lium efficax|magna in|auctoribus|aduersis va|rietas.</marginalia>
mo vltimo posthumo de vera intelligentia auxilij effi-
cacis Cap. 20. & hæc quidem gratis indulgendo
Auctori id, quod de antiquorum consensu quasi
exploratum obiectat: cùm reuera ita non sit, vt
compertum habetur ex citatis supra nu. 65. & ex
eius Ordine excipiendi complures, qui licet as-
serant debere tutius multoties eligi, id tamen ne-
gant in concursu probabilioris opinionis: quod
quidem vti certum à P. Goned propositum vidi-
mus n. 647. Tandem, vt de antiquioribus id quod
est certum asseramus, illi non de opinionibus, sed
de dubijs sunt locuti, si nonnullos excipiamus:
vnde immeritò in caussa, quę nunc vertitur, quasi<marginalia>Contra au-|ctorem ex|t$unclearadem.</marginalia>
patroni partis affirmantis afferuntur. Quibus ad-
dendum quod Auctor idem habet Parte 2. pag. 14
vbi fatetur Discipulos D. Thomæ tractationem<-P>@@

<-P>de vsu probabilium ferè intactam reliquisse, quia
S. Doctor de illa in summa non egit, in cuius illi
commentationem intenti, ijs contentus, quæ in
quodlibetis de illo tradiderat à nemine impugna-
ta. Et hæc circa partem illam priorem Auctoris
nostri; pauca quidem, quia plura non vacat ad
finem operis anhelanti, ratoque alterius opera cu-
mulatiores vindicias aut prodijsse iam, aut prope-
diem prodituras. Ad secundam ergo partem ve-
niamus.</P>
<negEZ><A+1>Circa opinionem probabilem quædam ex
Disputatione contra Amadæum propo-
sita & discussa cum aliquali lucis cir-
ca veriorem sententiam adiectione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>683.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>St illa satis prolixa, vtpotè quæ vnum
integrum volumen constituat, ad quam
cùm prompta responsio sit ab auctore simulati
nominis, sed satis noto, non est cur nostra deside-
retur, quando aliud agimus, & occasione eorum,
quæ dicta sunt in Thesauro Indico, aut tueri ea in-<marginalia>Pro Amadæo|quid faciat,|sicut & pro|libri appro-|batore, cuius|Religio indi-|gnè dedeco-|rata, vti &|Pradicato-|ria nescio|quo.</marginalia>
tendimus, aut additione noui alicuius luminis iu-
xta tenuitatem nostram illustrare. Et quidem o-
pus dictum Amadæi non esse adeò criminosum,
vt eidem obijcitur, Bulla SS. Alexandri VII.
quartæ eiusdem editioni præambula satis super-
que manifestat. Vnde nec debuit qui illud ap-
probauit Religiosissimus Pater PP. Capucino-
rum Prouincialis adeò immani inuasione tracta-
ri, memoriam luctuosam desertoris infelicissimi
renouando. Pro quo iuuat P. Ioannem Casalas<marginalia>Ioannes|Casalas.</marginalia>
audijsse in Candore lilij Reflexione 1. §. 5. vbi Pe-
tro à Clausaualle quosdam Illustrissimo ipsius
Ordini sicut & P. Baron perditionis filios obijci-
enti sic respondet: Impressum sibi lamentatur Re-
ligio Dominicana insanabile vulnus: quæ dum gna-
uos Euangelij præcones, & immensam Martyrum
turbam è sinu suo emittat in ornamentum & præcel-
lens decus fidei Catholicæ, intercepere festiua matris
gaudia abortiui quidam f&#x0153;tus, & infandi transfugæ,
qui à fide ad hæresim desciuerunt. Fatetur hoc sin-
gultibus oppressa Genitrix, cogitque me Pater San-
ctus Dominicus, infandos partus abhorrens dicere
cum poeta fraternos detestante erratus:</P>
<shi>Quærebam fratres, exceptis scilicet illis,
Quos secus optaret non genuisse pater.</shi>
<P>Luget & languet his pulsata defectionibus Cyriaca
Religio: Angustia, inquit, possedit me, quasi angu-
stia parturientis: emarcui cùm viderem, in tanta
liberorum segete, quos in gloriam Christi & Ecclesiæ
felix sinus emisit, repertos, pauculos quidem, sed in
quauis paucitate nimios, transfugas, qui viperino
dente materna viscera discerperent. Hæc ille: quæ
& Religio PP. Capucinorum, & ipsa sanctissima,
meritò possit vsurpare. Vnde & meritò etiam ad-
dere cum eodem? Sed debuerat ne vir, vt dicitur
Christianus, Catholicus, & aliquid ampliùs, addere
afflictionem afflictæ, & signatis ex proprijs singulo-
rum nominibus, (ne quis ignoraret) infandæ deces-
sionis socijs, adhuc crudeli insultatione, silentio pre-
mendos iactare, quos iam nominauit? Sic ille, &
quidem cum approbatio operis talis fuerit, in quo
nihil proscribendum solertia Pontificia depre-
henderit, quia Auctor nihil in eo nisi varias Au-
ctorum sententias, & ipsi minimè quandoque<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0199.jpg/>
@@1@<SE199>184 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>probatas protulit, ad calumnias in Societatis Scri-
ptores iactatas de laxitate opinionum depellen-
das, quod & posteà in Editione 4. sapientissimus<marginalia>P. Ioannis|Antonij|Velasquez|commenda|tio qui &|librum ap-|probauit.</marginalia>
& Religiosissimus P. Ioannes Antonius Velas-
quez, bis in Prouincia Castellana Prouincialis,
in Regio Salmanticensi Collegio quondam sa-
crarum litterarum interpres, & nunc pro c&#x0153;tu
Immaculatæ Conceptionis Beatissimæ Virginis à
Rege nostro Philippo Quarto deputatus, quem
& præclara eius scripta orbi vniuerso, & notissi-
mum, & supra communem æstimationem vene-
rabilem reddiderunt, etiam ex cōmissione Regij
Castellæ Senatus approbauit. Quod & præstitit<marginalia>Quod &|præstitit vir|aliàs insignis|auctoritatis.</marginalia>
R. P. Fr. Antonius de Riuera in Supremo S. In-
quisitionis Consilio qualificator, & Seraphici Or-
dinis S. Francisci Pater, & Diffinitor.</P>
<P>  <absatz-nummer>684.</absatz-nummer> Et cum talis fuerit approbatio, non du-<marginalia>P. Baron.|truculenta|nimium|quantùm in-|vestiua.</marginalia>
bitauit Auctor ita scribere pag. 10. Vix oculis meis
credo, cùm ista lego, & alia, quæ pudor prohibet re-
ferre: nec dubito Capucinorum vlli huiusmodi verba
excidere potuisse: atque ad istum casum multò me
grauior occupat stupor, quàm cùm Capucinorum
Annalibus à Bouerio eleganti & Tulliano Scriptore
lego casum Bernardini Ochini, è secundo Sanctißimi
Ordinis Ministro Generali Apostatæ, Geneuam pro-
fugi. Hæc ille. Ad quæ quidem maior legentem
occupare stupor debet, cùm videat vt grauius
scelus damnari approbationem libri à Catholico
& Religioso Auctore cum præfata doctrinæ mo-
deratione conscripti, quam Ordinis Sanctissimi
Ministrum Generalem secundum, adeò aposta-
siæ horrendo scandalo mundum perculisse, facto
ad sentinam Geneuæ tranfugio, vbi nuptijs ad-
dictus impuris, miserrimum spiritum diabolo, à
quo & possessus fuerat, commendauit. Hæcne
paria inter se crimina, si criminis aliquid in ap-
probatione resedit? & miratur, ille, immò & stu-
pet, è Capucinorum Patrum semel & iterùm
Prouinciali, hoc est, austerissimo, approbationem
huiusmodi profluxisse, cùm sit qui, vt vidimus,
est locutus, strictioris obseruantiæ ex familia S.
Thomæ Tholosanus alumnus, & cum Sanctissi-
mum eius Ordinem quanta in veneratione ha-
beam, ex ijs, quæ in Epithalamio & Amphithea-<marginalia>Erga Prædi|catorum|Ordinem|singularis|Auctoris|affectus.</marginalia>
tro scripsi satis constare possit: id, quod modo à
me dictum, æqui bonique consulendum censeo,
dum & amor veritatis compellit, & studium de-
fensionis ingenuæ & sincerissimæ, vbi innocentia
periclitari conspicitur, aliquid cogit acrius effu-
disse.</P>
<P>  <absatz-nummer>685.</absatz-nummer> Caramuelis assertionem grauiter verbe-<marginalia>Caramuel.|sententia|damnata ab|auctore ci-|tato, circa|potestatem|in Ecclesia|damnandi|opiniones|probabiles,</marginalia>
rat pag. 17. quam ille habet in Theologia funda-
mentali n. 182. dicens, nullam in mundo dari au-
ctoritatem damnandi opiniones probabiles: quod
quidem excusari non posse ait à graui nota teme-
ritatis, & se ita euicisse, dum omni genere argu-
mentorum demonstrauit nihil probabilitate in-
differenti ad bonum & malum periculosius, nec
posse tutam fieri, nisi in euidentiam euadat, vel
adhæreat legi. Verùm non ita euicisse aut demō-
strasse, ex ijs, quæ à nobis dicta$unclear, & ab alijs etiam
& multis & grauissimis Scriptoribus, faciliùs po-
terit demonstrari. Deinde, etiamsi ita esset, asser-
tum Caramuelis ex eo non venit infirmandum.
Affirmat ille non esse auctoritatem in Ecclesia
damnandi opinionem probabilem. Constituat
illam Auctor vt libuerit, si verè iuxta illam opi-<-P>@@

<-P>nio aliqua probabilis est, eam ait Caramuel non
posse Ecclesiæ auctoritate damnari: ergo nihil
actum contra ipsum ex iactata illa euictione &<marginalia>Quem ha-|bere comme-|dum sensum|possit.</marginalia>
demonstratione. Præterea. Caramuelis assertio
eum habere sensum potest, opinionem quæ reue-
ra sit probabilis, non posse ab Ecclesia damnari:
quia cùm fundamenta habeat ab intrinseco vr-
gentia, & competentem auctoritatem, id nequit
pondere alicuius potestatis infringi: cùm neque
rationes ab intrinseco remoueri queant, neque
auctoritas infirmari. Non ita autem euenit, quan-
do propositio aliqua prius vti probabilis recepta
damnatur: quia illa reuera non erat probabilis,
sed error auctoritate inualescens, quæ auctoritas
contemnitur, dum fundamenta ex principijs alijs
insufficientia maius lumen Sedis Apostolicæ,
consilio Doctorum adhibito, deprehendit. Iuxta
quam explicationem posset Caramuelis senten-
tia sustineri. Pergit autem, & assertum prædi-
ctum ait non solùm periculosum, sed potiùs ma-
nifestè hæreticum esse: quæ censura est valde
exorbitans, & præsumptuosa ac temeraria, iuxta
sententiam Alexandri VII. in Bulla præfata; cùm
inter eas sit, quæ apud Amadæum extant, sed
minimè ab eo probata: vt videri potest. Proposit.
1. ex Tractatu de opinione probabili num. 4. vbi ait
huiusmodi dispositionem non benè audire apud
Theologos.</P>
<P>  <absatz-nummer>686.</absatz-nummer> Circa quod obseruatione dignum occur-<marginalia>Amadeo|obijcitur ab|eo præcipuos|ex Domini-|canis Scrip-|toribus non|adduci, qui|recensentur.</marginalia>
rit Auctorem pag. 18. vers. Ceterùm. Amadæo obij-
cere ex recentioribus Dominicanis Scriptoribus
eos pro se non adducere, qui inter alios præcipui
habentur scilicet Ioannes à S. Thoma, Arauxus,
Petrus à Tapias, qui nuper cum opinione sancti-
tatis desijt viuere, Bartholomæus à Martyribus,
vocatione ad summam dignitatem, eiusque ad-
ministratione simillimus, qui Theologiæ moralis
summam scripsit, quasi totius Pastoralis regimi-
nis, quam ad mortem vsque seruauit regulam.
Quibus addendus Martinus de Prado præpositus<marginalia>Cui sit satis|illorum ad-|ductione.</marginalia>
Castellanæ Prouinciæ. Cùm inquam hos deside-
ret, audiat circa sententiam, de qua nuper, quid
citatus Martinez sentiat: qui Tomo 2. Theologiæ<marginalia>Ioannes|Martinez|de Prado.</marginalia>
moralis Cap. 33. in Appendice contra Caramuelem
quæst. 2. §. 3. n. 22. ita scribit: Si ergo opinio sit in-
trinsecè probabilis, sicut nulla humana auctoritate
fieri potest quòd bonum sit malum, & quod lux sint
tenebræ, ita nec fieri potest quòd probabile sit impro-
babile. Quando autem probabilitas est extrinseca &
apparens, quamuis per accidens deseruire poßit, vt
operantes & errantes inuincibiliter excusentur à
peccato: tamen per se loquendo, ad Papam primariò
& auctoritatiuè, & ad DD. Cardinales, & supremos
fidei iudices pertinet declarare quid tenendum ad fi-
dei & morum integritatem, & quid operandum, &
hac via videmus innumeras propositiones antiquitùs
existimatas probabiles, hodie declaratas improbabiles.
Hæc ille. Videat ergo iam Auctor an in Scripto-
re à se desiderato damnabile sit, periculosum, aut
potiùs hæreticum, quod in Caramuele notis prę-
dictis dignissimum iudicauit. Addit autem Ama-
dæus in Editione 4. sic: Verùm cùm opinio intrin-<marginalia>Amadæus.</marginalia>
secè probabilis poßit in re esse falsa, videat Martinez,
quomodò potestatem id declarandi neget Pontifici.
Sic ille. Quod quidem meritò adnotatum, iuxta
quod & censendum, & ex quo colligendum
quàm immerito Auctor affirmat Amadæum mi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0200.jpg/>
@@1@<SE200>§. 4. Circa Amadæi Guimenij insectationem &c. 185
<duolan 2><-P>tiùs agere cum Caramuele, quàm cum Caietano
qui circa Pontificis potestatem in ordine ad præ-
dicta, non est, vt par erat, locutus. Caramueli enim
neutiquam assentitur, sicut neque Martinesio,
cum aliqua moderatione idem placitum defen-
denti.</P>
<P>  <absatz-nummer>687.</absatz-nummer> Audiendus etiam Illustrissimus Arauxo<marginalia>Dom.|Arauxo.</marginalia>
in Decisionibus moralibus Disput. 9. nu. 27. ita scri-
bens post assertum ab eo in materia Sacramen-
torum obligationem esse opinionem probabilio-
rem sequendi: Dices quòd etiam sequens opinionem
probabiliorem exponit se periculo faciendi aut acci-
piendi inualidum Sacramentum, & nullum, vel sal-
tem informe, quia potest contingere talem opinionem
in re esse falsam. Ad quod post addicta exempla
sic respondet: Respondeo huic obiectioni negando
sequelam, siue assumptum, quia minimè sequitur
&c. Ponamus enim recensitas opiniones esse inter
Theologos probabiliores: tunc qui iuxta illas operatur,
accedens ad Sacramentum bona fide procedit, hoc est,
iuxta prudentum & sapientum meliorem æstimatio-
nem, ac proinde ignorantiam inuincibilem & iustam
patitur, per quam ab omni culpa excusatur in Sacra-
menti receptione & vsu, ac proinde nullius sacrilegij
est reus: vnde neque ex hoc capite ponit obicem fru-
ctui Sacramenti, neque illud informe potest esse. Sic
ille, manifestè admittens non esse obligationem
sequendi partem tutiorem, quæ quidem minùs
probabilis esse potest. Quòd autem probabilior
possit esse falsa, concedit in fine illius numeri di-
cens sic: Quòd si in eo casu opinio minùs probabilis
in re sit vera, quod quidem poßibile esse non inficior
&c. Non ergo eum vrget ratio Auctoris ex pe-
riculo desumpta cui se operans iuxta opinionem
minùs tutam exponit, dummodò iuxta opinio-
nem magis probabilem operetur. Qui etiam nu.
20. sic præmiserat tertiæ respondens obiectioni:
Ad tertium nego Minorem, quia licet poßit contin-
gere probabiliorem opinionem in re esse falsam; ve-
rum tamen operari iuxta illam est conforme rectæ ra-
tioni, & tutum in conscientia: quia huic iudicio
(v. g, sequenda est in praxi opinio probabilior) pra-
cticè non potest subesse falsum, licet speculatiuè lo-
quendo poßit ei subesse falsum, in quantum talis opi-
nio in re potest esse falsa. Hæc doctus Magister,
quem si loquentem desiderat Auctor, audiat quæ
assertioni suæ minimè conformia, de tutioris se-
quela, deprehendet.</P>
<P>  Nec desiderandus Mag. Ioannes à S. Thoma,<marginalia>Mag. Ioan-|nes à. S.|Thom.</marginalia>
qui Tomo 1. in 1. 2. Disput. 12. Arti. 3. n. 10. sen-
tentiæ nostræ apertissimè suffragatur. Sic enim
ibi: Ex quibus liquidò colligitur fundamentum eius,
quod proponimus, videlicet quòd stante probabilitate
practica, seu prudentiali, possumus licitè operari,
etiamsi insurgant dubitationes speculatiuæ, quia istæ
dubitationes oriuntur ex eo quòd non possumus pene-
trare quid in re sit, vel non sit, & ita fluctuamus &
dubitamus in ipsa speculatione, quia speculatio sem-
pet conatur penetrare veritatem & obiectum suum,
quantùm poßibile est, nec quiescit nisi ipsa rei eui-
dentia. Si ergo ad habendum prudens & practicum
dictamen rectum de agendis non requiritur certitudo
speculatiua de eo quod est vel non est in re, sed sufficit
practica de eo quod deberet esse, & morali ac humano
modo iudicatur possibile: ergo posita ista probabilitate
practica, & prudenti, quæcumque dubitationes spe-
culatiuæ insurgant (quæ omninò insurgunt, dum non<-P>@@

<-P>datur euidentia de opposito) aut etiam si altera pars
securior & tutior, seu probabilior videatur, non tene-
mur id sequi, aut omittere, quod absolutè & simpli-
citer prudens est, & prudenter regulatum. Sic ille,
habitus his temporibus Thomistarum doctissi-
mus. Qui & n, seq. probat non esse obligationem
sequendi quod prudentius est & nu. 14. adducit
verba D. Thomæ Quodlib. 8. arti. 13. à nobis su-
periùs data, & ex illis arguit, nam ex ipsis apertè
constat quòd vbi intercedit diuersitas opinionum,
postulat D. Thomas vt nulla sit dubitatio orta ex tali
contrarietate opinionum: ergo supponit quòd non
obstante probabilitate opinionum, oportet quòd vt li-
citè operetur, non remaneat, neque oriatur ex talibus
opinionibus aliquod dubium: coustat autem quòd om-
nis opinio semper secum affert aliquam formidinem
seu hæsitationem, saltem quantùm ad cognitionem
seu speculationem: ergo si vult D. Thomas quòd ex
talibus opinionibus contrarijs non oriatur aliqua du-
bitatio vt quis operetur, supponit quòd aliqua certi-
tudo, seu aliqua extinctio dubitationis remanet, non
obstante formidine intrinseca opinionum: & talis
remotio dubitationis, seu certitudo, est practica, quia
dicit D. Thomas, quòd si manente tali dubitatione
operetur, periculo se committit, & sic proculdubiò pec-
cat. Loquitur ergo de dubitatione operationi coniun-
cta, quæ vtique practica est. Sic philosophatus ille
iuxta præfatum D. Thomæ Articulum, in quo
suæ cogitationis fundamentum præcipuum repe-
tit constitutum, cuius doctrinam minimè eidem
fauere expositio dicti Magistri satis manifestat.
Cuius & non contemnenda illa in fine n. 15. vbi
ita scribit: Si est certus de hoc facto, quòd scilicet
fecerit sufficientem diligentiam, id est, quòd non le-
uiter processerit in consulendo, & inspiciendo (si vi-
delicet vir doctus sit, vt præmiseras) secundùm
quod rei grauitas postulat, plus vel minùs: tunc ha-
bet certitudinem practicam, nec ex contrarietate opi-
nionum adducitur in dubitationem, nec periculo se
committit. Si verò factis istis actionibus; quibus suf-
ficiens diligentia fieri solet, adhuc non certificatur an
fecerit sufficientem diligentiam, quia ignorat in quo
puncto sufficiens diligentia consistat, potest consulere
alium, si sibi non fidit, vel ampliùs studere & inspi-
cere, si sit vir doctus. Quòd si adhuc non quiescit,
reputari debet pro scrupuloso, vel dubio speculatiuo,
quod deponendum est. Hæc ille, ex quibus constat
in conflictu opinionum necessarium non esse ra-
tione dubij suborti ad partem confugere tutio-
rem: & etiam virum doctum posse sibi ipsi &
alijs satisfacere in ordine ad conscientiæ directio-
nem. Consulendus etiam n. 31. & seqq. vbi ele-
ganter probat vnius Doctoris auctoritatem, et-
iam recentioris, opinionem probabilem consti-
tuere posse, cum Montesino & P. Vasquez: pro
quo est illud meritò huc arcessendum ex nu. 31.
Quòd si fundamenta & pondera rationum in his Re-
centioribus debent facere probabilitatem: parùm in-
terest quod sint plures, vel vnus tantùm, quia non ex
personis æstimanda est fides & ratio, sed ex fide per-
sona. Vnde etiam vnus vir doctus potest facere proba-
bilem sententiam, si rationum momenta debent pon-
derari, & illa sunt ad id sufficientia. Nam plerumque
in antiquis hoc modo opiniones probabiles ab vno vel
alio insigni Doctore introductæ sunt, quæ postmodùm
magnam auctoritatem meruerunt. Hæc doctus Ma-
gister, quem si desiderabat Auctor, habetquidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0201.jpg/>
@@1@<SE201>186 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>suis verbis loquentem, sed veritatem, non rigi-
dum illud dogma, sibi & Fagnano suo, & vix
alteri placiturum.</P>
<P>  <absatz-nummer>690.</absatz-nummer> Id autem quod de vno Doctore ad con-<marginalia>Iuxta Illu-|strissimum|Tapia P.|Thomas|Sancius fa-|cere potest|opinionem|probabilem.</marginalia>
ciliandam auctoritatem sufficere citatus dudum
scriptor asseruit ex Illustrissimo D. Fr. Petro à
Tapia, cuius etiam auctoritatem ab Amadęo non
adductam in reprobum sensum Auctor accersit,
ideò iam adnectendum, quod ex eôdem proponit
P. Andreas Mendus in Statere benignar. opinionum
Dissertat. 14. n. 108. vbi ait docere illum ad red-
dendam opinionem probabilem sufficere aucto-
ritatem P. Thomæ Sancij vt ille desinat in ita ge-
neraliter de viris similibus sentientes censurarum
fulgetra manu, imperiosa quidem, sed fatale ha-
bentia nihil, nisi suo fortè auctori, iactare. & quod
ad Illustrissimum non minùs sanctitate quàm Se-
de Fr. Bartholomæum à Martyribus attinet, quem
etiam inter alios non relatum criminatur, nihil
occurrit, quod attexendum oporteat in fauorem
caussæ, sicut neque Auctori quidquam in eodem
repertum, quo suum posset placitum, monstrum<marginalia>Instauratur|probatio.</marginalia>
equidem ab aliquibus dictum, vt fatetur ipse,
comprobare. Cùm ergo ille asserat ex citatis
quemlibet instar plurium esse posse, & maioris
sint apud eos auctoritatis, quàm ceteri omnes
collectim obscuri nominis, quos Amadæum ait
inquisisse diligenter: ex ipsius attestatione habe-
mus in paucis citatis quamplures habere nos sen-
tentiæ nostræ ex illius præclara familia patronos.
Quod felix faustumque sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>691.</absatz-nummer> Atque ex his manifestum redditur, quod<marginalia>In consoda-|lem iniuria.</marginalia>
pag. 20. non sine graui sui consodalis iniuria pro-
nuntiat, Magistri inquam Barnabæ Gallego de
Vera, quem Amadæum sæpius in patrocinium
laxitatum suarum aduocare asserit, & esse illum
infimi ordinis Auctorem, qui Tractatum de con-
scientia probabili inseruit quintæ aut sextæ edi-
tioni Ioannis à Cruce, vt adiunctus graui Auctori
vendibilis fieret. Et ita ab Amadæo factum affir-
mat, quia celebriores ex illustri sua familia eidem
aduersantur. Vbi quidem in strictioris obseruan-
tiæ alumno mirari iuvat ita abiectè de sui Ordinis
docto Magistro sentire, & sensum suum non fuis-
se veritum mundo reddere manifestum, quem nec
legisse videtur, quia de Editione operis Fr. Ioan-
nis à Cruce confusè loquitur, nesciens an quinta,
an sexta fuerit, & Tractatum de conscientia pro-
babili ab ipso operi citati Auctoris insertum; cùm
tamen Tractatus dictus non tantùm de conscien-
tia probabili sit, sed absolutè de conscientia, om-
nes illius status comprehendens. Et quidem satis
doctus, qui & seiunctus venditionem sperare pos-
set, breuis licet, cùm celebritati scriptoris mini-
mè operis officiat breuitas, quod citatus Mag.
Ioannes à Cruce in suæ lucubrationis Præfatiun-
cula adiuncto eruditionis suffragio præmonitum
voluit. Auctor quidem grauis, vt agnoscit Tra-<marginalia>Quod nega-|tum eidem,|salistæ con-|cessum.</marginalia>
ctatus dicti minimè laudabilis depretiator: qui
pag. 22. Scotistæ cuiusdam opusculum commen-
dans, qui suum nomen occultauit, fugiendæ, in-
quit, vt puto, gloriæ, quam breuissimo scripto maxi-
mam & perpetuam meretur. Sic ille. Quod autem
in patrocinium ab Amadæo eo sit fine adductus,
qui eidem exprobratur, quàm sit veritati iniu-
rium, ex celebrioribus scriptoribus dedimus, cla-
rissimè manifestum. Offendere autem potuit ri-<-P>@@

<-P>gidum scriptorem, quòd citatus Magister Galle-
gus in Præfatione ad lectorem ex Glossa Prologi
Constitutionum sui Ordinis protulit, vbi tria di-
cuntur esse præcipua, quæ salutem animarum
impediunt, & de tertio sic: Tertium est nimia au-<marginalia>Constitutis|PP. Prædi-|catorum|conuenienter|inducta.</marginalia>
steritas in consilijs & opinionibus: terrentur enim
homines ex hoc, in tantùm vt salutem propriam ne-
gligant. Quapropter relaxanda est (quantùm fieri
potest) rigiditas & auctoritas in consilijs, ac homines
benignè tractandi sunt. Sic ibi. Quid autem rigi-
dius, quid austerius quàm teneri homines adse-
quendum semper id quod tutius & securius est?
Cui & illud proximum, Teneri ad probabilius:
Cui & illud, Non posse iuxta aliorum sententiam
probabilem, cùm sibi est commodum, operari.
Item, ad operandum cum securitate agmen Do-
ctorum esse necessarium, adhibendam inter eos,
ad gradus excellentiæ dispiciendos, operosam dis-
cussionem. Quia verò citatus Magister Ioannes à
Cruce vt grauis Auctor laudatus, videndum an ex
eo aliquid nostræ sententiæ opportunum adscisci
possit. Ille ergo in Directorio conscientiæ circa
Septimum præceptum Quæst. 7. Arti. 2. Dub. 11.<marginalia>Mag Ioan.|à Cruce.</marginalia>
Conclus. 3. Sic scribit: Eligens dignum omisso dig-
niore, in sententia probabili nihil restituet Ecclesiæ,
seu Reipublicæ. Qui tamen statim ait oppositum
esse probabilius. Ergo iuxta ipsum non vrget obli-
gatio sequendi sententiam probabiliorem, neque
id quod tutius est; quandoquidem in casu dicto
de tutiori nequeat parte dubitari.</P>
<negEZ><A+1>Inuectiua in Societatis IESV Scripto-
res circa opinionum laxitates proposita
& deuastata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>692.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm §. 4. duas quasdam absurdas asser-<marginalia>Duæ absur-|dæ assertio-|nes.</marginalia>
tiones protulisset Auctor, aliam Ianse-
nistarum dicentium Divum Thomam non le-
gisse suis in fontibus D. Augustinum, sed in Gra-
tiani Decreto, & libris Petri Lombardi, & ita ab
eius doctrina circa gratiam & prædestinationem
recessisse: reponentium in eos alteram dicentium
Iansenium solùm in Caluini scriptis sanctum le-
gisse Doctorem, quas meritò improbandas censet
verbis illis, quæ sibi meritò applicare sæpiùs po-
tuisset: Non admodum placent huiusmodi accusa-<marginalia>P. Baron.</marginalia>
tiones aut defensiones, quæ magis suis auctoribus no-
cent, quàm ijs, in quos agunt. Cùm inquam sic præ-
fatus fuisset, ita scribit: Non ausim dicere paris esse,
vt sic loquar, improbabilitatis, à recentioribus Socie-
tatis Theologis laxiorem probabilitatum vsum, aliqua
sui parte arctatum intra strictiores metas, ac Augu-
stinum numquàm D. Thomæ lectum nisi in Magi-
stro sententiarum, vel Iansenio in Caluini libris. Sed
dissimulare etiam nolim mihi maximè suspectum
fuisse vbi primùm legi assertum, nec propius à vero,
quàm superius paradoxum abesse, quod paucis breui
totius quæstionis examine demonstrabo. Hæc ille.
Iuxta quæ satis compertum habetur affirmare
tandem illum id, quod initio dixerat se non au-
sum pronuntiare: Theologos inquam recentio-
res Societatis minimè laxiorum probabilitatum
vsum intra strictiores metas, aliqua sui parte co-
arctasse. Itaque assertum illud, quod vti alienum
ponit, & ab aliquo ex duorum illorum paradoxo-
rum auctore profectùm, suum facit, & quod in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0202.jpg/>
@@1@<SE202>§. IV. Circa inuectiuam in Scriptores Societatis &c. 187
<duolan 2><-P>eo est inuidiosum & iniurium pergit demonstra-
re. Et quidem memorem esse oportuit Asserti
sui in Parte priori pag. 406. vbi sic scribit: Dispu-<marginalia>A Mercoro|pro Societate|suffragium.</marginalia>
tationis 1. Sect. 2. ad finem enumerauimus ex P. Mer-
core vsque ad quindecim dissidentes sententias; &
nullus, quod sciam, è Societate, præter Tamburinum
defendit securitatem probabilitatum ea laxitate, qua
explicatur illo Opusculo, nulla restrictione adhibita
rerum necessitate medij & præcepti, qualem apponit
Suares. Sic ille. Ergo Societatis Auctores laxi-
tatem probabilitatum, aut probabilitatem laxita-
tum non sunt effræni licentia, sed moderatione
adhibita contutati. Quidquid de P. Tamburino
sit, de quo iam dictum, qui vt modum excessisse
dicamus, non est ex illo generalis regula dedu-
cenda, sicut ex multis Dominicanis Patribus,
quos transfugas ille compellat, non patitur Tho-
misticam scholam de patrocinio simili coargui,
inimica semper nouitatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>693.</absatz-nummer> Duplicem deinde quæstionis sensum<marginalia>Negatur illi|singularis|laxitatum|profligatio.</marginalia>
proponit. Primus est plures è Societate Theolo-
gos improbasse vagum probabilitatis vsum, nullis
metis coe&#x0308;rcitum, & certas illis præscripsisse. Se-
cundus, hoc illis singulare esse, & à ceteris alio-
rum Ordinum Theologis antiquis vel recentibus,
laxatæ probabilitati vltra omnem modum certos
fines præscripsisse. Et circa primum fatetur plures
temperasse probabilitatis vsum, & neminem de
illo iustius Sanciuisse Paulo Comitolo, quem se-
cundo gradu sequuntur Suares, laxitates probabi-
litatum, seu duas propositiones de sequenda opi-
nione minùs tuta, & minùs probabili correxisse
quatuor ex ceptionibus, de Sacramentorum mi-
nistris, de iudicibus, de medicis, de Scholarum
Professoribus, quos secuti sunt plures, vt agnoscit
eiusdem instituti, qui latè referuntur ab Auctore
Quæstionis facti Cap. 8. qui, vt constat ex Præfa-
tione eiusdem operis §. Huic commodo, est P. Des
Camps. Arguit deinde contra illos, quia parùm
consequenter ad sua principia eas metas adhibue-
runt: vel enim omnino hæ duæ propositiones,
quas propugnat dictus Pater, erant abijciendæ,
vel immeritò Sacramentorum ministros, iudices,
medicos, scientiarum Professores, fraudent com-<marginalia>Et exceptio-|nes in Sa-|cramentis,|& aliis im-|merito asser-|tas pronun-|tiatur.</marginalia>
muni iure: & qui illud statuunt, magis consen-
taneè locuti, & fortè minùs periculosè: quia cùm
illa probabilitas adeo vaga & effrænis sui horro-
rem incutiat, tot absurdis & malis, quæ secum
trahit, qui illa submouent, seruato principio vnde
prorumpunt, horrorem mali, non venenum mi-
nuunt, & immedicabilius faciunt. Obscura sanè
conclusio, cuius videtur esse sensus, eos qui pro-
babilitatem cum dicta limitatione sequuntur &
docent, periculosiùs agere, quia horrorem mi-
nuunt generalis assertionis sine vlla limitatione,
quæ quidem non multos asseclas videtur habi-
tura, quia horrore suo eos submouet; quod non
ita accidit in assertione dictis exceptionibus e-
mollita; quæ quidem faciliùs poterit se insinuare
secuturis, sed suo cum veneno, quia principium
illud de licita sequela opinionis probabilis, suo
apud ipsos in robore perseuerat. Erit ergo nocen-
tius, quia secretius venenum.</P>
<P>  <absatz-nummer>694.</absatz-nummer> Sed hæc omnia verba sunt, & vt dici so-<marginalia>Nihil in|prædictis præ-|ter verba.|Exceptiones|defensæ.</marginalia>
let, meri logi, quia in assertione dicta suis cum li-
mitationibus nihil est mali, sed commodi mul-
tùm, dum integritati Sacramentorum, tribunalium<-P>@@

<-P>æquitati, vitæ hominum, securitati doctrinæ tali
est moderatione consultum: in ijs enim peculiaris
ratio est, propter quam non debeant generali do-
gmate comprehendi. Quemadmodum Auctor
suo illo rigido de tutioris partis sequela decreto
exceptiones varij generis necessitatum non ex-
cludit, quæ cùm in puncto indiuisibili non con-
sistat, multùm relinquit arbitrio, & varijs casibus
ianuam aperit, obligationem respectu eorum in-
ducens, qui ab ea liberos se agnoscebant, & ita
suo quasi iure priuantur. Nec tamen proptereà<marginalia>Argumiu-|tum contra|illas, ex|Scotista.</marginalia>
patietur ille minùs consentaneam doctrinæ con-
sequentiam exprobrari. Ex quo fit minimè vr-
gere quod additur ex laudato illo Scotista sic con-
tra exceptiones arguente: Quia non videtur quo
illæ inniti fundamento possint: nam æquè chara
est mercatori, militi &c. Sua anima, ac sacerdoti
& iudici suo; & paris est periculi peccatum in
nundinis, bello &c. ac in tribunalibus, templis,
ac pharmacopolijs admissum. P&#x0153;na æterna damni
& sensus æqualis est noxæ pro homicidio & fur-
to, quàm pro iniqua sententia. Alijs ne regulis
conscientia medi corum, iudicum, & Sacerdotum,
alijs militum, & mercatorum metienda est, vt istis
laxissimus probabilitatum vsus permissus, illis pro-
hibitus sit? Aliumne Deum colunt?</P>
<P>  <absatz-nummer>695.</absatz-nummer> Minimè inquam hæc vrgent, ob iam red-<marginalia>Quod esse|debile de-|monstrætur,|& circa|illas ratio|reddita.</marginalia>
ditam rationem: quia in Sacramentorum certa
administratione ad duo attenditur. Primum est
ipsa Sacramenti integritas, quæ si aliquid neces-
sariò requirit, ex probabilis opinionis vsu, si reipsa
vera non sit, constare nequit, vnde sic operans se
periculo Sacrilegij committit. In rebus autem
alijs etiamsi opinio vera non sit, coràm Deo est
inculpanda conscientia, dum prudenter in ea pro-
ceditur, & ita æquiualet meram complectenti
veritatem. Secundum est periculum æternę dam-
nationis in recepturo Sacramentum, si fortè ipsi
ad iustificationem necessarium sit: ex opinione
enim probabili falsa nullum ei remedium acce-
det. In iudice specialis obligatio esse potest ratio-
ne præcepti vt sequatur veriorem opinionem,
quia ad hoc constituitur, sicut Dominicanus a-
lumnus absolutè loquendo potest opinionem
quamlibet probabilem amplecti; cùm tamen ra-
tione præcepti aut iuramenti ad D. Thomæ se-
quendas sententias adstringatur. In medico clara
est ratio, ne scilicet vita hominis periclitetur; qui
si moriatur, nullo potest probabilis opinionis ad-
miniculo malum tantum reparari. In Professori-
bus item, quia ad hoc constituuntur vt quod
sciunt doceant, & discipulos sibi similes forment:
sicut in Professoribus peculiarium doctrinarum
est dicendum: Nam Cathedram D. Thomæ suis
sumptibus perennaturam instituens, eius, & non<marginalia>Ex diuersis|in Academijs|Cathedris|pro doctrina|certorum|Doctorum|promenda,|vrgens com-|probatio.</marginalia>
aliorum vult opiniones prælegi, sicut & qui D.
Bonauenturæ, Scoto, ac Durando in diuersis Aca-
demijs erexerunt. Ex quo argui contra Aucto-
rem, & suum illum Scotistam potest. Quia opi-
niones in dictis Cathedris prælegendæ minùs
probabiles erant opinionibus D. Thomæ iuxta
priorem, & Scoti iuxta alium. Et tamen eas do-
cendi obligatio est: ergo possunt illæ securè te-
neri. Si dices legi ad speculatiuam exercitatio-
nem. Contra est, quia Fundatores non eo animo
tales Cathedras erigi voluerunt. Sed vt prædicto-
rum Magistrorum sententiæ auctoritatem inde<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0203.jpg/>
@@1@<SE203>188 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>retinerent, & sic ad praxim aduocari possent: aliàs
deberent, & quidem meritò, inutiles reputari,
sicut accideret in Cathedris pro linguis Hebrai-
ca, Græca, & alijs, institutis. Ad quid enim
illæ, si earum peritia nulli sit vsui vnquam fu-
tura?</P>
<P>  <absatz-nummer>696.</absatz-nummer> Quia verò circa ista graues illos Scrip-<marginalia>Dominicani|Magistri pro|nostra sen-|tentia.</marginalia>
tores, de quibus n. 686. diximus, iuvabit audire,
id non est iusto & rationabili Auctoris placito
subtrahendum. Magister ergo Ioannes à S. Tho-
ma Tomo 1. in. 1. 2. Disput. 12. circa Sacramento-<marginalia>Mag. Ioan.|à S. Thom.</marginalia>
rum ministrum hæc habet. Primo n. 12. Sic sta-
tuit: si Ecclesia diuersos vsus permittat & approbet,
licet vnus sit probabilior & securior alio, alius tamen
sit probabilis & admissus: vtrumque potest facilè se-
qui eo modo & forma, quo est admissus. Si autem con-
tra vsum & permissionem Ecclesiæ alia opinio seu
vsus probabilis sit, non potest in praxi tutè sequi, sed<marginalia>De Sacra-|mentis, in|quibus lo-|cum habere|minus pro-|babilis sen-|tentia potest.</marginalia>
debet tutiorem & probabiliorem sequi. Sic ibi. De
Sacramento P&#x0153;nitentiæ in speciali loquens. n.
51. ita scribit: Secundò contingit iste casus vtendi
opinione probabili relicta probabiliori, quando est opi-
nio probabilis circa iurisdictionem ministri, ita quòd
sit titulus saltem apparens & coloratus &c. Viden-
dus etiam & n. 53. vers. Specialiter, vbi de Matri-
monio etiam iuxta eamdem regulam de maiori
relinquenda probabilitate decernit. Et n. 54. Sic
ait: In Sacramento P&#x0153;nitentiæ circa materiam re-
motam, quæ sunt peccata, potest & debet minister
conformari sententiæ probabili p&#x0153;nitentis, etiam
omissa probabiliori, si tamen illa sit practicè probabi-
lis. Hæc ille circa ministrum Sacramentorum,
qui iuxta Auctorem vnus pro pluribus æstiman-
dus, vt dubitari nequeat probabiliter locutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>697.</absatz-nummer> Qui & circa iudicem ita loquitur. n. 18.<marginalia>De Iudice,|qui & potest|circa illam|iudicare.</marginalia>
Quòd scilicet quando diuersitas probabilitatis &
opinionum non est ex parte facti, vt si sint diuersæ
interpretationes probabiles, possit sequi iudex etiam
partem minùs probabilem, constat ex dictis, quia
illa pars remanet in se probabilis, & aliàs pars pro-
babilior non constituit titulum, vel possessionem,
vt reddat meliorem conditionem ipsius &c. Hæc
ille, laudandus profectò iuxta Auctoris sensum,
quia consentaneè ad sua est principia locutus,
quod P. Suariò defuisse pronuntiat. In eo autem,<marginalia>P. Snarez.</marginalia>
si laxitatis accusandæ ratio, minùs certè in P.
Suario, quàm in præfato Magistro culpabitur, qui
eam non esse admittendam iudicasse asseritur,
cùm tamen reuera ita non fit; non enim de iudice
egit, sed de Sacramentorum ministro, & medi-
co, nisi deceptus est, qui id ei attribuit ex eo quòd
de docente ita testatus in. 1. 2. Tract, 3. Disput. 12.<marginalia>Mag. Greg.|Martinez.</marginalia>
Sect. 6. n. 9. ibi: secus verò est in docendo (nam in
consulendo contrarium præmiserat) nam tenetur
præceptor seniorem & veriorem doctrinam docere:
Quod non apparet, quia de Professoribus locu-
tum attestatur. Videndus etiam. n. 10. & Magi-
strum Ioannem à S. Thoma doctus ex eadem fa-
milia Magister anteiuit, scilicet Gregorius Mar-
tinez, qui in. 1. 2. q. 19. arti. dub. 6. circa secundam
conclusionem, affirmat quod si opiniones sint circa
ipsum ius, quod diuersas accipit interpretatio-
nes probabiles, potest sequi minùs probabilem
iudex relicta probabiliori, & alienam relicta pro-
pria, dummodò omnes sint intra limites probabi-
litatis practicæ. Sic ille censet non infimi gradus
scriptor, quod de alio dictum sed eximiæ sapien-<-P>@@

<-P>tiæ laudem & lector & scriptor assecutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>697.</absatz-nummer> His ita circa priorem quæstionis sensum<marginalia>Vrgetur, vt|exceptiones|dictæ non|sint tribuen-|dæ singula-|riter Aucto-|ribus Socie-|tatis.</marginalia>
præmissis, ad secundum transgreditur, rogans:
An quatuor exceptiones dictæ vagæ probabilita-
tis singulares sint Suaresio, alijsque Societatis
scriptoribus, ita vt ceterorum Ordinum scriptores
aut antiqui aut recentes, illas non adhibuisse vt
compertum habeatur. Quod quidem ille negat,
ita de eo certus, vt oppositnm duobus illis para-
doxis adnumerandum arbitretur probatque in-
ductione scriptorum, ex quibus primus est Ma-
gister Aluarez Disput. 80. in. 1. 2. duas tantùm cir-<marginalia>Medinæ &|Aluaresio|infensus|Scriptor.</marginalia>
ca vsum probabilitatum sententias referens: Pri-
mam Caietani de obligatione partis tutioris, &
alteram Bartholomæi Medinæ conterranei sui, &
hoc etiam nomine illi videtur addictior. Ergo
ante Medinam ignota erat opinionis pro libertate
deligendæ licentia; & ita sola regnabat Caietani
sententia, quam secutus est P. Comitolus, & glo-
riatur se à D. Thoma sumpsisse, non inuenisse
suo marte; nec opus fuit exceptionibus P. Sua-
rij, quas laxasse potiùs ait, quàm restrinxisse hanc
licentiam; cùm exceptio firmet regulam in con-
trarium: & ita ijs exceptis, de quibus ille, de alijs
pleno iure licebit reliquis. Ad quæ quidem ne-
ganda est consequentia; vbi sic arguentem me-
morem esse, vt aliàs dixi, oportebat, Armillam se<marginalia>Armilla ex|antiquiori-|bus contra-|rius ipsi.</marginalia>
patronum esse sententiæ agnouisse, quam posteà
Medina amplexus est, fuit enim Armillæ Auctor,
Bartholomæus Fumus Apostolicus Inquisitor
Medina antiquior. Deinde, infirma profectò il-
latio est ex eo quod Aluarez solum pro ea Medi-
nam afferat, alios eiusdem patronos minimè fuisse.
Eodem enim modo in contrarium formari argu-
mentum poterat, sic solum citat Caietanum: ergo
ante illum sola aduersa regnabat opinio. Est qui-
dem id vsu frequentissimum, vt in referendis sen-
tentijs, non earum omnes sectatores adducantur,
sed sæpè aliqui, quandoque vnus, & aliquando
nullus. Nec talis erat Mag. Aluarez, celeberrimus<marginalia>Aluaresio|indigna im-|postura ab|eodem.</marginalia>
Thomista, vt propter patrium affectum singula-
rem sententiam, D. Thomæ, vt dicitur, contra-
riam, & heri natam sequeretur. Quid P. Comi-
tolus sentiat iam vidimus: & laxasse potius quàm
restrinxisse P. Suarium, dicitur quidem: sed dicta
quàm sint veritati contraria res ipsa coarguit. Ex-
ceptio quidem firmat regulam in contrarium; sed
magis firmat qui sine exceptione eam statuit. Et
hoc quod exceptione agitur, arctare est, limitare,
restringere, & ita licentiam cohibere: quod qui-
dem Doctori Eximio præ alijs meritissimò tribu-
endum. Quid vltra?</P>
<P>  <absatz-nummer>698.</absatz-nummer> Quatuor testimonijs, quibus Quæstio-<marginalia>Fauent Do-|ctores, quo-|rum obscu-|rari mentem|accuratur.</marginalia>
nis facti Auctor antiquitatem sententiæ de libero
opinionis probabilis delectu conatur euincere,
ipse infirmare contendit scilicet D. Leonis. D.
Antonini, Alberti Magni, Panormitani, & Sor-
bonæ ex Dionysio Carthusiano. Et cùm etiam
addatur Syluester, plures quatuor sunt, Alberto
magno inter quatuor numerato, quatenus à D.
Antonino citatus. Sed certè illius conatus mini-
mè id obtinet, quod se obtinuisse videtur gloria-
ri. De Syluestro quide&#x0303; dictum suprà. cuius verba<marginalia>Syluester.</marginalia>
ad rem maximè facientia supprimuntur. D. An-<marginalia>D. Anto-|ninus.</marginalia>
toninum truncatum exprobrat, cùm illius verba
hæc sint ex. 1. p. tit. 30. Non peccat qui adhæret
opinioni alicuius Doctoris, & habet rationes proba-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0204.jpg/>
@@1@<SE204>§. IV. Circa inuectiuam in Scriptores Societatis &c. 189
<duolan 2><-P>biles pro ipsa, magis quàm pro opposita opinione. Sic
S. Prælatus. Atqui hæc satis aperta pro opinione
benignam licentiam indulgente, vnde iure opti-
mo potuit pro ea à P. Sancio allegari. Panormi-
tanum à Syluestro adductum verb. Opinio. Quæst.<marginalia>Panormit.</marginalia>
1. ex Cap. Capellanus. asserentem eum, qui sequi-
tur opinionem alicuius Doctoris non subtiliter
inuestigatam excusari à peccato quandiu falsa
non apparet, quamuis progressu temporis salsa
conuincatur, ita explicat, vt de iuris apicibus de-
beat intelligi, quorum est excusabilis ignorantia,
maximè si ad res iuris positiui pertinet. Atqui
hoc non satisfacit: nam licet ignorentur iuris api-
ces, hîc & nunc de eo agitur, de quo an sit con-
tra legem dubitatur. Responsio autem vnius Do-
ctoris ex parte libertatis stat, & non pro lege, ideò
enim iuxta eam operans dicitur excusari: si enim
iuxta legem operatus fuisset, non erat aliquid,
pro quo excusatio quæreretur. Ergo iuxta Do-
ctorem dictum non extat obligatio amplectendi
partem tutiorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>699.</absatz-nummer> Ad Theologiæ Facultatis Parisiensis de-
cretum, proposita re, de qua agebatur, respondet
ex Carthusiano in 4. dub. 25. q. 3. Quæsitum<marginalia>Dion. Car-|thus.</marginalia>
enim est à Theologis Parisiensibus, an mulieri
volenti Religionem ingredi, posset ingressus per-
mitti, recepta gratis pecunia, in Monasterio, cu-<marginalia>Theologiæ|Facultatis|Parisiensis|decretum|fauere osten-|ditur.</marginalia>
ius præscriptus esset Monialium numerus pro
suis redditibus, nec plures alere posset, nec sub-
inde vllam recipere, nisi ferret secum ad victum
necessaria? Ad quod duo sapientissimi Theologi
responderunt, primùm, videri id licere, si fiat sine
fraude, aut vlla vi, nec reijcienda sit puella, nisi
pecuniam numeret. Sed quòd hodie receptissi-
mum est vt nulla in Monasterio Virgo admitta-
tur, nisi collata dote: visum est quid habere simo-
niæ; quare ad fugiendam, seu semouendam hu-
ius vitij suspicionem, tandem respondent tutiùs
esse nullam recipi vltra numerum præscriptum,
quia non habet Monasterium quo alat, nec tu-
tum putat eo nomine quidquam accipere. Ad
quæ sic subdit: Poterant ne viri memorati apertiùs
damnare laxitatem opinionum, quàm correcta & re-
tractata priori opinione, quæ videbatur recedere à
rigore, magis quàm ab æquitate legis? Ergo time-
bant sibi ab opinione minùs tuta, quamuis fortè ma-
gis probabili. Sic ille. Sed certè in primis, nulla
retractatio in prædicta duorum Theologorum re-
solutione conuincitur, quia non dicitur eos illam
adhibuisse, sed visum esse, alijs scilicet, qui at-
tenta conuenientia aliter responderunt. Erat ergo
iam tunc receptissima sententia de probabili se-
quela opinionis stantis pro libertate. Deinde, et-
iamsi demus retractatam fuisse, idem profectò
sequitur: si enim regnaret, vt dicitur, priscis il-
lis temporibus sententia de illicita sequela, non
potuerunt Theologi illi sapientissimi priori sua
responsione eidem contraire. Prætereà, responsio
vltima probabilitati prioris responsionis minimè
contrariatur, quia solùm proponitur vt tutior, &<marginalia>Contradictio|in respon-|sione.</marginalia>
de consilio ad semouendam simoniæ suspicio-
nem. Tandem ab Auctore dicitur opinionem
priorem fortè fuisse magis probabilem: iudicarunt
ergo id licere, licet minùs tutum & id quidem
esse magis probabile: ergo minùs tutam partem
amplecti, non solùm probabiliter, sed probabiliùs
licet, vbi compugnantia aperta dispicitur in hu-<-P>@@

<-P>iusmodi assertionibus: si enim contra partem tu-
tiorem ire nullo modo licet, quomodò opinio,
iuxta quam id licitum est, probabilis esse potest?
quomodo etiam magis probabilis? Neque enim
dici potest absolutè loquendo probabilitatem
consistere, non autem respectiuè, seu in confli-
ctu cum altera: quia absolutè considerari nequit,
nisi vt contraria legi, siue vt stans ex parte liber-
tatis: sic teneri in ordine ad praxim nequit: er-
go non est probabilis, ne dum magis probabilis.
Quod autem §. 5. de probabilitate speculatiua
dicit, nouissimum inuentum est, eam caussæ præ-
senti applicando, & facillimè potest impugnari:
contra quam etiam militat ratio adducta, quia
contra regem ire absolutè malum est.</P>
<P>  <absatz-nummer>700.</absatz-nummer> Antiquus etiam est Auctor ex Prædicato-<marginalia>Ioannes|Nider|fautor ma-|nifestus, &|quid de scru-|pulosis apud|ipsum.</marginalia>
rum Ordine, qui refertur in Appendice ad dis-
putationem, quam citat Scriptor noster, & suo
tempore satis celebris Ioannes Nider, qui plures
ex antiquioribus refert scrupulosis remittentes
opinionis probabilioris delectum, sicut & tutio-
ris, & circa id inquisitionem. Et iubens vt con-
tenti sint minùs tutæ & probabilis electione, &
cuiusuis Doctoris Classici consilio acquiescant.
Constat autem pro scrupulosis non esse statuen-
das regulas, iuxta quas illi improbabiles possint
opiniones amplecti. Vnde Auctor idem pag. 79.
vers. Ista præscribit, de D. Antonino locutus hoc
idem admittit, sic dicens: Adde D. Antoninum non<marginalia>P. Baron.</marginalia>
ita indulgere scrupulosis, quin velit illos & grauiori-
bus & probabilioribus argumentis suas res peragere,
quæ inualescant aduersus scrupulos, & dubia leuia,
quibus torquentur. Sic ille. Cùm ergo scrupulosis
vsus minùs probabilium & minùs tutarum opi-
nionum indulgetur, supponitur illas tales esse et-
iam respectu aliorum, vt tutò ad praxim aduocari
possint, vt scilicet sciant illis licitum esse quod
etiam alijs licet: aliàs maiores ipsis conscientiæ
remorsus adderentur, cùm scire possint id, quod
consulitur, esse improbabile, & generaliter tuta
non posset conscientia practicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>701.</absatz-nummer> Feruet adhuc contradictionis spiritus, &<marginalia>Limitationes|ante P. Sua-|rium opposi-|tas à Mag.|Bañez con-|tendit P.|Baron. &|ab eo hau-|stas.</marginalia>
§. 5. citato solicitam disquisitionem à se factam
ostendit circa recentiores Thomistas, qui laxitati
opinionum suffragati sunt, & exceptiones à P.
Suario traditas apud eosdem extare, adductis eo-
rum testimonijs conatur reddere manifestum.
Vbi inter Mag. Bañez, & P.Suarium præcipuè
instruitur comparatio, quia illius scripta alterius
scriptis fuere priora annor&#x0169; aliquot interstitio, de
ijs loquendo, in quibus de exceptionibus vterque
disseruit: in quo maiori laude dignum iudicat P.
Comitolum, qui antiquiorem doctrinam de pro-
babilitate statuens, id ex D. Thoma, & alijs pro-
posuit, quod minimè exceptionibus indigebat.
Ergo P. Suarez ex Mag. Bañez correctiones va-
gæ probabilitatis deduxisse concludit. Quem
& secuti ex eodem Ordine alij, quos citat,
inter quos est Magister Gregorius Marti-<marginalia>Sicui & à|Gregorio|Martinez.</marginalia>
nez superius adductus, quem, laxissimus om-
nium cùm videatur, mira expositione in suum
trahere dogma contendit, quæ si alicuius esset
momenti, posset eum alijs citatis Auctoribus ap-
plicare. Quod quidem adeò est absonum, vt ad
id redarguendum, sola Scriptorum talium lectio
sufficientissima debeat reputari. Sed illud non
omittendum, quod ex citato Auctore profert,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0205.jpg/>
@@1@<SE205>190 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>affirmare scilicet ipsum probabilitatem securam
& practicam de Cambijs non posse statui suffra-
gio illorum, qui commodum ex cambio perci-
piunt: ad quod sic subdit: Quæ regula funditus<marginalia>P. Baron. in|grauissimos|Scriptores|iniurius.</marginalia>
euertit securitatem nouarum opinionum ex suorum
auctorum suffragio repetitam: quia nulli, vel certè
pauci sunt huiusmodi opinionum auctores, qui ex
huiusmodi inuentionibus non expetant gloriam aui-
diùs, quàm Trapecitæ ex suis Cambit$unclears. Sic ille, in
multos grauissimos & doctissimos Scriptores su-
pra omnem exaggerationem iniurius: & illud
commodi ex eo reportare possumus, quòd scire
inde non obscurè possimus qualis ea opinio sit,
quæ talibus fundamentis certitudinem suam co-
natur roborare. Iam quod ad comparationem il-
lam Mag. Bannesij & P. Suarij spectat, negotium<marginalia>De Mag.|Bañez, &|P Suario,|quod explo-|ratum.</marginalia>
sanè videtur momenti non magni. Sit ita vt di-
citur, & probatur, scripta illius in 2. 2. Tomum
3. in 3. p. P. Suarij præcessisse. Anne ex eo con-
uincitur quod est illius calculationis intentum?
Scripsit priùs, aut potiùs vulgauit priùs scrip-
tum, ergo inde qui posteriùs vulgauit edoctus.
Debilis consecutio, quandoquidem qui posteriùs
edidit, aut ante editorem præeuntem scribere
potuit, aut paribus in scribendo passibus decur-
risse. Bañez & Zumelius Salmanticæ Competi-
tores, & vti ex P. Francisco Coe&#x0308;lbio excepi, qui
prius in hac Regia Limana Audientia Togatus
iudex, posteà Religionis nostræ Alumnus, & sa-<marginalia>Cum Mag|Zumelio|prioris col-|latio.</marginalia>
pientia ac probitate conspicuus, Zumelius præ
Bannesio celebris, licet huius scripta maiorem
fuerint æstimationem assecuta. Sic ille censebat:
sed iudicium hoc ego alijs, iusta ductus ratione,
reseruo. Illud certò dixerim Mag. Zumelium
scriptis P. Suarij nondum editis profecisse: quod
& illi doctissimus Alfonsus Curiel in quadam
oppositione, similitudine adducta Cerei Pascha-
lis, cui parua candela super ponitur, festiuè, &
cum plausu auditus, obiecit. Illi ergo, per quem
adeò eximij proficiebant Theologi, expectan-
dum fuit vt Bañez suum illud scriptum pangeret,
ex quo pro coe&#x0308;rcenda probabilitatum laxitate
exceptiones illas pro ministris Sacramentorum
ederet, quos habet Tomo 3. citato Disput. 16. Sect.
2. vers. Secundò colligitur & seqq. His addendum
perquam falsum esse exceptiones illas apud Ban-
nesium haberi, vt consulenti constabit. Solùm
enim ait teneri hominem probabiliorem opinio-
nem sequi, quando ex opposita aliquid contra
Dei honorem, aut proximi vtilitatem sequeretur,
& ad probabiliorem sectam, si fidelis non sit, am-
plectendam: de alijs nec verbum. Non ergo inde
in P. Suario profectus.</P>
<P>  <absatz-nummer>702.</absatz-nummer> Thomistas recentiores, qui sententiam<marginalia>Ludouicus|Lopez quid|ex Bannesio|statuat.</marginalia>
Bartholomæi Medinæ manifestè sunt amplexi,
præter citatos, trahere etiam nititur in reprobum
sensum, eum scilicet, qui ab eorum & verbis &
mente est prorsus alienus. Et in particulari addu-
cit Ludouicum Lopez, qui post Medinæ senten-
tiam explicatam adnotat Ybañes (pro Bañez)
eruditè obseruare licitum esse eligere opinionem
probabilem ad actiones seu contractus, secus ve-
rò cùm in dubio versamur de rebus ipsis, præser-
tim si magni sint ponderis, vt sunt quæ pertinent
ad salutem, quales sunt sine dubio (addit Auctor)
cùm apud Bañez non extet, vt videri potest. 2. 2.
q. 10. arti. 1. Conclus. 4) ad illam necessariæ ex solo<-P>@@

<-P>præcepto, quia in his eligenda est probabilior:
pro quo & duos graues scriptores allegat, Ioan-
nem Martinez de Prado, & Arauxum, quos sibi
aduersari non diffitetur Amadæus, vt ille loqui-<marginalia>Apertissi-|mis Scripto-|rum verbis|tene bræ in-|aptissimæ|expositioni|effusa.</marginalia>
tur, & in eamdem mentem aduocari posse Ioan-
nem à S. Thoma cum Mercoro pronuntiat, &
aliòs à se non visos similiter, sicut & Mercadum,
Nazarium, & Candidum, qui obiter tantùm hanc
materiam delibarunt: vt scilicet numquàm pro-
babilis seu tuta sit opinio pro libertate, quamdiu
stat contrà æquè aut magis probabilis pro hone-
sto. Quo circa hoc agendi modo nihil excogitari
ineptius potuit, quando scriptorum verba adeò
perspicua sunt: id quod in vno Ioanne à S. Thoma
à nobis allato manifestissimum apparet, ideò enim
eum suis verbis loquentem induximus, vt & alij
adduci possent: qui cùm pro assertis suis eos pa-
tronos allegent, in quos allata non quadrat expli-
catio, nequeunt diuerso ab illis sensu locuti pro-
clamari. Cùm item vti aduersarios citent eos,
quorum menti accommodandos affirmatur. Et
distinctio illa de actionibus & rebus tantùm abest
quòd præfato faueat intento, vt oppositum potiùs
veniat inde comprobandum. Nomine enim actio-
num non solùm veniunt contractus, aut aliæ, de
quibus non sit præceptum: si enim præceptum<marginalia>Distinctio de|actionibus,|& rebus|apud Ban-|nesium,|vt fauent,|contra P.|Baron.</marginalia>
non est, neque locus etiam quæstioni, quia est
circa opiniones stantes pro libertate contra præ-
ceptum, & ita Auctor pag. 44. Bannesij senten-
tiam explicans id apertè protestatur verbis illis:
Earum scilicet, quæ versantur circa actiones exer-
cendas, seu circa res ex solo præcepto necessarias, &
earum, quæ de rebus ipsis agunt &c. Quamuis ve-
rum sit Bannesium in contractibus exemplum
apposuisse; sed absolutè de moralibus locutum
actionibus affirmat Ludouicus Lopez in Instructo-
rio Cap. 287. §. Pro illucidatione: qui & id, quod
de opinionibus circa res versantibus asseruit, ad
materias speculatiuas asserit pertinere. Nihil ergo
neque ex Bannefio, neque ex Ludouico, quod
Auctori faueat, apud eosdem extat, quos minimè
ab eo visos ostendit, sed apud Mercorum forsi-
tan, aut alium bonæ fidei scriptorem, cui eam
præstare minimè dubitanit.</P>
<P>  <absatz-nummer>703.</absatz-nummer> Quod verò explicatio dicta non con-<marginalia>Inter Me-|dinam & P|Molinam|facta com-|paratio que$unclear-|ad asseclas|doctrina.</marginalia>
gruat, ex ijs, quæ addit, potest etiam manifestiùs
demonstrari, dum inter Bartholomæum Medi-
nam, & P. Molinam comparationem prosequi-
tur hoc loco neutiquam omittendam. Ait enim
videri sibi Medinam maiori quadam fortunæ in
Scholis, quam nominis similitudine cum Molina
conuenire, & quam iste in Theologiæ partem
dogmatricem induxit, inuenta à se, vt in Domi-
no gloriatur, scientia media futurorum, super-
comprehensione caussarum secundarum innixa,
doctrinæ de scientia Dei, de prædestinatione, de
Gratia à SS. Augustino, Bernardo, & Thoma
haustæ immutationem, camdem inuexisse videri
Bartholomæum Medinam asserta securitate salu-
tis, & immunitatè à peccato opinionibus pro li-
bertate, etiam minori probabilitate pugnantibus
aduersus opiniones de rebus ad salutem ex præ-
cepto aut necessitate medij necessarijs. Atque vti
Molinæ præter totam Societatem innumeri ex
alijs familijs adhæserunt, ita in Medinæ nuperum
inuentum pedibus manibusque iuerunt multò
plures & longè apertiùs ex alijs, quàm ex sua. Ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0206.jpg/>
@@1@<SE206>§. IV. Circa inuectiuam in Scriptores Societatis. 191
<duolan 2><-P>Augustiniana quatuor, Salonius, Aragonius, Lu-<marginalia>Ex omnibus|Ordinibus|henignæ sen-|tentiæ Secta-|teres.</marginalia>
douicus Beia, Basilius Poncius. Ex Carmelitana
tres, Corneio, Lezana, Vrbanus ab Ascensione. Ex
Cisterciensi Lorca, Petrus à S. Ioseph (qui videndus
in Idea Theologiæ moralis Lib. 1. Cap. 3. vbi omnia
à nobis tradita resolutoriè decernit.) Malletus.
Ex Benedictina Sayrus. Ex Franciscana Angles,
Pelbartus, Villalupensis, (Villalobos) Ioannes Pon-
tius, Haozeur. Ex Capucina Bassæus, à Coriolano,
Caspensis Gesualdus. Ex Ordine SS. Trinitatis
Leander à Sacramento. Ex Iorosolymitanis (cor-
rige Hieronymianis) Garcias. Ex Clericis Mino-
ribus Auersa. Ex Theatinis Diana, Pasqualigus,
Marcus Vidal, Lanfrancus. Ex Barnabitis Bossius
(sic corrige) Homobonus. Ex Sommaschis Spinula.
Ex Oratorio Merula (Merolla) Guazinus & Ia-
nuarius. Sic ille habet Catalogum contexens ex
Auctore Quæstionis facti P. Des Camps, de quo<marginalia>E Societate|emnes alios|æquant, aut|excedunt.</marginalia>
ille (vt dixi) in Præfatione. Qui Medinæ
asseclas ex Societate cur prætermiserit nescio,
cùm adeò plures sint, vt citatos omnes ex alijs fa-
milijs æquare possint, aut etiam superare. Neque
verò omnes ex familijs dictis recensuit ille, cùm
plures profectò sint, sicut plures etiam extra fa-
milias, licet Nauarrus ex sua etiam familia sit, Re-
ligione inquam S. Antonij Ronceuallis. Et ex
familia D. Mariæ à Mercede Redemptionis
Captiuorum sui etiam sint docti sectatores, ex
quibus Ludouicus à S. Raymundo. Augustinianis
addendus Henriquez. Carmelitanis Fr. Antonius<marginalia>Fr. Anton.|à Spiritu|sancto, ex|quo singula-|re pronun-|tiatum.</marginalia>
à Spiritu sancto ex Discalciatis in Directorio Re-
gularium Parte 2. Tract. 3. Disput. 6. Sect. 1. §. 5. in
cuius n. 173. cum Ioanne Sancio & Vidal illud
habet speciale scilicet subditum, si vir doctus sit,
& qui possit facere opinionem probabilem, non
teneri obedire prælato præcipienti aliquid, si pro-
babiliter iudicet se ad id non obligari. Cistercien-
sibus Illustrissimus Caramuel. Franciscanis Bor-
donus, & Cyprianus Crousers. Capucinis Leander
à Murcia, qui in suis Decisionibus moralibus
Lib. 1. Disput. vnica, id omne tenet, & ex professo
probat quod est à nobis & assertum & probatum.
Clericis Minoribus Thomas Hurtadus. Theatinis
Thomas del Bene. Tomo 1. de immunitate Ecclesiast.
Cap. 7. Dubit. 7. Sect. 4. n. 1. & 2. qui & in 3. addu-
cit Ioannem Valerum, qui cum Ioanne Sancio
& Petro de Nauarra, alijsque à nobis adductis.
n. 65. ad classem secularium spectat, & sunt illi ex
Iurisperitis innumeri.</P>
<P>  <absatz-nummer>704.</absatz-nummer> Iuxta quam comparationem, vt condo-<marginalia>Multiplex|in fauorem|Societatis|& benignæ|opinionis|illatio.</marginalia>
nemus id, quod de immutata doctrina D. Augu-
stini, D. Bernardi, & D. Thomæ ex tradita scien-
tia media à P. Molina, in quo est manifestus
commissus excessus contra mentem Pontificum,
& eorum seuerissimas sanctiones: quod ad caus-
sam præsentem attinet, excipiendum cum laude
est doctrinam de opinione probabili à Mag. Me-
dina traditam ita plausibiliter exceptam, sicut est
etiam recepta scientia media, innumeros extra
Societatem asseclas consecuta. Et cùm innumeri
pro illa sint ex familijs omnibus, & sæcularibus
scriptoribus, nihilque magis in vsu: ex eo habe-
mus interpretationem illam, de qua nuper, nul-
lum habere fundamentum: omnes enim prædi-
cti iuxta eum sunt locuti sensum, quem Mag.
Medina vti singularis in hac parte dogmatista di-
citur tradidisse. Prætereà, ad probabilitatem dictæ<-P>@@

<-P>sententiæ statuendam immensum auctoritatis
pondus accedit ex illius innumeris patronis: vnde
illam velle funditus euertere, est conari contra
ictum fluuij, quod Spiritus sancti monitis prohi-
bemur. Eccli. 4. v. 32. immo & contra mirabiles ela-
tiones maris. Psal. 92. v. 6. ac vndarum impetum<marginalia>Eccli. 4. v.|32.</marginalia>
velle penitus cohibere. Nec de his plura, cùm &
hîc Auctor circa probabilitatem sententiæ, quam
impugnandam assumpsit, finem obiectorum fa-
ciat, descensurus statim ad peculiares cum Ama-
dæo decertationes pro diuersis opinionibus ab eo
propositis, & Societatis scriptoribus aut falsò, at-
tributis, aut de singularitate acerbiùs suggillatis:
cùm tamen reuera apud Dominicanos scriptores
extare ab eôdem, adductis ipsorum verbis, euin-
catur. Ibi ergo eum, ad alia properantes, finem
etiam huic opellæ daturi, relinquamus. Id adden-
tes post hæc scripta circa Amadæi librum à Sede
Apostolica, aut congregatione Iudicis Decretum
confixionis prodijsse, quod necdum vidi. Illi ergo
standum, & ex dictis nihil quod contrarium esse
queat vllatenus eliciendum. Si quid autem circa
dicenda opportunum aut importunum in decursu
occurrerit, & discussione opus sit, diligentiæ erit
nostræ, vt minimè desideretur: quamuis illa ea-
dem ferè sint, circa quæ controuersia vertitur, de
quibus iam dictum in superiori concertatione
cum eiusdem instituti acerrimo bellatore P. Io-
anne Baptista Goned. Quia verò P. Raynaudus
sub mentito Amadæi nomine operis, de quo agi-
tur, creditus Auctor, Stylo cruento mactatur,
operæ pretium erit hîc pro viro tanto aliquid
subdidisse, & de ipsis iniurijs coronam illi hono-
rariam conformasse.</P>
<negEZ><A+1>P. Theophilus Raynaudus ab immani im-
postura cum laudis auctario vindica-
tus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>705.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm multa & probrosa, & prorsus in-<marginalia>Multa aper-|tè falsa in|in P. Theo-|philum ia-|ctata.</marginalia>
digna contra prędictum Patrem ab ipso
operis exordio fuisset iaculatus, dum ipsum in
Amadæo petit, iam credens eumdem, iam flu-
ctuans circa illud: & quod multis sibique pænè
persuasum, à credulitate repellens, in fine Arti. 2.
§. inquam vltimo hæc habet: Primò Amadæum
aut Theophilum esse, aut diabolum. Secundò, in-
structissima bibliotheca Collegij Societatis Lug-
dunensis, & copiosa librorum supellectili, quo-
rum est ciuitas illa emporium nobile, vnde & fuit
facile ex toto orbe Bibliopolarum opera libros
comparare, ad farruginem suam conficiendam,
adiutum. Tertiò, Confinxisse eos, qui numquam
scripserunt, nec vnquam extiterunt. Quartò, in-
scia Societate vulgasse librum, quod de more
illi, sæcularium opera ad talia vti solito. Quintò,
incarceratum Auennione, id quod & alij, vt Ca-
sulas pag. 228. eidem semel & iterum exprobra-
runt. Sextò ab scriptore isto damnabilis illi obijci-
tur origo ex Albigensium reliquijs, qui D. Do-
minico prædicante, & Inquisitoris Apostolici
munus exercente, in sabaudicam vallem confu-
gerunt ex Gallia, facti ex tunc Inalpini: quæ val-
les adhuc sordent profanis Waldensium, & Albi-
gensium reliquijs: vnde & hinc proculdubiò væ-
sanum liuorem venisse dicunt, quem à decessori-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0207.jpg/>
@@1@<SE207>192 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>bus hereditario iure, & natiuo excepit influxu in
D. Dominici Ordinem, & eius Alumnos. Tan-
dem, ipsum morte instante, quasi vltimo manda-
to, posthumum & infelicem hunc partum com-
mendasse amicorum alicui, cuius opera malis
auibus prodiuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>706.</absatz-nummer> Sic ille, sed immeritissimò: meminisse<marginalia>Eorum fal-|sitas detecta.</marginalia>
enim oportuit exempli in hac materia frequen-
tis, vt non semper liceat opinionem probabilem
amplecti, & ea vti, quando scilicet in alicuius exi-
tium, aut notabile potest cedere nocumentum:
vt cùm venator videt à longè quod probabilius
putat esse feram, nequit salua conscientia sagit-
tam emittere, cùm sit probabile esse hominem,
& ita verum esse reipsa queat, vnde sagittæ emis-
sio exitialis futura. Et si mentito nomine sit Theo-
philus Raynaudus (quod multis, mihique iam pænè
persuasum) nolim credere. Hoc ne Cycneo cantu &c.
Si ergo non vult credere, si neque opinionem
circa id probabilem habet, & iuxta ipsum, id quod
est tutum, penitus amplectendum: Quomodo<marginalia>Psal. 7.|v. 14.</marginalia>
qui sagittas suas ardentibus effecit, non vnam aut
aliam in Theophilum, sed plures, meritò iuxta
Apostolum tela nequißimi (diaboli inquam talia<marginalia>Ephes 6.|v. 16.</marginalia>
ministrantis) ignea, iaculatur? Hîc, hîc potiùs
illa, quam in mentito Amadæi nomine, delites-
cit. Amadæus non est Theophilus. Quis sit (vt
cum Poeta loquar) iam scire potestis. Matriti de-
git, non in Theologiæ æternum dedecus, vt di-
citur; sed vti illius decus à doctis, & piè, sanè, ac
sincerè affectis, consultus, dilectus, celebratus.
Non ergo ex Lugdunensi libraria supellectili ad
Apologeticam farraginem instructus Raynau-
dus. Sed confinxit, aut libros, aut Auctores, quis-
quis ille est. Et vnde hoc probatur? Argumento
nullo, & falsiloquio comperto: nullus enim ci-
tatur liber, cuius non possit copia, videre eam cu-
pientibus, exhiberi. Dolet Auctor quod neque
centesimam eorum, qui citantur, vix partem ad
manum habeat, & ita Amadæum in tuto se, &
extra teli iactum collocasse, tot librorum allega-
tionibus, quibus respondere non possent, eorum
copia carituri. Atqui potuit Amadæus contrario
duci discursu, in Gallia inquam typographico
apparatu insigni, nullum eorum, quos citat, li-
brum defuturum. Præterquam quòd non Tho-
losanis tantùm Patribus librorum indigis, sed orbi
scribebat vniuerso, Lugdunensibus proinde, vbi
in Societatis Collegio instructissima bibliotheca,
qualem in PP. Prædicatorum Conuentu haberi
iure quidem potest optimo iudicari. Et hæc circa
tria priora.</P>
<P>  <absatz-nummer>707.</absatz-nummer> Iam quod de sæcularium adhibita opera<marginalia>Sæcularium|opera non|vsum suis|in scriptis|conuincitur.</marginalia>
ad editionem dicitur, & ita de illa insciam So-
cietatem, hollucinatio est. Si quando longior in-
stabat peregrinatio, amicis sæcularibus suas lucubra-
tiones credebat. Hoc ob vno eius familiari mihi rela-
tum, cui sui Ethicæ partem, aliaque scripta reliquit.
Sed an reliquit vt ederet? Nonne potuit familiari
scriptorum aliquorum copiam facere cupienti ex
illis proficere, vel vt ea exscribenda curaret, sic-
que ad typographiam idonea redderentur? &
quidem dum inscia creditur Societas, eius vide-
tur honori & charitati Auctor consulere, ne im-
manis criminis editi perniciabilis operis aliquo-
modo particeps habeatur. Atqui non esse tale
Sedes Apostolica iudicauit, dum iactatas in illud<-P>@@

<-P>censuras digna animaduersione mulctauit. An
non poterat Societas honori suo militanti docti
scriptoris lucubrationi enormiter læsa conniuere?
Quot & quanta scripta eidem infesta à Prælatis
sui sacri Ordinis non dissimulata solùm, sed etiam
approbata? Sint testes, vt de alijs taceam, Casa-
las, Goned, Baron, qui occasione alios impug-
nandi, Societati, & eius scriptoribus, à quibus in
nullo læsi, minimè pepercerunt. Et hoc circa
Quartum.</P>
<P>  <absatz-nummer>708.</absatz-nummer> Circa Quintum de incarceratione, id da-<marginalia>Circa incat.|cerationem|notanda|narratio.</marginalia>
bimus, sed dabimus cum incremento gloriæ in-
de Auctori clarissimo comparatæ. Audiendus ille
in Prato spirituali, seu Centuria prima historiæ Chri-
stianæ &#x0153;ui nostri, extante Tomo 17. §. 2. vbi de
Theresiana virgine sanctitate & prodigijs celebri
narrationem instituens, post alia ita scribit: Cetera<marginalia>P Raynau-|dus.</marginalia>
in præsentia premo. Vnum, quod me proximè tangit,
præterire nec possum, nec debeo. Servus Dei ab ho-
mine iniquo & doloso circumuentus, immò & à di-
uite & strenuo calumniatore per potentiam oppressus,
carceri mancipatus erat cum ingenti infamia. Nam
tametsi nulla carceris caussa prodebatur (nec verò
prodi poterat, & denique perspicuè deprehensum est
hominem hostili tantùm malignitate grauatum, labis
omninò purum, & vitæ integrum fuisse) tametsi in-
quam ita res habeat; tamen vulgus externæ illi spe-
ciei carceris intentum, multa de eo & indigna, & ab
eius genio alienissima serebat atque iactabat. Fortè
cùm primùm ea calamitas inuoluit hominem, pius
Parthenonis Curator, sororum precibus illum, gene-
ratim tantùm, & tacito personæ nomine commenda-
rat: id quod cum ceteris, hæc ipsa, de qua agimus,
ancilla Dei, fideliter, feruideque est executa. Sed
cum conclusio in carcere ad multos iam menses pro-
traheretur; siue per eorum, ad quos exsolutionem
vrgere attinebat, auersam mentem, siue per poten-
tiam & malignitatem criminatorum, fuit qui ad
hanc nominatim Dei famulam adiret, & vt captivum
precibus apud Deum iuvaret, deprecator accederet.
Illa, num Religiosus esset, pro quo orare rogabatur,
sciscitata est. Cùm annuisset qui rogabat, leniter ipsa
arridens, hoc (inquit) iam pridem pro illo præstiti
& à P. Gregorio (nomen est viri Religiosi ex eadem
familia sanctitate conspicui, paucis ante annis vita
functi) edocta sum, Religiosum illum innoxium esse,
nec vlla sua culpa contrusum esse in carcerem, sed vt
Christo conformatus excoqueretur, & merita cumu-
laret, ac quia Deo compertum est ita illi expedire.
Hoc responsum captiuo renuntiatum, mirum quanto
illum perfuderit gaudio, & quanta illum ad diuinam
prouidentiam, quæ in sui dispositione non fallitur,
conformitatem conciliarit. Sic ille. Vbi manifestè
apparet de se locutum. Fuit ergo ille Integer vitæ,
scelerisque purus, malignitate hominis potentis
oppressus, & testimonio falso degrauatus. Sic
Deo permittente ex fine illo, qui venerabili est
virgini, viro sanctitate conspicuo internuntio, &
iam cælite, redditus manifestus. Potuit ergo ille
cum castissimo Iosepho, qui & ipse falsa impo-
tentis iræ mulieris testificatione diuexatus est, &
in carcerem detrusus, verissimè dicere: & hîc in-
nocens in lacum missus sum. Genes. 40. v. 15. Chri-<marginalia>Gen 40.|v. 15.</marginalia>
stianæ virtutis & Religiosæ vitæ exemplar. Sic illi,
quibus probè notus, operum Censores. Tomo 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>709.</absatz-nummer> Vnde quod de Fr. Nolani incarceratio-<marginalia>Laus Fr.|Nolani eid$unclear|adaptata.</marginalia>
ne Sodalis sui à Casalas dictum, cui illa fuerat, sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0208.jpg/>
@@1@<SE208>§. 4. Circa inuectiuam in P. Theophilum Raynaudum &c. 193
<duolan 2><-P>falsò vt ostendit (penes quem sit fides) ob Con-
stitutionem Innocentij X. de quinque Iansenia-
nis hæresibus pertinaciter exceptam, iuuat in
caussam nostram aduocare. Sic enim ille pag. 138.
Nolanum autem dum exhibes ad Turrim Nonnanam,
post ad Tullianum iussu Pontificis traductum, ad quid
collimas? Incarceratum vis ostendere virum Cyria-
cum? Non negamus, sed caussam inclusionis inqui-
rimus. Hanc tu aßignas, quòd nempe Constitutioni
Pontificis quinque Propositiones damnantis illusis-
set. Verum est: fuit hic rumor per almam vrbem
spersus ab æmulis doctrinæ Angelicæ, eorumque arte
ad Pontificis aures fraudulento astu delatus: At vbi
comperta est rumoris falsitas, aperitur illi carcer, nec
curat egredi, nisi comprobata publico lumine inno-
centia, imitatus, & superans Christiana fiducia Phi-
losophicam Socratis constantiam, qui vt ait & mira-
tur Seneca Epist. 24. in carcere disputans, & exire
(cùm essent qui permitterent fugam) noluit, reman-
sitque, vt duarum rerum grauissimarum hominibus
met&#x0169; demeret mortis, & Carceris. Sic noster Socrates
Christianus liber in vinculis Nolanus, donec dißipata
calumnia, comprobata detenti integritate, ac veritate
effugante tenebras, quibus aliquando obsessa latuerat,
iussu Alexandri VII. vix ad Pontificatum sublimati,
redditur captiuo libertas, infamato antiquus splendor,
adepta&#xE8BF;&#x0301; est hoc improperio nouum probata innocen-
tia fulgorem, siquidem remittitur ad Fratres, & ad-
uocatur à Pontifice, qui paterno affectu solatur inno-
centem, iubetque in Comitijs Ordinis Generalibus
tunc Romæ celebratis Definitoris suæ Prouinciæ Hy-
bernicæ frui extra ordinem suffragio & loco, Nola-
num ad nouum gloriæ splendorem sublimandum. Non
Socratem carcer inhonorat, sed honestat, carcerem
Socrates, rutilantque nouis fulgoribus tot sancti viri
è carcere egressi, hæreseos ac Magiæ insimulati, com-
probato merito ac innocentia. Fulget in vinculis Ioan-
nes. fulgentior Chrysostomo Paulus in carcere, quàm
in cælo, oneraturque catenis Christus veritas, Christus
Innocentia. Non dereliquit Nolanum in vinculis sa-
pientia, sed descendit cum eo in foueam, & attulit
illi sceptrum Regni, irrefragile incontaminatæ fidei
ac doctrinæ testimonium, quam exinde altiùs & fir-
miùs spirante animo docet, profitetur, propugnat.
Hæc ille: quæ quidem, si mens non læua fuisset,
pius & Christianus casus proximi sui factus inter-
pres, accommodare eidem meritò potuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>710.</absatz-nummer> Sed vero aliter accidit, in P. Theophilum
regesta præfatæ narrationis antithesi, dum prædi-
ctus Scriptor ait clausum, incarceratum, conclu-
sum, non ab extraneis, præualente calumnia, sed
à domesticis veritate comprobata, qua velli suæ
æternum inusserat opprobrium. Nolano carceris
ostium reserasse innocentiam animi, illi p&#x0153;niten-
tem vultum: mutatoque latibulo, non deserto.
Atque sic præmiserat: Dicitur enim, verè an falso?<marginalia>C&#x0153;ci impe-|tus argu-|mentum.</marginalia>
& cùm falsum esse posset, certo tamen opprobrio-
rum nimbo perculsus: & ad significationem æ-
rumnæ vix verba sufficiunt, dum clausus, incar-
ceratus, inclusus pronuntiatur. Laboris suæ caus-
sam ingenuè ille & verissimè patefecit. Præualente
calumnia, & ab extraneis illa, quod negatur. Sed
qui calumnia concussus, & contrusus in carce-
rem, in carcere philosophatus est. Exiuit (liceat<marginalia>Præclara ex|humiliatio-|ne victoria.|Apoc. 6. v 2.</marginalia>
pro imitatore Christi egregio, vt ex adducta nar-
ratione constat, verba de illo prolata aliqualiter
vsurpare) Exiuit inquam vincens vt vinceret. Apoc.<-P>@@

<-P>6. vers. 2. non mutato latibulo, sed deserto, ve-
rùm vt Romam è latibulo, ad splendidius diuinæ
sapientiæ theatrum conuolaret. Sic panegyristes
eius alter, quo cum modò præsertim agimus, quo-
rum si conuenientia testimonia non sint, id qui-
dem innocentiæ caussæ militabit. Hoc ab vno eius
familiari mihi relatum est, cui suæ Ethicæ partem,
aliaque scripta reliquit, cum Auenione è carcere Ro-
mam profectus est. Si Roma latibulum, quis aper-
tus locus est? Romam ergo profectus eximiæ
sapientiæ, & omnigenæ eruditionis specimen lu-
culentum exhibuit. Et qui aliquorum eius ope-<marginalia>Editorum|operum cla-|ritudo.</marginalia>
rum intercepto vsu claritudinis suę detrimentum
aliquale perpessus videbatur, Pontificia benigni-
tate & æquitate ab eôdem implorata circa exa-
ctam reuisionem per viros ab affectibus liberos
obeundam, id assecutus est, quod peccater videbit,
& irascetur, dentibus suis fremet & tabescet. Psal.
110. v. vlt. editionem videlicet nouendecim volu-
minum ex nobili typographica officina, ad om-
nem splendorem & decorem ijs, quæ ad externam
speciem attinent concinnatis, vt quamcumque
possint, Regiam etiam Bibliothecam, illustrasse.
Dicere ergo non immeritò possumus, quod de ca-<marginalia>Et maior|auctoris.</marginalia>
stissimo Patriarcha, quem in carceris perpessio-
ne secutus (vt nuper dictum) apud scriptorem
sacrum legimus, beneficia sapientię in eodem prę-
dicantem: Hæc iustum non dereliquit sed à pec-<marginalia>Sap. 10. v.|13. & 14.</marginalia>
catoribus liberauit eum: descenditque cum illo
in foueam, & in vinculis non dereliquit illum,
donec afferret illi sceptrum regni, & potentiam
aduersus eos, qui eum deprimebant: & mendaces
ostendit, qui maculauerunt illum, & dedit illi clari-
tatem æternam. Sap. 10. v. 13. & 14. Quòd flam-
mis addictus liber contra Cyriacos scriptus, quid
ad illum, qui suum esse negauit? Cùm insuper à
flammarum sententia vindicatus sit, honori eius-
dem Patris, qui ab aliquibus creditus auctor fue-
rat, Senatus supremi Tholosani Præside consu-
lente, vt ex ijs constat, quæ in Tomi prioris vesti-
bulo producuntur. Gaudebit ergo sceptro sibi
regni à sapientia delato, & æterna illa claritate,
qua Dan. 12. v. 3. Qui autem docti fuerint, fulge-<marginalia>Dan 12.|v. 3.</marginalia>
bunt quasi splendor firmamenti: & qui ad iustitiam
erudiunt multos, quasi stellæ in perpetuas æternita-
tes. Et circa Quintum isthæc.</P>
<P>  <absatz-nummer>711.</absatz-nummer> Circa sextum de damnata origine ex Al-<marginalia>Circa gene-|ris impuri-|tatem depul-|sa calum-|nia.</marginalia>
bigensium fæcibus, culpandus venit sat crassus
error, Patrem scilicet Theophilum in aliqua Sab-
audicarum vallium natum, cùm manifestissimum
sit patriam eius esse Nicæam Italiæ vrbem, siue
Niciam, vt alij vocant, in regione Pedemontana,
quę Sabaudię Duci subiacet, vt videri potest apud
Geographos, de qua & Paulus Antonius de Tarsia<marginalia>M. Ant.|de Tarsia.</marginalia>
in Europa carminibus descripta Elegia 3. de Italia.</P>
<P>  Plena licet fuerit Nicia, sola iacet.</P>
<P>Testatus id Pater ipse sua Opera consecrans Ma-
gno Sabaudię Duci, à quo eidem Regia humani-
tate rescriptum, vt primo Tomo eorum videre li-
cet. Non ergo ex natiua habuit indole vnde Do-
minicanos Patres væsano prosequi liuore posset,
cuius cùm præcipuum argumentum Diatribæ
contra Cyriacos sit, & hoc ille negauerit, cessat
profectò ratio cruentæ adeo insectationis. Acce-
dente viri grauissimi testimonio id ipsum conte-
stantis, de quo Auctor idem in Præfatione. Si quis
inter Hispanos infame aliquid contra alium effu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0209.jpg/>
@@1@<SE209>194 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sect. I.
<duolan 2><-P>tierit, & reconuentus an illud dixerit negauerit,
cessat infamiæ nota, & qui infamatus censebatur,
à legibus honorariæ vindictæ liber proclamatur.
Cur ergo tale aliquid in casu nostro meritò non
exigamus, vbi non mundano ritu, sed Christia-
nè, sed Religiosè res agi debet? Timendum sanè
ne sit Iacob aliquis, qui dicat: Maledictus furor<marginalia>usen. 49.|v. 7,</marginalia>
eorum, quia pertinax: & indignatio eorum, quia
dura. Gen. 49. v. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>712.</absatz-nummer> Circa vltimum de postremo mandato,<marginalia>Fabula po-|stremi in|morte man-|dati.</marginalia>
morte instante dato amico, cuius opera opus, sed
infeli cibus auibus prodiuit, quid sit dicendum res
ipsa palàm ostendit. In quo Auctor sibi non con-
sonans comprobatur, qui Disp. 1. in ipso eius ex-
ordio ita scribit: Sed Deus meliora pijs. Absit vt de
viro Catholico ac Religioso, quamuis Nostrûm profectò<marginalia>P. Baron.</marginalia>
hoste, tam atrox scelus, & mortem adeò infelicem
suspicer: quamuis stylus, eruditionis ac variæ lectio-
nis ostentatio non dissentiret à Theophilo. Sic ille.
Deinde P. Theophilus viuebat anno 1664. cùm die
20. Martij publicatum est Decretum, quo SS.
Dom. Alexander supplicationi eius annuens cir-
ca reuisionem, de qua nuper, per Eminentissimos
Cardinales sacrę Congregationis de Indice suor&#x0169;
operum copiam fecit amplissimam edendorum,
quod extat Tomo 1. inter liminaria alia. Atqui
Amadæus multo antè prodierat: nam tertia eius
editio fuit anno 1661. Valentiæ; vnde & prima ac
secunda anteriores extiterunt. Quomodo ergo
moriens editionem operis potuit amico com-
mendare? Hîc certè Catochronismo est manife-
sto peccatum. Nam de tempore mortis ignoratio
nulla in ipso, cùm & annus & dies adnotatus re-
periatur, in peruigilio inquam Festi omnium
sanctorum. Sed quo id animo? Nescio, Deus scit.
Neque ego Religioso præclari adeò Ordinis, &
strictioris obseruantiæ, indigno crediderem. De-
fensio semper pacatissimo animo suscipienda est;
si enim præferuidè, & exardentiùs, valde difficilè
erit inculpatæ tutelæ mederamen obseruare.
Quod vtinam in nobis ita accidat, pro quo & de-
siderium & studium testatum velim, quod vtinam
Déus dignetur vtili ad ipsius gloriam euentu for-
tunare. Et ex dictis satis euadit compertum quàm
fuerint coniecturæ fallaces, quibus in Præfatione
vsus, vt aliquo modo saltim certum euinceret P.
Theophilum pro opere dicto operam aliquam
præstitisse, & quidem quod de stylo dicitur, nes-
cio quomodo vel leuissimum potuerit fundamen-
tum exhibere. Nam Amadæus ferè aut penitus<marginalia>Fallaces|coniecturæ|circa Ama-|dæum cum|Theophilo|confusum.</marginalia>
Scholasticus est, cùm tamen Theophilus semper
vltra vulgarem dicendi modum assurgat: vnde &
ab aliquo inconsultè, & responsione eius acriore
dignissimo, latinitatis excellentia recognita, circa
superioris doctrinas, vti minùs habent, suggillatus.
Pro quo & satis fecit ipse; & vt taceret, pro eo
possent tot egregia volumina omnigenæ erudi-
tionis referta thesauris respondere. Obstupuere vul-
gò ad hanc vbertatem periti rerum, atque Sapientes:
Verba sunt nobilium Lugdunensium, quibus talis
vbertas, non paruo fuit, prælorum sudore, com-
pendio, dum R. P. Ioannem Paulum Oliuam Prę-<marginalia>Antiquioris|Theophili|in Recentiori|dotes.</marginalia>
positum Generalem Societatis Tomo 17. cui illum
consecrant, alloquuntur. Videtur ergo Theophili
alterius, Antiocheni inquam, omnium huius no-
nominis antiquissimi & copiam & elegantiam
assecutus, de quo D. Hieronymus in Scriptoribus<-P>@@<marginalia>D. Hieron.</marginalia>

<-P>Ecclesiasticis, cùm quædam ab eo composita pro-
tulisset, ita subdit: & alij breues, elegantesque tra-
ctatus ad ædificationem Ecclesiæ pertinentes. Et alios
cum eidem retulisset adscriptos sic subiungit: Sed
qui mihi cum superiorum voluminum elegantia &
phrasi non videntur congruere. Sic Doctor Maxi-
mus, vt in Theophilo nostro imitationem & no-
minis, & copię ac elegantiæ in scribendo, & quod
plus est, insignis probitatis, imitationem nobilem
liceat sine inuidiæ infami tormento prædicare.
Vtinam illi iam eorum sit datum iungi consor-
tio, quorum gloriam eliganti & erudito est ca-
lamo prosecutus, Lugdunensium inquam Mar-
tyrum, Patriarcharum, Triados Brunonis, Fran-
cisci de Paula, & Ignatii Loyolæ, quos sibi
fecit amicos, non ex mammona iniquitatis, sed<marginalia>Lucæ 16.|v 6.|Mat. 13.|v. 52.</marginalia>
proferens de thesauro suo noua & vetera, vt cùm
deficeret, reciperent eum in æterna tabernacula.</P>
<Z><A+1>Pro Patre Francisco Suario ex citato
Scriptore nostro singularis commen-
datio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>713.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ntequam à viro tanto dicturi alia re-
cedamus, vt id quod de Eximio Do-
ctore P. Suario profati sumus, pro quo & aucta-
rium hoc loco exhibendum promisimus, felici-
ter impleamus, audiendus ille in citata Centuria<marginalia>Theophil.</marginalia>
§. 32. vbi ita scribit: Æui nostri duo clara lumina
eiusdem appellationis, videre adolescens memini: al-
terum Granata dederat, Auenio alterum. Priorem
copiosa ingenij soboles toto orbe clarum fecit. Tot
enim & tanta de rebus Theologicis ab eo conscripta
extant, quanta vix ab vllo, non modò huius ætatis,
sed etiam superiorum sæculorum. Nec numerositas
scriptionum soliditatem (audiat hoc quodcumque
est illud maledicentiæ portentum) aut accuratio-
nem labefecit, vt ijs vsu venire solet, qui multa, non
multùm scribunt. Sed vbique sui similis lectorem im-
plet, & susceptam difficultatis discußionem exhaurit,
consuli, & euolui dignißimus. Me verò multò magis
afficit insignium illius hominis virtutum recordatio.
Erat enim cum Deo per orationem coniunctissimus,
& quod in tanta hominis luce, & apud omnes splen-
dore eximium videri debet, vilis erat in oculis suis.
Aderam cùm appulso Auenionem vrbs vniuersa ad
eum vel conspiciendum effusa, è primarijs Doctoribus
vir clarissimus Dionysius Christianus publico nomi-
ne gratulationem elogijs amplissimis refertam exhi-
bet. Ille nihil secus ad ista commoueri, quàm si de
ignoto homine sermo haberetur. Spirant eamdem hu-
militatem scripta eius omnia, in quibus nullus vs-
quam tumor, nulla aliorumcontemptio deprehenditur.
Quia verò Deus emittit fontes in conuallibus, hoc
(D. Augustino interprete) c&#x0153;lestibus donis complet
humiles corde; non erit operosum æstimare quanta
esset in adeò humile pectus diuina largitas, quan-
tum (vt pia credulitas fert) in cælo decus ab eadem
sit repensum in perpetuas æternitates, tam demissæ
celsitudini. Hæc ille ad cognominem transiturus:
pro quo & ego in Epithalamio & Amphitheatro
nonnulla, pauca quidem, licet ampliora pro viro
incomparabili semper pauca futura, quem verbo
læsisse, aut Calamo, ipsam est innocentiam,
ipsum est sapientiæ florem pulcherrimum teme-
rasse.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0210.jpg/>
@@1@<SE210>§. IV. Circa priuilegionem defensionem &c. 195
<duolan 2><negEZ><A+1>Circa dicta Sectione 6. disiecta citati Scri-
ptoris hostilis obiectio ob priuilegiorum
defensionem à Societate in caussa satis
nota prætensam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>714.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi circa Bullam Gregorij XV.
ab Vrbano reuocatum, & Breue Inno-
centij X. circa controuersias inter Religiones, &
Episcopum Angelopolitanum, de quibus Ama-
dæus in Propositionibus ex Tractatu de Fide Proposit.<marginalia>Propositio|iniuriosa|Societati.</marginalia>
15. quæ apud Aduersarium hæc erat: Plures Pro-
positiones defendebant apud Indos defendebant Ie-
suitæ contra potestatem & iurisdictionem Epis-
copi, super quibus condemnati fuerunt ab Inno-
cen. X. in Bulla expedita die 14. Maij, an. 1648. Ad
quā quidem respondet Amadæus id, quod reuera
fuit, de quo & à nobis dictum, quamuis in eo ip-
sius sensum non probemus; quòd censeat dispo-
sitionem dictam Pontificis locum habere etiam
post inuentam Vrbani Bullam quoad specialem
vim circa Regularium punitionem ab Episcopis
inferendam. Insurgit autem P. Baron Disputat. 3.<marginalia>Leuiusculæ|obiectiones.</marginalia>
Sect. 1. §. 4. obijciens eidem ex Aquila (quod &
sæpè aliàs asseruerat) suum opus manifesto furto
compilatum, qui prior defensionem illam vulgari
sermone conflauerat. Et cùm apud illum supra
centum triginta duas, Amadæum eas supra cen-
tum viginti perstrinxisse, octo de priuilegijs sui
instituti, seu immunitate ab Eiscoporum potesta-
te, vna fuisse complexum. Et quidem existimare
ille potuit Aquilam & Amadæum solo nomine
discerni & eum ipsum, qui vulgari sermone con-
tra Esclapem opus dictum ediderat, posteà, vt de-
fensio eius & grauior, & amplior, & validior, &
vbique etiam esset peruia, Latino eam sermone
edere, & Propositiones augere aut minuere pro
libitu potuisse: sicut variare etiam nomen potuit
& cognomen ipsius conuenienter instituto.</P>
<P>  <absatz-nummer>715.</absatz-nummer> His præmissis, duobus ait se monitis fore<marginalia>Duo monita|intempostiua</marginalia>
contentum: scilicet, cùm huiusmodi priuilegia,
nec ipsi, nec vlli Religiosorum possint obtendere,
nisi Pontificia auctoritate collata; cùm hac de re
lis mota fuit ab Episcopo Angelorum, & Romam
deducta ad Summum Pontificem, huiusmodi
priuilegiorum legitimum iudicem, cuius mero
arbitrio sunt collata, se non capere quo iure, eo
inuito & abrogante, seruari aut vsurpari possint.
Intercesserunt enim aduersarij, detrectato quo
licuit iudicio Pontificio, & ad Regem confugêre
caussati Episcop&#x0169; Romam appellasse contra regij
Patronatus, propriaque iura, & publicam tran-
quillitatem. Iure an iniuria (inquit ille) & nimio<marginalia>P. Baron.</marginalia>
litigandi æstu, hæc tentata sint, alij iudicent. Quod
ad me attinet, mallem mihi abrogari omnia priuile-
gia, quàm ijs artibus, & vitiligationibus tutari: nec
crederem salua conscientia vsurpari, vbi primùm
sciuerim affixum ad valuas S. Petri Decretum, quo
reuocantur. Neque enim obtenderem quoscumque
Patronatus, aut titulos onerosos, quia mero arbitrio
Pontificum data excepi: nec conquererer mihi ab-
rogata, eodem in Pontifice, quo soleo, aut certè
debeo, comparatus esse in Deum, à quo solam
obsequij gloriam, magis quàm donorum ambirem: &
qui vitam dedit, si auferat, promptus & gratus pare-
bo. Sic ille sanctè & religiosè, animum erga Se-<-P>@@

<-P>dem Apostolicam suum, quo cum laude excipi-
mus, protestatus. Sed certè hoc loco non cum
Amadæo, sed cum Societate videtur, litium reli-
giosissimus detrectator litigare: dum ipsi obijcit,
eius inquam filijs, quod ab ipsius est spiritu alie-
nissimum, Sedis scilicet Apostolicæ deesse obse-
qui, & contra eius placitum in sæcularibus tribu-
nalibus pro conseruandis priuilegijs agere ab ea-
dem abrogatis. Neque aduertit caussam dictam
solius Societatis non fuisse, sed Religionum om-
nium in Indijs degentium, & ita etiam Domini-
canorum Patrum, qui & in illa iudices Conser-
uatores fuerunt. Sed fortè non caussabitur in ea-
dem etiam acri improbatione decernere, quod &
solitus, dum contrarios suis placitis deprehendit,
vt transfugas infamare.</P>
<P>  <absatz-nummer>716.</absatz-nummer> Non negamus Priuilegia à Sede Apo-<marginalia>Circa reua-|tionem pri-|uilegiorum|nihil inde-|bitum à So-|cietate per-|actum.</marginalia>
stolica concessa, ab eadem posse, cùm illorum
sit & iudex & auctor, reuocare. Cuius reuocatio-
nis constituta voluntate, eaque maximè publico
testimonio declarata, inique acturos reluctantes
libenter affirmamus. Atqui sic egit Societas. Hoc
erat probandum, nec calumnia pro argumenti
parte substitui: quod vitilitigare potiùs est. Ad
Regium autem Patronatum, attendi debere, cùm
de Priuilegijs agitur, is tantùm negare possit, qui
rerum istarum altam ignorantiam affectauit. Nec
video quomodo id Galliæ Regibus, atque eius
ministris probandum veniat, pro illorum conser-
uatione sollicitis, & quæ ad sui reuocationem
plus exigunt, quàm soleat pro communibus adhi-
beri. Et vt stet à Sede Apostolica reuocata, quis
dubitet Regem adiri posse, vt reuocationis noti-
tia habita, & fortè æmulorum importunitatibus
impetratæ apud illam pro noua concessione agat,
quam videat suis regnis opportunam, ijs, ad quos
illa spectant, interim iuxta abrogationis tenorem
agentibus? Quod quidem accidit post Bullam
Gregorij XV. donec Regis nostri precibus ab
Vrbano VIII. illius est obtenta reuocatio. Et qui-
dem dolorem reuocatorum Priuilegiorum circa
audiendas Confessiones Dominicani Patres non
leuibus argumentis testati sunt, circa annum
1274. quo mortuus est Rembertus Ordinis Quin-<marginalia>PP. Domi-|nicani quid|olim in caus-|sa simili|fecerint.</marginalia>
tus Generalis, Innocentio Quarto Summo Pon-
tifice, qui Bullam edidit contra Ordines Mendi-
cantes, qua prohibebat ne sæculares absque ex-
pressa Pastorum licentia audire possent in P&#x0153;ni-
tentiæ tribunali, cum nonnullis alijs, quæ affli-
ctionem, non modicam inferebant. Tunc Domi-
nicani per totum Ordinem post Matutinas pre-
ces noctu persolutas subiecerunt Psalmos P&#x0153;ni-
tentiales, cum additis Orationibus ad B. Virgi-
nem, & id impetrarunt quod ipsorum historiæ re-
ferunt, viderique potest apud P. Balingham in
Kalendario Mariano die 15. Iulij, quamquàm id
quod refert, ad anteriores sit annos referendum,
licet Venerabilis Humberti mors eo ab ipso desi-
gnato acciderit. & tunc quidem non solùm me-
dia fuisse spiritualia adhibita, sed humanis etiam
locum datum, ex ijs habetur certum, quod re-
fert P. Mag. Ferdinandus del Castillo Tomo 1. hi-<marginalia>Ferdin. del|Castillo.</marginalia>
storiæ Ordinis Lib. 2. Cap. 51. & 52. in quorum
primo sit ille suis verbis audiendus: Y llegaron los
emulos à la Corte Romana en prosecucion da la causa
pensando que hacian lisonxa al Pontifice, pasò el
negocio muy adelante. Fue necessario que el Mucho<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0211.jpg/>
@@1@<SE211>196 Auctarium Indicum. Pars. I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>Vimberto se partiese à hacer nuestro à tuentas noue-
dades y alteraciones, y a dar razon de los de su Orden
en la plaza del mundo. Y perque el primero y princi-
pal medio paratodas cosas es acudirà Dios &c.
Regis etiam patrocinium, Diui inquam Ludo-
uici, ijs in tempestatibus imploratum, satis com-
pertum habetur ex Bulla Alexandri IV. apud ip-
sum, deq&#x0301;ue Cap. 53. sub data 5. Octobris an. 1255.
& nihil horum tantis Patribus indecorum, vt ne-
que tale debeat, quod iuxta similem formam ef-
fectum à Religiosis Societatis, & alijs ex Men-
dicantibus in caussa dicta, nisi iuiuriosè agendo,
reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>717.</absatz-nummer> Sed suis in monitis pergit ille, & ait non
sibi satisfacere exceptionem Amadæi vitiligantis
contra Gregorij XV. decretum, quod teste Sal-
gado, posteriori Vrbani VIII. rescissum circum-
fertur. Nam præter quòd (verba illius do) testari<marginalia>P. Baron|auidus læ-|dendi non|læsus.</marginalia>
oportebat gratum animum in Gregorium XV. quo
nullus meliùs de Societate meruit, aut mereri potuit,
relatis aluo Sanctorum Diuis IGNATIO &
Xauerio: quid Decretum dubium ab vno teste obscu-
rum, ambiguum, ac subinde apud me nullum, ad
Decretum, quod toto orbe circumferebatur? Sic ille:
cui tamen iustissimè reponendum non sine So-
cietatis iniuria exceptionem dictam, qua nec læ-
sus ille, aut suarum quisquam, improbatam, dum
ei labes ingratitudinis exprobratur in Pontificem
adeò de illa bene meritum, vt ipsius memoria
debeat in æternum & vltra conseruari. Quod qui-<marginalia>Societas er|ga Gregor|XV. æter-|nam grati-|tudinem suo|Decreto fir-|mauit.</marginalia>
dem & ipsa recognoscit, & singulis annis die 12.
Martij perennatura commemoratione testatur.
Rata nihilominus nihil contra hoc debitum præ-
fata agendi ratione committi, si quod ab Vrbano<-P>@@

<-P>in eius Constitutione reuocatum, suum habere
conaretur effectum. Hoc enim & Gregorius ipse
valle debuit sciens Constitutiones Pontificias re-
scissioni esse obnoxias, & facturum perperam,
qui reuocationibus obluctari velit, cùm sciat
priores secum eo ipso quòd reuocatę sint omisisse
valorem. Et quidem Constitutio dicta ad instan-
tiam Religionum reuocata, vnde commune Vr-
bani VIII. beneficium, à cuius communicatione
subtrahere se non poterat Iesv Societas, futura
in eo impertinenter, vt sic loquar, immò & odio-
sissimè singularis, & eorum quidem qui ita ob-
ijciunt circa huiusmodi caussas conscientias re-
conuenio, rogans quid ipsi facerent? An allube-
scente magno, & ad ministeria obeunda cum
fructu & tranquillitate spirituali commodo, illud
recipere, promouere, ac defendere minimè procu-<marginalia>Vnus tan-|tùm testis|falso obie-|ctus.</marginalia>
rarent? Iam quod de vno teste adiectum ex Re-
sponsione ad Propositionem dictam quàm sit in-
consultum apparet: non enim vnus tantùm te-
stis, sed plures allegati. Quanto autem cum fun-
damento, ipso est patefactum euentu: siquidem
Vrbani VIII. Bulla reperta est post diuturnam<marginalia>Bulla Vr-|bani VIII.|inuenta.</marginalia>
conquisitionem. Circumferebatur quidem toto
orbe Decretum, sit ita vt dicitur. Sed reuocatio
non vnius aut alterius, verùm communi etiam
fama ferebatur, quandoquidem Religiosorum
solicitudine comparata, & more solito promul-
gata, non poterat non ad multorum notitiam
deuenisse. Cùm ergo Salgadus, & pauci alij as-
sertores producuntur, ex ijs illi, qui scriptis id pu-
blicis testati sunt, cùm tamen ex non scribenti-
bus potuerunt esse complures: fama enim non ex
Scriptoribus tantùm, sed ex scientibus coalescit.</P></duolan 2>
<Z><A+1>DE DIVI PARENTIS</A+1>
IGNATII EXERCITIIS.
<A+1>Auctoris eiusdem proposita & depulsa calumnia. Vbi &
alia circa ipsum, & Societatem.</A+1></Z>
<duolan 2><P><absatz-nummer>718.</absatz-nummer> <INI5>O</INI5>Ccasione eorum, quæ Ama-
dæus habet Proposit. 11. 12.
& 13. ex Tractatu de Fide,
quædam asserit minimè to-
leranda, quia & Diuo Pa-
renti incommodant, & illius Exercitiorum au-
ctoritatem videntur infirmare. Prior ex illis sic<marginalia>Propositio|P. Nierem|bergio falsò|adscripta.</marginalia>
habet S. IGNATIVS maiorem quàm D. Pau-
lus prudentiam spiritus assecutus est: & Apostoli si
hac tempestate degerent, eiusdem, quem Societas,
viuendi modum amplexarentur. Ioannes Eusebius
Iesuita in libello de Amore IESV, & MARIÆ.
Huic calumniæ respondet Amadæus nec cupit,
nec solet citare Anonymum, ne facilè de men-
dacio conuincatur. Negat tale aliquid in libello
à se semel & iterùm lecto contineri: & addit P.
Eusebium dum primùm audiuit, obstupuisse &
exhorruisse. Addere poterat non vnum esse li-
bellum de amore dicto, sed duplicem diuersa edi-
tione euulgatum. Malè ergo, confusè, & cæco
modo citatio dicta procedit, ex auditione fallacis
assertoris, si non aliunde, malo semper parente,<-P>@@

<-P>concepta. Ad quæ P. Baron Disput, 3. Sect. 1. §. 1.
reponit Franciscum à Pietate, qui respondit A-
quilæ dictam calumniam propulsanti, testari sibi
à fide digno assertum hanc Propositionem primæ
editioni illius libelli insertam, sed cùm scan-
dalo esset omnibus, exemplaria illius editio-
nis omnia summa cura fuisse occultata, & a-
liam editionem susceptam, erasa illa Propositio-
ne. Vbi quidem prouerbiale illud occurrit, malæ
caussæ peius patrocinium Franciscus à Pietate<marginalia>Franciscus|à pietate|impius Scri-|ptor, cuius|liber pro-|scriptus, &|flammis|non semel|addictus.</marginalia>
testis adducitur, libri illius Scriptor, qui cum
scandalo & horrore mundi prodijt, totus honori
Societatis non modò deterendo, sed & profli-
gando contextus. Vnde statim ab ortu supremi
S. Inquisitionis Tribunalis edicto ad perpetuum
est carcerem condemnatus, & maiori quidem
supplicio dignum cùm comperissent aliqui suo
ipsorum iudicio flammis illum addixerunt. Rem
in hoc Peruuiano regno notissimam refero. Reli-
giosus quidam ex eodem Ordine, præfati non
ignarus edicti multa auctoris dicti volumina spar-
genda aut gratis aut pretio ex Hispania secum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0212.jpg/>
@@1@<SE212>§. 4. Circa Exercitia S. IGNATII depulsa calumnia. 197
<duolan 2><-P>exportauit vnum Piuræ, cum sæculari viro Re-
gio quæstori gratificaturus pro hospitio tradidis-
set, ad lectionis ille primordia exhorruit, & po-
pulares aliquot ad plateam conuocans, accensa
pyra coràm ipsis, in eam volumen iniecit dicens
bona quidem fide, sed non secundùm scientiam:
Hac ego vice futurus sum Inquisitor. Idem, licet
non ita publicè factum cum alio, quod dum iter
Religiosus dictus ageret Præbendario dedit cui-
dam docto & notæ probitatis, qui & Vicarius
Generalis erat Truxilliensis Ecclesiæ vacantis. Et
vterque quidem à DD. Inquisitoribus reprehen-
sus ob vsurpatam auctoritatem, sed nihil erga il-
los durius actum, quia zelo bono ductos persen-
serunt circa opus, quod statim à lectione suppli-
cium flagitiosi reposcebat, à Pietate per antiphra-
sim compellatum, cùm impietatem illud non
redoleret solùm, sed etiam exhalaret, & Religio-
sus quidem iustum Dei iudicium expertus, in
carceribus S. Inquisitionis diu detentus, viuit mo-
dò suo in maiori Conuentu post strictioris clau-
suram, sed vti reus adhuc, nescio quem longarum
eius historiarum finem habiturus. His si addamus
Venerabili P. Eusebio Propositionem adscriptam,
cùm audisset, obstupuisse & exhorruisse, quis
locus extat futili narrationi de occultatis summa
cura editionis prioris exemplaribus? Quod equi-
dem & impossibile fuit, eorum plurimis intra &
extra editionis locum dispertitis, ignotis empto-
ribus diuersorum statuum &c. Apertiora hæc
sunt figmenta, quàm vt ea oporteat confutare.</P>
<P>  <absatz-nummer>719.</absatz-nummer> Propositio 12. hæc est: Maior est perfe-<marginalia>Propositio|alia Exerci-|tiorum libro,|& eius Au-|ctori iniu-|riosa.</marginalia>
ctio habere animum indifferentem ad exequendum,
quod Deus reuelauit, quàm determinatum ad id,
quod in Euangelio reuelauit, & docuit. In libello pri-
mitiuo Exercitiorum Iesuitarum fol. 31. & 32. in
editione Burgensi an. 1574. Respondet Amadæus
opponens Bullam Pauli Tertij, librum in ea Ex er-
citionum approbantis ex certa scientia cum om-
nibus in eo contentis post approbationem Cardi-
nalis Burgensis hæreticæ prauitatis Inquisitoris,<marginalia>Quanta|illorum aut|veritas.</marginalia>
Philippi Episcopi Saluciarum, & Fr. Ægidij
Foscarij Magistri sacri Palatij: ex grauiumque
Theologorum, quos allegat, sententia probat
Pontificem in ijs, quæ ad mores spectant, appro-
bandis errare non posse: quod adeò certum re-
putat Mag. Bañez 2. 2. q. 1. arti. 10. dub. 8. Con-<marginalia>Mag.|Bañez.</marginalia>
clus. 4. vt sic concludat: Tam certa est conclusio,
vt oppositum non dubitem esse hæreticum. Pro quo
& in Editione 4. adducit Mag. Ioannem à S. Tho-<marginalia>M. Ioan. à|S. Thoma.</marginalia>
ma 2. 2. q. 1. Disp. 9. fol. ipsi (meliùs pagina) 769.
vbi sic ille: De fide est quòd moralitas talis præcepti
seu regulæ non est mala, & est de fide in virtute il-
lius vniuersalis quòd quæcumque dicuntur ex Cathe-
dra sunt seruanda & facienda. Sic ille. Refert tan-
dem S. Patris verba, ex quibus calumniandi oc-
casio desumpta à lectore maligno, cùm sanctissi-
ma sint, & regulam in negotio spiritus, atque
electionis status contineant singularem, & con-
cludit D. Hieronymi verbis Epist. 25. Diuum sic<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
Augustinum alloquentis: Macte virtute: in orbe
toto celebraris. Catholici te conditorem antiquæ fidei
venerantur; & quod signum maioris gloriæ est, omnes
hæretici detestantur. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>720.</absatz-nummer> Circa quæ Auctor admittens illas D.<marginalia>Quæ con-|tentorum in|eisdem certi-|tudo.</marginalia>
Augustini laudes D. IGNATIO adaptari,
impatienter audit ea, quæ in Exercitijs continen-<-P>@@

<-P>tur, ita certa pronuntiari, vt eorum æquent cer-
titudinem, quæ in Canonicis libris certa haben-
tur: quod & iustam ait præbiturum hæreticis
ansam  de sic scribente, & de Catholicis omnibus,
si illi assenserint, expostulandi, cùm citra hære-
sim nequeat obijci libello Exercitiorum quid-
quam. Criminabuntur enim Catholicos singulis
diebus librorum Canonicorum numerum auge-
re, eoque prouehi quotquot habuerint præfixam
Pontificiam opprobationem, quod citra ludi-
brium fidei Catholicæ nec dici potest; nec cogi-
tari. Sic ille postquàm ita fuerat locutus: Duode-<marginalia>P, Baron.</marginalia>
cima Propositio etiam deprompta est ex Aquilæ 29.
seu potiùs ex libro primitiuo Exercitiorum D. IGNA-
TII, qua illustris ille Patriarcha Societatis videtur
innuere maioris esse perfectionis animum habere in-
differentem ad exequendum quod Deus reuelarit,
quàm determinatum ad id, quod Euangelium nos do-
cuit. Sic Auctor ferè cum Anonymo impostore
conueniens, quatenus quod ille Sanctissimo Pa-
renti tribuit, ait ipse videri innuere, & Proposi-<marginalia>Exercitia|illibata con-|seruantur.</marginalia>
tionem ex primitiuo libello depromptam: vnde
& non obscurè significat expunctam ab alijs ten-
quàm sanæ doctrinæ contrariam. Quod quidem
D. Patriarchæ non potest non iniurium accide-
re, quidquid eum Auctor aliàs collaudarit. Pro
quo in primis hæc vltima propulsanda calumnia;
in primitiuo inquam libello Propositionem di-
ctam extitisse, in alijs expunctam, & quidem ad
id prospicuæ falsitatis conuincendum satis esse
potest Bulla approbationis post doctissimorum
illorum virorum diligentissimum examen: non
est enim credibile Propositionem dictam adeò
absurdam, aut non lectam, aut lectam sine cor-
rectione permissam: cùm Cardinalis Burgensis
omnia à se lecta testetur, & Pontifex, Omnia &<marginalia>Pontificia|approbatiæ.</marginalia>
singula in eis contenta auctoritate prædicta, & ex
certa scientia approbet, collaudet, & scripti sui pa-
trocinio communiat: omnibus enim verbis illis
vtitur, & hæc quidem ratio moralem videtur
certitudinem continere. Quidquid de gradu cer-
titudinis sit, quem habent ea, quæ peculiarem
approbationem Pontificis è Cathedra decernentis
adquirunt. Quod quidem hoc loco non videtur
necessarium, quia de Propositione vt modò extat
non agitur, quæ irrefragabilis veritatis est quan-
tùm ad suam conuenientiam: sed de illa, quæ in
libello primitiuo contenta dicebatur, & à San-
ctissimo, à Deoque illuminatissimo Diui Patriar-
chæ spiritu est penitus aliena. Doctrina autem
illa, quam ex probatis Theologis Amadæus sta-
tuit, solidissima est, nec verenda hæreticorum
expostulatio, quia libri approbati à Sede Aposto-
lica eo modo, quo Exercitia, rari erunt: in Ca-
nonizationibus autem sanctorum, quæ frequen-
tiores, illud deuorandum est: fore enim hæreti-
cum, qui contraierit, grauissimorum Theologo-
rum sententia est, quia iuxta illos de fide est
Pontificem in eo errare non posse. Accedit, præ-
dictis noua Bulla Alexandri VII. peculiari etiam<marginalia>Ab Alexan.|VII. appre-|bata &|commen-|data.</marginalia>
approbatione Exercitia condecorantis, dum illa
obeuntibus per octo dies Indulgentiam plena-
riam impertitur, eamque perpetuam, qualem con-
cesserat nullam, vt R. P. Generalis Goswinus
Nikel ad Prouincias scripsit, pro quo & apud
nos extat authenticum exemplar.</P>
<P>  <absatz-nummer>721.</absatz-nummer> Carpit deinde Amadæum, dum in eo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0213.jpg/>
@@1@<SE213>198 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>desiderat æquum & gratum animum: si quæ<marginalia>Culpatus|Amadæus|approbatores|fuisse Domi-|nicanos Sed|defensus.</marginalia>
enim occurrit occasio grauandi Dominicanos;
nusquàm patitur elabi, sed nomen & familiam
diligentissime adnotat, vt errorem inurat, aut ca-
lumniam: tunc vero diligentissimè occultat Do-
minicanæ familiæ nomen, sicubi locus aliquis sit
comprobandi in omnes, maximè in Societatem
bene merendi studium. Etribus autem Censori-
bus Pontificia auctoritate designatis pro examine
Exercitiorum, duo erant Dominicani, nempe
Ioannes Toletanus Cardinalis Episcopus Burgen-
sis, & Ægidius Foscarius Episcopus Mutinensis,<marginalia>Ægidij|Foscarij|laus.</marginalia>
auctor Catechismi Romani, & Corrector Missa-
lis ac Breuiarij Romani, in cuius excurrit laudes,
concludens Amadæum in Dominicanos scribere,
vti in eos, qui Societatem, & eius institutum Va-
tiniano odio prosequuntur: Sed absit vt hoc de
viro, qualem superiùs dedimus, adeò aberrans iu-
dicium suspicemur. Nomina, & titulos exhibuit
vt in Bulla extant, & ante Exercitia ipsa vti ap-
probatores proponuntur: neque enim ibi Ordo,
ex quo duo illi clarissimi Præsules assumpti sunt,
habetur expressus. Et quod ad Foscarium atti-
net, cùm Magister Sacri Palatij dicatur, satis ex
eo notum extitit ex præclaro commilitio Diui
Dominici fuisse. Ioannem à Toleto si prætermi-
sit ille à Religioso Ordine commendare, id alij
ingenuè præstiterunt, & in primis P Petrus de
Paradeneyra. Nec credo Philippum Saluciarum
Episcopum expostulatum iri quòd eius nobile
cognomen omissum, cùm dictus sit Archintus.
Addo, negotio, de quo agebatur, commodius
proculdubio futurum, si in duobus prædictis Re-
ligiosus fuisset status declaratus, siquidem Ama-
dæi scopus is erat; quem Scriptor ipse, & Præ-
fatio eius manifestant: non inquam à PP. Domi-
nicanis absurdarum opinionum inuidiam in So-
cietatis scriptores regerendam; quandoquidem
& ipsi easdem scriptis comprobarunt. Quid ergo
Propositionem in Exercitijs contentam insectan-
tur, quam ipsi conuincuntur approbasse? Sic po-
terat, sed non sic factum ab ipso: vnde ne-
que alienationem animi in bene meritos de So-
cietate & eius instituto licet in eo coniectare.</P>
<P>  <absatz-nummer>722.</absatz-nummer> Et præfatis non contentus id subdit,<marginalia>Commen-|tum de Ex-|crcitiorum|parte in an|tiquiori alio|libello con-|tenta.</marginalia>
quod Exercitiorum, videtur auctoritatem infir-
mare, Patres scilicet Benedictinos Monasterij S.
Germani Parisiensis libellum Ioannis de Cisneros
ex sua familia, & ex Monte Serrato editum Bar-
cinone an. 1530. sua in Bibliotheca seruare dono
datum Caroli de Montahal Archiepiscopi Tolo-
sani, & Petri de Maria proximi decessoris. Eo ve-
rò asserunt ad minùs prima lineamenta & rudi-
menta Exercitiorum contineri P. Ignatii, quæ
exceperit, cùm primùm apud Monserratum re-
rum diuinarum & spirituali&#x0169; peritia imbutus est
sub magisterio Benedictinorum, quæ ipse longo
huius diuinæ scientiæ vsu absoluerit: atque illa
Exercitia varijs incrementis mutata esse, eos nosse
ait, qui Hispano & Latino sermone exarata lege-
runt, non minùs inter se, quàm à primis Ioannis
Cisneros elementis; vt certa illa & Apostolica
traditio non potuerit illis auctoritatem asserere,
quam vindicat Amadæus; pro quo verba multi-<marginalia>Immutata|fuisse & esse|illa demon-|stratur.</marginalia>
plicat. Sed aliter proculdubio censuisset, si Præ-
fationem Latinam, quæ ipsis in Latinum versis
versione duplici iam pridem est affixa, præle-<-P>@@

<-P>gisset. Vt enim ibi dicitur, duobus sunt versa
modis. Altera versio non solum sensum sensui, sed<marginalia>Præfatio|Exercitio.</marginalia>
pænè verbum verbo: altera (quæ visa est præferen-
da) sensum tantùm sensui, sed fideliter reddebat.
Quid deinde? Cùm ante approbationem Summi
Pontificis destinatis Censoribus videnda proponeren-
tur, vtraque translatío est eis oblata: & licet omnino
liberæ censuræ eorum subijcerentur, vt adderent, mi-
nuerent, mutarent, prout in Domino videretur: ta-
men, ne verbo quidem mutato, vtramque versionem
(quod testimonijs eorum in architypis exemplaribus
patet) approbarunt. Hæc ibi. Quæ quidem P.
Ioannis Polanci esse Diui Parentis Secretarij te-
statur P. Petrus de Riuadeneyra inferiùs addu-
cendus, & scripta sunt Diuo ipso Patre viuente,
anno videlicet 1548. versio autem illa sic appro-
bata ad vsum retenta est additione, minutione,
aut mutatione nulla. Vnde quod secus accidisse
asseritur, mera calumnia est. Is verò qui collatio-
ne Hispani exemplaris facta id testatus est, quod
ab auctore dictum, ex eo deceptus fortè fuit,
quòd in versione, quæ præferenda visa fuit,
non verbum verbo, sed sensum sensui redditum
deprehendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>723.</absatz-nummer> Iam quod ad libellum Fr. Ioannis de<marginalia>P. Anton.|de Yepes|quid circa|negotium|hos censeat.|Vbi de Au-|ctore Exer-|citatorij P.|Garciæ de|Cisneros.</marginalia>
Cisneros attinet, in primis error est nominis amo-
uendus, non enim Ioannes, sed Garcias dictus, de
quo & eius spirituali Tractatu, qui Exercitatorium
dictus P. Mag. Fr. Antonius de Yepes Tomo 2. hi-
storiæ D. Benedicti, Centuria. 5. Cap. 2. fol. 236. Col.
3. & seqq. vbi & quæstionem circa Exercitia ver-
sat, asserens quidem Divum Patriarcham Exer-
citatorio præfato iuvari in spiritu potuisse, ducto-
re ipsius P. Fr. Ioanne à Chanones viro valde ex-
emplari, & magni spiritus. Librum autem Exer-
citiorum non eo tempore ab eo conscriptum, quo
Manresæ fuit: tunc enim litterarum expers;
cùm tamen in Exercitijs Sacræ scripturæ aucto-
ritates ab eodem adducantur vnde & Paulus Ter-
tius in Bulla approbationis affirmat ea ex Sacris<marginalia>Paulus|Tertius.</marginalia>
scripturis, & vitæ spiritualis experimentis elicita:
pro quo & alias rationes accumulat, concludens
vsum quidem prædicto Exercitatorio pro se &
alijs, quorum ab initio conuersionis spiritualem
salutem eximitus procurauit, donec studio litte-
rarum, & vsu diuinæ communicationis altiùs &
profundiùs edoctus, id scribere potuit, quod ma-
gnum scientiæ Theologicæ & mysticæ præsi-
dium requirebat. Tunc ergo in Exercitatorio,
cùm esset iam potens opere, sermone, & scriptis,
multa posuisse, addidisse, abstulisse, illudque suo
instituto & viuendi modo accommodasse: quo
adeò ingentem vtilitatem mundo contulit, & eius
filij ac discipuli extraordinarios effectus pera-
gunt, magni Magistri vestigijs insistentes. Ex quo<marginalia>Ex eo nihil|pro P. Baron|dato quod|assumit.</marginalia>
quidem (vt verum sit) nihil elici potest, quod
Auctori possit, cum quo est concertatio, suo illo
in commento suffragari. Adiutus libro P. Gar-
ciæ de Cisneros, viri quidem magni spiritus, &
sublimis magisterij, quem & Beati titulo dictus
scriptor insignit, cui multa, demptis plurimis, ad-
iecit; alium planè confecit magno discrimine à
priori diuersum, vt scriptor idem fatetur. Hunc
ergo summus Pontifex approbauit, & omnia in
eo contenta. Quid inde obstaculi, vt non debeant
omnia in eo contenta inconcussæ veritatis repu-
tari? Pro quo præstat Auctorem eumdem sic lo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0214.jpg/>
@@1@<SE214>§. IV. Circa Exercitia S. IGNATII depulsa calumnia. 199
<duolan 2><-P>quentem auscultare: & quemadmodùm Angelicus<marginalia>Mag. An-|tonius de|Yepes.</marginalia>
Doctor S. Thomas nihil de opinione amittit, eo quòd
ijs fuerit vsus in summa Theologica, quæ ipsi suus
prælegerat Magister Alexander de Ales, quia nullus
doctus nascitur, & summa est auctoritas & sapien-
tiascire alienis laboribus vti, eos condigerendo, & pro
prios reddendo: Ita nec Exercitia à B. IGNATIO
ordinata suum pretium non amittunt, eo quòd ea in
suæ conuersionis exordijs apud Dom. Nostram de
Monserrato didicerit, vbi illis temporibus adeò subli-
miter tractabatur via vitæ spiritualis & perfectæ.
Sic ille ex Hispano versus. Iuxta quæ fatendum
profectò est, cùm Christus Dom. Angelicùm
Doctorem allocutus dixit: Benè scripsisti de me,
Thoma, ea etiam, quæ ex Alexandro, sed facta
iam propria, summæ Theologicæ inseruerat, à
Christo item approbata: sicut & necessariò affir-
mandum summam Theologicam D. Thomæ à
summa Alexandri esse absolutè diuersam, quin
debeat  obstare profecisse ex Magistro irrefraga-
bili. Quæ omnia præsenti caussæ veniunt lineis
paribus adaptanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>724.</absatz-nummer> Sed Divum Parentem Exercitia tunc<marginalia>Exercitia à|à D. Igna-|tio Man-|resæ com-|posita.</marginalia>
temporis composuisse, quo Manresæ fuit, testatur
P. Petrus de Riuadeneyra in Epistola ad Patrem
Giron Rectorem Salmanticensis Collegij an.
1607. die. 18. Aprilis Matrito, quem dictus P.
Mag. Yepos consulendum voluit circa huiusmodi
quæstionem, & quam citato loco integram re-
præsentat. Vbi concedens quidem ab Exercita-
torio dicto verosimilem in Diuo Parente profe-
ctum, negat opus illud cum Exercitiorum libro
in re quapiam ex præcipuis conuenire, cùm circa
hoc facta ab ipso fuerit accurrata collatio, vnde &
ita concludit: Itaque dubitari nequit quin duo isti<marginalia>P. Riuade-|neira.</marginalia>
libri diuersi sint, & secundum à priore non desump-
tum. Assique no se puede dudar, sino que estos dos
libros son diferentes, y que el segundo nose tomò del
primero. Ad id verò, quod de Sacræ scripturæ no-
titia obijciebatur respondet ex speciali lumine à
Deo infuso id accidisse. Quod mirum quidem,
sed quia mirum & novum, ab Ecclesia inter eius
mirabilia in officijs sacris celebratum. Sic enim in
Lectione. 1. Secundi Nocturni: Quo tempore (cùm
Manresæ inquam degeret) homo litterarum planè<marginalia>Sacrum|Officium|S. Ignatij-</marginalia>
rudis admirabilem illum composuit Exercitiorum li-
brum, Sedis Apostolicæ iudicio, & omnium vtilitate
comprobatum. Sic ibi. Habuisse etiam tunc scrip-
turæ Sacræ notitiam, ex ijs, quæ ibidem haben-
tur, potest non obscurè deduci, sic enim dicitur
ante prædicta: Claris adeò illustrationibus à Deo re-
creatus, vt poste à dicere solitus sit: Si Sacræ scripturæ
non extarent, se tamen pro Fide mori paratum ex ijs
solùm, quæ sibi Manresæ patefecerat Dominus. Sic
ibi. Claris ergo illustrationibus ea, quæ in Sacris
Litteris continentur, agnouerat, paratus mori pro
illis, quamuis omnis de ipsis abesset scriptio, vnde
& non lecto Genesi, quod in eo de mundi crea-
tione dicitur, & modum à Deo in ea seruatum,
ad ripam fluminis cùm staret, reuelatum ipsi, in
eius vita scriptores referunt: ex quo pro alijs in-
strui poterit argumentum. Pro quibus & hæc
satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>725.</absatz-nummer> Ad propositionem 13. deinde progre-<marginalia>Propositio|alia ex P.|Bae&#x0308;za lan-|cinata.</marginalia>
ditur, quæ talis est: Si IGNATIVS cellecturus
Societatem, gladium exacutum relinqueret, saccum,
cilicium, famem ostentaret, quoties hypocrisis notam<-P>@@

<-P>incurreret? verùm sapientior ipse gladius acutus, non
hypocritum imperium portans, pallio & calceis obtegit
gladij duritiem. Sunt formalia verba Iesuitæ Bae&#x0308;-
za Tomo 1. in Euang. Lib. 2. Cap. 7. §. 11. Ad quem
quidem Amadæus adhibita explicatione loci à
P. Bae&#x0308;za in commendationem altæ prudentiæ
D. Parentis inducti ex Sap. 18. v. 14. & 15. vbi
de morte primogenitorum in Ægypto agitur
Angelorum ministerio peracta, de qua Exodi. 12.
verbis illis: Cùm enim quietum silentium contineret<marginalia>Sap. 18. v.|14. & 15.</marginalia>
omnia, & nox in suo cursu medium iter haberet, om-
nipotens sermo tuus de c&#x0153;lo à regalibus sedibus, du-
rus debellator, in mediam exterminij terram prosili-
uit, gladius acutus in simulatum imperium tuum
portans &c. vbi pro In simulatum Græcè est
ανυπόκριτο$θνψλεαρν, anypocritum, idest, non hypocriti-
cum, non fictum, sed verum. Vnde P. Bae&#x0308;za
suo more subtile documentum elicuit, cuius
summa est D. Ignativm eum habitum suæ
Religioni elegisse, qui non præ se ferret austerius
quidquam, sed honestis Clericis, communem,
quia illum instituto suo est commodiorem arbi-
tratus: acturi enim cum hominibus pro eorum
æterna salute procuranda, communi meliùs ha-
bitu, quàm horrido, negotium tale tractabunt,
nihil quod familiari agendi modo obstare possit
habituri: quam agendi rationem cùm habuerit<marginalia>Conuenien-|ter explica-|ta.</marginalia>
Christus, non potest non satis conueniens iudi-
cari. In quo & illud est commodi, longè scilicet
à nota hypocriseos futuros, cui sunt habitus au-
steriores obnoxij, sancti licet, & omni laude
dignissimi. Imperium ergo hypocriticum eo sen-
su accipiendum est, non equidem quòd reuera
tale sit, sed quòd occasionem aliquando præbere
possit, non tamen proptereà damnabile, quia &
multa sunt talia laudabilia & sancta, quæ reti-
nenda sunt, periculis remotis non attentis, quæ si
attende&#x0303;da semper, multis rebus momenti maximi
impedimentum compararent. Iuxta hæc benè
concludere Amadæus potuit nihil esse acerba
animaduersione dignum in illa panegyrica &
concionatoria applicatione, cùm in similibus non
soleant, quæ dicuntur, cum omni Theologico
rigore pronuntiari, quamuis ego ita fieri conue-
nientius semper iudicaui.</P>
<P>  <absatz-nummer>726.</absatz-nummer> Quæ cùm sensum, vt dixi, habere con-<marginalia>Austerior|agendi mo-|dus à citato|Scriptore|prælatus,|cum aculeo|in Societa-|tem.</marginalia>
uenientem possint, nihilominùs P. Baron redar-
guendum P. Bae&#x0308;zam censuit, dum ait abesse à
se vt patiatur eiusdem eum dicto Patre instituti
professores ipsi in Propositione præfata assentiri,
quod Pharisaico typho non careret, si ex vita
communi, honesta quidem, sed minùs austera,
quam profitentur, putarent se alijs asperioris vitæ
studiosis anteponendos hoc nomine quòd isti pro-
piùs Ioanni Baptistæ austerissimæ vitæ cultori,
illi Christo (eiusque Discipulis) qui vitam com-
munem vixerit, & instituerit, nec dedignatus sit
nuptijs interesse, & Pharisæorum conuiuijs. Alie-
nissima namque est ista cogitatio à viris mode-
stissimis & Religiosissimis. Addit tamen, vt viam
sternat narratiunculæ, non dubitare se quin ali-
quorum mentem subire possit, pro quo exemplum
cuiusdam minùs circa hoc prudentis adducit:
admonens tandem conuenientius esse ad doman-
dæ libidinis necessitatem, austeriorem vitam,
ieiunijs, lecto duro, & alijs corporis macerationi-
bus amplecti, quam Christum in ijs, quæ ad vi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0215.jpg/>
@@1@<SE215>200 Auctarium Indicum. Pars I. Appendix Sectio I.
<duolan 2><-P>tam spectant communem imitari: illa enim non
hypocrito imperio, sed gratiæ Christi potiùs tri-<marginalia>Societas mi-|nimè de|pralatione|contendit,|laudabili|suo instituto|contenta.</marginalia>
buenda. Sic ille censet, suo cum aculeo, dum
laudat, qui in Amadæo laudes eorum, quos ini-
qua, vt censet, impugnatione percellit, nequit
æquanimiter sustinere. Et id quidem studio stri-
ctioris obseruantiæ indulgendum, quam in eo,
sicut & in similibus, laudamus, & glorificamus,
nec de prælatione contendimus: & P. Bae&#x0308;zæ
non alia fuit mens, vt vidimus: id vnum pro ex-
plorato habenti, modum scilicet, quem Societas
in vitæ ratione obseruat, valde esse conuenientem;
quod cùm ita Divus Parens iudicauerit, & à Se-
de Apostolica in Confirmationibus Instituti, at-
que à Concilio Tridentino sic etiam iudicatum
sit, negari aut reuocari in dubium, sine ingenti
præcipitatione, temeritate, & grauiore censura
nequit. Circa quod quidem multi multa, & præ
alijs Eximius Doctor P. Franciscus Suarex Tomo<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
4. de Religione Tract. 10. Lib. 1. Cap. 9. vbi & à n.
17. inueniet qui legerit Societatis Regulam  val-
de strictam esse, vnde & meritò dici poterit eius
alumnos strictiorem obseruantiam profiteri, non
quidem Monachalem, sed Clericalem.</P>
<P>  <absatz-nummer>727.</absatz-nummer> Habet autem illa ad moderandos affectus
& castitatem tuendam media satis opportuna, ex
PP. Patrum nobiliori magisterio petita, quæ non
sint ad macerationes corporis (de quibus non
pauca in ipsa, sed secretioris arbitrij, immò & sæ-
piùs admiranda) restringenda, dicente Apostolo
1. Tim 4. v. 8. Nam corporalis exercitatio ad modi-<marginalia>1. Tim. 4.|v. 8.|Notanda|pro anteriori|agendimodo.|D. Ambr.</marginalia>
cum vtilis est; pietas autem ad omnia vtilis. Circa
quod P. Ambrosius, vel quisquis ille est Com-
mentariorum auctor, ita scribit: Exercitium au-
tem corporale ad modicum vtile dicit Ieiunare
enim, & abstinere à cibis, manente auctoritate Crea-<-P>@@

<-P>toris (de quo immediatè fuerat locutus Aposto-
lus) non multùm prodest, nisi addatur huic pietas, cu-
ius opera multorum precibus àdiuuatur ad Dominum
promerendum. Sic ille. Quòd si pietas recta vita est,
iuxta D. Hieronymum: quantùm pro ea in So-<marginalia>D. Hieron</marginalia>
cietate communis solicitudo peruigilet, nullus
nequit nisi per affectatam ignorantiam dubitare.
Vbi cum eodem cælesti Magistro claudendum
Rom. 14. v. 2. & 5. Is qui manducat, non mandu-<marginalia>Rom. 14.|v. 2 & 5.</marginalia>
cantem non spernat: & qui non manducat, mandu-
cantem non iudicet: Deus enim illum assumpsit.
Vnusquisque in suo sensu abundet. Vbi animaduer-
sione dignum illud, quod D. Ioannis Chrysosto-
mi subtilem intelligentiam non subter fugit, ver-
ba inquam illa, Deus enim illum assumpsit, non
fuisse de non manducante prolata, sed de mandu-
cante: cùm tamen de priori dicenda viderentur.
Reddit autem rationem sic dicens: Deus enim il-<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
lum assumpsit: hoc est ineffabilem suam gratiam er-
ga illum ostendit, & ab omni crimine liberauit. Sic
ille. Et quidem meritò: nam ita vsu venire so-
let, vt manducantes, hoc est legibus abstinentiæ
non adeò seueris vtentes, & cum moderatione
carnibus, alijsque cibis vescentes, ad excellen-
tiora diuinæ gloriæ facinora à Deo mirabiliter
assumantur: qui potens est illos gratiæ suæ præ-
sidijs ab omni crimine, & ita etiam à libidinis
lubrico liberare. Quod cùm ita contingere pos-
sit, & in Societate non leuia veritatis huius ar-
gumenta succurrant, præstat à iudicijs abstine-
re præposteris eos, qui de abstinentiæ seuerio-
ris consuetudine possunt, sed in Domino glo-
riari vnusquisque ergo in suo sensu abundet, sed
rationabiliter, & iuxta cælestis prudentiæ regu-
las temperato.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0216.jpg/>
@@1@<SE216>Circa Decretum Alexandri VII. pro Beatificatis. 201
<Z><A+3>PARS SECVNDA.</A+3></Z>
<negEZ><A+2>In hac, quam prosequimur, varietate, Partium diuisio eum
habet finem, qui est in Præfatione propositus, vnde hîc ni-
hil, quod admoneri specialiùs debeat, occurrit. Sit ergo</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+1>SECTIO PRIMA.
De Pontificio Decreto circa Beatifica-
tos. Vbi vtilia nonnulla.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1.</absatz-nummer> <INI6>S</INI6>Anctissimi Alexandri VII. cir-
ca Beatificatos Decretum ante
annos aliquot prodiuit, post a-
liud Innocentij X. cuius teno-
rem adducit Diana Parte 9. Tra-<marginalia>Diana.</marginalia>
ctat. 10. Resol. 21.) iuxta quod
multa non licent, quæ anteà aut habebantur
certa, aut probabiliter ad praxim trahebantur.<marginalia>Difficultates|circa illud|subortæ in|Indiis.</marginalia>
Quod cùm ad Indias peruenisset, aliquæ circa
illud subortæ sunt quæstiones, ex quibus illa, &
quidem præcipua. An in ijs, in quibus Beatifi-
cati videbantur esse in possessione, illa posset re-
tineri, ita vt Decretum circa futura tantùm dis-
poneret E. g. Collocatio imaginum in Ecclesia,
& in altari, festum in Natali die, aut in alio, si
commodè in eo non posset celebrari, Ecclesiæ
titulus, expositio publica Reliquiarum, & expor-
tatio in supplicationibus, ac inuocatio, Patrona-
tus, & octaua. Pro quibus vt non licerent, præ-
ter ipsius Decreti tenorem, Hispaniæ praxis ab
aliquibus proponebatur, cùm tamen inde scrip-
tum sit de huiusmodi Decreto suæ sanctitati sup-
plicatum. Ex quo factum est vt apud nos res
hæc in eôdem statu sit relicta, quem ante Decre-
tum constat habuisse. Nihilominùs grauissimo
hoc negotio vti par est considerato.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Dico Primò. Beatorum imagines in Eccle-<marginalia>Beatorum|imagines|possunt in|Altaribus|& Ecclesiis|retineri.</marginalia>
sijs & altaribus collocatæ possunt in eisdem con-
seruari. Id probo ex Decreti tenore, quia de fu-
turo loquitur; estque illud doctrinæ communi
conforme circa leges, quæ circa futura tantùm
disponunt, vtpotè regulæ operationum, vt mul-
tis citatis docet P. Suarez lib. 3. de legibus Cap. 14.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
n. 8. valde enim diuersum est statuere Pontificem
vt Beatorum imagines non ponantur, ac vt posi-
tæ tollantur, quod iam respiceret futurum. Cum-
que hoc non iubeat, sed primum, illud, & non<marginalia>Leges pro|futuris fe-|rantur.</marginalia>
istud, debet censeri prohibitum. Pro quo & ex-
tat manifesta decisio in Cap. Quoniam finali de
Constitut. vbi sic loquitur Gregorius IX. Cùm
leges & Constitutiones futuris certum sit dare for-<marginalia>Cap. Quo-|niam</marginalia>
mam negotijs, non ad præterita facta trahi, nisi no-
minatim in eis de præteritis caueatur. Sic Ponti-
fex. His accedit futurum scandalum ex tali no-
uitate: quod quidem in his regionibus, in quibus
indigenarum fides adhuc tenera, debet specialiùs
præcaueri. Præterquam quòd in hoc nullum ap-
paret inconueniens: nam Beatos in altaribus col-
locari, intra latitudinem Beatificationis cadit,  &
ita stare potest vt altare occupet, nec maiori sit<-P>@@

<-P>in culmine honoris supra Beatificationem con-
stitutus. Sunt etiam multi, qui censeant eo ipso<marginalia>Altare cum|Missa con-|cessa venire|qui censeant.</marginalia>
quòd missa de Beato dici queat, altare eidem
posse dedicari. Sic Diana Parte 11. Tract. 10. Re-
solut. 21. apud quem Patres Fagundez, Tambu-
rinus, & Amicus. Sed certè horum sententia post
Decretum dictum non vera euincitur, rebus vt
nunc; quamuis verosimiliter illius auctores fue-
rint locuti, Pontificiam sic interpretati volun-
tatem: vbi enim adeò expressa habetur, præsum-
ptio cessat. Et ratio est: quia cùm totum hoc ne-
gotium ab illa pendeat, potest vt sibi bene visum
fuerit ritum moderari, & licet plus sit posse sa-
crificium in Beati honorem offerri, quàm altare
in honorem eiusdem dicari, & sic in eo imaginem
ipsius constitui; magis tamen est vtrumque: &
id quod tale est non iudicat Apostolica Sedes ex-
pediens, quia videtur cultus ille Canonizatorum
propiùs, quamuis absolutè possit cum Beatifica-
tione componi. Et quidem si ratio illa momenti
quidquam haberet, ex ea fieret nihil quod Bea-
tificatis negatur, conuenienter stare: quia om-
nia illa minùs sunt, quam Eucharisticum sacrifi-
cium pro Beatificatorum honore concessum.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Dico Secundò. Festa celebrari solita in ho-<marginalia>Festa cele-|brari solita|possunt con-|tinuari.</marginalia>
norem Beatificatorum diebus eorum memoriæ
à Sede Apostolica designatis, celebrari poterunt
non obstante Decreto præfato. Hoc non videtur
ita certum vt prius: sunt autem pro eo ij, quos
adducit suppresso nomine Diana suprà §. verùm
oppositum, licet illis non annuat, stante Innocentij
Decreto, cuius quoad hoc eadem est ratio, quæ
Decreti Alexandri. Et probatur, quia licet conti-
nuatio in huiusmodi celebritate futurum quid sit,
pro quo lex ferri conuenienter potest iuxta di-
cta, ipsa tamen Festi constitutio vt continuanda,
& consuetudo circa illam, quid præteritum est, &
ita non cadit supra illud. Vbi etiam locum habet
quod de scandalo dicebamus: si præsertim Festa
huiusmodi dotata sint, vt circa Beatum Francis-
cum Borgiam in hoc D. Pauli Collegio videre
licet: illustris enim Matrona satis luculentam
pro illius celebratione dotem viuens præstitit, &
moritura confirmauit. Vbi & recepta doctrina<marginalia>Lex non|abrogat con-|suetudinem|nisi expri-|mat.</marginalia>
de consuetudine succurrit, quam lex non abrogat,
nisi exprimat, iuxta id quod cum Montesina tra-
dit Diana Parte 6. Tract. 5. Resolut. 22. Pro eodem
etiam est ratio adducta Assertionis præcedentis,
quòd scilicet ex hoc non consurgat speciale ali-
quod inconueniens, cùm id admittere possit am-
plitudo Beatificationis: sitque Beatificatus tali<marginalia>Psal 138.|v. 17.</marginalia>
honore dignus: Nimis enim honorificati sunt amici
tui Deus. Psal. 138. neque à suæ sanctitatis mente
alienum, quod iam multi sentiunt, scilicet esse de
fide non posse errare Pontificem in Beatificatio-
ne, sicut neque in Canonizatione, de quo ego<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0217.jpg/>
@@1@<SE217>202 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio I.
<duolan 2><-P>Tomo 1. Theologicorum Problematum. Et Romæ
sententiam istam valde esse receptam affirmat
Lezana Tomo 4. Consulto 1. nu, 57. cuius illa ver-<marginalia>Lezana.</marginalia>
ba: Iuxta dicta in superioribus ex Castro Palao, &
Ludouico Caspensi, quod etiam doctißimis viris vrbis
arridet &c. Id quod fuit satis SS. Alexandro per-
spectum, vt fideli narratione cognouimus: nec
mirum, cùm & libros versaret, essetque in Theo-
logica facultate doctissimus, vt constat ex ijs, quæ
diximus, Parte 1. n. 642. quod prætereà est mul-
tiplici experientia pernotum.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Dico Tertio: Quod ad Patronatum aut
Titulum spectat, similiter est tenendum propter<marginalia>Titulus Pa-|troni potest|conseruari,|pro quo|exemplum.</marginalia>
similes rationes, & quod ad Patronatum attinet,
id non excedit terminos Beatificationis, vnde ci-
uitati Neapolitanæ, sic ea postulante, datus inter
alios Patronus B. Andreas Auellinus ex illustri
Congregatione Clericorum Regularium: & cum
posteà Diua Patritia, & S. Franciscus de Paula
Patroni accessissent, suborta quæstio est de præ-
cedentia in publicis supplicationibus, eo quòd
Diui præfati Canonizationes essent honorificen-
tia sublimiores. In qua S. Rituum Congregatio<marginalia>B. Andreas|Auellinus|Canonizatis|Prætatus.|Pasquali-|gus.</marginalia>
pro Beato Audrea sententiam protulit, vt videri
potest apud Pasqualigum Decisione. 507. & quod
ad Titularis prærogatiuam spectat similiter est
certum, vt constat ex Bulla Sixti Quarti, quæ est
39. huius Pontificis in Bullario Emmanuelis Ro-<marginalia>Potest etiam|& Ecclesiæ|Titulus.</marginalia>
derici, cuius tenorem exhibui Tomo 1. Theologico-
rum Problematum in Prolusione Apologetica. §. 8.
Concedit enim vt in honorem B. Alberti non-
dum fastis Sanctorum adscripti erigi templa pos-
sint, id quod eius prædecessor Calixtus Tertius,
vt ibidem attestatur, iam viuę vocis oraculo præ-
rogârat. Idem est de B. Recho, qui & Patronus
Ecclesiæ ac Titularis esse potest, iuxta Decretum
Congregationis Rituum ab Vrbano VIII. appro-
batum die. 4. Iulij, & die. 24. Nouembris. an. 1629.
pro quo Gauantus in Thesauro Sacrorum rituum
Tomo 2. Sect. 1. Cap. 5. Tit. 2. n. 12. & Sect. 3. Cap. 9.
n. 3. & Sect. 7. Cap. 10. n. 15. Cùm ergo præroga-
tiuæ dictæ cum Beatificatione stare possint, &
possessio præcedat, à qua sine inconueniente ne-
queunt Beati remoueri, valde verosimile est con-
tra eos in hac parte minimè Decretum præfatum
militare.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Dico Quartò. Quod ad Octauam attinet<marginalia>Pro octaua|nullum est|solidum fun-|mentum.</marginalia>
nullum est solidum fundamentum ad eam Beatis
concedendam, dum pro eo peculiaris concessio
non fuerit verosimiliter comprobata. Et quidem
ante Decretum dictum Alexandri iam hoc fuerat
Decreto alio Innocentij X. declaratum, de quo
Diana suprà & ante illud tradiderat Diana ipse<marginalia>Decretum|pro eo In-|nocent. X.</marginalia>
Parte 3. Tract. 5. Resolut. 9. Secutus P. Luisium
Turrianum 1. 2. Tomo 1. Disput. 17. Dub. 28. &
alios. Quod probo. Quia cùm ante Decretum
Alexandri id fuerit Decreto Innocentij prohibi-
tum, & ante illud etiam non fuerit solida aliqua
ratio ad Octauam inducendam: quod secus fact&#x0169;
est non potuit rationabilem consuetudinem red-
dere, nec legitimam possessionem. Et quidem
Octaua nequit Canonizatis etiam Sanctis tribui
sine Sedis Apostolicæ licentia, aut iuxta Rubri-
cas, si videlicet Patroni aut Titulares sint. Quo-<marginalia>Petita pro|Thoma de|Villanoua.</marginalia>
modo ergo verosimile sit Beatificatis illam posse,
simplici profectò pietate, concedi? vnde cùm
Religiosa Augustiniana ex Recollectis Matriten-<-P>@@

<-P>sibus, quæ se Regis filiam dicebat, apud SS. Al-
exandrum preces humillimas posuisset, vt sibi &
consociabus liceret Festum B. Thomæ de Villa-
noua cum Octaua celebrare, à quo se miraculosè
sanatam asserebat; Inde ille Canonizationis po-
tius peragendæ occasionem arripuit; vt in Rela-
tione authentica eiusdem Canonizationis habe-
tur. Non ergo sibi licere cum Octaua celebrare
Religiosæ illæ licitum censuerunt, sic à viris do-
ctis circa negotium istud instructæ: quod & Re-
ligiosi Patres Augustiniani similiter pro se ipsis
iudicarunt; aliàs & Monialibus eiusdem Ordinis
proculdubio licuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Neque dici iam potest id, quod apud Dia-<marginalia>Defectus|publicationis|nequit ob-|tendi.</marginalia>
nam aliqui citata Resolut. 21. in fine dicunt, præ-
dicta scilicet Decreta non fuisse sufficienter pu-
blicata, vel non fuisse recepta, vel non tollere
praxim & consuetudinem communiter in aliqua
prouincia receptas. Ad quæ ille sic ait: Sed ego
has responsiones suis auctoribus libenter relinquo: ipsi<marginalia>Diana.</marginalia>
videant, & de illis rationem reddant, si fortè vocen-
tur à Sacra Congregatione. Mihi verò bonum est
Romanis Oraculis reuerenter, vt facio, adhærere.
Sic ille, de ijs locutus, qui de Innocentij Decreto
modo prædicto sentiebant, in quo præter id, quod
de Octaua dictum est, generaliter statuitur vt
circa Beatificatos nihil præter id, quod conces-
sum fuerit, peragatur, sed omnino concessionis
forma seruetur. Non inquam dici potest: Nam
præter id, quod citatus Scriptor prudenter admo-
net, & suo exemplo confirmat, præfati, de qui-
bus sermo, de Innocentij, vt dixi, Decreto loque-
bantur, non de nouiore Alexandri, de cuius pu-
blicatione dubitari nequit, ideò enim ad nos Ro-
ma transmissum. Quòd autem receptum in Hi-
spania quoad Octauas fuerit, pro certo habetur,
nisi fortè ante illud ob Decretum Innocentij iam
fuerant illæ sublatæ vbi Beati, aut Patroni non
erant, aut Titulares. Quod ad punctum, in quo
sumus, nobis sufficit. Et verò cùm de lege con-<marginalia>Lex. de qua|dubitatur|an sit recep-|ta, obligat.</marginalia>
stat, & an sit recepta dubitatur, debere seruari re-
ceptissima sententia est, pro qua Bonacina Tomo
2. Tractatu de legibus. Disput. 1. Quæst. 1. Puncto. 4.
n. 44. Doctores adducit, sicut & Mag. Gallegus
Tractatu de Conscientia. Dub. 101. ex Societate
præsertim. Et quamplures congerunt qui de con-
scientia disserunt, Bossius, Del bene, PP. Bardi, &
Franciscus de Lugo. Et licet Diana Parte 1.<marginalia>Contrarium|probabile,|quando &|dubiumtale.</marginalia>
Tract. 10. Resolut. 3. cum P. Salas, qui posteà sen-
tentiam reuocauit & P. Azorio Parte 1. Lib. 2.
Cap. 19. Quæst. 12. contrariam probabilem arbi-
tretur; id certè locum tunc habet, quando du-
bium est probabile, vel tale vt ad dubitandum sit
rationabile fundamentum, quia alij dicunt, alij
negant, vt ex eôdem P. Azorio colligitur, dum<marginalia>P. Azor.</marginalia>
sic loquitur: Potest eam partem amplecti, quæ negat
legem vsu esse receptam. Addens statim doctrinam
de probabilitate rationum vt credatur non fuisse
receptam. In nostro autem casu non ita accidit,
quia vt non sit receptum dictum Decretum, nul-
lum, quod momenti alicuius sit, extat fundamen-
tum; neque enim est pars, quæ receptum neget,
ob cuius auctoritatem prudens possit dubium su-
bintrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Et quidem si de illo in Hispania supplica-<marginalia>In Indiis vt|obliget De-|cretum,</marginalia>
tum, non ideò in Indijs obligatio suboritur absti-
nendi ab eiusdem obseruantia, quia non versatur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0218.jpg/>
@@1@<SE218>Circa Decretum Alexandri VII. pro Beatificatis &c. 203
<duolan 2><-P>circa aliquid, quod ad ipsas specialiter spectet,<marginalia>etiam si in|Hispania pro|eo supplica-|tum.</marginalia>
propter quod non admittuntur dispositiones Pon-
tificiæ, nisi fuerint in Regio Indiarum Consilio
registratæ. Vnde si benè visum fuerit Indiarum
Prælatis, possunt illas, & istam specialiter, de qua
loquimur, ad praxim applicare. Et dubitari etiam
potest an debeant, quia in Hispania occurrere
aliquæ rationes potuerunt, propter quas est in-
terposita supplicatio, quæ tamen in Indijs non
deprehendantur. Et in diuersis prouincijs stare
ea diuersitas potest circa legis acceptationem, vt
pro certo supponit Bonacina suprà n. 32. Et ita
reuera est communi sensu & praxi in ipso Con-
cilio Tridentino. Nihilominùs quia Indiæ Regno
Castellæ sunt adnexæ, & illius legibus gubernan-
tur, de quo in Thesauro, quando supplicatio inter-
uenit in ijs, quæ omnes concernunt, eidem stan-
dum, expectandumque est vt appareat quem sup-
plicatio exitum sortiatur. Quam quidem posse
sub debito respectu interponi, vbi ratio pro eo su-<marginalia>Supplicatio|vt liceat, &|an suspendat|executio-|nem,</marginalia>
best, benè obseruat Bonacina, addens, dum Pon-
tifex non respondet, regulariter loquendo suppli-
cationi annuere, & legis obligationem auertere.
Sic. n. 41. & duobus seqq. Pro quo & Dom. Araux.
in Decisionibus moralibus Tract. 1. Quæst. 11. n. 4.
& seqq. vbi & de iure Hispaniæ circa huiusmodi
supplicationes, & illarum iustificatione. Dequo
& nos in Thesauro. Tomo. 1. Tit. 2. n. 91. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Dico Quintò. Quod ad exponendas Re-<marginalia>Beatorum|Reliquiæ ex-|positæ, possunt|suo in statu|relinqui,|quæ & ado-|rari possunt|&c.</marginalia>
liquias spectat, sustineri potest ob iam acquisitam
possessionem, & futuram ex eo notam. Est enim
certissimum adorari posse, quandoquidem possunt
imagines, in quibus minor ratio, quia magis ex-
trinsecæ. Vbi & valde vrgens argumentum ex
Missæ Sacrificio in ipsorum honorem oblato, de-
sumitur: est enim id quoddam genus reuerentiæ
summum. Vnde & quod in Rubricis disponitur
circa humiliationem capitis, cùm Sanctus, de quo
fit officium, nominatur, ad Beatos extendendum,
qui & Sancti in eôdem officio sæpiùs appellan-
tur: Beatus iste Sanctus. Domine iste Sanctus. Quo
Sanctus hic de corpore &c. Cùm ergo adorari pos-
sint, & ex eo quòd expositæ habeantur notabile
in conueniens non emergat, quod tamen posset
ex mutatione circa hoc facta timeri, conseruari in
sua possessione possunt. nec Fidelium deuotio ex
mutatione fraudanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Dico Sextò. Publica Beatorum inuoca-<marginalia>Potest etiam|publica in|uocatio susti-|neri.</marginalia>
tio, vbi vsu firmata est, & omitti sine nota ne-
quit, continuari potest. Probatur ex eo quòd
illa non sit ita Canonizatorum propria, vt ad Bea-
tos non possit extendi. In officio enim Sacro, &
in Missa, quæ etiam cùm priuata, publica est,
inuocantur. Publicè etiam in Choro, lecto Mar-
tyrologio, in quo eorum aliqui continentur, vt in
Amphitheatro misericordiæ videri poterit n. 288.
& seqq. quibus nunc addi potest Beata Magda-
lena de Pazi in eôdem, debita, vt credi debet,
auctoritate, & Beata Catharina Bononiensis re-
posita, inuocantur, dum statim dicitur, Pretiosa.
Et vt hoc interim dicam ex repositione tali Bea-
torum in Martyrologio illorum sententia non
vera conuincitur, qui dicunt Beatificationem non<marginalia>Beatificatio|non est tan-|tùm permis-|sio, sed dispo-|sitio iudicia|ria circa|cultum.</marginalia>
includere iudicium circa Sanctitatem eius, de quo
agitur, sed solùm esse permissionem: est enim
honor peculiaris dispositione Sedis Apostolicæ
constitutus, qui plusquàm permissio est, vt con-<-P>@@

<-P>stat: vnde aliqui, quorum memini in Amphi-
theatro censent eo ipso quod quis in Martyrolo-
gio extat, debere Canonizatum censeri, propter
rationem dictam inuocationis, & absolutæ com-
pellationis. Cùm ergo modus inuocationis di-
ctus, non admodùm diuersus sit ab eo, qui in pu-
blica supplicatione accidere potest, verosimile
est SS. Alexandrum non ita velle suum obseruari
Decretum, vt in casu, in quo peculiares circum-
stantiæ occurrant, non possit Beatis honor præ-
dictus exhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Dico Septimò. Cùm Episcopis executio<marginalia>Dum Epis-|copi non vr-|gent, procedi|in cultu po-|test.</marginalia>
Decreti prædicti iniungatur, dum illi cessant, &
nihil ex stabilitis mutant, procedi potest in illis.
Quod quidem in huius Limanæ Ecclesiæ Ar-
chipræsule experimur qui zelo magno circa
Ecclesiasticos ritus cùm sit præditus, in hoc ne-
gotio nihil est aut aggressus, aut locutus. Quod
quidem cùm accidit, non est ignorantiæ tribuen-
dum, sed vel difficultati circa executionem ani-
maduersæ, aut commodioris temporis expecta-
tioni. Ad eum modum, quo dicunt aliqui, tri-
buta dum non petuntur, non vrgere obligatio-
nem in conscientiæ foro pro eorum solutione: &
certè quando Pontifices volunt aliquid irremissi-
biliter fieri, censuras solent adijcere, quibus in
casibus sibi quisque est p&#x0153;næ executor. Quam-
uis aliquando ad maiorem eius, quod præcipitur,
firmitatem, & p&#x0153;na in foro animæ, & simul
etiam executionis cura alicui auctoritatem ha-
benti soleat demandari. Quod quidem positioni
præsenti non incommodat, immò roborari vide-
tur ex ea. Et in Prælatis quidem Religionum id
apertiùs videre licet, quibus à Pontifice iniungi
aliqua solent suis subditis præcipienda: quod dum
non faciunt, tuti illi in conscientia manent, etiam
si aliàs sciant talem Pontificiam dispositionem
extare. Sic enim iuxta Prophetam suscipiunt<marginalia>Psal. 71.|v. 3.</marginalia>
montes pacem populo, & colles iustitiam; & hierar-
chicus seruatur influxus c&#x0153;lesti similis, dum in-
feriores à superioribus illuminati ad diuinæ vo-
luntatis executionem progrediuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> His addo Episcopos in huiusmodi execu-<marginalia>Debent illi|adhibito|Theologo-|rum consilio|procedere.</marginalia>
tione, viris doctis ad consilium adhibitis, nec Iu-
risperitis tantùm illis, sed Theologis debere pro-
cedere: vt in simili iubet Vrbanus VIII. in De-
creto, de quo Sectione sequenti. Quia res magni
momenti est, & cùm ad genus adorationis spe-
ctet, valde Theologica, vnde illis maximè adhæ-
rendum, si præsertim Episcopus Iurista sit: ij enim
valde addicti litteræ esse solent, vnde consultissi-
mè à Sede Apostolica dispositum, vt in S. Inqui-
sitionis caussis Qualificatores Theologi adhibe-<marginalia>& Qualifi-|catores ad-|hibere, cùm|Inquisito-|rum munere|fungantur.</marginalia>
antur. Quod & facere Episcopi debent vbi In-
quisitores desunt, cùm ipsi Ordinarij iudices sint,
& ita eumdem debent modum procedendi ser-
uare ad inquirendam veritatem, & iuxta eam iu-
dicandum. Quod quidem in Indijs accidere po-
test deficientibus Inquisitoribus, & ita eorum si-
lente Tribunali; cui defectui in tanta orbis vtrius-
que distantia nequit nisi post longiora temporum
interualla prouideri. Et oporteret certè circa hos
curam supremi Tribunalis extendi, ne fortè defi-
cientibus etiam Episcopis confusio magna in
re adeò graui, & summi profectò momenti sub-
oriatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Dico Vltimò. Imagines virorum aut fe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0219.jpg/>
@@1@<SE219>204 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio II.
<duolan 2><-P>minarum fama sanctitatis illustrium, quæ in Ec-
clesijs constitui prohibentur, etiam habitu suppli-
cum, retineri possunt, dum non cum laureolis, aut<marginalia>Imagines|non Beatifi|catorum vt|retineri in|Ecclesiis|queant.</marginalia>
radijs, seu splendoribus, & quocumque alio venera-
tionem & cultum præseferente & indicante ponan-
tur, quod est ab Vrbano VIII. prohibitum. Ra-
tio est adducta superius de vilegis circa futurum
tantùm disponentis, dum aliud non exprimit, si-
cut habetur expressum in Decreto dicto, vbi de
ijs, quæ aliquid ex antè dictis præseferunt, sic sta-
tuit: In Oratorijs, aut locis publicis, seu priuatis,
vel Ecclesijs (ne) apponantur, & si quæ apposita<marginalia>Vrbani|VIII. decre-|tum.</marginalia>
sunt, amoueantur. Sic ille. Quod de amotione
formali accipiendum est, scilicet in quantùm ve-
nerationem aliquam præseferunt. Vnde si ijsdem
in locis talia auferantur, aut deleantur insignia,
poterunt in illis, non violato Decreto, relinqui.
Illud autem quod in eo apponitur, & quodcumque
aliud venerationem & cultum præseferens & in-
dicans, Sectione sequenti ampliùs exponendum.</P>
<P>  Post hæc scripta SS. Dom. Clemens IX. in
peculiari Breui ad Reginæ nostræ instantiam
concessit ut Beata Rosa non solum limensis ciui-
tatis eius patriæ, sed totius Peruviani Regni prin-
cipalis esse Patrona possit, & vt eius sestum die
26. Augusti ex præcepto ab omnibus eiusdem
Regni incolis obseruetur, ex quo sufficiens vide-
tur fundamentum haberi, vt eius imago possit
publicè circumferri, sicut de B. Andrea Auellino
diximus parte 2. n. 4. Et id quidem videtur præ-
nogatiua Patronatus importare, vt inuocari Pa-
tronus publice possit, & ita etiam eius imago in
publica supplicatione deferri, cum sit præ alijs,
& inuocandus, & honorandus.</P>
<Z><A+2>SECTIO II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa non Beatificatos quæ sint prohibi-
ta, occasione peculiaris casus apud
Indias, cum vtilibus animaduer-
sionibus declarantur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>13.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Ic Limæ mortuus Oblatus quidam<marginalia>Casus pro|positus.</marginalia>
apud Dominicanos Patres, qui nata-
lium obscuritatem (erat enim ex Hi-
spano & Nigra mixtim progenitus) probitate
vitæ, & religioso agendi modo profligauit. Qui
& aliqua fecisse miracula ijsdem Patribus atte-
stantibus dicebatur. Vnde & ad Sedem Aposto-
licam scriptum vt pro eo publicè honorando re-
missoriales litteras iuxta consuetam formam ex-
pediendas imperaret. Et erat illius corpus in com-
muni sepulchro, è quo tamen extrahendum, vt
in nouo Sacello infirmarij locaretur, censuerunt.
Id quod aliqua cum pompa fieri, deportato in
Ecclesiam, & cum solemni Missa ac concione
tumulationi præaptato. Quia verò res visa est
Pontificijs Decretis non conformis, apud eos,
quorum intererat, inconuenientibus hoc in ge-
nere obuiam ire, deliberatione habita, id quod
est ipsis opportunum, censoribus auditis visum,
statuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Et in eo quod dicti Patres agere volue-
rant, nihil fuisse quod Decretis prædictis obsta-
ret, probari poterat discurrendo per singula.<-P>@@

<-P>Nam è tumulo transferre ad tumulum non erat
venerationis aliquod aut cultus sublimioris argu-
mentum: sed quia defunctus talis munus Infir-
marij cum communi laude obierat, dicebatur ei
deberi peculiaris hæc memoria, vt in Sacello eius-<marginalia>Corporum|translatio vt|liceat.</marginalia>
dem memoriam etiam omnium & affectum pa-
riter ad virtutum eius imitationem prouocaret.
Si enim cognatorum corpora transferre licet, non
quidem sanctitatis, sed humanæ coniunctionis
intuitu, vt in sepulchris alijs decenter iaceant:
cur non idem liceat ex religiosa affectione, cùm
non debeant esse Religiosa corpora deterioris
præ sæcularibus conditionis. Ad id autem suffi-
cere Prælatorum Religionis licentiam constat ex
priuilegio Leonis X. quod ex Cespedes de Exem-<marginalia>Cespedes.|P Pelliza-|rius.</marginalia>
ption. dist. 209. adducit P. Pellizarius Tractatu 8.
Cap. 5. n. 176. vt Regulares concedere possint
facultatem exhumandi cadauera, & transferendi
de loco in locum. Quod quidem cùm respectu
Sæcularium liceat, manifestum est respectu Re-
ligiosorum multò magis id licere.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Prætereà funeralis aliqua pompa à sepul-<marginalia>Sicut & fu-|neralis|pompa.</marginalia>
chro in Ecclesiam non videtur vnde possit illicita
censeri, cum neque contra aliquam sit Pontifi-
ciam prohibitionem. Licet enim per Ecclesiam
non sit iter directum ad Sacellum, sed circuitu sit
vtendum, ad pompam aliquam benemeriti alum-
ni, fieri sic potest, estque illud in vsu cum Sæcu-
laribus, vt longiori aliqua deducantur via, vt sic
plura dici Responsoria possint, & comitatus laxi-
ori spatio amplior videatur. Item in Ecclesia ob
præsentiam SS. Sacramenti deuotiùs orari po-
tuit, & Responsorium solemniùs decantari. Sic
cum ex vno in alium locum defunctorum cor-
pora transferuntur, Parochis, per quorum Paræ-
cias fit transitus, sua iura debentur: vnde & orta
quæstio an possint occultè transferri ad vitandam
iurium talium solutionem. Et respondet affirma-
tiuè idem P. Pellizarius n. 177. Est autem ex eo<marginalia>Occulta|translatio|generaliter|licet.</marginalia>
argumentum pro caussa præsenti, dum volunt
talium legum auctores corpora, quæ ex vno in
alium locum transferuntur, cum debita pompa
deferri, qua non debent, moderata tamen, Reli-
giosa priuari.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Iam quod ad Missam solemnem spectat,<marginalia>Solemnis|Missa, &|quæ.</marginalia>
licitum prorsus apparet, præsertim si aliqua sit ex
ijs, quæ dici pro Defunctis possunt. Missam etiam
de SS. Trinitate, vel alio modo posse cantari in
die Anniuersarij talium cum Molfesio & Trul-
lench tradit P. Quintana Dueñas Tomo 2. Singu-
larium Tract. 14. Singulari. 2. n. 9. & ratio est, quia
id non inuenitur prohibitum vbi alia prohibita
extant, & exceptio firmat regulam in contra-
rium. Et videri alicui posset in casibus similibus
translationis conuenientiùs Missam de SS. Tri-
nitate, de Spiritu sancto. de SS. Sacramento, aut
de B. Virgine cantari, quàm pro Defunctis: ea
enim videtur significari Defunctum talem posse
illa inter purgatrices flammas indigere deten-
tum: quod quidem cum opinione sanctitatis eius
non videtur post lapsum annorum plurium co-
hærere. Quod si reuera accideret, non ideò Missa
pro eius gloria dicta minùs ei ex opere operato
prodesset, vt est constans Doctorum sensus. Et
quod ad fructum ex opere operantis pertinet, ex
peculiari cultu SS. Trinitatis, Spiritus sancti,
SS. Sacramenti, B. Virginis, adde & Angelorum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0220.jpg/>
@@1@<SE220>Circa non Beatificatos quæ liceant cultus officia. 205
<duolan 2><-P>cum eorum intercessione coniuncto, aut etiam
Sancti Religionis Fundatoris, potest abundè
quod ex ea parte deficit, compensari.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Concionem etiam publicam haberi posse<marginalia>Publica|concio.</marginalia>
affirmat citatus Auctor cum eisdem Molfesio &
Trullench, in qua de virtutibus talium Defun-
ctorum agatur. Si enim Conciones pro ijs haberi
solent in eorum exequijs, qui sine excellentis opi-
nione sanctitatis mortui sunt; quantò id potiùs
quando virtutum excellentia meretur apud po-
pulos commendari; vt & sic eminentibus laus
impendatur debita, & alij ad eorum imitationem
prouocentur. Pro quo tot sunt exempla, quæ oc-
currunt passim, vt non sit opus circa hoc diti$uncleartiùs
immorari, & hunc morem laudandi defunctos
apud antiquos viguisse, maximeque apud Roma-
nos, ostendit Alexander ab Alexandro Lib. 3, die-<marginalia>Alexander|ab Alex.</marginalia>
rum genialium Cap. 7. vbi Tiraquellus cumulum
eruditionis adiungit. Qui & apud Ecclesiæ Pa-
tres obseruatus, vt videri in Diuo Gregorio Na-
zianzeno potest, D. Gregorio, Nysseno, D. Am-
brosio, D. Ioanne Chrysostomo, D. Maximo, D.
Bernardo, & alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus multi moderatio-
nem circa præfata habendam censuerunt. To-<marginalia>Apparatus,|& concio|lussu S. In|quisitionis|conuenien-|ter prohibi-|ta.</marginalia>
tus enim ille apparatus eò videbatur tendere, vt
defunctus, de cuius iam diu erat quòd agebatur
cultu apud Sedem Apostolicam obtinendo, ali-
quod haberet venerationis augmentum. Sin mi-
nùs quid opus erat nouo illo apparatu, cùm
translatio posset secreta cæremonia celebrari.
Vnde licet nihil ex præfatis se solo videretur
obstare, coniunctum illud publico plausu con-
quisito, contra Sedis Apostolicæ mentem &
verba prorsus apparebat. Amoueri iubentur ima-
gines, vt vidimus num. 12. in quibus aliquid
esset venerationem & cultum præseferens & in-
dicans: & an non venerationem & cultum præ-
se fert defunctum ante annos plures honorifico
ritu transferre, vulgata translatione, & con-
cione prænuntiata? Quando ergo tale quid
ex honore talibus impenso colligi aut timeri
potest, neutiquam est permittendum, etiamsi
actiones honorificè aliàs videantur permissæ.
Et hoc est quod nomine scandali significant ali-
quando Scriptores, vt videri potest apud Le-
zanam Tomo 2. verb. Sanctorum cultus num. 6. &<marginalia>Quid no-|mine scan-|dali in tali-|bus signifi-|cent Scrip-|tores.</marginalia>
P. Palaum Tomo 2. Tractat. 8. Disputat. 2. Pun-
cto 3. num. 7. & 8. & P. Quintanam suprà. scan-
dalum enim ex eo contingere potest quòd ad-
stantes ad cultum non debitum prouocentur. Si
enim ipsi nihil aliud, quàm quod vident fie-
ri, & eodem modo præstent, nullum ibi
scandalum est. Periculum ergo dictum nomine
scandali significatum, quod præcauendum etiam
Benè aduertit P. Baldellus Tomo 2. Lib. 3. Dispu-<marginalia>P. Baldel-|lus.</marginalia>
tat. 13. num. 21. Id quod in casu nostro præser-
tim videtur locum habere potuisse. Cùm enim
defunctus dictus ex ijs fuerit, qui Mulati di-
cuntur dum tales, qui magno in numero sunt,
cum sic celebrari conspicerent, & alij ex Æthio-
pum & Indorum promiscua turba, Sanctum exi-
stimarent, & Sanctorum eidem cultum adhibe-
rent, ca cultus discrimina, de quibus Doctores
agunt, distinguere nescientes. Quod quidem
& in Hispanorum vulgo etiam accideret: quis<-P>@@

<-P>enim ex vulgo circa ista peritus? Licet ergo
prædicti Patres in nullo se velle dicerent Decre-
tis Pontificijs contraire, de quo dubitari non
poterat; nihilominùs quia actio ipsa non vide-
batur illis conformis, moderatio visa est adhi-
benda, vt reipsa adhibita est, prohibita con-
cione.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Et quidem licet concio haberi possit in<marginalia>Non fuisse|conuenien-|tem concio-|nem.</marginalia>
exequijs, quæ post mortem fiunt, insolita ta-
men post annos à morte plures ad nihil videtur
deseruire, nisi vt populus ad peculiarem venera-
tionem excitetur: præsertim concurrentibus a-
lijs, de quibus suprà: si prætereà sint narranda
miracula, quæ dum non audit populus, vix ali-
quem de sanctitate laudati solet notabilem con-
ceptum efformare. Quid autem circa hoc à Se-
de Apostolica habeatur dispositum sciunt Theo-
logi, quibus Vrbani VIII. Decretum non po-<marginalia>Vrbani|VIII. De-|cretum circa|miracula,|& reuela-|tiones &c.</marginalia>
test non esse perspectum, quod plures addu-
cunt, & inter alios P. Pellizarius Tractat. 6. Cap.
4. num. 50. & 51. Lezana Tomo 1. Cap. 12. n.
39. & Tomo 2. citato num. 6. Bassæus Tomo 2.
verb. Reliquiæ Sanctorum. Integrum autem ha-
betur apud Dianam Parte 4. inter Pontificias
Constitutiones ad S. Tribunal Inquisitionis spe-
ctantes, & verò miracula aut reuelationes in li-
bris vulgari omnino ibidem prohibitum inueni-
tur: quod autem voce vulgari nequeant, non
ita apparet, attento Decreti tenore: & est hoc
solerti obseruatione dignissimum, in quo non
videntur Scriptores ita exactè vt par erat, pro-
cessisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Quod ergo ex vi præfati Decreti, nul-<marginalia>Quod ad|S. Tribunal|spectat.</marginalia>
lo modo vulgari prædicta queant, praxis S. Tri-
bunalis videtur ostendere, quia Domini aut in
speciali prohibent, cùm aliquid occurrit, vt in
casu dicto, aut prædicata reprehendunt. Et præ-
tereà in ipso Decreto videtur habere fundamen-
tum, dum in eo sic dicitur: Vt autem præmissa di-
ligentiùs obseruentur: vniuersis & singulis tam Or-<marginalia>Decretum|citati verba.</marginalia>
dinarijs, quàm hæreticæ prauitatis Inquisitori-
bus, districtè præcipit vt in sua quisque di&#x0153;cesi vel
Prouincia sedulo peruigilet, ne sine approbationi-
bus prædictis imagines cum memoratis signis expo-
nantur, aut miracula, reuelationes, ac beneficia
prædicta publicentur, aliâve contra superiùs dispo-
sita fiant. Sic Pontifex. Vbi cùm absolutè pu-
blicationem prædictorum sedula diligentia im-
pediendam præcipiat, ad omnem tum scripto,
tum voce videtur Decretum extendendum. Vbi
enim lex non distinguit, neque nos distingue-
re debemus, & propositio indefinita æquiua-
let vniuersali, & sic alia de vulgaribus axioma-
tibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Sed verò cùm præfata dispositio ad præ-<marginalia>De illorum|publicatione|voce facta|non procedit.</marginalia>
cedentia referri debeat, non est in illa vis ea, quæ
primo se prodit aspectu. In præcedentibus enim
nihil de publicatione voce facta continetur, vt
est ex Sermonis processu manifestum. Notatur
abusus in eo quòd miracula & reuelationes, alia-
que beneficia à Deo per eorum interceßiones accep-<marginalia>Sed libris|editis.</marginalia>
ta in libris rerum ab ipsis gestarum enarrentur.
De voce nec verbum. Sequitur prohibitio: Ac
pariter imprimi de cetero inhibuit libros eorum-
dem hominum, qui Sanctitatis, vel Martyrij fa-
ma, vel opinione (vt præfertur) celebres, è vita<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0221.jpg/>
@@1@<SE221>206 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio II.
<duolan 2><-P>migrauerint, gesta, miracula vel reuelationes,
seu quæcumque beneficia tamquàm eorum inter-
cessionibus à Deo accepta continentes &c. Ecce
circa scriptos libros totam tendentem prohibitio-
nem. Cùm ergo & Ordinarios & Inquisitores
vrget; vt sedulò circa impediendam publicatio-
nem peruigilent, non de alio publicationis ge-
nere, quàm de præfato accipiendum, quod vl-
timis illis verbis comprehendit: Aliave contra
superiùs disposita: planè indicans ea, quæ nu-
per expresserat, non alia esse, quàm ea, quæ
cum prohibitione præmiserat, & à præfatis iu-
dicibus volebat ad omnimodam obseruantiam
sedulo peruigilio deduci. Estque id iuxta vul-
gares Iuris regulas à Doctoribus passim allega-
tas, scilicet quòd dispositio omnis inspicitur &
interpretatur prout verba diriguntur. Pro quo Bar-
bosa Tractatu de Axiomatibus Iuris. Axiomate 73.
num. 17. Item, verba quantumuis generalia debent<marginalia>Axiomata|Iuris circa|Dispensatio-|nis interpre-|tationem.</marginalia>
restringi ad rationem & caussam, propter quam fue-
runt prolata, & intelligenda sunt secundùm ea,
quæ præcedunt. Iuxta leges & auctores apud eum-
dem Axiom. 222. nu. 28. vbi & nu. 40. Quòd ver-
ba generalia restringuntur secundùm subiectam ma-
teriam. Ex dictione etiam superiùs, quæ eadem est
cum dictione suprà cùm adijcitur verbis Dicta,
aut Disposita, idem colligitur: Est enim relatiua
ad præcedentia cum omnibus suis qualitatibus, per
Textus & Doctores apud eumdem Tractatu de
Dictionibus, Dictione 395. Cùm ergo Alia supe-
riùs disposita dicuntur, illa ipsa, & non alia, aut
alio modo intelligenda veniunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Cùm ergo hæc ita se habeant, si quando<marginalia>Cur ab In-|quisitoribus|prædicta|possint prohi-|beri.</marginalia>
contingat à DD. Inquisitoribus miraculorum
aut reuelationum euulgationem prohiberi, non
videtur id ex vi præfati Decreti procedere, sed
quatenus attentis circumstantijs videtur ad vene-
rationem & cultum conciliandum tendere; sicut
actiones aliæ, de quibus dictum, & licet in Con-
cilio Tridentino circa miracula specialis etiam<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
extet prohibitio Sessione 25. de Reformat. in De-
creto de inuocatione &c. Sanctorum. Quod ibidem
traditur, ad Episcopos spectat, sicut & Reliquias
approbare. Vbi & notandum ibi non prohiberi
publicationem, sed admissionem, sic enim ibi:
Nulla etiam admittenda esse noua miracula, nec no-
uas Reliquias recipiendas, nisi eôdem recognoscente
& approbante Episcopo. Possunt ergo in Concione
narrari, quamuis admissa non sint, nullam maio-
rem eis auctoritatem tribuendo, quàm sit ea,
quæ humanæ fidei debeatur. Per quod conci-
liari potest locus iste Concilij cum alio eiusdem
Sessionis in Decreto de Purgatorio, vbi cùm de
Concionatoribus sit sermo, inter alia sic addi-
tur: Incerta item, vel quæ specie falsi laborant,
euulgari ac tractari non permittant. Scilicet Epis-
copi. Possunt enim miracula (& de reuelationi-
bus idem est iudicium) certa esse ea certitudine,
quæ ad eorum narrationem sufficiat, & ita specie
falsi non laborare. In quo Concionatorum con-
scientia & prudentia conuenitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Si dicas Concilium eodem modo loqui<marginalia>De Reliquijs|alia est ratio,|pro quibus|approbatio|Episcopi re-|quisita.</marginalia>
de miraculis ac Reliquijs, & ita ex eo videri
consequenter inferri, quòd sicut Reliquiæ ex-
poni nisi approbatæ nequeunt, ita neque mira-
cula. Id non vrget. Admitto enim illationem, &<-P>@@

<-P>ideò assero miracula non posse proponi vt certa
& ab omnibus necessariò recipienda, sicut in
Reliquijs seruare Concilij dispositione tene-
mus. Est prætereà inter illa notanda diuersitas,
quòd in Reliquijs, cùm minimè certæ morali
certitudine sunt, magnum est inconueniens in
earum expositione ad venerationem, quòd sci-
licet adoratio immerenti tribuatur: quod tamen
in miraculis non ita accidit, cùm iuxta verosi-
milia fundamenta populo in Concionibus pro-
ponuntur. Vnde Ecclesia, quæ in adoratione
Reliquiarum adeò cauta est, in Officijs Sancto-
rum aliqua solùm prout apud Ecclesiasticos
Scriptotes occurrunt, solet proponere, quæ in-<marginalia>Aliqua in-|certa in Offi-|cio sacro pro-|ponuntur.</marginalia>
certa aliquando sunt, vnde ea Scriptores ali-
qui non admittunt. Sic annorum numerum ab
orbe condito in Festo Natiuitatis Domini, Cru-
cem in ae&#x0308;re visam in prælio illo insigni, quod
in Hispania celebratur Titulo Triumph. S. Crucis,
de quo plures dubitant. Sicut de aliquorum A-
postolorum gestis in eorum Officijs enarratis.
Vnde & in libris de nouo editis miracula narrari
perspicimus, & reuelationes annuentibus Præ-
latis, dum ea in illis cautio ab Auctoribus ad-
hibetur, ea scilicet non vt inconcussæ auctori-
tatis, sed vt fidei humanæ fouenda suffragio, à
se pro fidelium pietate promouenda vulgari. Pro
quo Lezana Consulto 1. nu. 27. & 28. ex. P. Bal-<marginalia>Lezana.</marginalia>
dello.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> His ergo circa casum præfatum præliba-<marginalia>Quid non|permissum.</marginalia>
tis, videndum restat quid erga non Beatificatos
vlteriùs liceat: circa quod iam illorum modum
dicendi reiecimus, qui omnia licere affirmant,
quæ non sunt expressè prohibita, quæ ad lau-
reolas, radios, seu splendores, reducuntur. Cùm
enim, vt vidimus, in Decreto prohibitum appa-
reat quidquid cultum ac venerationem præ se
fert, aut indicat; aliquid profectò ampliùs debet
prædictis adijci, quandoquidem prædicta verba
neque superflua existimari debent, neque vt sy-
nonima interpretanda. Vbi quòd ad laureolas at-<marginalia>De laureoli$unclears|Vbi quid de|illis P.|Quintana|Dueñas.</marginalia>
tinet oportet priùs exponamus. Circa quod P.
Quintanad. suprà nu. 7. laureolas prohibitas esse
dicit, quæ ex splendoribus, aut luminis radijs ex
eorum capite emanentibus, aut circa eorum ca-
pita effulgentibus, efformantur. Illis enim lumen
inaccessibile, quo Beati fruuntur in gloria, & cor-
porum claritas, qua resurgendo fruentur, desig-
natur, vnde illæ solis iam canonicè declaratis,
sanctis, aut Beatis debent tribui ex Pontificia in-
stitutione. Addit num. 8. coronas alias ex diuer-
sarum arborum folijs confectas non prohiberi,
quia communes illæ victoribus sunt, vnde com-
muniter imagines cum illis permittuntur, vi-
dentibus Prælatis, & minimè repugnantibus.
Idem autem quod laureolis dictis significari dia-
demate ex lineis in formam arcus conformatis,
quo sæpissimè depinguntur, ipse & alij conte-
stantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Sed contra hoc esse videtur, sic ex-<marginalia>Commodior$unclear|explicutio.</marginalia>
plicatam laureolam, superfluè expressam, quan-
doquidem nihil aliud significat, quam ra-
dios & splendores ex capitibus emanantes. Ver-
ba autem in legibus debent aliquid operari, &
non esse superflua: proinde ita debent intelli-
gi, ne maneant sine effectu: vt multis Tex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0222.jpg/>
@@1@<SE222>Beatificatorum quæ propria insignia. 207
<duolan 2><-P>tibus & auctoribus exornat Barbosa Axiomate<marginalia>Lex debet|intelligi vt|non maneat|sine offectu.</marginalia>
222. citato num. 11. & cum Coronæ etiam ab
Angelis allatæ non videantur prohibitæ, quando-
quidem, vt dictum est, Prælatis non reluctanti-
bus sic vsus obtinuit, qui, & Romæ videtur ad-<marginalia>Coronæ per-|missæ ab|Angelis ad-|ductæ.</marginalia>
missus, aliud certè quærendum, ad quod se pro-
hibitio debeat extendi. Et certè nullum apparet
commodius, quàm id, quod diadema dicimus,
siue semicirculus sit in capite eminens, qui pi-
cturis aptior; siue integer, vt in statuis. In pictu-
ris enim non ex radijs aut splendoribus formari
solitus, & ei congruit Coronæ etymon iuxta
Grecam originem, est enim à Κορονις, seu Κορωνι
sic dicta, est autem Coronis summitas circuli, vt
exponit Carolus Paschalis Lib. 1. Cap. 1. Si autem<marginalia>Coronis|quid.</marginalia>
quæras cur circulus aut summitas, seu semicircu-
lus prohibiti sint, qui speciem coronæ non ita
præseferunt, cùm tamen coronæ permissæ sint:
Ratio discriminis ex Ecclesię dispositione redde&#x0303;-
da, quæ in vno voluit gloriam significari vt certò
iam obtentam, non in alio. Et dispositionis ratio
ea etiam esse potuit quòd modus diadematis dicti
numquàm est vsu receptus ad heroum excellen-
tiam designandam aut alias coronas promeren-
tium, vnde opportuit ab Ecclesia ornamentum
aliquod speciale pro sacris imaginibus decerni,
quo eorum, quos exprimunt, gloria signaretur.
Quod & in titulo videre licet, quo Ecclesia vti-
tur ad eorum beatitudinem indicandam, vocat
enim eos Sanctos, quod quidem non est apud
Ethnicos inuenire Latina vsos lingua, vt numina<marginalia>Nemen san-|cti apud|Ethnicos|inusitatum|circa sua|numina.</marginalia>
etiam honorarent sua. Diuos quidem vocarunt
Cæsares; quo titulo etiam Ecclesia vtitur, &
sanctis attribuitur: sed non ita vt iuxta antiqui-
tatis ritum Imperatoribus, ac Regibus, summis-
que alijs velit negari Principibus, vnde in eorum
elogijs illud solet esse principium D. O. M. scili-
cet Diuo, Optimo, Maximo, cùm scilicet opus ali-
quod eisdem dedicatur. Numquàm tamen Ec-
clesia compellationem sancti erga ipsos pate-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Quòd si erga Pontificem Summum ita<marginalia>Cur Summo|Pontifici|tribuatur.</marginalia>
fert antiqua consuetudo, dicitur enim Sanctus
Pater, & etiam sanctissimus: titulus quidem san-
ctitatis, non personæ vt talis, sed dignitatis est,
& commodè stare potest, eo quòd propter vices
Christi in terris eo possit compellari nomine,
quod est proprium Beatorum, & quia eminenti
quadam ratione, & cum maxima amplitudine id
continet, quod apud homines reddere potest Dei
seruos insignes maximè gloriosos, quandoqui-
dem canonizare potest, & sic titulum Sancti con-
ferre multis, quo gloriosior nullus. Sic & Eccle-
sia vocatur Sancta, quia in ea est cælestis pote-
stas, qua fieri sancti possint, per magisterium sci-
licet, & Sacramentorum administrationem. Ni-
hilominùs nomen sancti non est vsurpandum nisi
adiectiuè, vt scilicet adiunctum alteri significanti
dignitatem, quia aliàs sensus mutatur: vnde stare
posset quòd nomen Sanctißimi solitariè & anto-
nomasticè posset esse in vsu, non tamen ideò no-
men Sancti vllatenus admitti deberet: vt si Romæ
diceretur, sic iubet Sanctissimus, Sanctissimus æ-
grotat, Sanctissimus se contulit in Vaticanum, &
sic in alijs. Quia nomen tale ad designandum
Pontificem destinatum est, non ita aliud, nisi vt<-P>@@

<-P>alteri additum. Et in hoc nulla est alia quærenda<marginalia>Compellatio|Sancti$unclear|non se$unclear|maior$unclear|indi$unclear|ctitatem.</marginalia>
ratio. Neque Sanctissimi compellatio maiorem
gradum sanctitatis semper indicat, quam sit eius,
cui nomen est Sancti tantùm attributum, vt vi-
dere licet in Officio sacro: nam de D. Petro
Alexandrino loquens Ecclesia in lectione de eô-
dem sic habet: Petrus Episcopus Alexandriæ post
Theonam virum Sanctissimum, sanctitatis & doctri-
næ splendore non solùm illustrauit Ægyptum, sed toti
luxit Ecclesiæ Dei. Vbi quidem cùm maiorem
& sanctitatis & doctrinæ splendorem in D. Pe-
tro agnoscat & prædicet, illum Sanctissimi ti-
tulo non effert, quo Theonam extollendum iudi-
cauit,</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Inquirendum autem restat an præter dia-<marginalia>Quid insu-|per non li-|ceat licet in|speciali non|prohibitum.</marginalia>
dema, radios & splendores aliud sit, quod à Pon-
tifice prohibitum debeat reputari; nam reuera
ita eius verba indicant, vt superiùs dicebamus, ne
cogamur asserere fuisse illud superfluè addi-
tum de indicante & præseferente cultum & ve-
nerationem, quod apud auctores non occurrit
declaratum. Et quia hominum ingenia sunt va-
ria, atque ingeniosa pietas, quidquid sic fuerit
inuentum, vt cultum videatur & venerationem
excitare, debet censeri prohibitum, & de ijs lo-
quimur modò, quæ ad imagines spectant, quid
scilicet esse possit quod prædictis æquiualeat. In
quo quidem vix aliquid speciale designari potest
cùm tamen esse specialia multa queant, quibus
aliquos gloriam esse consecutos, ac proptereà
cultu esse dignos peculiari designatur. Vt si in
aliquo effigientur similes Sanctis quibusdam, in
quo illi singulares, præsertim in morte, extite-
runt. Et ad hoc referendum quod habetur in ci-
tato Tridentini Concilij Decreto, de cultu San-
ctorum verbis illis: Statuit sancta Synodus nemini<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
licere vllo in loco, vel Ecclesia etiam quomodolibet
exempta vllam insolitam ponere, vel ponendam cu-<marginalia>Insolitæ|imagines vt|prohibitæ.</marginalia>
rare imaginem, nisi ab Episcopo approbata fuerit,
Ideo namque insolita esse potest, quia alicuius
saltim non Beatificati, eo habitu, vt cultus ei in
debitus intendi videatur. Et vt intentio in saluo
sit, si res ipsa id præsefert, facto potiùs, quàm ver-
bis standum; quia voluntas magis facto, quàm
verbo declaratur, vt ex multis probat Barbosa
Axiomate 93. nu. 11. & vbi damnum aut pericu-
lum in facto est, verbalis non attenditur excu-
satio.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Et prædicta quidem supponunt sententiam<marginalia>Radies &|diadema li-|cere malè à|quibusdam|assertum.</marginalia>
Molfesij Cons. 45. num. 31. cuius ipse meminit in
Promptuario iuris Tract. 11. nu. 52. & 53, non esse
admittendam, vt ad praxim reducatur, dicentis
alicuius non Beatificati imaginem posse cum ra-
dijs & diademate depingi, quam & esse aliorum
recentiorum affirmat Diana Parte 3. Tract. 5. Re-
solut. 9. Et eam improbat cum nonnullis, quos ci-
tat; non tamen asserit improbabilem post Decre-
tum Vrbani scribens, ante quod Molfesius scrip-
serat, asserens nihilominùs esse Recentiores, qui
eam sequantur. Et quidem vt deinceps ita effi-
gientur nullo modo probandum est: quòd verò
in iam effigiatis aliquid huiusmodi tolerari possit,
dum ij, quibus Decreti Vrbani executio, com-
mittitur, non contradicunt, erunt, qui fortè exi-
stiment; cùm præsertim imago talis sine aliquo
non potest scandalo in prædictis alterari, & per-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0223.jpg/>
@@1@<SE223>208 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio II.
<duolan 2><-P>sonam exhibet notæ ac celebris sanctitatis. Quo
euentu vt securè procedatur, & scandalum vite-
tur, loco radiorum aut diadematis potest corona
florea, aut aliàs decora substitui: sic enim popu-
lus nihil de sanctitatis conceptu detrahet, & iuxta
probatiorem vsum res hæc momenti tanti transi-
getur.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Venio ad alia, de quibus Pontifex in eo-<marginalia>Decretum|Vrbani|VIII. alia|prohibentis.</marginalia>
dem Decreto ibi: & ad illorum sepulchra tabellæ,
imagines, & res aliæ ad beneficia accepta tectifican-
da, & lampades & alia lumina apponuntur. Hæc
statim prohibet post laureolas, radios, & splendo-
res, & addit clausulam inculcatam: & quodcum-
que aliud venerationem & cultum præseferens & in-
dicans. Vnde sicut circa imagines quid illud esse
possit diximus, ita & circa alia similiter est expli-
catio subijcienda. Et inferius quidem videtur id,
quod non ita expresserat, dictum Decretum pro-
tulisse, dum in eo sic dicitur: Ad horum hominum
sepulchra vetuit etiam (Pontifex) ac inhibuit ta-
bellas, atque imagines ex cera, aut argento, aut ex
alia quacumque materia, tam pictas, quàm fictas,
atque exculptas appendi seu affigi, & lampades, seu
alia quæcumque lumina accendi &c. Sed quia prior
illa clausula amplissima est, quæ ex vi illius sunt
prohibita non debent ad enumerata restringi:
vnde quidquid vllo modo, argumento ex simili-
tudine sumpto, cultum & venerationem indica-
re repertum fuerit, debet penitus prohibitum re-
putari. Alia ergo quæcumque lumina vltra lam-
pades expressas, sicut ex candelis, accensis faci-
bus, odoratis flammis, elychnijs post vitreas am-
pullas aquis diuersicoloribus plenas locatis, ad<marginalia>Contra|Molfesium|cereos &|vota admit-|tentem.</marginalia>
splendorem cumulandum, & sic alia. Et Molfe-
sius quidem num. præced. adductus posse cereos
ad sepulchra nondum Beatificatorum accendi,
vtroque loco contendit, sicut & vota etiam no-
mine communitatis deferri. Contra illum tamen
& alios similiter sentientes videtur dictum De-<marginalia>Consuetudi-|nem qui|admittant.</marginalia>
cretum prodijsse. Quamuis seruandam in hoc
consuetudinem di&#x0153;cesis dicat Trullech Lib. 2.
Cap. 9. Dub. 6. nu. 7. ex quo Bassæus Tomo 2. verbo
Reliquiæ sanctorum n. 10.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Et quod ad votum attinet, vt hoc loco à<marginalia>Quid votum|in præsenti.</marginalia>
Scriptoribus sumitur, donarium significat ac-
cepti beneficij monumentum futurum, ad sepul-
chrum eius, vel locum alium eiusdem venera-
tioni dicatum, cuius creditur meritis obuenisse.
potest & in magis vsitata significatione vsurpari
pro facta Deo promissione, & quæri an tale ali-
quid possit erga non Beatos exerceri. In quo de
priuata cuiusque promissione loquendo non vi-
detur posse negari, iuxta receptissimam senten-
tiam de cultu priuato licito, vbi scandali abest<marginalia>Licet priua-|tus cultus,|& qualis.|Lezana.</marginalia>
periculum. Potest ergo quis in honorem talis
vouere Deo ieiunium, eleemosynam, p&#x0153;niten-
tiam, & alia pietatis opera, de quibus Lezana
citato loco ex Tomo 2. verb. Cultus sanctorum nu. 6.
vbi ait quòd possumus in eorum natalibus læta-
ri, ab operibus seruilibus abstinere, Deo vacare,
ieiunare, &c. quæ cùm honesta sint, etiam pos-
sunt voto firmari, & ita sic addit ille concludens
posse votum in eorum cultum offerri. Sed diffi-
cultas est an fieri à Communitate possit, à Reli-
giosis videlicet vnius Conuentus aut Collegij,
vel à sæculari etiam Congregatione. Et videtur<-P>@@

<-P>quidem similiter dicendum eum eadem limita-
tione, quia non inuenitur prohibitum, neque
in particulari, neque generalibus clausulis: præ-
sertim si cùm votum fit, protestatio similis ad-
datur ei, quam iubet Pontifex in historijs talium
adhiberi. Et quidem ea, quæ propria Beatifica-
tis sunt, de quibus dictum, nequeunt priuatim
vsurpari, vt apud citatos est obuium: vnde ima-
gines cum radijs, aut laureolis haberi nequeunt,
neque lumina in eorum honorem accendi. Si
ergo publicum votum non licet, neque priua-
tum licebit. Cùm autem liceat, argumento est<marginalia>Sicut & pu-|blicus sine|prohibitis.</marginalia>
etiam publicum esse licitum, vbi periculum
præfatum non timetur. Quod tunc præsertim
poterit locum habere, cum votum emissum fue-
rit, quo aliquid faciendum promittatur, si Deus
intercessione talis sui serui beneficium digne-
tur speciale concedere, quod & sit eius meritis
impetratum. Tunc enim scandalum esse nul-
lum poterit, sed qui id rescierint, gratias Deo
agent, & serui Dei merita, quæ ipse nota fie-
ri huiusmodi munificentia intendit, recognos-
cent.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Illud autem videtur non ita conforme<marginalia>Ieiunio ex|statuto non|conforme|Decreto.</marginalia>
Decreto, si lege aliqua aut statuto ieiunium in-
diceretur ex voto, aut aliter obseruando. Ieiu-
nia enim talia non solent in Ecclesia nisi pro san-
ctis Canonico ritu declaratis indici, vti pecu-
liaris ritus festiuitati eorumdem adnexus. Quod
si aliquando in Religionibus tale quidquam ac-
cidit, vt in Societate nostra, in qua ieiunium
in peruigilio D. Parentis Ignatii nondum fa-<marginalia>Circa D.|Ignativm quid factum.</marginalia>
stis Sanctorum adscripti à Congregatione Ge-
nerali 7. iniunctum est, erat tamen gloria Bea-
ti conspicuus: & non defuere qui circa factum
dubitarint; sed immeritò, in id enim viri do-
ctissimi consenserunt. Et quia Diui Parentis
mentio incidit, meminisse iuuat voti à pluribus
nauigantibus dira tempestate iactatis in naui ex
Mexicano sinu in portum Nouæ Carthaginis
contendenti, in qua Illustrissimis D. D. Bartho-
lomæus Lobo Guerrero Noui regni Granaten-
sis Archiepiscopus vehebatur, Limanus posteà,<marginalia>Votum ob|miraculum.</marginalia>
qui cum alijs duobus è Societate Patribus horta-
toribus votum in honorem Diui Parentis emi-
sit, Deo promittens se in eius Festo iam aluo
Sanctorum inserti, qui nec Beatus tunc tempo-
ris, Missam Pontificio ritu dicturum, & voti
compotes facti omnes, dum Dominus serui sui
fidelissimi precibus exoratus imperauit ventis &
mari, & facta est tranquillitas magna. Matth. 8.
Rem elegantissimus & grauissimus vitæ Scrip-
tor suis omnibus cum circumstantijs Lectori ob-
uius exhibebit. Et hæc occasione casus, de quo
dictum, disseruisse sufficiat, ne ad communia
plus iusto digrediamur, quamuis eo tendere di-
gressiones curem, vt non communia, sed pecu-
liaria subministrem. Ad quid enim scribimus,
qui vltra communia, & in multis repetita volu-
minibus, nihil sumus de thesauris nostris nisi ve-
tera prolaturi? Sit ergo</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0224.jpg/>
@@1@<SE224>Officia iudicialia an vendi queant. 209
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An officia pro administratione iustitiæ
instituta vendi possint. Vbi quid
pro Indijs speciale.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>32.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc in Thesauro Tomo 1.
Tit. 1. num. 161. & seqq. & Tit. 3.
num. 46. & seqq. & Tit. 5. num. 167.
& seqq. nec leuiter vt reor; sed hoc loco ad-
dendum aliquid, quod vtilis esse operæ pre-
tium possit, occasione eorum, quæ in Auctori-
bus postmodùm in lucem editis occurrerunt, ex
quibus Dom. Arauxo in Decisionibus moralibus
Disput. 8. sect. vnica ea. quæ sequuntur, zelo sem-
per exæstuans, asserendo proponit. Primò talia<marginalia>Dom.|Arauxo|vendi posse|negat atten|tis iis, quæ|regulariter|accidunt.</marginalia>
Officia natura sua esse vendibilia à supremis Prin-
cipibus, si idoneis, & pretio iusto tribuantur. Ve-
nale enim est quodcumque est pretio æstimabile,
& talia sunt officia huiusmodi, quæ & honorifi-
ca, & multas possunt vtilitates emptoribus con-
ciliare. Secundò ex iure Canonico & Ciuili vendi
non posse l, vnica C. ad legem Iuliam de ambitu, &
in Authentico de mandatis Principum §. Illud tamen
& l. 2. C. de Muriligulis. Et in Authent. vt iudices sine
quoquo suffragio fiant, & in Hispania Lib. 1. Ordi-
namenti. Tit. 5, l. 1. Cap. Sancimus 1. q. 7. & in sta-
tuto speciali Pij V. an. 1571. Vbi addi potest eo
anno mortuum magnum illum Pontificem, & ita
statutum dictum veluti testamento reliquisse, in
quo vltimam declarauit voluntatem. Addit ta-
men prædictas leges iam vsu contrario abolitas,
& quasi mortuas. Tertiò, licet venditio speculatiuè
loquendo licita sit, non tamen expedire; & ita
esse licitam speculatiuè, non practicè, iuxta re-
ceptam illam distinctionem, quam exemplo il-
lius sententiæ declarat, iuxta quam Baptismus
verbis illis administratus, Ego te baptizo in nomine
Genitoris, & Geniti, & Procedentis ab vtroque, pro-
babiliter est validus, & à Caietano defenditur, id
tamen solùm speculatiuè, quia ad praxim trahi
licitè nequit. Cùm enim vt licita sit venditio
opus sit idoneum esse, qui emerit, & pretium esse
moderatum: hoc in praxi obseruari regulariter
nequit, licet in raro aliquo euentu possit acci-
dere, quod non tollit quin sit dicendum mo-
raliter impossibile. Quartò factam turpiter ven-<marginalia>Sed factum|tenere.</marginalia>
ditionem futuram validam, ita vt emptor officij
illud iustè exercendo non peccet, nec teneatur
illud dimittere, neque prouentus illius restituere,
donec per superiorem, aut iudicis sententiam
priuetur, exemplo Beneficiarij incurrentis irre-
gularitatem, aut committentis crimen læsæ hu-
manæ aut diuinæ Maiestatis, iuxta valde recep-
tam Nauarri, aliorumque sententiam. Sic ille
concludit, à lamentabili regnorum ac prouin-
ciarum damno ex venditione officiorum auspi-
catus.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Sed certè non videtur illa adeò moraliter<marginalia>Contrarium|ex ipsius|doctrina|statuitur.</marginalia>
impossibilis, vt reduci sæpiùs ad praxim nequeat,
iuxta eumdem doctum Magistrum. Nam vt vi-
dimus Parte 1. n. 440. vnum ex medijs ab eodem
adhibitis ad grauamina gabellarum amouenda,
venditio officiorum est, cum duabus illis condi-
tionibus idonei emptoris, & pretij moderati. Si<-P>@@

<-P>autem esset moraliter impossibile duas illas con-
ditiones concurrere, tale medium aut remedium
ineptum deberet meritò reputari. Vt ergo inep-
tum non sit, aliter videtur de impossibilitate sen-<marginalia>Practici &|speculatiui|distinctio|non adap-|tatur insti-|tuto.</marginalia>
tiendum. Quod autem de distinctione practici
& speculatiui in opinionibus inducitur, satis du-
bium negotium est, & exemplum minùs com-
modum, cùm receptissima sententia sit opinio-
nem speculatiuè probabilem non posse ad praxim
adduci, quando ex illius vsu dubius valor reddi-
tur Sacramenti; quod & ij fatentur, qui distin-
ctionem illam negant: vnde & addunt tunc etiam
sententiam esse speculatiuè respondentem practi-
cæ, quia abstrahendo hic & nunc ab operatione,
verissimum est non posse quempiam vti opinione
probabili in materia Sacramentorum. Aliud ergo
exemplum adduci debuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Illud autem pro Indijs maximè facit, in<marginalia>In Indijs|magis im-|probanda|venditio ob|Indorum|vexationes.</marginalia>
quibus difficiliùs est conditiones ad honestandam
venditionem dictam inueniri. Non enim qui ex
Hispania ad eadem assumuntur emere illa solent,
cùm nullus sit pecunia valens in illius fortunatis
regionibus, qui ad Indiarum thesauros adspiret,
relicturus certa, & traiectione marium, ac nouo-
rum experientia climatum, geminatis periculis
incerta quæsiturus. Danda ergo nundinatoribus
incognitis, & ita de idoneitate suspectis. Vbi &
quo pretium auctius, maius & damnum, ob fu-
turas multorum, ac Indorum maximè, vexatio-
nes: quæ quidem frequentes, etiam cùm vena-
litas non intercessit; quid ergo stimulante illa, &
dato pretio, exactore crudeli? Cui aliud, & satis
quidem exploratum accedit, traditumque à D.
Thoma Opusculo 21. in quo Ducissæ Brauantiæ
respondet circa ea, quæ illa fuerat in casu huius-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
modi percontata, & ita scribit: Sequitur igitur
quòd vt plurimùm illi officia in terra vestra susci-
piant, qui sunt peiores, ambitiosi, & pecuniæ ama-
tores: quos etiam probabile est subditos vestros oppri-
mere, & vestro etiam commodo non sic fideliter pro-
curare. Sic S. Doctor. Scio Reges nostros, & eo-
rum Indicum Consilium circa vitandas Indorum
vexationes curam solertissimam adhibere: sed vt
minùs moueat (quod absit, & abesse constat) illa
profectò debet eos cura sat pungere, Regij fisci
caussam incuriosè agi, & eos Regis commoda non
sic fideliter procurare. Vnde lucrosa non euadit
prædicta venditio, quandoquidem plus est, quod
Regius amittit fiscus, quàm sit illud, quod pro
tali est acceptum officio. Et quidem Indiarum
opulentia Indi sunt: magna enim auri & argenti
copia, quibus illas Deus locupletauit, habenda
nihilò, deficientibus Indis: & defecturi sanè ini-
quis gubernatorum talium vexationibus degra-
uati. Hinc ego venditionem talem eliminandam<marginalia>Et penitus|eliminanda.</marginalia>
penitus in Thesauro censui, & eam Proregibus
minimè licitam ostendi, quod & citatus Magi-
ster vt certum statuit, dum solis supremis Prin-
cipibus eam, quam speculatiuè tantummodò ta-
lem existimat, licitam esse concedit. Et mirum
profectò est velle Dominos istos (sed non om-
nes) sibi practicè licitum, quod solùm speculatiuè
supremis docti adeò Magistri iudicium licere
pronuntiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Iam quod de turpi addit venditione diffi-<marginalia>Asserta ci-|tati Scripto-|ris non sibi</marginalia>
cultatem aliquam videtur continere: cùm enim
præmittat honestari venditionem, si pretio iusto,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0225.jpg/>
@@1@<SE225>210 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio IV.
<duolan 2><-P>seu moderato, & personis idoneis à supremo<marginalia>cohærentia,|& quid cir|ca restitu-|tionem.</marginalia>
Principe fiat, vel de illius licentia expressa, aut
interpretatiua, additque statim sic: Facta tamen
aliter eorum venditio, erit quidem turpiter facta, va-
lebit tamen. Talis quidem assertio ad omnia vide-
tur præcedentia referri. Valebit ergo etsi fiat
pretio immoderato. Et hoc quantum ad id, quod
de restitutione dicitur, conferre poterit, quando
si restitutio aliqua fieri debet, ementi potiùs quàm
vendenti facienda videatur. Valebit etiam si fiat
non idoneo. Cum quo in primis non videtur
quomodo possit componi quod sequitur: Ita vt
emptor officij illud iustè exercendo non peccet. Quo-
modò enim non peccet, aut iustè exerceat inep-
tus? Deinde Ineptus ad officium, illi renuntiare<marginalia>Ineptus illi|renuntiare|debet.</marginalia>
tenetur, quia titulum non habet ad illius reten-
tionem, neque actu, neque in radice collationis,
neque in potestate eius, qui impedimentum
possit auferre. Quod secus accidit quando quis
iure possidens, ob culpam priuandus venit, cuius
priuationis ipse, cùm p&#x0153;na sit, non debet esse
executor, quod quidem esset satis durum. In hoc
autem, de quo agimus, obligatio renuntiandi
officio non est p&#x0153;na, sed aliquid ad modum ac-
ceptionis iure naturali consecutum. Vt si ineptus
coniugio contraxit, non vip&#x0153;næ, sed naturalis
vinculi, debet coniugio renuntiare. Et ita benè
obseruat P. Lessius Lib. 2. Cap. 29. n. 66. §. Tertiò,<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
Eadem, quòd quando est impedimentum iuris
naturalis vel diuini, nihil fit, quia potestas huma-
na eum defectum supplere nequit. Defectus au-
tem, de quo loquimur, talis est, vnde sic vendens
aut emens nihil facit: & sicut vendens tenetur
contractum rescindere, vt ait idem Pater, Cap.<marginalia>Quid si non|admittatur|renuntiatio.</marginalia>
32. n. 30. ita & emptor. Quòd si non admittatur
renuntiatio, faciat quod potuerit, donec oppor-
tunitas renuntiationis adueniat. Et quidem cùm
officij nequeat obligationibus satisfacere, nequit
integrum stipendium leuare, quod esse debet la-
bori conforme. In quo quidem si certioratus
Princeps de rei statu conniueat, cessare circa hoc
scrupulus poterit, si ex suo ille stipendium ærario
tribuat: si autem tribuat Respublica, eidem est
restitutio facienda, sicut & damnorum, quæ fue-
rint ex absurdo gubernationis modo subsecuta.
Ecce quali se labyrintho tales implicent, nullius
Dædali ductu ad viam rectam reducendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Prætereà, venditio vti valida toleratur,<marginalia>Venditto fa-|cta à non|supremo|Principe est|inualida.</marginalia>
etiam si non fiat à supremo Principe, aut de illius
licentia (nam & hoc præmissum, & supra illud
cadit clausula prædicta) At hoc dici nequit, quia
titulus omnis etiam coloratus deest, vt deesse est
certum quando servus rem domini vendit, &
quoad hoc manifestè apparet non posse exempla
illa de irregulari & criminoso erga vtramque
Maiestatem adduci. Neque Nauarrus adductus,
cùm p&#x0153;nales dicit esse leges venditionem prohi-
bentes, & ita non obligare nisi post sententiam
asserit, cum ea amplitudine est locutus, vt ad
prædicta possit extendi; sed quatenus non ob-
stantibus legibus potest fieri translatio dominij.
Et hoc quidem si verum esset Doctorem hunc
tale aliquid in casu præsenti affirmare, cùm tamen
reuera nihil tale in eo sit inuenire. Nam in Ma-<marginalia>Nauarrus|falso in|contrarium|adductus.</marginalia>
nuali. Cap. 21. n. 7. in quo citatur, nec verbum ha-
bet. In Capite autem 25. n. 7. Vbi quæstionem
de venditione dirimit, illam approbat, nullo circa<-P>@@

<-P>præfata de p&#x0153;nali lege verbo subiuncto. Sed de-
siderium proponens suum, vt pretia pro officijs
exhibenda taxarentur, quia aliquando ita immo-
derata sunt, vt ementes grauia inde damna pa-
tiantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> His præiactis transit citatus Scriptor diffi-<marginalia>Consuetudi-|nem dandi|officia cum|pensione ali-|qua, aut in|dotem filiæ|ministri|damnat ci-|tatus Scrip-|tor, vbi &|de media|Annata.</marginalia>
cultates aliquas discussurus, & quærit quid sen-
tiendum de consuetudine conferendi officia cum
onere soluendi annuam vel menstruam pensio-
nem, aut soluendi semel tantùm, & pro vna vice,
dimidiam partem emolumentorum, siue stipen-
dij à Rege vel Republica consignati. Quid etiam
de alia consuetudine introducta, & à Nauarro
notata, conferendi hæc officia in dotem filiæ mi-
nistri. Et ait in fauorem horum facere ipsam con-
suetudinem introductam, continuatam, & à ne-
mine reprobatam: nec non quòd per hunc mo-
dum officia non venduntur, sed conferuntur viris
doctis & idoneis, & cum onere moderato. Con-
tra illam tamen esse ait, quod de æquiualentibus
eadem est ratio: vendere autem officia, & illa
conferre cum onere soluendi certam pensionem,
aut dimidiam partem prouentus, aut etiam loco
dotis, æquiualentia sunt. Estque quæstio de solo
nomine appellare id, quod pro ipsis offertur, pre-
tium, vel dotem, vel pensionem, vel dimidiam
Annatam. Vnde rarò honestari potest huiusmodi
forma conferendi officia talia, & numquàm nisi
duabus illis conditionibus seruatis: quandoqui-
dem eadem mala sequuntur ex hoc, ac ex eorum
venditione. Est etiam novum genus tributi vltra
id, quod à Republica ad Principum est patrimo-
nium constitutum: quod nisi noua interueniente
necessitate nequit imponi, & tunc debet in com-
munes vsus expendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Verùm laudandus licet veniat huius Au-<marginalia>Eius funda-|menta non|vrgent.</marginalia>
ctoris zelus, vt aliàs dixi, eius rationes ad impro-
bandam vt illicitam dictam consuetudinem, ni-
hil prorsus vrgent. Non enim esse venditionem
ex eo constat, quòd sicut in officijs sæcularibus
dictis pensio illa adijcitur, sic in Beneficijs Eccle-
siasticis Indiarum, & fortè etiam alibi, ea quæ
Mensata dicitur, ex Pontificia concessione per-
soluitur. Et tamen nequit dici ibi venditionem
interuenire, quia esset contractus Simoniacus.
Item, quando in Beneficiorum collatione pensio
apponitur, concessione legitima, venditio non
est: ergo neque dicendum est eam dari quando
à Rege in officiorum collatione disponitur. Et
certè cùm officium pro dote confertur beneme-
riti ministri filiæ, nulla ibi venditionis vmbra di-
spicitur, sed donatio remuneratoria, non iustitiæ
titulo, sed gratitudinis. Ex quo etiam colligitur
non esse tributum, quia illud tunc habet rationem
talis, quando ex rebus proprijs taxata exigitur
portio: hîc autem nihil tale euenit, sed Rex ea
conferens, quæ propria sunt, aliquid inde repos-
cit à volente officium consequi, cùm ad id non
teneatur. Neque circa hoc inuita debet esse Re-
spublica, quæ in suo corpore non grauatur, sed id
potiùs habet leuaminis, vt quod ab omnibus erat
fortè exigendum, à paucis comparatione multi-
tudinis exigatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Et aliqua semper ad dispositiones tales<marginalia>Aliqua pro|talibus sem-|per necessi-|tas.</marginalia>
compellit necessitas, etiam cùm bellorum turba-
menta silescunt, quia rerum pretia maiora sunt,
quàm ijs temporibus fuerint, quibus Regum su-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0226.jpg/>
@@1@<SE226>Officia Iudicialia conuendi queant. 211
<duolan 2><-P>stentationi competens est pecuniæ summa à Re-
publica constituta, vt non addam, quod in nostris
est Scriptoribus inuenire, Reges scilicet nostros
non electione populi tales esse, sed iure conqui-
stæ, & sic daturos leges, non accepturos: quamuis
illi pro sua erga vassallos fideles Regijs digna pe-
ctoribus affectione, in multis eorum fuerint vo-
luntati, initis pactionibus, obsecuti. Quidquid
autem Reges emolumenti ex officiorum vendi-
tione reportant, in bonum publicum cedere ob-
seruat Dominicus Sotus Lib. 3. de Iustitia. Quæst.
6. Arti. 4. circa finem Conclus. 2. quod non placet
citato Scriptori, quia non reputaretur cedere in
bonum commune, nisi ipsi ad tale bonum appli-
carent, vt ad pontium, & murorum reparatio-
nem. Sed hoc non vrget contra doctum illum
Magistrum, quia licet non applicaretur ad visibi-
les respectu omnium illos effectus, non omnes,
pro quibus Regia emolumenta curantur, debent
populo esse palpabiles, cùm sibi persuasum ha-
bere debeat Reges suos esse iustos, pios, vassallo-
rum amatores, & contrarium circa hoc ferre iu-
dicium, non potest sine graui conscientiæ noxa,
consistere.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Censet etiam cum Soto, Bañez, & P. Azo-
rio, quos citat, non posse eum, qui officium à
Rege aut emit, aut recipit iure cum hereditario,
illud vendere: circa quod non est hærendum,
quia inoffenso est resolutio, de qua & nos in
Thesauro. Addit non posse conferri officium cum
onere mutuandi, quia est cooperari contractui
vsurario ex parte accipientis, qui aliquid accipit
vltra sortem ratione mutui. Propter quam ratio-
nem id negat d. Thomas citato Opusculo parte 2.<marginalia>S. Thom.</marginalia>
quæsiti. 5. Sed hoc procedit remanente mutuo in
ratione mutui sine aliqua circumstantia, & posset
negotium sine scrupulo peragi. Primò, si lucra-<marginalia>Cum onere|mutui vt|possit con-|ferri.</marginalia>
turus cum pecunia, quam mutuam dat, lucrum
cessans remittat, quod officio accepto compensa-
tur. Secundò, si mutuum non in pactum ad iusti-
tiam spectans reducatur. Sed daturum se pro-
mittat ex debito gratitudinis, vel vt Regi indi-
gentiam tunc patienti subueniat, neque Rex ad
aliud velit obligare, de vassalli fidelitate certiora-
tus. Tertiò, si certus quis de difficultate, qua Re-
ges solent mutuò accepta persoluere, id agere
nolit, nisi quasi pro pignore accepto officio, vt si
non solui contingat, iustam habeat compensatio-
nem. Si dicas sequi ex hoc solutione facta debere
officium reddi, quia pignus est facta solutione
reddendum. Responderi potest ideò non esse in
rigore pignus, sed quantùm ad securitatem. Quod
si & lucrosum accipienti, id ex natura sua habet,
vt fructifera pignora, & in super quidquid supra
securitatem habet, ex Regis gratia tribuitur no-
lentis cùm vassallo ad æquales iustitiæ lineas de-
certare.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Deinde affirmat Dominos recognoscen-<marginalia>De Dynastis|recognoscen-|tibus Supe-|riorem quid|sentiat idem.</marginalia>
tes superiorem habentes facultatem alienandi &
vendendi officia, posse licitè ab eorum possesso-
ribus ex rationabili caussa pensionem aliquam ex-
torquere fructibus eorum proportionatam. Quod
intelligit de officijs inferioris classis, vt Baliui, seu
oppidorum Præfecti, qui Tenientes dicuntur,
Tabellionis, & similibus: nam officia maioris
classis, vt Magistratus, Consiliarij, Prætoratus,
numquàm licet Principi locare, ac pensione affi-<-P>@@

<-P>cere, nisi quando, & cum eisdem conditionibus,
cum quibus illa vendere liceret. Quod probat
Primò, quia certum est Prætorem & Magistratum
cum ministris inferioribus in huiusmodi officijs à
se subrogatis aliquam quantitatem sibi soluendam
in pactum posse deducere, & illam licitè recipe-
re, eo quòd isti ad illum vt inferiores ministri
executores comparantur. Sed etiam Domini sub-
iecti habentes facultatem alienandi & vendendi
hæc officia vt vicarij & ministri Regis, eius com-
missioni & potestati subrogantur, & ipsius priui-
legio vtuntur: ergo eâdem ratione poterunt su-
per illis aliquam pensionem imponere, siue vna
tantùm vice, siue menstruam, siue annuam. Hanc<marginalia>Discrimen|inter illos|& Prætores|circa emolu-|menta, vt|respuat.</marginalia>
consequentiam cùm neget Bañez, quia Præto-
rum & Dominorum magna differentia est; cùm
sint illi executores, & ita partem sibi exigere ab
ijs possunt, quibus aliquid committunt, quod ta-
men non habent Domini, qui dici nequeunt exe-
cutores, neque ministri officij executionem com-
mittentes, sed verum tribuentes titulum. Instat:
nam licet Commissarij, ministri, aut executores
non sint officia possidentes respectu Dominorum,
benè tamen vt subditi eorum procedunt ab eis
dependentes in fieri, & tituli collatione: ac pro-
inde non est cur pro illa, aut pro conseruatione in
officio, quæ est pretio æstimabilis, aliquid emo-
lumenti non possint extorquere. Secundò pro-
bat, quia cùm possint vendere, quod est maius,
possunt & minùs, scilicet imponere pensionem.
Tertiò, quia sic habet immemorialis consuetudo,
& Domini solent emolumentum dictum loco
alicui pio applicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> In quo quidem dicendi modo quantùm<marginalia>Sed non recti|inferre osten-|ditur, neque|consequenter|ad propriam|doctrinam.</marginalia>
ad rem ipsam attinet, & quatenus ex Prætorum
facultate arguitur, non ita certa esse illatio potest,
vt videtur iudicari. Nam Prætores cum Tabel-
lionibus nequeunt pacisci pro parte emolumen-
torum, quia ab eisdem non subrogantur, nec sunt
eorum commissarij in ordine ad executionem, &
ita ab illis accipere quidquàm nequeunt. Deinde,
Consequentia illa, Possunt pensionem imponere,
quia possunt vendere, quod est plus, iuxta cita-
tum Scriptorem non valet, vt vidimus. n. 37. qui
pensionem mediæ Annatæ censet illicitam, cùm
tamen minùs sit, quàm officij venditio. Prætereà,
Immemorialis consuetudo vim non habet, nisi sit
rationabilis, iuxta Cap. 1. de Constitut. in. 6. & in
hoc genere aliquæ sunt minimè tolerandæ, quas
radix omnium malorum cupiditas introduxit.
Vnde ex consuetudine argui nequit, nisi quate-
nus illa est à viris doctis & probis approbata, per
quod auctoritatem ab extrinseco habet, & ita po-
tuit hoc loco argui, si consuetudo se sola vt fun-
damentum assertionis à rationibus seiunctum de-
buit vsurpari. Et quidem cum ita res habeat, &<marginalia>Scrupuli|circa dicta|inutiliter &|periculosè|excitantur.</marginalia>
scrupulos circa talia excitando, nullus sic fructus
eliciendus, sed potiùs scandalis occasiones mi-
nistrandæ, quia scilicet ita operari soliti à consue-
tudine non desistent, etiamsi eisdem scrupulus
illiciti contractus inijciatur; commodissimum
est ratione quavis ad illius iustificationem iuven-
ta, conscientias in sua pacifica possessione relin-
quere, quod & præstabit in similibus obseruari.
Vbi autem consuetudo non fuerit circa prædicta,
distinctione loquendum: nam præfatus Scriptor
licitam pensionem putat quando Dynastis à Rege<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0227.jpg/>
@@1@<SE227>212 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio III.
<duolan 2><-P>conceditur vt possint officia alienare, aut vende-<marginalia>Cui vendi-|tio licet,|etiam licet|& pensio,|non ita cui|alienatio.</marginalia>
re; in quo tamen diuersa ratio est, quia venditio
inuoluit id, quod minus est, scilicet pensionem;
vnde licet consuetudo non sit vt illa imponatur,
potest pro libitu Domini, cui venditionis est facul-
tas, imponi. At verò alienatio non importat pen-
sionem, nisi fuerit ad illam etiam concessa pote-
stas, quæ optimè stare sine pensione potest; neque
proptereà inutilis est censenda concessio, quia re
vera ad auctoritatem officia conferentis spectat,
qui & potest in sibi deuinctos transferre, & mul-
tos sic etiam sibi officiosos reddere: sicut in Pa-
tronatu accidit, ratione cuius nequit commodum<marginalia>Sicut in Pa-|tronatu.</marginalia>
aliquod temporale haberi sine simoniæ labe: &
tamen magni semper factum est posse ad Benefi-
cia præsentare. Et vbi nihil etiam iuris spiritualis
interuenit, patronatus piorum operum etiam in
æstimatione habetur: est enim facultas ad bene-
faciendum, in quo homines Deo redduntur simi-
les, & Christi oraculo Beatius est magis dare, quàm<marginalia>Act. 20.</marginalia>
accipere. Quia ergo ex concessione alienandi non
sequitur dari pariter facultatem exigendi pensio-
nem, vbi ex consuetudine introducta non est,
obuiandum ipsi. Posset autem introducta tolera-
ri, sciente id Principe, quia sic eius voluntas pos-<marginalia>Consuetudo|vt queat|tolerari.</marginalia>
set interpretari, vt ad alienationem cum effectu
prædicto extenderetur, vt reuera potest extendi,
cùm minùs sit quàm venditionis ius ab eodem at-
tribui non repugnans.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Officia Rectorum Ciuitatis posse à Rege<marginalia>Officia Re-|ctorum ciui-|tatis vendi|posse, sed si|ineptis, esse|peccatum|lethale.</marginalia>
vendi approbat, & probat, addens cum Soto su-
prà Conclus. 3. quòd si solius pretij ratio habeatur,
& ineptis conferantur, est peccatum lethale, vt-
potè actio Reipublicæ iniuriosa. Item, Mini-
stros, quorum officia habeant stipendia taxata, ni-
hil vlteriùs accipere posse, quia sic cum Repu-
blica conuenerunt, sicut facultatum Professores
in Academijs, vbi stipendia eisdem competentia
designantur. Et concludit honestari eorum ven-
ditionem posse quandoque, si damna, quæ ex illa
regulariter sequuntur, prudenter præcaueantur.
Atqui illud est moraliter impossibile, & practicè,<marginalia>Ex his. quæ|admittit,|coarguitur|dictus Ma-|gister.</marginalia>
iuxta eiusdem doctrinam: ergo numquàm hu-
mana prudentia poterit damna inde secuta pręca-
uere. Vel aliter arguendo, & meliùs: Damna ex
venditione secuta prudenter præcaueri possunt:
ergo non est moraliter impossibile; & ita non ra-
rò solùm, sed frequenter venditio poterit hone-
stari. Quòd autem ratione empti officij non pos-
sit quis vltra salarium quidquam accipere, nisi
omnino gratis datum, quod rarò euenit, commu-
nis resolutio est simpliciter loquendo. Quia vero<marginalia>Quid de sa-|lariis quan-|do exigua|sunt.</marginalia>
salaria aliquando exigua sunt, nec labori propor-
tionata, quæstio apud Auctores obuia subintrat,
an possit in eo rerum statu aliquid vlterius accipi.
Licet enim stipendia, quando primùm taxata
sunt, sufficientia fuerunt iudicata, pretijs rerum
auctis, vt aliàs dictum, mutatio status secuta est,
vnde aliter iudicandum: nec enim debet quis<marginalia>1. Cor. 9.|v. 7.</marginalia>
iuxta Apostolum proprijs stipendijs militare, vt
verè militat, qui congrua labori non recipit, etsi
aliqualia recipiat. Sed quia res periculosa est, & in
caussa propria, præsertim cùm de pecunia
agitur, bonus sibi iudex nullus, docti & ab
affectibus liberi Confessarij, aut etiam alij con-
sulendi, de quo cùm aliàs egerim, hæc adno-
tasse sufficiat. Pro quo & videndus, si suppetat<-P>@@

<-P>P. Ioannes Erardus Fullonius in Lib. 1. Machabæo-<marginalia>P. Ioannes|Erardus|Fullonius.</marginalia>
rum Cap. 16. 1. Sect. 2. nu. 8. & 9. Vbi licet opti-
mis adductis auctoritatibus venditionem dictam
improbet; probat tandem cum Diuis Augustino
& Thoma, & sepositis incommodis & peri-
culis.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa electum Episcopum, de concubina-
tu suspectum difficultas specialis, quæ
& pro Indijs speciatim expedita.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>44.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>D quod accidisse in Belgio narrat. Dom.<marginalia>Casus prepo-|sitio.</marginalia>
Arauxo in Decision. moral. Tract. 1. Quæst.
3. pro Indijs timeri potest, & fortè ali-
quando accidit, præsentatum inquam ad Episco-
patum, & confirmatum à Pontifice, vtpotè opi-
nione virtutis ipsi suffragante; dum Bullæ expe-
direntur, ad Senatum Belgicum delatum est,
quòd in concubinatu per decem & octo annos
computruerat, pellice domi retenta, & ex ea sep-
tem filijs procreatis, quod est per testes à delato-
re adhibitos sufficienter comprobatum. Et obni-
tente Senatu ne in Bullarum expeditione fieret
progressus, fauentium quorumdam opera impe-
tratæ sunt, nil Pontifice resciente. Earum tamen
executio suspensa est, quia Senatus suum placi-
tum denegauit, iuxta illarum consuetudinem
Prouinciarum, à Sede, vt credi debet, Apostoli-
ca, Confirmatam. Huic euentui, vt singularis
non sit, Indicum alium, de eo, qui præfatum ele-
ctum prolium numero æquauit, aut etiam supe-
rauit, addere possumus, & in eo quidem antefe-
rendus iste, quòd honestam quando electus est,
vitæ rationem, abolitis pristinis erroribus, secta-
batur. Quod quidem dicere non vereor, quia
quòd ad personam attinet, iam illa ante annos
complures è viuis excessit; & si fortè aliqui histo-
riam norunt, quia grandæuiores, nullam defun-
ctus in Domino ex eo potest boni nominis iactu-
ram sustinere. Et talia ad futurorum exemplum
vtilia esse possunt, in Indijs maximè, vbi propter
distantiam vita est multorum incognita, qui ta-
men fauore aut f&#x0153;nore ad dignitates huiusmodi
foueantur, & verò etiam prouehantur, vt si ali-
quando euenerint talia, acturi circa illa non ob-
stupescant, & modum circa ea procedendi ha-
beant inoffensum.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Circa prædictum ergo casum citatus Scri-<marginalia>Dom.|Arauxo|circa illum|pronuntiata.</marginalia>
ptor asserit Primo stante sola præsentatione Regis
Catholici, & detecta præsentati turpitudine, su-
spendendam præsentationem iuxta Cap. Prius-
quàm 28. dist. ex D. Gregorij Epist. 40. Lib. 8.
desumptum, qui electionem cuiusdam farinæ<marginalia>1. Suspen-|dendam pra-|sentationem.</marginalia>
Diaconi noluit confirmare, quæ à Neapolitano
Clero facta fuerat: est autem ratio eadem præ-
sentationis à Patrono factæ, quæ electionis suc-
cessit loco. Neque allegari potest ius ratione il-
lius acquisitum, quia conditionalis fuit, si videli-
cet non esset cum læsione iustitiæ, populi scan-
dalo, & Ecclesiæ detrimento. His addendum
hanc esse Summi Pontificis voluntatem iuri præ-
fato conformem, dum sicait D. Gregorius: Vnde<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
si rationem voluissent attendere, nec illi eum eligere,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0228.jpg/>
@@1@<SE228>De Concubinario ad Episcopatum assumpto. 113
<duolan 2><-P>nec ipse debuerat consentire. Sic ille. Cum ergo,
qui nec eligi potuit, nec in electionem consen-
tire debuit, meritò potest Patronus præsentatio-
nis beneficio priuare. Nam qua præsumptione au-
det ad Episcopatum accedere, qui ad hoc longam cor-
poris sui continentiam filiola teste conuincitur non
habere? Doctor sanctus exclamat. Quid iam di-
cturus, si numeratam prolem, de qua agimus,
comperisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Sed quia Bullis expeditis iam extra Regis<marginalia>Talem non|esse inhabi-|lem ad Epis-|copatum, &|confirmatio-|nem tenere.|Nec Patro-|num posse|eum suo iure|priuare, bene|tamen Pon|tificem ad-|monere, qui|& remouere|potest.</marginalia>
iurisdictionem existit: facta à Pontifice Beneficij
collatione, & quidem valida, licet contra Dei
voluntatem, sicut & ordinatio valida est etiam
indignissimi, vnde & Deo displicens, addit Secun-
dò talem non esse inhabilem ad Episcopatum,
quia in eo neque vt Clerico, neque vt Episcopo
verificantur ea, quæ à Concilio Tridentino Ses-
sione 25. de Reformat. Cap. 14. circa tales dispo-
nuntur: neque enim ter monitus, nec suspensus
à Prælato, aut ipso facto, monitioni Concilij Pro-
uincialis non obsecutus. Cùm ergo lex p&#x0153;nalis
sit, & sententia condemnatoria aut declaratoria
desideretur, nemo eum Pontifice inferior potest
à iure, quod in re habet dimouere. Potest tamen
& debet Rex Catholicus placitum negare, &
Pontificem reddere certiorem, vt communi
scandalo remedium præstet, & eius expectare
sententiam, cui omninò parendum. Neque inso-
litum quid accidet si Pontifex confirmationem
reuocet, sicut vidimus electionem repulisse. Pro<marginalia>S. Gregor.</marginalia>
quo est eiusdem S. Doctoris decisio alia Lib. 2.
Epist. 44. quæ & habetur in Cap. Habuisse 33. dist.
vbi Tarentinum Episcopum cessare ab officio
iubet, veritate criminis eum apud propriam con-
scientiam accusante. Sed circa prædictam obliga-
tionem subdit Tertiò eam quidem esse, non ta-<marginalia>3. Patronum|pesse proba-|biliter ab|admonitione|cessare.</marginalia>
men certò, sed probabiliùs, quia probabile est
posse Regem ab hoc negotio manum continere,
eo quòd præsentatio bona fide facta sit, & ita
iam est functus suo munere, adhibita tamen com-
petente correctione. Concludit Quartò Pontifi-<marginalia>4. Deposi-|tionis senten-|tiam Ponti-|ficem non|laturum.</marginalia>
cem non laturum contra electum talem deposi-
tionis sententiam, aut omnimodæ priuationis,
quia numquam ille est de crimine admonitus,
quod iura exigunt, trinam inquam monitionem,
de qua Concilium Tridentinum suprà. Et Cap. Si
quisquam Cap. sicut, & Cap. Si autem, de cohabi-
tat. Clericor. Hinc ad nostra.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Dico Primò. Stante scandalo dicti gene-<marginalia>Assertio 1.|In casu di-|cto, & simi-|libus suspen-|dendam à|Proregibus|præsentatio-|rem.</marginalia>
ris, sicut & quolibet alio, Regia præsentatio su-
spendenda est. Et schedula ad Proreges trans-
missa ab eisdem retinenda. Constat ex dictis,
quia Rex suspendere tenetur, ergo & Prorex
sciens Regem malèinformatum pręsentasse, quia
locum eius tenet: & quemadmodùm in rebus
alijs rescripta non debent executioni mandari,
cùm errorem continent manifestum, ita & in
casu dicto faciendum, vbi damnum in re summi
momenti magno cum fundame&#x0303;to timetur. Quod
autem non solùm in concubinatus crimine, sed in
alijs sit etiam similiter faciendum, probatur ex<marginalia>Cap. Supe-|riùs.</marginalia>
citato Cap. Superiùs, vbi sic ait D. Gregorius:
Petrus item Diaconus, quem à vobis electum assentis,
omninò quantùm dicitur simplex est, & nostis quia
talis hoc tempore in regiminis debeat arce constitui,
qui non solùm de salute animarum, verùm etiam de
extrinseca subditorum vtilitate & cautela sciat esse<-P>@@

<-P>solicitus. Nam de eo insuper ad nos peruenisse cog-
noscite, quòd solidos dederit ad vsuras, quod vos opor-
tet cum omni subtilitate perquirere, & si ita constite-
rit, alium eligite, & ab huiusmodi vos persona sine
nota suspendite. Nam nos amatoribus vsurarum nulla
ratione manus imponimus. Hæc Divus ille & Ma-
gnus: pro quo & Cap. Catinensis. 61. dict. omnia
complectens.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Dico Secundò. Ad prædictam suspensio-<marginalia>Sufficere|certam vn-|de cumque|notitiam.</marginalia>
nem sufficit extraiudicialis notitia, firma tamen,
etiamsi nullus sit qui obijciat. Id probo ex do-
ctrina Glossæ ad citatum Cap. Si quisquam. v.
Filiam, vbi sic habet: Ex hoc Capite videtur quòd<marginalia>Glossa in|Cap Si|quisquam.</marginalia>
iudex ex suo officio poßit aliquid supplere de facto,
quod sibi non constat tamquam iudici. Et licet non
obijciatur aliquid à partibus contra personam electi;
ipse tamen superior potest obijcere. Sed hoc ideò sup-
plet de facto, quia illud spectat ad substantiam ele-
ctionis, sicut supplet de tali facto, quod spectat ad
substantiam iudicij, vt dixi. 2. q. 7. Alieni. Sic ibi.
Et in Cap. Alieni, ad quod se Ioannes Glossator
refert, multa habet ille pro resolutione præsenti
firmanda satis opportuna. Quod ergo licet iudici,
non potest non licere Patrono, qui voluntariam
velut iurisdictionem exercet, sicque est ab Eccle-
sia talis honoris prærogatiua decoratus, vt eidem
Ecclesiæ in ministrorum fidelium prouisione cu-
ret omnimodis consulendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Stante multitudine filio-<marginalia>3. Idem.|Stante mul-|titudine fi-|liorum, et-|iam si cessa-|rit scanda-|lum.|Cap. Cati-|nensis.</marginalia>
rum, etiamsi diuturna fuerit continentia, non
debet præsentatus admitti, sed iuxta dicta suspen-
denda præsentatio, & Rex admonendus. Proba-
tur ex citato Cap. Catinensis, in quo sic Pelagius
Papa Episcopo Messanensi Eucarpio: Mox ergo
Dilectio tua ad supradictam Catinensem Ecclesiam
pergat. Et hominem de Clero, qui nec vxorem ha-
beat, nec filios, nec crimen aliquod Canonibus inimi-
cum eligi cum auxilio Dei compellat. Sic ibi. In
casu autem nostro & filij, nec legitimi illi, sed
Sacrilegi, & crimen Sacris Canonibus inimicum.
Vbi responderi potest ex adductis citati Cap. Pri-
usquam verbis: Qui ad huc longam corporis sui con-
tinentiam, filiola teste, conuincitur non habere. Vbi
ergo continentia longa, iam transactum crimen
non præstat impedimentum. Et ita Glossa verb.
Parvulam ait sic: Paruitas filiæ fuit argumentum<marginalia>Glossa.</marginalia>
quòd non diu fuerat continens: vnde aliud esset, si
habuisset magnam filiam: & sic non obstat, vt infra.
Cap. De Syracusanæ. Sic Glossa: quæ tamen ex
ijs, quæ subdit, exponenda, ait enim: Vnde ibi
(scilicet in Cap. De Syracusanæ) fuit dispensatum:
sed hodie iure communi nullus talis promouendus est
in Episcopum, vt 61. Dist. Catinensis. Hæc illa. Et
quidem in Cap. De Syracusanæ, vbi habens filios
ad Episcopatum admittitur, sic disponitur: Qua
de re summo studio ab eôdem Syracusanæ vrbis Epis-<marginalia>Cap. de|Syracusanæ.</marginalia>
copo priusquàm à nobis in Episcopum contingeret
ordinari, huiusmodi exegimus cautionem, per quam
& suam fateretur, quantula esset, præsentis temporis
habita rerum descriptione, substantiam: & nihil
per se, aut per filios & vxorem, siue quamlibet pro-
pinquam, aut domesticam, vel extraneam fortè per-
sonam, de rebus audeat vsurpare Ecclesiæ, & vniuersa
sui Episcopatus quæsita tempore, Ecclesiæ suæ domi-
nio sociaret. Sic ibi. Iuxta quæ satis intelligen-
dum venit quàm sit odiosa & suspecta Ecclesiæ
ista proletariorum electio, in qua etiam cùm filij<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0229.jpg/>
@@1@<SE229>214 Auctarium Indicum. Pars. II. Sectio IV.
<duolan 2><-P>legitimi sunt, talem vult adhibendam cautionem.
Cùm ergo vbi Sacrilegi illi non sit omittenda,
eorum est renouanda memoria, & magis publica
reddenda turpitudo. Ecce ergo scandalum, ecce
Ecclesiæ dedecus, ecce non obseruandæ Eccle-
siasticæ disciplinæ suspicio. Quomodò enim spe-
rari possit puniturum concubinarios illum, qui
adeò in eâdem hæsit salebra, vti numerosa pig-
nora contestantur? vt dicere ei meritò possit de
crimine reprehensus: & tu, in eâdem damnatione
es. Lucæ. 20. v. 40. Vel certè fuisti, & pro sup-
plicio sublimem es dignitatem assecutus. Sine nos
de Episcopatus adeptione non agentes, ad quem,
si contingat ascendere, studium etiam obueniet
castitatis. Vide infra.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Dico Quartò. Etiam si vnus tantùm filius<marginalia>4. Etiam|vna tantùm|prolestante,|si diuturna|non fuerit|continentia.</marginalia>
aut filia electo Clerico sit, stantibus incontinen-
tiæ præsentis, aut non diu antè abolitæ argumen-
tis, iuxta dispositionem citati Cap. Priusquàm,
præsentatio est similiter suspendenda. Probatur ex
eodem Capite, & illius ratione, atque etiam ex
scandalo, ac experientia, ex qua constat inconti-
nentiæ ignem non diu antè sopitum, dignitatis
adeò Sacræ reuerentia non extingui. Id quod
D. Gregorius citato in Cap. Priusquàm satis in-<marginalia>P. Famia-|nus Srrada|an. 1574.</marginalia>
nuit. Pro quo & in Cap. Siquis Episcopus. 81. dist.
Extat item apud elegantissimum Belgici belli
Scriptorem viro de maximo in mundi oculis il-
lud: Prouinciam quadriennio cùm rexisset, magna
quidem prudentiæ laude, minore tamen pudicitiæ cu-
ra, quàm Senem, sacrâque ornatum purpura, conde-
cebat, Romam redijt. Accedit Cap. finale. 25. Dist.<marginalia>Cap. finale|25. dist.</marginalia>
vbi sic dicitur: Primùm itaque sine crimine iube-
tur esse Episcopus: quid alio verbo ad Timotheum
irreprehensibilem nominatum puto (. 1. Tim. 3. v. 2.
Tit. 1. v. 7.) non quod eo tamen tempore, quo est or-
dinandus, sit sine illo crimine, & præteritas maculas
noua conuersatione diluerit; sed quòd ex eo tem-
pore, quo in Christum renatus est, nulla peccati con-
scientia mordeatur. Quomodo enim potest Præses
Ecclesiæ auferremalum de medio eius, qui in delictum
simile corruit? Aut qua libertate peccantem corri-
gere potest, cùm tacitus ipse sibi respondeat eadem se
admisisse, quæ corripit? Ecce qui ordinandus est in
Episcopum, non solùm tempore suæ ordinationis. Sed
etiam omni tempore post Baptismum à crimine im-
munis debet esse. Sic ibi ex Innocentio Papa, iun-
cta D. Hieronymi auctoritate, ex quorum do-
ctrina illationem videtur Gratianus deduxisse.
Quia verò hoc visum est durum, hominum fra-
gilitate dispecta, sic scribit Pelagius Pontifex<marginalia>Pelagius|Pontifex.</marginalia>
Florentino Episcopo: Fraternitatis tuæ relatione
suscepta, eius latorem Secundas quidem nuptias ex-
pertum non fuisse didicimus: castitatem tamen cum
priori seruasse coniugio designasti. Et quamuis multa
sint, quæ in huiusmodi casibus obseruari Canonicæ
iubeat sublimitatis auctoritas: tamen quia defectus
nostri temporis, quibus non solùm merita, sed corpora
ipsa hominum defecerunt, districtionis illius non pa-
titur manere censuram: & ætas illius, de quo agitur,
futuræ incontinentiæ suspicionem auferre dignosci-
tur; vt ad Diaconatus ordinem poßit prouehi con-
ceßisse nos noueris. Micenam verò ancillam eius,
de qua se post vxoris transitum filios habere confessus
est, iubemus vt tua dispositione cuiquam Monasterio
continentiam professura tradatur. Hoc ex dispen sa-
tione misericordiæ: Ceterùm ex rigore disciplinæ<-P>@@

<-P>&c. Cap. Frater cui satis. 34. Dist. Licet autem in
illo non sit sermo de Episcopis, Glossa tamen di-
spositionem dictam eò tendere affirmat, vt dispo-
situm in dicto Cap finali temperetur. Quod etiam
de corporum humanorum defectu hîc dicitur,
meritò debet ad omnes eum patientes extendi.
Siue ergo Iuris rigorem, siue æquitatem sequa-
mur, stat positionis nostræ veritas, non inquam
ad Episcopatum admitti debere, qui recentis in-
continentiæ crimine obstrictus inuenitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Dico Quintò. Si non solum præsentatio-<marginalia>5 Bullæ|etiam sup-|primendæ.</marginalia>
nis chirographum, sed testimonium Confirma-
tionis authenticum ad manus Proregis deueniat,
& verò etiam Bullæ, eorum est suspendenda tra-
ditio in casibus, de quibus suprà, donec scilicet
Rex de rei statu reddatur certior. Hoc est iuxta.
n. 45. & 46. Nam Rex in isto casu suum debet
placitum denegare: ergo & Prorex cooperari
debet vt id præstare possit; cùm tamen præstare
nequeat rei statu penitus ignorato. Si dicas hoc
pacto Ecclesiæ vacationem protrahi, quod sine
magno eius stare detrimento nequit: id non re-
leuat, quia perinde haberi debet electio talis ac
si irregularitate, aut impedimento alio clectus
laboraret: quo euentu nequit longa vacatio in
patrocinium talium aduocari. Et multò id eui-
dentius, si mortuum inuenisset: vel si electioni
renuntiasset, vt fecerunt nonnulli annis proximè
elapsis, Hic enim Indiarum labor, cui non est
hucusque remedium assignatum. Quod autem
de Prorege dictum est, ad eos debet extendi, qui
gubernationi præsunt, & Regis loco Patrona-
tum exercent, si ad eos fuerint chirographa Re-
gia transmissa, vt de more habetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Sed quid si scripta talia ad præsentatorum<marginalia>Quid si alia|via ad ma-|nus electi|Scripta de-|ueniant.</marginalia>
manus alia via deuenerint. Id quidem facien-
dum, quod est vsu etiam receptum, vt scilicet
petantur illa, & videatur quid iuxta Regia man-
data faciendum sit, & recognoscatur an verè au-
thentica sint, ne quid contra Regium patrona-
tum c&#x0153;ca erga huiusmodi cupiditas moliatur.
Vbi autem apprehensa fuerint, retineantur, bono
aliquo indicato prætextu, quòd scilicet oporteat
Regium Indiarum Consilium ante executionem
ob emergentem difficultatem admoneri. Nec
nouum est prouisiones tales caussa interueniente
suspendi: iam enim vidimus ante annos aliquot
electum quemdam in Episcopum Popaianensem,
qui turbas & multas & graues dederat, quo mi-
nùs ad Sedem illam contenderet iussum impediri.
Et quando in vi tantùm præsentationis sumus,
posse laicos Patronos variare, non solùm accu-
mulatiuè, præsentando, alium cum priore, sed
priuatiuè etiam, si detur caussa, tenent Sacræ Ro-
tæ iudices in Bononiensi, quam refert Nicolaus
Garcia Parte 5. Cap. 9. n. 213. ex quo & Barbosa<marginalia>Patroni vt|possint va-|riare.</marginalia>
de Officio & potest. Episcopi. Allegat. 72. num. 158.
Caussa autem præfati generis existente, seu cu-
iusuis alterius, ex qua futurum sit scandalum, non
solùm variari dicto modo potest, sed obligatio
est etiam sub mortali ita faciendi. Inter scandala
autem numerandum illud, quod ad personam
ipsius electi pertinet. Si enim ipse consentire in
electionem nequit, vt D. Gregorius de illo as-
seruit, de quo n. 45. & de quo etiam citato Cap.
Habuisse 33. Dist. qui ei scriptum præsentationis
tribuit, scandalo ipsi est, quia occasio peccati<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0230.jpg/>
@@1@<SE230>Circa Profeßionem filij illegitimi in Religione &c. 215
<duolan 2><-P>proximo, & grandis quidem peccati, vtpotè quod
quamplurium sit futurum scaturigo. Sed meliora
Deus.</P>
<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An pater & filius illegitimus possint
esse Religiosi simul in eâdem Reli-
gione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>53.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca hoc extat prohibitio in Consti-
tutione Gregorij XIV. idibus Mar-
tij, an. 1591. de qua Emmanuel Rode-
ricus Tomo 1. qq. regul. Quæst. 13. arti. 11. & 12.
Miranda in Manuali Prælatorum Quæst. 23. arti. 7.
Ascanius Tamburinus Tomo 1. Disput. 15. Quæst.
15. P. Pellizarius Tomo 2. Tract. 8. Cap. 5. n. 69. Et
alij. Et quia casus in Indijs accidit, visum est mihi
quæstionem cum vtilibus obseruationibus eno-
dare. Gregorius ergo in præfata Constitutione,
in qua rigorem Sixtianæ, summum equidem cir-
ca illegitimorum receptionem, moderatus est,
sic habet post concessam admissionem, omnia à
Prædecessoribus disposita ad Iuris terminos re-<marginalia>Constitutio|Greg. 14.</marginalia>
uocando: Dummodò tamen filius illegitimus in Re-
ligione, in qua pater suus, siue ante, siue post nati-
uitatem dicti filij, professus fuerit, non admittatur,
quod expresse prohibemus. Sic ille. Propter quod
citatus P. Pellizarius talem illegitimum filium
vocat irregularem, non absolutè, sed respectu so-
lum illius Religionis, in qua eius pater emisit
Professionem, ex quo videtur censere Professio-
nem esse nullam.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Dico Primò. Prohibitio dicta non infert<marginalia>Assertio 1.|Non obstante|illa est vali-|da Professio.</marginalia>
irregularitatem respectu Religionis, pro qua ex-
tat prohibitio: vnde si recipiantur ea non ob-
stante, valida erit Professio. Sic Fr. Emmanuel
in Summa 2. p. Cap. 4. Tit. de Nouitijs pag. 9. & citato
arti. 12. Probatur, Quia Pontifex simplicem
tantùm prohibitionem apponit, verbis illis, Quod
expreßè prohibemus, nihil circa valorem actus
in contrarium effecti, decernens, vt decreuit Six-
tus V. in Constitutione, cuius moderationem
exequitur. Et est illud iuxta receptissimam scri-
bentium doctrinam Theologorum & Iurisperi-
torum, vt affirmat P. Suarez Lib. 5. de legibus
Cap. 29. vbi n. 3. in materia, de qua agimus hanc
esse Pontificum mentem per euidentem deducit
consequentiam. Nam Sixtus V. prohibuit Pro-
fessionem fieri nisi sub certo modo, addens clau-
sulam irritātem. Et Clemens VIII. prohibitionem
confirmans, irritantem clausulam sustulit: Sup-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ponit ergo (infert ille) prohibitionem nudam non ir-
ritare. Videatur, irrefragabilia pro hac positione
à Iure petita exempla prosecutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Dico Secundò. Prohibitio dicta obligat<marginalia>2. Prohibitio|dicta obligat|sub mortali.</marginalia>
sub mortali. Sic colligitur Primò ex multorum
doctrina asserentium in materia graui non posse
obligationem esse leuem, qui videri possunt apud
Dianam Parte 3. Tract. 6. Resolut. 74. & Parte 4.
Tract. 4. Resolut. 191. Deinde ex P. Suario Lib. 3.
de legibus. Cap. 26. n. 8. vbi ex verbis prohibendi
colligi obligationem sub mortali affirmat, si ca-
dant supra materiam grauem. Addunt alij apud
Dianam Parte 10. Tractatu 15. Resolut. 45. id ve-<-P>@@

<-P>rius quando finis legis vltra materiæ grauitatem
est etiam grauis, & res præcepta multùm ad id
conducit. De quo nos in Thesauro Tomo 1. Tit. 2.
n. 3. & Tit. 3. n. 96. & seqq. In præsenti autem casu
materia absque dubio est grauis, sicut & finis,
& res præcepta multùm confert ad illud, vt sci-
licet Religiosus status grauibus careat notis &
offendiculis, dignitatesque illius dignis & hono-
rabilibus personis conferantur: ex quo & illius
decorem, in Dei & hominum oculis, & conse-
quenter Religiosam obseruantiam constat de-
pendere.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Sua probabilitate non vi-<marginalia>3. Oppositum|est probabile.</marginalia>
detur carere contrarium positioni præfatæ. Id
ostenditur, quia Simplicissima prohibitio est, &
præter id, quod de graui materia est dictum, nulla
est alia obligationis sub lethali coniectura: at
fundamentum istud non omnes accipiunt, dicen-
tes numquàm esse obligationem intelligendam,
etiamsi materia grauis sit, nisi constet de præci-
pientis expressa voluntate. Cùm enim circa ma-
teriam grauem cadere non grauis obligatio pos-
sit, vt videri potest apud Dianam citatis locis de
legibus: cur nobis onus graue impositum debea-
mus agnoscere, vbi de voluntate legislatoris,
quæ benigna est semper æstimanda, nullum est
indicium saltim moraliter manifestum, aut ex
communi Doctorum sensu, & fidelium praxi, vt
de multorum præceptorum obligatione philoso-
phari classici Scriptores solent, in ieiunio scili-
cet, Festis, Horarum Canoni carum recitatione
&c. Et certè non parùm homines fecerint, & id
vtinam ab ijs obtineri possit, vt præcepta notoriæ
obligationis obseruent, etiamsi non talia desi-
nant obseruare. Vbi & dici poterit materiam
prohibitionis dictæ non esse adeò grauem, nec ad
finem Religiosæ obseruantiæ admodùm oppor-
tunam, vt sine eo non possit illa consistere. Six-
tus quidem existimauit ad prædictum finem om-
nia illa esse valde necessaria, quæ rigidis prohi-
bitionibus conatus est stabilire: quæ tamen Gre-
gorius statim abrogauit; vnde non ita necessa-
ria immò neque conuenientia arbitratus est. Et
erit fortè alius, qui hoc ipsum, quod Gregorio
prohibitione dignum apparuit, etiam censeat a-
brogandum. Religiones namque elapsis tempo-
ribus eximiè floruerunt, & tamen de rigoribus
istis nihil expertæ. Quamuis negari nequeat pro
temporum varietate dispositiones etiam posse vti-
liter variari.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Dico Quartò. In Religione, in qua filius<marginalia>Pater ad-|mitti potest|in Religione|in qua filius|est professus.</marginalia>
illegitimus professus est, potest pater admitti. Id
probo. Nam Pontificis prohibitio in hoc casu
non procedit, sed è conuerso locutus ille, vt patet
& cùm dispositio sit odiosa, non est ad non ex-
pressa, iuxta communes Iuris regulas, & Docto-
rum receptissimum sensum, extendenda. Deinde
Pater absolutè loquendo nullum habet impedi-
mentum quo minùs recipi possit, si præsertim sit
legitimus: ergo repelli non debet. Si dicas de-
bere, quia idem sequitur inconueniens. Contra
est, quia prohibitio circa filium habet rationem
specialem in odium scilicet impuri & scelesti na-
talis: id quod in iure sæpiùs expressum: atqui in
patrem odium tale cadere non potest, quia suppo-
nitur legitimus; vel si legitimus non sit, id in illo
non attenditur, vt patet: quia cùm de illo agi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0231.jpg/>
@@1@<SE231>216 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio V.
<duolan 2><-P>tur, nihil de illius legitimitate, aut illegitimitate
profertur, sed consideratio tota in ordine ad fi-
lium occupatur: ergo non est eadem ratio. Præ-
terquam quòd etiamsi eadem ratio sit, non debet
odium extendi, sicut neque extenditur, iuxta
communem sententiam, priuilegium de persona
ad personam, etiamsi ratio in illis eadem sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Dico Quintò. In Religionibus, in quibus<marginalia>In Religio-|nibus, in|quibus filia|tiones sunt|prohibitio|non vrget.</marginalia>
de more habentur filiationes ita vt in vno pro-
fessus Monasterio, transire ad aliud nequeat, pro-
hibitio dicta non videtur habere locum. Quod
quidem ex eo colligitur, quia in eo casu quodli-
bet Monasterium est quasi peculiaris Religio, &
dummodò pater in vno, & filius in alio sit, ea vi-
dentur inconuenientia cessare, quæ Pontificem
ad prohibitionem dictam permouerunt. Dices
posse vnum ex illis eligi ad Prælaturam, quod
quidem Fr. Emmanuel supra concedit in filio,
etiamsi à patre sit Religioso genitus: in eo au-
tem non leue inconueniens esse videtur. Sed certè
tale non est admissa dicta sententia, cuius opposi-
tum tenet Miranda in Manuali Prælatorum To-
mo 2. Quæst. 2. Arti. 10. & Ascanius Tamburinus
Tomo 1. Disp. 5. Arti. 15. nam ratione relationis
inter vtrumque non datur, vt est euidens: nam
pater & filius legitimus, in eâdem esse Religione
possunt, immò & filij plures, vt sæpè visum. Ex
eo autem quòd ex damnato congressu, ratione
Prælaturæ nihil speciale, quod obstare possit, ha-
betur: quia neque tunc in eôdem futuri Mona-
sterio. Quòd autem factus Prælatus sine offen-
sione sit in hac parte processurus, ipsi qui sunt
electuri dispicient; sin minùs procul hinc, procul
esse à prælatione compellant. Si futuri laici, ces-
sat ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Dico Sextò. In Societate Iesv, si pater<marginalia>sicut neque|in Societate|circa non|Professos.</marginalia>
non fuerit solemniter professus, recipi filius po-
terit, non obstante dicta prohibitione. Probatur
ex tenore ipso prohibitionis, Siue post natiuitatem
dicti filij professus fuerit. Atqui Professio pro so-
lemni iuxta communem significationem accipi-
tur, vt dictum Parte 1. Sect. 7. Licet enim voto-
rum simplicium emissio dici non impropriè Pro-
fessio possit, iuxta communem acceptionem po-
test in præsenti vsurpari, quia non de fauore agi-
tur, sed de odio, quod dispositio ipsa præsefert, vt
Fr. Emmanuel citato Arti. 12. affirmat. Neque
dici potest idem inconueniens, quod vitare in-
tendit Pontifex dicta prohibitione, in Societate
locum habere, quia iam id improbatum est As-
sert. 4. Pro quo & suffragatur sententia multo-
rum apud P. Pellizarium Tract. 10. Cap. 5. n. 92.
asserentium eos, qui Monasteria Monialium in-
grediuntur absque vlla prorsus licentia, & non
prætextu alicuius facultatis, quam habeant, non
incurrere p&#x0153;nas contentas in Constitutione
Gregorij XIII. quia Pontifex in ea de solis in-
gredientibus dicto est prætextu locutus: & ta-
men eadem inconuenientia ex tali ingressu time-
ri possunt, & fortè maiora; quia verbis standum
est legis, vbi præsertim illæ aut odiosæ, aut p&#x0153;-
nales sunt. Et sic possunt alia exempla proferri:
licet non desint qui in prædicto casu, sicut & in
similibus, contrarium tueantur: qui tamen præ-
dictam doctrinam non negant, sed propter
peculiares alias rationes aliter censent asseren-
dum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Sed potest obijci ex ijs, quæ habet P. Pel-<marginalia>Obiectio ex|Decreto cir-|ca eiectos|obligante|in illa.</marginalia>
lizarius Tract. 8. Cap. 8. n. 41. & 42. vbi ait Decre-
tum Sacræ Congregationis de eiectis & Aposta-
tis, vt non nisi ob incorrigibilitatem expelli
queant, cum circumstantijs in eôdem expressis,
& ab Vrbano VIII. dispositis, Societatem Iesv
comprehendere, quia iuxta priuilegia sibi con-
cessa potest non incorrigibiles eijcere, etiam
Professos, quando id ad maius suum bonum ex-
pedire iudicauerit. Addit tamen quòd si loqua-
mur de eiectione ob incorrigibilitatem, tunc
vtique illa facienda est iuxta tenorem Decreti
præfati: quippe quod in amplissima forma dero-
gat omnibus priuilegijs in contrarium concessis,
& consequenter etiam indultis hac de re factis
in fauorem Societatis, & ita ait censuisse viros
doctos Societatis à se consultos. Vbi cùm gene-
raliter loquatur de eiectione Religiosorum Societa-
tis, etiam non Professos videtur comprehendere.
Atqui Vrbanus de Professis tantùm est locutus,
vt constat ex Decreti verbis, ibi: vt in posterùm à<marginalia>Decretum|Vrbani|VIII. de|eiectis.|Negatur|comprehen-|sio & effica-|citer osten-|ditur.</marginalia>
Religionibus nullus legitimè Professus eijci poßit,
nisi sit verè incorrigibilis &c. Ergo similiter etiam
in casu nostro dicendum. Sed certè huiusmodi
assertio præfati Scriptoris ad Professos tantùm
debet extendi, ne sibi apertè contrarius videatur:
ait enim Decretum dictum non habere locum in
Coadiutoribus formatis, etiam Spiritualibus, &
multò magis in ijs, qui post biennium emissis vo-
tis nondum habent gradum in Societate, ob spe-
cialia illius priuilegia, & praxim iuxta quam etiam<marginalia>P. Suarez,</marginalia>
non incorrigibiles eijciuntur, vt ostendit P. Sua-
rez Tomo 4. de Religione Tract. 10. Lib. 3. Cap. 9.
n. 11. Non est tamen proptereà existimandum
Societatem in ijs, quos eijcit, moribus incompo-
sitis, ante eiectionem correctionis curam omit-
tere, & statim vtcumque criminosos in sæculum
amandare. De corrigendis enim summum illi
studium est, pro quo & leges sunt sanctissimæ
constitutæ, vt Prouincialis illa, quæ est officij.
42. Prouincialis erit, iuxta commissam sibi faculta-<marginalia>Regula Pro-|uincialis So-|cietatis circa|dimissionem,|consultissimè|faciendam.</marginalia>
tem, auditis suis Consultoribus, vel, si neceßitas vr-
geat, Superiore, & Consultoribus eius loci, vbi tunc
erit, qui ipsi videbuntur, adhibitis, iudicare de caus-
sis sufficientibus ad dimissionem: curabit tamen, ne
ad hæc extrema, nisi quàm consultissimè, & alijs
tentatis remedijs, veniatur. Nullus ergo, cuius in
melius mutatio possit sperari dimittitur, si de
proximo faueat spes; nam diu expectare cum
aliorum damno nequit. Quin etiam aliquando
oportet eiectione pro scandalo satisfieri, siue er-
ga externos, siue erga domesticos illud acciderit,
& seruari eam, quam ministeria Societatis exi-
gunt, eximiam morum puritatem, vt non vitupe-<marginalia>2. Cor. 6.|v. 3.</marginalia>
retur ministerium nostrum, quod ab Apostolo ad-
monemur. Sed de eiectione dicendum etiam in-
feriùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Dico Septimò. Licet ea, quæ de illegiti-<marginalia>Circa illegi-|timos parce|vtendum|facultate,|pro quo &|esse statuta|possunt.</marginalia>
mis in eorum fauorem diximus, ita sint, ab eo-
rum tamen admissione in Religionibus, præser-
tim in Indijs, vbi frequens sanguinis impuritas,
regulariter abstinendum, quia hoc est iuxta Se-
dis Apostolicæ mentem & de Sixto V. satis id
perspectum habetur: Gregorius autem, qui rigi-
das eius abrogandas censuit Sanctiones, eatenus
indulsit, quatenus ex indulto magnum aliquod
bonum in Religiones possit redundare, dum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0232.jpg/>
@@1@<SE232>Circa Profeßionem filij illegitimi in Religione &c. 217
<duolan 2><-P>scilicet quis inueniri talis queat, qui cumulo meri-
torum suffragante, defectum natalium suppleat, vt
ille loquitur. Et id quidem in filijs naturalibus
faciliùs admittendum, spurios autem, adulteri-
nos, incestuosos, sacrilegos, quis non videat vti-
lissimè repellendos? Ego certè in Societate nul-
lum etiam naturalem ad statum Scholasticorum
admisi, dum Prouinciæ curam semel iterumque
subiui, & est id alta repostum mente, sicque<marginalia>Sic ordina-|nit omnino|iuxta peti-|tionem.</marginalia>
R. P. Generalem ordinaturum confido, qui cir-
ca hoc & meum, & aliorum iudicium requisiuit:
naturalem scilicet rarum, alterius fæcis nullum
oportet admitti. Circa nostra hæc mens: vide-
rint alij quid sibi futurum sit magis erga sua pro
necessitate temporum opportuna.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Sed difficultas circa hoc videtur non leuis<marginalia>Vt stare id|possit, cùm|videatur|contra ius|commune.</marginalia>
emergere: videtur enim non posse in Religioni-
bus eam claudi portam, quam Sedes Apostolica
vult apertam. Neque enim contra Apostolica
decreta, sicut neque contra iuris Canonici dispo-
sitiones, quæ & ipsæ Apostolicæ Sedis placita
sunt, constitui aliquid in Religione potest, nisi
quatenus ab eadem Sede indultum fuerit, vt
est communis scribentium sensus. Ex quo funda-
mento censuit Diana Parte 2. Tract. 2. Resol. 1. per
Decretum Capituli Generalis alicuius Religio-<marginalia>Diana.</marginalia>
nis, nisi fuerit à Papa confirmatum, non posse
tolli facultatem, quam Cap. finale de P&#x0153;nitent. &<marginalia>Cap. Finale|dep&#x0153;n. &|remiss.</marginalia>
remission. concedit Prælatis, vt possint sibi qnem-
cumque eligere Confessarium; pro quo alios
adducit. Ad quod dico difficultatem hanc Do-
ctores nostros in casu magis vrgenti iam eno-
dasse, videlicet circa statutum non admittendi
in Societate eos, qui sanguinis infectione labo-
rant. Quia verò dici potest statutum illud esse
à Sede Apostolica approbatum cum alijs, præ-
sertim à Paulo V. in Bulla Quantùm Religio, ad<marginalia>Bulla Pauli|V. pro So-|cietate.</marginalia>
nostrum, quod esse posse contendo, dico aliud
esse statuere contra Decreta Pontificum indu-
cendo generaliter abrogationem potestatis, aliud
modum in exercitio talis potestatis adhibere. Et
primum quidem dici potest potestatem tran-
scendere Societatis, quia nequit reddere, inca-
paces sui instituti & quasi irregulares, vt vidi-
mus locutum P. Pellizarium: aliud verò nullate-
nus repugnat, quia remanente in R. P. Generali
potestate ad quorumlibet ex dictis admissionem,
ordinare potest vt sine eius facultate non reci-
piantur, volens consulere Societati, cui talium
admissio incommodaret: sicut idem præstare
posset in Prouincia aliqua circa ætatem: quòd
scilicet non admittantur nisi expletis septemde-
cim aut octodecim annis, eo quòd in talis Pro-
uinciæ originarijs aut maiores vires ad Religionis
experimenta, aut maturius iudicium ob incon-
stantiæ periculum experie&#x0303;tia comprobatæ. Quod
videmus etiam generaliter factum circa proue-
ctiorem ætatem, vt videlicet admitti nequeant
quinquagesimum annum superantes, nisi Gene-
rali eodem dispensante; cùm tamen ius illos non
reddiderit incapaces. Sic videmus in multis Re-
ligionibus ab earum Capitulis Decreta varia pro-
dire circa admittendos: & iam multæ timentes
sibi ab eiectis à Religionibus alijs, acta confi-
ciunt, quibus ingressus illis interdicitur, sub
nullitate Professionis. Et prudentissimè quidem
sic statuunt, non ligantes venturis manus, vt si<-P>@@

<-P>aliter visum fuerit ipsis statuere, tradita sibi ab
Apostolica Sede vtantur potestate. Ita quemad-
modùm posset Religio statuere vt hoc anno nul-
lus recipiatur ob rationes conuenientiæ, quæ oc-
currere possunt, ita & valet pro præsenti rerum
statu idem præstare, quid in posterùm expediat
successoribus prospecturis.</P>
<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An in partibus Indiarum necessariò ob-
seruari debeat Decretum Vrbani
VIII. circa eijcien os à Religione.
Vbi quid de Societate IESV.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>63.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N Decreto dicto, de quo nu. 60. cuius &<marginalia>Statuit|in illo solos|incorrigibi-|les dimitten-|dos, & qui|tales haben-|disint.</marginalia>
integrum tenorem exhibet P. Pellizarius
Tomo 2. post Tractatum 9. inter Decreta
Sacræ Congregationis à Regularibus publicè le-
genda quotannis, & Barbosa post Allegationes
de potestate Episcopi: iubet præfatus Pontifex
vt nullus eijciatur legitimè professus, nisi sit verè
incorrigibilis: & vt verè incorrigibilis minimè
censeatur, nisi concurrant non solùm ea omnia,
quæ ad hoc ex iuris communis dispositione te-
quiruntur, sublatis omnibus quoad hoc Religio-
num statutis; verùm etiam vnius anni spatio in
ieiunio & p&#x0153;nitentia probetur in carceribus,
quo elapso, si non resipiscat, eijciatur, sed à Ge-
nerali tantùm de Consilio & assensu sex Patrum,
qui ex grauioribus eligendi in Capitulis vel Con-
gregationibus singulis generalibus, præcedenti
iudiciali processu, ac plenè probatis caussis ex-
pulsionis, iuxta sacrorum Canonum præscrip-
tum. Circa quod extant Responsa Sacræ Con-
gregationis Concilij data Procuratori Generali
Ordinis D. Mariæ de Mercede apud Dianam
Parte 11. Tract. 2. Resolut. 13. & pro quo ea, quæ
apud Auctores occurrunt, breuiter proponam, &
posteà quid mihi verosimilius appareat subiectis
Assertionibus indicabo.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> P. Gibbalinus, quem ob eruditissimas
editas disquisitiones Canonicas laudat solita in-<marginalia>P. Gibba-|linus nihil|obstare illud|ait, quia|non reuo-|cantur pri-|uilegia.</marginalia>
genuitate Diana Parte 9. Tractat. 9. Resolut. 57.
affirmat, non obstante Decreto dicto, posse Re-
gulares suis circa hoc priuilegijs vti, quia illorum
non meminit; & quamuis meminisset, cum illo-
rum pleraque, & ferè omnia indigeant deroga-
toriarum derogatorijs, & nullam huiusmodi clau-
sulam Decretum apponat, illis non derogat, sed
explicat tantùm ea, quæ ad incorrigibilitatem ex
iure communi petuntur: nam ait præter ea, quæ
à Iure postulentur: se addere annuum carcerem;
quare non agit de his, quæ ex iure naturali aut
priuato constituuntur. Præter quàm quòd cùm
de illo Decreto authenticè non constet, & vsus
ipsi non consentiat, non officit ijs, quæ ex varijs
Pontificum indultis concessa reperiuntur. Sic
ille Disquisit. 4. Cap. 4. §. 13. nu. 67. Cui adstipu-
latur Brunus de Priuilegijs Regularium Parte 1.
Tractat. 4. Cap. 6. Proposit. 9. quantùm ad De-
creti nutantem fidem, aut vim; cùm sit Con-
gregationis Cardinalium, quod vim legis non
habet, quæ destruat priuilegium, vt vsus con-
trarius demonstrat. Hinc infert eiectionem à<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0233.jpg/>
@@1@<SE233>218 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VI.
<duolan 2><-P>solo Prouinciali factam esse validam, etiamsi
dicatur non licita: & vt talis sit, consulit vt Pro-
uincialis consilium Capituli Prouincialis adhi-
beat. Valorem colligit ex eo quòd nullum est ver-
bum in Constitutionibus Apostolicis, in quo
nullitas actus deduci queat, sed tantùm ad illum
consultiùs exequendum, & quod ad carcera-
tionem attinet, vbi constaret de aliquo non pos-
se emendationem sperari, aut aliàs de in disposi-
tione ad illam, non esse applicandum tale re-
medium affirmat, sed ad eiectionem proceden-
dum, etiamsi Decretum vt obligatorium reci-
piatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> His omnibus contradicunt P. Pellizarius<marginalia>Qui secus|sentiant,|iuxta satis|declaratam|Sedis Apo-|stolicæ men-|tem, &|vsum Reli-|gionum.</marginalia>
Tract. 8. Cap. 8. nu. 3. 41. & 42. Lezana Tomo 1.
Cap. 23. n. 3. & seqq. & Parte 2. Cap. 12. nu. 8.
vbi ait quod cùm an. 1635. Constitutiones quæ-
dam grauis cuiusdam Religionis Vrbano VIII.
oblatæ fuissent pro Apostolica approbatione, E-
minentissimus quidam Cardinalis, & Reueren-
dissimi alij Prælati, quibus cura casdem exami-
nandi ab illo commissa fuit, noluerunt explica-
tionem admittere aut approbare, quem Peyrinis
ait à Sacra Congregatione Concilij emanasse, sci-
licet posse Generalem, aut eius generalem Visi-
tatorem in qualibet Prouincia, in qua id opus fue-
rit ad effectum eiectionis, assumere sibi sex ex
Diffinitoribus illius, de quorum consilio & assen-
su possit prædictos incorrigibiles eijcere, quod
& ipse Lezana loco priùs citato dixerat: vtpotè
quod in suæ Religionis Constitutionibus apposi-
tum inuenitur Parte 4. Cap. 21. §. 14. Sed iam
suspectam valde reddi declarationem dictam af-<marginalia>Lezana.</marginalia>
firmat, & se credere non posse Religionem suam
ea vti, dum clariùs de ea non constiterit. Et ita
rectà in Congregatione PP. Carmelitarum Dis-
calciatorum in Hispania cautem esse vt in huius-
modi expulsione forma Decreti seruetur. Addit.
n. 19. omnia circa hoc priuilegia reuocata. Quod
& tenet Diana citata Resol. 57. & Parte 11. Tract.<marginalia>Diana.</marginalia>
2. Resolut. 13. vbi, vt diximus, Responsa illa Pro-
curatori præfato data proponit, & eorum authen-
ticum testimonium. Bonacina de Clausura Mo-
nialium &c. Quæst. 2. Puncto 12. nu. 7. Ascanius
Tamburinus Tomo 3. de iure Abbatum Disputat. 8.
Quæst. 7. n. 7. & alij communiter Decreti vim &
vsum agnoscentes, sicut & docti viri, quos P. Pel-
lizarius circa id, quod ad Societatem attinet, se
consuluisse testatur, & Diana contra secus sen-
tientes ait stare stylum Curiæ Romanæ, & pra-
xim omnium Religionum ad vnguem Decretum
dictum obseruantium in Bullario appositum Tomo
4. cum clausulis annullatiuis tam claris, vt mire-
tur quomodò esse potuerit, qui contrariam sen-
tentiam fuerit amplexus, de P. Gibbalino locutus.
Eodem modo sentiunt alij, quos adducit Barbosa<marginalia>Barbosa.</marginalia>
in Summa Decisionum Apostolicarum Collectan. 276.
quibuscum absolutè sentit.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Dico Primò. Prædictum Decretum esse<marginalia>Assertio 1.|Decretum|dictum non|constat ge-|neraliter esse|receptum.</marginalia>
generaliter in vsu, nequit verosimiliter affirmari.
Id ostenditur. Nam P. Gibbalinus in Gallia scri-
bens testatur non esse vsu receptum, & Brunus
P&#x0153;nitentiarius Lateranensis GregorijV. & Vr-
bani VIII. Romæ, licet Gallus & in Gallia scri-
bens, quibus meritò credi potest, cùm sint viri
Religiosi, docti, & magnæ diligentiæ, qui potue-
runt quid circa hoc illis in regionibus continge-<-P>@@

<-P>ret, obseruare. Vnde Diana nuper adductus, ex
eo quòd Romæ circa vsum deprehendit, genera-
lem non potuit vsum stabilire. In quo quidem
difficultas nulla occurrere potest, ob quam talis
Decreti obseruationi possit incommodi quid-
quam creari. Nam si vbi quis degit, obseruatio-
nem suadeat vsus, benè id quidem se habet; quia
quòd alibi in vsu non sit, nihil refert: Sicut non
refert modò in ordine ad obseruantiam Concilij
Tridentini in Decretis de Reformatione, quòd il-
la in Gallia recepta non sint, quandoquidem vbi
quis adest Gallia non est, aut Germania, in qua
etiam huiusmodi aliquid inuenitur. Quod & in
alijs Pontificum Decretis cernere iuuat, ex qui-
bus Clementis VIII. celebre illud de largitione
munerum in Hispania non receptum, de quo in
Thesauro Indico à nobis dictum. Tomo 1. Tit. 3. n.
32. & 34.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Dico Secundò. Prædictum Decretum suf-<marginalia>Decretum|Vrbani 8.|2. Sufficien-|tem habere|auctoritatem|vt debiat|obligatorium|reputari.</marginalia>
ficientissimam habet auctoritatem, vt debeat ob-
ligatorium reputari. Probatur ex ipsius tenore.
sic enim ibi: Sacra Congregatio Cardinalium Con-
cilij Tridentini Interpretum &c. auditis Religionum
Superioribus, réque diligentißimè perpensa, commu-
nicato etiam consilio cum S. D. N. Vrbano VIII. at-
que ex peculiari Sanctitatis suæ facultate, infra-
scripta Decreta edidit. Et infra. Ne qua verò diffi-
cultas in supradictis Decretis & Ordinationibus exe-
quendis suboriatur, sacra Congregatio, sanctißimo
D. N. annuente atque approbante, vniuersis Genera-
libus, Prouincialibus, Commissarijs, Ministris, Præ-
fidentibus, Abbatibus, Prioribus, Præpositis, Guar-
dianis, Vicarijs, & quibuscumque alijs Superioribus
quorumcumque Ordinum, vel Congregationum, Mo-
nasteriorum, Conuentuum, Collegiorum, Domorum, &
locorum Regularium, vbique locorum existentium,
iniungit, serio&#xE8BF;&#x0301; mandat, vt illa diligenter obser-
uent &c. Iam de publicatione esse dubium nequit,
cùm passim Auctores de illo agant, & responsa
circa illud in Sacra Congregatione data id red-
dunt irrefragabiliter manifestum. Quid ergo de-
siderari ampliùs potest ad inducendam obligatio-
nem? Vnde qui de auctoritate non ita dignè lo-
cuti sunt, illius non videntur tenorem inspexisse.
Et quidem P. Gibbalinus, dum ait in eo non de-
rogari priuilegijs, satis id videtur ostendere, sic
enim in Decretis dictis: Non obstantibus Constitu-
tionibus, & Ordinationibus Apostolicis &c. exemp-
tionibus quoque, indultis, & priuilegijs &c. Brunus<marginalia>Brunus|Chassaing.</marginalia>
autem ita scribit: Scio equidem Decretum Congre-
gationis Concilij Tridentini iussu Vrbani VIII. edit&#x0169;, vt
refertur à Barbosa in Tractatu de Constitutionibus &
Decretis &c. Atqui Barbosa ibi non habet Decreti
talis tenorem, & ita videri apud ipsum non potuit,
& sic neque exactum circa ipsum ferri iudicium,</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Prædictum Decretum per<marginalia>3. Per se lo-|quendo et-|iam in Indijs|obligat.</marginalia>
se loquendo etiam in Indijs obligat in quantùm
seruari potest. Hoc ex ipsius tenore apparet, ibi,
Vbique locorum existentium. Item ex illius exor-
dio, ibi: Sacra Congregatio Regularium eiecto-
rum & fugitiuorum statui consulere, illorumque
scandala submouere, & succrescentem nume-
rum frangere opere pretium existimans &c. At-
qui damnum hoc in Indijs maximè timeri de-
buit, vnde & remedium ipsi oportuit non
minùs quàm regiorum aliorum incolis adhi-
beri. Dixi Per se loquendo: nam per acci-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0234.jpg/>
@@1@<SE234>Circa Decretum Vrbani VIII. de eijciendis &c. 219
<duolan 2><-P>dens potest aliter accidere, ratione inquam no-
titiæ eiusdem ob longissimam distantiam. Sed iam
quidem id allegari nequit, quia cum Auctores de
illo passim agant & Romæ Religionum omnium
constet vsu comprobatum, nequeunt Prouincia-
les non esse illius conscij, ad quos præsertim exe-
cutio spectat.</P>
<P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Dixi etiam, In quantùm seruari potest, quia<marginalia>Sed obser-|uatur valde|difficile.</marginalia>
quod attinet ad sex Patres eligendos vt cum Ge-
nerali decernant, nequit in his partibus locum
habere. Et id quidem etiam in Europa valde dif-
ficile visum est, Generalem scilicet secum duce-
re semper prædictos Patres pro expulsione fa-
cienda, quando casus occurrisset, & ideò suppli-
catum esse Sacræ Congregationi pro remedio af-
firmat Peyrinis Tomo 2. priuileg. Minimorum, in
Constitut. 10. Vrbani VIII. §. 4. nu. 1. eamque re-
spondisse quod vidimus nu. 65. Satis autem com-
pertum est neque huic etiam dispositioni, etiamsi
responsio eam mereretur fidem, quam eidem ci-
tatur auctor attribuit, sicut & attribuerat Leza-
na, & ipsius Religio, vt citato n. diximus, in In-
dijs esse posse locum. Quia verò res grauissima
est, & quam sine multorum consilio peragi Sa-
cra Congregatio, & per eam loquens Pontificia
iniungit auctoritas, illud in casus contingentia à
Prouincialibus adhibendum, ex præcepto, quod
grauiter videtur vrgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Deinde, quod ad carcerationem pertinet esse<marginalia>Et quod ad|carceratio-|nem attinet,|ferè impossi-|bile.</marginalia>
potest moraliter impossibile, vt experientia osten-
dit: si Religiosi ad auri & argenti fodinas se con-
ferant, vnde non sine violentia magna retrahi
possunt, nec sine scandalo futura, & inutili stre-
pitu, dum suos habent illi defensores, & securitas
adest nulla eos ad suos Conuentus reducendi.
Quomodò ergo carcerandi tales? & quomodò
etiam permittendi, vt Religiosum gestantes ha-
bitum, eum deprauato agendi more dedecorent,
& suas pariter Religiones? Eijciantur ergo Pro-
uincialis sententia, quæ eisdem intimetur, & fiat
publica, hacque constet Religionem talia non
probare, & eo quo potest modo scandalosam li-
centiam castigare. Sic visum viris doctis, & est
Decreto prædicto non repugnans, quòd cùm
carcerationem statuit, de possibili intelligit:
quando ergo talis non est, aliter procedendum.
Et cùm pariter significet oportere tales à Reli-
gione eijci, vt scilicet aliquod sit mali adeò in-
gentis remedium, ad illud profectò veniendum,
quia aliud esse nequit, ni velimus hos impunitos
penitus derelinqui. Pro qua resolutione stat com-<marginalia>Stante im-|possibilitate|cessat obliga|tio, exemplo|Bullæ Cru-|ciatæ circa|absolutio-|nem non po-|tentis parti|satisfacere.</marginalia>
munis doctrina in alijs casibus. Nam excommu-
nicatus vt possit frui beneficio Bullæ Cruciatæ,
& absolui, debet prius parti satisfacere: & tamen,
si satisfacere nequeat, absolui valet; vt videri po-
test apud Dianam Parte 1. Tract. 11. Resolut. 24.
plures Doctores congerentem. Similiter ære alie-
no grauatus nequit ingredi Religionem, nisi
prius soluat: & tamen, si soluere nequeat, ingre-
di potest, vt videre licet apud P. Palaum Tomo 3.
Tractat. 16. Disputat. 1. Puncto 7. §. 4. & apud
alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Dico Quartò. Priuilegia Religionum<marginalia>4. Decreto|abrogata|priuilegia.</marginalia>
non obstant Decreto, quia in illo quoad hoc non
obstantiæ vrgentissimæ & apertissimæ propo-
nuntur, derogatoriarum derogatorijs exclusis:
quod cùm etiam neget P. Gibbalinus id, quod de<-P>@@

<-P>nō viso Decreti tenore diximus, hinc etiam com-
probatur. Idem ostenditur ex ijs, quæ adduximus.
n. 67. circa auditos Religionum Superiores, qui
proculdubio priuilegia sua erga materiam deli-
berationi propositam allegarunt. Prætereà, Si
priuilegia quoad hoc reuocata non sunt, nihil
profectò præfato Decreto actum, quo posset
damno adeò ingenti opportunum remedium ad-
hiberi. Id ostendo. Nam ferè omnes Religiones
habent communicationem priuilegiorum, & ita
ferè omnes etiam eo deberent remedio carere, &
malum sine spe illius sustinere. Vnde benè mira-
tur Diana fuisse, qui circa hoc posset hærere, &
adeò perspicuæ veritati contradictionis nubem
obiectare.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Dico Quintò. In Decreto præfato etiam<marginalia>Societas|IESV illo|comprehen-|ditur.</marginalia>
est Societas Iesv comprehensa. Primò id probari
potest ex nuper adducta ratione, quòd scilicet
Religionum omnium Superiores sunt auditi, vn-
de & Superiores Societatis, quos indubitatum vi-
detur priuilegia sibi in hac parte fauentia produ-
xisse: nihil autem motam Congregationem con-
stat ex eo quòd si speciale circa eam aliquid ser-
uari voluisset, id in Decreto ipso fecisset manife-
stum; cùm tamen nihil tale, sed oppositum ap-
pareat, ex quo id probatur Secundò, nam men-
tionem Societatis induxit nomine Collegiorum &
Domorum, quæ ipsi propria: Collegia enim Sola
Societas ex Religionibus habet, quæ sint ordina-
riæ suæ habitationis, & Domus Professas, quæ
Domorum nomine solent nudè posito designari,
vt ex Constitutionibus, Bullis, Priuilegijs, & alijs
Instituti scriptis compertum habetur Constituta
Parte 6. Cap. 2. §. 2. In Domibus, vel Ecclesijs,<marginalia>Constitut.|Societatis.</marginalia>
quæ à Societate ad auxilium animarum admittun-
tur, redditus nulli, ne Sacristiæ quidem, aut fabricæ
applicati, haberi poßint. Et §. sequenti: Professi
viuent ex eleemosynis in Domibus. Gregorius XIII.<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
in Bulla, Ascendente Domino, ibi: Sicut nec in Pro-
fessorum bonis Domus vlla, aut Ecclesia, vel Colle-
gium dictæ Societatis succedere potest. Sic & alibi.
Tertiò, quia etiam respectu Societatis oportuit
præcaueri damnum, quod ex eiectione timeri
posset, etiamsi illa cum magna attentione & con-
silio in hoc negotio, sicut in alijs, procedat: vnde
nulla ex Religionibus quantumuis perfecta, &
strictæ obseruantiæ, à Sacra Congregatione ex-
clusa fuit, & ita PP. Carmelitani Discalceati se
Decreto penitus subiecerunt, & ex parte Patrum
Cisterciensium eamdem subiectionem profiten-
tium, postulatum ab eadem sacra Congrega-
tione id, quod memorat Lezana citato Cap. 23,
num. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Dico sextò. Decretum dictum non com-<marginalia>Non tamen|non solemni-|ter professos.</marginalia>
prehendit eos, qui in Societate non sunt solemni-
niter professi. Id probo ex tenore Decreti ipsius,
ibi: Nullus solemniter Professus eijci possit. Et est
iuxta dicta nu. 59. si dicas tales esse incorrigibiles
posse, & opportuisse à Sacra Congregotione ipsis
remedium prouideri, atque ita non exceptos in
eius Decreto. Id facilè, diluitur. Nam Congre-
gationi notissimum fuit Societatem habere ex vi
peculiaris instituti facultatem ad horum dimissio-
nem, votorum vinculis resolutis, vnde suæ con-
sulit puritati: & ex hac parte nihil timere potuit,
ex quo grauia illa incommoda, de quibus est
præfata, sequerentur. Deinde clarè arguo ex ijs,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0235.jpg/>
@@1@<SE235>220 Auctarium Indicum. Pars II. Sect. VI.
<duolan 2><-P>quæ circa eiectos disponuntur: sic enim ibidem:
Prætereà statuit, vt ijdem Superiores nemini ex Re-
ligiosis expulsis litteras testimoniales concedant, illos
ad Sedem Apostolicam reijcientes, vel iubentes aliam
ingredi Religionem. Vbi manifestum est expulsos
à Societate non intelligi, quia nec Religiosi sunt
quando expelluntur, cùm desinant esse tales, &
litteræ testimoniales eisdem conferuntur, nulla
imposita obligatione ex superadditis: ita enim
consequenter: Item, vt eiecti extra Religionem de-<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
gentes sint perpetuò suspensi ab exercitio Ordinum,
sublata Ordinarijs locorum facultate dictam suspen-
sionem relaxandi, aut moderandi. Atque nihil tale
in expulsis, de quibus agimus, accidit; vnde e-
gressi, si habeant titulum, ordinantur, & ordinati
ad exercitium Ordinum admittuntur. Iubetur ita
super seruari. Cap. Ne Religiosi finale, de Regula-<marginalia>Cap, Ne|Religiosi.</marginalia>
ribus, in quo Gregorius IX. præscribit quid sit
circa fugitiuos faciend&#x0169;, sicut & circa eiectos, eos
annuatim solicitè requirendo &c. Additque Con-
stitutionem dictam in ijs etiam habere locum,
seruandamque esse, qui iustè, diffinitiueque, ac
Iuris ordine seruato expulsi fuerint; dummodò
tamen in expulsis huiusmodi subsit spes euidens
emendationis, ex litteris saltem testimonialibus
Ordinarij. Quis autem non videat omnia hæc
valde aliena esse à Societatis instituto in materia,
de qua agimus? & ita post præfatum Decretum
in Societate antiquus & originarius vsus sine du-
bitationis alicuius offendiculo est obseruatus, in-
corrigibiles eijciendo, eos scilicet, qui iuxta ipsius
Constitutiones tales habendi sunt: ad quod qui-
dem non est necessarium vt ea concurrant, quæ
ad eiectionem debent intercedere Professorum.
Et ita R. P. Generalis, cui satis est perspecta Sa-
cræ Congregationis mens, eas expulsiones pro-
bat, de quibus fit certior ex Prouincijs, in quibus
constat ita procedi ac si Decretum dictum mini-
mè à Congregatione Sacra prodijsset.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Dico Septimò. Circa Professos in Socie-<marginalia>7. Secus in|Professos.</marginalia>
tate debet dictum Decretum obseruari. Hoc eui-
denter infertur ex dictis Assert. 5. Nam si illud
comprehendit Societatem, & non quo ad eos,
qui Professi non sunt, Professi debent com-
prehensi censeri absque vmbra dubitationis; si-
ue quatuor votorum sint, siue trium tantùm,
quia isti etiam verissimi Professi, & in omni rigo-
re sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>75,</absatz-nummer> Dico Octauò. Assertio prædicta tunc lo-<marginalia>Et tantùm|cùm ob in-|corrigibili-|tatem eij-|ciendi.</marginalia>
cum debet habere, cùm Professi eijciuntur titulo
incorrigibilitatis. Sic P. Pellizarius citato Capite
8. n. 42. Diana Resolut. 57. citata §. sed pace, qui
citat Lezanam citato n. 4. vbi tamen nec verbum
de Societate: ex eo autem forsitan citandum du-
xit, quòd asseruerit omnia priuilegia à Sacra
Congregatione circa hoc abrogata. Ratio est cla-
ra, quia ille titulus est, circa quem dispositio præ-
cipua, aut vnicè, aut principaliter occupatur, vt
ex tenore constat, & verbis eiusdem adnotatis
nu. 60.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Dico Nono tamquàm probabile Profes-<marginalia>9. Etiam|aliis titulis|est probabile.</marginalia>
sos Societatis eijci posse alijs titulis diuersis ab in-
corrigibilitate. Sic P. Suarius Tomo 4. de Religione
Lib. 10. Tract. 11. Cap. 1. n. 2. & seqq. cuius fun-
damentum vim habere videtur etiam post Vrba-
ni Decretum, ante quod scripsit. P. Palaus Tomo<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
3. Tract. 16. Disput. 4. Puncto 20. n. 2. P. Pelliza-<-P>@@

<-P>rius dudum citatus n. 41. & Diana §. vltimo. Vbi<marginalia>Diana</marginalia>
ita scribit: Nota tamen, quòd non obstante supra
dicto Decreto Vrbani VIII. Generales Societatis IESV
hodie possunt expellere suos subditos ex alijs titulis,
quàm incorrigibilitatis: nam Decretum loquitur
tantùm de eiectione propter incorrigibilitatem, &
quoad hoc tantùm tollit Regularium priuilegia, non
autem si extarent priuilegia, ob quæ ex alio titulo ali-
qua Religio possit subditos expellere, vt habet Religio
Societatis IESV propter eminentem sanctitatem, sa-
pientiam, & prudentiam in Ecclesia Dei celeberri-
ma: & ideò à Summis Pontificibus varijs priuilegijs
decorata. Quæ omnia confirmantur ex vsu & praxi:
nam Generales Societatis post dictum Decretum ex-
pellunt suos subditos vigore priuilegiorum ex alijs
caussis quam incorrigibilitatis. Vide Pellizarium vbi
supra n. 41, qui tamen poterat prætermittere ea, quæ
dixit n. 3. Sic ille, ingenio & ingenuitate clarissi-
mus, erga quem semper Societas gratum fouebit
affectum, eximiarum laudum, quæ in eius ope-
ribus extant, cumulum recognoscens. Circa nu-
per autem dicta obseruandum occurrit, erga pun-
ctum, in quo versamur, non multùm conferre
quod ex praxi adducitur: nam illa circa eos alli-
gari tantùm reipsa potest, qui Professi non sunt,
& ita fauet Assertioni 7. non præsenti, vbi de
Professis sermo: non enim praxis Societatis ha-
bet vt Professi eijciantur, nisi Religionem aliam
ingressuri. In eo autem quod P. Pellizarium,
quem accuratissimum & amicissimum compel-
lat, carpere videtur ob non prætermissa ea, quæ
habet nu. 3. ipse certè potuit amicabiliter repre-
hendi, quia & prætermittere potuit ea, quæ ex
ipso dedimus. Qui enim legerit huiusmodi re-
prehensiunculam, suspicari poterit aliquid minùs
cautè aut modestè ab illo dictum; cùm tamen
non ita sit, sed aliqua in consequentia doctrinæ,
vt videbimus infra, quod licitè potuit, & suo
more modestissimè obiecisse.</P>
<P>  Probatur iam Assertio ex Bulla Gregorij XIII<marginalia>Probatio|Assertionis.|Greg XIII.</marginalia>
die 22. Septembris, an. 1582. vbi post dubitatio-
nem propositam sic ait: Nos re perpensa, atque di-
ligenter examinata, Societatis ipsius puritati atque
incremento, emissorumque pro tempore saluti consu-
lere volentes, statuimus vt deinceps in perpetuum li-
ceat dicto Præposito, quos iudicauerit, ab ipsa Socie-
tate emittere. Sic ille. Dubitatio autem fuerat: An
Præpositus valeat etiam Professos ex caussis exigen-
tibus ab ipsa Societate emittere? Cùm ergo non
vna illa tantùm caussa incorrigibilitatis, sed di-
uersæ assignentur, & illæ non videantur in dicto
Decreto repudiatæ, vis priuilegij persistit. Item.
In dicta dimissione dicitur non solùm Societatis
puritati, sed emissorum saluti consuli: ergo non
de incorrigibilitate tantùm agitur; quia cùm ta-
les dimittuntur, non eorum saluti, sed Societatis
bono consulitur, vt ex generali dispositione De-
creti constat, ibi: Elapso autem anno, si nihilomi-
nùs non resipuerit, sed animo indurato in sua perui-
cacia perseuerauerit, ne contagione pestifera pluri-
mos perdat, tamquàm pecus morbida ac membrum
putre, eijci tandem possit. Sic DD. & sic Pon-
tifex.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Dices videri oppositum in Decreto statui<marginalia>Quid vi-|deatur ob-|stare.</marginalia>
verbis illis: Ad hæc, vt in posterùm à Religionibus
nullus legitime Professus eijci possit, nisi sit verè in-
corrigibilis. Vbi vnica illa incorrigibilitatis caussa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0236.jpg/>
@@1@<SE236>Circa Decretum Vrbani VIII. de eijciendis &c. 221
<duolan 2><-P>adiectionem admittitur. Propter hoc P. Pelliza-
rius citato n. 3. in hoc, vt vidimus num. præced. vbi
id habet, quod Diana dixit prætermittere potuis-
se, ita planè sensit; sic enim ibi: Quæres Tertiò.<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
An Regulares modo eijci possint ab Ordine alio titulo
quàm incorrigibilitatis, saltem vigore priuilegiorum
ac statutorum peculiarium hac de re extantium. Re-
spond. non posse, cùm in citato Decreto Sacræ Con-
gregationis id expressè prohibeatur his verbis: In
posterùm &c. quod est abrogare priuilegia in contra-
rium concessa, non solùm explicitè (quomodo ibi ab-
rogantur) sed etiam implicite, vt patet. Hæc ille. Ad<marginalia>Sed depelli-|tur illud.</marginalia>
quæ responderi potest quod citato n. 42. ipse tradit,
priuilegium scilicet Societatis nulli alteri Reli-
gioni communicari, quia id sic statuit ibidem
Pontifex: & ita in citato loco de Societate non
fuisse locutum, sed de Religionibus alijs. Verba
Pontificis in citata Bulla, cuius initium est, Cùm
aliàs, sunt quæ sequuntur: Præsentis autem gratiæ
communicationem omnibus alijs, etiam qui sua pri-<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
uilegia cum prædicta Societate copiosè participant,
participaréque poterunt quomodolibet in futurum,
fieri omnino prohibemus. Sic ille. Sed certè si hoc ita<marginalia>Instatur|tamen.</marginalia>
se habet, vt nulla Religio simile habeat priuile-
gium, neque cum Societate in illo participet, non
videtur locum habere potuisse dubium, sicut
neque illius resolutio. Dubium enim supponit
esse priuilegia, & resolutio statuit ea non obstare,
quia penitus sunt per Decretum abrogata. Sicut
ergo abrogata illa sunt, quia ita explicitè in De-
creto habetur, ita etiam videtur de Societate di-
cendum, quia non excepta quoad Professos. Quod
enim communicatio priuilegij dicti prohibeatur,
non influit aliquid speciale, vt non debeat abroga-
tum censeri vrgentissimis clausulis, in quibus et-
iam de Societate agi vidimus Assert. 5. Præter-
quam quòd licet priuilegium dictum per viam
communicationis cum Societate noluerit Ponti-
fex alijs Religionibus esse commune, id non o-
stendit aliàs non potuisse illud habere, aut post
Gregorij dictam concessionem non extare con-
cessiones similes, & amplissimam communicatio-
nem. Licet enim ille participationem in futurum
etiam prohibeat, id non tollit quo minùs Pontifi-
ces successores illam possint indulgere: non au-
tem est communicatio talis admittenda, nisi illi
exprimant concessionem ad illa se etiam exten-
dere, quæ sunt communicari prohibita, vt verba
Pontificis habeant proportionatum ac certum
effectum, nec frustranea censeantur. Omnium
erga Religionum quo ad hoc eadem videtur esse
ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Et hoc quidem quantùm ad consequen-<marginalia>Quomodo|possit proba-|bilitas cum|Decreto|componi.</marginalia>
tiam doctrinæ in Pellizario, cuius prior Assertio
est absque dubio valde probabilis, ac proptereà
ego in Assertione proxima id, quod statui, dixi
tantùm esse probabile, quia verba legis vrgebant
pro contraria positione. Oportebatque à prioris
defensoribus ostendi vnde constet cum negatiua
illa Nullus exceptionem de caussis alijs præter in-
corrigibilitatem, quæ sola admittitur, posse com-
poni. Videtur autem posse fundari ex motiuo ip-
sius Decreti in id tendentis vt scandala ex eiectio-
ne prouenientia submoueantur; sic enim in illius
habetur exordio: Atqui id tantùm accidit quan-
do incorrigibiles eijciuntur: non ergo de eiectis
alijs ex caussis iuxta priuilegia dispositio prædi-<-P>@@

<-P>cta procedit. Prætereà, cùm dicitur Nullus eijci
possit, nisi sit verè incorrigibilis, non videtur id re-
ferri ad alias eiectionis caussas, sed ad excluden-
dum non veram incorrigibilitatem, vt sit sensus:
In posterùm qui non est verè incorrigibilis, non eij-
ciatur. Nam diuersus videbatur modus loquendi
futurus, si absolutè vellet Congregatio id statue-
re quod aduersa sententia contendit; ita scili-
cet: In posterùm nullus eijci poßit nisi incorrigi-
bilis: is autem verè censendus est talis, qui &c.
Etiam retenta dictione Nullus potest esse com-
modior sensus, quem intendimus, hoc mo-
do: Nullus eijci possit incorrigibilis, nisi qui verè
talis sit. Nam cùm verè talis opponatur non ve-
rè tali, & propositio modalis sit, tantùm videtur<marginalia>Ditio nullus|patitur li-|mitationem.</marginalia>
circa modum dispositio versari. Id quod materia,
de qua agitur, persuadet, ex qua fit vt aliquando
dictio, Nullus patiatur limitationem, vt ex Cap.
Non semel 18. q. 2. probari potest ibi: Quòd autem<marginalia>Cap. Non|semel.</marginalia>
nullis canonicis iuribus Monasteria dicuntur esse
subiecta, non ita intelligendum est, quin ipsi Episcopo
aliquid nomine Eulogiæ, vel in die Dedicationis, vel
in Natali sanctorum, quorum nomine ipsum Mona-
sterium dedicatum est, debeat offerri. Sic ibi: Cùm
ergo sensus esse, quem diximus, possit, & ex hu-
iusmodi interpretandi modo minùs grauentur
Religiones, & earum priuilegia sic sarta tecta ha-
beantur, potest securè ab eisdem ad praxim re-
uocari. Dispositio enim dicta, licet quatenus in<marginalia>Est illud|odiosum.</marginalia>
bonum Religionum tendit, videatur fauorabilis;
reuera tamen, cùm priuilegia abroget, quæ meri
fauores sunt, odiosa debet penitus reputari, iuxta
ea, quæ in Thesauro ex professo dicta sunt circa
Constitutionem Innocentij X. pro gubernationis
spatijs in Societate seruandis &c. Tomo 2. Tit. 12.
n. 46. & seqq.</P>
<Z><A+2>DVBIVM INCIDENS.</A+2>
<A+1>Circa eiectionem in Societate non Profes-
sorum, votorum vinculo non sublato.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>79.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vbij fundamentum in Decreto 22. Sep-
timæ Congregationis habetur tenoris se-<marginalia>Dec retum|Congreg. 7.</marginalia>
quentis: Illis, quibus è sola importunitate, cùm nul-
la iusta subsit caussa, dimissionem concedere Societas
cogitur, non nisi cum obligatione aliam intrandi Re-
ligionem, in qua regularis obseruantia vigeat, in po-
sterùm concedendam, eamque obligationem Patenti-
bus inserendam: ac nonnisi rarissimè permittendum,
vt liber omnino talium quispiam ab omni votorum
obligatione ad sæculum redeat, scilicet Congrega-
tio censuit. Hinc in casus contingentia suborta
difficultas, & ramosa quidem. Cùm enim instaret<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
quidam, dimissus est, sed suorum vinculo voto-
rum post biennium emissorum adstrictus, facul-
tate vtendo, quæ videtur concedi, dum solùm
rarissimè permittendum dicitur vt tales à votis
liberi dimittantur: ex quo euidenter infertur non
raras dimissiones eorumdem cum votorum re-
tenta obligatione futuras. Quòd aliunde nec vi-
detur non esse Decreti tenori conforme, cùm in
eo dicatur vt tales nonnisi cum obligatione aliam
intrandi Religionem dimittantur. Quòd ergo
votis ligati, & sine obligatione aliam intrandi Re-
ligionem, dimitti possint, non videtur dispositioni<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0237.jpg/>
@@1@<SE237>222 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio V I.
<duolan 2><-P>dicti Decreti conformari, vel saltem valde du-
biam remanere.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Accedit illud, quod graues Scriptores ex<marginalia>Eiectus eo|ipso videtur|à votis liber,|& ratio.|P. Thomas|Sancius.</marginalia>
Nostris dicunt, scilicet P. Valentia Tomo 3. Disput.
6. Quæst. 6. Puncto 6. vers. & hoc modo. P. Vasquez
Tomo 2. in 1. 2. Quæst. 96. Disput. 165. n. 86. & eos
secutus P. Thomas Sancius in Decalogum Tomo 2.
Lib. 5. Cap. 1. nu. 11. scilicet Generalem dum ex-
pellit non Professos, non dici eorum vota relaxa-
re, aut in eis dispensare, sed conditionem tollere,
qua sublata, vota extinguuntur ea deficiente.
Quod adeò verum est, vt & si Generalis expel-
lens vellet eos remanere votis ligatos, non posset
id efficere; nam deficit conditio vt obligent; sci-
licet quamdiu Societas eos retinuerit; & id-
eò omnes illi, cum hæc vouent, addunt: Iuxta
modum in nostris Constitutionibus expressum: qui
est (vt dicitur in illis Parte 5. Cap. 4. Lit. B. in<marginalia>Constitutio|Societ.</marginalia>
Commento) vt non sint perpetrata ex parte admit-
tentis, sed quamdiu Generalis eos non expulerit.
Pro eodem facit id, quod habet n. 30. vbi de illo
disserens, qui vota emitteret non seruata forma
Societatis, scilicet sine verbis illis, Omnia intelli-
gendo iuxta ipsius Societatis Constitutiones, in qui-
bus conditio dicta subintelligitur, & exponens id,
quod Parte 2. Cap. 4. nu. 3. Constitutionum habe-
tur, ita subdit: Dum autem dicitur per dimissionem
non manere hunc liberum ab his votis, intelligendum
est ex vi dimissionis, vt manent alij, qui cum ea ta-
cita conditione vouent, nempe intelligendo omnia
iuxta Societatis Constitutiones. Sic ille. Circa quod
etiam P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disput. 4. Puncto
20. nu. 12. id etiam habet, quod videtur eidem
doctrinæ fauere: tractat enim casum in terminis
de extorquente dimissionem importunitate, & ait
illam esse validam, quia importuna instantia suf-
ficiens motiuum est ad illam in Societate vol&#x0169;ta-
rios ad sua ministeria milites requirente, & solùm
eum modum dimissionis agnoscit. Nihilominus.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Dico Primò. Qui in Societate solemnem<marginalia>Assertio 1.|Posse liga-|tum eijci.|P. Suarez.</marginalia>
Professionem non fecerunt, eijci possunt suis li-
gati votis. Sic colligitur apertè ex P. Suario Tomo
4. de Religione Tract. 10. Lib. 11. in Pro&#x0153;mio, vbi
ita scribit: Est ergo alia mutatio per dimissionem,
seu eiectionem ab ipsa Religione per potestatem, seu
iurisdictionem eius, quæ solùm contingit in Professis:
nam alij solent liberi dimitti, vt dictum est. Si autem
aliquando dimittantur ligati, eamdem proportionem
seruabunt: & ideò de sola dimissione Professorum
superest nobis dicendum. Sic ibi: & Cap. 3. nu. 1. sic
habet: Si autem contingeret huiusmodi Coadiuto-
rem formatum expelli sine absolutione ab obligatione
votorum, vel cum onere ingrediendi Religionem, vel
simpliciter & absolutè, sic eadem de illo ratio est, quæ
de Professis trium votorum &c. Cardinalis Lugo in<marginalia>Card Lugo</marginalia>
Responsis moralibus Lib. 4. Dub. 23. n. 2. circa
dubium ibi propositum, post alia sic ait: Si verò
dicas ipsum manere adhuc Religiosum (dimissum
inquam cum onere non accedendi ad talem lo-
cum sub obligatione reincidendi in votorum vin-
culum) toto illo tempore intermedio, falsò ergo sup-
ponitur dimissus à Societate; manet enim propriè
Religiosus Societatis, & subditus eius Prælatis ficut
anteà, & ita manebit vsque ad mortem &c. Ag-
noscit ergo dimissionem stante obligatione voto-
rum, neque in eo aliquam inuenit à Societa-
tis potestate alienam rationem.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Probatur Primò. Quia non apparet soli-<marginalia>1. Pro$unclear|tio, quia|nihil est|quod obstat$unclear.</marginalia>
dum fundamentum ad hoc negandum: magis
enim est posse Professos eijci cum tota sua obli-
gatione; & tamen id fieri in Societate potest,
vt vidimus. Sectione præced. Si dicas circa Pro-
fessos non extare conditionem, quæ circa alios,
dum scilicet in Societate retineantur, iuxta di-
cta. n. 80. Contra est, quia conditio illa non pro-
cedit de materiali habitatione in Societate: stat
enim à Religione eijci, & nihilominùs Religio-
sum manere, vt constat ex Decreto S. Congre-
gationis citato, cum præfata distinctione, mate-
rialis & formalis permanentiæ: scilicet dum So-
cietas illos voluerit sua sub obedientia retinere.
Et ita intelligendi sunt Doctores adducti: estque
verissimum Generalem dimittentem è Societate
non posse facere vt votis maneant ligati, scilicet
quando eos formaliter è Societate dimittit, con-
tra id quod videntur sensisse illi, qui apud Car-
dinalem Lugo suprà, non iudicarunt absonum vt
dimisso cum onere non accedendi ad talem lo-
cum, reincidentia in vota statueretur, quamuis
ille de Societate non esset, quia de illo iterùm
admittendo minimè tractabatur. Et hæc ratio
est maximè à priori.</P>
<P>  <absatz-nummer>83.</absatz-nummer> Secundò. Quia in citato Decreto id vi-<marginalia>2. Ex De-|creto Con-|gregat. 7.</marginalia>
detur non obscurè significari, vt vidimus. n. 79.
exceptio enim illa significata aduerbio Rarissimè
firmat non rarissimam dimissionem aliter facien-
dam cum illo genere dimittendorum. Stante enim
importunitate cogitur Societas ad dimissionem,
vt ibidem dicitur: quæ coactio arguit non posse
conuenienter sic importunos retinere: ergo ex-
pellendi illi, vt hoc onere Societas liberetur.
Hoc stabit certò. Sed imponatur illis obligatio
aliam intrandi Religionem. Atqui erunt qui no-
lint, vt ferè semper accidit, quod experientia
comprobatum. Erunt etiam qui nequeant, quia
infirma eisdem valetudo; quos tamen Societas
libenter conseruaret. Quid ergo faciendum? Ex-
pellendi sanè, quia onus sunt Societati importa-
bile; & cùm rarissimè à votorum obligatione
liberi dimittendi sint, eisdem adstricti recedent.
Si dicas in Decreto non apponi exceptiones illas,
Si nolit, aut non possit, & ita ad subeundam obliga-
tionem ingressus in aliam Religionem vrgendos.
Id non obstat, quia ex contextu satis mens So-
cietatis innotescit, vt hæc duo inter se compo-
nantur; retineri scilicet non posse, quia Societas
ad eos eijciendos cogitur, & rarissimè à votis li-
beros dimittendos. Ad quod quidem conferre
potest obligatio ibidem adhibita de ingressu in
aliam Religionem. Sed cum Societati etiam con-
stet posse tales aut nolle, aut non valere, dimit-
tendos concludit modo dicto, vt scilicet onere
illa liberetur dicto, & illi non abeant epinicium
concinentes, quòd sua importunitate libertatem
sint omnimodam, quæ potius diaboli, mundi, &
carnis dicenda est seruitus, consecuti. In quo
quidem magnum Societati bonum conciliari
potest. Nam videntes aliqui importunitate liber-
tatem comparari, & benè hoc negotium cessisse
alijs, possunt in sua vocatione nutare, & ad similia
propendere. Quod secus accidet, si videant quàm
sint difficilem prouinciam assumpturi, si eos ex-
pelli quidem contingat, sed votorum onere præ-
grauatos.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0238.jpg/>
@@1@<SE238>Circa eiectos à Societate IESV. 223
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Tertiò. Quia sic est praxi comprobatum,<marginalia>3 Ex praxi.</marginalia>
iuxta intelligentiam dicti Decreti à viris doctis
approbatam, quæ & illo non stante esse similiter
potuisset. Vnde P. Suarez, qui ante editum De-
cretum scripsit, dimissionis genus tale probauit,
vt vidimus, & ratio à priori à nobis adducta, est
etiam à Decreto independens. Quòd si aliquando
dimissio dicto modo facta non est à R. P. Gene-
rali approbata, non ideò fuit, quòd impossibilem
absolutè loquendo iudicaret, sed quia certa do-
ctrina non est conuenienter applicata: vel ex eo
quòd dimissus, etiam importunitate seposita, non
erat aptus Societati, in quo euentu non procedit
Decretum, vt videri potest in §. 1. vel quia non
prorsus obseruatum id, quod in tali Decreto dis-
ponitur, vel ob alias, quæ occurrere potuerunt,
verosimiles rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod in Decreto dicitur<marginalia>Assertio 2.|Dimisso non|posse imponi|obligationem|intrandi in|aliam Reli-|gionem.</marginalia>
de obligatione aliam intrandi Religionem, eam-
que Patentibus litteris inserendam, ita intelligen-
dum est vt dimisso absolutè nequeat obligatio
talis imponi, quia id excedit potestatem Prælato-
rum, quorum iurisdictio intra terminos Societa-
tis continetur, manentibus scilicet sub obedien-
tia, non extra illam exclusis, sicut & in alijs Re-
ligionibus. Id quod luculenter ostendit Cardi-
nalis Lugo in Responsis citatis Lib. 3. Dub. 4. Cùm
enim tota iurisdictio Prælatorum Regularium
sit in ordine ad subditos vt tales, vt eos videlicet
ad perfectionem promoueant: nequit stare vt o-
bedientia ad id tendat, quod destruit subiectio-
nem. Non enim iuxta Apostolum potestas Ec-
clesiastica, & Religiosa præsertim. est ad destru-
ctionem, sed in ædificationem. Vnde licet in Socie-
tate dimittere Superiores possint, non possunt
tamen iubere alicui vt à Societate abeat, quamuis
facto compellere possint, eo quod sub ea sint ad-
missi conditione, vt non sit obligatio eos reti-
nendi, si Societas dimittendos esse iudicârit.
Quemadmodùm (& est exemplum etiam pro
casu præsenti accommodum) famulus admissus
dimitti potest, non potest autem ei iuberi vt ab-
eat, quia cùm eo ipso desinat esse famulus, desinat
etiam titulus iussionis: sed intimari ei dimissio
potest, quatenus est signum voluntatis Domini
tollentis conditionem, sub qua admissus est. Ad-
missus enim est ad seruiendum; dum autem abit,
non seruit, sed seruire desinit. Et est argumen-
tum manifestum non repertæ in eo formalis ius-
sionis, quòd eodem modo potest compelli vt
exeat quicumque domi fuerit contra patris fami-
lias voluntatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Obligatio ingrediendi aliam<marginalia>Assertio 3.|Nec sub|conditione|stat id impe-|rari.</marginalia>
Religionem non potest etiam sub conditione
imponi taliter vt in eo exerceatur iurisdictio ex
voto obedientiæ, aut ex vi status Religiosi resul-
tans, sitque actus ad illam spectans. Id probo
fundamento Assertionis præcedentis: Nam cùm
talis aliam Religionem intrat, desinit esse subdi-
tus, & ita ex ea parte non est propriæ obedientiæ
locus. Est ergo quoddam genus contractus, facio
vt facias, licet non rigorosus; vel, do vt facias:
do inquam licentiam abeundi, quam petis, sed vt
facias in Religione alia Professionem: in quo
obedientia non exercetur. Pertinet ergo ad po-
testatem Ecclesiasticam peculiarem Religioni,
secundùm quam non iubetur, sed disponitur, si-<-P>@@

<-P>cut in patre familias non omnes actiones circa
famulos sunt imperia. Sed pacta etiam interue-
niunt erga ipsorum obligationes, vt cùm vltra
debitum labor extenditur, & pro eo assignatur
stipendium, vel laboris cessatio permittitur,
sed cum onere aliquo compensandi, & sic in
alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Dico Quartò. Non potest quisquam à<marginalia>Assertio 4.|Nec sub praæ-|supposito re|viuiscentiæ|votorum.</marginalia>
Societate dimitti liber à votorum obligatione
assignato ipsi competenti temporis spatio vt Re-
ligionem aliam ingrediatur, taliter tamen vt si
ingressus non fuerit, obligatio votorum reuiuis-
cat, ad modum reincidentiæ in excommunica-
tionem, de qua dictum in Thesauro in Tomi 2.
Additionibus. Hoc, licet sub alijs terminis, docet,
& optimè probat Cardinalis Lugo citato Capite
23. de quibus. n. 81. & ratio videtur clara, quia
semel extincta obligatione, nequit redire sine
voluntate eius, qui ab ea exiuit liber: talis enim
est obligatio votorum, vt imponi ab alio nequeat,
quàm ab ipso vouente, quia est promissio; & om-
ninò implicatorium est, vt deficiente libera a-
ctione, quæ in eo interuenit, & habet illam pro
forma, aliunde possit promissionis effectus, qui li-
bertatem essentialiter præsupponit, prouenire.
Quemadmodùm quia contractus matrimonij es-
sentialiter importat actionem liberam, & effectus
illius, obligatio scilicet, illam vt talem præsuppo-
nit, nequit extrinsecùs imponi.</P>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Si dicas obligationem quidem non imponi<marginalia>Euasio qui-|dam præclu-|ditur.</marginalia>
à Prælato dimittente, sed esse effectum promis-
sionis in votis inclusæ, quæ non est absolutè su-
blata, sed suspensa: quia cùm dimissio à volun-
tate dimittentis pendeat, si ipse absoluere abso-
lutè à vinculo votorum nequit, sed cum limita-
tione dicta, eo & non alio modo stabit illa. Con-
tra est, quia suspensio talis stare nequit; cùm enim
talis liber à votis sit, stante huiusmodi libertate,
non tenebitur illis, & ita ea non seruans, contra
ipsa non peccabit. Hoc autem potestatem Præ-
lati dimittentis excedit, vt scilicet pro aliquo
tempore possit libertatem talem concedere:
quemadmodùm contra rationem status Religiosi
est, vt Religioso concedatur libertas redeundi ad
sæculum à votis libero vt subueniat parentibus
aut filijs, vel ob alium titulum: & post impletum
tale pietatis officium ad Religionem reuertatur.
Et licet dimissio à voluntate dimittentis pendeat,
nequit eidem modus aliquis admisceri, modifi-
cando illam, qui statui Religioso repugnet, vt
præfatum vidimus repugnare. Neque est simile
de excommunicatione: nam cùm illa sit p&#x0153;na
ab extrinseco proueniens, potest secundùm vo-
luntatem infligentis illam, modum & modera-
tionem accipere, iuxta ea scilicet, quæ à iure sunt
Canonico circa materiam dictam constituta.</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Dico Quintò. Dimissus iuxta Assertio-<marginalia>Assertio 3.|Dimissus sub|let hali tene-|tur ad in-|gressum ra-|tione con-|tractus.</marginalia>
nem. 3. ex pacto inducente obligationem, tenetur
sub lethali contractui stare, quia est obligatio in
re grauissima, & genus quoddam commutatio-
nis, à qua nequit nisi à solo Pontifice absolui,
perseuerante voluntate in Superioribus Societa-
tis vt contractus impleatur. Nam cùm sit talis,
vt in eo vertatur ius tertij, Religionis inquam, ad
cuius vtilitatem maximè conducit huiusmodi
pacta seruari, nullus contra tale ius agere potest,
cui neque ipse Pontifex vult, nisi id exprimat,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0239.jpg/>
@@1@<SE239>224 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VI.
<duolan 2><-P>derogare. Vnde coràm competente iudice agere
potest pro eiusmodi adimpletione. Erit autem
competens Ordinarius, quia illo iam extra Socie-
tatem, & ordinarius ad effectum quicumque erit,
in cuius di&#x0153;cesi fuerit talis transgressor inuentus,
quia ratione delicti contrahitur forum. Si verò
matrimonium contraxerit, validum quidem erit,
sed seueriùs puniendus. Ad prouidentiam autem
Superiorum spectabit quid in casus contingentia
fieri debeat præuia consultatione disponere. Si
enim obligatio hæc litteris Patentibus fuerit in-
serta, vt in Decreto dicitur, & pro nihilo habea-
tur, ac contra eam ire non dubitent sic dimissi,
seriò erit agendum, vt non leuis p&#x0153;na violatori-
bus inflicta rei grauitatem ostendat, & in exem-
plum tracta alios reddat cautiores. Vel de reme-
dio prouideatur alio, aliquid magis compertum
statuendo, & paucioribus locum relinquens quę-
stionibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Dico Sextò. Dimissus non liber à voto-<marginalia>Assertio 6,|Dimissus|vrgendus ad|illam vel ad|regressum, &|cuius ope.</marginalia>
rum obligatione, cum onere tamen ingrediendi
aliam Religionem, vt obligationem adimpleat
vrgendus est, si commodè possit. Ad quod qui-
dem Ordinarij etiam manus imploranda, in cuius
post egressum iurisdictionem venit. Quod &
præstandum cùm talis quispiam ad Religionem
reuocandus est, quia sic Religio iudicat expedi-
re. Quod ita vidimus practicari, & res ipsa vide-
tur explorata. Et quidem de legitimè Professis ad
iurisdictionem Ordinariorum ab eiectione sta-
tim pertinere declarat Pontifex in citato Decre-
to. Stante autem iurisdictione, consequens est po-
testas discretiua censurarum. Cùm ergo in non
professis, Religiosis tamen per vota simplicia,
idem quoad iurisdictionem pertineat, idem pariter
de coe&#x0308;rciua potestate pronuntiandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Sed circa hoc specialis suboritur difficul-<marginalia>Difficultas|ex Decreti|dispositione.</marginalia>
tas ex citati Decreti circa dimissionem huiusmodi
dispositione, dum in eo dicitur exeuntem ex vna
Religione vt ad aliam transeat, recta via debere
ad illam se conferre, & ita non videtur relinqui
locus agendi contra stantem contractui, de quo
dudum dicebamus. Verùm id non videtur vrgere,
quia ibi solùm agitur de transeunte ad strictiorem
Religionem, sic enim dicitur: Deinde, vt aposta-<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
tandi opportunitas præripiatur, statuit vt de cetero
nullus permittatur ad arctiorem Religionem transire,
nisi priùs Superiori legitimè constiterit eam Religio-
nem paratam esse illum recipere, qui licentiam petit,
tumque Regularis rectà se conferat ad arctiorem.
Quod vt reipsa adimpleatur idem Superior omni stu-
dio ac diligentia inuigilet. Sic ibi. Vbi non imme-
ritò existimare aliquis possit idem intelligendum
de quocumque transitu, in quo eadem est ratio.
Quod autem de transitu ad arctiorem Religio-
nem tantùm sit mentio inducta, ex eo accidit,
quia solus ille de iure licet: quidquid autem se-
cus se habet, per priuilegia contingit, & ita valde
verosimile est hanc fuisse Pontificis mentem, si<marginalia>De non Pro-|fessis non|procedere.</marginalia>
de Professis loquamur, non verò de non Professis
in Societate, qui singulares in Ecclesia cùm sint,
alio prouidentiæ modo à Sede Apostolica guber-
nantur. Et ita sicut non comprehenduntur De-
creto de incorrigibilibus, iuxta dicta, quod est
inter omnia prolata præcipuum, ita neque in illa
dispositionis parte, quæ sicut ad legitimè Pro-
fessos tantùm dirigitur, ita & præcedentia ipsam.<-P>@@

<-P>Et ita absque dubio hoc intellexit Societas, in
qua cum stet suus antiquus dimittendi modus in
contrarium, nihil ob Decretum dictum debere
innouari hucusque animaduersum inuenitur,
quod tamen in Professis semper est obseruatione
dignissimum arbitrata.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> Dico Septimò. Si quis videatur necessariò<marginalia>Assertio 7.|Circa di-|missum in-|uitè sine ob-|ligatione|aliam in-|grediendi|Religionem.</marginalia>
dimittendus ob coactionem illam, de qua in De-
creto, nec tamen velit obligationem ingressus in
aliam Religionem subire, licitè id permitti po-
test, & dimissus suæ conscientiæ relinqui, abiecta
illius cura, nisi fortè praua aliqua persuasione de-
lusus de matrimonio ineundo tractauerit, aut re-
ipsa illud inierit: tunc enim penitus obsistendum,
ne pessimum illud exemplum in consequentiam
trahatur, & aperiatur via ad dispositionem talem
pro dimissione è Societate prouisam suo effectu
frustrandam. Quòd autem abijci talium cura pos-
sit, ita vt de illis ad Religionem vocandis non
debeat vlteriùs agi, ex eo ostenditur, quia caussa
dimissionis eorum semper erit eadem, dum ipsi
de reditu minimè curare deprehenduntur, vnde
frustranea est reuocatio, si iterùm dimittendi
sunt, sicque erit processus sola morte finiendus,
sperari autem potest rerum mundanarum expe-
rientia, meliore vsuros consilio, cùm præsertim
vinculum votorum adstringat, & securos se in
conscientia non esse dispiciant. Quòd si aliquis
sua culpa exitum habeat infelicem, id certè So-
cietati neutiquam imputandum, quæ vt corpo-
ris consulat totius saluti, vnum non refugit putre
membrum resecari, & pro firmanda positione ista
confert id quod in Decreto S. Congregationis
habetur, de quo & suprà nu. 73. de expulsis an-
nuatim requirendis, vbi tamen sic additur: Dum-
modò tamen in expulsis huiusmodi subsit spes euidens<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
emendationis ex litteris saltem testimonialibus Or-
dinarij, cuius conscientiam in his litteris concedendis
S. Congregatio seriò onerauit. Sic ibi. Cùm ergo
in eiectis modo dicto spes euidens non subsit, im-
mò nec probabilis, quandoquidem illi in veteri
odio erga Religionem persistunt, non est Socie-
tati imponendum onus eosdem reuocandi, nisi
fortè commodum ipsi appareat eo medio vti, vt
iam reuocatos penitus à votis liberos euomat, pro
quo circumstantiæ occurrere possint ad id effica-
citer inducentes. Et hæc quidem circa præfatum
dubium, quæ pro Societate scripta ipsius Socie-
tatis iudicio examinanda subijcio, praxim à R. P.
Generali traditam libenter amplexurus.</P>
<Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Occasione peculiaris casus in Indijs dis-
quiritur, An sententia affirmans
posse iudicem inter opiniones æquè fa-
uentes partibus, quam maluerit
eligere, sit aliqua ratione damna-
bilis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>93.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On posse iudicem in eo euentu rem<marginalia>Sententia|affirmans.</marginalia>
vni applicare, sed diuidendam inter li-
tigantes affirmant ij, quorum memini-
mus Parte 1. num. 44. quod & tenet P. Ioannes<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0240.jpg/>
@@1@<SE240>Circa opinionum sequelam in Iudice &c. 225
<duolan 2><-P>Erardus Fullonius in Commentarijs ad Lib. 1. Ma-<marginalia>P. Fullo-|nius.</marginalia>
chabæorum Cap. 16. Excursu 1. Sect. 6. nu. 2. & 3.
ita ibi scribens: Est caussa inter partes ambigua,
vtraque sententia est probabilis æquè, vel parùm in-
ter est: potestne iudex pronuntiare absolutè pro al-
tera, vel tantùm æquè probabili, vel minùs probabili?
Occlament & obmurmurent nescio qui de triuio:
ingerantur mihi libri in contrarium, &, si voles, bi-
bliothecæ integræ: pronuntio tamen tamquàm cer-
tum, & extra omnem disputationis ambiguitatem,
non licere citra culpam acceptionis personarum. Sic
ille Ecclesiastæ zelo, quo in munere eximius,
& posse id bonis ostendi rationibus non nego,
quibus graues Scriptores ad sic sunt sentiendum
permoti. Sed ita confidenter certitudinem ad-
strui, erant qui non probent, & meritò, cùm pro
opposita sententia sint etiam minimè contem-
nendi patroni, & culpam talem esse grauissimam
iam ille præmiserat, qui & ita scripserat: Pona-
mus casum, vt vocant, pro amico, quam peßimè non
Iuris consulti modò, sed & Theologi aliqui laxi, &
planè, vt audietis, damnandi, posuere. Hæc ille, &
laxam, & pessimam, & damnabilem opinionem
dictam appellans. Quod quidem non solùm in
opinionum æqualitate videtur censere, sed etiam
stante imparitate: sic enim subdit: Similiter si
alterius ius magis probabile est, plus illi adiudicet: &
alterum, qui ius etiam habeat, sed minùs probabile,
compensatione aliqua aspergat pro mensura iuris sui:
si aliter pronuntiat, non sequitur meritum caussæ, ad-
eoque non potest euadere notam acceptionis persona-
rum. Sic ille, qui de genere noxæ sic dixerat:
In re tanta numquàm nisi grauissimè erratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> Sed & ipsum hac in parte errasse non le-<marginalia>Contrarium|statuitur|contra cita-|tum Scrip|torem.</marginalia>
uiter, aliquos qui affirment futuros non dubito,
ob rationem dictam, præsertim si de opinionum
inæqualitate loquamur; ni velimus receptissi-
mam doctrinam de opinionum probabilitate
conuellere, iuxta quam sic arguo: Probabile est
iudicem in casu dicto posse vt placuerit iudicare:
sed probabiliter operans non errat per se loquen-
do: ergo neque iudex in casu dicto. Si ergo non
errat, ergo neque pessimè per se loquendo, ne-
que damnabiliter operatur. Maior constat ex
omnibus principijs, quæ pro opinionum dignos-
cenda probabilitate à Theologis afferantur: A
ratione scilicet, auctoritate Doctorum, & Chri-
stianorum Tribunalium praxi, & si qua sunt alia
Ratio enim non leuis est, ex eo deducta quòd sic
operans, operatur prudenter, & non temerè, quod
est generale fundamentum ad securitatem con-
scientiæ in hoc operandi modo. Quòd autem sit
pro parte altera id, quod etiam est probabile, non
tollit prioris probabilitatem, & ita neque obstat
prudenti operandi modo, quando præsertim de
probabilitate agitur, quæ versatur circa ius, &
vbi non fauet possessio. Et quidem si probabilis
est pars vtraque, tollitur suppositio quæstionis: si
autem probabilis est, habetur intentum, posse
inquam iudicem eam prudenter amplecti. Iam
quod ad auctoritatem spectat, sunt sanè, & multi,
nec de triuio, sed ex Academiarum, ac Religio-
num sacrarijs doctissimi & grauissimi Scriptores
illam amplectentes, vt videri potest apud Dianam
Parte 1. Tract. 13. Resolut. 3. Bassæum verb. Con-
scientia nu. 16. PP. Bardi, Franciscum de Lugo,
Bonacinam, Angelum Bossium, Cardinalem<-P>@@

<-P>Sfortiam, Ioannem Sancium, P. Thomam San-
cium, vt omittamus eos, qui apud Amadæum
Proposit. 11. ex Tractatu de Iustitia & iure affir-
mant non solùm posse iudicem id facere, sed &
pro sententia ferenda pecuniam accipere, quia
inuerosimiliter locuti, de quo inferiùs nu. 98.</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Sit quidem ita vt citatus Scriptor neque<marginalia>Illius lo-|quendi mo-|dus penitus|improbatus.|Vbi de fun-|damentis|probabilita-|tis.</marginalia>
bibliothecas integras admittat vt eum à senten-
tia sua dimoueant, quæ valde probabilis est, ac
solidis nititur fundamentis. Sed bibliothecas adeò
parui facere, vt ad probabilitatem oppositæ fun-
dandam non sint satis, non poterit certè sine of-
fensione ab æquis veritatis æstimatoribus auscul-
tari. Et erunt qui similia regerant, vt scilicet si
ingerantur libri in contrarium, & si volet, biblio-
thecæ integræ, non possint positionem illam à
probabilitatis suæ possessione legitima dimouere
quam ipsi, vt de ratione fundamentali taceant,
agmen Scriptorum nobilium conciliauit. Vnum
ex illis, iuxta receptam iam in Scholis doctri-
nam, de qua Parte 1. n. 40. 55. & seqq. alijsque, ad
probabilitatem conciliandam satis meritò asse-
rendum, quia & sunt ex illis aliqui tales, vt vnus
possit pro decem millibus computari. Nullum
in speciali compello, ne dum Patres Valentiam,
Thomam Sancium, Martinum del Rio, Emma-
nuelem Rodericum, Bonacinam, aut alios pro-
fero, alijs videar aliqualem iniuriam irrogare. Si
ergo vnus satis ad effectum præfatum, quid Bi-
bliothecæ præstabunt habenti aures vt audiat, &
cor docile, quale sibi vt genuinum domicilium
veritas concupiscit.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Iam quod ad praxim attinet manifestum<marginalia>A praxi|proborum|iudicum|confirmatio.</marginalia>
est à iudicibus Christianis, & Deum timentibus
sententiam dictam semotis scrupulis assumi, id-
que frequentissimè, quia lites tales ordinariè sunt,
vt contendentes pro se habeant doctos Aduoca-
tos, quibus non sunt iudices doctiores, & vtrique
quam defendunt partem valde verosimilem re-
putant. Sicut etiam iudices multùm Aduocatis
doctis, & Dei timore præditis deferentes. Et licet
aliquoties circa verosimiliorem sibi sententiam
iudicent, non ideò est quòd probabiliorem repu-
tent, quia æquè probabilis potest menti magis
adaptari, vel quia benignior, vel quia à Doctori-
bus defenditur, erga quos est quis magis affectus.
Sicut Thomistæ opinionem illam amplectuntur,
iuxta quam tenetur iudex, qui ex priuata scien-
tia innocentem aliquem nouit, eum tamen se-
cundùm allegata & probata, Sontem inuenit,
condemnare, quia D. Thomæ est, etiamsi con-
traria, quæ est Scoti, etiam æquè probabilis sit,<marginalia>Dom.|Arauxo.</marginalia>
vt ex Soto affirmat Dom. Arauxo in Decisionibus
moralibus Disput. 9. Casu. 5. n. 9. qui & subdit opi-
nionem Scoti in praxi esse probabiliorem, quò
est mitior, ac securior, si sine scandalo plebis, &
sine læsione auctoritatis iudicis executioni man-
detur.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Ex his ergo satis apertè conuincitur cita-<marginalia>Stante sen-|tentiarum|inæqualitate|res certior.</marginalia>
tum Scriptorem immeritò in exaggerationes
præfatas prorupisse: quod quidem cùm senten-
tiarum inæqualis probabilitas intercedit, magis
compertum est, vt non sit opus compensatione
illa, de qua idem, quod, vt credo, nec scrupulo-
sus iudex obseruandum esse sibi persuadebit. Et
quidem non infeliciter cum Republica actum
credi debet, vbi iudices intra probabilitatis ter-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0241.jpg/>
@@1@<SE241>226 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VII.
<duolan 2><-P>minos se continentes litibus finem imponunt, in
id intenti, ne manifestam, aut dubiam practicè
iniustitiam perpetrent, ex quo illis compendium
nullum. Minus in hoc periculum, quàm in offi-
ciorum venditione, pro qua cùm D. Augustini,<marginalia>Ex venditi-|ne officiorum|admissa red-|arguuntur.</marginalia>
& D. Thomæ auctoritates induxisset Sectione 2.
n. 9. sic subdit: Quis damnare audeat, quod Augu-
stinus, & D. Thomas sine censura præteriere? Quod
passim apud Christianos fieri videmus? Sic ille. Et
nos ad illud: Quis damnare audeat, quod grauissimi
Theologi sine censura præteriere? Quod passim apud
Christianos iudices fieri videmus?</P>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Quod & vlteriùs ostenditur ex damna-<marginalia>Roboratur,|quia non|damnata à|Sacra Con-|gregatione.</marginalia>
tione sententiæ, de qua. n. 94. inter alias iudicio
S. Congregationis Generalis Inquisitionis au-
ctoritate SS. D. Alexandri VII. roborata die. 24.
Sept. an. 1665. proscriptas, tenoris sequentis:
Quando litigantes habent pro se opiniones æquè pro-
babiles, potest iudex pecuniam accipere pro ferenda
sententia in fauorem vnius præ alio. Hæc vt mini-
mùm scandalosa pronuntiatur cum alijs, & seue-
rissimè prohibetur verbis sequentibus: Quibus<marginalia>Decretum|Alexandri|VII.</marginalia>
peractis cùm similium Propositionum examini cura
& studium impenditur, intereà idem Sanctissimus
re maturè considerata statuit & decreuit prædictas
Propositiones, & vnamquamque ipsarum, vt mini-
mùm, tamquàm scandalosas esse damnandas & pro-
hibendas, sicut eas damnat ac prohibet: ita vt qui-
cumque illas, aut coniunctim, aut priuatim tracta-
uerit, nisi forsan impugnando, ipso facto incidat in
excommunicationem, à qua non possit (præterquàm
in articulo mortis) ab alio, quocumque, etiam digni-
tate fulgente, nisi à pro tempore existente Romano
Pontifice absolui.</P>
<P>  Insuper districtè in virtute sanctæ obedientiæ, &
sub interminatione diuini iudicij, prohibet omnibus
Christi fidelibus cuiuscumque conditionis, dignitatis,
ac status, etiam speciali & specialissima nota dignis,
ne prædictas opiniones, aut aliquam ipsarum, ad
praxim deducant. Sic SS. Alexander. Cùm ergo
iuxta censuram & prohibitionem talem opinio
prædicta proscripta sit, quando scilicet pecunia
accipitur pro ferenda sententia, stante æquali opi-
nionum probabilitate, quando illa non accipitur,
sed gratis proceditur, nihil est in tali agendi modo
damnabile, vnde opinio huiusmodi in suæ proba-
bilitatis possessione relinquitur.</P>
<P>  Sed sunt circa hoc discutienda nonnulla, quæ<marginalia>Difficultates|circa illud.</marginalia>
tum circa opinionem dictam, tum circa Propo-
sitiones alias, aliquam possunt ingerere difficul-
tatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Primò, An si non pecunia, sed aliquid<marginalia>1. An liceat|aliquid ac-|cipere præter|pecuniam|ex eo quòd|sit lex p&#x0153;na-|lis. Negatur.</marginalia>
aliud accipiatur, contrauentio Pontificij Decreti
sit? cùm enim p&#x0153;nalis sit dispositio, videtur
strictè accipienda, nec facienda extensio ad non
expressa iuxta vulgarem doctrinam, & iuxta
quam etiam nos suprà. n. 59. & 73. Sed videtur
proculdubio contrarium asserendum, quia aliàs
prohibitio redderetur inutilis, & intentio Ponti-
ficis facilè posset eludi, dona alia pecunia æsti-
mabilia iudicibus offerendo. Pecunia ergo ideò
apposita, quia id est frequentius, iuxta recep-
tissimam doctrinam de legibus, quæ aptantur ad
ea, quæ regulariter contingunt: pro quo Marius<marginalia>Marius|Antoninus.|Cap. Si quis|suadente.</marginalia>
Antoninus Lib. 2. Resolut. 33. n. 10. Et est aptissi-
mum exemplum in Canone. Si quis suadente, in
quo excommunicantur inijcientes manus in per-<-P>@@

<-P>sonas Sacras. Ex quo ineptè inferret, qui dice-
ret non excommunicari, qui calcibus, aut alio
corporis membro violentiam similem talibus im-
portaret. Manus enim iniectio ideò tantùm ex-
pressa, quia frequentior: & si verborum præcisè
standum esset significationi, lex adeo grauis, &
momenti maximi, inutilis esset, & Ecclesiastici
iniurijs frequentibus expositi remanerent. Item,
absurda esset illatio, si quis intenderet Religiosos
Mendicantes, Militares (illos inquam, de quibus
non est dubium esse Religiosos) & sic alios qui
percuteret, p&#x0153;nam Canonis non incurrere, quia
in illo Clerici tantùm & Monachi continentur.
Prætereà, non minùs esset absona consequentia,
si quis diceret iniuriam, in qua non interuenit
violentia, non esse obnoxiam dictæ p&#x0153;næ: quia
& dari tales iniuriæ possunt, plus molestiæ ha-
bentes, quàm doloris. Sicut etiam si quis diceret
vnam tantùm manum inijcientem, anathemate
non percelli, quia Canon Manus iniecerit, inquit
in plurali, non manum. Ad hunc ergo modum
philosophandum in casu nostro, in quo pecunia
posita, quia frequentior in vsu. Pro quo & facit
Cap. In tantùm, de Simonia, vbi ad euitandam
Simoniacam labem ob pecuniam oblatam, nihil
obstare variationem nominis declarat Innocen-
tius Tertius. Et Cap. Consulere, eodem titulo, in
quo pecuniæ nomine omne pecunia æstimabile
ab eodem indicatur, sicut & in eiusdem Tituli
Capitibus alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Non ergo verborum sono etiam in p&#x0153;-<marginalia>Vnde legis|extensio di-|gnoscenda,|cùm p&#x0153;nalis|est.</marginalia>
nalibus dispositionibus standum, sed legislatoris
attendenda mens, quæ quidem ex eo dignoscen-
da, quòd si ad alia non se extenderet, in quibus
ratio est eadem, nec iusta, nec prudens lex ha-
beretur. Immò extensio dicenda non est, sed
ampliatio comprehensiua verbis eisdem designa-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ta, vt doctè & subtiliter exponit P. Suarez Lib. 6.
de legibus. Cap. 3. n. 16. & seqq. vbi cùm dicat
quòd licet verum sit legem comprehendere
quidquid ratio eius exigit, non tamen sine aliquo
significato verborum, posset aliquis hærere, eo
quòd pecunia nullo modo videatur alia signifi-
care, quæ iudici dari in casu, de quo est sermo,
possunt. Sed hoc certè non vrget, quia non ma-
ior difficultas est in eo quòd manus non signifi-
cent pedes, aut alia in Canone. Si quis suadente,
quàm in eo quòd pecunia designet alia iudici
donabilia. Sicut ergo dici potest quod manus eo
quòd iuxta Aristotelem est instrumentum instru-
mentorum, ad alia membra, iuxta circumstan-
tias, materiam, & loquentis intentionem potest
significandum vsurpari: ita pecunia, quia inter
vtiliora ad vsum primatum tenet, omnia alia po-
test designare. Sicut in illo loco, Eccles. 10. v. 19.<marginalia>Eccles 10.|v. 19.</marginalia>
Pecuniæ obediunt omnia versio. 70. & aliæ apud
PP. Pinedam, Lorinum, & Cornelium sic ha-
bent: Argento obediunt omnia, aut aliter, argenti
nomine retento. Quod & de auro dici me-
liùs potuit, & vtrumque pecuniæ nomen am-
plexum.</P><marginalia>An liceat|pretium ac-|cipere pro|sent entia|iuxta minùs|probabilem|opinione&#x0303;. Ne-|gatur etiam.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Secundo, An sit idem, cum stante inæ-
qualitate opinionum, minùs probabilem iudex
amplectitur, quod & fieri posse probabilis sen-
tentia statuit, tunc enim plus est quod ille in gra-
tiam litigantis facit, quod & videtur pretio æsti-
mabile, nec videtur prohibitione comprehensum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0242.jpg/>
@@1@<SE242>Circa Propositionem ab Alex. VII. proscriptam &c. 227
<duolan 2><-P>in qua de æqualibus tantùm opinionibus decer-
nitur. Sed certè non videtur circa hoc posse du-
bitari solido cum fundamento. Nam cùm senten-
tia damnata à Pontifice ideò sit, quia scandalosa,
magis proculdubio scandalosa est in terminis, de
quibus agimus, vt est manifestum. Et satis qui-
dem explosa, dum id, quod minus est in eôdem
genere prohibitum reperitur: eo enim ipso, quod
est plus, debet prohibitum reputari: vt est dogma
certum apud Theologos, & Iurisperitos, de quo
Barbosa in Tractatu de Axiomatibus iuris. Axiom.
180. n. 2. Ad id autem quod dicitur de maiori
æstimabilitate, responderi potest Primò, negando
suppositum, quòd scilicet sit pretio æstimabile,
cùm generaliter sit illicitum. Secundò, admissa
maiori æstimatione, dicendum illam esse in foro
mundi, iuxta quem qui plus agit, plus meretur
accipere: non verò in foro Dei, quia ex ea ma-
iori difficultate superata magis crescit scandalum,
propter quod talis acceptio prohibetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Tertiò, An prædicta sententia possit alia<marginalia>An licet|maiorem|censuram|adijcere su-|pra Pontifi|ciam. Nega-|tur item.</marginalia>
censura percelli præter assignatam à Pontifice,
quòd scilicet scandalosa vt minimùm sit. Re-
spondeo non licere, quia cùm illæ Propositiones
sub examine sint, & Sedes Apostolica iudicium
circa illas sibi supremum reseruârit, præsumptuo-
sum videtur illud anteuertere. Qua ratione idem
Sanctissimus vt præsumptuosam damnauit cen-
suram Facultatis Theologicæ Parisiensis Libri
Amadæi Guimenij in speciali Bulla die 26. Iulij.
an. 1665. vbi & hæc habentur: Ceterùm vlterius<marginalia>Bulla Ale-|randri. 7.</marginalia>
de præfatis censuris iudicium, déque opinionibus in
prædictis libris Iacobi Vernant, & Amadæi Guimenij
contentis, nec non de alijs in eisdem censuris expres-
sis, siue in eis præmemoratæ opiniones notentur, siue
non, Nobis, ac Sanctæ Sedi Apostolicæ reseruamus.
Sic Sanctissimus, ex cuius aperta resolutione
præsentis dubij manet firmata decisio.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Quartò, Quod genus tractationis præ-<marginalia>Vt sit prohi-|bitum de il-|la, alijsque|tractare.</marginalia>
fato Decreto prohibeatur, cùm dicitur, Vt qui-
cumque illas, aut coniunctim (id est, omnes) aut
priuatim (id est earum aliquam) tractauerit, nisi
forsan impugnando &c. Videtur enim ad tracta-
tionem in scriptis referri, quia & impugnatio etiā
scripto fieri solet, vnde in eisdem est frequentissi-
mus titulus Tractatus de &c. Et ita qui in priuatis
colloquijs sic tractarent vt indicarent illas sibi
non displicere, non videntur p&#x0153;næ excommu-
nicationis obnoxij, licet alias grauiter videan-
tur peccare, quia damnationem Pontificiam par-
ui pendunt. Sed certè cùm verbales etiam tracta-
tus esse possint, ad eos est etiam Pontificium De-<marginalia>Homilia|quid.</marginalia>
cretum referendum. Sermones aut Conciones
apud Latinos Græci vocant Homilias, quod no-
men D. Augustinus ait significare Populares Tra-
ctatus. Vnde qui publicè in Scholis ita prædictas
opiniones non impugnando tractaret, etiam sine
scriptione, dictam censuram incurreret. Potest
etiam tractatio ad priuatam confabulationem re-
ferri, vnde agere de aliquo inter loquendum idem
est quòd tractare, & è conuerso. Prouerb. 25. v. 9.
Caussam tuam tracta cum amico. Marci. 9. v. 33.<marginalia>Prov. 25.|v. 9.|Marci 9.|v. 33.</marginalia>
Quid in via tractabatis? & hunc etiam tractatio-
nis modum videtur Decretum comprehendere,
quia cùm proprius sit, non abusiuus, non est cur
debeat exclusus censeri quando generaliter tra-
ctatio prohibetur. Et in eo etiam esse impugnatio<-P>@@

<-P>potest, si quis aut aliter sentientem impugnat,
aut ostendat quàm meritò a Sede Apostolica sint
damnatæ. Qui ergo ita diceret: Hæc opinio est
grauium Scriptorum, nihil addens, quo displicere
sibi innueret, p&#x0153;nam videtur incurrere. Vbi obijci
nequit videri leuem materiam pro p&#x0153;na tanta,
excommunicatione inquam Pontifici reseruata.
Non enim leuis materia est, sed valde grauis, sig-
nificare scilicet non displicere sibi sententiam ab
Apostolica Sede damnatam. Sicut vnum tantùm
hæreticum verbum proferre leuis materia non
est, quia est auctoritatis Ecclesiæ contemptus
veritates credendas proponentis. Vnde iniusta
erit querela si quis dicat propter vnum verbum
ad æternas damnari p&#x0153;nas, quod plus certè est
quàm Ecclesiæ censuris subiacere. Qui autem
solus, audiente nemine, quidquam proferret ad-
uersum, non videtur censura constringi, quia ibi
propriè tractatio non est, de qua in Decreto, licet
sit graue peccatum ob rationem dictam. Benè<marginalia>Tractatio|an mentalis.</marginalia>
verum est tractationem etiam ad mentem spe-
ctare, iuxta illud Isaiæ. 14. v. 24. Quomodò mente<marginalia>Isaiæ. 14.|v. 24.</marginalia>
tractaui: quod & de corde alibi. Sed quidquid
de eo sit, an propriè, an metaphoricè sit accipien-
dum, in casu nostro aliter res habet, vbi de ver-
bali tractatione agitur, quæ dum quis solus secum
agit, propriè talis non est. Neque argui ex men-
tali potest, quia mens ob vim discursiuam multis
æquiualet, non ita lingua. Et cùm de significa-
tione verbi sit sermo, non est ex vno ad aliud va-
lida argumentatio, vnde neque de mente ad lin-
guam. Quamuis dici meliùs possit vtriusque eam-
dem esse rationem, & ita in vna & altera impro-
priam esse tractationem, ac proptereà ad illam
non extendi censuram: cuius & alia ratio esse
potest, quòd scilicet tunc non est scandalosa in
actu secundo, licet in actu primo, aut secundùm
se talis sit. Quo pacto prohibita est assertio con-
ceptæ Virginis in peccato coràm alijs Pontificia
auctoritate, in quam occultus non esset prolapsu-
rus assertor.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Quintò, valde notanda occurrit disposi-<marginalia>Circa diuer-|sitatem p&#x0153;na|tractantis &|practicantis|Pro quo ra-|tio reddita.</marginalia>
tionis Pontificiæ diuersitas in præfato Decreto:
Cùm enim tractantem modo dicto grauissima
censura, eâque reseruata Sedi Apostolicæ feriat,
nihil tale circa deducentem ad praxim molitur,
solo præcepto adhibito, & interminatione diuini
iudicij, quæ licet pondus præcepto addat, nihil
tamen importat speciale, cùm certum sit violan-
tibus præceptum Pontificium in virtute Sanctæ
obedientiæ districtè propositum, diuinum iudi-
cium imminere: Plus ergo est tractare, quàm
contra damnationis interpositum pondus opera-
ri. Sicut plus est asserere furtum esse licitum,
quàm furari. Quia verò vsus dictarum opinio-
num, & specialiter eius, de qua agimus, cum
tractatione de illis frequenter accidit, tunc equi-
dem incursio in p&#x0153;nam etiam dabitur, non ra-
tione praui vsus, sed tractationis adiunctæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Sextò, An sit obligatio restitutionis sic<marginalia>An sit obli-|gatio resti-|tutionis in|iudice.</marginalia>
perperàm accipienti? Neque enim ex eo quòd
damnatur opinio, iuxta quam id accipi possit, vi-
detur consequens vt acceptum debeat restitui,
iuxta gravium Scriptorum sententiam, quibus-<marginalia>Diana.</marginalia>
cum Diana. Parte 6. Tract. 6. Resolut. 59. quando
scilicet acceptio lege tantùm positiua prohibetur.<marginalia>Affirmatiue$unclear|resoluitur.</marginalia>
Verùm ex eo ipso in nostro casu contrarium eli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0243.jpg/>
@@1@<SE243>228 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VII.
<duolan 2><-P>ciendum, quia prohibitio non est tantùm ex lege
positiua, sed naturali, quia actus iustitiæ est in-
vendibilis, & vt iudex non potest manere suspen-
sus, sed tenetur ex iustitia pro aliquo sententiam
ferre, & sic se determinare ad vnam partem, &
eatenus gratis, nam in ea determinatione consi-
stit sui muneris exercitium, vt arguit Diana loco
eôdem. Pontifex autem in suo Decreto id suppo-
nit, & declarat, neque sententiam contrariam ex
eo asserit scandalosam, quòd illi aduersetur, sed
quia ante Decretum verè talis erat, ideò enim
prohibetur, idque non ob violatas peculiares le-
ges, de quibus Pontifici constare non potuit, &
ita solùm eo fundamento naturalis legis f&#x0153;dita-
tem contractus ostendentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Neque argui potest ex sententia P. Mo-<marginalia>In sententia|iniusta ex|pacto alia est|ratio.</marginalia>
linæ Disput. 94. §. Contraria sententià. iuxta quam
pro iniusta sententia pretium accipi potest, quan-
do ex pacto est iniustè lata, ratione periculi &
discriminis, cui se exponit, qui eam fert, tum in
bonis, tum in honore: quam & alij sequuntur.
Ex hac enim ipsa ratione fundamentum diuersi-
tatis habetur; detrimenta scilicet, quibus se ita
iudicans exponit, & restituendi obligatio, si non
restituat ille, pro quo est lata sententia: quæ qui-
dem in casu, de quo agimus, non interueniunt.
Si arguas ex dictis n. 101. quando iuxta opinio-
nem minùs probabilem sententia est lata, idem
esse dicendum, quia plus est quod & sic videtur
accidere, quoniam plus est pretium pro iniusta
sententia accipere, & magis proculdubio scanda-
losum. Respondendum est axioma illud iuridi-
cum intelligi de eo, quod est plus in eodem ge-
nere, sicut & in casu nostro, in genere iustitiæ,
seu iustæ sententiæ; quod tamen non euenit
quando sententia iniusta est, quia fit transitus de
genere ad genus, in quo etiam est diuersa ratio,<marginalia>Exempla ad|rem per-|commoda.</marginalia>
quam adduximus. Quemadmodùm plus est f&#x0153;-
ditatis & scandali in bestialitate, quàm in Sodo-
mia; & tamen p&#x0153;næ in Sodomiticos latæ be-
stiales non constringunt, vt probabiliter cum Bar-<marginalia>Diana.</marginalia>
bosa & alijs tradit Diana Parte 2. Tract. 16. Reso-
lut. 66. Est etiam aptum exemplum pro casu di-
cto in actu coniugali, pro quo nequit vxor pre-
tium exigere, quod tamen potest non vxor, quia
in illa iustitiæ est, secus in ista: & si in ista sit ma-
litia & scandalum, non in alia. Quæ in ordine
ad reseruationem excommunicationis dici pos-
sent, communem doctrinam tangunt, vnde circa
illa nihil adijciendum. Iam enim admonui circa
talia non esse nobis attexendam tractationem,
nisi vbi speciale aliquid communis vtilitatis desi-
derium non omittendum persuaserit.</P>
<Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Occasione cuiusdam Monasterij Monia-
lium sub Regula D. Augustini fun-
dati sine Constitutionibus à Sede A-
postolica confirmatis, aliqua vtiliter
discutiuntur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>107.</absatz-nummer> <INI3>F</INI3>Vndatum illud Limæ, quæ alio no-<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
mine Ciuitas Regum dicitur, Peru-
vianarum nobilissima, in qua sub ti-
tulo Incarnationis satis nobile & amplum extat<-P>@@

<-P>Canonicarum (vt vocant) Regularium. In quo
cùm aliquot fuissent iam pridem professæ, maio-
ris perfectionis auidæ, de transitu ad Religionem
aliam sub Regula Magni Patris cogitarunt. Nec
erat illa in ciuitate dicta, vnde nouæ fundationis
assumpta cura, & reipsa peracta auctoritate Ca-
pituli sede vacante, quinque à præfato Incarna-
tionis claustro egressis, vt vna Abbatissa, aliæ
præcipuis muneribus, recipiendis alijs anteirent:
quibus, & alijs venerabile Capitulum peculiares
Constitutiones attribuit, & ex illis, quæ futura
Abbatissa prior Professionem ratificauit in ma-
nibus habentis ad effectum illum auctoritatem à
Capitulo; deinde aliæ quatuor, & processu tem-
poris aliæ post Nouitiatus annum Professionem
emiserunt. Quem agendi modum cùm probas-
sent aliqui, multi non contemnendæ auctoritatis
improbarunt, id timentes quod experientia osten-
dit quàm debuerit ritè timeri, in vanum scilicet
euasuram tanti operis molitionem: pro quo elu-
cidando sit.</P>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Nequit sundari Monasterium Constitutio-
nibus à Sede Apostolica non confirma-
tis, etiam sub Regula ex approbatis ab
Ecclesia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>108.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Egulæ ab Ecclesia approbatæ recen-<marginalia>Regula op-|probatæ.</marginalia>
sentur communiter à Scriptoribus, &
ex Syluestro, Miranda, & Patribus Plato, &
Layman, sic de illis Eligius Bassæus verb. Reli-<marginalia>Eligius|Bassæus.</marginalia>
gio. 1. n. 12. Quatuor sunt Regulæ approbatæ, sub
quibus omnes Ordines Religiosi militant, præter Car-
thusianos, qui habent sua statuta, & Societatem IE-
SV, quæ suas Constitutiones, videlicet Basilij, Au-
gustini, Benedicti, Francisci; tamen singuli suæ
Regulæ proprias Constitutiones adiunxerunt, quibus
inter se discrepant, etiam si eamdem Regulam se-
quantur. Sic ille. Vult autem Lezana Tomo 1.
Cap. 7. n. 3. præter quatuor dictas extare quintam<marginalia>Quid de|Carmelita-|nis.</marginalia>
à D. Alberto Ierosolymitano Patriarcha Car-
melitis traditam, & à multis Pontificibus, quos
recenset, approbatam & confirmatam. Quod per
me etiam licet, Religioni nulli prærogatiuas suas
aut certas aut probabiles inuidentem. Licet Syl-<marginalia>Syluestet.</marginalia>
uester verb. Religio. 1. n. 7. de Regula D. Augu-
stini loquens ita scribat: Sub qua etiam in Occi-
dente aliquando fuerunt Carmelitæ, quibus Anno
Domini. 1247. Innocentius Quartus per Hugonem
Cardinalem addidit quædam declarantia & miti-
gantia illam. Sic ille. Quid autem Constitutio-
nes supra Regulam addant, exponit idem Leza-<marginalia>Lezana.</marginalia>
na. Cap. 8. n. 1. & 2. dicens esse adinstar perfe-
ctionum accidentalium substantiali formæ adue-<marginalia>Discrimen|inter Regu-|lam & Con-|stitutiones.</marginalia>
nientium: Regula enim est ab aliquo antiquo
Patriarcha constituta vt in plurimùm, à summis
Pontificibus approbata, & in Religione perpe-
tua: Constitutiones verò non ita, sed à Prælatis
aut Capitulis Religionum ordinatæ sunt, & mul-
tæ sine Pontificia auctoritate aut approbatione,
& multæ pro temporum varietate mutari pos-
sunt, & de facto sæpiùs mutantur, pro quo citat
P. Suarium Tomo 4. de Religione. Tractatu 8. Lib.
1. Cap. 1. n. 5. qui tamen non penitus doctrinæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0244.jpg/>
@@1@<SE244>Circa Monasterium sine Constitut. approbatione &c. 229
<duolan 2><-P>propositæ fauet, vt videbimus inferiùs, circa ac-
cidentalem inquam Constitutionum rationem
Regulæ comparatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Iuxta quæ videtur dicendum Confir-<marginalia>Non videri|necessariam|approbatio-|nem.</marginalia>
mationem Sedis Apostolicæ non esse substan-
tiam Religionis necessariam respectu Constitu-
tionum alicui ex approbatis Regulis acceden-
tium, vt in casu, de quo agimus. Quod & vide-
tur sentire P. Suarez, quatenus citato loco affir-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
mat Constitutiones non semper à Sede Aposto-
lica approbari. Id quod ex eodem desumpsit
Ascanius Tamburinus de Iure Abbatissarum Di-
sputat. 13. Quæst. 1. nu. 1. Pro quo & P. Azor<marginalia>P. Azor.</marginalia>
Tomo 3. Lib. 13. Cap. 11. Quæs. 2. ita scribit: Se-
cundò quæritur quid intersit inter Regulam Reli-
gionis & Constitutiones? Respondeo cum Ioanne
Andrea, & Antonino, Regulam non posse nisi Ro-
mani Pontificis auctoritate mutari, Constitutiones
verò posse Superiorum Regularium, præsertim in
vnum conuocatorum, auctoritate, aut ex toto va-
riari. Ratio vtriusque est, quia Regula est a Roma-
no Pontifice, siue à iure communi confirmata, at
Constitutiones solùm totius Ordinis auctoritate con-
duntur, & approbantur. Sic ille. Iuxta quem,
cùm Constitutiones Confirmationem Apostoli-
cam non requirant, ab Episcopis fieri possunt, vel
à Capitulo Sede vacante, in noui Monasterij
fundatione, eisdem subiecti: quia tunc non est
Superiorum Regularium conuentio, à quibus fie-
ri possint: & præsertim in Monialibus, quæ Ca-
pitula non habent, neque aptæ sunt ad seipsas,
Constitutionibus conditis, gubernandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Sic etiam circa distinctionem Regulæ
& Constitutionum loquuntur alij, sed præcipuè
Franciscus Cypæus Protonotarius Apostolicus,<marginalia>Franciscus|Cypæus</marginalia>
Archidiaconus, & Vicarius Generalis Antuer-
piensis in Responsis de Iure Canonico Respon. 1. de
Religiosis domibus n. 25. & seqq. neruosè conten-
dens non esse necessariam approbationem Sedis
Apostolicæ vt feminæ Regulam ex approbatis
profitentes veræ Religiosæ dicantur, quando
Constitutiones ab Episcopo acceperunt; immò
& sine illis, si ex voluntate Fundatorum aliquæ
Ordinationes accedant. Id probat, quia quædam
Religiones approbatæ Regulam dumtaxat ab<marginalia>Carthusia,|& Societas|IESV nul-|lam ex an-|tiquis Regu-|lam sequun-|tur, sed pro-|prias habent|Constitutio-|nes, & In-|stituta.</marginalia>
origine habent, non alias Constitutiones à Sede
Apostolica approbatas: Aliæ Regulam non ha-
bent, sed Constitutiones, aut institutiones tantùm,
vt Religio Carthusianorum, & Societas Iesv:
vnde etiam Concilium Tridentinum Seßione 25.
de Regularibus Cap. 16. Societatis Institutum vo-
cat, non Regulam: & tamen quis ideò neget So-
cietatem Religionem aut Ordinem esse? Quare
P. Negronius in Commentarijs in Regulas com-
munes Regulas Societatis relatus ab Auberto
Myræo in forma institutionis Canonicorum, in
notis, eam Regulæ, Institutionum, & Constitu-
tionum acceptionem rectè & latè deducit. Vnde
sufficit susceptio Regulæ, aut Instituti approba-
ti, iuxta Cap. Perniciosum 18. q. 2. Confirmat ex
vsu apud Belgas, vbi Episcopi in sibi subiectis
Monasterijs, aut statuta, dum fundantur, tribuunt,
aut dum visitantur, mutant; & quædam in for-
mulis Professionis interserunt, satisque notabilia,
vt scilicet voueant obedientiam, non solùm Prę-
latis Regularibus, sed etiam sibi. Addit Cap. Co-<-P>@@

<-P>gnouimus citato 18. q. 2. vbi Regulare moderamen
Episcopis iniungitur Cap. de Monachis, Cap. Cellu-
las, Cap. Nullus, ibidem, vbi fundationes Cap. Ab-
bates, Cap. Monasteria, ibidem etiam, vbi & Mo-
nachorum disciplina.</P><marginalia>Assertio 1.|Cum ratione|Constitutio-|num diuersa|est Religio,|necessaria est|illarum ap-|probatio.|Cap Ne|nimia.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Dico Primò. Quoties ratione Constitu-
tionum distincta ab alijs Religio consurgit, illæ
debent ab Apostolica Sede approbari, etiamsi Re-
gula aliqua ex approbatis assumatur. Hoc videtur
innegabile, supposita determinatione Ecclesiæ in
Concilio Lateranensi sub Innocentio Tertio, &
habetur. Cap. Ne nimia, quod est finale de Reli-
giosis domibus: sic enim ibi: Ne nimia Religionis
diuersitas grauem in Ecclesiam Dei confusionem in-
ducat: firmiter prohibemus ne quis de cetero nouam
Religionem inueniat: sed quicumque ad Religionem
conuerti voluerit, vnam de approbatis assumat. Simi-
liter qui voluerit Religiosam domum de nouo fun-
dare, Regulam & institutionem accipiat de approba-
tis. Sic ibi. Cùm ergo manifestum sit sub aliqua
Regula ex approbatis idem inconueniens sequi,
si sub ea diuersæ Religiones instituantur, manife-
stum est de illis summum fuisse locutum Pontifi-
cem, & de diuersitate maxima dubitari non potest,
si attendamus quanta sit inter Religiones Eremi-
mitarum D. Augustini, Diui Dominici, & B.
Mariæ de Mercede (vt alias omittam) diffe-
rentia, quas constat sub Diui Augustini Regula
militare. Idem etiam in Concilio Lugdunensi<marginalia>Cap. Reli-|gionum.</marginalia>
sub Gregorio X. constitutum, & habetur in Cap.
Religionum, quod est vnicum eodem Titulo, in 6.
& sic procedit: Religionum diuersitatem nimiam
(ne confusionem induceret) Generale Concilium con-
fulta prohibitione vetauit, sed quia non solùm im-
portuna petentium inhiatio illarum postmodum mul-
tiplicationem extorsit, verùm etiam aliquorum
præsumptuosa temeritas diuersorum Ordinum, præ-
cipuè Mendicantium (quorum nondum approba-
tionis meruere principium) effrænatam quasi mul-
titudinem adinuenit: repetita Constitutione distri-
ctiùs inhibentes, ne aliquis de cetero nouum Ordi-
dinem, aut Religionem adinueniat, vel habitum
nouæ Religionis assumat, cunctas affatim Religio-
nes & Ordines Mendicantes post dictum Concilium
adinuentos, qui nullam confirmationem Sedis Apo-
stolicæ meruerunt, perpetuæ prohibitioni subijci-
mus, & quatenus processerant, reuocamus &c.
Vbi nimia etiam confusio ex Religionum diuer-
sitate cauetur. Cùm autem, vt ibidem asseritur,
post Concilij Lateranensis prohibitionem multæ
fuerint Religiones sine Sedis Apostolicæ aucto-
ritate fundatæ, ex illis aliquot non est dubitabile
sub aliqua ex approbatis Regulis institutas; & ta-
men omnes à Gregorio X. in præfato Concilio
penitus reuocantur, siue annullantur, aut nullæ
declarantur: non ita quæ approbatæ fuerant,
licet circa eas id disponat, quod sequenti, §. con-<marginalia>Contra|Zypæum|ex concessio|arguitur.</marginalia>
tinetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Hinc est vt qui neruosiùs contenderat
Constitutiones non indigere approbatione Apo-
stolica, in casu Assertionis id non potuerit infi-
ciari. Et ita citatus Zypæus nu. 33. concedens Or-
dines Militares, etiamsi sub Regulis approba-
tis militent, indigere Apostolica approbatione;
ideò esse ait, quia earum auctores nouam Reli-
gionem inuenire voluerunt, & præter Regu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0245.jpg/>
@@1@<SE245>230 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>lam Ordinis peculiaria vota, & præcepta Insti-
tuti primaria, & instar Regulæ, seu quæ simul
complexa nouum Institutum facerent. Cùm
ergo in casu nostro Ordinum Auctores nouam
Religionem constituere velint, vt facto ipso pro-
bant, quandoquidem reipsa noua est, liquidò con-
stat sine Apostolica auctoritate id non posse con-
stare. Hinc est etiam vt sub Regulis approbatis
tot diuersæ Religiones sint, quia earum Aucto-
res diuersas profectò instituere voluerunt, ad-
dentes peculiaria vota & præcepta ab alijs diuer-
sa: quod præsertim videre licet in Religionibus
Augustinianis: quæ Eremitarum sunt, à Cano-
nicorum Regularium Religionibus valde discre-
pant, neque alia ratione, nisi quia Constitutio-
nes primariæ in vim Regulæ transeunt, vnde sunt
veluti differentiæ constitutiuæ, vt loquitur P.
Suarez Tomo 4. de Religione Tractat. 8. Lib. 1. Cap.
1. n. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Immò etiamsi nouæ fundationis aucto-<marginalia>Ad diuersi-|tatem di-|ctam suffi|ciunt valde|peculiares|Constitutio-|nes, etsi de|esse videatur|intentio.</marginalia>
res non velint expressè nouam fundare Religio-
nem, si Constitutiones adeò peculiares sint, vt
notabilem differentiam inducant, & iuxta eas
promittatur, verè nouam Religionem consti-
tuunt: hac enim ratione fundatæ sunt Recolle-
ctiones, seu Reformationes, quæ in suis exordijs
sub obedientia eorumdem Prælatorum fuerunt,
& vti non diuersæ quoad substantialia habitæ:
sed tandem à prioribus seperatæ, & vt diuersæ à
Pontificibus approbatæ, quia reuera diuersitas
talis notabilem differentiam inducebat: vt in Mi-
noribus, & Carmelitanis constat accidisse. Pro
quo & deseruit id quod R. P. Marcus à Salme-<marginalia>Aptum in|Mercenariis|Patribus|exemplum.|R. P. Fr|Marcus à|Salmerone.</marginalia>
rone Generalis Religionis B. Mariæ à Mer-
cede exhibet in Recordationibus historicis &
Politicis Religionis eiusdem eximiè Reipubli-
cæ Christianæ proficuæ Sæculo 4. Recordat. 45.
§. 3. vbi ita scribit Anno 1603. Visum expediens
Magistro Generali Monroyo, qui fulcra obseruan-
tiæ ponebat, quam in Ordine exoptabat Recolle-
ctione fundata: & eidem exordium præbere consti-
tuit viris aliquibus Calciatis, bonæ opinionis, &
laudabilium morum, Constitutiones disposuit ab
eisdem obseruandas: paruum quidem volumen: sed
nouo vitæ generi percommodum. Decem Capitula
continebat, quæ proposita sunt Romæ sanctitati Cle-
mentis VIII. magno sanè Pontifici, & qui Religio-
num gubernationem adeò calluit, vt in eius Con-
stitutionibus ad reformationem spectantibus vide-
ri potest. Sua Sanctitas negotium hoc peculiari Car-
dinalium Congregationi commisit, & prudenter ca-
su discusso eam prohibuit præuidens inconuenientia,
quæ habet, & quorum experientiæ inerant, in ea-
dem Religione nouas Constitutiones introduci, quæ
necessariò differentiam erant inducturæ Religionis,
& confusionem in Dei Ecclesia. Decretum fuit vt
sequitur.</P>
<P>  In Audientia Sanctissimi Dom. N. Clementis
Papæ VIII. habita per Reuerendiss. Patres domi-
nos Prælatos visitationis & reformationis Aposto-
licæ die Dominica 25. Ianuarij 1604. facta rela-
tione status Recollectionis, seu Reformationis à Ge-
nerali Ordinis B. MARIÆ de Mercede Redemp-
tionis Captiuorum in Prouincijs Hispaniarum nu-
per institutæ, cum fundatione trium, quatuor-
ve nouorum Conuentuum, ac nouarum item Consti-<-P>@@

<-P>tutionum promulgatione. Sanctitas sua prospiciens
ex huiusmodi Conuentuum fundatione nouis vellata
constitutionibus, Religionis induci diuersitatem, quæ
in Ecclesia Dei confusionem parere solet, prædi-
ctam Recollectionem consulta prohibitione vetuit.
Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Quo quidem nihil afferri opportunius<marginalia>Pontificiæ|dispositionis|expensio.</marginalia>
potuit, cùm ex eo constet nouas Constitutio-
nes in Regulam transeuntes nouam Religio-
nem efficere, etsi non admodùm numerosæ illæ
sint, & consequenter illas esse prohibitas, ob
eam, quam pariunt, confusionem; ea reddita ra-
tione à Pontifice, quam Innocentius & Grego-
rius, annuentibus Concilijs Lateranensi & Lug-
dunensi, reddiderunt. Quamuis posteà Vrba-
nus VIII. Constitutiones aut præfatas aut alias
confirmarit pro Discalciatis, vt videri potest a-
pud Fr. Ludouicum à S. Raymundo Parte 2.
variarum Resolut. meral. Tract. 3. num. 139. &
Tractat. 5. num. 29. Item ex recursu ad Pon-
tificem pro approbatione colligitur commu-
nis sensus Ecclesiæ circa negotium tale. Si e-
nim sine illa constare dicta Reformatio pote-
rat, pro qua decem tantùm Capitula adijcie-
bantur, vt quid recursus talis? & quidem quod
de confusione dicitur, magis timeri in noua
Religione potest sub eadem Regula milita-
re volenti, quàm si noua penitus sit, vt be-
nè citatus Scriptor aduertit, sic etiam ad-
dens: Quis dixerit prudens non fuisse dictamen<marginalia>Prudens|Clem. VIII|dictamen.</marginalia>
Magni adeò Capitis, & Capitis quidem Ec-
clesiæ, prohibere ne prætextu reformationis occa-
sio præberetur duas ex vna efficiendi Religiones?
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Et ita quidem sentiunt communiter
Doctores, ex quibus P. Suarez citato Cap. 1.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
num. 3. ita scribit: Quando Religiosi promittunt
obedientiam secundum Regulam, necesse est vt<marginalia>Doctorum|attestatione|roboratur.</marginalia>
sub Regula Constitutiones comprehendant; aliàs
non tenerentur secundùm illas obedire, nec ad ma-
iorem & sanctiorem obedientiam obligarentur Fra-
tres Prædicatores. v. g. quàm Canonici Regula-
res, qui omnes obligantur ab obediendum secun-
dùm eamdem Regulam, si per Regulam sola Au-
gustini Regula intelligenda est. Sic ille. Iuxta quem
Constitutiones sub eadem Regula, in Regulam
etiam transeunt, & per illas Religiones diffe-
runt, vnde mutari in totum nequeunt, quia id
esset Religionem aliam constitui, vt docet ibi-
dem nu. 5. & ita quando id accidit, necessariam
esse Sedis Apostolicæ approbationem satis aper-
tè indicat, dum ait aliquando Constitutiones à
Sede Apostolica approbari, aliquando non ita:
prius, quando ratione illarum stat in Reli-
gionibus diuersitas absoluta, quia ad substan-
tiam earum spectant: posterius, quando talis di-
uersitas ratione illarum non intercedit, nec di-
uersi sunt Prælati, neque in transitu noua est
opus Professione, & ita neque Nouitiatu. Vi-
dendus etiam Tractat. 9. Lib. 1. Cap. 10. num. 8.
vbi circa Moniales eamdem diuersitatem esse
ostendit, quæ in viris inuenitur, quoad Re-
ligionum distinctionem, & ita cum propor-
tione de illis philosophandum, & quantùm
ad approbationem necessariam esse similiter sta-
tuit num. 10. qui & videndus Tomo 3. Lib. 6.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0246.jpg/>
@@1@<SE246>Circa Monasterium sine Constitutionum approbatione &c. 231
<duolan 2><-P>Cap. 12. num. 4. Iuxta cuius doctrinam loqui-
tur Ascanius Tamburinus de Iure Abbatissarum<marginalia>Ascanius|Tambu-|rinus.</marginalia>
Disput. 13. Quæst. 4. Pro quo & P. Lessius de Iu-
stitia & Iure Lib. 2. Cap. 41. n. 13. & 18. & magis
specialiter in Resolutionibus posthumis verb. Profes-
sio Religiosa Casu 8. de Professione in Ordine S.
Benedicti locutus cum statutis ex parte tantùm
à Sede Apostolica approbatis: Illud enim corpus<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
disciplinæ, quod manibus tenet, & secundum quod
vouet, non est approbatum ab Ecclesia. vt ille loqui-
tur omninò videndus, sicut & casu 21. Emma-
nuel Rodericus Tomo 3. qq. regni q. 48. arti. 3. & 4.
in quo Syluestrum adducit verb. Religio 1. n. 2.
vbi quidem sic habet: Religiones autem approba-<marginalia>Syluester.</marginalia>
tæ, vt refert & tenet Summa Angelica, sunt quatuor,
vt notat Lan. in Clement. Regulares, de suppl. ne-
glig. Prælator. Prima Basilij, secunda Benedicti.
Tertia Augustini: Quarta B. Francisci. Sed hoc non
benè dicitur, licet sint quatuor Regulæ Religionum
approbatæ: quia non esset approbata Religio Carthu-
siensium, nec qui hodie eligeret nouum habitum sub
aliqua prædictarum Regularum, sed essent excommu-
nicati, vt supra dictum est: & ideò dico quòd quæ
Religio sit approbata, & quæ non, per Litteras Apo-
stolicas speciales est iudicandum, licet de aliquibus
habeatur in Iure. Sic ille: qui cùm ait, Vt suprà
dictum, ad id alludit, quod habet verb. Excommu-
nicatio 9. nu. 45. vbi sic ait: Vigesima est (scilicet
Excommunicatio) in Cap. vnico de Relig. domib.
Lib. 6. vbi excommunicantur primò omnes nouum
Ordinem aut Religionem inuenientes, vel habitum
nouæ Religionis assumentes. Intelligi scilicet vt cum
alijs simul viuant &c. Iuxta hunc ergo auctorem,
qui sub aliqua ex quatuor Regularum nouum
habitum assumeret, nouum scilicet, ab alijs sub
eisdem militantibus Institutum condens, Aposto-
licam excommunicationem incurreret, si Apo-
stolica deesset auctoritas; id quod vti certum sta-
tuit, & meritò, doctissimus Scriptor P. Pelliza-<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
rius Tract. 5. Cap. 2. nu. 2. doctrinæ P. Suarij in-
nixus sic ait: Cùm etiam Constitutiones Ordinum
à Pontificibus confirmatæ (quomodò solent esse con-
firmatæ, si sint Religionum approbatarum) sine spe-
ciali priuilegio mutari nequeunt, & si interueniat
communis Ordinis consensus. Sic ille, videndus et-
iam num seqq. P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disput.
1. Puncto 1. nu. 8. P. Thomas Sancius in Opere mo-
rali Lib. 1. Cap. 1. n. 15. & 19. iunctis ijs, quæ ha-
bet Lib. 7. Cap. 12. n. 2. Vbi Constitutiones etiam
Regulæ non inuenire docet, & sic alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Pro quo & est aliud valde notabile in<marginalia>Notabilis|obseruatio|ex Cap.|Vnicam de|Relig.|dom. in 6.</marginalia>
citato Cap. vnico de Relig. domib. in 6. §. sanè, vbi
sic dicitur: Sanè ad Prædicatorum & Minorum
Ordines (quos euidens ex eis vtilitas Ecclesiæ vniuer-
sali proueniens perhibet approbatos) præsentem non
patimur Constitutionem extendi. Ceterùm Eremita-
rum S. Augustini, & Carmelitarum Ordines, quo-
rum institutio dictum Concilium generale præceßit, in
solido statu volumus permanere. Hæc ibi. Iuxta quæ
Ordo Prædicatorum ideò non est abrogatione à<marginalia>Ordo Præ-|dicatoruus|reuocatione|non compre-|hensus ob|utilitatem.</marginalia>
Concilio facta Mendicantium Ordinum com-
prehensus, quia vtilitas eum approbatum perhi-
bebat. Si ergo non talis, fuisset proculdubio
comprehensus. Atqui ordo talis sub Regula Diui
Augustini militat: ergo non est id post Conci-
lium sufficiens. Quæ est euidens Consequentia:
idque non alia ratione, nisi quia noua Religio<-P>@@

<-P>est, etiam si Regulam amplectatur antiquam;
quia nouæ penitus, nisi Apostolica approbatio
eis assistat, infirmantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Quæ autem circa certam istam doctri-<marginalia>Obiecta|diluuntur.</marginalia>
nam allata sunt, minimè vrgent: nam si ex Gra-
tiani Decreto, illa sunt quidem Concilio Latera-
nensi priora, & ita per ipsum, sicut per Lugdu-
nense etiam abrogata. Non esse autem Constitu-
tiones semper accidentales perfectiones, sed
transire in Regulam, iam est à nobis demonstra-
tum. Ex vsu autem apud Belgas argui nequit.
quia ibi aliqua permittit Pontifex generaliter non
permissa, stante legis vniuersalis vigore. Quod &
non latuit citatum Zypæum dicentem in Belgio
circa hoc iuxta vsum antiquum procedi, apud
Episcopos potestate instituendi Monasteria cum
nouis Constitutionibus residente. Quamquàm
de generali vsu non videtur res explorata, quan-
doquidem P. Lessius ibidem scribens, id quod vi-
dimus, pronuntiarit.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Dico Secundò. In Indijs id, quod est di-<marginalia>Assertio 2.|Pro Indiis|eamdem ne-|cessitatem|extare.</marginalia>
ctum de necessaria approbatione inuiolabiliter
obseruandum, vt scilicet non sufficiat Ordina-
riorum approbatio. Id probo. Quia si aliqua esset
ratio vt obseruari non deberet, maximè quæ ex
distantia peti potest. Atqui ea non sufficit: ergo
nulla datur. Maior videtur certa, & Minor osten-
ditur: Quia cùm ratione distantiæ iuxta proba-
bilem sententiam aliqua conceduntur Episcopis,
ex ijs, quæ iuxta Ius commune non competunt:
ideò est, quia potest esse periculum in mora, vt
videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 2. de
Matrimonio Disput. 40. nu. 3. vbi & Doctores ad-
ducit id solùm in casu vrgentis necessitatis ad-
mittentis: Atqui vt Monasterium sine Consti-
tutionibus à Sede Apostolica approbatis fundetur
nulla esse potest vrgens necessitas, aut periculum
moræ: ergo ratio distantiæ non est sufficiens.
Maior est comperta, & Minor videtur clara:
Quia ratione scandali esse non potest, vt patet:
neque ratione magnæ vtilitatis, quia maius est
periculum talis vtilitatis amittendæ, si supra non
securum fundamentum fabrica talis erigatur, &
id accidat, quod in casu quæstionis videmus acci-
disse. Et quidem cùm domus ædificanda sit, &
alia disponenda satis multa, quæ ad fundationes
huiusmodi concurrunt; temporis non videntur
angustiæ constringere, sed locum relinquunt Se-
dem Apostolicam adeundi. Si dicas posse sub
conditione approbationis Monasterium fundari,
& similiter emitti Professionem, id §. sequenti
discutiendum.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An sub conditine futuræ approbationis
Pontificiæ Constitutionum fundari Re-
ligio possit, & emitti Profeßio, qualem-
que hæc vim sit habitura.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>119.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On defuerunt qui ita fuerint arbitrati,<marginalia>Professio sub|conditione,|aut ratiha-|bitione va-|lida iuxta|plures.</marginalia>
communem doctrinam de ratihabitio-
ne casui, de quo erat sermo, accommodantes. Et
de Professione quidem loquendo illam esse vali-
dam sub conditione emissam, si ab habente pote-
stantem admittatur, seu per ratihabitionis spem,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0247.jpg/>
@@1@<SE247>232 Auctarium Indicum. Pars. II. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>tenent multi, quos adducit & sequitur Bartholo-
mæus à S. Fausto in Thesauro Relig. Lib. 5. Quæst.
239. & Eligius Bassæus Tomo 2. verb. Profeßio n.
2. Ex quo videtur consequenter elici validam
etiam esse sub conditione approbationis Consti-
tutionum, seu ratihabitionis, quia pro illa videtur
ratio eadem militare, iuncta paritate in materijs
alijs, in quibus ratihabitio locum habet, & retro-
trahitur, sicut & contractus solent etiam sub
conditione celebrari, de quo sunt obuij scripto-
res, & exempla pro talibus congerere, inutilis
operę pretium est, cùm sint innumera, vti in prin-
cipijs Iuris fundata, & inconcussis regulis, ex
quibus consequentię innumerę deducuntur. Ma-
gis ad rem ex matrimonio desumi potest, pro quo
videri potest P. Thomas Sancius Lib. 5. de illo
Disput. 8. qui consequenter de Professione lo-
quitur in opere morali 5. Cap. 4. n. 80.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Dico Primò. Sub ratihabitione, aut con-<marginalia>Assertio 1.|Negant in|casu, de quo|agitur, quæ|& validissi|mè compro|batur.</marginalia>
ditione, in casu, de quo loquimur, noua nequit
institui Religio, & Professiones sic factæ nullius
valoris sunt. Id probo Primò, quia licet circa alios
Scriptores validum esse censeant talem proce-
dendi modum, circa casum tamen huiusmodi ni-
hil tale videntur admisisse. Secundò, quia vt talis
Professio valeat, debet præcedere annus Noui-
tiatus, vnde & habitus susceptio, ex Concilio<marginalia>Concil.|Tridenr.</marginalia>
Tridentino Sessione 25. de Regular. Cap. 15. ibi:
Nec qui minore tempore, quàm per annum post su-
sceptum habitum in probatione steterit. Atqui nouæ
Religionis habitum suscipere sub excommu-
nicatione prohibitum, vt nuper diximus nu. 115.
& antea nu. 111. vbi verba Pontificiæ Constitu-
tionis induximus, vel habitum nouæ Religionis as-
sumat. Ex quo non solùm habetur id non esse li-
citum, sed etiam vitio nullitatis laborare, vt ex
tenore eiusdem Constitutionis euincitur, & vti
certissimum Doctores affirmant. Tertiò, quia om-
nes qui de valore Professionis agunt, inter alias
conditiones illam statuunt, vt debeat fieri in Re-
ligione approbata, vt videri potest apud Sylue-
strum verb. Religio 3. n. 18. & in alijs nouioribus à
nobis adductis. Cùm ergo Professio ante Con-
stitutionum approbationem non fiat in Religio-
ne approbata, nullius valoris esse videtur. Quartò,<marginalia>Cap. Ne|nimia.</marginalia>
in Cap. Ne nimia, citato seuerissimè prohibetur:
Ne aliquis de cetero nouum Ordinem aut Religionem
adinueniat. Quod exponens P. Suarez Tomo 3. de<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Religione Lib. 2. Cap. 16. nu. 1. sic ait: Quæ verba
necessariò intelligenda sunt de inuentione, quæ ad
executionem & praxim transeat: nam cogitatio-
ne inuenire, vel scriptam inuentionem tradere, non
est prohibitum, vt per se notum est &c. Atqui fun-
dans nouam Religionem cum Constitutionibus
non approbatis reipsa inuentionem suam ad exe-
cutionem & praxim deducit: ergo Conciliari
prohibitioni prorsus aduersatur. Quintò, quia fun-<marginalia>Incommoda|talis funda-|tionis.</marginalia>
datio talis magnis incommodis est obnoxia. Cùm
enim Monasteria erigantur, & admittantur Pro-
fessiones, ac more aliarum Religionum cultus
diuinus peragatur: si Constitutiones non appro-
bentur, omnia hæc cessabunt, & graue in popu-
lis orietur scandalum. Nam profitentes aut sciunt,
aut nesciunt statum huiusmodi fundationis. Si
hoc vltimum, grauis eis infertur iniuria, vt con-
stat, dum mutationi, de qua diximus, exponun-
tur, cùm potuissent statum alium non variabilem<-P>@@

<-P>amplecti, & suis rebus opportunè prouidere. Si
Primum, vix id stare sine aliqua deceptione po-
test, dum id promittitur vt certum, quod valde
dubium est, cùm Pontifices circa nouarum Re-
ligionum fundationes se difficiles soleant exhibe-
re. Pręterquam quòd imprudenter se gerunt, dum
quasi conueniens amplectuntur & profitentur
reipsa, quod sub dubio est an tale sit, quia iudi-
cium circa illud ad Sedem Apostolicam spectat.
Tandem vrget ratio adducta n. 118. ex eo quòd
in dilatione nullum sit periculum, & ita temerè
deproperatur fundatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Et ita quidem sentiunt, licet non expri-<marginalia>Sub ratiha-|bitione &|conditione|esse inuali-|dam Profes-|sionem qui|sentiant,|ex quo &|arguitur.</marginalia>
mant, qui affirmant Professiones sub ratihabitio-
ne aut conditione esse inualidas, etiam posita ra-
tihabitione, & purificata conditione, qui in ter-
minis minùs difficilibus loquuntur: vt videri po-
test apud P. Suarium Tomo 3. citato Lib. 6. Cap. 11.
n. 6. & Cap. 12. n. 18. & seqq. vbi & de matrimo-
nio cum multis alijs, quos citat, idem statuit.
Quod & tenet Basilius Poncius Lib. 3. de Matri-
monio Cap. 14. num. 15. Quia verò sunt qui secus
sentiant, vt vidimus, & eorum est sententia pro-
babilis, vt affirmat P. Suarez suprà, non ideò exi-
stimandum est modum dicendi contrarium asser-
tioni propositæ, eumdem gradum probabilita-
tis habere, quia rationes adductæ oppositum e-
uincunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> Si dicas Pontificem posse ratam habere<marginalia>Stante ap-|probatione|nouus con-|sensus re-|quiritur.</marginalia>
Professionem approbando Constitutiones, & ita
illam non fore inualidam. Respondeo, etiamsi
approbet, ex vi talis approbationis & ratihabi-
tionis validam non esse, nisi nouus consensus sic
professi succedat: quod quidem generaliter lo-
quendo tenet P. Suarez locis citatis, contrarium<marginalia>P. Suarez.|P. Sancius.|Bassæus.|Lezana.</marginalia>
alijs amplexis, ex quibus P. Thomas Sancius, &
Eligius Bassæus suprà & Lezana Tomo 1. Cap. 2.
nu. 26. qui alios quidem adducunt, cùm tamen
illi id minimè exprimant, sed tantùm dicant Pro-
fessionem sub ratihabitione fieri posse, qua su-
perueniente valet, vt videri potest apud Ange-
lum, Armillam, Syluestrum, Tabiennam, P. Azo-
rium, & alios, quos allegant, & intelligi possunt
de ratihabitione cognita & acceptata à profitente
siue expressè, siue tacitè consentiente, vt ordina-
riè accidit. Licet oppositæ sententiæ patroni cen-
seant posita ratihabitione Professionem manere
validam ante notitiam eius, qui illam emisit,
quamuis notitia sit necessaria vt sciat se non pos-
se statum mutare, & matrimonium futurum nul-
lum, pro quo specialiter videndus P. Thomas
Sancius. Hoc autem quod iuxta dictam senten-
P. Suarij generaliter necessarium est, in ea, de
qua agimus, caussa, maius fundamentum habet
propter adductas rationes. Neque dicta sententia
Eximij Doctoris singularis dicenda est, & con-
tra Doctores alios, cùm ipse citato Cap. 12. n. 18.
ita scribat: Pro hac sententia non referam auctores,<marginalia>P. Suarez.|ita asserentio|non est sen-|tentia sin-|gularis,</marginalia>
quia non inuenio in specie punctum hoc ab eis tracta-
tum; colligo tamen illam ex his, quæ de matrimonio
docet D. Thomas &c. Ex quibus comprobatur id
quod nuper diximus de Auctoribus non benè à
quibusdam adductis, nam omnes nominatos vi-
derat P. Suarez, & tamen punctum in specie tra-
ctatum se apud illos aut alios non inuenisse testa-
tur. Citat etiam Bassæus pro eadem sententia
Ascanium Tamburinum de Iure Abbatum Tomo 2.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0248.jpg/>
@@1@<SE248>§. 2. Circa Monasterium sine approbatione Constitution &c. 233
<duolan 2><-P>Disput. 6. Quæst. 21. nu. 3. vbi nec verbum: quod
neque alibi apud ipsum inuenire potui. Et P.
Suarium apertè sequitur P. Palaus Tomo 3. Tract.
16. Disput. 2. Puncto 1. n. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si Constitutiones aliquæ<marginalia>Assertio 2|Approbatio|non requiri-|tur quando|Constitutio-|nes sunt tan-|tùm antiqui|status refor-|mationes.</marginalia>
sine Auctoritate Pontificis fiant, & videantur
notabilem differentiam inducere attento statu
Religionis, sustineri possunt, si per illas ad prio-
rem rigorem, & primitiuum spiritum Religiosi
reuocentur. Hoc constat ex pluribus Decisioni-
bus Rotæ apud citatum Tamburinum ad calcem
operis de Iure Abbatissarum circa reformatio-
nem Præmonstratensium, in quibus Bullæ Pauli
V. & Gregorij XV. referuntur, quia licet sine
concursu ad Sedem Apostolicam potuit videri id
stare potuisse, reuera tamen nihil firmum sibi po-
terant reformationis seduli curatores promisisse,
quia pro arbitrio Generalium in Capitulis pote-
rant Constitutiones abrogari, & res ad priorem
statum laxioris obseruantiæ reduci, vt ibidem di-
citur: quod est quidem obseruatione dignissi-
mum, & cum eo componendum, quod nu. 113,
diximus de reformatione PP. B. Mariæ de Mer-
cede, in qua visum est Clementi VIII. ex nouo-
rum Conuentuum fundatione nouis vallata Consti-
tutionibus, Religionis induci varietatem: cùm ta-
men in PP. Præmonstratensibus aliter sit iudica-
tum: quia in prioribus non erat reductio ad prio-
rem vigorem, sicut in alijs, apud quos etiam non
dicuntur noui Conuentus extitisse, sed in antiquis
reformationem stabilitam: quamquam quod ad
nouorum Conuentuum fundationem attinet, non
videtur ad substantiam spectare, sed ad populo-
rum existimationem magis ex eo circa Religio-
nis diuersitatem firmandam.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Professio facta sub ratiha-<marginalia>Assertio 3.|Prosessio talis|non habet|vim voto-|rum simpli-|cium.</marginalia>
bitione aut conditione dictis, non solùm in ratio-
ne Professionis inualida est, sed etiam in ratione
votorum simplicium, nisi profitentes se voluerint
in omnem euentum obligare: quod dum non
constat, non est præsumendum. Sic colligitur ex
P. Suario Tomo 3. de Religione Lib. 7. Cap. 2. n. 19.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
& 20. vbi ita scribit de illo, qui profitetur in ma-
nibus Episcopi: Si quis faceret talem actum putans
se facere illo modo veram Profeßionem secundùm ali-
quam Regulam approbatam, putans Episcopum ha-
bere potestatem ad admittendum illam, tunc propriùs
dici posset illa Professio nulla, vt nunc loquimur, &
reuera ex vi illius intentionis non relinqueret ali-
quam obligationem, quia erat sine sufficienti volun-
tate ratione deceptionis, qua interueniente ille non
intendit se obligare ad talia vota nisi in statu verè
Religioso, & ideò cùm hæc conditio obtenta non fue-
rit, obligatio oriri non potuit: nisi ponamus habuisse
aliunde intentionem absolutam obligandi se, vt posset,
iuxta dicta in superiori puncto. Sic ille n. 19. qui in
sequenti similem casum agitat de profitente in
manibus eius, qui non habet potestatem admit-
tendi ad Religionem, & similiter contra Inno-
centium resoluit, ac de Religione approbata pro-
cedit. Et ideò si ex certa scientia facta est (verba
illius sunt) illa nec apparens traditio aut Profeßio<marginalia>Idem.</marginalia>
est, sed sunt simplicia vota facta coràm aliquo, quasi
coràm teste; si autem ex deceptione facta est, tunc
erit priuata Professio, non tamen relinquet obliga-
tionem voti simplicis Religionis, quia illud emissum
non est, sed ad summum relinquere poterit simplicem<-P>@@

<-P>obligationem votorum, quæ emissa fuerunt, si ex par-
te vouentis interuenit sufficiens intentio. Sic ille.
Quod & tenet P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disp.
2. Puncto 4. nu. 1. & seqq. id generaliter statuens<marginalia>Peculiaris|obligatio cir-|ca castita-|tem en con-|iuge profi-|tente.</marginalia>
de Professione vndecumque inualida, siue ex
quolibet capite, vno illo excepto casu coniugis
bona fide profite&#x0303;tis, qui ex præsumptione Iuris ad
castitatem obligatur, vt petere debitum nequeat,
& si superstes consorti sit, eam penitus obserua-
re teneatur. Sic enim habetur in Cap. Quidam, &
Cap. Placet, de conuers. coniugat. Cuius ratio<marginalia>Cap. Qui-|dam.|Cap. Placet.</marginalia>
est, quia sic vouens, cùm sciat se coniugatum
(qui est casus Cap. Quidam) satis voluntatem ma-
nifestat suam circa absolutam obseruantiam ca-
stitatis, quod votum Ecclesia vult admittere, vt
Canone præfato manifestat, quia illa est compa-
tibilis cum statu coniugij modo dicto, & eo solu-
to meliùs: quod tamen, regulariter loquendo, in
votis paupertatis, & obedientiæ non stat, & ita
circa illa similis nequit præsumi voluntas. Qui
autem vouet credens mortuum coniugem (qui
est casus Cap. Placet) non minorem voluntatem
ostendit quàm prior circa castitatem in gradu sibi
possibili, vnde similis supra illum cadit dispositio.
Generaliter autem loquendo non esse præsumen-<marginalia>Non præsu-|mitur dicto|modo profi-|tentem se|voluisse in|omnem|euentum|obligare.</marginalia>
dam obligationem, quando de voluntate se obli-
gandi non constat, ex eodem principio deducen-
dum est: quia sicut Ius non præsumit, vbi fun-
damentum præsumptionis cessat, ita & quisque
circa seipsum se gerere potest, vt non etiam præ-
sumat, fundamento præsumptionis non extante:
non extat autem quando Professio est nulla,
præsertim in casibus, de quibus procedit dispu-
tatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Est quidem communis, grauiumque<marginalia>Non est ea-|dem ratio in|sciente se|emisisse vo-|tum, & de|voluntate se|obligandi|dubitante.</marginalia>
Scriptorum sententia, votum obligare quoties
recordatur quis se illud emisisse; dubitat autem
an habuerit voluntatem se obligandi, quia votum
secum illam affert, & verè emissum constat, iuxta
id, quod frequenter, & quasi connaturaliter ac-
cidit, debet interpretari, & ita pro eo stat præ-
sumptio sicut & possessio. In casu autem nostro
secus res habet, quia non est dubium circa volun-
tatem se obligandi, cùm constat verè illam exti-
tisse, quando quis Professionem emisit, si ea esset
valida: sed an verè votum ad aliud genus obliga-
tionis se extenderit deficiente valore Professio-
nis, quod non est ita verosimile, & ita quæstio
ad aliam reducitur apud Doctores obuiam, An
scilicet qui dubitat an votum emiserit, ad illud
teneatur? In qua communissima sententia firmat
non teneri, quia præsumptio seu possessio stat
pro libertate, vnde valde diuersa est ratio, &
potiùs Assertio nostra ex communi sententia &
doctrina in materia voti firmatur.</P>
<Z><A+1>§. III.
Quædam obiecta, & soluta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>126.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idetur obstare in primis Cap. Consu-<marginalia>Prima abie-|ctio ex Cap.|Consuluit.</marginalia>
luit, Qui Clerici, vel vouentes. Vbi
de quadam femina velamen suscipiente à carente
potestate admittendi ad Religionem sic dicitur:
Habitus sine Profeßione susceptus, ne contrahatur
impedit, sed contractum nequaquàm dissoluit. Quod
ideò est, quia inualidata Professione remanet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0249.jpg/>
@@1@<SE249>234 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>voti simplicis obligatio non dirimentis, sed im-
pedientis matrimonium. Et ita in casu dicto id
admittunt Doctores aliqui, præsertim ex anti-
quis, quos adducit P. Thomas Sancius in Opere
morali Lib. 5. Cap. 4. n. 104. Deinde ex citatis
Capp. Quidam, & Macet. n. 124. habetur con-
iugem emittentem Professionem sine consensu
consortis manere obligatum ad castitatem. Circa
quod P. Suarez Tomo 3. de Religione Lib. 7. Cap. 2.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
n. 14. ait quod Ius duo declarat. Vnum est se non
irritare tale votum, & quoad hoc est certum & in-
fallibile, quia est in potestate ipsius Iuris: aliud est,
iuxta interpretationem suam, illum, qui sic profite-
tur, habere sufficientem voluntatem se obligandi, quia
promisit, quod in eius potestate erat. Hæc autem in-
terpretatio est ex sola præsumptione, cui standum est
quoties profitens non fuerit certus habuisse se contra-
riam intentionem. Hæc ille. Iuxta cuius doctri-
nam videtur corruere illud, quod de voluntatis se
obligandi præsumptione diximus; non scilicet
præsumendam, cùm de illa non constet, quan-
doquidem iuxta doctrinam Doctoris Eximij
standum est præsumptioni quoties quis non est
certus se habuisse contrariam voluntate&#x0303;. Id quod
& tenet P. Palaus citato Puncto 4. n. 2. §. In ex-
peditione.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Sed hæc non vrgent, & in primis relictis
expositionibus nonnullis, circa Cap. Consuluit,
quia minimè verosimiles sunt, respondeo Primò
ibi interuenisse emissionem votorum simpli-
cium, circa quam cadit decisio, vt videri potest
attentis omnibus, quæ in casusspecie dicuntur,
& illo inter alia: Nec in manu alicuius Episcopi,<marginalia>Cap. Con-|suluit expo-|situm.</marginalia>
Abbatis, vel Abbatissæ, aut super altare professa est,
vel obedientiam promisit. Cùm ergo sponte vela-
men acceperit ab eo, quem sciebat non posse vo-
ta Solemnizare, Presbytero inquam, si illa emi-
sit, aut saltim Castitatis, vt videtur, quia dicitur
non renuntiasse proprijs, & de voto obedientiæ
nec verbum vllum, promissio illa voti simplicis
fuit, & ita impediens, non dirimens matrimo-
nium. Quòd autem de habitu tantùm sermo sit,
ea est ratio, quia de habitu tantùm præcessit nar-
ratio: & quemadmodùm sub habitu compre-
hensum est votum, ita etiam in decisione. Præ-
tereà, mulier illa, de qua est sermo, solùm dici-
tur velamen accepisse à Presbytero mutato ha-
bitu, vestibus pretiosis abiectis, & de votis nihil.
Nulla ergo inde obligatio relicta, & ita potuit
valide matrimonium contrahere, & etiam licitè,
cessante scandalo: quod tenet Glossa ibi. verb.
Non renuntiauit. Neque obstat quod ait Pontifex
habitum susceptum impedire: nam dispensatio
est conditionalis, si videlicet cum habitu votum
intercessit, præsertim transacto anno. Aut quia
ratione scandali impedimentum interuenire po-
tuit, dum ea quæ habitum Religiosum elapso
anno gestauerat, ad nuptias conuolare visa est.
Pro quo est doctrina P. Suarij citato Cap. 2. n. 14.
in fine, in casu, de quo statim: ait enim cessante
obligatione ex ratione voti, posse dari impedi-
mentum ratione offensionis ac scandali. Et hæc
sit secunda responsio.</P>
<P>  <absatz-nummer>128.</absatz-nummer> Iam quod ex doctrina alia eiusdem Pa-<marginalia>De Con iuge|profitente.</marginalia>
tris afferebatur, peculiare dici potest in casu, de
quo ibi, quia Ecclesia præsumit iuxta id, quod
regulariter accidit, cui præsumptioni debet, qui<-P>@@

<-P>vouit, se conformare, stante eâdem ratione.
Quoties enim coniugatus profitetur, absolutam
videtur habere voluntatem castè viuendi eo mo-
do, quo possit, iuxta id, quod. n. 124. dicebamus:
& ita dubium ibi non præualet in fauorem vouen-
tis, sicut etiam contingit dum quis dubitat an
Professio fuerit valida: eo enim stante, non potest
fieri contra illam, quia Religio est in possessione,
& in dubio nequit spoliari. Pro quo est commu-
nis resolutio Doctorum, ex quibus aliquos addu-
cit & sequitur P. Suarez Cap. 2. citato n. 6. & hæc
solutio est satis fundata, & verosimilis, quam-
uis probabilitate non videatur carere contra-
rium.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Potest insuper opponi contra resolutio-
nem nostram id, quod Vrbanus VIII. statuit in
Bulla quadam die 13. Ianuarij. an. 1652. quæ in-<marginalia>Bulla Vr-|bani 8. con-|tra Iesuitis-|sas.</marginalia>
cipit, Pastoralis Romani Pontificis, contra feminas
quasdam, Iesuitissas nomine, quæ sine approba-
tione Sedis Apostolicæ Institutum quoddam So-
cietatis IESV æmulum sectabantur, in curam
animarum intentæ, & votis tribus, Religionum
proprijs, in manu Generalis Præpositi quasi so-
lemnibus nuncupatis: quòd scilicet si in omnem
euentum promiserunt, vim simplicium votorum
earum vota retineant, præstita obedientia Ordi-
nario, cum solo vsu bonorum, non dominio, &
omnimoda obseruantia castitatis. Ex quo vide-
tur Religiosa vota, quæ scilicet animo Religioso
fiunt, licet in ratione talium vim non habeant,
obligationem tamen inducere perpetuò duratu-
ram. Quod in voto obedientiæ præsertim videre
est, cùm enim non vouerint obedientiam Ordi-
nario, eidem præstanda decernitur. Sed certe in
hoc nihil contra resolutionem superiùs stabilitam
habetur: nam cùm in omnem euentum voue-
rint, perinde est ac si secluso omni respectu pe-
culiaris Religionis vouissent, & ita remanet obli-
gatio votorum simplicium, vt Pontifex declarat.
Circa obedientiam verò obseruandum est non
dici illam necessariò exhibendam Ordinario, sed
sic: & ab omnibus suprà prohibitis abstinentes in
sæculo, poterunt sub Ordinarij obedientia, & cum
vsu, non dominio bonorum &c. Sensus ergo est sub
Ordinarij obedientia futuras, & sic posse bono-
rum vsum habere, & de illis in vita, & post mor-
tem ad vsus pios disponere. Est autem in eadem
Bulla id, quod resolutioni fauet superiori, dum
sic dicitur: Mulieres etiam ac Virgines, quæ eo ani-<marginalia>Concluditur|Professionem|dictam vim|votorum|simplicium|non habert|contra Na-|uarrum.</marginalia>
mo vota, licet de facto, vt præfertur, emiserunt, vt in
nullo statu à Sede Apostolica reprobato ea emissuræ
non fuissent, vtpotè conditione, sub qua tacitè voue-
runt, non impleta, à votorum huiusmodi obligatione
omnino solutas & liberas esse declaramus. Sic Pon-
tifex. Cùm ergo de Religione alia non cogita-
tur, & Professio emittitur in non approbata,
qualis est illa, cuius Constitutiones approbatæ
non sunt, nulla relinquitur obligatio, quia deest
tacita conditio approbationis. Quæ ratio pariter
currit quoties Professio est nulla, quia deficit
aliquid, quod tacitè supponebatur adesse, & ita
rationem conditionis habebat. Et ita non est ge-
neraliter admittendum, quod Nauarrus tradit<marginalia>Nauarrus</marginalia>
Lib. 3. Consiliorum, de Regularibus Consil. 8. n. 3.
volens remanere obligationem votorum simpli-
cium in quodam, qui sub Eremitarum nescio
quo Magistro Professionem emiserat: non enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0250.jpg/>
@@1@<SE250>§. IV. Circa Monasterium sine Constitut. approbat. &c. 235
<duolan 2><-P>tacita conditio substitit, vel in omnem euentum
votasunt emissa.</P>
<Z><A+1>§. IV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An Monialis possit exire vt sit Prælata
in Monasterij fundatione diuersæ Re-
ligionis, & ex eo defectu claudicent
Professiones.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>130.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vnt qui circa hoc nullam dubitationis<marginalia>Affirmant|aliqui.</marginalia>
caussam inueniant, quasdam ab experi-
entia afferentes probationes, sic enim sunt alia
Monialiam Monasteria in hac Limana ciuitate
fundata. Et vt de potestate exeundi difficultas
esse possit, circa valorem tamen admissionis ad
Professionem non videtur locum habere, quia<marginalia>Et Professio|videtur va-|lida, etiamsi|egressus non|liceat, quia|in Abbatissa|non exercet|iurisdictio-|nem cuius|est incapax.</marginalia>
ille non est actus iurisdictionis spiritualis in Ab-
batissa, cuius feminæ sunt incapaces ex communi
Doctorum innixa Iuri sententia. Ad Episcopum
autem quidquid ex ea parte deesse potest, est re-
ferendum, cui Moniales sunt subiectæ, & ita po-
test actum quo ad eius spiritualitatem solemni-
zare, vtpote iurisdictione plenissima gaudens,
vnde & præcipere in virtute obedientiæ potest,
quod Abbatissis non licet, iuxta magis receptam
sententiam, pro qua Auctores congerit Diana
Parte 5. Tract. 9. Resolutio. 16. & vt ait Glossa in
Cap. Nullus de Elect. in. 6. verb. Regularibus. Epis-
copus Monachos ad Professionem recipit vt<marginalia>Glossa.</marginalia>
Abbas, pro quo allegat Authent. de San. Episco-
pis. §. Iubemus. Col. 9. & Cap. Ex multa de voto, &
voti redempt. in quo tamen nihil speciale habe-
tur, nisi quod de subiectione Religiosorum dici-
tur, quando scilicet priuilegio carent exemptio-
nis. Videtur ergo Abbatissæ admissio ad acciden-
talem tantum solemnitatem pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Dico Primò. Generaliter loquendo ne-<marginalia>Assertio 1.|Negans quod|in Titulo|quæricur.</marginalia>
quit esse Prælata alicuius Ordinis, quæ in eo ex-
pressè professa non sit. Sic Doctores communi-
ter, qui licet de viris loquantur; eorum tamen
rationes ex Iure depromptæ ad feminas exten-
duntur, iuxta communem doctrinam, pro qua
Emmanuel Rodericus Tomo 3. qq. regular. q. 52.
arti. 6. & P. Pellizarius Tract. 10. Cap. 3. n. 15.
allegatis alijs, & celebri Glossa in Clement. Atten-
dentes, de statu Monachor. Verb. Cecidisse. Pro
quo & videri potest P. Suarex Tomo 4. de Relig.
Tract. 8. Lib. 2. Cap. 3. n. 16. & Cap. 6. n. 7. Diana
Parte 9. Tract. 9. Resolut. 62. Illos autem qui As-
sertionem generaliter amplectuntur, congerit
Barbosa in Collectaneis ad Concilium Trident. Ses-
sione 25. de Regularibus. Cap. 21. n. 1. & de Mo-
nialibus loquentes id tradunt, quos adducit & se-
quitur Bonacina Tomo 1. Tractatu de Clausura.
Quæst. 1. Puncto 9. n. 10. Dum enim concedunt
posse Monialem exire pro fundatione noui Mo-
nasterij, addunt debere esse eiusdem Ordinis, vt
scilicet Abbatissa sit, aut ianuæ, vel rotæ assistat,
ex quibus P. Thomas Sancius Lib. 6. Cap. 15. n.
45. positiuam negationem fundat. Fundamentum
præstat Clementina. I. de Electione, in qua sic<marginalia>Clement. I.|de Electione.</marginalia>
Pontifex: Cùm rationi non congruat, vt homines
disparis profeßionis vel habitus simul in eisdem Mo-
nasterijs socientur: Prohibemus ne Religiosus aliquis
in Abbatem vel Prælatum alterius Religionis vel ha-<-P>@@

<-P>bitus de cetero eligatur. Quod si secus actum extite-
rit, sit eo ipso irritum & inane. Hæc ibi. Circa quæ<marginalia>Glossa.</marginalia>
Glossa verb. Eligatur. sic habet: Non prohibet po-
stulari ex caussa. Sed puto quod à Papa. Et sic nota,
de Elect. Cap. Indemnitatibus, post principium. Lib.
6. Sed numquid per viam prouisionis talis præfici
poterit? Quod videtur, cùm ista sint diuersa, de Præ-
bendis. Cùm in illis. Lib. 6. Et hæc Constitutio ita
vetus corrigit: in casu ergo non expresso statur iuri
antiquo. C. de app. Præcipimus. in fine, de testamen-
tis. Sancimus. Et licet hoc posset defendi, contra-
rium tamen esse videtur de mente constituentis per-
rationem hîc expressam, quæ communis est. Et hoc
saltem in eo, qui prouidet ex iure ad ipsum deuoluto
propter delictum, vel negligentiam Electoris. Facit
infra de supplen. neglig. Prælat. Cap. 1. & quòd ibi-
dem dicam. Hæc Glossa rationi decisionis innixa,
quæ satis perspicua est, dum rationi non con-
gruere dicitur, vt homines disparis professionis
vel habitus simul in eisdem Monasterijs copulen-
tur. Quod quidem in Monialibus etiam locum
habere satis est manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Dico Secundò. Ex defectu prædicto<marginalia>Assertio 2.|Ex eo defectu|est inualida|Professio.</marginalia>
redditur nulla Professio, quia fit in manibus non
potentis admittere. Constat excommuni Docto-
rum sensu affirmantium creationem Monialium
spectare ad Abbatissam cum Conuentu, sine quo
admissio est nulla vt videri potest apud P. San-
cium Lib. 5. Cap. 4. n. 65. & 76. Ascanium Tam-
burinum de Iure Abbatissarum Disput. 6. Quæst. 5.
n. 3. P. Pellizarium suprà. n. 33. & seqq. apud
quem Cardinalis Lugo ab ipso consultus, vt ha-
bet. n. 35. circa casum vrgentiori probationi fun-
damentum exhibentem, Zerolam in Praxi Epis-<marginalia>Zerola.</marginalia>
copali. Parte 2. Verb. Moniales. Quæst. 10. qui ad-
ducit Nauarrum Consilio 9. n. 12. de Constit. Ex
quo euidenter infertur Assertio. Nam actum ad-
missionis exercet Abbatissa vt verè & propriè
talis, ratione superioritatis, quam habet, vt benè
exponit P. Sancius, citato n. 76. Atqui verè &
propriè talis non est, quæ non est eiusdem Reli-
gionis, vt iam non esse ostendimus: ergo admissio
nullius est valoris. Ex quibus apparet nullius esse
momenti quæ. n. 130. sunt allata vt probaretur
admissionem quatenus ad Abbatissam pertinet
esse aliquid accidentale. Quod verò ex praxi in-
ducebatur, eatenus admittendum, quatenus cum
licentia Pontificis factum credi possit, aut si ea
deficiente in exordio, ad progressum stabilien-
dum accessisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> Sed est apud Doctores, quod præmissis<marginalia>Obiectio ex|eo quod ex|distincto Or-|dine Præla-|tus assumi|potest.|Bonacina.</marginalia>
videtur aduersari, dum ex diuerso Ordine Præ-
latum assumi posse determinant, & eo supposito
mouent peculiares quæstiones, vt videri potest
apud Emmanuelem Rodericum Tomo 3. qq. regu-
lar. q. 52. arti. 26. Bonacinam Tomo 1. Tractatu de
Clausura. Quæst. 2. Puncto 9. §. 4. Difficult. 1. in
fine, vbi resoluit sic translatum manere Religio-
sum prioris Religionis, quia cum translatus sit vt
sit immediatè Prælatus, non poterit habere No-
uitiatum, & sic neque in ea, ad quam est transla-
tus, profiteri. Sed certè Auctores dicti suis asser-<marginalia>Fit satis|manifesta|rationè dis-|positionis|adducta.</marginalia>
tis non vrgent. Prior enim Arti. 25. præced. Sta-
tuit sic translatum debere emittere Professio-
nem, & aliàs Prælatum esse non posse. Posterior
autem intelligi debet de translato auctoritate
eius, qui potest circa obligationem prædictam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0251.jpg/>
@@1@<SE251>236 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>dispensare. Et hanc licentiam pro Monialibus
concedere solitam Sedem Apostolicam cum con-
sensu superiorum testatur Barbosa de potestate
Episcopi Allegat. 102. n. 25. Quo pacto etiam
accipiendum quod habet Nauarrus Consilio 3. de
Regularibus. Lib. 3. Consiliorum. in. 2. Editione, vbi
ita scribit: Quare concludendum est Religiosum vel<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
Monachum transeuntem legitimè ad aliam Religio-
nem teneri tacitè, vel expressè ad profitendam illam,
saltem quoad obseruantiam illorum, quæ seruari de-
bent in illa vltra substantialia vota: siue tranfera-
tur vt fiat in illa Prælatus, siue vt maneat ibi vt sub-
ditus, & filius Monasterij. Dico autem, vt filius, aut
subditus Monasterij, quia si solùm transferatur vt sit
temporarius, non tenebitur ad nouè profitendum, quod
quotidie seruat praxis. Hæc ille: qui contra Fe-<marginalia>Distinctio|translati vt|Prælatus sit|aut priuatus|reiecta.</marginalia>
dericum de Senis asserentem Religiosum tran-
slatum vt sit Prælatus non indigere Professione
noua, benè tamen translatum vt simplex Reli-
giosus sit, concludit diuersitatem illam nullo
iure niti, & ita nullum textum pro ea adduci.
Quod quidem etiam dici potest circa diuersita-
tem temporarij, & non temporarij, quia pro ea
nullum etiam adducit textum, & Clementina
Generaliter loquitur, eiusque ratio ad omnes ex-
tenditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Quando ergo quis vt temporarius sit
transfertur, nec nouè profitetur, intelligendum
est id auctoritate legitima fieri, Pontificia in-
quam, quia circa hoc solus Pontifex dispensare
potest. Pro quo deseruit id, quod Auctor idem
subijcit sic dicens: Dico etiam (tacitè vel expressè)
propter eos, qui transferuntur vt sint Prælati: quia<marginalia>Idem.</marginalia>
potest dici eos tacitè profiteri illas obseruantias, dum
confirmantur, vel aliàs promouentur in Prælatos, qui
obligantur præcepto & exemplo seruare illas; quo
casu teneri potest Consilium Federici. Sic ille: qui
dum confirmationis meminit, ad auctoritatem
Pontificiam, iuxta quam id agitur, videtur allu-
sisse: sicut dum ait, vel aliàs promouentur: quia
scilicet possunt postulari, quod, vt vidimus. n.
131. à Papa fieri debet, iuxta Glossam ibidem
adductam. Id quod etiam probari potest ex do-
ctrina eiusdem Consilio 49. eodem tit. in quo lo-<marginalia>In translato|quomodoli-|bet annuus|Nouitiatus|requisitus.</marginalia>
quitur de Abbate quodam Præmonstratensi præ-
sentato à Rege Catholico Papæ ad aliam Abba-
tiam Ordinis Cisterciensis, & resoluit debere in
Religione Cisterciensi profiteri: cùm tamen
dignitas illa temporaria esse possit, & ita etiam
annuum Nouitiatum peragere, nisi Pontifex<marginalia>Et cum taci-|ta est Pro-|fessio.</marginalia>
dispensârit. Ex quo apparet id, quod de tacita
Professione dixit, ita esse intelligendum: cùm
enim Professio sine annuo Nouitiatu esse ne-
queat, etiam tacita, vt videri potest apud P. San-
cium Lib. 5. at. Cap. 3. n. 36. si is desit, & nihilo-
minùs Professio locum habere dicatur, ideò erit
quia dispensatio interuenit.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Iam quod attinet ad egressum pro fun-<marginalia>Egressum|etiam pro|eodem Ordi-|ne à Sede.|Apostolica|prohiberi.</marginalia>
datione Monasterij eiusdem Ordinis, sunt qui id
concedant inconsulta Sede Apostolica, vt videri
potest apud Bonacinam citato Puncto 9. n. 10. Et
apud Barbosam. n. 25. citato. qui ex Decreto Con-
gregationis sic cautius statuentis, quidquid aliàs
censuerat, contrarium sentit cum alijs ibidem ad-
ductis. Non meminit autem, sicut neque alij De-
creti Pauli. V. publicati die. 21. Decembris. an.
1617. absolutè id prohibentis: quod & fuit<-P>@@

<-P>Religionum Procuratoribus intimatum, vt videri
potest apud Lucam Castellinum Tractatu de Ele-
ctione. Cap. 17. n. 5. & Dianam Parte 3. Tract. 2.
Resolut. 99. in fine. Circa quod cùm P. Pellizarius
Tract. 10. Cap. 5. n. 49. quæstionem moueat sic:<marginalia>P. Pellizar.|in conse-|quenter re-|soluens.</marginalia>
Quæres. 15. An, & quomodo exire poßit Monialis ad
fundandum novum Monasterium, aut etiam illud re-
formandum iam fundatum? Respondet sic: Re-
spond. posse, modò id fiat de consensu Sedis Apostoli-
cæ, idque ex Decreto S. Congregationis quæ teste
Zerola Parte 2. Praxis. v. Monialis. dub. 8. & 12. de-
cidit non licere hunc exitum caussa reformationis,
aut nouæ fundationis, aut correctionis: sed in his
omnibus casibus Sedem Apostolicam esse consulendam.
Ita Nauarrus Lib. 3. Consil. de Regularib. Cons. 48.
n. 7. Rodriquez suprà (scilicet Tomo 1. quæst. 49.
arti. 4.) Sanchez n. 47. (ex Lib. 6. Cap. 15.) Tam-
burinus. n. 7. (Disput. scilicet 20. Quæst. 2. de Iure
Abbatissarum) & alij apud ipsos: patetque quia isti
casus sunt similes ijs, qui excipiuntur in Bulla Pij. V.
vtpotè spectantes ad bonum commune illius Religio-
nis. Constat ex dictis Quæst. 8. sub casibus expreßis
à Pio. V. comprehendi etiam alios similes, aut vrgen-
tiores. Sic ille, quem ideò exscripsi, vt inconse-
quentiam resolutionis ostendam, Auctorumque,
quos adducit, mens fiat manifesta. Statuit exitum
solummodò licere de consensu Sedis Apostolicæ,
pro quo benè Zerolam allegat auctoritate Con-
gregationis Sacræ loquentem. Deinde illos re-
fert, qui contrarium docent, licere inquam sine
recursu dicto, & probatio, quam subdit, pro eo-
dem facit, atque ita concludit oppositum asser-
tioni. Quid ergo dicemus ad hæc? Aliquid fortè
deesse, vel ad multa attento humanum aliquid
accidisse. Scimus, & hanc veniam petimusque da-
musque vicissim.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Vbi & obseruandum P. Thomam San-<marginalia>Obseruatio|auctoris li-|citum ecce|egressum|affirmantis.</marginalia>
cium Cap. 16. n. 47. vbi adducit Zerolam negan-
tem, quod vidimus, & Congregationis auctori-
tate se tuentem, quæ statuit non licere exitum
caussa reformationis, aut nouæ fundationis, vel
correctionis, sed in his omnibus casibus Sedem
esse Apostolicam consulendam, eo non obstante<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
ita concludere: At hi omnes casus retinendi sunt,
& praxi sunt ita recepti. Sic ille. Et quidem non
mirum ita censuisse, cùm ante Decretum Pauli.
V. scripserit: quod & obseruare licet in multis
alijs, qui pro sententia eadem afferuntur, vt Em-
manuel Rodericus, Miranda, Nauarrus, Sorbus,
& alij. Quòd si nonnulli post illud editum scri-
bentes aliter sentiunt, ideò est, quia illud videntur
ignorasse. Diana autem, qui probè illud nouit,
eidem standum protestatur Tract. 2. citato. Resolut.
127. Et mirum quidem est Barbosam citato n. 25.
illum pro sententia affirmatiua adducere, vtpotè
qui eam tradiderit. Resolutione nuper allegata. 127.
& 99. Cùm in hac vltima Decretum præfatum
adducat, & in alia Decreto eôdem inducto, ab eo
non esse recedendum asseueret. Non ergo sine
examine illius est allegationibus deferendum, si-
cut & aliorum huius æui Scriptorum, de quibus
à me dictum aliàs, qui in casus contingentia De-
creto Pontificio standum consulam, sed facientes
aliter non condemnabo.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0252.jpg/>
@@1@<SE252>§. V. Circa Monasterium sine Constitut. approbat. &c. 237
<duolan 2><Z><A+1>§. V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa neceßitatem annui Nouitiatus in
ijs Monialibus, quæ Profeßionem nul-
lam ob defectum Pontificiæ approbatio-
nis emiserunt.</A+1></negEZ>
<P><INI2>S</INI2>I videlicet accidat, aut Constitutiones appro-
bari, aut ijs non approbatis aliæ approbatæ su-
perueniant, quarum habuere notitiam, sed non
copiam, aut notitia non habita easdem liceat am-
plecti. Circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Dico Primò. Annuus Nouitiatus omni-<marginalia>Assertio 1.|Annuus|Nouitianus|in casu quæ-|stionis ite-|randus.</marginalia>
no est in prædictis casibus necessarius. Hoc est
iuxta mentem Doctorum ferè omnium de Noui-
tiatu tractantium, dum illum dicunt esse proba-
tionem præuiam in Religione, vt illius institu-
tum emissis substantialibus votis teneatur. Vi-
deatur P. Suarez Tomo 3. de Religione Lib. 5. Cap.
4. n. 2. & seqq. P. Thomas Sancius in Opere mo-
rali Lib. 5. Cap. 4. n. 2. & seqq. P. Palaus Tomo 3.
Tract. 16. Disput. 1. Puncto 9. & seqq. P. Pelliza-<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
rius Tract. 2. Cap. 1. n. 1. vbi sic Nouitiatum defi-
nit. Est tempus probationis, quo Religio probat No-
uitium, & Nouitius probat Religionem, ad effectum
agnoscendi vtrùm expediat quòd ipsi admittantur ad
profitendum, vel eijciantur. P. Azor Tomo 1. Lib. 12.
Cap. 2. & 3. & alij obuij, qui iuxta Iuris disposi-
tionem loquuntur, præsertim Concilij Triden-
tini Sessione 25. Cap. 15. de Regularibus, cuius
illud exordium: In quacumque Religione tam vi-<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
rorum, quàm mulierum &c. Ex quibus probatio
manifesta desumitur. Nam cùm Nouitiatus Re-
ligionem supponat, vbi Religio non est, neque
Nouitiatus esse potest: Atqui Religio non est,
pro qua non sunt Constitutiones approbatæ, vt
vidimus; ergo neque valoris alicuius Nouitiatus
in ea peractus. Accedit communis aliorum Do-
ctorum & inconcussa sententia, pro qua P. Palaus
citato Puncto 9. n. 13. iuxta quam ex parte admit-
tentis Nouitium requiritur auctoritas ad illum
admittendum, qua cessante ingressus est nullus:
non enim Religio probari à Nouitio potest, quin
priùs ab ea admittatur, vt eum probet, vt ille
arguit dicens ita compertum esse apud omnes.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si post Professionem di-<marginalia>Assertio 2.|Est item|etiamsi super|veniant ap-|probatæ|quorum est|habita no-|titia.</marginalia>
cto modo factam superueniant Constitutiones
approbatæ, quarum non est habita notitia, & sic
Professæ velint iuxta eas viuere, necessarius est
nouus Probationis annus: præter alia, de quibus
statim. Probatur fundamento nuper adducto,
quia Nouitiatus præcedens fuit nullus, vtpotè in
Religione non approbata, & ita nullum habere
effectum potest, quia quod non est, nullum parit
effectum, ex vulgari apud Philosophos & Iuris-
peritos axiomate.</P>
<P>  Dico Tertiò. Etiamsi habita sit notitia confusa<marginalia>Assertio 3.|Et etiam si|animo profi-|tendi illas sit|peractus.</marginalia>
Constitutionum, & animo illas profitendi sit
facta Professio, Nouitiatus est necessariò repe-
tendus. Probatur, quia, quidquid sit de notitia,
in Professione illæ memoratæ non sunt, sed aliæ,
in ordine ad quas Nouitiatus præcessit, qui est
proportionata dispositio ad Professionem, & ita
diuersus pro diuersis Religionibus. Licet enim
non sit necessarium, vt Nouitius omnes Religio-<-P>@@

<-P>nis asperitates experiatur, cùm per integrum an-
num morbo depressum fuisse contingere possit,
vt cum Nauarro, Emmanuele Roderico, Bona-
cina, & PP. Suario & Sancio probat ex professo
Dom. Araxo in Decisionibus moralibus Tractat. 2.
Quæst. 6. Dub. 7. illius tamen, vt idem cum alijs
obseruat, vt propriæ talis Ordinis sunt, sub obe-
dientia degens experitur saltim in genere: quod
quidem in casu nostro non accidit, quia asperita-
tes propriæ Ordinis approbati sub experientiam
non veniunt, sed aliæ proportionatæ Professioni.
Deficit etiam substantiale illud requisitum, quod
vt tale Doctores agnoscunt, & cum eisdem cita-
tus Scriptor expressit dicens: Sub obedientia de-
gens: sub obedientia inquam veri Prælati, qui in
casu præsenti non extat: ex cuius defectu nullum
esse Nouitiatum iam vidimus. Itaque perstat fun-
damentum adductum pro Assertione prima: non
inquam peractum Nouitiatum in Religione ap-
probata.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Ex quo corruit cuiusdam Religiosi dis-<marginalia>Cuiusdam|discursus|fundamento|carens in-|tentionem|Nouitij suffi-|cientem|affirmantis.</marginalia>
cursus, qui dicebat Nouitiatum peractum inten-
tione ad Religionem approbatam directa esse va-
lidum, & ratione talis intentionis ea, quæ in No-
uitiatu non approbatæ acta sunt, ad approbatam
pertinere. Quemadmodum cùm quis adorat ho-
stiam, quam consecratam putat, dum à reputato
Sacerdote, sed non verè tali eleuatur, adoratio
tantùm materialiter versatur circa illam, cùm ta-
men intensio ad verum Christi corpus dirigatur:
vnde verus actus adorationis est. Corruit inquam,
quia negotium hoc probationis non in specula-
tionibus, & primis aut secundis intentionibus
consistit, sed in reali ac physica experientia aspe-
ritatum Religionis eius, quam quis intendit pro-
fiteri, & friuolum profectò apparet, vt qui non
ieiunat certis diebus, neque ad Matutinas horas
euigilat, & lino, non lana vtitur dum sic agit, di-
catur asperitates Religionis eius experiri, in qua
ieiunium, vigiliæ, & lana sunt in vsu, eo quòd
directa ad illa intentione se gerat. Et quidem ali-
ter apparere solitæ res sunt, cùm ad earum expe-
rientiam deuenitur, ac præcepta tantummodò
animi brachijs apparebant. Vnde videmus mul-
tos, qui cum Iacobo & Ioanne ad propositas sibi
Religionis asperitates dixerant, Possumus, dum<marginalia>Matth. 20.|v. 22.</marginalia>
experientia earumdem accessit, Non possumus, ite-
rasse. Quibus addendum irrefragabile illud, de
quo nuper, Nouitiatum inquam in Religione
non approbata peractum, & vbi admittentis de-
fuit auctoritas: mea enim imaginatio nequit hu-
iusmodi supplere defectus. Adoratio autem cùm
respectum ad rem adoratione dignam includat,
neque realia experimenta requirat, stare in casu
præfato potest. Vbi & dici potest adorationem
huiusmodi, cum error interuenit tantùm esse ma-
terialiter talem, in ea enim fidelis quisque dispo-
sitione habituali est, vt tantùm adorare intendat
hostiam ritè consecratam; vnde quando talis
non est, solùm est materialiter talis, quæ per
ignorantiam excusatur. At Nouitiatus vt legiti-
mus sit duo exigit: quòd scilicet vt verè talis
transigatur, intuitu scilicet assumendæ Religio-
nis approbatæ: & quòd experimenta non imagi-
nariè, sed verè & propriè sub obedientia legitimi
superioris, & iuxta ipsius directionem, pera-
gantur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0253.jpg/>
@@1@<SE253>238 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio VIII.
<duolan 2><Z><A+1>§. VI.
Circa speciem casus vt reipsa se habuit ex-
trema disceptatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>140.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ost fundamentum, de quo nu. 107. vbi
& de illius sub priori statu obseruantiæ
Constitutionum Capitularium progressu, cùm
post annos aliquot, præmisso Nouitiatus anno,
habita fuisset copia Constitutionum, quæ pro
Recollectis Augustinianis, quorum auctor Ve-
nerabilis Mariana à Iosepho, à Sede Apostolica
confirmatæ sunt, omnes dicto modo professæ,
easdem sunt amplexæ, annuente Prælato, & ex
admissis sex in Professione earum obseruantiam
promiserunt. Circa cuius Professionis valorem fuit
qui censeret nec leuem posse dubitationem habe-
ri. Cùm tamen dici potiùs oppositum debuisset,
quandoquidem in Abbatissa necessaria defuit au-
ctoritas, de quo §. 4. vnde & Nouitiatus fuit nul-
lus. Præterquam quòd corpus illud Religiosum
ex professis Constitutiones Capituli, & Venera-
bilis Marianæ, non erat à Pontifice approbatum,
& ita incorporatio in illud valore erat destituta:
pro quo est accommodata doctrina P. Lessij ad-
ducta n. 115. Aliæ verò quæ, vt diximus, Con-
stitutiones approbatas sunt amplexæ, ex eo caus-
sam suam neutiquam promouerunt, quia eas-
dem amplexæ quidem, sed non professæ. Neque
omnes in earum amplexu conquierunt, vnde
ante exactum triennium eorum aliquæ ad prio-
res prouocarunt. Et omnium circa hoc volunta-
te per secretam quæstionem explorata, cùm pau-
ciores pro Capitularibus, quas professæ fuerant,
instarent, vt præiudiciali huic occurreretur dissi-
dio, præceptum omnibus est impositum vt illas
obseruarent, quæ à Capitulo fuerant attributæ:
Sic Illustrissimo Archiepiscopo per suum Gene-
ralem Vicarium intimante. Ex quo apparet quam
debili fundamento fuerit machina ista subnixa,
dum iam istæ, iam aliæ Constitutiones obseruan-
dæ inducuntur, & Professiones quædam istas,
aliæ diuersas emittunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Res ergo tandem ad Apostolicam Sedem
transmissa, à qua duo Breuia prodierunt, sed sine
necessarijs ad faciendam fidem in externo foro
huc inde delata. Ex illis vnum à Religioso est
quodam impetratum, sed qui in narratione defe-
cit, dum Monasterium dixit cum approbatis à
Sede Apostolica Constitutionibus fundatum, so-
lamque Confirmationem ad maiorem suam sta-
bilitatem exoptari: quibus sua sanctitas benignè
annuit. Ex illo ergo nihil, quod momenti quid-
quam præsenti caussæ afferre possit, eliciendum.
Aliud planè Illustrissimi Dom. Archiepiscopi re-
lationi ac postulationi respondit, in quo eidem
facultas confertur, vt mitigatione Regulæ dictæ
vener. Marianæ, in quibusdam, vt opportunum
visum fuerit, adhibita, curet Moniales omnes
eamdem obseruare, quam & debeant quæcum-
que deinceps ingressæ fuerint; profiteri. Et vt
quæ iuxta Constitutiones Capituli professæ sunt,
vltra id, quod vouerunt, non cogantur inuitæ.
Ad prælaturas autem non admittendas, dum in eo
inferioris perfectionis gradu perstiterint, nisi fortè
in defectu aliarum, dum scilicet aptæ desideran-<-P>@@

<-P>tur. Quia verò diuersitas hæc minùs conueniens
apparet, admonet sua sanctitas, mitigatione po-
tiùs vtendum Regulæ, vt sic omnes eamdem
amplectantur, quàm illius rigori insistendum
ob desiderium in multis maioris perfectionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Ex quibus videntur ea, quæ à nobis sta-<marginalia>Ex Breui|Pontificio|videntur|validæ Pro-|fessiones an-|teà fuisse.</marginalia>
bilita sunt, penitus infirmari. Professiones enim
non declarantur inualidæ, sed earum potiùs va-
lorem supponit Pontifex, dum Professas modis
dictis ait non esse inuitas vltra id, quod vouere,
cogendas, Ad reformationem non cogentur inuitæ.
Ex quo infertur posse etiam inuitas cogi ad id,
quod vouerunt, prorsus obseruandum. Pro quo
est etiam argumentum aliud ex eo desumptum,
quod de electione ad Prælaturas dicitur: Profes-
sas inquam iuxta Constitutiones Capituli posse
in defectum aliarum eligi: Atqui nulla esse Præ-
lata potest, nisi expressè professa, vt determinat
Concilium Tridentinum Sessione 25. Cap. 7. de
Regularibus. Quidquid ergo de Constitutioni-
bus, Abbatissa, Nouitiatu &c. dictum est, non vi-
detur vrgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Sed certè vrget, & negotium hoc ita<marginalia>Sed non ita|esse ostendi-|tur, & con-|gruus illius|senfus.</marginalia>
expediendum, vt volentibus Monialibus prædi-
ctis in Monasterio permanere, sua sanctitas earum
Professiones admittat vt validas, dum eas ratas
volunt, omnem præcedentem supplendo defe-
ctum. Quòd autem sic Professæ possint, quo-
cumque modo Professio consistat, efficere de
plenitudine potestatis potuit, quia & aliquando
id ita habuit, vt scilicet tacita Professio sufficeret,
ante Decretum videlicet in Cap. Nullus, de Elect.
in. 6. & Cap. Indemnitatibus. eod. tit. vbi de Abba-
tissis specialiter idem statuitur, pro quo P. Suarez
Tomo 4. de Relig. Tract. 8. Lib. 2. Cap. 3. Præsertim
quia in casu nostro Professiones expressæ fue-
runt, & licet inualidæ, dum à Pontifice admit-
tuntur, meritò possunt expressæ reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Quia verò Breue dictum non est in ea<marginalia>Quia au-|thenticum|non extitit,|iuxta illud|non est pro-|cessum: sed|transitus ad|Monasteria|alia pluribus|concessus, in|quibus &|professæ.</marginalia>
forma exhibitum, qua fidem facere posset, qualis
ad negotium adeò graue opus erat, & plures ex
prædictis Monialibus pertinacissimè instabant vt
transitus sibi ad Religiones alias indulgeretur, se
non esse verè Religiosas conclamantes, velleque
securum ac firmum Religionis statum obtinere;
deliberatione habita id vndecim est concessum
quod optabant, & ad diuersa Monasteria transie-
runt. Volentibus autem quibusdam post annum
profiteri, id negatum, quia visum est expediens
Pontificiæ Sedis iudicium circa negotium istud
expectari, omissis quæstionibus de potestate tran-
situs ob has, vel illas caussas, sed si expectandum;
cur non in Monasterio, in quo præfessæ? Quia
esse in illo pax non poterat ipsis in eo remanen-
tibus, futuris alijs scandalo, cum periculo peruer-
sionis. Quo euentu posse Moniales verè professas<marginalia>Posse Mo-|niales exire|quando est|periculum|peruersionis|conset Card.|Lugo.</marginalia>
transferri doctè probat Cardinalis Lugo in Re-
sponsis Moralibus Lib. 3. Dub. 18. Fuerunt tamen
viri docti, qui censuerunt potuisse & debuisse li-
centiam ad profitendum concedi, quia eo animo
egressæ sunt, firmum, vt diximus, Religionis sta-
tum exoptantes: & durissimum sanè est, vt post
prolixam adeò expectationem cogantur iterùm,
nullis præfixis expectationi terminis, quod di-
stantia immensa non patitur, expectare. Et qui-
dem aut Religiosæ sunt, aut non? si hoc vlti-
mum, quid eas prohibet profiteri? si illud: quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0254.jpg/>
@@1@<SE254>Circa Monasterium sine Constitut. approbatione &c. 239
<duolan 2><-P>fuit caussa legitima eiectionis, potest esse & tran-
situs ad aliam Religionem, etiam minùs strictam,
pro qua licentiam concedere Prælatus potest, si
ratio etiam pro eo specialis occurrat, vt est com-<marginalia>Prælatus|potest conce-|dere licen-|tiam pro Re-|ligione mi-|nùs præfecta.</marginalia>
munis sententia Doctorum, pro qua videri pos-
sunt P. Thomas Sancius plures adducens Lib. 6.
Cap. 7. n. 68. P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disput. 4.
Puncto 26. n. 3. P. Lessius de Iustitia. Lib. 2. Cap. 41.
n. 108. P. Azor Tomo 1. Lib. 12. Cap. 15. Quæst. 1.
P. Sa v. Religio. n. 39. P. Pellizarius Tract. 3. Cap. 5.
n. 65. Diana Parte 3. Tract. 2. Resolut. 43. Lezana
Tomo 2. Verb. Transeuntes Regulares n. 18. & seqq.
dicens innumeros ita sentire, ex quibus agrum
copiosum inducit. Et licet P. Suarez Tomo 3. de<marginalia>& pro Indiis|ratio specia-|lis.</marginalia>
Relig. Lib. 4. Cap. 8. n. 7. id neget, quia Concilium
Tridentinum Seßione 25. Cap. 19. de Regularibus,
id videtur prohibere, in casus præsentis circum-
stantijs id, vt æstimo, non negaret. Et quamuis
Pontificia prohibitio extet pro Monialium exitu,<marginalia>Etsi id non|liceat Pro-|fessio est va-|lida sicut|electio Ab-|batissæ, in|qua aliqua|desunt à|Concilio|Tridentino|requisita.</marginalia>
& Concilij suffragatur auctoritas, stante iam illo,
nullum est pro reuocatione Decretum, neque
quidquam quod inualidam possit reddere Pro-
fessionem. Quemadmodùm licet idem Conci-
lium citata Seßione. Cap. 7. de Regularibus, statuat
eligendam in Abbatissam debere esse quadrage-
nariam, & quæ octo annos Religiosæ vitæ post
expressam Professionem exegerit: tenet tamen
P. Suarez Tomo 4. de Relig. Tract. 8. Lib. 2. Cap.
6. n. 8. non ita id esse necessarium, vt si aliter fiat
electio, sit irrita, sed ad summum irritanda. Vnde
& audio nonnullas ex egressis Professionem emi-
sisse. Et de hoc satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Notanda doctrina circa stipendium pro
Missæ celebratione, ad dicta in
Thesauro Indico. In Appendice Ti-
tuli. 16. n. 7. Et in Additionibus
ad illa.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>145.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum ibi cum doctis Scriptoribus
sententiam eorum non esse proba-
bilem, qui affirmant posse duplica-
tum stipendium accipi, si supra ordinariam obli-
gationem de applicando fructum medium, alia
superueniat de fructu specialissimo respondente
Sacrificanti. Vbi & explosio eiusdem adducta
à SS. Dom. Alexandro. VII. die 29. Ianuarij. an.
1659. & publicata die. 27. Octobris. an. eiusdem.
Et quidem sine censura, quæ tamen addita in
Decreto eiusdem die. 24. Septemb. an. 1665. dum
eam ad minimùm quasi scandalosam proscribit,
idque interim, dum illa & similes cura & studio
pro examine impensis discutiuntur, de quo dixi-
mus suprà n. 102. & seqq. Est autem ordine. 8.<marginalia>Propositio|damnata|circa stipen-|dium Missæ.</marginalia>
& sic habet: Duplicatum stipendium potest Sacer-
dos pro eadem Missa licitè accipere applicando pe-
tenti partem etiam specialissimam fructus ipsimet ce-
lebranti correspondentem, idque post Decretum Vr-
bani VIII. vbi dubitari potest, an secluso Decreto<marginalia>An vbi De-|tretum Vr-|bani recep|tum non est|loc&#x0169; habeat|damnatio.</marginalia>
Vrbani Propositio talis censuram mereatur? Si
enim non meretur, & Decretum tale non est ali-
cubi receptum, videtur iuxta illam agi posse, &
sic duplicatum stipendium accipi.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Et id quidem videtur suaderi posse ex<marginalia>Quid vi-|deatur pro|parte nega-|tua facere.</marginalia>
eo quòd, si secluso Decreto tali censuram mere-
retur, non erat cur Decreti mentio induci debe-
ret, quæ quidem ex ceptionem quamdam conti-
net, & ita firmat regulam in contrarium. Deinde
ex Propositione sequenti, quæ sic habet: Post<marginalia>Alia pro|eodem.</marginalia>
Decretum Vrbani potest Sacerdos, cui Missæ cele-
brandæ traduntur, per alium satisfacere, collato illi
minori stipendio, alia parte stipendij sibi retenta. Se-
cluso namque Decreto Præfato non videtur cen-
sura digna, quam graues Theologi sunt amplexi,
neque ita malè audijt, vt illa digna crederetur.
Prætereà, in Propositione sequenti nulla fit Vr-
bani Decreti mentio, quæ sic habet: Non est con-<marginalia>Alia item.</marginalia>
tra iustitiam pro pluribus Sacrificijs mercedem acci-
pere, & Sacrificium vnum offerre. Neque etiam est
contra fidelitatem etiamsi promittam, promissione
etiam iuramento firmata danti stipendium, quòd pro
nullo alio offeram. Quod quidem videtur propte-
reà factum, quia in eo apparet manifestum absur-
dum, prohibitione quacumque circumscripta;
vnde in Decreto Vrbani. §. Deinde obligatio re-
stitutionis indicitur, quæ quidem ex dicta iniu-
stitia resultat. Sed his non obstantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Dicendum censuram dictam supra Pro-<marginalia>Sed contra-|ria statuitur|& probatur.</marginalia>
positionem præfatam cadere, etiam vbi Decre-
tum Vrbani non est receptum quoad aliqua in eo
contenta. Id probo Primò ex tenore eiusdem Pro-
positionis, seu modi, quo proponitur: Cùm enim
absolutè proponatur, additur in fine: In quo post
Decretum &c. In quo quidem non est facta re-
strictio ad prohibitionem talem, sed noua addi-
ta qualitas, propter quam debuit etiam condem-
nari. In Decreto enim illo non est specialis men-
tio casus huius, sed comprehensum debuisse cen-
seri ex eo cum Congregatione significat Ponti-
fex, quia in eo ita dicitur §. citato: Sacra Con-<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
gregatio sub attestatione diuini iudicij mandat &
præcipit vt absolutè tot Missæ celebrentur, quot ad
rationem attributæ eleemosynæ præscriptæ fuerint:
aut alioquin ij, ad quos pertinet, suæ obligationi non
satisfaciant, quin immò grauiter peccent, & ad re-
stitutionem teneantur. Sic ibi. Ex quo habetur ob
duplicatum stipendium Missas etiam dupli can-
das, & ita titulum illum applicationis fructus
specialissimi nullam posse inducere exceptionem.
Quod quidem ita esse secluso Decreto, satis com-
pertum habetur, quia Decretum obligationem
supponit, cui non fit satis Sacrificij vnius celebra-
tione. Id quod etiam constat ex eo quod habe-
tur. §. 1. vbi sic dicitur: Sacra Congregatio Concilij<marginalia>Idem cum|S. Tridentini|Congrega-|tione.</marginalia>
Tridentini Interpretum animaduertens facturam se
rem Deo gratissimam, charitatique ac iustitiæ maxi-
mè consentaneam, si pro viribus satagat hunc teter-
rimum abusum à Christiana Republica conuellere
atque eradicare, SS. Dom. N. Vrbani diuina proui-
dentia Papæ VIII. auctoritate sibi specialiter attri-
buta, infrascripta Decreta edidit. Hæc ibi. Iuxta
quæ liquet ante Decretum in acceptione dupli-
cati stipendij intolerandum abusum extitisse:
vnde & tenor Propositionis hoc indicat, dum
dicitur: In quo post Decretum &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Deinde Auctores, qui contra senten-<marginalia>Sententia|dicta ante|Vrbani De-|cretum malè|audiebat.</marginalia>
tiam prædictam scripserunt, etiam secluso Vr-
bani Decreto, malè de eâdem senserunt, aut in
particulari de eâdem agentes, aut contra eos dis-
putantes, qui vna Missa affirmant posse satisfieri<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0255.jpg/>
@@1@<SE255>240 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio IX.
<duolan 2><-P>obligationi ex duplicato stipendio resultanti.<marginalia>Diana.</marginalia>
Diana Parte 11. Tract. 7. Resolut. 27. §. Dico igitur,
post alia sic habet: Non erge potest certum stipen-
dium accipi pro applicatione fructus ita dubij. Vnde
solvuntur argumenta contrariæ sententiæ, quæ hîc
Romæ ab omnibus Ministris huius Curiæ detestatur.
P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 5. Di-<marginalia>P. Dicastil.</marginalia>
sput. 4. n. 349. ita scribit: Propter prædictas rationes
aliqui víri docti nostræ Societatis, etiam ante Decre-
tum citatum cum alijs putabant de hac re consulti
oppositum nostræ Assertionis non esse practicè proba-
bile: & sanè mihi parum, aut nihil probabilitatis
habere videtur. Citauerat autem Decretum. §. 3.
iuxta Dianæ citationem Parte 2. Tract. 14. Reso-
lut. 8. propter verba à nobis adducta, n. præced. vbi
& vidimus in eo casum præsentem comprehen-
sum, vt in suis Decretis. SS. Alexander declara-
uit. Eligius Bassæus Tomo 2. verb. Missa 3. n. 9. ap-
posita sententia relata sic subdit: Contrarium ta-<marginalia>Eligius|Bassæus.</marginalia>
men in praxi omnino sustinendum videtur cum com-
muni sententia, quia non stat promissis, qui plures
pro eádem Missa recipit stipes, inscijs offerentibus,
facit enim contra voluntatem ipsorum offerentium:
& qui contrariam sequitur opinionem, non modicam
animis hominum ingerit sordidæ cupiditatis & aua-
ritiæ suspicionem, contrariamque opinionem scanda-
lum inter populares excitasse testantur multi Docto-
res. Et medò prior sententia corruit propter Decre-
tum Sacræ Congregationis in contrarium, vt videbi-
tur infra. Missa. VII. scilicet. n. 8. De sententia au-
tem, contra quam specialiter agimus disserens
n. 9. aliam illam à S. Congregatione correctam.
Erat ergo correctione digna ante Congregatio-
nem ipsam, licet quorumdam Scriptorum aucto-
ritas eam tolerabilem faciebat. Fr. Antonius à
Spiritu sancto in Directorio Regularium Tract. 2.
Disput. 2. n. 207. post addictum casum satis nota-<marginalia>Fr. Anto-|nius à Spi-|ritu Sancto.</marginalia>
bilem ex Bordono de Sacerdote, qui iuxta opi-
nionem, contra quam agimus, fuerat operatus, sic
sublato etiam Vrbani Decreto concludit: Vnde
ego detestor tales opiniones, & à Doctoribus delendas
esse semper existimaui. Sic ille. Habemus ergo
hinc censuram SS. Alexandri eam secundùm se
consideratam percellere, & nullibi posse susti-
neri.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> Prætereà, Congregatio Cardinalium<marginalia>Ex Decreto|SS. Alexan.|VII. cum|eadem Con-|gregatione|id demon-|stratur.</marginalia>
Concilij Tridentini Interpretum, & cum ea idem
Sanctissimus in Decreto citato. n. 145. idem non
obscurè significant: sic enim ibi: Cùm Auctores
nonnulli scriptis suis, etiam typis editis, asseruerint
Sacerdoti pro alio Missam recepta eleemosyna cele-
branti, licitum esse aliam eleemosynam quoque acci-
pere ab altero, cui partem illam fructus seu valoris e-
iusdem Sacrificij ipsimet celebranti debitam (specia-
lem nuncupatam) applicet, ac proinde hunc casum
sub Decreto Sacræ Congregationis Concilij prohi-
bente duplex pro vnica Missa stipendium, seu eleemo-
sinam recipi non esse comprehensum.</P>
<P>  Proptereà Sacra Congregatio Eminentissimorum
ac Reuerendiss. DD. S. R. E. Cardinalium Concilij
Tridentini Interpretum, quæ auctoritate sibi per A-
postolicam Sedem specialiter attributa sedulò curat
ne à Sacerdotibus circa celebrationem Sacro Sancti
Missæ Sacrificij, vnde in nos vberrima diuinæ libe-
ralitatis munera deriuantur, auaritiæ labes, aut su-
spicio contrahatur, antedictam assertionem matu-
rè examinauit, eâdemque prorsus reprobata sub<-P>@@

<-P>die 25. Ianuarij 1659. censuit.</P>
<P>  Nulli Sacerdoti licitum esse præfata ratione, siue
prætextu, aliam eleemosynam accipere præter illam,
quam accepit ab eo, pro quo Missam offerre tenetur:
ac proinde casum hunc esse comprehensum in Decre-
tis aliàs per eamdem Sacram Congregationem Con-
cilij editis, quibus prohibetur ne duplex stipendium
pro vnica Missa recipiatur.</P>
<P>  Quam Sacræ Congregationis sententiam ad San-
ctissimum Patrem. N. Alexandrum VII. relatam
Sanctitas sua sub die. 29. eiusdem mensis approbauit,
& Decretum publicari, atque ad Episcopos, & Ge-
nerales Regularium Ordinum transmitti iussit, vt
ipsi doctrinam huiusmodi per suos P&#x0153;nitentiarios &
Confessarios, ac Lectoribus respectiuè insinuari, do-
ceri, atque in Tractatibus moralibus per eosdem im-
primendis evulgari Pastorali vigilantia curent.</P>
<tspb>                    F. Card. Pavlvtivs Præf.
                        Loco {+} Sigilli.
                            C. de Vechijs Episcopus Clusinus.
                                S. C. C. Secretarius.</tspb>
<P>  Sequitur fides publicationis die. 27. Octobris.
1659. Et mirum profectò à mandato suæ sancti-
tatis die. 29. Ianuarij vsque ad illam tot effluxisse
dies. Forsitam enim qui se opponerent extitêre
nonnulli: sed benè & sanctè consultum non po-
tuit non ad effectum, reiecta contradictione,
perduci.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Iam quod de non obscura significatione<marginalia>Expenditus,|& instruitur|probatio ex|illo.</marginalia>
dicebam, ostendo. Nam in prædicta assertione
secundùm se sumpta labem aliquam, ob quam
reprehendi deberet, Congregatio deprehendit, &
proptereà casum hunc in Decretis comprehen-
sum attestatur. Ergo ante illud iam erat prohi-
bitione dignissima, & ita non ea tantùm ratione
reprobata est, quia Decreto contraria, sed quia
ex se labe erat infecta, quæ & censuram, & con-
sequenter prohibitionem merebatur. Quod & in-
dicat illud, Prorsus reprobata. Quia scilicet & ex
se scandalis abnoxia, & Pontificio Decreto con-
traria. Neque prætereundum illud: Nulli Sacer-
doti licitum esse præfata ratione, siue prætextu. No-
luit enim Congregatio absolutè rationem di-
cere, quæ solidi aliquid videtur indi care, sed præ-
textum addidit, quo titulum non verum, sed co-<marginalia>Quid Præ-|textus.</marginalia>
loratum expressit. Est autem prætextus, vt ex
Latinis constat Auctoribus, idem quòd falsa caus-
sa, simulatio, species, color, obtentum, quod facto
alicui prætexitur. Et ita est in vsu Sacrorum Ca-
nonum, & Pontificiarum decisionum, vt videri
specialiter potest in Bulla C&#x0153;næ. Excommunicat.
14. & 15. & in Bullis prohibentibus ingressum
in Monasteria diuersi sexus, de quibus Bonacina
Tomo 2. Tractatu de Clausura. Quæst. 4. Puncto. 5. &
Quæst. 5. Puncto 2. P. Thomas Sancius Tomo 2.
Operis Moralis Lib. 6. Cap. 16. & 17. & alij
plures.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Neque adducta in contrarium vrgent.<marginalia>In contra-|rium addu-|ctis responde-|tur.</marginalia>
Quod enim de mentione inducta Decreti Vr-
bani dicebatur, iam vidimus in aliter sentientes, si
qui fortè sint, posse retorqueri. Id verò quod ex
Propositione subsequenti videtur vrgere ex eo
diluitur in primis, quòd diuersus modus propo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0256.jpg/>
@@1@<SE256>Circa stipendium pro celebratione Missarum. 241
<duolan 2><-P>nendi in eo sit, cùm in illa à prohibitione Vrbani
sumatur initium. Post Decretum Vrbani: quod se-
cus accidit in priori: vt indicaretur nouus titulus
ad omnimodam reprobationem. Deinde dici po-
test in Propositione secunda camdem esse ratio-
nem: vnde in Decreto Vrbani §. Ac similiter,<marginalia>Decretum|Vrbani.</marginalia>
vbi de eo agitur, damnabile lucrum ab Ecclesia
remouendum dicitur; non obstante probabilita-
te, quam ipsi docti Scriptores ante prohibitio-
nem contulerunt. Sic enim in alijs accidit, &
magis obuium exemplum occurrit in Confessio-
ne absentis à Clemente VIII. & Paulo V. cum
censurarum additamento reprobata. Pro quo iu-
uat Petrum Cenedum adduxisse, qui Libro de<marginalia>Petrus|Cenedus.</marginalia>
qq. Canonicis q. 27. nu. 10. ita loquitur: Quam-
uis hæc tertia opinio tot sit, & tantorum virorum
munita præsidio; tamen in ea meus non conquies-<marginalia>Turpis quæ-|fi$unclearus con-|demnatur,|etiam in|Collectori-|bus.</marginalia>
cit animus, nec absolutè illi, sed cum gràno salis
consentio: nam quamuis huiusmodi consuetudo &
lex non sit Simoniaca, est tamen illicita negotiatio
propter auaritiam & propinquitatem turpis quæ-
stus, scandalosa, & indigna Ecclesiastica persona.
Sic ille, de opinione locutus, quam proscribit
Pontifex, etiam in vrgentioribus terminis, quan-
tùm ad roborandam eam, de qua agimus, quan-
do scilicet pro retinenda parte stipendij est lex
aut consuetudo in Collectoribus ratione officij.
Quod ad Propositionem aliam attinet, ideò De-<marginalia>Cur Decreti|præfati non|facta mentio|in aliis.</marginalia>
creti Vrbani mentio non facta, quia in ea non
negatur absolutè post Decretum tale obligatio-
nem dari, quam Pontifex imponere potuit, sed
secundùm se loquendo; id quod in Decreto di-
cto non ita videbatur expressum: quia obliga-
tio restitutionis præscribi potuit ab illo in p&#x0153;-
nam, licet non ratione iniustæ acceptionis,
aut rei acceptæ, si bona fides extitit. Dici et-
iam potest Propositionem illam sic proposi-
tam, vt apud Auctores aliquos inuenitur, qui
ante Decretum scripserunt, & meritò de-
bet censura peculiari configi, quod in Decreto
non fuerat præstitum, quamuis reuera in eo vio-
lationem iustitiæ intercedere satis fuerit verbis
Decreti insinuatum, tum ratione restitutionis,
quæ non in p&#x0153;nam, sed ex eo quòd suæ obliga-
tioni non satisfaciant, vt in eo dicitur, & vidi-
mus nu. 147. vbi & illa: Charitatique ac iustitiæ
maximè consentaneam.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Iuxta prædicta ergo Propositionem di-<marginalia>Non esse re-|ceptum ne-|quit alligari.</marginalia>
ctam Pontificia semper censura & vbique co-
mitatur, vt allegari nequeat Vrbani Decretum
non esse receptum, circa quod multos adducit
Auctores P. Gabriel de Henao Disput. 31. de Sa-
crificio Missæ nu. 113. & seqq. non receptum asse-
rentes, aut de receptione dubitantes, quibus &
ipse non videtur reluctari. Pro quo & Fr. Anto-
nius à Spiritu sancto in Directorio Regularium
Tract. 2. Disput. 1. n. 142. & 143. Pro quo & est
illud inquisitione dignissimum, an scilicet talis
non receptio sit tolerabilis, vel eâ non obstante
prædictum Decretum obligationem inducat? In
quo omnino videtur asserendum, non obstare
quidquid de illo non recepto potest allegari,
cùm absolutè obliget: id quod in Decretis Vr-
bani vt indubitatum supponitur. Nulla enim ra-<marginalia>Non est to-|lerabilis ob-|sistentia|acceptioni.</marginalia>
tio adduci potest, quæ momenti alicuius sit, vt
licitum apparere possit contra illud operari. Suo<-P>@@

<-P>enim Decreto Vrbanus teterrimum abusum è
Christiana Republica conuellere & eradicare
constituit, contra charitatem & iustitiam, vt vi-<marginalia>Sicut nec|consuetudo.</marginalia>
dimus nu. 147. pro quo non potest patrocinium
ferre consuetudo, quæ vt vim habeat, debet esse
rationabilis, & non corruptela: propter quam
rationem etiam immemorialis reijcitur apud Ec-
clesiæ Canonicos, in quibus non potuerunt non<marginalia>Glossa.</marginalia>
esse multi & probi & eruditi, quam Glossa Pi-
ctauiensem fuisse significat, vt videri potest Cap.
1. de Consuetudine in 6.</P><marginalia>Ex eo quòd|contineat|doctrinalem|declaratio-|nem redde-|tur irrefra-|gabile.</marginalia>
<P>  Accedit Decretum dictum continere doctri-
nalem declarationem in ijs, de quibus agimus
(quidquid de dispositionibus quibusdam sit ad
gubernationem commodiorem spectantibus) cui
omnes stare debent, iuxta receptissimam Theo-
logorum doctrinam gradum certitudinis exi-
mium habentem, quòd Pontifex in talibus errare
nequit: vnde contra illam nequit vsus opposi-
tus præualere. Quemadmodùm quia Pontifices
Clemens & Paulus declararunt non posse absen-
tem absolui, censuris adiectis, contrariæ asser-
tionis consuetudo nequit vim in contrarium ha-
bere, quia esset doctrinali declarationi è cathedra
contraire. Similiter accidit in casu Propositionis<marginalia>Propositio|damnata|circa duel-|lum.</marginalia>
secundæ ex damnatis in Decreto citato sic se ha-
bentis: Vir equestris ad duellum prouocatus potest
illud acceptare, ne timiditatis notam apud alios in-
currat. Quam dum damnat Pontifex, pariter
prohibet ne id fiat; neque allegari potest id non
esse apud equestres viros in vsu, opinione Do-
ctorum se tuentes, qui ita censuerunt. Nam præ-
ceptum tale includit declarationem præcepti di-
uini, iuxta quod id est illicitum, & ita non pa-
titur excusationem. Idem est in Propositione il-<marginalia>Alia acci-|pientem pe-|cuniam da-|turum Be-|neficium, vt|emolument&#x0169;|temporale.</marginalia>
la, ordine 22. Non est contra iustitiam Beneficia
Ecclesiastica non conferre gratis, quia Collator con-
ferens illa Beneficia pecunia interueniente, non exi-
git illam pro Collatione Beneficij, sed veluti pro
emolumento temporali, quod tibi conferre non tene-
batur. Cùm enim declaratoria sit falsitatis illius
doctrinalis sententia Pontificis, nequit contra
illam pro excusanda restitutione vsus contra-
rius inquam in patrocinium aduocari. Sic est
de alijs nonnullis in eodem Decreto contentis;
immò & de eorum pluribus, de quibus ali-
bi: quod & ostendi in multis potest, in Sacris
Canonibus, & Pontificijs Constitutionibus re-
pertis.</P><marginalia>Alia, &|notanda cir-|ca populum|non accep-|tantem|legem sine|caussa ad|illud.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Et præfatis addendum à SS. Alexandro
in Decreto dicto Propositionem illam etiam
damnatam, quæ est omnium postrema: Popu-
lus non peccat, etiamsi absque vlla caussa non reci-
piat legem à Principe promulgatam. Id quod in
lege Pontificia est multò certius, & in casu no-
stro irrefragabile, quia nulla est caussa vt Decre-
tum Vrbani non debeat acceptari, cùm charitati
sit & iustitiæ conforme, & teterrimi abusus con-
uulsiuum. Stare quidem poterit vt tale aliquid le-
ge prohibitum permittatur, sicut multa solent
manifestè mala permitti, quorum malitiam non
tollit consuetudo: sed aliud est permissio, stan-
te legis obligatione, aliud cessatio obligationis
ob non receptionem, vt constat. Et quidem ra-
tio nulla afferri potest, qua vel apparenter va-
leat oppositum comprobari. Si enim sit ab Au-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0257.jpg/>
@@1@<SE257>242 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio IX.
<duolan 2><-P>ctoribus petita, qui damnatam sententiam te-
nuerunt: illam nullius esse momenti, dum sen-
tentiam damnat, Pontifex declarauit: aliàs dici
posset illum contra rationem statuisse: Necessi-
tas autem Sacerdotum, quæ vt generaliter de
illa Ius vtrumque pronuntiat, caret lege, ineptè<marginalia>Necessi atis|titulus eli-|minatus.</marginalia>
protruditur, quia & illa est à Pontifice perui-
sa, vtpotè vulgarissima caussa abusus præfati, de
qua & mentio verbis illis, & redditus Ecclesiæ
aut Monasterij adeò exigui, vt Sacerdotes pro neces-
saria sua sustentatione nouis se oneribus obstringere
compellantur. Sic §. 1. pro quo & §. vlt. sic habe-<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
tur: Postremò Illustrißimi Patres non sine graui
animi dolore intelligentes, mala fere omnia, quæ re-
gularem disciplinam euertunt, ac præcipuè nimiam
hanc facilitatem fouent in oneribus Missarum supra
vires suscipiendis, veluti ex infecta radice pullula-
re, &c. Satis ergo præ oculis Illustrissimi Patres,
& prouidissimi Pontifices Sacerdotum necessi-
tates habuerunt, nec tamen proptereà in eam
cogitationem adducti, vt ratione illius om-
nium maximo suffragio fideles stipendium tri-
buentes, & defunctorum animas fraudandas su-
stinerent. Et quidem quando illa in Sacerdoti-
bus Religiosis occurrit, quomodo eidem suc-
currendum sit, ibidem prouidetur. Si autem
sæculares, non est cur illam debeant attende-
re, quandoquidem ea supponi non debet, stanti-
bus vrgentissimis Ecclesiæ legibus, ne quis-
quam sine titulo ad sustentationem sufficienti ab
Episcopis ordinetur. Quod si secus accidat,
onus sustentandi sustineant qui scientes aliter
egerunt: si verò decepti, onus suum portent de-
ceptores, & vijs alijs sibi consulant à suspensio-
ne absoluti, quod equidem nec merentur; nec
sacrilegia sacrilegijs addant vti eorum reme-
dia, & sic perditionis viam reddant latiorem.
Certè vt necessitati subueniatur non licet plus-<marginalia>Ex aliis effi-|cax argu|mentum, in|quibus non|suffragatur|necessitas.</marginalia>
quàm semel in die celebrare, neque sine vesti-
bus sacris, aut naturali ieiunio fracto, ac sine a-
lijs, quæ ad sacrosancti sacrificij decentiam re-
quiruntur, quorum plura ab Ecclesia sunt in-
stituta, & circa quæ locum potest habere dis-
pensatio: ergo neque id licebit, de quo agimus,
in quo violatio iustitiæ manifesta interuenit, &
alia, quæ nomine teterrimi abusus Sacra Con-
gregatio declarauit:</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Et per hæc cessat prolixa disputatio<marginalia>Moderni|auctoris re-|probata de|fensio.</marginalia>
P. Ludouici à S. Raymundo Ordinis PP. Dis-
calciatorum B. Mariæ de Mercede Tomo 2.
variarum Resolutionum moralium Tractat. 13. Re-
solut. 1. in qua sententiam à Pontifice damna-
tam anxiè nititur persuadere. Et quidem cùm
num. 15. sic dicat: Saltem dum contrarium non de-<marginalia>Ludouicus|à S. Ray-|mundo.</marginalia>
claratur à Pontifice summo, & Sacra Congregatio-
ne, habet iam, quod desiderari poterat, vt non
liceat contra tantæ auctoritatis pondus mutire
ijs, qui de filiali erga Ecclesiam obedientia glo-
riantur. Et non sine peculiari Dei prouidentia
factum, vt eodem anno, quo opus illud pro-
dijt, Decretum SS. Alexandri prodierit, velut<marginalia>Notanda|diuinæ pro-|uidentiæ Dei|positis.</marginalia>
antidotum periculosæ doctrinæ, scilicet 1659.
Quæ enim ab vno aut aliquo post Decretum
Vrbani fuerat tradita, ab Auctore isto adeò ex
professo probata, secluso Pontificio Oraculo,
ampliùs poterat propagari. Et dolendum qui-<-P>@@

<-P>dem P. Hieronymum Lachiana è Societate no-
stra illud approbasse, quod quidem ipse per do-
ctus siculus minimè docuisset, communem cir-
ca hoc Societatis doctrinam amplexus, pro qua
siculus alius P. Franciscus Bardi egregiè milita-<marginalia>P. Francis-|cus Bardi.</marginalia>
uit in Selectis Lib. 10. Quæst. 12. num. 6. & seqq.
Vt appareat autem quàm meritò sit sententia
præfata ab Apostolica Sede reiecta, iuuat circa
ea, quæ pro ipsa stabilienda citatus Auctor ad-
ducit, non sine vtilis operæ pretio, aliquantu-
lùm distineri.</P>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De fructu speciali, qui in Missæ Sacri-
ficio Sacerdoti respondet, quid iuxta Re-
centiores extet, & quid iuxta verita-
tem sentiendum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>156.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ræter fructum ex opere operantis, qui
correspondet Missæ quo ad orationes,<marginalia>Fructus|Missæ diuisio|in eum, qui|ex opere ope-|rantis, &|operato.</marginalia>
preces, cæremonias &c. & commensuratur me-
rito, bonitati, & dispositioni Sacerdotis nomi-
ne Ecclesiæ offerentis, alium ex opere operato
communiter illi agnoscunt, & est ille, vt expli-
cat Lezana Tomo 2. v. Missa num. 7. Auctores ad-
ducens, ex quibus & citatus Pater à S. Raymun-
do num. 1. qui correspondet Missæ, quatenus
scilicet includit oblationem, quia est ex institu-
tione Christi supra omne meritum, & dispositio-
nem Sacerdotis offerentis: ita vt ipso Sacerdote
etiam in peccato existente adhuc Missa habeat
hunc effectum, & fructum: qui est triplex, ge-<marginalia>Posterior est|triplex.</marginalia>
neralis, specialis, & medius: generalis est qui
ex intentione Christi & Ecclesiæ applicatur om-
nibus fidelibus: specialis est ille, qui correspon-
det Sacerdoti offerenti sacrificium Missæ: fru-
ctus autem medius est qui applicatur illi, pro
quo specialiter Sacerdos Sacrificium offert. Sic
citatus Scriptor explicat: in qua explicatione
occurrit in primis manifesta falsitas in eo quòd<marginalia>Male à mo-|derno illo|Scriptore|explicatus|medius di-|cente respon-|dere cele|branti etiam|in peccato|mortali|sicut & alij.</marginalia>
absolutè asseratur fructum sacrificij ex opere o-
perato haberi etiam Sacerdote in mortali pecca-
to existente cum fructus specialis qui ex opere
operato ponitur stare nequeat existente Sacerdo-
te in huiusmodi statu, vt omnes fatentur,
qui illum agnoscunt. Et licet Auctor dictus cum
Bordono affirmet talem fructum posse appli-
cari alteri, etiamsi Sacerdos sit in statu pecca-
ti mortalis, est illud valde singulare, & non de-
buit vt quid compertum apponi, quod est contra
communem Doctorum sensum, & vt falsum
communiter reputatum, & reiectum: & qui-
dem ad fundandam opinionem adeò inuerosi-
milem, quæ propter suam absurditatem est ab
Ecclesia damnata, & nullius in Ecclesia commo-
di, quin potius in magnum fidelium tum viuo-
rum, tum vita iam functorum detrimentum, non
poterat non proportionatum eidem fundamen-
tum assumi, in quo prætereà alia satis incerta iun-
guntur pro exploratis & inconcussis vendita. Illa
videamus.</P><marginalia>Fructum ad|omnes fideles|pertinentem|negāt plures.|Pro quo &|congrua ra-|tio.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Primus ille fructus est constitutione
Christi generalis dictus, ex opere operato affir-
matur, quod tamen negant grauissimi Scripto-
res, ex quibus P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 79.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0258.jpg/>
@@1@<SE258>§. I. Circa suspendium Missæ, & de fructn speciali &c. 243
<duolan 2><-P>Sectione 9. §. Secundò In quid. Cardinalis Lugo
Disputat. 19. de Sacramentis num. 220. & seqq. P.
Ægidius Coninck de Sacramentis Disput. 83. nu.
156. P. Filliucius Tomo 1. Tractat. 5. num. 77. P.
Franciscus de Lugo Tract. de Sacramentis Lib. 5.
Cap. 4. n. 47. & 54. per errorem 53. & alij com-
plures, qui neque ex opere operantis fructum ali-
quem agnoscunt ad fideles omnes in particulari
pertinente&#x0303; eius generis, qui ab aduersarijs adstrui-
tur, satisfactionis quidem: quia etsi valde ille
esset exiguus, cùm innumera sint sacrificia, vix
aliquid extaret in Purgatorijs flammis expian-
dum, in quibus ad summum breuissima esset de-
tentio, quia & pro ipsis sacrificium offertur vt ex
Hostiæ oblatione constat, ibi: Sed & pro omnibus
fidelibus Christianis viuis atque defunctis. Et in Ca-
none: Ipsis Domine, & omnibus in Christo quies-
centibus locum refrigerij, lucis & pacis &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Deinde fructus ille, qui specialis dicitur,<marginalia>Specialis non|est certus, &|sunt qui ne-|ge$unclearnt.</marginalia>
incertus est, & eum negat P. Vasquex Disp. 231.
n. 12. & seqq. P. Coninck suprà n. 161. Cardina-
lis Lugo citatus nu. 233. vt eum benè intellexit
P. Franciscus de Lugo suprà n. 49. quod & ratio
eius ostendit, & Scriptorum auctoritas, quos ad-
ducit, & alij apud ipsos existimantes oblationem
Sacerdotis solùm afferre fructum ex opere ope-
rato illi, cui à Sacerdote applicatur: vt ergo ipsi
Sacerdoti afferat pro se ille debet offerre, & sibi
fructum peculiarem applicare. Quod quidem ex<marginalia>Pereo ratio.</marginalia>
eo fundari potest, quia nulla de illo extat pro-
missio. Vbi enim illa? Ex ratione autem sacrifi-
cij id non habetur, quod ex se indifferens est vt
pro his possit, aut pro illis applicari: in quo dis-
crimen apparet inter ipsum vt tale, & vt ratio-
nem Sacramenti habet, quod soli est recipienti<marginalia>Fructus ex|opere operato|ex vi insti-|tutionis non|habetur.</marginalia>
proficuum ex opere operato. Immò & institui
hoc sacrificium potuit sine virtute in actu proxi-
mo ad fructum ex opere operato conferendum,
quod & ita de facto esse censuerunt aliqui, quo-
rum meminit P. Suarez suprà Sect. 1. in princi-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
pio: licet Dicto primo aliquos ab ea assertione vin-
dicet, nec Catholicum contra dicentem se inue-
nisse pronuntiet, & sect. 6. §. Sed contra loquens
de remissione p&#x0153;næ, quam ex opere operato
conferre ait, affirmat id non esse de fide, & Con-
cilium Tridentinum ab ea abstinuisse quæstione,
esse tamen contra communem Theologorum
sententiam, à qua discedere magna esset teme-
ritas. Quo tamen non obstante idem Eximius
Doctor citata Sect. 1. §. Fundamentum prioris, id
statuit quod diximus: cùm enim afferat doctri-
nam aliquorum dicentium fructum ex opere o-
perato non haberi ex speciali Christi promissio-
ne, sed ex ipsa Sacrificij institutione, quæ secum
necessariò adducit efficaciam sacrificij ad huius-
modi effectum, quia est sacrificium nouæ legis
& perfectum. Cùm inquam doctrinam istam<marginalia>Et est pro illo|necessaria|promissio.</marginalia>
adducat, eam reijcit, quia licet iudicet congruen-
tem rationem, ob quam institutio talis sacrificij
postulat vt ei promissio talis adiungatur: non ta-
men satis est vt huiusmodi effectus, vel efficacia
possit sine promissione speciali intelligi: nam tota
ratio sacrificij etiamin noua lege perfectè intelligi
potest absque huiusmodi effectu, vel caussalitate
ex opere operato: in quo est nulla differentia<marginalia>Sacrificij &|Sacramenti|discrimen.</marginalia>
inter Sacramentum & sacrificium: nam Sacra-
mentum per se primò institutum est ad sanctifi-<-P>@@

<-P>cationem conferendam & significandam, & ideò
tale Sacramentum intrinsecè includit in sua insti-
tutione vt sit signum perfectæ sanctificationis,
quæ fit per gratiam ab ipsomet collatam: in quo
continetur quædam promissio gratiæ, tamen ipsa
intrinsecè includitur in institutione ipsa Sacra-
menti vt tale signum est: facrificium verò per
se primo instituitur ad cultum Dei quoad signifi-
cationem: & hoc sacrificium institutum est in
repræsentationem passionis Christi, quoad signi-
ficationem mysticam; & hæc sunt quæ per se
pertinent ad institutionem talis sacrificij vt sic.
Quod autem vltra hoc habeat virtutem confe-
rendi aliquem effectum ex opere operato, est
quidem decenter annexum tali sacrificio; non
est tamen ita per se & intrinsecè inclusum in ra-
tione sacrificij. Sic doctissimus ille Magister dis-
currit, ex quo id, quod est à nobis assertum, egre-
giè comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Vbi quidem nequit obijci non obstante<marginalia>Consensus|Ecclesiæ non|est pro fru-|ctu speciali,|sicut pro|alio.</marginalia>
præfata doctrina, à Doctoribus Theologis virtu-
tem ex opere operato in sacrificio agnosci ad
p&#x0153;næ remissionem in ijs, pro quibus offertur, vt
vidimus, & eodem modo posse in casu nostro dis-
curri. Nam diuersa valde est ratio: pro illo enim
stat communis Ecclesiæ consensus: omnes enim
sibi habent persuasum sacrificium ex vi suæ insti-
tutionis quomodoc&#x0169;q; explicetur habere singu-
larem vim & efficaciam ad applicandum aliquem
fructum redemptionis Christi, iuxta id quod
Concilium Tridentinum Seßione 22. Cap. 1. dixit
Christum instituisse hoc sacrificium vt illius (sci-
licet sacrificij Crucis) salutaris virtus in remissio-
nem eorum, quæ à nobis quotidie committuntur, pec-
catorum applicaretur, vt philosophatur, id pleniùs
prosecutus ipse P. Suarius Sect. 1. citato §. Sic igi-
tur. Atqui in nostro casu talis consensus non ex-
tat, immò sunt qui contradicant multi & gra-
uissimi Scriptores, qui neque ex vi institutionis
promissionem agnoscunt, neque illi aliquomo-
do annexam: vnde incerta valde res ista, & ita
non solidum ædificium tali potest fundamento
superstrui, vbi præsertim negotium iustitiæ agi-
tur, de quo inferius.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Vna mihi occurrit non contemnenda<marginalia>Pro eo sta-|biliendo ve-|rosimilis|coniectura,</marginalia>
coniectura pro illo stabiliendo, ex eo scilicet
quòd spiritus Ecclesiæ valde vrget fideles, tum
Sacerdotes, tum alios, vt sacrificium Missæ pro
animabus in Purgatorio detentis offerant, aut
offerri curent. Id quod ad Sacerdotale officium
eximiè pertinere in ipsa forma ordinationis habe-
tur, dum potestas conceditur Missas celebrandi
tam pro viuis, quàm pro defunctis. Non videtur au-
tem credibile velle Ecclesiam Sacerdotes fructu
sacrificij quoad remissionem p&#x0153;næ fraudari, dum
pro defunctis celebrant: quod tamen continge-
ret, si fructus aliquis specialis non responderet
eisdem: medius enim ei, pro quo offertur, appli-
catur: generalis, aut nullus ex opere operato,
aut valde exiguus. Si ergo nullus alius restat, ma-
gnum profectò Sacerdos patitur detrimentum,
qui fructum medium sibi applicare potuit, id
quod & charitas benè ordinata videtur exigere,
quæ iuxta notum axioma incipit à seipso. Neque
enim doctrina illa vulgò recepta de maiore me-
rito in applicatione cunctorum bonorum ope-
rum pro animabus dictis, illos in eo sibi præfe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0259.jpg/>
@@1@<SE259>244 Auctarium Indicum Pars. II. Sectio IX.
<duolan 2><-P>rendo, ad Theologicum examen adducta adeò
inconcussa deprehenditur, vt non sint qui validè
ipsam impugnęnt, ex quibus P. Arriaga Tomo 5.
Disputat. 40. Sect. 2. vbi & ingeniosè & robustè
id præstat.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Dici potest hoc argumento nimium pro-<marginalia>Cur fru-|ctum me-|dium appli-|care proalijs|non sit ita|dissonum|sicut neque|specialem.</marginalia>
bari: constat enim Sacerdotem posse sibi fructum
medium applicare, etiamsi specialis extet sibi cor-
respondens: hunc autem cùm animabus defun-
ctorum applicat, se illo defraudat, in quo inordi-
natio nulla charitatis est; aliàs Ecclesiæ spiritus
minimè ad illud permoueret: idem ergo dici po-
test, etiamsi fructus specialis non sit, stante posi-
tione dicta, quòd scilicet applicatio dicta pro ani-
mabus fructus talis, quo se Sacerdos priuat, nihil
inordinatum continet, & ita ab Spiritu Ecclesiæ
potest conuenienter intendi. Sed hoc non videtur
vrgere: quia fructus ille medius principaliter de-
stinatus est vt possit alijs applicari; ideò enim
peculiaris portio est Sacerdoti assignata; vnde<marginalia>Si Sacerdos|medium|fructum non|appli e$unclear, an|eo fraude-|tur.</marginalia>
cùm se illo priuat, iuxta spiritum Ecclesiæ agit,
reddens quodammodo quod debet, & quasi per
supererogationem obtinuit. Vnde est sententia
grauium Scriptorum asserentium, si applicatio
desit, ita vt Sacerdos neque formali, neque vir-
tuali intentione pro se applicet, medio illo fructu
fraudari, qui in thesauro Ecclesiæ, aut reponitur,
aut retinetur. Sic P. Suarez Disput. 79. citata Sect.
9. §. Tertiò inquiri. P. Vasquez Disput. 131. citat.
nu. 10. & 11. P. Dicastillus Disput. 3. nu. 164. P.
Martinon Tomo 4. Disput. 39. nu. 35. P. Arriaga
Tomo 7. Disput. 53. n. 8. & idem reipsa tenet Car-
dinalis Lugo citata Disput. 19. nu. 228. stante de-
fectu applicationis dicto, licet asserat de facto
credibile esse contrarium ob generalem intensio-
nem in oblatione Hostiæ declaratam: Pro innu-<marginalia>Applicatio|in oblatione|Hostiæ non|videtur|sufficiens.</marginalia>
merabilibus peccatis, & offensionibus, & negligentijs
meis. Quod etiam ordinariè loquendo fatetur P.
Suarez; addens tamen casum non esse impossibi-
lem, in quo scilicet penitus applicatio desit, &
quidem illam, quæ in oblatione Hostiæ habetur
non videri sufficientem ex eo ostendi potest,
quòd illa eodem modo fit, quando sacrificium
pro alijs ex iustitia, aut titulis alijs applicatur.
Cùm ergo defectu applicationis id accidat, quod
vidimus, iuxta præfatos Auctores, argumento est
fructum illum medium non habere peculiarem
respectum ad sacrificantem, nec propter illum
esse, nisi per accidens, aut quasi per accidens, &
ita contra ordinatam charitatem non esse, si illo
priuetur. Sacerdos enim minister publicus est à
Deo constitutus, non tantùm vt in communi
caussam fidelium agat, sed etiam in particulari, à
quibus debet sustentari, vel quibus ob titulos alios
gratificari suo ministerio debet, & ita oportuit
fuisse fructum aliquem sacrificij, quem applicaret
ipsis, sua sibi peculiari portione seruata.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Quanta autem illa sit, an scilicet æqua-<marginalia>Circa quan-|titatem va-|loris diuersi-|tas opinio-|num.</marginalia>
lis ei, quæ ad fructum medium spectat, an maior,
an minor, nequit nisi diuinando constitui, vt be-
ne Lezana suprà nu. 17. & Diana Parte 11. Tract.
6. Resolut. 27. Dici enim æqualis potest, vt Mar-
chinus putat apud Dianam Resolut. citata ne, cùm
medius communiter applicetur alijs, ex eo sacri-
ficans videatur notabile pati detrimentum, qui
medium sibi potuit applicare. Item & ex eo
quòd iustitia videtur seruari, æqualitate inter<-P>@@

<-P>Sacerdotem & alium, pro quo offert, constituta,
vt nullius in eo sit melior conditio. Quia verò
Sacerdos iterare sacrificium cum ordinaria per
totam vitam frequentia potest, ex quo & satisfa-
ctio pro peccatorum p&#x0153;nis debitis egregiè cres-
cere: cùm tamen celebratio pro alijs non ita ac-
cidat, quia, nisi Capellanus sit, iam pro vno, iam
pro alio, sacrificium offert; videri potest simile
vero fructum medium esse maiorem, & quia ille
respondet Christo, cuius nomine sacrificat; cum
tamen alius vt priuatæ personæ conueniat. Et ita
Nauarrus Consilio 8. de Celebrat. Missar. censuit<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
tres speciales fructus vnum medium æquare:
quod videtur placuisse P. Filliucio citato Tract. 5.
n. 181. Prætereà, quia Sacerdos magis estsacrifi-
cio proximus, verosimilius apparet aliquibus, vt
magis de altari participet, & ita in fructu speciali
alios participantes excedat. Quantum autem quis
sciat?</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Etsi coniecturis dandus locus, erunt qui<marginalia>Quæ pro eo|coniectura$unclear</marginalia>
duplo maiorem dicant, quia sicut Apostolus
Presbyterum benè administrantem, duplici ho-
nore dignum affirmat 1. Tim. 5. v. 17. verbis illis:<marginalia>1. Tim. 5.|v. 17.</marginalia>
Qui benè præsunt Presbyteri, duplici honore
digni habeantur: sic & Deus in præcipuo sui
muneris ministerio eos duplicato fructu præ alijs
verosimile apparet honorare. Et quia proximitas
Sacerdotis respectu sacrificij adeò est excellens,
erunt forsitan, qui non duplo tantùm, vt Lean-
dro placuit apud Dianam ibidem, & citato Patri à
S. Raymundo nu. 42. cum Marchio: sed etiam
triplo, aut quadruplo maiorem esse contendant.
Ad eum modum, quo Beatissima Virgine prop-
ter proximitatem eximiam ad Christum, eximius
etiam dignitatis & sanctitatis gradus à SS. Patri-
bus & Theologis celebratur: licet in casu nostro
competens sit adhibenda mensura, & quis hanc
litem nisi reuelationis alicuius beneficio dirimat?
& quotusquisque erit fidem eidem præbiturus,
quando apud multos Pontificia Decreta hoc in
negotio vacillant? Vnum ergo illud pro certo
habendum, nihil in caussa, de qua agimus, cer-
tum haberi; & dum coniecturis agitur, rem ex
se dubiam amplius implicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Ad id autem quod initio huius §. diceba-<marginalia>An applica-|ri alijs posse$unclear.</marginalia>
mus considerationem reuocando; de applicatio-
ne scilicet fructus specialis ex opere operato, et-
iam Sacerdote, qui applicat, existente in mortali,
singularis hic dicendi modus supponit id, quod
sub controuersia est, talem scilicet fructum appli-
cari posse, quod indicat Cardinalis Lugo n. 227.<marginalia>Affirmant|plures, &|eorum ratio$unclear|diminuta.</marginalia>
& 228. & tenent P. Coninck citata Quæst. 83. n.
154. Naldus, Henriquez, Bordonus, Nauarrus,
Molfesius, Brrtholomæus ab Angelis, & Bar-
tholomæus à S. Fausto quos adducit & sequitur
Lezana citato nu. 17. qui eam rationem adhibet,
scilicet fructum talem esse eiusdem rationis cum
alio, qui dicitur medius: vnde non apparet cur
applicari alteri similiter non possit: & addit sic
Præsertim si talis fructus non sit gradus aliquis san-<marginalia>Lezana,</marginalia>
ctitatis, nec remißio culpæ. Quibus indicat fru-
ctum, qui in gradu aliquo sanctitatis consistat,
aut in remissione culpæ, posse etiam applicari,
licet non ita verosimile videatur. Cùm tamen
reuera absurda talis cogitatio sit, vtpote contra
ordinem charitatis, iuxta quem in ijs, quæ ad
sanctitatem seu gratiam habitualem spectant, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0260.jpg/>
@@1@<SE260>§. I. Circa stipendium Missæ, & de fructu speciali. 245
<duolan 2><-P>remissionem culpæ, quam ordinariè gratiæ infu-
sio comitatur, nullus possit alium sibi præferre.
Pro quo Theologi in materia de Charitate, præ-
sertim Nostri, ex quibus P. Suarez Disp. 9. Sect. 1.
Iam quod fructus iste sit eiusdem rationis cum
medio, & proptereà applicabilis, id quod & cita-
tus P. à S. Raymundo ex Lezana proponit, nihil
euincit; id enim quod assumitur, negatur ab Au-
ctoribus sententiæ contrariæ, quòd scilicet sit
eiusdem rationis quantùm ad modum habendi
illum, licet in effectu conueniant, quia vterque
ad remissionem p&#x0153;næ reducitur: hoc autem mi-
nimè sufficit ad applicationem consimilem; sic
enim remissio p&#x0153;næ, quæ habetur ratione Sa-
cramenti Extremæ vnctionis, in alium transfundi
nequit, cuius oppositum nullus hactenus somnia-
uit. Remissio etiam, quæ ratione Indulgentiæ
habetur, alteri applicabilis non est, nisi specialis
concessio eam elargiente accedat. In Iubileo item,
quo remissio talis impenditur, non est locus trans-
fusioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Dici potest in prædicta ratione aliquid<marginalia>Neque ex|subintellecto|firmior illa.</marginalia>
subintelligi, scili cet eiusdem esse rationis, & non
apparere quidquam, ex quo possit diuersitas quo-
ad prædictum effectum coniectari. Sed hoc
est iam ad aliud diuersum conuolare, quod ta-
men subintellectum non est. Ponamus enim il-
los duos fructus esse diuersæ ratiònis; ex eo non
posset argui applicabiles non esse alijs, quia licet
in alijs differant, in applicabilitate possunt con-
uenire, & ita argui similiter potest: quo euentu
non esset dictum illud perfugium de subintelle-
cto præfato. Solum ergo arguendum videtur ex
èo quòd non apparet fundamentum aliquod spe-
ciale, ex quo fiat non esse applicabilem, sicut est
medius, & rationem congruentissimam reddent
Auctores id inficiantes, scilicet P. Suarez Disput.<marginalia>Qui negont|esse applica-|bilem.</marginalia>
79. Sect. 9. in fine Fraxinellus de obligationibus Sa-
cerdotum in Addit. 2. prænotat. 2. nu. 5. Bonacina
Tomo 1. Disput. 4. de Sacramentis Quæst. vlt. Pun-
cto 8. nu. 16. P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis
Tract. 5. Disput. 3. nu. 157. P. Pellizarius Tomo 1.
Tract. 5. Cap. 4. n. 58. Diana Resolut. 27. citata, §.
Probatur secundò, attenta ratione ab ipso reddita
P. Layman Lib. 5. Tract. 5. Cap. 2. n. 18. Miranda
& Emmanuel Rodericus apud citatum Patrum
à S. Raymundo & alij plures.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Videtur autem illa satis vrgens ratio, quæ<marginalia>Congrua pro|eo ratio.|Diana.</marginalia>
à Diana, vt diximus, redditur, quæ in hunc mo-
dum formari potest. Nam fructus ex opere ope-
rato alicui specialiter respondens in nullo alio
inuenietur esse applicabilis, vt patet discurrendo
per omnia, in quibus inueniri potest huiusmodi
communicatio, quæ in Sacramentis præsertim
elucet. Vt ergo in Sacrificio Missæ potestas ad
applicationem constituatur, quod valde singulare
est, aliquod esse debet non leue fundamentum,
ex quo Christi voluntas colligatur. Atqui hoc
deficit, vt ex dictis constat, neque enim quid-
quam momenti maioris apud Auctores occurrit.
Et quidem hoc ad maiorem confert Sacrificij dig-
nitatem, vt modum operandi habeat instar Sa-
cramenti, cùm reuera in illo Sacramentum con-
tineatur & prætereà ad maiorem Sacerdotum
conducit dignitatem, vt inamissibilem fructum
accipiant, & sic eorum puritas crescat, dum &
reatu p&#x0153;næ liberantur, qui aliquomodo est con-<-P>@@

<-P>trarius puritati, vnde & animæ in Purgatorio pu-
rificari dicuntur, cùm tamen de solo reatu p&#x0153;næ
ibidem agatur & de reatu culpæ venialis. Video<marginalia>Fructum|Sacramenti|esse applica-|bilem pau-|cissimis pla-|cuit.</marginalia>
Hieronymum Garciam in Summa morali de Sa-
cerdotio Tractat. 3. Difficult. 10. Dubio 4. num. 16.
asserere fructum ex opere operato in Sacra-
mentis esse alijs applicabilem, idque esse valde
probabile, quod ex Marchino videtur desum-
psisse Tractat. 3. de Sacramento Ordinis Parte 2.
Cap. 16. Sed illud citato Patri à S. Raymundo
valde displicuit, quia contra omnes Theologos,
& sine firmo fundamento assertum, sine quo quia
in alijs locutus præfatus scriptor, censoriam Ec-
clesiæ mulctam constat incurrisse.</P><marginalia>Ex dictis|principalis|assertio de-|monstrata.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Hoc ergo stabilito, Positio illa non pa-
rùm absurda convulsa manet, scilicet posse sacer-
dotem fructum præfatum applicare alijs, etiamsi
in statu peccati mortalis existat: quod, vt dixi-
mus, communi Doctorum sententiæ talem fru-
ctum agnoscentium aduersatur, ex quibus aliqui
id vt certum adstruunt, & sunt illi nobilissimi in
Theologia Principes, contra quos vnius aut alte-
rius Moralis scriptoris extra chorum assultus mo-
uere benè affectas non debet conscientias, præser-
tim cùm id asseritur, quod non ad fouendam pie-
tatem confert, sed periculosam in rebus maximè
sacris inducit laxitatem. Ratio autem, qua Do-
ctores prædicti ad assertionem, pro qua stamus,
sunt permoti, illa est ad vrgentiorem formam re-<marginalia>In peccato-|existens cur|nequeat.|dictum fru-|ctum appli-|care.</marginalia>
uocata. Nam fructus ille specialis omnino est pro-
prius celebrantis, & eidem vt talis assignatus, si
capax illius: Atqui eo ipso quòd est incapax, ne-
quit illum alteri applicare, vt constat, quia omni
iure ad illum caret; est enim proprius sub con-
ditione capacitatis: ergo ea deficiente, ius etiam
deficit: deficiente autem iure deficit potestas ad
disponendum de illo, quia nullus disponere de eo<marginalia>Exemplo id|redditur|manifestum.</marginalia>
potest, circa quod non habet ius. Exemplo id red-
ditur manifestius. Relinquit testator Antonio le-
gatum pretio æstimabile sub conditione aut sup-
positione amicitiæ, profectionis ad studia, pro
Clericali assumendo statu, aut cognationis: si
hæc reuera non adsint, nequit ille de tali legato
disponere testatore mortuo, agens vt transeat ad
alium, quia omni iure ad illum caret, dum præ-
suppositæ desiderantur qualitates. Item, defert
pater hereditatem reputato filio, qui tamen, cùm
talis non sit, omni ad illam caret iure, & ideò
nequit de illa disponere, eidem cedendo vt ad ali&#x0169;
transferat. Sic alia possunt satis obuia congloba-
ri. Vbi perspicuum est discrimen inter fructum
medium & specialem: ille enim cùm sit speciali-
ter destinatus pro alijs ex intentione magis prin-
cipali, & à Sacerdote habeatur nomine Christi
offerentis, nequit ex malitia eius impediri.</P><marginalia>Ratione|officij stare|non posse ap-|plicationem.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Dici potest potestatem applicandi non
competere Sacerdoti ex iure aliquo circa rem
propriam, sed ratione officij, ex quo venit, sic di-
sponente Christo, vt fructus ex opere operato
dispositioni ipsius subsit, ex quo portio ipsi de-
terminata respondeat, si illius sit capax, & ea
gaudere velit, nulli alteri applicando: sin minùs
eam applicare possit quocumque in statu sit, si-
cut circa fructum medium agere potest ex insti-
tutione Christi, & non ratione peculiaris iuris
circa rem suam; sed contra hoc est vrgens instan-
tia. Nam licet dubitari nequeat sic à Christo rem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0261.jpg/>
@@1@<SE261>246 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio IX.
<duolan 2><-P>istam statui potuisse; vt tamen disposita asseratur
non est mome&#x0303;ti alicuius fundamentum, quod so-
lùm pro fructu medio extat, vt vidimus. Stante
autem specialitate fructus, de quo agimus, cur-
rit inoffenso pede communis Theologorum do-
ctrina de necessitate iuris erga remissionem p&#x0153;-
næ, vt possit satisfactio alijs applicari, qua permoti
Doctores talem fructum agnoscentes, similiter
in eo philosophantur, quia nullam rationem in-
ueniunt, ob quam in eo fieri debeat exceptio. Et
quidem licet ratio ab ijs adducta non videatur ita
concludens, non est proptereà ab eorum senten-
tia recedendum, cùm in eam conspirent, abuten-
do eorum asserto, qui contra communem sen-
tentiam, & ab omnibus receptam, opinandi in-
dulgent facultatem: id enim tunc admonent<marginalia>Contra|communem|& receptam|sententiam|quando opi-|nari liceat.</marginalia>
permittendum quando vrgens aliqua ratio, aut
Textus non visus aut ponderatus occurrit; vt vi-
deri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 1.
Operis moralis. Cap. 9. n. 9. & seqq. P. Palaum Tomo
1. Tract. 1. Disput. 2. Puncto 1. n. 3. Ioannem San-
cium in Selectis. Disput. 44. n. 61. & seqq. citatum
Patrem à S. Raymundo Tract. 3. n. 53. Et com-
plures alios obuios passim. In nostro autem casu<marginalia>Nihil in|præsenti quod|faueat.</marginalia>
nihil occurrit tale, vt vidimus: & propter eum,
& similes SS. Dom. Alexander VII. inter damna-
tas Propositiones hanc recenset, & est ordine. 27.
Si liber sit alicuius Iunioris & Moderni, debet opinio<marginalia>Propositio|damnata.</marginalia>
censeri probabilis, dum non constet reiectam esse à
Sede Apostolica tamquam improbabilem. Vnde &
dictus Pater à S. Raymundo Tractatu eodem n. 57.
Opinionem Bordoni, iuxta quam potest Sacer-
dos duplicatum stipendium accipere, applicando
vni fructum Missæ medium, alteri verò Indul-
gentiam ratione Altaris priuilegiati, numismatis,
aut calculi &c. ait solùm esse metaphysicè pro-
babilem, sed in praxi non exequibilem absque
labe magni scrupuli, quamuis Reuendiss. Bordo-
num à sapientia & dignitate egregriè commen-
datum velit: quæ quidem minimè obstare po-
tuerunt, quo minùs sententia eiusdem, circa quam
versamur, ab Apostolica Sede proscriberetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Vbi non prætereundum, rationem fun-<marginalia>P. à S. Ray-|mundo|contra P.|Bordonum|discursus sin-|gulariter|aliàs opi-|nantem ip|sum vrget.</marginalia>
damentalem, quam citatus Scriptor contra Re-
uerendiss. Bordonum adducit pro sententia, quam
ipse amplectitur, & de qua præcipuus nobis ser-
mo, pariter militare, sic enim arguit: Sacerdos
accipiens stipendium pro dicenda Missa in Altari
priuilegiato tenetur ex iustitia satisfacere inten-
tioni formali illud tribuentis: Atqui sacerdos ap-
plicans pro tali obligatione solum Indulgentiam
Altaris priuilegiati non satisfacit tali intentioni:
ergo debet etiam fructum medium applicare, &
sic non licet ipsi duplex stipendium reportare.
Maior est certa, & Minor ostenditur: Quia dans
stipendium explicitè petit Missam celebrari in
tali Alteri priuilegiato, in quo duo includuntur
explicitè intenta: & quòd Missa quoad eius fru-
ctum applicetur pro de functo, & quòd illi ap-
plicetur Indulgentia Altaris: ergo non poterit
licitè sacerdos applicationem partiri, nisi grauiter
delinquens, & cum obligatione restitutionis ex
violata iustitia ratione stipendij, & detrimenti
grauis spiritualis animæ fructu Missæ de frauda-
tæ. Nec valet (ait ille) si dicatur ex doctrina
Bordoni doctrinam suam tunc tantùm habere lo-
cum quando Altare non determinatur, sed duo<-P>@@

<-P>petunt Missam pro defuncto, tunc enim fit satis
intentioni vtriusque; quia licet vterque petat
fructum medium, qui vni tantùm applicatur, al-
teri applicatur medium ex se efficax ad liberatio-
nem à p&#x0153;nis, quod est satisfacere intentioni for-
mali, & finali, licet non materiali. Non inquam
valet, quia responsio plus habet de subtilitate me-
taphysica, quàm de veritate: nam si dans stipen-
dium sciret sacerdotem non esse applicaturum
fructum Missæ proprium pro anima parentis aut
amici, alium proculdubiò quæreret sacerdotem,
qui fructum Missæ proprium, & non Indulgen-
tiam applicaret. Sic ille arguit.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Tunc sic. Qui stipendium offert vt<marginalia>Vrgetur ex|intentione|stipendium|tribuentis.</marginalia>
Missa dicatur, expressam & formalem intentio-
nem habet vt fructus certus ei, ad quem sua in-
tentio dirigitur, applicetur: Atqui applicans fru-
ctum specialem, non respondet dictæ intentioni,
cùm id offerat quod incertum est quoad substan-
tiam, & gradum valoris: ergo grauiter peccat, &
cum obligatione restituendi, animamque in Pur-
gatorio rigidè cruciatam, si ad eam dirigatur in-
tentio, ingenti subsidio priuat, cum obligatione
restitutionis. Et quid ad hæc citatus scriptor?
Responsio ex Leandro desumpta extat num. 43.
distinctione Minoris: Applicat fructum incertum<marginalia>Auctor|idem ex|Leandro.</marginalia>
& dubium, dubietate physica, transeat: dubietate
morali, nego. Nam licet verum sit, quòd nostra opi-
nio possit metaphysicè loquendo aliquo modo dubia &
incerta (dici) non tamen loquendo moraliter, quia
in sensu morali certa est, cùm reuera sit probabilis.
Nam, vt benè docet Pasqualigus Decis. 5. n. 6. id quod
probabile est, non debet dici dubium, sed moraliter
certum. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Quis autem non videat huic solutioni<marginalia>Sua respen-|sione pre-|mendus, de|subtilitati-|bus meta-|physicis.</marginalia>
id obijci posse, quod dudum vidimus solutioni
P. Bordoni ab eodem obiectum, illam scilicet
plus habere de subtilitate metaphysica, quam de
veritate. Id quod ex eo probatur: Nam si dans
eleemosynam sciret quod sacerdos ille non esset
applicaturus fructum Missæ iuxta intentionem
suam, qua vult animæ parentis aut amici succur-
rere, non tribueret illam tali sacerdoti, sed alium
procuraret. Non ergo dantibus eleemosynas pro
Missis dicendis fit satis subtilitatibus ad quæstum
corradendum inuentis, sed physicis veritatibus,
& quarum sunt illi capaces. Atqui in nostro casu
idem accidit, in quo subtilitas illa incerti physicè
& non moraliter adhibetur, ex eo refellenda,
quòd per illam minimè eleemosynam danti potest
fieri satis, qui profectò vbi de incertitudine phy-
sica, quæ verè ac propriè talis est, rescierit, mini-
mè assentietur, sed pecuniam suam alteri fructum
certum applicaturo reseruabit. Addo certius esse<marginalia>Indulgentia|suffragium|certius ap-|plicatione|dicta.|Bordonus.</marginalia>
eum, qui in Altari priuilegiato celebrat, animæ
sua Missa prodesse, quàm eum qui fructum spe-
cialem eidem applicat, vt enim loquitur Bordo-
nus apud eumdem. n. 49. Indulgentia est optimum
remedium ad liberandas animas à Purgatorio, de quo
nullus dubitat. Quod tamen de applicatione fru-
ctus prædicti dici nequit, qui ex multis capitibus
dubius est. Primò quoad substantiam, quia multi
eum negant. Secundò quoad vim satisfaciendi, quia
sunt qui censeant tantùm esse impetratorium, vt
videri potest apud Dianam Resolut. illa. 27. &
Cardinalem Lugo Disput. 21. n. 33. Tertiò, quia
incertum est posse alteri applicari: vel quia om-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0262.jpg/>
@@1@<SE262>§. II. Circa stipendum Missæ, & de fructu speciali &c. 247
<duolan 2><-P>nino illi proprius, qui celebrat, vel quia incertum
est an illi respondeat in quantùm nomine Eccle-
siæ repræsentat personam Christi, vel vt est per-
sona particularis. Quartò, quia gradus valoris est
incertus, vt vidimus nu. 165. & 166. Ex quo
& discutiendo venit doctrina de valore proba-
bili pro certæ obligationis satisfactione, circa
quod sit.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An stante probabilitate valoris fructus
specialis, per applicationem eius posset
fieri satis obligationi ratione stipendij
exortæ. Vbi circa contractus alios do-
ctrina vtilis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>172.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idimus nu. 170. distinctionem illam<marginalia>Ex in certi-|tudine red-|dita pro pre-|tio certo|accepto.</marginalia>
de fructu incerto physicè, & morali-
raliter, quam adhibent Auctores illi, cùm contra
eos ij, qui pro veritate militant, sic argumentan-
tur, vt videri potest apud citatum P. à S. Ray-
mundo nu. 11. ex Cardinalis Lugo generali do-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
ctrina Disput. 26. de Iustitia nu. 151. & aliorum,
quos ibidem adducit, caussæ præsenti applicata.
Nam peccat contractus inęqualitate quando cer-
tum pretium recipitur, & incertum pro certo
datur: Atqui sacerdos accipiens stipendium pro<marginalia>Stare id ne-|quit iuxta|legem con-|tractuum, de|æqualitate.</marginalia>
applicatione fructus Missæ, si specialem appli-
cet, dat incertum pro certo: ergo contractus
talis peccat inæqualitate. Hinc est vt rem vitio-
sam vendens teneatur vitium aperire: vt qui au-
rum chimicum pro naturali vendit, quamuis pro-
babiliter credat esse eiusdem bonitatis: nam pro-
pter difficultatem experientiæ, præsertim in me-<marginalia>Exemplum|auri chi-|mici.|Ægidius|Romanus|Et dubiæ|monetæ.</marginalia>
dicina, incerta est eius bonitas, vt docet Ægidius
Romanus Quodlib. 3. Quæst. 8. Deinde peccat
emptor præbens monetam dubij valoris, aut bo-
nitatis. Quam rationem Verricellus iudicat eui-
dentem: cui tamen distinctione illa de incertitu-
dine physica, & non morali, putatur fieri satis,
quia etiam in materia iustitiæ operari licet & opi-
nione probabili, & sic operans non incurrit obli-
gationem restitutionis, quia prudenter iudicat se
non lædere ius alterius, non solùm ob bonam fi-
dem, sed ex non leuibus fundamentis à ratione
& auctoritate petitis.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Sed certè applicatio doctrinæ huiusmodi,<marginalia>Non licere|recursum ad|opinionem|probabilem.</marginalia>
ad casum præsentem, & similes, à veritate de-
uiat, & communi est Doctorum sensui contraria.
In materia enim valoris, cùm contractus cele-
brantur, nullo modo licet incertum pro certo
tradere, etiamsi probabilitas videatur suffragari,
quia nullus est, qui eo modo contrahere possit,
vnde læsio est iustitiæ manifesta. Et adducta qui-
dem exempla de auro chimico, & moneta dubia,
id euincunt, pro quo & alia quamplura possunt
adduci, & Auctores quidem illius sententiæ ro-
go an sic contrahentes, traditione rei dubiæ sint
futuri contenti? Vel in Missis pro stipendio di-
ctis, probabilis sint valoris monetam accepturi?
Cùm tamen sic soluentes dicere possint se certum
moraliter pretium laboris offerre: licet physicè
sit incertum. Pro quo & facit receptissima scrip-<marginalia>Exemplum|rei litigiosæ.</marginalia>
torum doctrina de vendente rem litigiosam, qui
contra iustitiam peccat conditionem talem oc-<-P>@@

<-P>cultans, vt videri potest apud citatum Cardinalem
n. 131. & tamen potest quis probabiliter sibi per-
suadere futurum se in lite victorem, cùm sit de
suo iure certus, vt communiter litigantes arbi-
trantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Et quidem distinctio rei absolutè du-<marginalia>Dubium &|probabile|quoad nego-|tium præsent|pro eodem,|reputari.</marginalia>
biæ, aut cum probabilitate, ad effectum dictum,
de quo agimus, nullius momenti est. Qui enim
contrahere intendit, si sciat rem, de qua agitur,
non esse certò talem, minimè ad contrahendum
procedet, etiamsi dicatur esse probabiliter talem,
quia respectu volentis contrahere æquè dubia re-
manet, ac si probabiliter talis non esset: neque
enim assensus eius, cum quo contrahere inten-
dit, in eum transfunditur, qui nihil de probabili-
tate curat, nec fundamenta illius expendit, sciens
reuera non esse certum rei valorem, de qua agi-
tur. Immò etiamsi transfunderetur, cùm assen-
sus probabilis formidinem partis aduersæ non
tollat, id est satis vt ad contractum minimè pro-
grediatur. Vt si quis filiam suam in matrimonium
locare velit, & sibi persuasum habeat Petrum aut
Paulum puri esse sanguinis; si tamen secus esse
formidet, & non leuia fundamenta sint ad cre-
dendum Hebraismi aut Saracenismi labe deturpa-
ri, neutiquam in contractu procedet, quia cùm
reuera id esse possit, probabilitas nihil confert, &
res in statu dubio relinquitur. Quod & in con-
tractibus frequentibus, qui innominati dicuntur,
facilè etiam potest comprobari. Si enim dans aut
faciens certum quid, incertum recipiat inscius
diminuentis qualitatis, contra iustitiam læditur
læsione inducente restitutionis obligationem, mi-
nimè suffragante alterius partis probabilitate. Ve-
rè enim læsionem patiens est inuitus, idque ratio-
nabiliter, quia non seruatur æquitas, quam iure
potest contrahens vt obseruetur exigere. Et con-
tractus quidem ex conuentione legem accipere
dignoscuntur: qui ergo contrahens vult vt sibi
certum pro certo reddatur, seclusis probabilitatis
effugijs, talem legem contractui adhibet, quæ
debet penitus obseruari. Atqui omnes contra-
hentes hoc modo contrahunt; nullus enim est
qui certum tribuens, reddi sibi sit passurus incer-
tum, sub prætextu probabilitatis: ergo contra le-
gem prædictam agentes iustitiæ sunt manifestis-
simi violatores. Pone operarium conductum, qui
sub ea lege inter alias, operas locet suas, vt detur
sibi panis triticeus. An satisfaciat qui ex typha,<marginalia>Exemplum|typhæ pro|tritico.</marginalia>
vulgo Centeno, confectum tribuat? Minimè qui-
dem. Et tamen typha iuxta Auctores plures tri-
ticum est: quod tamen etiam multi negant. Et
quia vtrumque probabile, rem esse dubiam dixit
P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 44. Sect. 1. §. Ter-
tium exemplum.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Probabilitas ergo non tollit incertitu-<marginalia>Ex probabi-|litate circa|Sacramenta|vrgetur,</marginalia>
dinem, nec dubium in valore rerum, vnde nec
ad modum operandi potest transferri, quandoqui-
dem obligatio est dubietatem & incertitudinem
euitandi. Quod quidem ex ijs declarari & robo-
rari potest, quod Doctores tradunt de probabili
conscientia tractantes, de quo & nos Parte 1. n. 8.
dicunt enim securè posse quemlibet cum proba-
bili opinione operari; addunt tamen secus esse in
materia Sacramentorum, eo quòd id, quod sub
opinione versatur, incertum & dubium sit, vnde
sic operans, nisi in casu necessitatis, periculo se<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0263.jpg/>
@@1@<SE263>248 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio IX.
<duolan 2><-P>frustrandi Sacramentum exponit. Non ergo po-
test probabilitas in ea materia ad operationem
transferri, quia non tollit incertitudinem & du-
bium, & de re agitur, in qua exigitur certitudo.
Ad hunc ergo modum in casu nostro dicendum,
quia certirudo in contractu requiritur, vt æqua-
litas seruetur, quæ tamen deficit, non obstante
probabilitate, quam contrahentes reijciunt, eo
quòd incertitudinem & dubium excludant, vt
ex cludere possunt ad contractus æquitatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Neque vrget quod ex Leandro à SS. Sa-<marginalia>Obiectio ex|Ordinatione|non tangen-|tis Hostiam|exsoluta.</marginalia>
cramento obijcit dictus Pater à S. Raymundo n.
44. nam aduersarij, & præcipuè P. Dicastillus
Tract. 6. Disput. 1. Dub. 14. n. 202. & 205. & Dia-
na Parte 10. Resolut. 50. Tract. 13. & Tractat. 16.
Resolut. 88. concedunt quòd Sacerdos qui in Or-
dinatione tangeret Patenam & non Hostiam su-
pra illam positam, securè possit celebrare Missam,
& stipendium pro illa accipere: Atqui solùm est
moraliter certum talem Sacerdotem esse verè
ordinatum, cùm res sit posita in opinione: ergo
similiter dicendum est de Sacerdote applicante
fructum sacrificij sibi proprium, & accipiente
stipendium pro dicta applicatione, cùm in vtro-
que casu sit par ratio. Non inquam vrget, quia
Auctores præfati sentientes censent esse morali-
ter certam sententiam illam intra genus probabi-
litatis, quod quidem secus accidit in casu nostro,
vbi maior probabilitas pro contraria sententia
stat, aut certè æqualis, scilicet fructum specia-<marginalia>Et ex Ordi-|natione non|tangentis|calicem red-|arguitur.</marginalia>
lem, si detur, non esse alteri applicabilem. Quòd
autem non quæuis probabilitas dicto in genere
satis sit, vt moraliter certa dici sententia possit,
constat ex eo quòd citatus P. Dicastillus affirmat
ibidem, scilicet eum qui solum tangeret calicem
grauiter peccaturum in prædictis, licet multo-
rum sententia sit, quorum ille meminit nu. 202.
& sanè probabilis, tactum prædictum ad Ordina-
tionem sufficere. Diana etiam in eâdem assertio-
ne præiuit, videndus omnino locis adductis, vbi
Doctores adducit. Non ergo est par ratio, vt di-
citur, cùm Auctores citati adeò diuersam agno-
uerint & fuerint protestati.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> Deinde arguitur à citato Scriptore. Nam<marginalia>Obiectio alia|ex celebran-|te cum cal-|culo benedi-|cto ad altare|priuilegia-|tum obliga-|tio.</marginalia>
ex sententia Dianæ Parte 4. Tract. 4. Resolut. 40.
& Parte 6. Tract. 6. Resolut. 12. & Antonij Putei,
ac Marchini apud ipsum, aliorumque, Sacerdos
obligatus ad celebrandum in Altari priuilegiato
ob maius stipendium acceptum verè satisfacit
celebrando alibi, cum calculo. v. g. S. Caroli &c.
ita vt nullo modo teneatur ad restitutionem elee-
mosynæ acceptæ: & tamen solùm est certum
moraliter, cùm alij Doctores probabiliter con-
trarium censeant, quòd scilicet æqualiter Sacer-
dos satisfaciat prædicto modo celebrando: ergo
similiter in casu nostro, cùm sequatur opinionem
probabilem; sed neque hoc vrget: nam Auctores<marginalia>Fit satis ex|eo quòd Sa-|cerdos satis-|faciat per|æquipollens.</marginalia>
dictam tenentes sententiam, quam Diana proba-
bilem reputat, ideò sic sentiunt, quia Sacerdos
non dicens Missam in Altari dicto, satisfacit per-
æquipollens, per Indulgentiam scilicet eiusdem
certitudinis, vt illi putant. In casu autem nostro
nihil tale dici potest, nam fructus, qui specialis
dicitur, habet omnes illos gradus incertitudinis,
quos vidimus num. 171. sunt etiam qui non esse<marginalia>Quod &|multi ne-|gant.</marginalia>
eamdem certitudinem numismatis & Altaris af-
firment, vt Bononienses, de quibus Diana citata<-P>@@

<-P>Resolut. 12. in fine & Cardinalis Lugo Disput. 21.
nu. 39, regulariter loquendo, ex quo & negant
quod aduersantes asseuerant. Neque mirum est
si in casu tali locus opinioni sit de receptione
stipendij, quod & ritè ac rectè sentientes negant,
vnde diuersam esse rationem in casu, de quo
agimus, euidenter apparet. In quo etiam aliud
considerandum venit, in illo scilicet agi de dupli-
cato stipendio leuando, pro quo illud adeò infir-
mum iacitur fundamentum: quod secus accidit
cùm de comparatione inter Indulgentias agitur:<marginalia>Absurdum|notandum.</marginalia>
nisi quis contenderet eum, qui in Altari priuile-
giato celebrat, & simul cum calculo benedicto,
posse duplicatum stipendium accipere, quo fun-
damento posset etiam triplicatum, & quadrupli-
catum, multiplicando Indulgentias, cùm possint
benedicti calculi apud Sacerdotem inueniri. Ad-
do, cùm Indulgentiarum pro defunctis infallibilis
applicatio non sit prorsus certa, volentibus mul-
tis non semper à Deo ad effectum prætensum ac-
ceptari, quomodocumque Sacerdos operetur,
probabiliter tantùm operatur, vnde non est ibi
redditio incerti pro certo, sed probabilis pro pro-
babili, cum incertitudine alia maioris inter In-
dulgentias prædictas probabilitatis; & quidem li-
cet euidenter ex se Indulgentia Altaris certior,
quæ tamen calculis aut imaginibus benedictis
annexa est, caussas adeò graues & proportionatas
habere potuit, vt de certitudine possit cum priore
illa certare.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> Argui prætereà potest ex solutione ar-<marginalia>V. Missa|n. 10.</marginalia>
gumenti, quod Lezana instruit contra senten-
tiam præfatam supponens fructum specialem
posse applicari, & Missam pluribus applicatam
æquè prodesse singulis ex opere operato. Sed non
fieri satis per illud obligationi ex nouo stipendio
contractæ: sic enim arguit: etsi enim fructus
ex opere operato correspondens ipsi sacrificio vt
tali non minuatur ex eo quod Missa pro pluribus
applicetur, fructus tamen ex opere operantis cor-<marginalia>Lezanæ|ratio anso-|lida ex de-|fraudatione|fructus ex|opere ope-|rantis.</marginalia>
respondens orationibus, Precibus, Cæremonijs,
& alijs pijs actionibus, quæ in Missis adhibentur,
cùm sit finitus & limitatus, proculdubio minui-
tur pro pluribus applicatus, quia in ipsos diuidi-
tur: Dantes autem stipendium pro Missa omnem
fructum ipsius, tam qui est ex opere operato,
quàm qui est ex opere operantis petunt sibi ap-
plicari. Appellatione enim rei simpliciter venit<marginalia>Appellatione|rei venit|tota, & non|pars.</marginalia>
res tota, & non pars tantùm: vt habent Docto-
res communiter in Cap. finali de verbor. significat.
& nemo præsumitur iuri suo renuntiare, nisi hoc
exprimat l. vxore §. legauerat. ff. Ei seruitus ven-
dicetur l. Prædijs §. Balnea deleg. Hoc autem ar-
gumentum non conuincere probat citatus Pater
à S. Raymundo nu. 41. ex sententia P. Pellizarij<marginalia>Contra Le-|zanam sen-|tiunt alij:|scilicet non|esse obliga-|tionem ap-|plicandi fru-|ctum talem.</marginalia>
Tractatu 5. Cap. 9. n. 60. vbi ait Sacerdotem non
teneri applicare accepto stipendio, nisi fructum
medium ex opere operato: quia ex vna parte per
huiusmodi oblationem nihil detrahitur fructui,
qui respondet oblationi sacrificij prout fit in per-
sona Christi, & consistit in opere operato: ex
alio capite petens Missam ex stipendio non vide-
tur intendere nisi hunc ipsum fructum: alioquin
Sacerdos celebrans ex prauo fine non satisfaceret
suæ obligationi, vtpotè defraudans dantem sti-
pendium fructu respondente ex opere operantis,
quod tamen non admittitur communiter à Do-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0264.jpg/>
@@1@<SE264>§. II. Circa stipendium Missæ, & de fructu speciali &c. 249
<duolan 2><-P>ctoribus, vt testatur Diana Parte 5. Tractat. 14.<marginalia>Diana.</marginalia>
Resol. 80. Iuxta quæ argui potest: Nam in casu
dicto stipendium tribuens dat certum laboris pre-
tium, & non respondet illi certus fructus, cùm
defraudetur fructu ex opere operantis: & nihilo-
minus satisfacit Sacerdos, quia secundùm proba-
bilem sententiam procedit: ergo similiter in casu
nostro dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Sed neque hoc multùm momenti habet<marginalia>Nihil ex eo|habericon|tra assertio-|nem, quia|fructus talis|est quid ac-|cidentale.</marginalia>
ad sententiam fundandam, contra quam decer-
tamus. Admittimus enim sententiam illam vt
probabilem, quam amplectitur P. Dicastillus Di-
sput. 3. n. 136. & P. Coninck, ac P. Gasper Hur-
tadus tenent apud Dianam, qui ita concludit:
Ideò tu cogita, non penitus annuens ipsi. In ea au-
tem certum est quod Sacerdos applicat, fructus
inquam medius, in quo principaliter substantia
sacrificij consistit ab offerentibus stipendium ex-
petita. Quòd autem accidentale aliquid desit,
quod posse detrahi probabiliter iudicatur, non est
contra æqualitatem contractus, quia sæpiùs su-
stinentur, etiamsi quidpiam tale desit. Sic Cardi-
nalis Lugo Disput. 26. de Iustitia n. 124. §. Si verò,<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
adhibito exemplo: Vt si artifex galerum offerat,
qui propter vitium aliquod occultum minus du-
rabit, & venditor in pretio descendat, non vide-
tur obligandus ad restitutionem, quando compu-<marginalia>Apertum|exemplum.</marginalia>
tato pretio & vsu non magnum detrimentum
emptor patietur. In quo quidem eorum se regu-
læ accommodat, de qua n. 128. dicentium ea so-<marginalia>Quæ vitia|sint necessa-|rio manife-|standa in re|vendibili.</marginalia>
lùm vitia manifestanda, quæ notabiliter red-
dunt rem minùs vtilem emptori. In casu autem
nostro non videtur intercedere notabile detri-
mentum, iuxta probabilem dicendi modum,
qui salua substantia fructus intenti per sacrifi-
cium, vt à Christo venit, cuius nomine Sacer-
dos offert, potest habere locum, vt in alijs, quæ
probabiliter à Doctoribus asseruntur, salua obli-
gatione, ex stipendio orta, cui non potest non
fieri satis certa applicatione. Sic Nauarrus &
Marchinus apud P. Franciscum de Lugo citato
Lib. 5. Cap. 12. nu. 381. dicunt eum, qui accepit
stipendium pro vna Missa ab aliquo, posse plures<marginalia>Obligatus|ratione sti-|pendij potest|alios gratis|admittere.</marginalia>
alios admittere liberaliter ad eius participationem
ob probabilitatem valoris infiniti, quod nulla ra-
tione est à Sacra Congregatione prohibitum, sta-
tuente solum non posse duplicatum stipendium
accipi. Vbi citatus Pater aduertit id posse tantùm
admitti de fructu impetrationis, non verò de
fructu satisfactionis, dicens id non esse practicè
probabile. Vt ergo admitti possit de satisfactio-
ne, ita procedendum, vt salua sit semper sua por-
tio stipendium tribuenti, & promissio iuxta pro-
babilem sententiam impleatur, quia non aliter
se potuit promittens obligare. Addunt alij obli-
gationem voti, & obedientiæ, de quibus non
est operæ præsentis pretium disceptare.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An ex ratione legis p&#x0153;nalis excusari
queat sententia de fructu speciali, vt
non debeat in Decretis Sacræ Congrega-
tionis comprehensa censeri.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>180.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic sanè affirmat citatus Pater à S. Ray-<marginalia>Pater à S.|Raymundo</marginalia>
mundo. n. 18. dicens Primò in præfatis<-P>@@

<-P>Decretis non esse aliquod verbum expressè pro-<marginalia>Affirmat,|& restrin-|gendum|censet De-|cretum.</marginalia>
hibens sacerdoti fructum Missæ sibi proprium
alteri applicare, & pro huiusmodi applicatione
stipendium accipere. Nec valet respondere (sic
ille deinde pergit) quòd licet in prædictis Decre-
tis hoc non prohiberetur formaliter & explicitè,
prohibetur tamen virtualiter & implicitè, vt con-
stat ex illis verbis, in quibus Sacra Congregatio
pręcipit sub attestatione diuini iudicij, vt absolutè
tot Missæ celebrentur, quot ad rationem attri-
butæ eleemosynæ præscriptæ fuerunt, ita vt alio-
quin ij, ad quos pertinet, suæ obligationi non sa-
tisfaciant, quin immò grauiter peccent, & ad re-
stitutionem teneantur. Hoc inquam non valet,
nam cùm prædicta lex sit p&#x0153;nalis, potius restrin-
genda, quàm amplianda videtur, secundùm com-
munem illam regulam Iuris in. 6. Fauores sunt
ampliandi, & p&#x0153;næ restringendæ. Hæc dictus
Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> In quibus id quod ait de non extante<marginalia>Non extare|verbum|circafru-|ctum specia-|lem absurda|opponit,|cùm sit lex|generalis|omnia com-|prehendens</marginalia>
verbo aliquo in Decretis ad fructum specialem
spectante, ex quo prohibitum censeri debeat id,
quod prædicta sententia contendit, doctrinam vi-
detur non parùm absurdam continere: ex eo enim
fieret vt nulla lex generaliter statuens vim habe-
ret, & eius decisio posset facilè eludi, dum ad ca-
sus speciales descenditur, quia de illis nullum ex-
tat speciale verbum. Sic dicere aliquis posset in
diebus ieiunij Ecclesiasti posse comedi perdices,
quia licet prohibeatur carnium vsus, nulla tamen
in eo præcepto perdicum extat mentio; & cùm
prohibetur duplicata comestio, Dici poterit id
non intelligi in celebritate Quintæ Feriæ Maioris
hebdomadæ, aut Sabbati sancti, quia de illis præ-
ceptum in speciali non statuit, quæ fuit circa diem
priorum aliquorum absurditas, de qua Cap. Non
licet. & Cap. Non opertet, de Consecrat. Dub. 3. Cùm
ergo sacra Congregatio Decretis suis præiudicia-
lem abusum abolere contendens, de duplicati sti-
pendij receptione ob vnius Missæ laborem, &
generaliter statuerit, non est locus exceptioni ex
eo præcisè quòd specialis tituli ob applicationem
specialis fructus non fecerit mentionem. Et est
in hac ipsa materia, in qua sumus, peculiaris in-
stantia: nam citatus scriptor, vt vidimus. n. 169.
contra Bordonum pugnat asserentem posse reci-
pi duplicatum stipendium ab eo, qui fructum
medium vni, & alteri Indulgentiam applicat,
animæ inquam in Purgatorio cum p&#x0153;nis confli-
ctanti: & tamen Decreta Sacræ Congregationis
nullam de titulo Indulgentiæ faciunt mentio-
nem: non ergo licet ex eo capite comminisci
exceptionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Iam quod ad rationem legis p&#x0153;nalis at-<marginalia>De lege p&#x0153;-|nali perpe-|ràm appli-|cata doctri-|na: quia|nullam p&#x0153;-|nam impe-|nit.</marginalia>
rinet, omninò est in casu præsenti dissentaneum:
lex enim p&#x0153;nalis dicitur, quæ p&#x0153;nam statuit: in
prædictis autem Decretis nulla p&#x0153;na apponitur,
sed tantùm declaratur obligatio ex accepto sti-
pendio resultans, restitutionis inquam, quæ qui-
dem p&#x0153;na non est sed adimpletio iustitiæ valde
fauorabilis fidelibus viuis & defunctis, quorum
subsidio valde ex duplicati stipendij receptione
detrahitur, vt suprà dicebamus, & ex tenore ipso
Decretorum constat iam adducto, dum per illa
teterrimus abusus aboleri satagitur, & res Deo
gratissima, charitatique ac iustitiæ eximiè con-
sentanea fieri perhibetur. Vbi dici potest p&#x0153;na-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0265.jpg/>
@@1@<SE265>250 Auctarium Indicum. Pars II. Sect. IX.
<duolan 2><-P>lem dispositionem dici, non quòd verè p&#x0153;nam
inducat, sed quia onus inducit & grauamen, ex
quo odiosa dici potest, & ex ea parte restringi,
quia odia sunt restringenda, iuxta Regulam di-<marginalia>Neque dici|odiosa potest.</marginalia>
ctam. Sed hoc non obstat, quia ratio adducta fa-
uorabilem esse conuincit. Pro quo est id, quod
habet P. Suarez Lib. 5. de legibus. Cap. 2. in fine. vbi<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
diuisiones omnes legis odiosæ iuxta receptissi-
mam Scriptorum doctrinam enumerat, & sunt
lex p&#x0153;nalis, lex tributorum, aut onus imponens,<marginalia>Quæ sint|tæles recen-|sentur.</marginalia>
lex irritans factum, quod prohibet directè vel in-
directè, vel consequenter: lex exorbitans à iure
antiquo, vel à communi, aut illi derogans, vel
limitans, aut corrigens illud, & à fortiori lex po-
sterior priorem abrogans. Atqui lex, de qua agi-
mus, ad nullum dictorum membrorum reduci
potest: ergo non est odiosa dicenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Deinde, etiamsi dicatur per legem di-<marginalia>Non quod|libet graua-|men legem|reddit odio|sam.|P. Suarez.</marginalia>
ctam aliquod inferri grauamen, id non tollit quo-
minùs fauorabilis haberi debeat, stante commu-
ni doctrina apud P. Suarium loco dudum citato
n. 5. scilicet quòd quando legislator infert gra-
uamen, vt per illud obuiet maiori nocumento,
dispositio eius non censetur odiosa, sed fauorabi-
lis, iuxta Cap. 2. §. 1. de decimis. Cùm ergo in casu
nostro Apostolica Sedes obuiare conetur maxi-
mo nocumento, teterrimo videlicet abusui con-
tra charitatem & iustitiam inualescenti, vt ex
Decreti tenore iam vidimus, etiamsi grauamen
aliquod interueniat, id non tollit quominùs eius
dispositio sit reputanda fauorabilis. Consonat
etiam quod idem habet. n. 6. omnem legem pro-
hibentem aliquid per se malum, vel præcipien-
tem aliquid honestum non nimis graue aut one-
rosum, sed moderatum, & communi hominum
viuendi modo consentaneum, esse fauorabilem,
quia reuera est magnum beneficium hominum,
dum eos suauiter & efficaciter dirigit ad operan-
dum bonum, & vitandum malum. Quis autem
non videat ita in casu nostro contingere: prohi-
betur enim teterrimus abusus contra charitatem
& iustitiam, & id, quod est non honestum modò,
sed honestissimum, præcipitur; nec nimis graue
est, aut onerosum, cùm sacerdotibus stipendium
competens relinquatur: estque id communi mo-
do viuendi hominum consentaneum, vt sic fide-
les de suorum stipendiorum sint fructu securi, &
viuis ac defunctis succurrendi sit via penitus ex-
pedita.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Prætereà, loquendo etiam de lege odiosa
& p&#x0153;nali, certum est, vt ait Bonacina Tomo 2.<marginalia>Bonacina.|Etiamsi p&#x0153;-|nale Decre-|tum sit, ca|sum dictum|comprehen-|dere, ex pro-|batissima|doctrina.</marginalia>
Disput. 1. Quæst. 1. Puncto 8. n. 23. generaliter in-
telligi debere de omnibus casibus, ad quos verba
extendi possunt, iuxta sensum & proprietatem
verborum: & licet vnius personæ tantùm facta
sit mentio, non proptereà reliquæ videntur ex-
clusæ. Et ratio est, quia id tacitè videtur inesse, in
quo eadem ratio reperitur. Si his solis. C. de renou.
donat. pro quo & Doctores apud eumdem. At-
qui lex, de qua agimus, generalis est, & iuxta
proprietatem verborum & sensum potest intel-
ligi de casu, in quo versamur, ergo ad illum debet
extendi, seu potiùs sub illo debet comprehensus
censeri. Discursus est euidens attenta generalitate
dispositionis, etiamsi dicatur aliquomodo odiosa:
vt enim comprehensus censeatur, nullo modo
verba improprianda sunt, neque aliquid agen-<-P>@@

<-P>dum, ex quo violentia vlla ipsis, aut eorum sen-
sui videatur inferri; cùm sit aliàs legislatoris menti
maximè consonum. Vbi exemplum à citato au-
ctore productum n. 24. in rem præsentem facit,
de lege imposita contra surripientem centum au-
reos; extenditur enim ad surripientes res æqualis
valoris: nam lex censetur generalis, & aurei so-
lùm positi exempli gratia, ac crimen censetur æ-
quiualens, & eiusdem rationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>185.</absatz-nummer> Pro eodem vrget quod ex P. Suario,<marginalia>Extensionem|admittere,|quia est ne-|cessitatis, &|non volun-|tatis, iuxta|doctrinam.|etiam valde|receptam.</marginalia>
Menochio, & alijs tradit scriptor idem n. 27. sci-
licet interpretationem extensiuam, quæ non est
voluntatis & congruitatis sed necessitatis, habere
etiam locum in lege odiosa & p&#x0153;nali, quia potiùs
est adæquata legis interpretatio, in qua non est
facienda restrictio, sed extensio, iuxta dicta, &
in ea non solùm extendenda est ratio scripta; ve-
rùm etiam ratio subintellecta, & non expressa:
modò constet legislatorem non alia ductum esse
ratione ad ferendam legem, vt opposita sententia
benè in hac parte docet. Quis autem non videat
doctrinam istam ab Auctoribus aliàs inter se con-
tendentibus admissam instituto præsenti con-
gruere, etiamsi aliquid p&#x0153;nale & odiosum ad-
mittamus? Est enim extensio non voluntatis &
congruitatis, sed necessitatis, & ita adæquata po-
tiùs legis interpretatio: quandoquidem Sacra
Congregatio vnicam illam rationem statuendi
habuit, de qua dictum, conuellendi videlicet te-
terrimi abusus in re maximè Sacra, quæ quidem
satis expressa est, vt casum, de quo est sermo, de-
beamus comprehensum reputare. Quòd si non
ita expressum velit quispiam, de subintellecta
dubitari nequit, cùm in eo ratio expressa militet,
nec sit vnde exclusa possit haberi. Quod quidem
satis declarat Pontificia Censura posteà fulmina-
ta, adiecta illa Vrbani VIII. qualitate vt intelli-
gatur in eo penitus contentam fuisse prohibitio-
nem. Noluisse autem benè intelligere, vt benè
ageretur, non admodum sincerum intelligendi
modum apud aliquos fuisse arguit, non nodum
in scirpo, sed compendij plus aliquid conqui-
rentium.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Quod vlteriùs, & valde quidem funda-<marginalia>Roboratur|ex eo quòd|sententia|damnata|non erat p&#x0153;-|nalis ante|Decreta.</marginalia>
mentaliter, roboratur. Nam seclusis Vrbani De-
cretis sententia negans pro specialis fructus appli-
catione posse stipendium accipi, & accipientes
ad restitutionem teneri, non erat sententia p&#x0153;-
nalis, neque odiosa, sed valde pia, plausibilis,
Theologis acceptissima, & fidelibus viuis ac de-
functis vtilissima, circa quod esse dubitatio ne-
quit. Atqui Decretum Sacræ Congregationis
nihil aliud circa illam præstitit, nisi eius certitu-
dinem declarare, ex quo necessariò sequitur pro-
hibitio: ergo dispositio talis non est p&#x0153;nalis &
odiosa reputanda: nam qui declarat nihil noui<marginalia>l. Heredes.</marginalia>
dicitur inducere l. heredes palàm §. Si quid post ff.
de testamentis. Pro quo & Doctores apud Bona-<marginalia>Et per illa|tantùm el|accessit de-|claratio.</marginalia>
cinam suprà n. 7. Qui discursus videtur planè &
plenè concludere. Erit autem cordato viro indi-
gna existimatio, si Decretum dicatur esse p&#x0153;na-
le ex eo quòd ad restitutionem obligatio in eo
& declaretur & statuatur: ex nullo enim capite<marginalia>Ratione|obligationis|ad restitu-|tionem odio-|sum nihil.</marginalia>
p&#x0153;nale dici potest, quod in p&#x0153;nam non statui-
tur, sed ad conscientiæ leuamen. Et quidem si
respectu facientis restitutionem quidquam one-
rosum occurrit, ex eo quòd homines grauiter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0266.jpg/>
@@1@<SE266>§. 3. Circa stipendium Missæ, & de fructu speciali ex. 251
<duolan 2><-P>ferant se ad restitutionem adigi, omnia diuinæ
legis præcepta deberent odiosa pronuntiari, quia
omnia in sui adimpletione difficultatem impor-
tant, vnde constans est Theologorum sententia
legem naturalem non posse integrè per longum
tempus sine gratia seruari: quæ impossibilitas,
cùm moralis sit, in difficultate summa fundatur,
à nullo vnquam superanda. Si autem de eo, cui
fit restitutio, loquamur, manifestissimè est fauo-
rabilis lex illam statuens, & ad id præcipuè diri-
gitur, vnde absolutè fauorabilis reputanda est.
Pro quo est elegans discursus P. Suarij suprà n.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
12. vbi ait fauorem magis per se intendi posse,<marginalia>Grauamen|fauori non|obstare,</marginalia>
odium verò seu grauamen minimè, sed propter
instantem necessitatem; & ideò per se loquendo,
ac ceteris paribus, fauor est præferendus: nihilo-
minùs tamen tanta esse potest necessitas impo-
nendi grauamen, vt imponendum sit, vel augen-
dum propter maius bonum. Quod quidem non
tollit quo minùs lex fauorabilis sit, quia fauor ri-
gorem talem exigit, vt stabilis esse possit. Sic in
lege imponente tributum, quæ communiter o-
diosa censetur, potest esse caussa tam pia & ne-
cessaria, vt non habeatur ratio odij seu grauami-
nis, quo minùs lex fauorabilis & extendenda sit.
Sic ille habet ad institutum præsens facile adap-
tandum, pro quo hæc satis.</P>
<Z><A+2>APPENDIX</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa fructum impetrationis. An ratio-
ne illius applicationis possit distin-
ctum stipendium accipi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>188.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Mpetratio contingere potest ratione eo-
rum, quæ in Missa interueniunt, & ad
preces ac Sacras actiones reducuntur, de quibus
diximus. n. 178. & est hoc in genere aliud, quod
subtiliter P. Suarius obseruauit Disput. 79. Sect. 2.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Dicto 1. nam impetratio propriè fit per oratio-
nem, per alia autem opera quatenus adiungun-<marginalia>Vnde ratio|impetratio-|nis in Missa,|non obstante|indignitate|minslri.</marginalia>
tur orationi, fiuntque in Dei obsequium eo ani-
mo & intentione, vt illum inclinemus ad id nobis
concedendum, quod petimus, vel optamus. Est
autem Missæ sacrificium magnum Dei obse-
quium, & illi valde gratum, & potest adiungi ali-
cui petitioni seu desiderio obtinendi à Deo ali-
quod beneficium, & ita sequitur esse plurimum
valens ad illud impetrandum. Vnde etiamsi pro-
ximus minister sit indignus, & ex hac parte con-
tingat oblationem non habere valorem, adhuc
intelligitur sacrificium ex vi suæ institutionis, à
qua habet vt in persona Christi offeratur, retine-
re valorem suum, & vim ad impetrandum, quia
semper offertur in persona Christi, & est id sem-
per distinctum quid ab actuali oblatione inte-
riori, quam Christus fortassè in c&#x0153;lo exercet.
Quod roboratur ex eo quòd aliæ Ecclesiæ ora-
tiones quatenus nomine Ecclesiæ per ministros
eius offeruntur, habent suum valorem ad impe-<marginalia>Etiam ex|Orationibus|nomine Ec-|clesiæ.</marginalia>
trandum independenter à merito vel valore pro-
ximi operantis: ergo multò magis id habebit
sacrificium per se vt offertur in persona Christi.
Quare autem fructus dictus non sit dicendus ex
opere operato, in sequentibus declarat.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> De fructu autem loquendo, qui ad satis-<-P>@@

<-P>factionem pertinet, agit Sect. 6. & illum explicat
Dicto. 2. ex eo quòd in ordine ad illum potest<marginalia>Idem.</marginalia>
offerri sacrificium, sicut in ordine ad alia, quia<marginalia>Impetratio|ad satis fa-|ctionem ex-|tenditur,|peccatorum|venia ob-|tentà.</marginalia>
licet per illud remittatur p&#x0153;na ex opere operato,
non tamen semper tota, sed pro vniuscuiusque
deuotione, vt docet D. Thomas 3. p. q. 79. arti. 5.
vnde fit vt si aliquis reatus p&#x0153;næ remaneat post
effectum ex opere operato, ad ipsius etiam veniam
obtinendam possit hoc sacrificium offerri per
modum impetrationis: quia cùm hoc sacrificium
sit ex se sufficiens ad quodlibet bonum impetran-
dum, etiamsi ex speciali Christi institutione &
promissione vnum conferat ex opere operato,
non amittit vim ad aliud distinctum impetran-
dum. Quod contingere potest non solum impe-<marginalia>Et imme-|diatè qui-|dem.</marginalia>
trando donum p&#x0153;nitentiæ, & gratiam ad alios
actus satisfactorios, sed immediatè per concessio-
nem veniæ vi talis oblationis. Et priorem quidem
modum indubitatum existimat, iuxta doctrinam
SS. Patrum, quam est Concilium Tridentinum<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
amplexum Seßione 22. Cap. 1. dicens huius sacri-
ficij oblatione placatum Dominum gratiam &
donum p&#x0153;nitentiæ concedere, & crimina ac pec-
cata etiam ingentia dimittere. Si ergo hoc sacri-
ficium impetrat auxilium gratiæ ad efficiendos
actus, quibus culpæ remittantur, multò magis
impetrabit ad satisfaciendum pro p&#x0153;nis. Poste-
riorem autem censet esse valde dubium: conclu-
dit autem in fine Sectionis opinionem id asseren-
tem esse piam & probabilem pro qua non leuia
fundamenta præmiserat: & illud inter alia tale
videtur; Ecclesiam scilicet orare & petere à Deo
remissionem talium p&#x0153;narum, non solùm pro
viuis, sed etiam pro defunctis: in defunctis au-
tem sola immediata remissio locum habere po-
test, quia non sunt in statu habendi actus, quibus
satisfaciant: & ita videtur idem dicendum in vi-
uis, quia non sunt peioris conditionis; immò
melioris debere esse videntur, quia magis pro-
priè ad Ecclesiam spectant, & ita maiorem cum
illa vnionem habent, vnde & iuvari Ecclesiæ ip-
sius suffragijs magis speciali iure possunt, & ita<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
tenet Cardinalis Lugo Disput. 19. n. 158. proba-
tionem promittens in Tractatu de P&#x0153;nitentia,
in cuius Disputat. 20. num. 20. & seqq. id præ-
stitum comperietur: quod & tenet P. Arriaga
Disput. 51. n. 14.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Inter fructus autem huius sacrificij bona<marginalia>Bona tem-|poralia, vt|queant vi|sacrificij|obtineri.|P Vasquez.</marginalia>
temporalia computantur, pro quorum petitione
orationes extant in Missali. Vult autem P. Vas-
quez Disput. 228 in fine, ea solùm quatenus con-
ducunt ad bona spiritualia, posse hoc sacrificio
obtineri, quia Christus pro bonis temporalibus
sine respectu ad spiritualia non est mortuus: vnde
neque in ordine ad illa obtinenda sine tali respe-
ctu sacrificium instituit, in quo recolitur memo-
ria Passionis eius, & illius fructus applicatur.
Nihilominùs Cardinalis Lugo suprà n. 157. &<marginalia>Cardinalis|Lugo|P. Arriaga.</marginalia>
eum secutus P. Arriaga n. 15. citatæ Disputationis,
contrarium censent, quia hoc ad dignitatem tanti
sacrificij conducit ratione contenti in ipso: &
quia ex eo haberi potest vt homines erga Chri-
stum alliciantur, ex quo & putant etiam genera-
liter loquendo bona temporalia posse per Chri-
stum obtineri. Quod si ita generaliter verum est,
id maximè ratione sacrificij accidere poterit, ob
dignitatem dictam, & vt fideles eo pacto erga<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0267.jpg/>
@@1@<SE267>252 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio IX.
<duolan 2><-P>ipsum afficiantur, ex quo emolumenta maxima
in ipsos prouenient, cùm sit illud Fons bonorum
omnium, vt ait D. Ioannes Chrysostomus hom.<marginalia>D. Chry-|sost.</marginalia>
45. in Ioannem. Et hoc quidem oportuit præ-
mitti, quia homines sæpiùs nihil de spiritualibus
cogitantes videntur pro impetratione tempora-
lium Missas, stipendijs traditis, postulare. His
præfatis circa præsentem quæstionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Sententia est Philiberti Marchini de Sa-<marginalia>Duplicatum|stipendium|qui censeant|ratione im-|petrationis|posse recipi.</marginalia>
cramento Ordinis Tract. 3. Parte 2. Cap. 16. n. 17.
Bordoni Variarum Resolut. Tom. 1. Resolut. 26.
Quæst. 9. qui suppresso nomine viros alios doctos
allegant, quibuscum censent posse Sacerdotem
duplicatum stipendium accipere pro vna & ea-
dem Missa à diuersis personis, applicando vni
fructum Missæ impetratorium. v. g. dicendo Mis-
sam de Spiritu sancto, vel de B. Virgine, & ap-
plicando vni illi ad aliquod beneficium à Deo
accipiendum; alteri verò applicando eamdem
Missam in satisfactionem peccatorum alicuius
defuncti, vel viuentis. Id quod ex ipsa casus pro-
positione videtur probari posse, quia cùm duo
sic petentes nihil de fructu alio exprimant, eo vi-
dentur esse contenti. Quòd si reuera plus velint,
dum non exprimunt, interpretationem contra se
factam pati debent, ex l. Quidquid adstringendæ<marginalia>l. Quidquid|adstringen-|dæ.</marginalia>
ff. de verb. obligat. vbi & ratio additur: Quia sti-
pulatori liberum fuit verba latè concipere. Cùm
aliàs fructus prædicti sint diuisibiles. Vnde si sti-
pendium erogantes suo quisque fructu essent
contenti, eisdem proculdubio fieret satis huius-
modi partitione. Nihil ergo ampliùs videntur exi-
gere, dum id non exprimunt, vnde contractus
ad expressa tantùm videtur obligare.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Dico Primò. Dum stipendium tribuen-<marginalia>Assertio 1.|Omnem fru-|ctum appli-|candum sti-|pendium|tribuenti.</marginalia>
tes non declarant se fructu vnico esse contentos,
absolutè est illicitum id, quod sententia præfata
contendit. Sic Diana Parte 6. Tract. 9. Resolut. 9.
& apud ipsum Nauarra, Bonacina, Posseuinus,
P. Pellizarius, Lezana, P. Tamburinus, Ioannes
Angelus Bossius, P. Pallaus, Leander à SS. Sa-
cram. quos adducit & sequitur Ludouicus à S.
Raymundo Tractatu 3. Resolut. 3. n. 60. & 67.
P. Franciscus de Lugo de Sacramentis Lib. 5.
Cap. 12. n. 36. & apud ipsum Vega, Naldus, &
Auersa. Qui ex eo probant quod stipendium
præbens, licet explicitè vnum exigat, aliud im-
plicitè includit, vnde si rogetur an sit futurus
vnius fructus applicatione contentus, nequaquàm
annuet, & quidem neque prudenter id faciet,
adeo vtili ad redemptionem animæ suæ suffragio
fraudandus. Quæ quidem ratio vim specialem
habet quando pro beneficio impetrando Missa
postulatur: cùm enim prætereà fructum satisfa-
ctorium, nec sanè exiguum habere possit sic po-
stulans, non ita animæ suæ immisericors debet
æstimari, vt illo frui negligat, nihil ampliùs præ-
ter stipendium exhibitum pro illius fruitione<marginalia>Communi-|catio non|vrget, cùm|Missa est pro|defunctis.</marginalia>
daturus. Quando autem fructus satisfactorius
petitur, quod semper contingit cum pro anima-
bus in Purgatorio detentis agitur, non ita videtur
vrgere obligatio, quia iuxta dicta. n. 178. & 189.
Sacerdos accipiens stipendium non tenetur ap-
plicare fructum ex opere operantis, iuxta proba-
bilem sententiam: & talis est non solùm qui re-
spondet celebranti vt priuata persona est, sed etiā
quatenus orat nomine Christi & Ecclesiæ, vt<-P>@@

<-P>tenent grauissimi Scriptores ex quibus P. Sua-
rius citatus. n. 188. Cardinalis Lugo Disput. 19.
n. 154. quem P. Franciscus germanus frater se-
quitur suprà. Cap. 4. n. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Vt ergo robustiùs arguamus, id dando<marginalia>Generalis|& robustior|pro duplicato|stipendio.</marginalia>
quod dictum est tamquàm probabile, sic vrge-
tur. Nam licet Sacerdos non teneatur applicare
fructum ex opere operantis, nequit tamen ratione
applicationis illius novum stipendium reportare.
Id ostenditur ex priori stipendij oblatione pro
obtinendo beneficio, in quo euentu vidimus mi-
nimè exclusam voluntatem satisfactorij fructus,
ne quis animæ suæ adeò incuriosus, dum nihil
debet offerre distinctum, reputetur. Ex eo enim
manifestè habetur stipendium vnicum esse suffi-
ciens & proportionatum labori talis adæquatæ
applicationis. Ergo cùm è conuerso satisfactio
petitur, nihil prætereà potest recipi ratione im-
petrationis ab alio. Patet, quia nullo modo cres-
cit labor: applicatio enim respectu alterius fa-
cienda, si Sacerdos rationabiliter operetur, vnde
labor talis, qualiscumque ille sit, idem futurus,
siue huic, siue alteri applicetur. Quòd si dicatur
laborem quidem non respondere stipendio, sed
fructum applicationis; id est iam manifestam
Simoniam admittere, in quo euidenti periculo
versantur Sacerdotes, qui huiusmodi subtilitati-
bus ad corradenda turpia compendia passim ab-
utuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Dico Secundò. Attentis Vrbani VIII.<marginalia>Assertio 2.|Cōtrariaser-|tentia nequis|post Vrbani|Decreta su-|stintri.</marginalia>
Decretis nullo modo potest contraria sententia
sustineri. Id constat, quia in illis duplicati sti-
pendij receptio vti iniqua damnatur, & titulus,
qui obtenditur, nullum præsefert fundamentum,
vt ratione illius exceptio sit vllatenus admittenda.
Sin minùs dicant aduersantes qua clausula aut
verbo tale quid indicatum habeatur. Et quidem
si exceptio videatur admittenda ex eo quòd ca-
sus sic duplicati tituli non videatur expressus,
contra id faciunt ea, quæ à nobis dicta. n. 181.
circa stipendium ob applicationem fructus spe-
cialis. Quòd si ea de caussa exceptioni dandus
locus sit, fiet inde non solùm duplicatum stipen-
dium, sed multiplex posse recipi. Si videlicet quis
Missam petat ob propriam salutem, alius ob salu-
tem vxoris, alius ob felicem partum, alius ob ad-
uentum classis, alius ob fortunatas nuptias, & sic
de alijs; ad omnia enim præualet sacrificij maie-
stas & amplitudo, & fructus impetratorius am-
plior & vniuersalior est quàm satisfactorius, vt
obseruant Doctores, & præsertim P. Suarez Di-
sputat. 79. citata Sect. 2. in sine §. Quarta diffe-
rentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Sententia opposita ad mi-<marginalia>Assertio 3.|Admini-|mum est im-|probabilis.</marginalia>
nimùm est improbabilis. Id probo. Primò. Quia
in Decretis Vrbani videtur comprehensa, & fun-
damentum exceptionis est leue, vt vidimus. Cùm
ergo solidâ sit destituta ratione, qua probari pos-
sit, improbabilis est. Quia verò in Decretis nulla
ei censura imponitur, ab ea abstinendum videtur,
Sedis Apostolicæ extremum iudicium præsto-
lando. Cùm præsertim videamus, damnata sen-
tentia de speciali fructu, circa istam determinatum
nihil: quamuis ex eo confirmari possit id quod
de improbabilitate diximus: nam eisdem ferè
fundamentis innixi Auctores vtriusque, in diuer-
sitate inquàm fructus, qui diuidi inter plures<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0268.jpg/>
@@1@<SE268>Circa necessariam approbationem pro audiendis Confeßionib. 253
<duolan 2><-P>probabiliter potest, nec teneri Sacerdotem v-
trumque vnius stipendij largitori applicare.
Quod autem videtur intercedere discrimen ex eo
quòd fructus, qui dicitur specialis, est incertus
quoad substantiam & applicabilitatem, non peni-
tus releuat aduersantes, quia id quod offerunt, li-
cet in se certum sit, in actu exercito est incer-
tum: quia cùm totum deberi ratione stipendij sit
maximè verosimile, applicatio circa incertum
versatur, dum de toto aliquid magni momenti
detrahitur, quod cùm ad alium spectet, valde du-
bia redditur satisfactio respectu alterius. Dum e-
nim vult satisfacere obligationi suæ, eo ipso de-
bet Sacerdos quidquid debet offerre: ergo si co-
ràm Deo totum debeat, id quod & verosimillima
sententia tenet, nihil restat, quod alterius volun-
tati obsequendo, qui & stipendium contulit, pos-
sit applicare: ergo circa incertum versatur ap-
plicatio. Sicut autem in fructu speciali nequit ad
sententiæ probabilitatem prouocari, ita neque
in ista, contra quam agimus, quia etiam hîc
militat id, quod de valore rei diximus §. 2.</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Notanda doctrina de necessaria Sacer-
dotum approbatione ad audiendas
Confessiones. Vbi de damnata Pro-
positione à SS. Alexandro VII. circa
Beneficium Curatum habentes.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>196.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc aliquid Parte 1. n. 364.
& seqq. sed iuuat rem modò penitiùs<marginalia>Parochum|posse non ap-|probatum|exponere|censuerunt|aliqui.</marginalia>
explorare, & Pontificiam mentem
beneficio noui luminis, descendentis, vt spero, à
Patre luminum, aperire. Parochum ergo posse
simplici Sacerdoti suam iurisdictionem delegare
ad audiendas Confessiones, etiamsi non sit iuxta
formam à Concilio Tridentino traditam approba-
tus, tenuit post alios Magister Petrus de Murga
Benedictinus in Quæstionibus Pastoralibus Parte 3.<marginalia>Murga.|à S. Ray-|mundo.</marginalia>
Quæst. 17. Conclus. 1. contra quem specialiter agit
P. Ludoui cus à S. Raymundo Tomo 1. Tract. 1. Re-
sol. 27. qui tamen nu. 445. ait prædictam senten-
tiam valde esse probabilem, quidquid dicant P.
Suarez, P. Fagundez, & Diana locis ab eo allega-
tis, & probabilitatem quidem etiam conatur euin-
cere Thomas Hurtadus Tomo 2. variar. Cap. 1. §. 2.
Dub. 1. num. 2023. & seqq. paratus, vt ait, à Sede<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
Apostolica placido duros accipere ore lupos, con-
cludens nu. 2030. se hanc sententiam proptereà
longiùs propugnasse, quòd veterum Thomista-
rum opiniones semper fuerit veneratus contra
Recentiores quosdam, quibus illæ nō benè olent:
cùm tamen in illis eluxerit vera sapientia, con-
scientiæ timor, & nimia religio ac sanctitas.
Quod cùm legitur, credet inexpertus quisquam
sententiam prædictam agmine Thomistarum cin-
ctam, & eorum sapientia vera, conscientiæ timo-
re, & eximia religione ac sanctitate cohonesta-
tam. Cùm tamen pro ea vnum tantùm Ledes-
mam adducat, qui ex antiquis Thomistis non est,
vnde Diana Parte 5. Tomo 2. Resol. 10. ait nouissi-
mè illam hunc Auctorem amplecti: neque in
negotio præsenti esse plures possunt, quandoqui-<-P>@@

<-P>quidem ij, qui antiqui censentur, vt Syluester, Ta-
bienna, Caietanus, & alij ante Concilium Triden-
tinum scripserunt, cuius Decretum circa caussam
præsentem Theologorum communem sensum
ad se pertraxit, quia nimis apertè rem videtur de-
clarasse. Sed his & alijs huius Scriptoris bullis ad
P. Gabrielem de Hennao remissis, quid ille, &
Mag. Murga pro se adducant, aliquod erit pre-
tium præsentis operæ discussisse. Arguunt ergo.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Primò ex Cap. Omnis vtriusque sexus de<marginalia>1. Probatur.|Ex Iure|Canonico.|Cap. Om-|nis vtrius-|que sexus.</marginalia>
P&#x0153;nit. & remiss. in quo declarata obligatione
confitendi quotannis proprio Sacerdoti, sic sub-
ditur: Si quis autem alieno Sacerdoti voluerit iusta
de caussa confiteri peccata, licentiam priùs postulet
& obtineat à proprio Sacerdote. Similia habentur in
Cap. Placuit de P&#x0153;nit. vbi de approbatione ab
Episcopo mentio, & ita communiter censent
Scriptores ante Concilium id Parochos potuisse.
Quod quidem cùm de iure communi ipsis com-
petat, non videtur per Concilium abrogat&#x0169;, quod
solùm priuilegia & consuetudines abrogauit.
Cumque Cap. Omnis. Concilij Generalis sit, ad
abrogationem specialis mentio fieri de illo debuit,
iuxta multorum doctrinam. Et proptereà cum id
Parochis conueniat ratione officij, vt suos possint
Paræcianos absoluere, iure ordinario conuenit,
vnde & consequens est vt potestatem suam alijs
possint delegare. Pro quo est Cap. his quibus, finale,
de officio Ordinarij, vbi sic Gregorius IX. His, quibus<marginalia>Cap. His,|quibus.</marginalia>
ex officio in certis casibus competit illos absoluere, qui
pro violenta manuum iniectione incidunt in Canonem
sententiæ promulgatæ, licet alijs huiusmodi absolutio-
nem committere, cùm videtur expedire. Quibus &
concinit Bonifacius VIII. in Cap. Cùm Episcopus,<marginalia>Cap. Cùm|Episcopus.</marginalia>
de officio Ord. in 6. vbi ex ordinaria potestate E-
piscopi, iudicandi per alium firmat facultatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer> Sed hoc non vrgere ex eo constat, quod<marginalia>Explicati|Textus vt|cum Tri-|dentino|stare possint.</marginalia>
præfatæ decisiones stare inconcussæ possunt saluo
Tridentini Concilij Decreto Seßione 25. Cap. 15.
vbi generaliter prohibetur audire cōfessiones, qui
approbatus non est: approbato enim potest Paro-
chus suas vices conferre, vnde corruunt prædicta
omnia, & stat facultas delegandi potestatem in
habente illam ordinariam. Licet autem ante Con-
cilium non approbato conferri posset, non ideò
commune ius alteratur, sed stante verbor&#x0169; forma,
ex parte eligendi id exigitur, quod necessarium
est vt idoneus possit iudicari. Idoneum enim sem-
per eligere Parochus debuit: quòd autem iudici&#x0169;
de idoneitate Episcopo reseruetur, nihil disposi-
tionem immutat. Sic enim Concilium Latera-
nense illam disposuit, vt salua verborum forma lo-
cum haberet iudicium de idoneitate eligendi, iu-
xta id, quod ipsa pro temporum opportunitate, aut
necessitate conuenientius iudicaret. Quemadmo-
dum matrimonium solemniter celebrari decreuit
id quod semper in vsu Ecclesiæ fuit: propter gra-
uia autem inconuenientia in nuptijs clandestinis,
statuit in Concilio Tridentino vt nullus contra-
here posset nisi præsente Parocho & testibus, ad-
dita videlicet ea conditione, per quam nequit di-
ci iuri communi aut naturali detractum; quia
stante illo potest conditio adijci, iuxta quam de-
beat idoneitas contrahendi iudicari.</P><marginalia>Parochus|semper de-|buit eligere|ab Episcopo|approbatum.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> Addo id, quod videatur caussæ præsenti
eximiè congruere, semper quidem debuisse Paro-
chum eligere ab Episcopo approbatum, quòd te-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0269.jpg/>
@@1@<SE269>254 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio X.
<duolan 2><-P>nent multi apud P. Suarium Disp. 28. de P&#x0153;nitent.
Sect. 3. n. 3. quodlicet neget ille n. 5. & seqq. non
tamen in sensu, quem prosequimur. In Concilio
siquidem non ita petitur examen, vt non possit
aliàs idoneus quàm præuio examine peculiariter
ad affectum instituto, idoneus reputari, vt con-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
stat ex illis verbis: Per examen, si illis videbitur esse
necessarium, aut alias idoneus iudicetur. Semper au-
tem in vsu fuit, vt ordinandi Sacerdotes idonei ad
id muneris sufficientibus argumentis probaren-
tur. Quod quidem expressum habemus in eôdem
Concilio Seßione 23. Cap. citata Cap. 7. vbi sic ha-
betur: Sancta Synodus antiquorum Canonum vesti-
gijs inhærendo decernit, vt quando Episcopus Ordi-
nationem facere disposuerit, omnes qui ad sacrum
ministerium accedere voluerint, Feria 5. ante ipsam
Ordinationem, vel quando Episcopo videbitur, ad Ci-
uitatem euocentur. Episcopus autem Sacerdotibus, &
alijs prudentibus viris peritis diuinæ legis, ac in Ec-
clesiasticis Sanctionibus exercitatis, sibi ascitis, Ordi-
nandorum genus, personam, ætatem, institutionem,
mores, doctrinam, & fidem diligenter inuestiget, &
examinet. Hæc ibi, desumpta ex Cap. Quando 24.
dist. in qua Concilium Nannatense citatur. Cap.<marginalia>Concilium|Nanna-|tense.</marginalia>
11. & quod Tridentinum Doctrinam dixit, in illo
sic extat: Si sint benè litterati. Id autem quod ge-
neraliter circa ordinandos statutum est, circa
Presbyteros cura maiori peractum, de quibus
Concilium Cap. 14. inter alia illud: Ad populum
docendum ea, quæ scire omnibus necessarium est ad
salutem, ad administranda Sacramenta, diligenti exa-
mine pracedente, idonei comprobentur. Quod qui-
dem antiquorum etiam Canonum vestigijs inhę-
rendo dispositum: cùm electio Presbyteri alior&#x0169;
præcedere debeat electiones Cap. Omnium Sacer-
dotum 32. dist. Cùm ergo eligendus Presbyter de-
buerit semper ea scire quæ ad Sacramenta admi-
nistranda necessaria sunt, eo ipso quòd in eo gra-
du est Ordinatione sacra constitutus, iudicari po-
tuit ac debuit idoneus ad Sacramentum p&#x0153;niten-
tiæ administrandum, & ita semper approbatio E-
piscopi præcessit. Quòd autem Concilium Tri-
dentinum peculiarem insuper approbatione&#x0303; exe-
gerit, contra antiquam dispositionem non venit,
neque substantiam eius mutat, quia etiam nunc si
per examen ad Sacerdotium idoneus quis fuerit
inuentus ad Confessiones audiendas, eo potest E-
piscopus esse contentus. Sicut olim si quis in exa-
mine ad Secerdotium inueniretur minùs idoneus
ad Sacramenti p&#x0153;nitentiæ administrationem, po-
tuit Episcopus administrationem huiusmodi pro-
hibere, donec sibi sufficientiam examine aut aliàs
comprobaret. In quo quidem minimè contra ius
commune iret, Parochorum iuri derogando: nus-
quam enim inuenietur ius examinandi idoneita-
tem ad Parochos pertinere, quod Episcopis pro-
prium esse manifestè concluditur. Quia sicut ad
eos pertinet Confessarios ordinare, ita etiam mini-
sterij huius cura, vt modis debitis obeatur. Vnde
quod modo Episcopis competit vt Confessarios
ad examen vocare queant, quando id viderint ex-
pedire, semper eisdem licuit: aliàs ingenti Eccle-
siæ præiudicio, quod hoc in genere interuenire
potest, repudij esset ianua occlusa: ad nullum enim
alium præter illos tanti mali remedium spectare
potest, si sit efficaciter adhibendum. Neque enim
Parochis id licere potuit, quia nullo modo erant<-P>@@

<-P>ipsorum Superiores, & quandoque adeo ignari, vt
& ipsi examine etiam indigerent. Si enim post
Concilium Tridentinum, in quo pro Curatorum
provisione, sicut & in Pontificum Bullis tot sunt
adhibitæ cautiones, multi minùs habentes repe-
riuntur, quid illis credendum est accidisse tem-
poribus, in quibus illæ non extabant?</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Et prædicta quidem præclaro possunt
exemplo & Textu illustrari pariter & compro-<marginalia>Cap. Gene-|raliter 16.|q. 1.</marginalia>
bari. Ex Cap. inquam Generaliter 16. q. 1. in fine,
vbi sic habetur: Ecce communis est benedictio.
Vnde igitur diuorti&#x0169;? (inter Monachos inquam,
& Clericos Sacerdotes) sicut ergo in benedictione
vtrique communem nanciscuntur potestatem, ita in
institutione communiter assequuntur potestatis exe-
cutionem. Ceterùm absque Episcoporum licentia non
solùm Monachis, sed omnibus generaliter Clericis
potestatis executio interdicitur. Sic ibi. Quem
Textum, sicut & alium ex eadem Quæstione in
Cap. Adijcimus §. Ecce in hoc Capite, adducit
Glossa in Caput. Omnis vtriusque sexus citatum,<marginalia>Glossa.</marginalia>
vt non obstante licentia Parochi, licentia execu-
tionis prædictæ necessaria sit, quæ ab Episcopo
requirenda. Et hæc quidem luculenter ostendunt
curam hanc habilitandi Confessarios ad Episco-
pos pertinuisse: vel quia in Ordinatione ipsa cum
habituali iurisdictione conferebatur Ordinatio
idoneis deprehensis: vel quia, si non ita idonei,
posteà executio illis probè iam instructis crede-
batur. Quid ergo mirum si Tridentinum Con-
cilium id tradidit, quod & præteritis conso-
num, & absolutè necessarium pro conditione
temporum à sapientissimis est Patribus iudica-
tum? Vt appareat argumentum dictum nullius
esse roboris iudicandum, quod est sanè aduer-
santium præcipuum, & ideò aliqui eo solùm
vtuntur, vt videri potest apud citatum Pa-
trem à S. Raymundo. Sed pergunt alij, & ar-
guunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Secundò. Quia Cardinales possunt ex<marginalia>Probatio 2.|ex Cardina-|libus, qui|sunt sua|familiæ Pa-|rochi.</marginalia>
sibi subditis & Commensalibus etiam post Tri-
dentinum eligere Confessarium, vt tenent Lu-
douicus à Cruce Disput. 1. Cap. 2. Dub. 23. n. 20.
etiam sine approbatione Di&#x0153;cesani, P. Torres
Disputat 3. de P&#x0153;nitentia Dub. 30. P. Filliucius
Tomo Tract. 7. n. 193. Naldus verb. Cardinalis nu.
8. vbi egregiam hanc rationem reddit; Quia
certum est Cardinales esse proprios Sacerdotes
suæ familiæ, & per se, vel per alios posse hoc
munus Parochi in illos exercere, & per conse-
quens eamdem familiam non subijci Parochiali
locorum. Quod asserit contra P. Azorium, qui
Tomo 2. Lib. 4. Cap. 13. Quæs. 16. post Conci-
lium Tridentinum tenet contrarium fundatus in
quadam Declaratione Cardinalium, cui respon-
det Diana Parte 5. Tract. 2. Resolut. 10. non esse
authenticam: quod deberet ipse respondere ad
Declarationem aliam, quam adducit pro contra-
ria sententia, & hodie post Decretum Vrbani
editum die 2. August. an. 1631. in quo statuit vt
nulli Declarationi fides adhibeatur, nisi in forma
authentica fuerit edita, videlicet sigillo solito, &
subscriptione Eminentissimi Cardinalis Præfecti,
ac sacrarij eiusdem Congregationis: ergo ex vi
Parochiæ sine licentia & approbatione Ordina-
rij poterit Parochus delegare suam iurisdictio-
nem Sacerdoti.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0270.jpg/>
@@1@<SE270>Circa necessariam approbationem pro audiendis Confess. 255
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Respondeo non solùm paucos illos ab<marginalia>Responsio|facilis, ex eo|quòd sint|Ordinarij.</marginalia>
arguente citatos eam Cardinalibus tribuere fa-
cultatem, sed complures alios, quos adducit
Diana Resolut. citata: qui tamen consequentiam
negant, & facilem reddunt differentiæ rationem,
quia videlicet Cardinales sunt respectu suæ fami-
liæ Ordinarij, & maiore quàm Episcopi gaudent
potestate, vt benè ostendit P. Suarez Disput. 27.
Sect. 2. nu. 10. Et quidem Auctor longi huius ar-
gumenti adducit P. Ludouicum à S. Ioanne pro<marginalia>Ludouicus|à S. Ioanne.</marginalia>
suæ sententiæ probabilitate, qui ait, Quòd hæc sen-
tentia se puede muy bien seguir: qui ex eodem po-
tuisset equidem illius solutionem accepisse, sic
enim scribit Quæst. 6. Arti. 2. de Sacramento P&#x0153;ni-
tentiæ Difficultat. 5. Conclus. 9. vulgari sermone:
Todos los Cardinales tienen licencia tacita del Papa
para elegir Confesor para si, y para sus Familiares: y
Yo lo se por experiencia, pues fui Confesor del Senor
Cardenal Doria, y de otros Cardinales, sin mas au-
toridad, que solo su nombramiento. Sic ille. Si ergo<marginalia>Et ex licen-|tia tacita.</marginalia>
hoc ex licentia tacita fit, quid inde pro sententia
illa? Certè si aliquid, oppositum potiùs esse de-
bet. Si enim ex licentia tacita fit: ergo sine illa
non: licet: vnde quod contendimus redditur ma-
nifestum. Et hoc est conforme grauium Scripto-
rum sententiæ, qui Cardinalibus non Episcopis
eam licentiam negant, quam probabilem reputat
P. Suarez n. 6. vbi eâ adductâ sic concludit, alle-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
gatis Angelo & Syluestro aliter sentientibus:
Quod mihi videtur posse satis securè & probabiliter
defendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Tertiò, si verbis Concilij vt iacet est in-<marginalia>3 Ex Ab-|batibus, &|Prioribus|exemptis,|absolutis.</marginalia>
hærendum, sequitur quòd approbati ab Abbati-
bus & Prioribus absolutis, non possint sæcula-
rium Confessiones audire. Consequens est contra
omnes, & sequela probatur, quia Concilium di-
cit quòd examen & approbatio debeat esse ab
Episcopis. Non dicit; Ab Ordinarijs. Atqui præ-
fati quamuis sint Ordinarij, non tamen sunt Epi-
scopi. Quare sicut de illis non intelligitur Con-
cilium, quia habent potestatem, & iurisdictio-
nem Ordinariam; ita neque de Parochis, licet
subditi sint Episcopis, sicut illi Summo Pon-
tifici.</P>
<P>  Respondetur obiectionem esse leuissimam,<marginalia>Nullius ro-|boris osten-|ditur.</marginalia>
quia nomine Episcopi veniunt omnes Episcopa-
lem habentes iurisdictionem, quod ita vsus sem-
per obtinuit, cui à nomine est contradictum vt
affirmat P. Suarez Disput. 28. Sect. 5. n. 3. Est au-
tem falsum proptereà debere intelligi qui Ordi-
nariam habent iurisdictionem, sed quia Ordina-
riam nulli subiectam, nisi Pontifici, instar Epis-
porum. Ex quo habetur Confessarium posse sibi
eligere, qui eo ipso approbatur, aliàs in eo gene-
re esset subiectus, vel necessarium illi esset ad
Pontificem recurrere vt Confessarios approbaret,
quod quàm sit absurdum statim apparet.</P>
<P>  <absatz-nummer>204.</absatz-nummer> Quartò, Approbatio & examen debet<marginalia>4. Ex eo|quòd possit|exponere ap-|probatum|ab alio di&#x0153;-|cesano.</marginalia>
fieri ab Episcopo di&#x0153;cesano, vt est communis
sententia à Sacra Congregatione declarata, &
tamen Parochus potest suam iurisdictionem de-
legare Parocho cuiuscumque Di&#x0153;cesis, vel Sa-
cerdoti approbato à quolibet totius Ecclesiæ
Episcopo, vt tenent multi: ergo etiam potest
delegare simplici Sacerdoti, etiamsi Episco-
pus id prohibeat, vt ait Trullench contra P.
Suarium: non enim potest Episcopus irritum<-P>@@

<-P>reddere, quod Parochus facit iure communi mu-
nitus.</P>
<P>  Responsio est facilis, quia consequentia ineptè<marginalia>Ratio discri-|minis mani-|festa reddi-|tur.</marginalia>
ex antecedenti deducitur. Id fieri potest, quia in
Parocho, quicumque ille sit est beneficium Cu-
ratum, in simplici Sacerdote di&#x0153;cesis alterius est
Episcopalis approbatio; ex quibus nihil in eo,
qui neque Beneficium, neque approbationem
obtinuit, cùm tamen vnum aut aliud à Concilio
requiratur. Quòd autem Sacra Congregatio de-
clarauerit à Di&#x0153;cesano futuram esse approbatio-
nem, si ad Curatum & approbatum di&#x0153;cesis al-
terius excludendum pertinet, quomodo ad con-
trariæ assertionis probationem affertur? Si autem
Congregatio id non prohibet, quomodo dicitur
prohibere? quoad Curatum quidem non prohi-
bere communis sententia firmat, quoad alios ta-
men non ita est communis assertio, licet grauissi-
mi eam Theologi tueantur. Trullench autem im-
meritò adducitur, quia ille constantissimè tenet
delegationem Parochi fieri non posse simplici
Sacerdoti non approbato. Quòd si approbatus sit,
alterius tamen di&#x0153;cesis, censet P. Suarez Disput.<marginalia>Circa ap-|probatum|in alia di&#x0153;-|cesi quid.|Trullench.</marginalia>
28. citata Sect. 7. n. 18. posse id ab Episcopo pro-
hiberi, & contra prohibitionem actum esse irri-
tum. Circa quod Trullench satis temperatè locu-
tus in Expositione Bullæ Cruciatæ Lib. 1. §. 7. Cap. 1.
Dub. 3. num. 16. quòd etiamsi existimet certum
posse Episcopos ob conuenientem suorum Epis-<marginalia>Si prohibitio|extat, an|valida Con-|fessio.</marginalia>
copatuum gubernationem id prohibere, vt com-
muniter facere solent; non tamen sibi tam cer-
tum & verum videri posse dictas licentias irri-
tare: nam hanc facultatem Parochi non habent
à suis Episcopis, sed à iure communi, pro quo vi-
dendum admonet P. Thomam Sancium Lib. 3.<marginalia>Parochi vn-|de habeant|iurisdictio-|nem.</marginalia>
de Matrimonio Disput. 32. per totam. Addens ni-
hilominùs debere Parochos in hoc seruare suo-
rum Episcoporum Ordinationes, siue scripto,
siue consuetudine, siue alio modo de illis constet,
maximè tamen quando Parochus aliquem Sacer-
dotem sibi socium & coadiutorem assumit, de-
bet sic assumptus approbari more aliorum (vt fit
communiter) ab Ordinario ipsius Parochi. Sic<marginalia>Coadiutor|approbatione|indiget.</marginalia>
ille asserit secutus P. Suarium; qui dum non ita
sibi certum videri quod ad irritationem spectat,
id penitus non negat, sed rationem minoris cer-
titudinis reddit, vnde nec P. Suario prorsus ad-
uersatur, qui id non vt certum proponit, vt vi-
deri apud ipsum potest. Quidquid autem de hoc
sit ad præsentem caussam est impertinens, quan-
do omnes qui adducuntur, approbationem esse
necessariam constanter affirmant, vnde ineruis est
penitus consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Quintò. Quia Concilium Tridentinum<marginalia>5. Ex plana|intelligentia|Tridensini.</marginalia>
habet planam intelligentiam, & sic non contra-
riatur iuri communi in citatis Capp. Concilium
enim non abstulit potestatem Ordinariam, quam
habent Parochi ad effectum dictum; nullum
enim verbum est quod hoc leuiter insinuet, quod
& tenent auctores aduersi: quare solùm voluit
declarare quid intelligeretur per Confessorem
idoneum in Bullis & Priuilegijs, quibus conce-
ditur aliquibus facultas ad eligendum Confesso-
rem idoneum; & declarat esse illum, quem per
examen, vel aliàs Episcopus approbat. Non enim
agit Concilium de illo, qui ex iurisdictione etiam
delegata potest audire Confessionem. Quod con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0271.jpg/>
@@1@<SE271>256 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio X.
<duolan 2><-P>stat Primò, quia Concilium dicit quòd Parochus
est idoneus: & tamen de iure communi non ha-
bet iurisdictionem, nisi ad audiendas Confessio-
nes suarum ouium. Secundò, quia si Episcopus de-
clarat aliquem idoneum, non tamen conferat iu-
risdictionem, potest ex vi huius Decreti Triden-
tini audire Confessiones sæcularium habentium
priuilegium ad eligendum Confessorem ido-
neum, vt est indubitatum: ergo euidens est Con-
cilium non agere hîc de Confessore habente iu-
risdictionem, sed de idoneitate Confessoris, &
quid intelligatur per Confessorem idoneum in
Bullis & Priuilegijs. Quare Confessor, cui Paro-
chus delegauit suam iurisdictionem, non est Sa-
cerdos idoneus secundùm ius Tridentini, immò
neque approbatus per Abbates & Priores exemp-
tos. Quidquid de peccato sit Parochi non eli-
gentis idoneum, quod erit sanè mortale, sicut &
Episcopi.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Respondetur in hoc longo discursu ni-<marginalia>Discursus le-|uitas reddi-|tur mani-|festa.</marginalia>
hil esse quod vrgeat, concesso eo, quod assumi-
tur de non reuocato iure Parochorum, iuxta di-
cta, negatur declarationem datam esse Concilio
conuenientem, cùm valdè sit eius & verbis, &
menti dissentanea, vt tenorem eius consideranti
constabit. Agit ergo Concilium de omni eo, qui<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Confessiones est auditurus, cùm ait: Decernit ta-
men sancta Synodus nullum etiam Regularem posse
Confeßionem sæcularium, etiam Sacerdotum audire,
nec ad idoneum reputari, nisi &c. Qua verborum
luce & vniuersalitate incredibilis illa intelligen-
tia nuper proposita dissipatur. Iuxta quam de ido-
neitate tantùm agitur in ijs requisita, qui benefi-
cio priuilegij Confessiones sunt audituri. Itaque
sensus sic accommodatè ad verba conformandus:
Decernit sancta Synodus nullum etiam Regularem
posse Confeßiones sæcularium habentium priuilegium
audire, etiam Sacerdotum, nisi &c. Quæ addi-
tio potuit à Concilio, si ita eius erat intentio,
facilè apponi, quod & necessarium omnino
erat ad rei tantæ expeditionem; & cùm non fece-
rit, ex proprio id cerebro facere, non sine egre-
gia temeritate constabit. Addo, si ita philosophari
in re momenti tanti liceat, dici pariter posse eo-
rum etiam, qui priuilegium circa Confessiones
obtinent, posse Confessorem non approbatum
audire Confessiones: nam ante Concilium Tri-
dentinum id licebat, eratque illud iuxta ius com-
mune, quod non est ab illo abrogatum, cùm de
ipso non fuerit facta mentio; & quod de appro-
batione Episcopi dicitur, comodum sensum ha-
bere posse, scilicet de idoneitate per iudicium pu-
blicum, & authenticum, vel per aliud, quod
quiuis poterit suo pro libitu comminisci. Præter-
quàm quòd iuxta dictam explicationem nullius
ferè vtilitatis Decretum dictum generaliter esset:
quia omnes fideles sæculares sub Parochis sunt,
& omnibus possunt illi licentiam conferre à se
delegatis confitendi, Ecce quoad hoc nihil Decre-
tum prædictum confert, cùm tamen sit vsus or-
dinarius à fidelibus obseruandus. Bullæ Cruciatæ
limitata est concessio, vnde in maiore Christiani
orbis parte requisitum approbationis Episcopalis
cessat. Iubileum, si ex ordinarijs sit, nihil in illo
circa electionem Confessoris indulgetur: si ex
magnis, sunt rara, vnde sicut locis, ita & tempo-
ribus inconuenientia, quæ Concilium vitanda<-P>@@

<-P>curauit, latè excurrere manifestum habetur, &
vtilitatem esse permodicam ad loca & tempora
coarctatam. Vnde si Bulla Cruciatæ cesset, vt
cessare potest, & Iubilea ad stata tempora diffe-
rantur, Decreti vis erit nulla; quod sine ingenti
nequit absurditate concedi.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Iam quod ad rationes illas attinet pro fir-<marginalia>Rationes pro|dicta intelli-|gentia con-|uelluntur,|Et de Prima.</marginalia>
manda intelligentia præfata productas, noua non
egere responsione satis elucescit: nihilominùs
dico, ad Primam totum admitti: sed quid inde?
Non equidem apparet quæ ex eo ad intentum
deduci possit illatio. Ex eo quidem quòd Conci-
lium sufficienter idoneum censeat Parochum,
inferunt graues Scriptores posse etiam respectu
alienarum ouium idoneum reputari: ergo & sim-
plex Sacerdos iuxta mentem Concilij: ineptissi-
ma consequentia. Deinde. Plus potest modò
quàm anteà poterat: Ergo simplex Sacerdos &c.
Neque aptior ista. Præterea nihil modò ampliùs
Parocho competit, quàm iuri communi compe-
tebat: modò enim potest ille Parochum alium
eligere vt Paræcianorum suorum audiat Confes-
siones, & pariter ab illo pro suis eligi: hoc autem
de iure communi habuisse negare nequit sic ar-
guens, qui simplicem Sacerdotem asserit, & id qui-
dem cum multis, eligere potuisse. Quòd si ex
consuetudine alicubi plus licet, id non obstat, quia
etiam ante Concilium consuetudine haberi po-
tuit, vt alicubi possent Parochi alienarum ouium
Confessiones audire. Neque in hac parte Conci-
lium Tridentinum facultatem Confessorum am-
pliauit, sed restringere potiùs conatum est, eo
quòd experientia haberetur compertum exillius
laxitate ingentia incommoda suboriri. Videatur
P. Suarez Disput. 28. citata Sect. 3. & Sect. 4. n. 2.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
vbi respectu vtriusque status necessariam delega-
tionem exponit: de consuetudine testatur Ludo-<marginalia>Ludouicus|Beia.</marginalia>
uicus Beia Parte 4. Respons. Casuum conscientiæ.
Casu. 5. vers. Tum quòd, dicens in Confinibus Di&#x0153;-
cesum solitos subditos vnius Parochi confiteri al-
teri Parocho, ex consuetudine, quæ ab Episcopis
scita & tolerata dat illis iurisdictionem. Quem
adducit Barbosa in remißionibus ad Concilium cir-
ca citatum Caput. 15. in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>208.</absatz-nummer> Ad secundam rationem conceditur As-<marginalia>De Secundo</marginalia>
sumptum, & negatur Consequentia: ex eo enim
quòd approbatus, sine iurisdictione tamen, eligi
per Bullam possit aut Iubileum, benè quidem se-
quitur casum hunc in Decreto Concilij compre-
hensum, quia cùm approbationem requirat vt
eligi aliquis possit, & talis illam habeat, nihil præ-
terea est necessarium. Quòd vero ex inclusione
talis casus, sequatur ita Concilium de illo agere,
vt nullum alium determinatio eius includat, om-
ninò ineptè concluditur, cùm sit vniuersalis, &
approbationem in omni Confessionis sæcularium
auditione requirat, quam & sufficientem fore
decernit. Quis autem non videat euidentem dici
consequentiam, quæ neque ratione formæ, neque
ratione materiæ, vim vllam continet, & à regulis
Dialecticæ penitus exorbitat, dum à dicto secun-
dùm quid ad dictum simpliciter proceditur, vel à
distributo ad non distributum. Album est disgre-
gans visum: hoc verificatur in nive: ergo non in
pariete dealbato. Quis talem consequentiam non
irrideat? Ergo lector ingenue, talia legens, Vade,
& tu fac similiter.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0272.jpg/>
@@1@<SE272>Circa necessariam approbationem pro audiendis Confeßion. 257
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Tandem, In casu vrgentis necessitatis,<marginalia>Ex necessi-|tate, quæ|occurrere|aliquando|potest, argui-|tur vt sem-|per liceat.</marginalia>
vt quia sunt multi, qui confiteantur, & Parochus
fatigatus est, si non est facilis recursus ad Episco-
pum, potest delegare iurisdictionem Sacerdoti
non approbato ab illo: ergo semper potest. Con-
sequentia est manifesta, quia ratihabitio de futuro
non confert iurisdictionem, aut declarat idonei-
tatem requisitam, vt est communis & certa sen-
tentia: ergo iudicium Episcopi de idoneitate non
est forma substantialis ad delegandam iurisdictio-
nem. Antecedens huius discursus docuerunt
Mancius & Gallus, quos refert & sequitur Hen-
riquez Lib. 3. Cap. 6. num. 2. in Glossa lit. F. &
G. & Ludouicus à Cruce Disput. 1. Cap. 2. Dub.
10. & addit Henriquez ex S. Antonino ita de-<marginalia>P. Henriq.</marginalia>
clarasse aliquos Summos Pontifices, & ex Ioan-
ne Andrea ita disputatum & conclusum fuisse
Bononiæ.</P>
<P>  Hoc argumentum eodem, quo præcedens, vi-<marginalia>Fitsatis ex|ratihabitio-|ne de futuro|iuxta proba-|bilem sen-|tentiam.</marginalia>
tio laborat; ex vno enim casu ad omnes deducit
illationem, cùm sit Iuris notissimum axioma
quod necessitas non habet legem. Transeat ergo
Antecedens, & negatur Consequentia: ad cuius
probationem admittitur communis sententia, sed
non certa. Vnde præfatum casum admittentes
possunt probabiliter ita censere, quia ratihabitio-
nem etiam defuturo sufficere ad valorem Confes-
sionis est probabile, quia ita tenent graues Scrip-
tores apud P. Suarium Disput. 26. Sect. 1. n. 13.
& P. Henriquez, cum ijs, quos adducit, etiam
admittit. Et de probabilitate attestatur P. Filliu-
cius Tract. 3. n. 242. vnde Confessor iuxta illam
absoluens iurisdictionem habet probabiliter, quæ
ratihabitione obtineri potest, iuxta præfatos Au-
ctores; & ita negatione eius, quod pro certo assu-
mitur, truncatur argumentum. Dici etiam po-<marginalia>Et ex con-|cessione ip-|sius Iuris.</marginalia>
test in casu necessitatis non procedi ex ratihabi-
tione de futuro, sed beneficio ipsius legis, quæ
casum istum non comprehendit, & epikeiam lo-
cum habere in hoc genere, sicut in alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Quibus prælibatis iam videamus opor-<marginalia>Prædicta|sententia à|SS Alexan-|dro dam-|nata osten-|ditur.</marginalia>
tet quid sit de prædicta sententia sentiendum, de
qua quidem Parte 1. n. 364. & seqq. ita egi, vt
damnatam ab Ecclesia non fuerim visus arbitrari.
Sed certè re attentiore consideratione perpensa,
in eadem videtur esse damnatione cum alia, de
qua dictum, scandalosa ad minimùm à Pontifice
iudicata, iuxta quam Parochum posse Sacerdo-
tem non approbatum ab Ordinario in Confessa-
rium eligere pronuntiatur. Ideò enim Propositio
illa damnatur, quia à generali prohibitione expli-
cata vniuersali termino Nullus sine fundamento
aliquo in Decreto ipso vnus excipitur. Atqui
admissa illa de potestate Parochi sententia ad de-
legandam suam iurisdictionem respectu ouium,
non vnus aut alter, sed Paræciani omnes excipi-
untur, & ita generaliter fideles omnes sæculares,
quia omnes sunt per Paræcias distributi: ergo
pariter damnata credi debet; immò maiori multò
titulo, cùm non vna aut altera, sed innumeræ
fiant exceptiones. Decernit quidem Concilium
nullum etiam Sacerdotem posse non approbato
confiteri. Exeat iam quispiam, & dicat posse
confiteri Diaconum, quia nomine sæcularium
non venit: aliàs non esset necessarium Sacerdo-
tem exprimi: neque Sacerdotis, quia talis non
est. Quid ad hæc? Explodetur assertio talis, vti<-P>@@

<-P>graui digna censura: quia Sacerdos ideò expres-
sus, quòd in eo aliqua ratio, vt non censeretur
inclusus subesse videbatur: purioris videlicet con-
scientiæ præsumptio, celebrandi frequentia: quæ
tamen non sunt à Concilio ad exceptionem suffi-
cientia iudicata. Atqui in Diacono & Clericis
alijs talia non occurrunt: ergo potiori ratione
debent inclusi iudi cari. Iuxta quæ in casu nostro
philosophandum est, vbi vrgentior multò est
consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Vbi quidem duo P. Suarij pronuntiata<marginalia>P. Suarij.|Duo asserta|considera-|tione dignis-|sima.</marginalia>
ad sententiam vtramque dispicienda. Primum
extat Disput. 28. citata Sect. 4. n. 8. vbi sic ait:
Quare dicendum est Prælatos inferiores Episcopis,
qui iurisdictionem non habent Episcopalem, non posse
eligere nisi aliquem approbatum ab Episcopis: quia
hi Prælati manifestè, & sine vlla ratione dubitandi,
comprehenduntur sub Decreto Concilij. Sic ibi. Iuxta
quæ manifestè, & sine vlla ratione dubitandi Pa-
rochi approbatum tantùm ab Episcopo eligere
debent, quia aut nomine Prælati veniunt, cùm
sint Pastores, aut sunt Prælatis inferiores, quod
tenere omnes affirmat P. Arriaga Tomo 2. de Sa-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
cramentis. Disput. 39. n. 33. Secundum habetur. n.
12. vbi eo ostenso, quod ex potestate delegandi
suam iurisdictionem sequitur in Parochis, de
quo & nos nuper; & etiam. n. 199. & 206. quòd
scilicet ferè nihil Concilium suo Decreto effe-
cisset, quandoquidem cum sola Parochorum fa-
cultate possent omnes quibus vellent confiteri
(quæ sequela est euidens, in sententia dicta) sic
subdit: Consequens autem euidenter est absurdißi-
mum, quia prorsus eneruat Decretum Concilij: &
quia ridiculum est posse Parochum concedere, quod
summus Pontifex numquàm ordinariè concedit per
Diplomata sua, & Episcopus non potest concedere.
Sic ille; qui circa priorem illam sententiam ea
fuit moderatione contentus, vt indubitabilem
tantùm affirmarit quæ eidem aduersatur, immò
extra quæstionem eam videatur censuisse. Circa
aliam verò, in qua sumus, quibus vtatur terminis
iam vidimus, absurdissimæ & ridiculæ, quod in
eius modestissimo genio rarò aliàs inuenietur.
Et de certitudine iam ita præmiserat. n. 11. Propter
quam rationem nonnulli ausi sunt hanc sententiam
defendere. (quia scilicet à Concilio ius commune
non videtur abrogatum) Mihi autem neque tuta,
neque practicè probabilis videtur. Ex quibus id ha-
bemus, sententiam scilicet vtramque censuræ
alicui obnoxiam esse, sed multò magis posterio-
rem; cùm ex ea absurdissimum consequens, pa-
riterque ridiculum paradoxum euidenter dedu-
catur. Illa ergo priore à Pontifice damnata, de
huius damnatione non videtur posse dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Id quod ampliùs roboratur. Nam posita<marginalia>Si Parochus|approbare|pro aliis po-|test, etiam|& pro seipse.</marginalia>
probabilitate sententiæ de potestate Parochi ad
delegandam iurisdictionem non approbatis, legi-
timè sequitur posse etiam non approbatum eli-
gere in Confessarium, quia non debet esse ipse
peioris conditionis, & magis strictos habere ter-
minos, quàm subditi habeant, vbi non constat à
Iure fuisse constitutos. Non quidem ex eo quòd
videatur erga se ipsum iurisdictionem exercere,
impedimentum esse potest, quia tale non est in
Episcopo eligente sibi Confessarium, & ita iuris-
dictionem erga se ipsum tribuentem: quod & in
Pontifice admittunt Doctores Indulgentias lu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0273.jpg/>
@@1@<SE273>258 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XI.
<duolan 2><-P>cranti, quas alijs concedit, ea ratione reddita,
quòd non debeat esse peioris conditionis, quàm
vulgus fidelium: & quia in eo possunt distingui
duo respectus, iuxta quos id conuenienter expli-
catur. Vt Pontifex enim sibi concedit vt homini
inter Ecclesiæ membra numerato. Et idem est
de Prælatis alijs, qui Indulgentias possunt elar-<marginalia>Ex Indul-|gentiis vr-|getur.</marginalia>
giri. Pro quo P. Suarez Tomo 4. in 3. p Disput. 52.
Sect. 2. n. 19. & seqq. Sic ergo & Parochus, qui
concedere alijs licentiam potest ad electionem
Confessarij, sibi etiam eligere potest, conferendo
scilicet illi iurisdictionem erga se vt Parochus
est, & vt vnus è gremio Paræciæ beneficium il-
lud accipiens, vt membrum inquam illius com-
munitatis pariter indigum, neque quidquam ha-
bens, propter quod excludi debeat: immò reme-
dio Confessionis frequentiore egens, vtpotè Sa-
cramentorum administrationi ex officio vacatu-
rus. Cùm ergo hæc Confessoris eligendi facul-
tas, cum alia erga Paræcianos ita connexa sit, vt
huius sit illa legalis sequela, dum hæc à Sede A-
postolica damnata deprehenditur, de illa non vi-
detur dubium esse posse: vnde neque necessarium
fuit exprimi; quia posita vnius damnatione, al-
terius damnatio ex terminis constare videbatur.
Cùm aliàs apud Doctores malè audiret, vt ex
P. Suario vidimus. Eôdem modo loquitur Bas-
sæus verb. Confessarius. 3. n. 5. P. Fagundez circa<marginalia>Prædicta|sententia|malè apud|Scriptores|audit.</marginalia>
Secundum Ecclesiæ præceptum Lib. 7. Cap. 2. n. 42.
Ioannes Sancius in Selectis Disput. 48. n. 51. ad-
dens prædictis esse plusquàm falsam, & friuolum
esse illius fundamentum. Diana Parte 3. Tract. 4.
Resolut. 146. non audet illam probabilem affir-
mare: quod tamen intrepidè præstat Parte 10.
Tract. 16. Resolut. 75. Et cum præfatis censet
Franciscus Syluius in Additionibus ad 3. p. q. 6. arti.
1. quæsito 4. Cardinalis Lugo omninò veram di-
cit communem sententiam: ex quo infertur con-
trariam omnino falsam iudicandam. Alij aut
omittunt, vt dogma indubitatum, aut statuunt
cum eadem firmitate, nullam circa illud mouen-
tes quæstionem. Iam ergo erat sententia talis ad
Censuræ Pontificiæ dignissimum additamentum
fermentata, vt non debeat haberi mirum, quod
de eius inclusione in Decreto S. Congregationis
est à nobis pronuntiatum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Parochis Indorum notata quædam.
Vbi, an nomine Parochorum absolu-
tè veniant, & omnia ijs propria eis-
dem adaptanda.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>213.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Arochus audire Confessiones potest<marginalia>Circa Pa-|rochos omnes|Ordinario-|rum limita-|tiones pro|Confessione|cessare.</marginalia>
omnium suorum Paræcianorum, cu-
iuscumque conditionis & status sint,
quia pro omnibus Pastor constituitur. Vnde licet
in multis Di&#x0153;cesibus prohibitiones Synodales
aut Episcopales sint, iuxta quas in Confessarijs
pro diuersis Paræcianorum conditionibus limita-
tiones adhibentur, & ad feminarum Confessiones
ætas prouectior assignatur: ac sæpè contingat
iuvenem nuper ad Sacerdotium vix ad illud re-
quisita ætate promotum, Parochum creari: om-<-P>@@

<-P>nes illæ prohibitiones cessant, & cùm Prælati
adeò sint erga Religiosos soliciti, vt non nisi qua-
dragenarij Confessiones feminarum excipiant; in
iuvene sæculari ad sacerdotium promoto ferè
imberbi, id non iudicant inconueniens, piè for-
sam rati, vtinam & verè, cum Canonica institu-<marginalia>De iuueni-|bus aliquid.|D. Hieron.</marginalia>
tione talibus donum Castitatis peculiare conferri,
vt cum D. Hieronymo Epist. 3. quæ est Epita-
phium Nepotiani, nouos dicere possint sui tem-
poris Timotheos, qui nullam in se obsc&#x0153;ni ru-
boris fabulam darent.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> An autem facultas hæc adeò pro Paræ-<marginalia>Quantùm|se extendat|eorum facul-|tas.</marginalia>
cianis ampla plus pateat, quæstionis est satis con-
trouersæ. Et de iurisdictione loquendo certum
est illam non nisi circa oues proprias Parochum
habere, vnde si quidquam erga alienas liceat, id
erit, quia cùm approbatus à Concilio declaretur,
ei potest iurisdictio erga illas delegari, vt diximus.
n. 207. Sed quantùm se extendere approbatio
possit, vt sit delegabilis iurisdictio, diuersitate sen-<marginalia>Ad proprias|oues arctat.|Ioan.|Gutierrez.</marginalia>
tentiarum agitatur. Et sunt qui censeant minimè
approbatum censeri nisi respectu ouium suarum.
Ita Ioannes Gutierrez Canonicarum qq. Cap. 27.
n. 21. ex eo arguens, quia à Concilio Tridenti-
no in proposito æquiparantur habens beneficium
Curatum, & approbationem ab Ordinario ad au-
diendas Confessiones: sed habens beneficium
Curatum non potest audire alienas oues sine li-
centia expressa, vel saltem interpretatiua proprij
pastoris, vt est notum, & probatur in Cap. Omnis<marginalia>Cap. Omnis|vtriusque.</marginalia>
vtriusque sexus, de p&#x0153;nit. & remiss. Ergo nec ha-
bens approbationem ab Ordinario &c. Putat au-
tem P. Suarez id, quod ratio prædicta videtur
euincere, esse incredibile; aliàs quid oporteret
Concilium eam exceptionem facere? Nec videri
prædictum Auctorem id admittere, quia statim
solum concludit non posse eligi extra Episcopa-
tum vbi Beneficium habet. Sic Disput. 28. Sect. 4.<marginalia>Non ita|arctare|auctorem|dictum vult|P. Suarez,|cuius non|conuincit.|ratio.</marginalia>
nu. 16. sed certè ex conclusione tali non infertur
efficaciter id tantùm voluisse, quia sic arguens,
benè ita concludere potuit in casu, de quo ageba-
tur, An scilicet approbatus in vno Episcopatu sit
eligibilis in alio? si enim Parochus id nequit, cùm
solummodò respectu ouium suarum sit approba-
tus, neque etiam poterit approbatus, qui Paro-
chus non est, cùm pariter in Concilio vti idonei
proponantur. Neque hoc videri ita incredibile
potest, vt fundamento penitus careat, ob ratio-
nem, quæ adducitur; cui responderi potest eam
reddendo, quam Pater ipse Suarez proponit nu.
13. scilicet excipi huiusmodi Beneficiatum, quia
respectu suorum subditorum non indiget noua
approbatione; non verò quia respectu aliorum
approbatus sit: hic enim sensus videtur præfe-
rendus: tum quia est formalior, id est, de habente
Beneficium, quatenus illud habet, & respectu
eorum, quorum Pastor est: tum etiam quia re-
spectu aliorum non ampliùs habere videtur,
quàm simplex Sacerdos. Sic ille philosophatur,
cuius discursus minimè friuolus aut leuiusculus
haberi debet, ab ipso sanè, si talis esset, omit-
tendus.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Neque penitus negotium istud conficit<marginalia>Sicut nec|alia ex eo|quòd Sacer-|dos simplex|melioris esset|conditionis.</marginalia>
ratio alia ex eo desumpta, quòd si ita esset, vt be-
neficium Curatum habens pro sua esset tantùm
Parochia approbatus, aut grege quocumque alio
titulo compellato, deterioris esset conditionis Sa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0274.jpg/>
@@1@<SE274>Indorum Parochi an quoad omnia tales &c. 259
<duolan 2><-P>cerdote simplici ab Episcopo approbato: talis
enim approbatio non solet ad vnam Parochiam
arctari. Id enim momenti alicuius esset, si appro-
batio simplicis Sacerdotis à Concilio cum ea am-
plitudine proponeretur, qua beneficium Cura-
tum habens esset destitutus. Non tamen ita res
habet, sed approbatio simplicis Sacerdotis arbi-
trio Episcoporum relinquitur, vt ipsi aut pro vna
tantùm, aut pro pluribus suarum Di&#x0153;cesium Pa-
rochijs possint idoneos approbare, sicut & Pa-
rochorum approbationem à lege habitam exten-
dere. Quòd si non faciunt; dici potest ea esse de
caussa, quia cùm opiniones valde probabiles circa
hoc versentur, & Curati ipsi de tali extensione
non sint petenda soliciti, nolunt scrupulosas mo-
uere quæstiones. Id tamen videtur negari non
posse, sententiam scilicet dictam esse probabilem,
vt adducta videntur demonstrare, quam & tenet
Bossius de triplici Iubilei priuilegio Sect. 3. Casu. 2.
num. 50.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Sed alij plus Curatis concedunt dicentes<marginalia>Ad ciuita-|tem, aut op|pidum, in|quo est Pa-|rochia, ad-|stringunt|alij.</marginalia>
approbatos esse ad audiendas Confessiones in ea
ciuitate vel oppido, in quibus est Parochia, non
autem passim per totam di&#x0153;cesim. Sic Barbosa
de potestate Episcopi Allegat. 25. nu. 18. & de pote-
state Parochi Parte 2. Cap. 19. num. 3. vbi adducit
Piasecium, Homobonum, Fernandez de Moure,
Squillante, & P. Fagundez, quem cum alijs ex
citatis ait à Sacra Congregatione ita decisum af-
ferre. Sed P. Fagundez neq; Congregationis me-
minit, neque huiusmodi sententiam sequitur,
cùm potiùs asserat extra dubium esse eam, quam<marginalia>Nonnulli ad|di&#x0153;cesim.</marginalia>
his verbis proponit Lib. 7. in secundum Ecclesiæ
præceptum Cap. 2. n. 35. Respondeo intra eamdem
di&#x0153;cesim extra dubium omninò esse huiusmodi Pa-<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
rochiale beneficium ibi obtinentes idoneos esse iuxta
formam Concilij Tridentini dicta Sessione 23. Cap.
15. vt in tota illa eligatur per Bullam & priuile-
gium, etiam ab alienis ouibus sine licentia propriorum
Parochorum, immò & sine licentia Episcopi. Sic ille
eo ipso in loco, in quo à citato Scriptore citatur,
approbationem minimè ad ciuitatem aut oppi-
dum, in quibus est Parochia restringens, sed ad
di&#x0153;cesim totam extendens, vt virtute Bullæ &
priuilegij electurus approbatum Confessorem ab
Ordinario, illum possit sibi sine alicuius legitima
resistentia vendicare. Licet autem ibi non videa-
tur loqui de approbatione in ordine ad eos, qui
beneficio Bullæ aut Iubilei, vel priuilegio alio
carent, in sui asserti probatione id expressit sic ar-
guens: & ratio est in promptu, quia intentio &
mens Concilij est æquiparare ad minimùm in hoc be-
neficium Parochiale approbationi Episcopi: sed ap-<marginalia>A Barbosa.|non benè|citatus, sicut|aliàs ei acci-|dit.</marginalia>
probatus ob Episcopo in tota di&#x0153;cesi reputatur idoneus
& eligibilis: ergo & habens beneficium Parochiale.
Vnde quantumuis proprij Rectores habentium priui-
legium resistant &c. Iuxta quæ apparet quàm im-
meritò dictus Pater à Barbosa afferatur: quod<marginalia>Barbosa.</marginalia>
quidem & in alijs non rarò accidere alibi me ad-
monuisse recordor, vt non semper debeat eius ci-
tationibus plena fides adhiberi. Quamuis autem
in priori loco de potestate Episcopi non videatur
suum circa sententiam dictam proferre iudicium,
in posteriori tamen clariùs exposuit: illa et-
enim resolutoriè proposita, eiusque fautoribus,
ac Sacræ Congregationis Declaratione. Sic sub-
dit: Ego ipse de officio & potestate Episcopi &c.<-P>@@

<-P>Quod & habet in Collectaneis ad Concilium circa
citatum Caput. n. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Et de huius quidem sententiæ probabi-<marginalia>Probabilitas|sententiæ|dictæ à de-|claratione|S. Congre-|gationis.</marginalia>
litate dubitare quisquam posset, ijs suppositis, quæ
de probabilitate præcedentis sunt à nobis stabili-
ta, nisi graues Scriptores de Sacræ Congregatio-
nis Declaratione testimonium perhiberent. Licet
enim authenticè de illa non constet, & ita de illa
iudicari etiam authenticè nequeat, neque sit o-
bligatio eam in praxi amplectendi: dubitari ta-
men nequit quin in Sacræ Congregationis iudi-
cio, de quo sufficientem exhibent graues Scripto-
res fidem, auctoritatem adsciscat, vt debeat pro-
babilis reputari. Ea autem seclusa, & adeò effica-
citer demonstrato Curatum non habere ratione
Beneficij secundùm se loquendo, aut vigore
Concilij generalem approbationem, eam ad ci-
uitatem aut oppidum, vbi est Parochia, arctari,
non videtur verosimili niti fundamento. Vnde
enim id sic sentiens poterit comprobare? Ex iure
communi minimè. Ex Tridentino pariter. Ex
consuetudine similiter, quia illa non est vnifor-
mis, neque in proposito iuvat, vbi tantùm de po-
testate Parochi, seclusis accidentarijs, agimus.
Vna autem illa ratio mutui inter Parochos auxi-
lij, congruentiam quidem habet, sed non eam
vim, quæ ad casum momenti tanti necessaria est,
vbi de fundamento agitur ad fundandam iurisdi-
ctionem penitus requisito. Et quidem si sufficiens<marginalia>Quid in|Lusitania.</marginalia>
esset, ex eo fieret etiam ad Parochos diuersarum
di&#x0153;cesum consequenter applicandam, vt de Lu-
sitania testatur P. Suarez citata Disput. 28. Sect. 4.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
n. 19. ita scribens: Inter nos verò hanc scimus esse
consuetudinem, vt Parochi sese mutuò iuvent ex solo
suo consensu, non tantùm intra eamdem di&#x0153;cesim,
quod est certius & frequentius, sed etiam in confinio
distinctarum di&#x0153;cesum, vt Henricus suprà refert.
Sic ille: qui Henricum suprà citans à se addu-
ctum, non Gandauensem, quem Sect. 3. n. 3. alle-
gauerat, sed Patrem Henriquez videtur intelli-
gere ab ipso citatum eâdem Sect. 4. n. 18. Sed sine
loci expressione, neque ibi, neque in tota illa
Disputatione; quod neque ego in huiusmodi
scriptore inuenire potui. Quod licet non multùm
videatur interesse, ad doctrinæ plenitudinem
oportuit non omitti. Pro alijs Prouincijs testem
adducit Stephanum Del Vin Dom. Barbosa, ci-<marginalia>Sunt qui ad|omnes Pro-|uincias ex-|tendant.</marginalia>
tato. n. 19. Sit ergo sententia ista probabilis ali-
unde, à Sacræ inquam Congregationis iudicio,
quo illius sectatores videntur innixi, dum funda-
mentum aliud adducunt nullum.</P>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> Et veniamus ad alios, qui approbationem<marginalia>Pro di&#x0153;cesi|qui sunt.</marginalia>
Parochorum ad di&#x0153;cesim totam extendunt, &
non ampliùs, pro quo Diana Parte 3. Tract. 4. Re-
solut. 146. in fine. adducit Alfonsum à Leone,
qui in hoc sensu negare videtur generalitatem,
quam multi concedunt, pro vniuerso inquam
mundo. Idem videtur tenere P. Escobar de
Mendoza Tomo 2. Theologiæ moralis. lib. 16. n. 100.
Quod & firmat tenor Declarationis Sacræ Con-<marginalia>Declaratio|Congreg.|Cardin.</marginalia>
gregationis Cardinalium apud P. Suarium citata
Sect. 4. n. 17. sic habens: An obtinens Parochiale
beneficium, vbique censendus sit idoneus, absque alia
Episcoporum approbatione, ita quòd audire poßit
Confessiones eorum, qui non habent huiusmodi pri-
uilegium, sed Parochorum consensum? Congregatio
respondit non posse. Vbi quidem quasi certum vi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0275.jpg/>
@@1@<SE275>260 Auctarium Indicum. Pars II. Sect. XI.
<duolan 2><-P>detur supponi posse Confessiones audire in tota
di&#x0153;cesi, ad quam spectat, quia solùm de necessi-
tate approbationis dubitatum fuit ad audiendas
illas vbique, & sine approbatione aliorum Epis-
coporum. Quod cùm Congregatio neget, id sa-
nè, quod supponitur, videtur approbare. Et licet
P. Suarez de auctoritate huius Oraculi subdubi-
tet. n. 19. de illius probabilitate non videtur posse
dubitari, cùm illud afferant citati à Barbosa, qui
citato n. 19. adducit citatum etiam Deluin deci-<marginalia>Ratio pro eo|satis com-|moda.</marginalia>
sionem huiusmodi referentem. Et ratio quidem
decisionis quatenus prohibitiua est amplioris fa-
cultatis, satis conueniens reddi potest, vt scilicet
Parochi erga Episcopos suos debitam subordi-
nationem obseruent; & sicut iurisdictionem ex-
tra di&#x0153;cesim exercendam conferre nequeunt
circa non subditos, ita neque extra illam appro-
batio progrediatur. Quæ progressio inconue-
nientia parere posset, dum Episcopi ægrè ferunt
homines sibi incognitos ad Sacramenti admini-
strationem tot requisita deposcentis admitti. Et
quandoque euenire potest vt Parochus in aliena
di&#x0153;cesi Beneficium obtinens ab Episcopo alte-
rius minimè dignus promotione ad illud censere-
tur. Pro quo eleganter Ioannes Gutierrez suprà
n. 18. & 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>219.</absatz-nummer> Quod verò attinet ad extensionem pro<marginalia>Facultas pro|tota di&#x0153;cesi|nullum ha-|bet solidum|fundamen-|tum.</marginalia>
tota di&#x0153;cesi vltra limitationes ab alijs assertas, de
quibus dictum, non videtur solido posse funda-
mento comprobari. Si enim aliquo, maximè ex
eo quòd ante Tridentinum id poterant Parochi,
quod ius non est per illius Decretum abrogatum.
At hoc nimium probat, ex eo enim sequitur, &
ita contendunt Doctores multi, posse Parochos
in vniuerso mundo eligi, quia sic ante Tridenti-
num poterant: ergo aut illud vim habet nullam,
aut si certè habet, sententiæ ad di&#x0153;cesim arctanti<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
penitus aduersatur. Et ita P. Suarex Sect. 3. n. 3.
ita scribit: Iuxta hanc ergo Declarationem poterat
vnus Parochus iuxta antiquum ius delegare suam
iurisdictionem alteri Parocho, & qui habebat po-
testatem eligendi Confessorem, poterat quemcumque
Parochum non suum eligere. Et hoc semper fuit in-
dubitatum in Ecclesia. Sic ille. Aliunde ergo vi-
detur ista fundanda sententia, quod post Triden-
tinum difficile apparet. Et dicere quidem aliquis
posset Decretum dictum sic fuisse ab eius exor-
dio receptum, & practicatum. Contra id tamen
est non leuis instantia ex ijs, quæ circa duas præ-
cedentes sunt dicta sententias, quarum Auctores
non potuerunt praxim dictam ignorare, & præ-
sertim vrget Declaratio Sacræ Congregationis
pro secunda sententia adducta ab Auctoribus il-
lius patronis, quæ contra praxim rationabiliter
introductam, & à Prælatis doctis, ac de Concilij
mente satis instructis, minimè prodijsset. Et qui-
dem sententia dicta maiori videtur congruentia
roborari; quia valde expediens videtur vt Paro-
chi in eadem ciuitate aut oppido Parochias ha-
bentes sibi mutuas suppetias ferant quod de alia-
rum vrbium Parochis non ita accidit, cùm Pa-
rochi in ea residere ciuitate aut oppido debeant,
vbi & sitæ sunt Parochiæ. Ratio autem quæ ex<marginalia>Ex approba-|tione simpli-|cis Sacerdo-|tis ratio|inefficax.</marginalia>
approbatione simplicis sacerdotis desumi potest,
id contra se habet, quod diximus. n. 215. Quòd
si ex eo quòd approbatio talium generalis pro
tota di&#x0153;cesi sit, Parochorum approbatio pariter<-P>@@

<-P>extendenda venit, id non iam in vi Iuris, aut se-
cundùm rei ipsius conditionem accidit, sed ex
voluntaria Episcoporum dispositione. Quibus ad-
dendum ex approbatione simplicium Sacerdo-
tum non posse argumentum ad pariformem pra-
xim deduci, quia illis communiter non sola ap-
probatio, sed etiam iurisdictio ab Episcopis attri-
buitur, vt obseruauit Ioannes Gutierrez citato
Cap. 27. n. 27. ita vt vix, aut rarò, vt ille loquitur,
diuidantur. Atqui Parochis non competit iuris-
dictio nisi erga proprios Paræcianos, non ergo
ab vno ad aliud legitima currit illatio. Cùm con-
tingat aliàs multos ex simplicibus sacerdotibus
esse plurimis Parochis ad Confessionum auditio-
nem aptiores, vnde eos possunt Episcopi in appro-
batione præferre, sicut limitare etiam minùs aptis
solent quod ad loca attinet & personas, de quo
inferiùs. Vnde non est generaliter verum id, quod
de amplitudine approbationis asseritur. Et ita P.<marginalia>P. Escobar.</marginalia>
Escobar de Mendoza suprà nu. 101. sic absolutè
approbatos Parochis anteponit, iunctis ijs, quæ
habet citato n. 100. & idem videre est in Exami-
ne Confessariorum Tract. 7. nu. 38. §. Potestne. Sua
tamen sit huic sententiæ probabilitas, quam &
scriptorum conciliat auctoritas, & alia quæ dixi-
mus, licet nostri etiam instituti sit sententiarum
fundamenta discutere, nec c&#x0153;co more indiscussa
& inexplorata complexari.</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> Communissima, & grauissimorum scri-<marginalia>Multorum|ententia ad|totum orbem|extendit.</marginalia>
ptorum sententia Parochis vniuersalem approba-
tionem adscribit, vt vbique gentium possint eligi
in Confessarios de licentia quorumcumque Pa-
storum. Pro ea multos congerit Ludouicus à S.
Raymundo Tomo 1. Tract. 1. num. 448. & posset
plures, quia reuera plures illam amplectuntur, ex
quibus Cardinalis Lugo Disput. 21. de P&#x0153;nitentia
n. 8. P. Arriaga Tomo 2. de Sacramentis Disput. 42.
n. 4. P. Martinon Tomo 5. Disput. 53. n. 33. P. Be-
canus in Summa Theologiæ Scholasticæ Tract. 2. Cap.
38. Quæst. 11. n. 3. P. Reginaldus Lib. 1. nu. 189.
Franciscus Syluius in Supplemento 3. p. q. 8. arti. 5.
quæsito 6. Conclusione 1. Eligius Bassæus verb. Con-
fessarius 3. n. 10. P. Baunij Tomo 1. Tract. 4. Quæst.
4. & Tract. 10. Quæst. 17. vt alios omittam. Quo-
rum fundamentum vidimus nu. 219. à Concilio
scilicet Tridentino nihil circa illos innouatum,<marginalia>Eius funda-|mentum à|Concilio|Tridentino|nil iuri an-|tique detra-|henti.</marginalia>
cùm aliàs ante illud huiusmodi potestate gaude-
rent. Quod cùm à tot ac tantis Doctoribus sit
efficax iudicatum, non potest non multùm eo-
rum auctoritati pro stabilienda probabilitate de-
ferri. Si quæ verò extant Sacræ Congregationis
Declarationes facultatem huiusmodi limitantes,
obuiam habent responsionem ex eo quòd au-
thenticæ non sint, & Decretum Vrbani VIII.
extet talibus Declarationibus fidem adhiberi in
iudicio & extra prohibentis, quod videri potest
apud citatum Patrem à S. Raymundo nu. 453.</P>
<P>  <absatz-nummer>221.</absatz-nummer> Quibus addi potest id, quod videtur ob-<marginalia>Ratio alia|verosimilis.</marginalia>
seruatione dignissimum, multa scilicet extare
Decreta Pontificum, quibus cauetur ne appro-
bati in vna di&#x0153;cesi, in alia audire Confessiones
possint nisi approbati ab Ordinario eiusdem, præ-
sertim Vrbani VIII. & Innocentij X. quomodo-
cumque illa intelligenda veniant, pro quo & De-
clarationes Sacræ Congregationis circumferun-
tur. In nullo autem Parochorum mentio occur-
rit, sed de approbatione tantùm procedunt, quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0276.jpg/>
@@1@<SE276>Indorum Parochi an quoad omnia tales &c. 261
<duolan 2><-P>non obtinentibus Curatum beneficium ad exe-
cutionem talis est muneris necessaria. Ex quo
videtur non leui illatione deduci circa Parochos
non esse eam Sedi Apostolicæ Curam, quæ circa
alios: cuius rationem reddunt aliqui, quia in
Curatis maior solet diligentia ad explorandam
sufficientiam adhiberi. Quæ quidem non place-
bit insigni Iurisconsulto Ioanni Gutierrez citato<marginalia>Ioannes|Gutierrez.</marginalia>
Cap. 27. nu. 17. vbi ait quòd is, quem approbauit
Episcopus Salmanticensis, fortè non placebit Ci-
uitatensi, qui maturiùs in his examinibus fortè
procedet, vel è contra: quare non vult confidere
in alieno iudicio circa suas oues, sed in proprio,
cùm de ijs teneatur Deo reddere rationem. Nam
quemadmodùm paterfamilias suis infirmis medi-
cum suo arbitrio meliorem eligit: non verò eos
curat ille, quos mittit extraneus absque licentia
& voluntate domini: ita & eodem modo est di-
cendum in curandis peccatoribus, sanandisque
eorum languoribus (quorum curatio & salus spi-
ritualis, ad proprium Episcopum, cui subsunt,
pertinet, non verò ad alienum) vt ipsis Confessa-
rium idoneum præbere atque approbare debeat
proprius Episcopus, non verò alienus. Sic doctus<marginalia>Firmatur|non leuiter|dicta Positio.</marginalia>
ille Magister: & quidem cordatissimè. Quis au-
tem non videat discursum eius ad Parochos etiam
extendi? Vnde aliter videtur Positio præfata fir-
manda; ex eo scilicet quòd Parochi in sua debent
Parochia residere, & ita non est periculum vt cō-
muniter ad di&#x0153;ceses alias diuertentes alienarum
ouium Confessiones excipiant: pro vno autem
aut alio casu non est cur multùm timeatur; &
ita non fuit opus speciali illud Decreto præcaue-<marginalia>Cardinalis|Lugo|vt obstet in|Bulla &|Iubileo.</marginalia>
ri. Quibus non obstantibus existimat Cardinalis
Lugo Disput. 21. citata num. 14. Parochos virtute
Iubilei non posse eligi in alia di&#x0153;cesi, quia in il-
la non conceditur facultas, nisi pro approbato ab
Ordinario loci, & Parochus verè dici potest ap-
probatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Minùs est iuxta dicta, & ita consequen-<marginalia>Parochos se|inuicem au-|dire posse ex|consuetudi-|ne antiqua.</marginalia>
ter admittendum, quod Parochis Doctores non-
nulli concedunt, scilicet se inuicem posse in foro
Confessionis audire. Pro quo P. Baunij Tomo 1.
Tract. 10. Quæst. 17. de Parochis, cum Ludouico
Beia. Quod quidem ratione antiquę consuetudi-
nis esse ait, circa quam nihil Concilium Triden-
tinum immutauit. Est autem circa hoc maior,
quàm circa prædictam sententiam certitu-
do; tum quia maior est in eo Doctorum con-
consensus, tum etiam quia consuetudo plus fauet;
tum denique ex ratione, quæ pro eo militat, quia
scilicet Concilium Tridentinum nihil circa hoc
iuri Parochorum detraxit. In quo obseruandum
in Cap. Omnis vtriusque sexus, prohiberi ne fideles
sine licentia proprij Sacerdotis alieno confitean-
tur: in quo quidem controuersia extat, vt vidi-
mus, an scilicet tunc approbatio esset Episcopi
necessaria, supra quam talis licentia caderet, quia
Concilium Lateranense id non videtur expressis-
se: vnde illud dubiæ quæstionis est. Circa Paro-
chos autem nullam licentiam requisiuit, vt scili-
cet se inuicem possent audire, & absoluere: vnde
videtur id a Concilio minimè reprobatum. Id
quod clariùs ex verbis illis constat: Semel in an-<marginalia>Cap. Omnis|v. 8.</marginalia>
no confiteatur proprio Sacerdoti. Atqui Parochi pro-
prium Sacerdotem non habent, de quo ibi sermo;
neque enim ad Episcopos recurrere debebantvt<-P>@@

<-P>ipsis confiterentur, neque ad licentiam peten-
dam, quod nullibi eisdem iniunctum reperitur:
erat ergo ipsis proculdubio licitum se ad inuicem
in foro Confessionis audire.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Sed numquid omnibus? Quod quidem
dubium, & ad alia prædicta potest agitari: sicut
enim Parochi certorum oppidorum, pro quibus
exigua solet sufficientia requiri, quia rusticorum
& paucorum, in quibus videtur philosophandum<marginalia>Approbati|cum limita.|tione an eli-|gibiles vir-|tute Bullæ,|aut Iubilei.</marginalia>
vt in approbatis: qui enim concedunt approbatos
esse vbique eligibiles, aut de licentia Parocho-
rum, vel superiorum Prælatorum, aut beneficio
Bullæ, vel Iubilei approbationem requirentium,
id passim limitant in approbatis cum limitatione,
vt videri potest in Cardinali Lugo Disput. 21. nu.<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
16. & 23. qui ex eo arguit quòd talis Sacerdos
non est approbatus ab Ordinario ad hanc Con-
fessionem, sed ad alias illas; ad quam limitatio-
nem potuit Episcopus optimam rationem habe-
re: eo quòd in tali oppido propter incolarum
conditionem Confessiones faciliores essent; vel
quia alibi, & in Confessione aliarum personarum
haberet fortasse periculum, quod non subest in
tali loco, vel tali familia personarum honestarum
&c. Requiritur ergo approbatio vel vniuersalis,
vel certè respectiua ad talem Confessionem: vt
ad illam possit eligi per Bullam, vel Iubileum. Ita
P. Suarez, Emmanuel Rodriguez, Ioannes de la<marginalia>P. Suarez.|Emmanuel|&c.</marginalia>
Cruz, Villalobos, Homobonus, Nugnus, P. Fil-
liucius, & Alfonsus à I. eone, apud ipsum; ad-
uersantibus nonnullis; qui tamen id admittunt
quando limitatio approbationis ob defectum
scientiæ contingit. Ex quo etiam arguit dictus
Cardinalis, quia non est maior ratio in eo, quàm
in alijs, quandoquidem Episcopi dum approba-
tionem limitant, non minùs alios defectus atten-
dunt, quàm illum, & absolutè intendunt sic ap-
probatos pro quibusdam, pro alijs reprobare. Eo-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
dem modo argumentatur P. Arriaga Disput. 42.
n. 6. Cùm autem in defectu scientiæ ferè omnes
Doctores conueniant, ex eo videtur efficax in<marginalia>Quod de illis|negatur vi-|detur & Pa-|rochis indo-|ctis dene-|gandum.</marginalia>
casu, de quo loquimur, argumentum deduci, quia
in Parochis Rusticanis exigua solet esse doctrina,
vnde non videntur generaliter approbari. Neque
videtur credibile velle Pontificem tales ab omni-
nibus, pro quibus gratiam indulget, elegi posse;
cùm nequeant approbati aliàs cum limitatione
ob defectum similem: quia Parochiale munus<marginalia>Limitari|talis ab Epis-|copo potest.|P. Arriaga.</marginalia>
non habet specialem prærogatiuam, qua suppleri
defectus talis possit. Quibus addendum id, quod
cum alijs proponit P. Arriaga supra nu. 7. scilicet
approbationem & iurisdictionem Parochi ab E-
piscopo prouenire, vnde & limitare illam potest.
Testatur propterea Cardinalis Lugo n. 11. mul-<marginalia>Iurisdictio-|nem ab eis-|dem acci-|piunt.</marginalia>
tos Parochos approbari ab Ordinario solùm pro
toto Episcopatu, & iurisdictionem ab Episcopis
accipere.</P>
<P>  <absatz-nummer>224.</absatz-nummer> Arguit etiam ille. n. 19. ex eo quòd Pa-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
rochus nequit approbato cum limitatione oues
generaliter committere, quod vt certum suppo-
nit: id tamen posset, si limitatio ad electionem
non obstaret, cùm per Bullam & Iubileum ap-
probatio in Confessario vt necessaria penitus in-
timatur, quia Concilium nihil aliud exigit vt Pa-
rochus alteri committere vices suas possit, nisi
vt hic sit ab Ordinario approbatus: hoc autem
ipsum eisdem verbis petit Pontifex in Bullo &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0277.jpg/>
@@1@<SE277>262 Auctarium Indicum. Pars. II. Sectio XI.
<duolan 2><-P>Iubileo. Quam rationem P. Arriaga ex eo infir-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
mam reputat, quod nuper diximus, approbatio-
nem scilicet & iurisdictionem Parochi esse ab
Episcopo, & ita illum non posse contra volunta-
tem eius operari, eligendo pro suis ouibus eum,
qui non est ab illo generaliter approbatus: quod
secus accidit in casu Bullæ & Iubilei, in quo iu-
risdictio à Pontifice confertur. Et pro discrimine
præfato adducit Dianam Parte 2. Tractatu de Re-
gularibus. Resolut. 93. cum P. Fagundez loquen-
tem Lib. 7. circa. 2. Eccl. præceptum. Cap. 2. n. 45.
Sed illi minimè adduci possunt, vt ex eorum au-
ctoritate probetur Parochos ab Episcopis accipe-
re iurisdictionem, quia solùm loquuntur de iu-
risdictione, quæ alicui Regulari committi potest
circa certas tantùm personas, aut oppidum, quam
constat esse delegatam. Ordinariam autem Pa-
rochorum iurisdictionem non esse ab Episcopis,
sed à Pontifice censent multi; vnde id quasi
Problema proponit P. Molina. Tract. 5. Disput. 5.
n. 6. & plus aliquid affirmant Maior & Sotus
apud P. Suarium Tomo 4. in 3. p. Disput. 25. n. 16.
dicentes esse immediatè à Christo, quod ille iu-
dicat probabile, sed minùs quàm de Episcopis:
vnde non videtur penitus assentiendum Patri Fa-
gundez, qui suprà. Cap. 1. n. 28. asserit iurisdictio-
nem Parochorum esse ab Episcopis, & de hac re
non esse dubitandum. Et ita non benè eum addu-
cit Barbosa Parte 2. de potestate Parochi. Cap. 19.
n. 1. inter eos, qui censent iurisdictionem Paro-
chorum esse à Pontifice, & solùm dependentem
ab Episcopis quoad casus reseruatos, pro quo al-
legat alios. Iuxta quorum sententiam benè ar-
guere potuit citatus Cardinalis, cùm probabilis
sit. Immò etiam secundùm oppositam; quia li-
cet iurisdictio Parochi ab Episcopo sit; lex ta-
men Concilij superior est, & eo posito, quod illa
sufficiens iudicat, non potest ipse actum impedire,
quia hic etiam operatur mandatum Pontificium.
Itaque per Bullam & Iubileum eligi potest ap-
probatus cum limitatione, quia id, quod requirit,
apponitur, & contra eius mandatum inferior ire
potestas nequit. Atqui in Concilio Pontifex est,
qui requisitum apponit vt Confessor eligi possit,
& illud datur: ergo nequit contra illius iri man-
datum. Pro quo hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Iam quod ex approbatione cum limita-
tione argui ad Parochos imperitos queat, vlteriùs<marginalia>Cardinalis|Lugo|Ratione ne-|cessitatis ex-|cusantur|Prælatinon|idoneos Pa-|rochos præfi-|cientes.</marginalia>
probari potest ex eo quod habet Cardinalis Lugo
Disput. 21. citata n. 74. vbi ait ratione necessitatis
excusari sæpè Prælatos, qui in aliquibus oppidis
exiguis & remotis præficiunt Parochos indoctos:
hoc enim plerumque faciunt, quia propter exi-
guum stipendium & penuriam rerum, non in-
uenitur homo doctus, qui velit curam illam su-
scipere. Vnde cùm aliter non possit ouibus illis
subueniri, vt supponitur, melius est vt habeant
Confessarium indoctum, quàm quòd omni re-<marginalia>Qui non vi-|dentur eli-|gibiles.</marginalia>
medio penitus destituantur. De his ergo rogari
potest an eligi, vt alij, possint? Quod fateri, vide-
tur durissimum. Si enim tales minimè approba-
rentur ad Confessiones audiendas, quomodo præ-
sumi potest esse generaliter eligibiles, ratione ti-<marginalia>Contrarium|tenet Card.|Lugo, sed|validè con|traeum ar-|guitur.</marginalia>
tuli beneficialis, minimè, vt dicebam, ad meliorem
reddendam conditionem actus influentis? Video
eumdem Cardinalem n. 13. asserere nullum re-
periri posse Parochum, qui non sit approbandus<-P>@@

<-P>ab Ordinario, ex quo infert eligibilem esse per
Bullam & Iubileum, vnde ad Parochos indoctos
videtur eius assertio proroganda. Verumtamen
cùm indoctos huiusmodi asserat compellente ad
id necessitate constitui, locus videtur exceptioni
manere, quia ex eo quod necessitate agitur, non
licet argumentum ad id, quod est regulariter dis-
positum, deriuare. Id quod in eadem potest ma-
teria facilè demonstrari. Si enim necessitate co-
gente, non Parochus, sed Capellanus oppido ali-
cui daretur cum eâdem, qua Parochus, genera-
litate, qui tamen esset indoctus eo gradu, quo
Parochus, non posset eligi, vt possunt ij, qui non
necessitate cogente, sed idoneitate promerente,
fuerint approbati. Et quidem Doctores volentes
esse eligibiles eos, qui cum limitatione fuerint
approbati, in defectu scientiæ, id, vt vidimus, non
admittunt; qui autem cum tali defectu ex ne-
cessitate approbantur, non possunt dici melioris
conditionis, neque simpliciter approbati. Et
Concilium cùm obtinentes Curatum beneficium<marginalia>Nec Tri-|dentinum|de talibus|locutum.</marginalia>
idoneos esse declarat, de casu necessitatis non lo-
quitur, nisi in ordine ad proprios Paræcianos,
quatenus talis, attento rerum statu, iudicatur:
vnde approbatio extendenda non est vltra casus
necessitatis: nulla autem vrget necessitas vt per
Bullam, Iubileum, aut ratione gratiæ alterius eli-
gatur, quia eo ipso quòd gratiæ sunt, necessita-
tem excludunt. Quod alio declaratur exemplo.
Nam quilibet Sacerdos in mortis articulo potest
moriturum à quibuscumque quantumuis graui-
bus & enormibus flagitijs absoluere; vnde ad id
est diuinis & humanis iuribus approbatus. Quia
tamen id ratione necessitatis habetur, nequit ad
casus non ita necessarios extendi, neque per
Bullam, Iubileum, aut gratiam aliam similem
eligi.</P>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Ex his ergo satis verosimiliter videtur<marginalia>Et tales|quandoque|Indorum|Parochi.</marginalia>
inferri rusticanos Parochos, de quorum doctrina
testimonium competens non habetur, non posse
ampla illa facultate potiri, quæ Parochis cum
plena approbatione per examen & concursum
est concessa, & quæ secundùm probabiles Do-
ctorum sententias potest conuenire. Et quoad
Indorum Parochos potest illatio deduci, vt scili-
cet non debeant tali facultate gaudere, qui pau-
cissimis & valde rusticis præficiuntur: vnde plus
solet in eis Indicæ linguæ peritia, quam doctrinæ
sufficientia requiri; præsertim in multis Prouin-
cijs in quibus studia non vigent, & vix aliquid de
Grammatica ad prædictæ linguæ titulum ordi-
nati delibant. Quòd si per concursum Parochia
deferatur, id non erit semper sufficientiæ validum
argumentum, quia deficiente illa in concurren-
tibus, cùm non inueniantur alij, dici tunc non po-
terit, quod de aureo pomo fabulæ: Detur meliori.
Sed minùs malo. In quodam concursu sic Latinè
interroganti examinatori: Quid est peccatum?
quidam ex talibus respondit: Ne mecum hac lin-
gua agas; non enim illa gustui meo arridet. Et ta-
men obtinuit: addidit enim: Tres Indices calleo,
in his poteris percontari & quid de sic doctis Pa-
rochis possit sibi Pontificia cautio polliceri?
Ideò</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Dico Primò. Parochi Indorum in con-<marginalia>Assertior.|Affirmans|de electis in|concursu.</marginalia>
cursu examinati, & plenam approbationem adep-
ti, in omnibus se gerere possunt more aliorum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0278.jpg/>
@@1@<SE278>Indorum Parochi an quoad omnia tales &c. 263
<duolan 2><-P>de quibus ratio dubitandi non est. Et sunt quidem
multitales: vnde licet de cura tantùm Indorum
agatur, suam prærogatiuam non demerentur,
quia eorum sufficientia ad omnes potest extendi:
vnde & approbatio Episcoporum sic est acci-
pienda, si fortè illa necessaria est supra eam, quam
secum affert Beneficij collatio in ordine ad eos,
pro quibus institutio peragitur. Quod quidem
videtur vsu ipso firmari: nam Episcopi circa hoc
limitationem nullam solent apponere; licet aliàs
circa ætatem Confessariorum non paruam soli-
citudinem gerant. Nolunt enim quidam suæ di&#x0153;-
cesis Sacerdotes ad Confessiones feminarum ap-
probare nisi quadragenarios; qui tamen hester-
nos à se Ordinatos ad Curata beneficia promo-
uent, cùm vix ætatem ad Sacerdotium à Conci-<marginalia>Feminarum|Hispanarum|auditio vt|possit qui-|husdam ve-|ta$unclearri,</marginalia>
lio requisitam expleuerint. De quibus dubitari
poterat an feminas sibi non subiectas audire in
Confessione possent, etiam si aliàs plenam exa-
minatorum approbationem habuissent. Licet
enim Concilium id videatur concedere, dici pos-
set intelligendum quando ab Episcopis circa il-
lud non est aliter dispositum, vt disponi posse vi-
detur in præsenti. Cùm enim iuvenis Indorum
Parochus constituitur, prohibitus aliàs Hispana-
rum Confessiones excipere, potest Episcopus
prohibitionem eamdem continuare; cùm proba-
bile insuper sit, vt vidimus. 214. & 215. Paro-
chorum approbationem ad proprias oues extendi
tantùm: nullibi enim statutum videtur vt Epis-
copi nequeant aliquos intra eos limites contine-
re, cùm expedire iudicauerint, vt in casu præ-
senti accidit, ne absurdum illud occurrat, de quo.
n. 213. Sicut enim approbatio per Curatum be-
neficium obtenta, sufficiens decernitur à Conci-
lio, vt idoneus quis ad audiendas Confessiones
habeatur, ita & approbatio sine Beneficio ab E-
piscopo habita, & tamen approbatio ista habere
suas limitationes potest, vt vidimus: ergo & illa;
salua semper manente Parochiali circa proprias
oues potestate, & ita Beneficij talis proprietate,
& natiua conditione.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Cùm ergo hoc ita disponi possit, opor-<marginalia>Inpraxi|quid Episco-|pis facien-|dum exten-|sione iurisdi-|ctionis.</marginalia>
tet vt cùm Parochi Indorum ab Episcopis insti-
tuuntur, eisdem ampliorem approbationem con-
ferant, si de eorum sufficientia examinatorum
iudicio constiterit; licet aliàs prohibitionem ali-
quam circa Confessionum auditionem habuis-
sent. Et ita, vt dixi, vsu venit, quia in eo sua etiam
commoda deprehenduntur, licet non sine incom-
modorum admixtione, quæ præponderare non
iudicantur. Pro quo & facit id, quod in Thesauro
dixi Tomo 2. Tit. 17. n. 13. Regum nostrorum or-
dinatione dispositum, vtpotè ad id, Pontificia,
sicut & circa alia multa, auctoritate pollentium,<marginalia>Parochis In-|dicis vt|competat iu-|risdictio cir-|ca Hispanos,</marginalia>
vt Parochis Indicis Episcopi circa Hispanos iu-
risdictionem peculiarem adhibeant, qui in oppi-
dis Parochiæ commorantur, vt passim accidit, aut
circumcirca, vbi greges, lanificia, aut agrorum
cultura. Et simile aliquid in Societate nostra vi-
dere est, in qua cùm pro excipiendis Hispanarum
feminarum Confessionibus ea ætas requiri soleat,
quæ & ad quatuor votorum solemnem Professi-
onem scilicet. 33. annorum: quando tamen Mis-
siones faciendæ sunt, & adeò prouecti non occur-
runt, iunioribus solet talis facultas indulgeri, quia
maior in eo vtilitas cernitur, quàm in prohibitio-<-P>@@

<-P>nis indispensabili tenore. Sic etiam & in Doctri-
nis Paræcialibus minores ætate prædicta præfici-
untur, non facilè suppetentibus alijs, id quod,
Deo benè iuvante, in eius cedit gloriam, incom-
modis ablegatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>229.</absatz-nummer> Dico Secundò. Vbi inepti pro Paræcijs<marginalia>Assertio 1.|Inepti ad|Parochiæ|terminos|adstricti.</marginalia>
Indorum instituuntur, eorum approbatio Paro-
chię terminos non transcendit, iuxta dicta. n. 226.
& quæ generaliùs sunt præmissa: quæ quidem
licet ab Auctoribus non inueniantur in specie, vt
opus erat, disputata, iuxta communem doctri-
nam, & verosimiles sunt illationes constituta.
Ex quo elicitur Parochos alios non posse licen-
tiam suis Paræcianis concedere vt talibus confi-
teantur: quod quidem Doctores admonent, &
ante Concilium Tridentinum fuisse necessarium
affirmant, vt videri potest apud P. Suarium Dis-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
put. 28. Sectio 3. n. 5. & 6. Quod & ex natura rei
videtur manifestum supposita Sacramenti huius
institutione, vt significat P. Suarez num. 5.
citato.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Inepti, de quibus nuper,<marginalia>Assertio 3.|Nequeunt|eligi virtute|Bullæ &|Iubilei etiam|à Paræcia-|nis.</marginalia>
nequeunt eligi ratione Bullæ & Iubilei à proprijs
etiam Paræcianis. Probatur ex dictis. n. 225. &
226. Valde quidem probabilis est sententia,
quam cum alijs, quos citat, sequitur Cardinalis
Lugo, vt vidimus. n. 223. vbi & P. Arriagam ad-
duximus, iuxta quam approbatus cum limitatio-
ne potest eligi virtute Bullæ & Iubilei abijs, pro
quibus approbatus est, licet ab alijs non possit.
Quod quidem admitti meritò potest, quia respe-
ctu illorum absolutè approbatus est: quod tamen
non accidit quando necessitatis impulsu ineptus
administrationi Sacramentorum præficitur, vt vi-
dimus locis nuper citatis, quia absolutè non sunt
approbati respectu illorum, quibus sunt dati ad-
ministratores sacrorum, vnde ad id solùm eorum
iurisdictio extenditur, quod gratiam non concer-
nit, & sine quo ordinaria Paræcianorum directio
in ordine ad æternam salutem stare potest, ex
quibus sunt Bulla & Iubileum. Tales ergo ad-
monendi sunt vt Confessarium alium quærant;
quibus tamen Bulla multùm prodesse potest, &
quidem pro Indis nulla est necessitas quoad casus
reseruatos, quia nullus talis pro ipsis est, de quo
in Thesauro Tomo 2. Tit. 12. n. 308. & seqq. Ad
Indulgentiam autem plenariam iuxta satis proba-
bilem opinionem, visitatio quinque altarium suf-
fragatur. Præterquàm quòd Indulgentiam in ar-
ticulo mortis potest Sacerdos quilibet applicare,
in quo, vt ait Trullenck Lib. 1. in Bullam Crucia-
tæ §. 7. Cap. 2. Dub. 19. n. 6. omnes Doctores con-
ueniunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Dico Quartò. Imperiti Parochi possunt<marginalia>Assertio 4.|Possunt|licentiam|illis conce-|dere.</marginalia>
licentiam concedere Paræcianis vt approbatis
confiteantur. Probatur ex Cap. Omnis vtriusque
Sexus. vbi id conceditur proprio Sacerdoti: inepti
autem licet cum limitationibus dictis approba-
ti, sunt proprij Sacerdotes, id est, peculiarem cu-
ram ouium habentes, ad quos illæ specialiter per-
tinent. Debent autem ij, qui eligendi sunt, esse
idonei: quod equidem imperiti etiam discernere
possunt, iuxta ea, quæ aliàs docet P. Suarez Sect.
3. citata in fine. Scilicet per experientiam, aut
publicam famam, seu notitiam, aut per aliorum
fide dignorum testimonium.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Sed quid si duæ sint vicinæ Parohiæ, in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0279.jpg/>
@@1@<SE279>264 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XII.
<duolan 2><-P>quibus Parochi imperiti: poteruntne mutuò li-<marginalia>Possunt se in|vicinis Pa-|rochijs adiu-|uare.</marginalia>
centiam concedere Paræcianis? Videtur posse,
quia durissimum esset misellis Indis proprio esse
Parocho semper adscriptos. Et ius quidem quod
Parochis competere vidimus, eatenus inualuit,
quia dum licentiam concedunt, non reddunt
conditionem Paræcianorum deteriorem, cùm
eam concedant sibi similibus; & insuper graua-
men illud tollunt, quod in Confessione facienda
proprijs Pastoribus semper & vbique, non leue
solet reputari. Id autem in casu, de quo agimus,
passim accidit, ad quod impellit necessitas, quæ
non solùm pro vna Parochia, sed pro vicina etiam,
cogit tales Parochos prouideri. Vnde illa exten-
ditur ad consequentia; ad facultatem videlicet
concedendi licentiam, qua non deterior, sed me-
lior Indorum caussa redditur, vt ostendimus. Est
ergo hoc verosimile, licet non penitus incon-
cussum. Nec de his plura.</P>
<Z><A+2>SECTIO XII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrùm Prælatus Regularis amouere In-
dorum Parochum sibi subditum queat
ab huiusmodi cura, ob notitiam ha-
bitam per Confessionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>233.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Ommunem difficultatem concernit
præsens quæstio, sed quia in Doctri-
narijs dictis potest frequenter occur-
rere, eo quòd multis & magnis periculis sint ex-
positi, vnde & frequentior, pro reseruatis recur-
sus (quod absit) esse potest, ideò illam oportet
hoc loco pertractare, quod non sine vtilis operæ
pretio futurum existimo, vt res ipsa monstrabit.
Et illam nouissimè discutit P. Ludouicus à S.<marginalia>Ludouicus|à S. Ray-|mundo.</marginalia>
Raymundo Tomo 1. Tract. 1. Resolut. 30. qui. n. 469.
multos adducit asserentes Prælatum ex notitia in
Confessione habita posse subditum amouere ab<marginalia>Qui cen-|seant licere|quod in Ti-|tulo quæri-|tur, immò &|obligare.</marginalia>
officio, quod est ad nutum amobile, dummodò
hoc fiat absque fractione directa aut indirecta
sigilli. & n. 472. Sententiam id limitantem pro-
ponit, vt scilicet id liceat in Confessarijs Sæcula-
ribus, non autem in Regularibus, propter De-
cretum Clementis VIII. in quo de Regularibus
tantùm est sermo, vnde est solùm prohibitio co-
arctanda. Sic D. Petrus de Ochagauia de Sacra-
mentis. Tract. 3. de Sigillo. Quæst. 7. n. 7. quod &
probabile reputat Thomas Hurtadus Parte 2. Re-
solut. moral. Tract. 5. Cap. 11. Resol. 32. cùm id. §. 7.<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
absolutè statuisset. §. 15. qui & §. 3. affirmat stante
huiusmodi probabilitate, non solùm posse, sed
etiam debere Prælatos amouere sic notos, sub
reatu peccati mortalis, contra P. Thomam San-
cium Lib. 3. de Matrimonio. Disput. 16. n. 7. quia
ex iustitia tenentur graui damno occurrere, tum
communi, tum priuatorum, quando eius euitatio
non est incompossibilis cum obligatione alterius
præcepti, vt in præsenti contingit: quæ obliga-
tio ex charitate tantùm erit in Confessarijs, qui
Prælati non sunt, pro quibus similis ratio militat,
vt scilicet in quantùm possint debeant damnis
imminentibus opportunum remedium adhi-
bere.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Contra hæc statuit præfatus Auctor.<-P>@@

<-P>Primò. n. 476. & seqq. etiamsi sententia prædicta<marginalia>Etiamsi vsu|sit probabi-|lis, non obli-|gare quæ|probent.</marginalia>
sit probabilis, non teneri illa vti Confessarios:
quod hoc discursu iudicat efficaciter probari.
Nam damnum, (quodcumque illud sit) si igno-
retur caussa, nullus tenetur, neque ex iustitia,
neque ex charitate vllatenus euitare. Sic autem
contingit in præsenti: nam quod per Confessio-
nem scitur, non scitur à Confessario vt homine,
sed vt Deo, vnde perinde est ac si ignoretur, quæ
est doctrina D. Thomæ in. 4. Dist. 21. q. 3. arti. 1.
quæstiun. 1. ad 3. Ex quo deducit S. Doctor eum,<marginalia>D. Thom.</marginalia>
qui adducitur vt testis, posse dicere se nescire. Et
ijs, quæ deferuntur Prælato in foro p&#x0153;nitentiæ,
in eo foro quantum potest debere remedium ad-
hibere. Secundò esse contra sigillum vti scientia
dicta ad regimen externum Fratrum, Reipublicę,
aut Communitatis. Id probat, quia est reuelatio
indirecta, vt dicitur, siquidem in Cap. Omnis vtrius-<marginalia>Cap. Om-|nis v. 5.</marginalia>
que Sexus. Confessor non debet manifestare pec-
cata p&#x0153;nitentis, neque verbo, neque signo, ne-
que alio quouis modo, Ne peccatorem prodat;
proderet autem si scientia in ordine ad regimen
vteretur ipsius. Sic enim odiosam faceret Con-
fessionem, quæ non solùm debet esse sigillata re-
spectu aliorum, sed etiam respectu ipsius p&#x0153;ni-
tentis, vnde nequit quidquam facere aut dicere,
ex quo erubescere coràm ipso possit. Tertiò post
Decretum Clementis VIII. improbabilem esse
sententiam contrariam, siue de Regularibus, siue
de sæcularibus Confessarijs licitum vsum esse
contendat: quia licet Pontifex de Regularibus
tantùm videatur loqui, ratio in omnibus est ea-
dem, vt ex P. Dicastillo probat Tomo 2. de Sacra-
mentis Disput. 12. n. 141. & poterat potiùs ex Car-
dinali Lugo, à quo ille in eo discursu instructus
Disput. 23. n. 95. Pontifex enim excludit omnem
casum, quod iustum non esset, nisi supponeret
non esse vsum illum licitum ex natura rei: quia
dabilis est casus, in quo Superior teneretur ex
natura rei tali scientia vti, vt in electione indigni,
aut si sciret aliquem non esse Sacerdotem, quem
deberet Subditorum Confessarium minimè desi-
gnare: cum ergo hoc dici nequeat, fatendum est
talem vsum esse ex natura rei illicitum, & con-
sequenter non esse ad Regulares Pontificis De-
cretum arctandum, cùm Sacramenti institu-
tio ad omnes pariter extendatur. Hæc Auctor
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Circa quæ illud inprimis non videtur<marginalia>Moderni|Auctoris|citati non|coharere|pronuntiata.</marginalia>
cohærere quod in primo & tertio asserto vidimus
tradidisse. Siquidem in primo contra Thomam
Hurtadum depugnat asserentem vsum notitiæ
per Confessionem habitæ aliquando obligare, si
probabile est esse licitum: cùm tamen in tertio
rationem P. Dicastilli afferat pro illius proba-
tione, quæ licitum ostendit, si ex natura rei non
est talis, immò & obligatorium multoties, vbi ea-
dem est arguendi forma. Potest probabiliter: ergo
& debet imminente graui damno. Potest ex natura
rei, seu attenta institutione Sacramenti: ergo & ali-
quoties debet. Nam posteriori modo arguens, idem
quod priore intelligit, probabiliter inquam ita
affirmari ab Auctoribus oppositam sententiam
amplexis, & ita argumentum sic procedit: Potest
probabiliter ex natura rei, vt aduersarij conten-
dunt: ergo & debet ex natura rei; quod idem est
ac ex obligatione iustitiæ vel charitatis, vt sen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0280.jpg/>
@@1@<SE280>Circa amotionem ab officio ob notitiam in Confeßione &c. 265
<duolan 2><-P>tentia illa philosophatur: nam obligatio tristitiæ
& charitatis ex natura rei est, & ratione alicuius
humani præcepti.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Deinde respondens argumento propo-<marginalia>P. à S.|Raymundo|inepta re-|sponsio ne-|gatione sup-|positi.</marginalia>
sito ab illo Auctore sic habet: n. 488. Responde-
tur concedendo Maiorem, & negando supposi-
tum Minoris: supponit enim falsò esse possibi-
lem aliquem casum, in quo Confessarius possit
vti scientia habita in Confessione, etiam secretò
ad regimen externum, quia saltem indirectè si-
gillum Confessionis frangit, licet non dicatur
propriè reuelare Confessionem, & deinde facit
odiosam Confessionem, peccatq&#x0301;ue mortaliter
contra reuerentiam debitam Sacramento &c.
quæ tamen responsio ineptè procedit: nam cùm
assertio procedat supponendo esse licitum talem
vsum, non potest negari suppositum, quia tol-
litur quæstio, vt in omnibus huiusmodi quæ-
stionibus videre est. Quod si iste modus arguen-
di ligitimus non est, neque erit ille, quem ex P.
Dicastillo proponit, quia similiter poterit ne-
gari suppositum, cùm procedat supponendo li-
citum vsum, quem contraria sententia admit-
tit, vnde etiam debebit negari suppositum. Dum
autem suppositum ad illationem admittitur, ita
id fit, vt non debeant admitti quæ contraria ip-
si sunt, & ipsum destruunt. Et ideò cùm dici-
tur, Si probabiliter est licitus, perinde est ac si di-
catur. Si probabiliter non est contra sigillum, et-
iam indirectè: Si non facit odiosam Confeßionem.
si non est peccatum &c. Vnde non bene respon-
detur modo dicto rationibus huiusmodi subiun-
ctis. Admittatur ergo illatio, vt cum P. Dica-
stillo admittitur, & magis consequenter, vt
ait Cardinalis Lugo nu. 93. sed quia inconue-
niens iudicatur, ideò & suppositio absolutè non
admittenda, quæ sub conditione est tantùm v-
surpata.</P>
<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Prætereà, id quod dicitur de notitia<marginalia>Noitiam|haberi à Cō-|fessario non|vt homine,|sed vt Deo,|non firmum|fundamen-|tum.|D. Thom.</marginalia>
habita à Confessario non vt homine, sed vt
Deo, & est Auctori prædicto vnicum & efficax
contra Thomam Hurtadum fundamentum, non
videtur adeò firmum, iuxta D. Thomam, ex
quo est desumptum, vt constat ex verbis subse-
quentibus, sic enim ibi: In eôdem foro debet
quantùm potest adhibere remedium: vt Abbas in
casu dicto admoneat eum vt Prioratum consignet;
vel; vel si noluerit, potest ex qualibet alia occasio-
ne absoluere à cura Prioratus: ita tamen quòd om-
omnis suspicio vitetur de Confessionis reuelatione.
Sic Doctor sanctus. Vbi cùm dicat posse Ab-
batem ex aliqua alia caussa à cura Prioratus ab-
soluere sine suspicione reuelatæ Confessionis,
id respectu aliorum debet accipi, respectu quo-
rum reuelatio contingit; respectu enim Prio-
ris ineuitabilis suspicio est, & ad absolutionem
huiusmodi posse tali notitia aliquomodo vti, mo-
dus ipse loquendi S. Doctoris indicat, dum ait.<marginalia>In D. Tho-|mæ doctri-|na quid ne-|tendum oc-|currat.</marginalia>
Potest ex aliqua alia occasione. Quę quidem oc-
casio non debeat esse talis, vt absolutè obliga-
tionem remotionis inducat; aliàs non diceret,
Potest, sed Debet. Neque hoc erat opus ad-
di, cùm esset ex se manifestum. Occasio er-
go secundùm S. Doctorem ea sufficit, quæ li-
cet obligatoria non sit, talis tamen, vt qui a-
motum scierint, & eam norint, nequeant, ni-
si temerè de occulto crimine suspicari, cùm in<-P>@@

<-P>Religione ad remotiones tales non omnes oc-
casiones debeant esse æquales. Est prætereà lo-
cus alius eiusdem in 4. dist. 9. q. 1. arti. 5. quæ-
stiun. 1. in Corpore, vbi sic ait: si Sacerdos sciat<marginalia>Idem.|S. Doctoris.</marginalia>
peccatum alicuius, qui Eucharistiam petit, per Con-
fessionem, vel alio quolibet modo, distinguendum
est: quia aut peccatum est occultum, aut manife-
stum: si est occultum, aut exigit in occulto, aut in
manifesto: si in occulto, debet ei denegare, & mo-
nere ne in publico petat: si autem in manifesto, de-
bet ei dare, primò quia pro peccato occulto p&#x0153;nam
inferens publicam, reuelator est Confessionis, aut
proditor criminis, &c. Quam auctoritatem à Tho-
ma Hurtado adductam cùm sibi obijciat citatus
Scriptor nu. 490. minimè eidem satisfacit, dum
ait D. Thomam non agere de notitia habita per
Confessionem, cùm luce meridiana sint eius ver-
ba clariora, semel & iterùm Confessionem ex-
primentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Item, graues Scriptores affirmant etiam
post Decretum Clementis posse Confessarios in<marginalia>Graues|Scriptores|etiam post|Decretum|Clem. VIII|licitum|vsum conte-|stantur.</marginalia>
multis casibus vti notitia per Confessionem ha-
bita, quos Diana colligit Parte 5. Tract. 11. licet
ipse non omnes probet. Ex quo habetur posi-
tionem illam de notitia habita vt Deo, & vt ho-
mine, non ita esse accipiendam, vt ad omnia
applicari debeat, sed iuxta id, quod D. Tho-
mas citato loco nos docuit, vt scilicet Confessa-
rius possit iurare se nescire, & in ordine ad gu-
bernationem ita se gerere, vt nullam auditi in
Confessione peccati suspicionem excitet, sed
cum ea, quam nuper diximus, se gerat cautio-
ne. Quod & P. Vasquez admonens sententiam<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
dictam amplectitur Tomo 4. in 3. p. q. 93. arti. 4.
Dub. 8. n. 2. & 6. Qui licet ante Decretum Cle-
mentis fortè scripserit posthumum illud opus,
eius tamen editio post illud fuit, & etiam post
Ordinationem P. Claudij, quæ illud per annos
quatuor antecessit, & toti Societati obseruan-
dam voluit. Et est 5. inter Instructiones Cap. 2. n.
14. in Libro Ordinationum Præpositorum Genera-
lium, de qua inferiùs. Tenet etiam P. Tannerus
Tomo 4. Disput. 6. n. 140. P. Reginaldus Tomo 1.<marginalia>P. Tanner.|P. Reginal.</marginalia>
Lib. 3. Cap. 2. n. 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Quod autem à præfato Auctore dici-<marginalia>Reuelatio|indirecta|non proba-|tur ex|Cap. Omnis|v 5.</marginalia>
tur de reuelatione indirecta, non benè probatur
ex Cap. Omnis v. 1. quia in eo reuelatio prohi-
betur verbo, signo, aut alio quouis modo, addi-
tis verbis illis: Ne prodat peccatorem: pro qui-
bus ille, Ne perdat reposuit. Et posset error ille
amanuensis aut typographi credi, nisi in conse-
quentibus eodem verbo vteretur, dum ait: Ali-
quod signum externum, quo poßit facilè peccato-
rem perdere &c. Pontifex ergo ibi de proditio-
ne tantùm loquitur: seu manifestatione, quæ
verbo, signo, aut alio modo fit: quod quidem
nullus ex amplectentibus sententiam contra-
riam vllatenus negat: & ij, qui secus sentiunt;
Decreto Clementis obsecuti aliter loquuntur, ex
quibus Cardinalis Lugo suprà nu. 100. sapienter
dixit quòd licet in prædicto casu Confessarius non<marginalia>Cardinalis|Lugo</marginalia>
esset propriè reuelator Confessionis; peccaret tamen
contra sigillum, quod obligat ad continendam taliter
notitiam illam, vt neque ad opera possit practicè de-
seruire contra ipsum p&#x0153;nitentem.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Iam quod de improbabilitate dicitur,
non solùm de Regularibus loquendo, iuxta De-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0281.jpg/>
@@1@<SE281>266 Auctarium Indicum. Pars II. Sect. XII.
<duolan 2><-P>cretum Clementis, sed etiam de omnibus alijs<marginalia>Sententiam|dictam non|esse hucus-|que impro-|babilem.</marginalia>
ob rationem dictam, erunt qui probent pauci,
& quidem P. Thomas Sancius citata Disputat.
16. num. 4. post adductum Decretum dictum,
& Ordinationem S. M. P. Claudij, sententiam
dictam probabilissimam esse dixit, & maiore
quàm contraria Auctorum numero communi-
tam. P. Martinon Tomo 5. Disputat. 54. num.
51. veram probabilitatem agnoscit. P. Arriaga
Tomo 2. de Sacramentis Disputat. 46. num. 16.
dum longè probabiliorem suam sententiam esse
asserit. P. Becanus Quæst. 39. num. 5. solùm ait
id rectiùs negari. Diana Parte 5. Tractat. 11.
Resolut. 3. & 4. simplici est negatione conten-
tus: quidquid Parte 3. Tractat. 4. Resolut. 76.
dixerat: Cardinalis Lugo num. 94. se nescire
ait quomodo sustineri possit, & nihil ampliùs.
P. Bussembaum in Medulla Theologiæ Moralis
Lib. 6. Tractat. 4. Cap. 3. Dub. 1. num. 4. do-
cet esse probabile, adductis Decreto, & Ordi-
natione præfatis. P. Palaus Tomo 4. Tractat. 23.
Puncto 19. §. 3. num. 20. veriùs esse existimat,
eadem citatione subiuncta; qui & num. 19. præ-<marginalia>Decreto|Clem. VIII|vt multi re-|spondeant.</marginalia>
miserat Decretum dictum non obstare, quia
asserere possumus ibi solùm præcipi & commen-
dari id, quod aliàs iure diuino commendatum
est de obseruatione sigilli: ne scilicet vllus Su-
perior ad externorum gubernationem vtatur
notitia ex Confessione accepta, quæ ex se su-
spicionem Confessi peccati ingerat, & addit
notanda esse verba illa: Ad exteriorem guberna-
tionem: quibus, vt expendit. P. Suarez To-
mo 4. de Religione Tractat. 10. Lib. 8. Cap. 5.
num. 12. indicari non prohiberi vsum talis no-
titiæ ad interiorem gubernationem, & p&#x0153;ni-
tentis spiritualem profectum. Sic ibi, quam-
uis posteà oppositum vt verius amplectatur, iu-
dicium illud prius à veritate non esse prorsus a-
lienum. P. Lessius in 3. p. D. Thomæ Quæst.
11. de sigillo Confeßionis Arti. 1. Dub. 2. num. 6.
& 7. adducto etiam Decreto probabilitatem fun-
dat in fortioribus locutus terminis, in quibus et-
iam Guilielmus Mercerus apud Dianam Parte
4. Tractat. 4. Resolut. 202. & Parte 11. Tractat. 4.
Resolut. 15. P. Amicus Tomo 8. Disput. 14. num.
40. probabilitati suffragatur. Eligius Bassæus verb.
Confessarius 7. num. 12. in fine, P. Martinus del
Rio Lib. 6. Disquisit. Magicar. Sect. 2. §. Quoad
secundam, Leander de SS. Sacrament. Tomo 1. Tract.
5. Quæst. 63. Alexander Pesantius in Additioni-
bus ad 3. p. D. Thomæ Quæst. 11. in fine, P. Tam-
burinus in Methodo Confessionis Lib. 4. Cap. 6.
nu. 7. & seqq. non solùm probabilitatem agnoscit,
sed actiones, quas vocat tertij generis, licitas
esse ait, & nullo ex adductis Decreto prohibitas,
etiam in Societate.</P>
<P>  <absatz-nummer>241.</absatz-nummer> Si autem loquamur excipiendo Re-<marginalia>Idem de Re-|gularibus|censent plu-|rimi.</marginalia>
gulares, ad quos solùm, Clementis Decretum
dirigatur, habet citatus Auctor plures insu-
per, qui eidem aduersantur. Sic enim cen-
suit P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis, Tra-
ctat. 4. Disputat. 9. num. 229. licet posteà Tomo 2.
Tractat. 8. Disput. 12. nu. 140. aliter videatur cen-
suisse. P. Coninck Disput. 9. de Sacramento P&#x0153;ni-
tentiæ nu. 61. P. Arriaga citato nu. 16. P. Gaspar
Hurtadus Disputat. 12. de eôdem, Difficult. 9. in fi-<marginalia>Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
ne, vbi ita scribit: Nihilom inùs Confessarius vti<-P>@@

<-P>potest notitia Confessionis quando nullus, nec p&#x0153;ni-
tens, potest in dictam suspicionem deuenire, quia
nullo modo frangitur sigillum, quia tunc nulli dici-
tur, nec infinuatur peccatum Confessum. Excipimus
Superiores Religionum, qui scientia Confessionis
nullatenus vti possunt ad exteriorem gubernationem,
quia eis prohibitum est à Clemente VIII. in Motu
proprio, quem pro casibus reseruatis edidit Anno
1594. Sic ille. P. Bussembaum citato nu. 4. P.
Martinus Del Rio suprà, ibi: Quæ sanctio, etsi
liget tantùm eos, ad quos scripta, &c. P. Filliu-
cius Tract. 7. nu. 335. Tomo 1. P. Suarez Tomo 4.
in 3. p. Disput. 33. Sect. 7. nn. 4. Diana Parte 5.
Tract. 11. Resolut. 3. & Parte 10. Tractat. 12. Re-
solut. 34. P. Tamburinus suprà n. 9. Ioannes Pon-
cius in Cursu Theologico, Disput. 46. n. 164. Tho-
mas Hurtadus Tomo 2. Tractat. 6. nu. 179. &
seqq. Andreas Victorellus in Additionibus ad Car-
dinalem Toletum Lib. 3. Cap. 16. Ochagauia addu-
ctus n. 233. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Iuxta hæc videri potest non immeritò
Thomam Hurtadum suprà nu. 163. ita locutum:
Quare cùm tantus & tam insignis Auctorum chorus,
tam modernus, quàm antiquus hanc applaudant con-<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
clusionem, existimo non esse probabile asserere secun-
dùm se non esse licitum vti scientia habita in Con-
feßione in aliquo casu &c. Quibus videtur adden-<marginalia>Vnde & vi-|detur impro|babilis sen-|tentia ne-|gantium pro-|babilitatem.</marginalia>
dum, etiam videri improbabile idem asserere
post Decretum Clementis VIII. Religiosos ex-
cludendo, quia tot & tantæ auctoritatis Scripto-
res, quales vidimus, ita sentiunt, quos improba-
biliter locutos non potest probabiliter affirmari.
Quia verò etiam sunt, qui Religiosos non ex-
cludant etiam post Decretum dictum, erit qui
censeat similiter pronuntiandum. Leander suprà,<marginalia>Leander|à Sacram.</marginalia>
nouem adducit, & alios Quæst. 64. & 65. qui
iuxta eum sensum probabilitatem sententiæ ip-
sorum adscribit: id enim indicat, dum ait opinio-
nem suam esse longè probabiliorem. His addendi
Mercerus & P. Lessius adducti num. præced. Ale-
xander Pesantius suprà, P. Georgius Rhodes To-<marginalia>P. Georgius|Rhodes.</marginalia>
mo 2. Tract. 12. in fine, vbi ait generaliter agi
erga subditum posse, si non sit periculum notitiæ
peccati, addens consultiùs fore secus agere. Ioan-
nes de la Cruz in Directorio Conscientiæ Quæst. 6.<marginalia>Ioannes à|Cruce.</marginalia>
de Sacramento P&#x0153;nitentiæ Dub. 1. n. 3. licet de pri-
uatione officij neget, addit tamen sic: Potest ta-
men Prælatus ex scitis in Confessione subditi, vigi-
lare super eum, vt scito delicto extra Confessionem,
corrigatur. P. Reginaldus id, quod vidimus n. 239.
absolutè profert, & vnus est ex nouem à Leandro
adductis. P. Tamburinus nu. 240. citatus satis pro
eôdem manifestus quoad actiones illas tertij ge-
neris, quod ex PP. Layman, Coninck, Castro Pa-
lao, & Sancio pergit confirmare. P. Thomas San-
cius n. 240. etiam adductus post inductum Cle-
mentis Decretum, probabilissimam sententiam,
quam tamen non est secutus, pronuntiauit, & li-
cet pro illo arguendo ante præfatum iudicium
dixerit apertè videri à Pontifice decisam, non ta-
men id decisiuè protulit, aliàs de probabilitate ip-
sius iudicare vt vidimus minimè potuisset, quia
& videre potuit, eam adhiberi posse expositio-
nem, de qua dictum à nobis ibidem ex P. Palao.
Quis ergo sententiæ tantùm ponderis ab aucto-
ritate consecutæ improbabilitatis notam impin-
gere non meritò vereatur?.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0282.jpg/>
@@1@<SE282>Circa amotionem ab officio ob notitiam in Confeßione &c. 267
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Videant ergo Prælati omnes, videant Iu-
dices, de quibus præfati sumus, quomodo in hoc
negotio se gerant, duces enim habent, quos vt se-<marginalia>Ad Præaltos|admonitio.</marginalia>
quantur, si per me non licet, non possum tamen
prohibere. Et quidem Doctores licitum vsum
prædictæ sententiæ negantes, etiam quando ne-
que p&#x0153;nitens ipse in suspicionem venire potest,
ex eo arguunt, quia etiam eo pacto odiosa reddi-
tur Confessio, cùm sciant p&#x0153;nitentes posse Præ-
latos ea notitia vti, quomodocumque vsus tem-
peretur. Quod quidem inconueniens videtur
communiter deuorandum, cùm sciant commu-
niter etiam grauibus in Religione onerati crimi-
nibus esse opiniones probabiles, iuxta quas licitus
est talis vsus, & quibus se possunt Prælati con-
formare. Dum ergo probabilitas persistit, nihil
profectò obtinemus, dum contra talem vsum de-
clamamus. Nec tamen sine leuamine onus hoc<marginalia>Contra gra-|uamen ex|notitia dicta|quod leua-|men sit ab|Apostolica|Sede reli-|ctum.</marginalia>
Pontificia prouidentia reliquit, quandoquidem
non est necessarium vt quis Prælato confitea-
tur, etiamsi casus habeat reseruatos, sed potest
ab eo licentia peti per alium, vtique non negan-
da, nisi valde rarò, id quod est Pontificia etiam
prouidentia præcautum. Quòd si in casu illo raro
grauamen considerabile cum fundamento timea-
tur, communis succedit doctrina de cessatione
obligationis circa integritatem materialem Con-
fessionis, si nolit reseruata ordinario Confessori
detegere, aut stante illa, de indirecta eorum ab-
solutione, donec Iubileum adueniat, aut Crucia-
tæ indulgeatur vsus, vel Festa succurrant, in
quibus frequentiùs in Religionibus solet plena ad
huiusmodi conscientiæ onera depellenda facul-
tas impertiri. Et certè non videtur talibus mul-
tùm condolendum circa leuamen, de quo agi-
mus, & quo videntur reseruationis lege, aut præ-
dicto timore priuati: cùm enim erga officia aut
obtenta aut obtinenda valde sint affecti, ne rem,
aut spem amittant, vias sunt solicitè non sibi ar-
duas quæsituri.</P>
<Z><A+1>Circa IESV Societatem quid specia-
le &c.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>244.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa loquendo obuium est apud Scri-<marginalia>Satis nota|illa.</marginalia>
ptores exteros, quid sit, de quo etiam
diximus, circa quæstionem præsentem constitu-
tum. Pro quo iuuat specialiter audire Andream<marginalia>Andreas|Victorellus</marginalia>
Victorellum suprà sic locutum: Confessario nun-
quàm licere vti notitia ex Confessione nonnulli
aiunt. Hoc suis præceptis Claudius Aquauiua doctis-
simæ & Religiosißimæ Societatis IESV Præpositus
Generalis prudentiæ, pietatis, & aliarum Christia-
narum virtutum laude conspicuus, & Clemens VIII
splendor Orbis clarissimus Edicto cauit (anno 1593.
reponendum 94.) Ne Regularium Superiores ad
externam gubernationem notitia Confessionis vtan-
tur &c. Licet autem Doctores plures & Decre-
tum Clementis, & Ordinationem pro Societate
iuxta eorum integrum tenorem adducant, iuuat
hoc loco idem præstare pro maiori lectorum
commodo, & quia circa illa veniunt aliqua dis-
ceptanda.</P>
<P>  In Decreto igitur pro Casibus reseruatis edito<marginalia>Decretum|Clementis|Octaui.</marginalia>
dicto Anno 1594. die 26. Maij, anno certè ipso,
quo & ego in lucem editus, cum hæc scribam
die 26. Ianuarij An. 1669. Sic Decreti tenor:<-P>@@

<-P>Tam Superiores pro tempore existentes, quàm Con-
fessarij, qui posteà ad Superioritatis gradum fuerint
promoti, caueant diligentissime ne ea notitia, quàm
de aliorum peccatis in Confessione habuerunt, ad ex-
teriorem gubernationem vtantur. Sic ibi.</P>
<P>  Ordinatio autem, S. M. P. Claudij, quæ con-<marginalia>Ordinatio|P. Claudij|S. M.</marginalia>
tracta proponitur Cap. 2. n. 14. Ordinationum, &
integra inter Instructiones, numero quinta, sic
habet: Tametsi non desunt Doctores, qui sentiant,
saluo Sacramentalis Confessionis sigillo (in Margine
sic dicitur: Citantur à Dominico Soto Libro de Ra-
tione Secreti n. 3. q. 4. & à Nauarro Cap. Sacerdos
de P&#x0153;nit. d. 3. nu. 144. & seqq.) iustis de caussis
licere nonnumquàm Confessario (cùm id fieri potest
sine vlla reuelatæ Confessionis suspicione) vti extra
Confessionem notitia per Confessionem habita: ta-
men quoniam hæc doctrina, & eam exigit in tanta
re circumspectionem, quam seruare perdifficile sit, &
interim posset aliquando retardare subditorum liber-
tatem, quam huius fori sanctitas, & nostræ Societa-
tis Institutum requirunt in seipsis, rebusque suis
Confessario aperiendis: idcircò visum nobis est in
Domino statuere, sicut & seuerè statuimus, pro reue-
rentia, qua semper Societas nostra coluit huius Sa-
cramenti inuiolabile sigillum, & libertatem, vt
omnes Superiores diligenter caueant ne vel ipsi, vel
Nostrorum aliquis, supradictam doctrinam vnquam
introducant, nec illam publicè aut priuatim doceant,
nec ea vtantur vllo modo (nisi fortè de p&#x0153;nitentis
licentia) sed ita prorsus in omnibus se gerant Con-
fessarij ac si in Confessione nihil penitus audiuissent:
sibique persuadeant, vt humanarum rerum regimen
ab hoc Sacramento longissimè distat, ita debere nul-
latenus ab eo pendere. Sic eximius ille polites di-
uinæ Magister.</P>
<P>  <absatz-nummer>245.</absatz-nummer> Et circa Decretum Pontificium occur-<marginalia>Decretum|Clementis|ad Regula-|res tantùm|pertinere|ostenditur.</marginalia>
rit Primò non contemnenda obseruatio, pro eo-
rum sententia, de qua num. 241. cuius Auctores
affirmant illud ad solos Regulares pertinere:
quod quidem ex eo ostendi, præter verborum te-
norem potest, quia inter alia est positum, quæ ad
Regulares pertinent; cùm præcipuum intentum
Pontificis fuerit ea, quæ ad casus reseruatos in-
ter Regulares conuenientia esse possunt, stabilire.
Sicut ergo quæ ad casus dictos spectant, ad alios
non debent extendi, ita & additamentum illud,
quod ad cautionem pertinet, vti ad caussam eam-
dem spectans, est accipiendum. Et quòd ad Epis-
copos non debeat trahi, aut ad alios Episcopali
dignitate gaudentes, videtur ex ipso tenore com-
pertum: nam Confessarij, qui ad Superioritatis
gradum ascendere possunt, ij intelliguntur, qui in
Religione id habere possunt, siquidem de pro-
motis ad Episcopatum nihil erat timendum: ne-
que munus Confessarij obeuntes ordinariè sic so-
lent promoueri. Superioritas autem, de qua agi-
tur, eadem est quæ in illis, qui Superiores dicun-
tur, vt videtur indubitabile, & ita sola illa, quæ
ad Regulares spectat, vnde ad illos tantùm ex-
tendi Decretum videtur manifestum. Si prætereà
addamus ad Confessarios, qui Superiores non
sunt, extendi non posse, quia ipsi, cùm guberna-
tione careant, nequeunt vti tali notitia ad exte-
riorem, de qua ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Secundò, cùm solus vsus in ordine ad<marginalia>Solus vsus|in ordine ad|gubernatio-</marginalia>
exteriorem gubernationem prohibeatur, benè
videtur intulisse P. Suarez, vt vidimus nu. 240.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0283.jpg/>
@@1@<SE283>268 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XII.
<duolan 2><-P>non impediri vsum in ordine ad interiorem gu-<marginalia>nem exter-|nam non ad|interiorem|& spiritua-|lem prohibi-|tus.|P. Suarez,</marginalia>
bernationem, & spiritualem profectum. Quæ au-
tem huius generis actiones aliàs illicitæ sint, quæ
verò iuxta probatas Doctorum sententias liceant,
ex eorum lectione cum matura perpensione pe-
tendum. Et cùm gubernatio interior, & conscien-
tiæ regimen, ad Confessarios, qui Superiores non
sunt, etiam pertineat, in illis locum habere do-
ctrinam præfatam debet exploratiùs reputari.
Vbi pro eo, quod dudum dicebamus, de arctanda
scilicet ad Regulares Pontificia Sanctione, id
addendum, ad Confessarios Regulares, qui Su-
periores non sunt, non extendi, vt ex tenore ip-
sius constat, ibi: Qui poste à ad superioritatis gra-
dum fuerint promoti. Ergo dum promoti non sunt,
cum illis non loquitur dispositio. Ex quoad sæ-
culares Confessarios discursus vrgentior dedu-
cendus, vt quidquid probabiliter Doctores tra-
dunt, non debeat ipsis prohibitum iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Tertiò. Præfati Decreti tenore attento,<marginalia>Prohibitio|non tangit|Prælatum|finito officio.</marginalia>
is, qui cùm esset Superior, subditi Confessionem
excepit, finito officio ea notitia vti non prohibe-
tur, tum in ordine ad interiorem gubernationem,
si Confessarius sit, tum etiam in ordine ad alia,
quæ iuxta probabiles sententias licent, vt de
Confessarijs nuper dicebamus. Nec valet si dica-
tur notitiam illam à Superiore haustam vt Supe-
rior erat, & ita transire ad non Superiorem cum
suo onere: nam licet verum sit ita haustam, nul-
lum tamen inde onus adiectum, nisi in ordine ad
exteriorem gubernationem, cuius fundamentum
cessat finita Superioritate. Quòd si aliquid præ-
ter id, quod ad exteriorem gubernationem per-
tinet notitiæ dictæ adiectum quasi consequens
facultatem talis vsus, non est necessarium vt fini-
to officio penitus cesset: sicut in notitijs alijs ac-
cidit, quas Superior comparat ratione officij, qui-
bus vti eo finito potest, in suum commodum, &
aliorum, etiamsi talis vsus non sit futurus gratus
aliquibus, quorum personas concernunt. Quod<marginalia>Simile in|Inquisitori-|bus.</marginalia>
& in Inquisitoribus admittendum, quibus suo fi-
nito munere, & seruato S. Tribunalis genuino
secreto, possunt comparatis notitijs ad suâ & suo-
rum commoda spiritualia & temporalia iuuari.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Quartò Iuxta eumdem tenorem videtur<marginalia>Idem de|Prælato ad|Prælatur am|æliam trans-|cunte.</marginalia>
dicendum Superiorem, qui subditi Confessionem
excepit, si ad munus aliud Superioritatis transeat,
non obligari Decreto, quod quidem de superio-
ribus loquitur pro tempore (Confessionis scili-
cet) existentibus, aut qui cùm tales non essent,
ad Superioritatis gradum sunt promoti, qualis
non est hic, de quo loquimur. Et quidem si
transitus sit ad Superioritatem respectu aliorum,
inter quos non sit subditus dictus, videtur esse
consequens ad dicta nuper, quia superioritas talis
materialiter se habet. Si autem fiat eius subditus,
vt passim accidit, dum Religiosi ex vna in aliam
domum transferuntur, non ita exploratum vide-
tur. Sed nihilominùs idem apparet dicendum,
quia finito officio cessauit obligatio, quæ accep-
to alio non reuiuiscit, cùm non sit vrgens funda-
mentum ad tale aliquid asserendum. Vnde si cùm
Superior transitum dictum facit, simul eidem ta-<marginalia>Exceptio.</marginalia>
lis subditus assignetur, aliter videtur dicendum,
quia de eo verificari verba Pontificis possunt. Su-
periores pro tempore existentes. Quod quidem si-
militer dicendum si Superior ad Prouincialatus<-P>@@

<-P>gradum promoueatur, in quo & maior videtur
esse ratio, quia vsus notitiæ in illo magis est for-
midabilis ob maiorem potestatem. Quod non ac-
cidet, si ante promotionem huiusmodi, & infe-
riore&#x0303; Superioritatem vacatio fuerit, ob nuper red-
ditam rationemde non reuiuiscentia obligationis.
Et certè si Pontifex contrarium dictis voluisset,
id facile fuisset ipsi in hunc modum verba con-
formando: Superiores numquàm vtantur notitia
Confessionis quandocumque auditæ. Quod cùm ab
eo non sit ita præstitum, ipsius verbis insisten-
dum, dum maiori auctoritate aliud non fuerit de-
claratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> Quinto Dubitari meritò potest an Decret&#x0169;<marginalia>Decretum|qualiter|obliget.|Diana.</marginalia>
dictum sub mortali obliget? Quam difficultatem
tangens Diana Parte 4. Tract. 4. Resolut. 202. in
fine ita scribit: Notandum est etiam hîc obiter, in
supradicto Decreto latum esse præceptum cum verbis<marginalia>Sub mortall|qui censeant|ob materia|grauitatem.</marginalia>
imperatiuis, quæ non obligare sub mortali docuit
Caietanus in 2. 2. q. 166. n. 9. Rodriguez in Ad-
ditionibus ad Bullam Cruciatæ §. 9. nu. 77. & alij.
Sed hæc opinio mihi non placet, & ideò puto cum
Castro Palao. Tomo 1. Tract. 3. Disput. 1. Puncto 9.
n. 3. supra dicta verba Decreti obligare sub præcepto
peccati mortalis. Sic ille, qui pro sententia dicta,
quam Caietani & Rodericij tantùm auctoritate
confirmat, citare plures alios potuit, quod à me
præstitum in Thesauro. Tit. 2. n. 97. in quibus &
ille est. Parte 3. Tractat. 6. Resolut. 91. vbi tenet
tamquàm probabile, non obstante materiæ gra-
uitate, vim obligandi à Principis voluntate pen-
dere: ex quo fit parùm interesse quibus verbis
lex proferatur, dum aliunde de tali non constat
voluntate. Et ita opus erit in præsenti fundamen-
tum Pontificiæ voluntatis pro obligatione sub
mortali posuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Sed id forsitan ab eo prætermissum, quia<marginalia>Idem.</marginalia>
in alijs locis, vbi rem sub formalissimis terminis
tractauerat, suam visus est mentem apertam red-
disse. Scilicet Parte 3. Tract. 6. Resolut. 74. vbi<marginalia>Lex verbis|præceptiuis|vtens quo-|modo obli-|get, qualia|sunt Decreti.</marginalia>
tres opiniones proponit. Prima est eorum, qui
verba prædicta non continere præceptum affir-
mant, pro qua adducit Castrum, Caietanum, &
Carbonem. Secunda sentientium esse præcep-
tum, sed sub veniali; pro qua sunt Nauarrus,
Sayrus, & P. Sa. Tertia asserentium standum esse
in hoc consuetudini, de qua, si non constat, atten-
dendam esse rei grauitatem, & necessitatem: quæ
si magna sit, & grauiter à legislatore ponderata,
verba fore præceptiua, & ita semper accipienda
in Decretis Pontificum, & Conciliorum. Pro
quo duo exempla adducit: vnum ex Concilio<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Tridentino Sessione 13. Cap. 5.. de Sacerdote ce-
lebrante non præmissa Confessione, quia deficit
copia Confessarij. Et aliud, in quo secutus est Pa-
tres Sancium & Vasquium huic dicendi modo
suffragantes. Quibus propositis, circa proprium
iudicium obmutescit: nonnulla enim, quæ sub-
dit, ad difficultatis punctum directè non spectant.
Sed clarius locutus Parte 4. Tract. 4. Resolut. 91.
vbi de verbis imperatiuis in Decretis Concilio-
rum & Pontificum quæstionem mouens, & duas
inducens sententias, affirmantem primam esse sub
mortali præceptum obligans, in quibus sunt Pa-<marginalia>Diuersitas|sententia|nam circa|illud.</marginalia>
tres Vasquez, & Palaus: negantium aliam, pro
qua sunt Emmanuel Rodericus, Petrus de Le-
desma, Villalobos: priori se dicit adhærere regu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0284.jpg/>
@@1@<SE284>Circa Decret. Clem. VIII. de notitia in Confess & Soc. &c. 269
<duolan 2><-P>lariter loquendo, & in materia graui, nisi aliud
ex coniecturis constet: addens pro eo PP. Sua-
rium, Salas, Granadum, & etiam Syluestrum,
Armillam, ac Bonacinam. Et Clement. Exiui, de
verbor. significat. §. Ioan. quia vers. Nos itaque, &<marginalia>Clement.|Exiui.</marginalia>
Cap. Clerici, de vita & honest. Clericor. Vbi ergo
Decreti meminit, de quo agimus, iudicium non
exprompsit suum, & vbi de Conciliorum ac
Pontificum Decretis egit, illud reliquit inta-
ctum: licet ex eo quòd in materia graui sit, & ex
coniecturis aliud non appareat, resolutione præ-
fata comprehensum videatur. Non tamen vide-
tur probabilitatem oppositæ partis inficiari, dum
tantùm ait, illam sibi non placere. Et in citatis
alijs locis idem indicat, bonis pro illa patronis al-
legatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> In quo quidem mihi dubium non est<marginalia>Sub mortali|obligare de-|cernitur, &|efficaciter|ostinditur.</marginalia>
obligationem sub lethali culpa dictum Decretum
importare. Et verò quod ad verba præcepti atti-
net, licet ex eo quòd imperatiua sint, dum sic
dicitur: Caueant diligentissimè, aliquod dubitan-
di fundamentum præbeant, obseruare opor-
tuit Pontificem illis contentum non fuisse,
sed addidisse id, quod in fine Decreti habe-
tur, & dubitationem videtur submouere,
dum sic ibi: Atque ita per quoscumque Regu-
larium Superiores, quicumque illi sint, obserua-<marginalia>Decreti te-|ner.$unclear</marginalia>
ri mandauit, non obstantibus Constitutionibus &c.
Mandatum ergo circa omnia, quæ fuerant præ-
missa, Pontificis extitit, & principio quidem, sci-
licet §. 1. sic habetur: Ideò vt huic malo sua san-
ctitas opportunè prospiceret, decreuit vt nemo ex Re-
gularium superioribus &c. & cùm similis verbo-
rum forma in fine tenenda videretur, dicendo,
Obseruari decreuit; non ita factum, quia verbum
Decreuit non eam vim, quæ necessaria visa est,
præ se ferebat; sed verbum efficacioris significa-
tionis; vnde ex verbis imperatiuis solidum ne-
quit fundamentum assumi ad vim significationis
minuendam. Vt autem illa grauis sit, faciunt ea,
quæ in Thesauro dixi n. 99. Tituli dicti: materiam
scilicet grauem esse, & sub leui tantùm obliga-
tione propositam, futuram inutilem: cùm tamen
summæ conuenientiæ fuerit eam esse maiorem,
quia aliter bono, de quo agebatur, minimè con-
sultum videretur, & de conuenientia quidem, ac
necessitate, nec non negotij grauitate satis constat
ex §. 1. Decreti. Quàm parum autem venialis
offensio timeretur, res ipsa ostendit, quia damni
grauis euitandi desiderium leuem obicem Reli-
giosis Prælatis, nimio frequenter zelo æstuanti-
bus facilè erat perrupturum, non secundùm scien-
tiam semper: qui & arbitrari poterant obsequium
se præstare Deo, & Religioni, ac sibi ipsis con-
sulere, ne damna incurrentia eorum incuriæ &
laxitati erga Religiosam disciplinam imputen-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>252.</absatz-nummer> Hoc ergo stabilito, obligationem scilicet<marginalia>In eo præcep-|tum diui-|num inclu-|sum, cui|humanum|additum,|sicut & in|præcepto de|figillo.</marginalia>
sub mortali dictum Decretum importare, illud
non ita exploratum, an scilicet obligatio talis ra-
tione Pontificij mandati habeatur, an verò diuini
etiam, quod proponatur, aut cui etiam humanum
addatur? & videtur hoc vltimum satis verosimi-
le, & declarandum exemplo Cap. Omnis vtrius-
que sexus citato: vbi Innocentius Tertius sigilli
secretum proponit & intimat Confessarijs, & ea-
dem qua Clemens loquendi forma vsus, sic ha-<-P>@@

<-P>bet: Caueat autem omnino (Sacerdos) ne verbo,<marginalia>Cap. Omnis|v. 3.</marginalia>
aut signo, aut alio quouis modo aliquatenus prodat
peccatorem: sed si prudentiori consilio indiguerit, il-
lud absque vlla expressione personæ cauté requirat.
Sic ille. Ex quo colligunt graues Scriptores præ-
ceptum sigilli esse diuinum & humanum; immò
inde deducunt aliqui in eius violatione ex eo ca-
pite malitiam diuersam inueniri. Quod tamen
negat P. Suarez Tomo 4. in 3. p. Disput. 33. Sect. 1.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
nu. 13. quia diuersitas præceptorum non multi-
plicat malitiam quando eadem materia & moti-
uum virtutis eadem sunt. Cùm ergo vsus notitiæ
vniuersim ad exteriorem gubernationem caussa<marginalia>Quotuplex|malitia in|illo.</marginalia>
esse possit vt peccatum exceptum à Superiore in
Confessione prodatur, quod est diuino præcepto
vetitum, inde est vt Pontifex suum etiam præ-
ceptum adiecerit, id circa Religiosos declarans,
quod in citato Cap. Omnis Innocentius addito
etiam præcepto declarat: vnde non sunt prop-
tereà probabiles opiniones explosæ, & communis
Doctorum sensus, quibus paucissimi repugna-
runt vt videri potest apud P. Thomam Sancium
citato illo nu. 4. vbi paucitatem ex eo præferen-
dam dicit, quòd faueat Sacramento, exemplo te-
stium pro valore.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Videtur etiam non inverosimiliter dici<marginalia>Solam in eo|esse admoni-|tionem ad|obseruan-|tiam diuini|præcepti, vt|dici queat.</marginalia>
posse in prædicta clausula Pontificij Decreti non
extare præceptum diuino adiectum, sed exhorta-
tionem tantùm ad illius impletionem, cum dili-
gentissima cautione. Cui solùm obstare potest id,
quod in fine Decreti additum, vt vidimus. n. 251.
Obseruari mandamus, quod ad omnia præmissa
referendum. Ad quod dici potest non ideò ad
omnia mandatum extendi, ita vt tot sint mandata
quot Paragraphi, sed iuxta subiectam materiam,
cùm constet non omnia præmissa mandatum
continere, vt patet ex §. 7. in quo sic dicitur: Li-
cebit tamen Superioribus determinare p&#x0153;nitentias
graues quibusdam peccatis etiam non reseruatis, à
Confessarijs imponendas, quæ subditos ab huiusmodi
perpetrandis cohibere poßint. Et addi etiam potest
id, quod habetur. §. 1. vbi dicitur Superiores posse
sibi reseruare vndecim peccata §. 2. designata, aut
eorum aliquot, circa quod præceptum non ver-
satur. Sic ergo etiam dici potest de cautione pro-
posita circa exteriorem gubernationem. Nec
proptereà Religionum bono minus sufficienter
credendum est fuisse consultum, quandoquidem
diuinum præceptum est propositum, & pro illius
cautione magni ponderis cautio adiuncta: eum
enim, quem diuini præcepti auctoritas cum Pon-
tificia declaratione & exhortatione in officio non
continet, neque Pontificium etiam mandatum<marginalia>obiectioni|satisfactum.</marginalia>
continebit. Per quod habetur responsio ad ratio-
nem, qua contendit probare P. Palaus suprà. n.
20. oppositum præsenti positioni, quia si solùm
vellet Pontifex obseruari quod aliàs iure diuino
certum est obseruari debere, non verbis præcep-
tiuis, sed commendatitijs vteretur: cùm ergo
præceptiuis vtatur, id prohibere existimandum
est, quod anteà erat sub opinione. Negatur enim
verba præceptiua dari, quæ supra vsum dictum
cadant, sicut & non extare verba commendatitia,
cùm verè dantur cautione prædicta, quæ dili-
gentissima postulatur.</P><marginalia>Roboratur|ex eo quòd de|actu occulto|agatur.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>254.</absatz-nummer> Et ad hoc ampliùs roborandum, est ali-
quid consideratione dignissimum, quod Auctores<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0285.jpg/>
@@1@<SE285>270 Auctarium Indicum. Pars II. Sect. XII.
<duolan 2><-P>de hoc puncto tractantes non videntur tetigisse,
& solùm apud Thomam Hurtadum deprehendi.<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
n. 174. quòd scilicet hîc de actu interno agitur,
& prorsus occulto, de quo sicut Ecclesia iudicare
nequit, ita neque pro illo præceptum ferre. Pro
quo sit citatus Scriptor: Quamuis enim vsus iste
scientiæ actus interior sit, qui non cadit sub præcepto
humano, si prout interior est consideretur: tamen
potest per suam legem Pontifex prohibere actum ex-
ternum, aut priuationem actus externi prout impe-
rantur ab ista scientia, sicut de facto prohibuit: &
quidem non incongruis rationibus. Sic ille: cuius
fundamentum est quidem receptum apud Theo-
logos, sed eorum est temperamentum obseruan-
dum: dicunt enim externum actum prohiberi<marginalia>Duo quæ|obijci possunt|explicata.|P. Sancius|Clement. 1.|de hæreticis.</marginalia>
posse vt imperatum ab interiore, quando exterior
est interioris manifestativus: quæ est communis-
sima & receptissima sententia, vt videri potest
apud P. Thomam Sancium Lib. 2. Operis moralis.
Cap. 8. vbi plures Auctores adducit. Vnde cùm
in Clement. 1. de hæreticis. §. Verùm excommuni-
centur iudices in caussis fidei, qui ex odio vel a-
more aliquid omittunt aut faciunt, eam p&#x0153;nam
non censentur incurrere, nisi quando in exerci-
tio ipso iniustitiam admiscent, quæ interioris af-
fectus sit manifestatiua, vt videri potest apud P.
Suarium Tomo 4. in 3. p. Disput. 4. Sect. 2. n. 21. &<marginalia>P. Suarius.</marginalia>
apud obuios alios. Cùm ergo per se loquendo li-
citum sit Superiori ita circa subditum se gerere;
vt & mutatio, & priuatio, & sic alia ipsi liceant
non audita Confessione: dum ea post Confessio-
nem exequitur, nequit violator præcepti humani
dici ex eo quòd ex notitia per Confessionem ha-
bita moueatur: quandoquidem actiones tales ex
se interioris motiui manifestatiuæ non sunt. Nisi
dicatur Pontificem secutum probabilem opinio-<marginalia>Pontificem|secutum|probabilem|opinionem|inconue-|nienter dici-|tur.</marginalia>
nem, & iuxta eam virtualiter oppositæ vsum ve-
tuisse. Quod quidem nihil caussam præsentem
promouet, quia cùm oppositæ sententiæ vsus in-
teriori actu consummetur, quem prohiberi à
Pontifice non posse receptissima Theologorum
sententia firmat; qui rem ita se habere sentiunt,
parùm de prædicta prohibitione curabunt, quæ
ad interiorem nequit actum extendi. Et difficul-
tas profectò magna ex eo cessat, quod est à no-
bis nuper traditum, Pontificem scilicet non præ-
ceptum tulisse novum, sed diuinum expressisse,
& illud admonitione grauissima roborasse. Quod
quidem sub meliùs sentientium censura dictum
velim.</P>
<Z><A+1>Circa Ordinationem pro Societate IESV
exactior disceptatio de qua. n. 244.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>255.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimò circa illam inquirendum occurrit,<marginalia>Obligatio-|nem videri|sub mortali.</marginalia>
an sub peccato obliget, & quale illud? &
verba quidem obligationem grauem videntur
præseferre, cùm sic ibi: Visum nobis est in Domi-
no statuere, sicut & seuerè statuimus. Quæ qui-
dem si in Decreto aliquo Pontificio occurrerent,
nullus de obligatione sub graui culpa dubitaret.
Ex quo sit & in Ordinatione dicta similem vim
habere, quia eamdem habent significationem,
& significationis modum, & à Prælato sunt pro-
lata ad id, & alia, Pontificia suffulto auctoritate.
Quod prætereà ex materiæ, de qua agitur, gra-
uitate roboratur ab eodem grauiter & neruosè<-P>@@

<-P>ponderata. Et licet in Societate tunc solùm ex
mandatis superiorum grauis obligatio conscien-
tiæ consurgat, eum in Nomine Domini N. Iesv
Christi, aut in virtute obedientiæ iubetur, vt
constat ex Constitut. Parte 6. Cap. 5. Verba tamen
prædicta videntur non minùs ponderis habere,
quàm si in virtute obedientiæ iuberetur. Neque
ad obligandum sub mortali verba prædicta ita
sunt necessaria, vt alijs nequeant vti superiores.
Vnde communis modus imponendi talem obli-
gationem, esse solet expressione præcepti. v. g.
Impono, vel Imponitur præceptum obedientiæ. Qui
etiam diceret: Præcipio sub p&#x0153;na peccati mortalis,
absque dubio obligaret, & quomodocumque
obligationem dictam intimaret. Et ita non de-
fuerunt qui obligationem talem in Ordinatione
præfata contentam iudicârint.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Sed certè stylo Societatis iuxta Consti-<marginalia>Quæ tamen|non videtur|admittenda.</marginalia>
tutionis tenorem attento, talis obligatio non vi-
detur admittenda; quam quidem exprimere di-
ctus Pater potuit, aut Congregationes, quæ Or-
dinationem eamdem approbarunt, vt ex Præfa-
tionibus ad Ordinationes, & Instructiones con-
stat: quod quidem ille in alijs à se statutis præsti-
tit, vt est apud Nostros perspectum, & in rebus
quidem momenti non tanti: Neque verò æqui-
pollentia existimanda sunt verba illa, Seuerè sta-<marginalia>Dictio seue-|rè illam non|arguit.</marginalia>
tuimus, & In virtute obedientiæ. Sicut alia, de qui-
bus nuper, quia verè talia non sunt: nam seueri-
tas non arguit obligationem, etiam cùm statuto
additur, sed aliquid oppositum benigno agendi
modo, nec tolerandum, sed rigidè propellendum.
Vnde Regula Prouincialis. 4. sic habet: Seuerita-<marginalia>Regula Pro-|uincialis.</marginalia>
tem suo tempore cum benignitate misceat &c. Vbi
non est sermo de præceptis passim imponendis,
vt est clarum, & vsu ipso comprobatum. Et Re-
gula quidem prędicta ex Constitut. Parte 4. Cap. 2.
§. 4. desumpta est, vbi P. Ignativs de Gene-<marginalia>Constit.|Societatis.</marginalia>
rali loquens, sic fatur: Nihilominùs eo modo didi-
cerit rectitudinem ac seueritatem necessariam cum
benignitate ac mansuetudine miscere, vt non se fle-
cti sinat ab eo, quod Deo & Domino nostro gratum
fore iudicauerit: & tamen filijs suis vt conuenit,
compati norit &c. Quem locum Auctor scientis-
simus Ordinationis præfatæ adducit in Industrijs
pro Superioribus Societatis Cap. 2. in fine. Ex qui-
bus habemus seuerè statui dici illud, non quod
præceptum importat, sed quod ea ex parte Supe-
riorum constantia profertur, vt in eius obserua-
tione non sint passuri se flecti & vigilaturi pro illa
etiam p&#x0153;narum inflictione.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Quod Eximij Doctoris auctoritate fir-<marginalia>P. Suarez.|In ea ad|obligationem|dictum re-|quiritur|signum cer-|tissimum, &|omni excep-|tione maius.</marginalia>
mandum, qui Tomo 4. de Religione Tract. 8. Lib. 1.
Cap. 2. n. 10. sic ait: Cùm supponatur generalis de-
claratio quòd Regula non obligat ad mortale, vt in
particulari oppositum fiat, necessè est addi signum
certißimum, & omni exceptione maius. & n. 14. vbi
adducto loco Constitutionum præfato ait iuxta
illas, neque Constitutiones ipsas, neque Declara-
tiones, aut Ordinationes, exceptis tantùm votis,
inducere obligationem ad peccatum mortale, vel
veniale, nisi adducantur expressa signa huius obli-
gationis, qualia sunt duo adducta. Et quidem in
ipso Constitutionum loco non dicitur expressa
esse debere signa, ipse autem sapientissimus Ma-
gister id pro comperto habet attento Capitis il-
lius tenore: quia cùm sola illa duo ponantur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0286.jpg/>
@@1@<SE286>Circa prohibitum in Societate vsum notitiæ in Confess. &c. 271
<duolan 2><-P>minimè id verum haberet, si alia esse signa pos-
sent. Vnde esset fortè qui diceret eamdem vim
habere verba ista: In nomine S. Parentis nostri
IGNATII. In nomine Pontificis supremi Religionum
Prælati. In virtute iurisdictionis & potestatis meæ,
seu auctoritatis. In virtute Epistolæ de Obedientia
Parentis nostri. Et sic aliter.</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Accedit doctrina aliorum ex nostra So-<marginalia>Auctores|Societatis.|suffragatur.|P. Lessius.</marginalia>
cietate Doctorum. P. Lessius de Iustitia Lib. 2.
n. 76. vers. 3. sic ait: Si præcipiat in virtute Sanctæ
obedientiæ, tenetur obedire sub mortali, tunc enim
Superior ex more Religionibus vsitato intendit illum
obligare quantùm potest, atque adeò sub peccato mor-
tali. Si autem hac forma præcipiendi non vtatur, non
videtur velle obligare sub peccato mortifero, nisi id
aliundè constet. Sic ille, addens statim non obstare
materiæ grauitatem, & cum co posse componi
etiam neque sub veniali obligationem extare.
Quem de Societate loquens adducit P. Thomas
Sancius Lib. 6. Operis moralis. Cap. 4. n. 70. in eo
non probans generaliter eius doctrinam, quòd<marginalia>Etiam pro|veniali.</marginalia>
dixerit tunc dari obligationem sub veniali quando
superior præcipit, quia id tantùm est verum ex-
tra Societatem Iesv, & vbi similis esset Consti-
tutio, & dum vteretur verbis præcepti, vel æqui-
pollentibus præcepto. Qui in præcedentibus ad-
ducta Constitutione sic scribit: Atque ita nec obli-
garet ad culpam præceptum Superioris in illa, & si<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
vteretur expreßis præcepti verbis, vt Præcipio, Iubeo,
vel strictè præcipio, vel, sub præcepto iniungo. Sed
iuxta id decretum & vsum oportet Superiorem am-
pliùs explicare suam voluntatem. Hæc ille. Pone
ergo R. P. Claudium in statuto suo sic dixisse:
strictè præcipimus, loco verborum illorum, Seuerè
statuimus: Plus certe roboris videtur forma illa
loquendi prior habere, vt est compertum; & ta-
men obligatio tunc etiam sub peccato non debe-
ret agnosci: ex quo fit neque in ea, qua est vsus,
talem obligationem extare. Et ita quidem dictus
Pater, non obstante eo, quod dixerat. n. 43. & 44.
scilicet verba illa, strictè vel arctè mandamus, in-
nuere obligationem sub mortali, quod non est
trahendum ad Societatem, licet traditum etiam
generaliter à P. Azor Tomo 1. Lib. 5. Cap. 6. Quæs.
5. P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disput. 4. Puncto 3.
n. 4. post Constitutionem adductam probat ne-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
que obligationem ad p&#x0153;nam esse sub peccato,
sic arguens: Subire p&#x0153;nam ob transgressionem Re-
gulæ, est quædam Regula & constitutio absolutè lata
absque additione Nominis IESV Christi, vel virtutis
obedientiæ; ergo illius omißio per se peccatum non
est. Sic ille, adducens pro eo PP. Sancium, Sua-
rium & Layman. P. Hermannus Busembaum
in Medulla Theologiæ moralis Lib. 4. Cap. 1. Dub. 4.
n. 6. §. Respondeo 2. ita scribit: & quidem si præ-<marginalia>P. Busem-|baum.</marginalia>
cipiat in virtute S. Obedientiæ, In Nomine D. N.
IESV Christi, vel simili forma, tenetur obedire sub
mortali, quia intendit obligare quantùm potest: sub
veniali autem si alia forma vtatur, vel sub nullo:
quod consuetudo in Societate IESV approbat. Sic ille
aliquos ex citatis adducens. Constat autem con-
suetudinem talem non futuram firmam, & quam
securè possent amplecti Societatis alumni, si Su-
periores varijs vtendo formulis, cùm aliquid præ-
cipiunt, maiorem essent soliti obligationem inti-
mare. Sic loquuntur alij, vt sit opus maiori cu-
mulo citationum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> Deinde, ex doctrina multorum, iuxta<marginalia>Ex doctrina|multorum|satis oppor-|tuna argui-|tur,|Diana.</marginalia>
quorum mentem locutus est Diana Parte 3.
Tract. 6. Resolut. 74. in fine, obligatio sub mortali
non est admittenda, quoties verba legis aliter in-
telligi possunt, scilicet sub veniali. Quod quidem
tunc intelligendum, quando constat verba ali-
quam obligationem inducere: vnde si iuxta con-
suetudinem apud eos, pro quibus lex fertur, obli-
gatio sub peccato non veniat intelligenda, multò
magis videtur submouenda. Et ideò P. Thomas
Sancius citato n. 43. contra Ledesmam ait, quòd
si in lege dicatur Sub præcepto, non est obligatio<marginalia>Verbum|Sub præ-|cepto, non|innuere ob-|ligationem|sub mortali.</marginalia>
sub mortali, quia cùm præceptum sit commune
peccato veniali & mortali, non est cur additum
importet obligationem sub mortali. Et certè,
cùm adeò grauis sit, oportet verbis omnino ex-
pressis iniungi. Et ita de Societate loquens P.
Palaus suprà Prenoto. 2. n. 7. sic ait: Vnde in Socie-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
tate IESV cautum est, præceptum Superioris nullam
obligationem inducere, quantumcumque verbis præ-
ceptiuis vtatur, nisi addat In virtute obedientiæ, vel<marginalia>Quid pro|Societate.</marginalia>
In Nomine IESV Christi (atque idem credo si adde-
ret, In virtute Spiritus sancti) Sic habetur &c. Sic
doctus Pater, cui in eo, quod de illa forma, In
virtute Spiritus sancti, dicit se credere, patronum
habet P. Thomam Sancium citato n. 43. qui &
secutus alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> His addendum, verbum statuimus nul-<marginalia>Verba, Sta-|tuimus, &|Ordina-|mus, nul-|lam impor-|tare.|P. Sancius.</marginalia>
lam ex se obligationem sub peccato inducere, si-
cut & verbum Ordinamus, vt tradit P. Thomas
Sancius citato n. 44. de quo & n. 40. & licet ibi-
dem doceat quòd quamuis ita sit, nihilominùs
ratione additi possint id habere, additum tamen
tale esse debere significat, vt alijs verbis præcep-
tiuis adiunctum obligationis sit manifestæ sig-
num: vt, statuimus in virtute obedientiæ &c. Ne-<marginalia>De particu-|la seuerè.|iterum.</marginalia>
que potest dici talem esse particulam Seuerè, quia
iam non esse talem euicimus. Quod & modò con-
firmo, quia addi potest verbis, quibus nullum
proptereà præceptum indicetur, vt si dicatur,
Seuerè moneo, iniungo: quod & de verbo Volumus
communiter dicunt Scriptores, vt videri potest
apud eumdem citato n. 40. Pro quo & addo Re-
gulam Sacerdotum. 16. in qua sic dicitur: In au-
diendis Confessionibus, feminarum præsertim, Se-<marginalia>Regula Sa-|cerdotem|Societatis.</marginalia>
ueros potiùs se, quàm familiares exhibeant: in vni-
uersùm tamen paterna quædam & spiritualis graui-
tas in eis eluceat. Sic ibi, vbi manifestum est seue-
ritatem non ad imponenda grauamina p&#x0153;niten-
tibus, sed ad modum cum eis agendi serium &
grauem pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> Ex quibus satis videtur constare Ordi-<marginalia>Nec sub ve-|niali Instru-|ctionem|obligare.</marginalia>
nationem & Instructionem dictam sub mortali
nullatenus obligare; immò nec sub veniali, quia
pro obligatione tali nullum est fundamentum;
licet negandum non sit potuisse illius Auctorem
sic obligationem statuere, vt cum P. Lessio ci-
tato n. 76. multi Scriptores affirmant, de quo &
Nos in Thesauro. Tomo 1. Tit. 1. n. 27. & Tit. 2. n. 3.
96. & seqq. & quidem ad huiusmodi obligatio-
nem statuendam, vel statutam in Decreto aliquo
asserendum, inusitata penitus via incedendum
est, quia & inusitatum id in Societate hucusque
fuit. Grauia præcepta in vsu esse negare non pos-<marginalia>Talis præci-|piendi mo-|dus inusita-|tus in So-|cietare.</marginalia>
sumus, quando conuenientia iudicantur. Et com-
munium quidem Catalogus ex Congregationis
8. præscripto editus, quibus & addita nonnulla<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0287.jpg/>
@@1@<SE287>272 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XII.
<duolan 2><-P>alia, sine ijs, quæ in singulis Prouincijs peculiaria
esse solent, & quæ priuatim possunt ab immedia-
tis etiam superioribus imponi. Quòd autem præ-
cepta sub veniali obligantia fuerint, tali genere
obligationis expresso, inauditum est, & à Socie-
tatis stylo prorsus peregrinum. Et meritò quidem,
quia si res est grauis, meliùs grauis p&#x0153;næ inter-
minatione, bono, quod intenditur, consuletur.
Si leuis, alienum ab spiritu Societatis id fuerit,
qui alius esse non debet à Spiritu Diui Parentis
sui. Et quod ad materiam grauem spectat, cùm
sententia satis recepta sit non posse circa illam
obligationem esse leuem, in perplexitatem no-
xiam deuoluerentur subditi, si ita esse sibi per-
suaderent, vel nihili talia præcepta facerent, cùm
constet illis superiores nullo modo voluisse obli-
gare sub mortali, cùm aliàs sub veniali iuxta præ-
dictam sententiam noluerit obligare.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Hoc ergo circa negotium præsens quoad<marginalia>Circa quos|actus sit pos-|sibilis obli-|gatio.</marginalia>
remouendam obligationem, quæ reipsa adsit,
constituto; difficultas circa possibilitatem talis
obligationis insurgit. In qua certum videtur esse
possibilem circa omnes illos actus, qui in eâdem
habentur Instructione, & externi sunt, verbisque
illis continentur: Vt omnes superiores diligenter
caueant, ne, vel ipsi, vel Nostrorum aliquis supra-
dictam doctrinam vsquàm introducant, nec illam
publicè aut priuatim doceant. Introductio enim di-
uersum quid esse potest ab eo, quod additur de
non docendo publicè vel priuatim: solùm scili-
cet dicendo Doctores Classicos sic docere, & v-
sum esse licitum iuxta illos, vnde & iuxta illum
operari posse, quod docere non est, sed potiùs
magisterio aliorum duci; & sic introduci potest,
dum res inter aliquos mutua communicatione
tractatur: vnde & constat prohiberi sub præcep-
to posse. Docere autem plus est, cùm magiste-
rium importet, vnde publicè id fieri cauetur; &
ijsdem etiam priuatim iniungitur ne id faciant,
quia magistri solent priuatim consuli, & ita etiam
docere priuatim. Et quod de introductione dici-
tur, ad superiores videtur specialiter directum,
quia ad illos præcipuè spectat vsus, neque suo in
munere magistros agunt, seu Professores rerum
moralium, sed rectores, licet aliàs in illis versatos
esse oporteat; id quod in Societate iuvat genera-
tim obseruare, Deo scientiarum Domino suf-
fragante: & quidem si Dominicanis Patribus li-
citum & sanctum est magistros suos iuramenti
religione constringere ne doctrinas valde proba-
biles, Diuo tamen Thomæ contrarias, tueantur:
cur non Iesv Societati licebit eas prohibere,
quas instituto suo minus aptas iudicarit? Circa
hoc ergo non est admittenda dubitatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>263.</absatz-nummer> Illud difficilius quod sequitur: Nec ea<marginalia>Quod ad in-|teriores spe-|ctat actus est|difficile.</marginalia>
vtantur vllo modo; sed ita prorsus in omnibus se ge-
rant Confessarij ac si in Confessione nihil penitus au-
diuissent. Nam hîc iam de actu interiori agitur:
tales autem non posse præcipi ab Ecclesia vidi-
mus. n. 254. neque occurrit vnde in Societate
possint eius alumni amplius obligari. Id quod ex
doctrina P. Lessij comprobari potest, quæ & est
communis, & extat apud ipsum Lib. 2. citato. Cap.<marginalia>Actus for-|malis obe-|dientiæ ne-|quit pracipi.</marginalia>
6. n. 44. vbi inquirit, an Prælatus possit imperare
subdito actum formalem obedientiæ, quòd scili-
cet aliquid efficiat ex motiuo implendi præcep-
tum? & respondet negatiuè bonis adductis ra-<-P>@@

<-P>tionibus, inter quas est illa. Quia actus interni se-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
cundùm se præcipi humana potestate non possunt.
Sed solùm vt sunt necessarij ad constituendum actum
externum in aliqua specie virtutis, vt plerique Do-
ctores tenent vel si possunt præcipi, non tamen om-
nes, sed ij tantùm, ad quos iure diuino, vel naturali,
absque determinatione temporis, loci, vel modi ad-
stringimur, in quibus potestas Ecclesiæ hæc potest de-
terminare. Sic ille, omittens tamquàm planum
nullam ex duabus illis rationibus in casu, de quo
agebat, locum habere: quem adducit & sequi-
tur P. Thomas Sancius Lib. 6. cit. Cap. 1. n. 6.
Neutro autem ex Capite confingi potest in no-
stro casu obligatione&#x0303; posse ad actum interiorem
extendi. Non quidem ex primo, vt scilicet actus
præceptus constituatur in aliqua specie virtutis,
quia id tunc accidit quando actus externus per se
est imperabilis, vt ieiunium, clausura, vigilia, pe-
regrinatio, vbi directè & principaliter non agitur
de actu interiori, de quo Ecclesia iudicare non
potest; quod tamen in casu præsenti secus acci-
dit, vbi prohibitio actum interiorem præcipuè re-
spicit, vt patet ex eius tenore, dum dicitur: No-
titia per Confeßionem habita nullus vtatur. Præter-
quam quòd cùm dicitur posse imperari actum
internum vti necessarium ad effectum dictum,
supponitur potestas imperandi actum externum
cum respectu illo, vt in exemplis adductis con-
stat: quod suppositum in casu nostro negatur ob
præfatam rationem. Ex secundo autem capite
manifestum est imperio non esse locum, quia hîc
de temporis, loci, aut modi determinatione non
agitur in prohibitis aliàs, vbi nec diuinum, nec
naturale præceptum supponitur, quandoquidem
opiniones grauium Doctorum secus sentientium
agnoscuntur, vt ex proæmio Instructionis li-
quet.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Id quod roborari ampliùs potest ex eo
quod docet P. Suarez Lib. 4. de legibus Cap. 13. di-<marginalia>P. Suarez.|Actus bonus|prohiberine-|quit ob defe-|ctum ex|affectu in-|terno.</marginalia>
cto 2. vbi statuit non posse Ecclesiam prohibere
vel punire actum externum per se bonum ex ob-
iecto & circumstantijs, propter solum defectum,
quem accipere potest ex affectu interno, vel in-
tentione operantis. Vt esset v. g. punire per le-
gem dantem eleemosynam propter vanam glo-
riam, etiamsi exteriùs non demonstraretur; vel
quidpiam simile. Iuxta hæc ergo in negotio præ-
senti videtur philosophandum, in quo non eadem,
sed maior ratio deprehenditur. Eleemosyna enim
de se actus est merè voluntarius & spontaneus
non importans obligationem, nisi in casibus pe-
culiaribus, & ita non vndique bona ex circum-
stantijs, quia deest illi circumstantia obedientiæ,
quam haberet, si præcepta esset; licet aliàs ho-
nesta & meritoria sit. Atqui bono subditi Supe-
riorem consulere, & occasiones peccandi, ac
scandala remouere, non solùm est ex circumstan-
tijs externis, obiecto bonum & honestum, sed
grauiter obligatorium: ergo in casibus, in qui-
bus non est iure diuino prohibitum, nequit ex eo
respectu prohiberi ab Ecclesia, quod fuit ex no-
titia per Confessionem habita. Vbi applicari po-
test quod idem Pater præmiserat nu. 17. vbi pro-<marginalia>Sicut nec|præcipi sub|ratione bo-|nitatis inte-|rioris.</marginalia>
bauerat non posse ab Ecclesia præcipi actum in-
teriorem, ratione cuius actus exterior sit hone-
stus, aut meliùs fiat, quia talis modus necessaríus
non est, neque est conueniens, quia est de re occul-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0288.jpg/>
@@1@<SE288>Circa prohibitum in Societ. I. vsum notitiæ in Confess. &c. 273
<duolan 2><-P>tißima, & periculis exposita, & ideò verosimilus est
non esse materiam ipsam ad legem humanam.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus, pro parte con-<marginalia>Pro parte|apposita quæ|faciant.|1. Constitu-|tio Societ.|IESV circa|omne, in qui|non apparet|peccatum.</marginalia>
traria argui potest. Primò: Nam votum obedien-
tiæ in Societate amplissimam habet materiam, vt
constat ex Parte 3. Constitut. Cap. 1. §. 23. vbi ita
loquitur Diuus Parens: Expedit in primis ad pro-
fectum, & valdè necessarium est, vt omnes perfectæ
obedientiæ se dedant, Superiorem, (quicumque ille
sit) loco Christi: D. N. agnoscentes, & interna re-
uerentia & amore eum prosequentes: nec solùm in
executione externa eorum, quæ iniungit, integrè,
promptè, fortiter, & cum humilitate debita, sine ex-
cusationibus & murmurationibus obediant, licet
difficilia, & secundùm sensualitatem repugnantia
iubeat: verùm etiam conentur interiùs resignatio-
nem, & veram abnegationem propriæ voluntatis ac
iudicij habere; voluntatem ac iudicium suum cum
eo, quod Superior vult & sentit in omnibus rebus
(vbi peccatum non cerneretur) omnia conformantes:
proposita sibi voluntate ac iudicio Superioris pro re-
gula suæ voluntatis & iudicij, quo exactiùs confor-
mentur primæ ac summæ regulæ omnis bonæ volun-
tatis ac iudicij, quæ est æterna bonitas & sapientia.
Sic ille: quod in Summarium Constitutionum
transductum, & habetur §. 31. Ex quo palàm vi-
detur constare id quod de amplissima obedien-
tiæ materia in Societate dicebamus, quandoqui-
dem id solùm ab eius amplitudine exemptum
vbi peccatum cerneretur. Vbi & etiam apparet
multos interiores actus ad perfectionem obedien-
tiæ spectantes iniungi, vt ibi: Interna reuerentia,
& amore. Et in ijs quæ sequuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Circa quod ita scribit P. Lessius Lib. 2.<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
de Iustitia Cap. 41. n. 75. §. Vltimo. Alterum est Re-
gulas & Constitutiones in diuersis Religionibus esse
varias, ac proinde potestatem præcipiendi, & obli-
gationem obediendi variam, & ad plura vel pauciora
prout Regula disponit, extendi: Nam in Regulis Mino-
rum Cap. 10. præcipitur vt obediant in omnibus, quæ
non sunt contra Regulam vel animam. In Constitu-
tionibus Societatis IESV, vt obediant in omnibus, in
quibus non cernitur manifestum peccatum. Itaque
omnia supra dicta, quando iusta caussa præcipiendi
subest, censentur secundùm Regulam præcipi, &
subditus teneretur ex vi voti obedire. In alijs Ordini-
bus obligatio obediendi non tam latè patet. Sic ille.
Pro quo & Illustrissimus Caramuel in Theolo-<marginalia>Caramuel.</marginalia>
gia morali n. 1542. ita loquitur: Si iuraueris, aut
voueris vnam contradictionis partem defendere, aut<marginalia>2. Quia &|circa actio-|nes probabi-|liter malas|se extendit|obedientia.</marginalia>
iuxta vnam operari, & sit ipsa melior opposita, aut
proximo vtilior, stare promissioni teneberis. Vnde Pa-
tres Iesuitæ, quia promittunt obedientiam in omni
materia, quæ non sit euidenter mala, posito Superio-
ris præcepto tenebuntur, iuxta minùs probabilem
sententiam operari, sicut etiam actiones probabiliter
malas elicere. Hæc ille. Ex quibus argui secundò
potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>267.</absatz-nummer> Sicut & Tertiò ex ijs, quæ docet P. Sua-
rez Tomo 4. de Religione Tract. 10. Lib. 4. Cap. 12.
vbi ex professo quæstionem agitans de materia
obedientiæ in Societate, & quàm sit illa ampla,
adducto Constitutionum loco, & alio ex Parte
6. Cap. 1. §. 1. vbi id quod erat dictum de pecca-
to, ampliùs declaratur in Glossa eamdem, quam<marginalia>Glossa|Constitntio-|num Socie-|tatis.</marginalia>
Constitutiones habente auctoritatem, vt ibidem
dicitur: sic enim Lit. B. Huiusmodi sunt illæ omnes,<-P>@@

<-P>in quibus nullum manifestum est peccatum: censet
tamen non ita latè patêre, vt suas limitationes<marginalia>3. Ex do-|ctrina.|P. Suarez.</marginalia>
non habeat, quod doctè prosequitur à nu. 10. sed
nu. 14. & 15. id addit, quod præsentem caussam
videtur non parum promouere: sic enim in prio-
re ait: Atque hoc etiam satis est vt subditus Socie-
tatis dicatur habere pro regula voluntatem sui Supe-
rioris: quia finis & institutum Societatis adeò
vniuersalia sunt, vt omnes actiones hominis, quæ
moraliter loquendo in vsum venire possunt, com-
prehendant. In posteriore, ita loquitur: & ita
etiam responsum est ad generalem obiectionem in
contrarium factam: nam illa solùm probat pos-
se hîc adhiberi limitationem aliquam ex fine &
instituto Societatis; tamen quia hi termini totam
ordinariam vitam hominis circumscribunt, non pos-
sunt ob eam caussam excipi, nisi quædam præcepta
valde extraordinaria, & aliena ab instituto Societa-
tis, quæ magis possunt cogitatione fingi quam in
vsum venire &c. Quisautem non videat id, quod<marginalia>Quia nihil|alienum ab|Instituto|continet &|magna in eo|est conue-|nientia.</marginalia>
Instructio, de qua agimus, continet, nihil alie-
num ab instituto Societatis præseferre, immò ei
esse valde conformem? quandoquidem valde
conducit ad rectam administrationem Sacramen-
ti Confessionis, quæ in Societate viget eximiè.
Et licet omnibus Religionibus valde conueniens
esset lex similis, quæ tamen in illis non videatur
extare; non ideò in Societate potest conuenien-
tia cautionis huiusmodi, licet sit specialissima ob
communem alijs titulum, denegari. Sicut in alijs
multis euenit, quæ Societas habet peculiaria in
ordine ad votorum exactam obseruantiam. Sic
pro præsentia socij in visitationibus feminarum
seueræ Ordinationes extant, & in Prouincijs
nonnullis præcepta, sicut & in Confessioni-
bus ægrotantium Monialium. Item ne in præ-
dijs feminæ habitationem Nostrorum ingredian-
tur: & quod generalius est, & satis notum, circa
doctrinam de paruitate materiæ in re venerea, ob
exiguam scilicet delectationem deliberatè quæ-
sitam, quin etiam & admissam. Et sic alia circa
vota paupertatis & obedientiæ, atque ambitio-
nem propulsandam, ab omnibus benè sentienti-
bus collaudata.</P>
<P>  <absatz-nummer>268.</absatz-nummer> Ex eo autem quòd præceptum circa in-<marginalia>4. Quia ex|suppositione|actus inte-|rior præcipi|potest.</marginalia>
teriorem actum versaretur, non videtur hæren-
dum, & sic argui Quartò potest: Nam licet om-
ni suppositione sublata communis sit amplecten-
da doctrina, ea tamen stante, aliter sentiendum.
Pro quo est satis accommodatum documentum
P. Suarij Lib. 4. de legibus. Cap. 13. n. 28. vbi re-
spondens ad Textum obiectum ex Cap. Commissa.<marginalia>Cap. Com-|missa in 6.</marginalia>
§. Ceterum. de Electione. in. 6. vbi statuitur p&#x0153;na
priuationis contra eum, qui recipit Beneficia abs-
que intentione suscipiendi debitum Ordinem<marginalia>Commodum|pro eo exem-|plum.|P. Suarez.</marginalia>
intra annum, nisi mutata voluntate ordinetur,
sic ait: Vera ergo responsio mihi esse videtur, illam
non esse propriam p&#x0153;nam propter interiorem culpam
etiam adiunctam externo actui de se non malo, nec
etiam esse obligationem restituendi propter defectum
in officio, vel seruitio beneficij: sed fuisse prudentem
ordinationem Ecclesiæ, quæ statuit vt non daretur
beneficium homini non ordinato, nisi sub illo onere &
conditione. Vnde ex quo fuit conditus Canon ille, eo
ipso quòd talis persona acceptat beneficium, acceptat
illud cum tali onere, & ideò si non implet conditio-
nem, non facit fructus suos, quia Ecclesia illi non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0289.jpg/>
@@1@<SE289>274 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XII.
<duolan 2><-P>contulit ius ad illos. Nec est inconueniens quòd Ec-
clesia, licet non iudicet de occultis, det beneficium sub
conditione occulta & interna, quia ad hoc non est
necessarium vt ipsa iudicet de illa conditione. Sed
satis est quòd recipiens beneficium de illa iudicet, &
per iudicium suæ conscientiæ teneatur ad restituen-
dos fructus, quos non facit suos sine alio iudicio Ec-
clesiæ. Sæpè enim in collatione aliquo exteriùs facta
includitur conditio interna ex parte suscipientis; vt
cùm Episcopus confert Ordines alteri, ibi est conditio
inclusa, quòd ille habeat intentionem recipiendi illos,
& ego possum dare eleemosynam pauperi sub condi-
tione explicata illi, quòd habeat intentionem orandi
pro me; & si illam non habeat, non fiat Dominus
eleemosynæ. Quid enim vetat id fieri? Cùm liberè
possim disponere de re mea pro vt libuerit. Ita ergo
potuit Ecclesia disponere circa Collationem beneficio-
rum, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>269.</absatz-nummer> Ad hunc ergo modum se res habere po-<marginalia>Conditio ex-|ponitur, aut|suppositio in|Societate</marginalia>
test in casu, de quo loquimur. Nam ingrediens
Societatem, sub ea conditione ingreditur, vt im-
perari illi possint omnia, in quibus peccatum non
cernitur manifestum, licet cum limitationibus
debitis, quòd scilicet illius sint Instituto confor-
mia, licet actus internos concernant; & talem
esse hunc, de quo est quæstio. Quòd autem talis
conditio subsit, ex eo ostenditur, quia omnibus
sic ingressis proponitur perfectæ obedientiæ for-
ma, iuxta quæ ex Constitutionibus vidimus. n.
265. & 267. Sicut etiam constat ex Formula
Instituti proposita Paulo Tertio, & Iulio Tertio,
vt constat ex Bullis eorum primis; cuius est illud
exordium: Quicumque in Societate nostra, quam
IESV nomine insigniri cupimus, vult sub Crucis vex-<marginalia>Formula|Instituti So|cietatis 1.</marginalia>
illo Deo militare &c. Circa obedientiam autem sic
subiunctum: Voueant singuli se in omnibus, quæ ad
Regulæ huius nostræ obseruationem faciunt obedien-
tes fore Societatis Præposito. Ille autem iubeat ea,
quæ ad consecutionem propositi sibi à Deo & à So-
cietate finis cognouerit esse opportuna & inferius sic:
Subditi verò, tum propter ingentes Ordinis vtilita-
tes, tum propter numquàm satis laudatum humili-
tatis assiduum exercitium, Præposito in omnibus,
ad Institutum Societatis pertinentibus parêre semper
teneantur, & in illo Christum veluti præsentem ag-
noscant, & quantùm decet reuereantur. Sic ibi. In
Examine item Cap. 1. sic præscribitur. §. 13. quod
& inuiolabiliter obseruatur: Videre vnusquisque,
& considerare debet Diplomata Apostolica Societa-
tis, & Constitutiones ac Regulas, quas in ea est ob-
seruaturus, idque non semel. Primùm enim id fiet
dum in Domo Primæ Probationis erunt &c. Pro
quo & Cap. 4. §. 33. sic dicitur: Ad maiorem fir-<marginalia>Examen pro|admittendis.</marginalia>
mitatem omnium, quæ sic narrata sunt, & ad maio-
rem spiritualem profectum eius, qui examinatur, in-
terrogetur, an omnino obedientem se exhibere in om-
nibus, quæ hîc dicta, & declarata sunt, velit &c.
Ex quibus apparet sub conditione circa obedien-
tiam eos in Societatem admitti, qui eius volunt
Institutum amplecti, obedituri inquam sicut
Christo in Superiore agnoscendo, quem constat
ea etiam quæ ad interius forum spectant, posse
præcipere, ea tamen moderatione circa praxim
adhibita, quæ & in Formula Instituti habetur, vt
vidimus, dum Præpositus ea iussurus dicitur, quæ
ad specialem Societatis finem spectant, & esse
possunt ad illius consecutionem opportuna.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Et licet valde verosimile sit multa esse<marginalia>Decretum|seu Instructio|non est tan-|tùm Consilij|vt multa|alia in In-|stituta, &|eius ratio.</marginalia>
in Constitutionibus & Regulis, quæ solam vim
Consilij continent, & ad perfectionem tantùm
conducunt, quod Societatis Scriptores obseruant,
vt videri potest in P. Suario Tomo 4. de Religione
Tract. 10. Lib. 4. Cap. 12. n. 10. & seqq. & Cap. 13.
14. & 15. ex quibus specialius Cap. 14. nu. 8. &
10. P. Thoma Sancio Lib. 6. Cap. 2. n. 16. P. Pa-
lao Tomo 3. Tract. 16. Disput. 4. Puncto 4. n. 3. &
alijs; id circa casum, in quo sumus, dici nequit,
vbi non de perfectione tantùm agitur, sed de re
summæ conuenientiæ, vt in Instructione dicitur,
& res ipsa sua se luce manifestat. Cùm autem, vt
diximus; secundùm præsentem statum Instructio
præfata sub peccato lethali non obliget, si ali-
quando talis articulus venerit, vt circa imponen-
dam obligationem huiusmodi deliberandum sit,
tunc quidem quæ à nobis proposita sunt aliquali
esse adiumento poterunt, eritque illud laboris hu-
ius non exiguum præmium, si contingat Socie-
tatis commodo, cui debere me recolo spiritualem
originem & profectum, vt alias à Diuo Hilario
dictum, aliquatenus subseruire.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Si illud modò addiderim, quod P. Sua-
rius docet Tomo 4. & Tract. citatis Lib. 8. Cap. 5.
n. 15. post adductam n. 14. Instructionem dictam
sic locutus: Intelligendum autem necessariò hoc est<marginalia>P. Suarez,|notanda|doctrina|circa dicta.</marginalia>
quando non interueniret obligatio præcisa ipsius Su-
perioris, qui ex officio tenetur auferre à subdito mo-
ralem occasionem peccati, etiamsi illam in Confessio-
ne nouerit, quando sine vlla reuelationis suspicione
auferre potest: tunc autem debet priùs monere suæ
obligationis, & illum inducere vt consentiat, & ac-
ceptet sibi talem occasionem auferri, cùm in reme-
dium animæ suæ id facere teneatur. Prohibitio ergo
illa intelligenda est pro his euentibus, in quibus non
necessariò, sed ob vtilitatem talis notitia ad illum
vsum applicari posset: & quia hoc regulare est (illa
enim necessitas præcepti rara est) ideò regula sim-
pliciter negatiua circa hoc constituitur. Sic ille:
quod est animaduersione dignissimum, neque
alienum à sensu Societatis, quandoquidem To-<marginalia>A seusu|Societatis|non aliena.</marginalia>
mus dictus post eius obitum prodijt, & quæ ad
Societatem spectant, diligenter obseruata, vt dici
nullo modo queat permissum illud ob Auctoris
reuerentiam, cui certè iam mortuo, etsi omnino
debita, suppresso illo intelligentiæ modo minimè
detract&#x0169; videbatur. Iuxta illam ergo quoties Su-
perior ex notitia habita aliunde remouere subdito
occasionem peccandi grauiter teneretur, tenetur
etiam ea per Confessionem adepta, si stare id sine
suspicione reuelatę Confessionis possit, etiamsi ille
certò sibi persuadeat id proptereà fieri, ob admo-
nitionem adhibitam, & mutua vtriusque obliga-
tione circa illud declaratâ. Vnde etiamsi subditus
non probet Superioris determinationem, hic pro-
gredi in negotio poterit, quia hîc non agitur de
petenda licentia, sed de succursu animæ, & ne
circa se aliquid fieri indebitum conqueratur. Te-
netur siquidem ille in id consentire, aliàs non erit
capax absolutionis, cùm in manifesta suæ perdi-
tionis occasione perseuerare velit.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Quod verò addit pro maiori declaratio-<marginalia>Quæ am-|pliùs decla-|ratur & si-|mul Cle-|mentis De-|cretum.</marginalia>
de regulari vsu ad vtilitatem spectante, non ad
necessitatem, pro qua præceptum vrgeat, ita ac-
cipiendum, vt etiamsi Instructio sub lethali pec-
cato obligare dicatur, similiter tenendum sit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0290.jpg/>
@@1@<SE290>Circa prohibitum in Societ. I. vsum notitiæ in Confess. &c. 275
<duolan 2><-P>quia intelligentia talis non fundatur in speciali
genere obligationis, sed in generali doctrina,
quod leges circa ea versentur, quæ regulariter
accidunt, non verò circa illa, quæ talia non sunt,
& vbi præceptum maius vrget: id quod Doctor
Eximius significauit verbis illis parenthesi com-
prehensis: Illa enim necessitas præcepti non est:
præcepti inquam diuini, de quo num. 13. fuerat
locutus exponens Decretum Clementis VIII. &
quod ibi generaliter dixerat de non prohibito
vsu notitiæ in Ordine ad spiritualem gubernatio-
nem, sed tantùm exteriorem, à quo tamen So-
cietas abstinere n. 24. adducta Instructione præ-
miserat, modò ita temperat, vt & generaliter non
liceat, & tamen in casibus præfatis locum habere
fateatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Instructione igitur eam vim absolutè ha-<marginalia>Quomodo|peccare in eo|grauiter|Superiores|possint, etiam|si Instructio|sub peccato|non obliget.</marginalia>
bente, quam Diuus Fundator habere voluit ea, in
quibus votorum substantia non vertitur, aut signa
illa grauioris obligationis, de quibus dictum,
non adhibentur; nihilominùs pcccare in eo gra-
uiter Superiores possunt, si per eorum incuriam,
aut quod deterius est, conniuentiam aut conspi-
rationem, contrarius vsus inualescat; ob genera-
lem Doctorum sensum circa Superiorum obli-
gationem in ordine ad obseruantiam Regularum
& Constitutionum, quæ sub lethali quidem est,
etiamsi nullam conscientiæ obligationem iniun-
gant. Non enim id tantùm de fundamentalibus
intelligendum, sed etiam de alijs auctoritate Re-
ligionis dispositis, vt sunt Capitulorum Acta, &
in Societate Congregationum Generalium De-
creta & Canones, atque aliæ Generalium Ordi-
nationes, ab eisdem Congregationibus approba-
tæ, & pro legibus inter alias publicatæ, qualis est
Instructio, de qua agimus à Congregatione 1.
peculiarem auctoritatem consecuta. Pro quo
videri potest Cardinalis Lugo Tomo 1. de Iustitia<marginalia>Cardin.|Lugo.</marginalia>
Disput. 9. Sect. 2. n. 21. cum alijs locutus, & asse-
rens inobseruantiam circa Regulas, quæ tamen
ex se non obligant subditos ad peccatum etiam
veniale, posse in illis esse peccatum mortale, quia
in hac ipsa negligentia Prælatus deficit grauiter
obligationi, qua ex munere suo tenetur consule-
re potissimùm bono spirituali & profectui sub-
ditorum, & obseruantiæ regularis, quæ per hu-
iusmodi defectus toleratos maximè labefactatur.
Et n. 22. subdit quòd grauis esset materia, si ob
Prælati negligentiam culpabilem Regula aliqua
magni ponderis abiret in desuetudinem, qualis
esset in Ordine obseruanti Regula prohibens in-
gressum in aliena cubicula &c. Quis autem non
videat Instructionem, de qua est sermo, magni
esse momenti, ex cuius neglectu incommoda
possunt non exigua procedere, si iuxta omnia
quæ continet, negligatur. Quæ autem illa sint
vidimus n. 262. & 263. Quia verò circa illa po-
test esse paruitas materiæ, vt citatus Cardinalis
tradit n. 22. quæ tunc contingeret, cùm, vt ipse
ait, si non ita frequenter, sed aliquando fierent: quæ<marginalia>Quando|vsus sine|mortali esse|possit.</marginalia>
videlicet contra Regulā aut Constitutionem ma-
gni ponderis sunt, in nostro id casu pariter admit-
tendum: si videlicet Superior semel aut iterùm
tali vteretur notitia, aut aliquo id priuatim do-
cente dissimularet: non ita si publicè: quia ad
vsum talem introducendum, quod Instructio ve-
tat, nullus esse modus accommodatior potest: sic<-P>@@

<-P>enim ad omnes doctrina peruenit, sine difficulta-
te excipienda, cùm à Prælatis tolerata videa-
tur. Pro quibus hæc satis doctiorum iudicio tru-
tinanda.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum Indi, qui aliqua ob inuincibi-
lem ignorantiam non reputata pec-
cata in Confessione tacuerunt, te-
neantur illa post sufficientem malitiæ
notitiam confiteri. Vbi generalis cir-
ca hoc doctrina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>274.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On Indis solùm aptanda quæstio,<marginalia>Qui affir-|ment.</marginalia>
licet de illis inquirat, quia in ipsis
huiusmodi ignorantiæ esse frequen-
tissimæ solent. Et affirmatiuè respondendum vi-
detur, quia hanc esse communem omnium sen-
tentiam Doctorum, testatur Diana Parte 3. Tract.<marginalia>Diana.</marginalia>
4. Resolutione 108. & Parte 10. Tract. 14. Resol.
19. Leander à Sacramento Tomo 1. Tract. 5. Quæst.<marginalia>Leander à|S. Sacram.</marginalia>
69. vbi pro eo adducit Nauarrum, Syluestrum,
P. Vasquez, Bonacinam, & alios, quibuscum ipse
sentit, sicut & Diana, qui citat Ochagauiam, &
P. Reginaldum. De constanti etiam Doctorum
sensu testatur Ludouicus à S. Raymundo Tomo 1.<marginalia>Ludouicus|à S. Ray-|mundo.</marginalia>
Tractat. 1. Resolut. 35. vbi propterea sententiam
Bordoni negatiuam, quam & ille amplectitur,
pergit ostendere non ideò improbandam, quia
singularis, eo quòd doctum patronum habeat, &
solidis fundamentis innitatur, iuxta fatis recep-
tam inter Scriptores sententiam, de qua & Nos
in Appendice Sectionis 1. §. 3. & alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Dico Primò. Sententia negans in casu,<marginalia>Assertio 1:|Sententiam|negantem|non esse sin-|gularem, &|qui pro affir-|mante ci-|tantur Do-|ctores, eam|non ample-|cti.</marginalia>
de quo loquimur, non est singularis eo quòd
Doctorum communis sensus refragetur. Id pro-
bo. Quia si ita esset, ij maximè Auctores pro as-
sertione starent, qui pro eadem allegantur. Atqui
hoc non ita se habet: ergo nec illud. Maior est
aduersantium, & Minor ostenditur: nam qui ci-
tantur à Diana & Leandro hi sunt: Nauarrus in
Cap. Fratres, de P&#x0153;nitentia Dist. 5. n. 82. & Con-
silio 3. de P&#x0153;nitent. & remiss. Syluester V. Con-
fessio 1. Quæst. 8. P. Vasquez de P&#x0153;nitentia, Quæst.
92. Arti. 3. Dub. 1. Bonacina Tomo 1. Disput. 5. de
P&#x0153;nitentia, Quæst. 5. Sect. 2. Puncto 2. n. 6. P. Re-
ginaldus Tomo 1. Lib. 6. Cap. 5. Sect. 3. num. 153.
Beia Parte 1. Cap. 9. Atqui  Doctores isti id non
tradunt, vt constabit legentibus, quorum fidem
appello: immò ex eorum doctrina oppositum
deducitur non obscurè, dum à repetendis Con-
fessionibus sic ignorantes excusant: quod non
solùm respectu aliorum peccatorum, quæ Con-
fessi bona fide sunt, sed simpliciter affirmant sine
expressione obligationis respectu ignoratorum.
Quòd si aliqui eam exprimunt, ideò est quia in-
culpabilem ignorantiam dicunt deesse non posse
circa grauitatem peccati, licet circa obligationem
confitendi inuincibilis esse possit: quod benè ex-
plicat P. Vasquez elucidans doctrinam Nauarri,
qui primum se distinctionis talis auctorem vide-
tur agnoscere, citato loco de P&#x0153;nitentia. Neque
alia est mens P. Reginaldi, dum sic loquitur:<-P><marginalia>P. Reginal.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0291.jpg/>
@@1@<SE291>276 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XIII.
<duolan 2><-P>Ita vt sufficiat p&#x0153;nitentem ipsum in sequenti Con-
feßione peccatum omissum declarare. Et inferiùs.
Non tenentur iterare Confessiones eorum, quæ con-
fessi fuerunt legitimè, sed tantùm eorum, quæ omise-
runt. Siquidem præcesserat illud: Etiamsi error
vincibilis fuerit. Quod & in Beia videre licet: vn-
de non vrget, dum concludit sat esse, si postquàm
mortale esse nouerunt, confiteantur: pro quo ci-
tat Syluestrum & Nauarrum nihil plus dicentes,
quod & faciunt alij, omnes enim Nauarrum suæ
assertionis patronum laudant, sicut & ille Prio-
ratem, vnde iuxta illius sensum accipiendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Quod & de Petro de Ochagauia dicen-<marginalia>Ochagauia</marginalia>
dum, qui Tractat. 2. de Confessione Sacramentali,
Quæst. 31. num. 7. ita scribit, Cùm quis in pueritia
omisit confiteri peccatum aliquod, quod inuincibiliter
ignorauit esse mortale, & posteà cognouit mortale
esse, satis est illud solùm confiteri, & non alia, quia
ea fuerunt legitimè confessa. Ita Nauarrus in Enchi-
ridio Cap. 9. n. 12. Syluester v. Confessio 1. Quæst.
3. &c. Sic ille: qui de suo addidit illud, Satis est
illud solum confiteri, quod apud Nauarrum non
extat, sed iterandas non esse Confessiones: potuit
autem addere nihil contrarius eidem, quia iuxta
eundem locutus, si locutus vt debuit: citans enim
pro se Auctorem, in eo debet citare sensu, quem
verba Auctoris præseferunt: non alium autem
fuisse Nauarri eo loco constat, quia se remittit
ad definita à se in Cap. Fratres iam adducto. Item,
quia Syluestrum exscribit sic loquentem citata<marginalia>Syluester.</marginalia>
Quæst. 3. Similiter qui ex nescientia, putà, quia non
credit esse peccatum, excusatur: quia licet aliquando
non excuset hoc quin talis peccet, dum talis agit con-
tra legem Dei aut naturæ, excusat tamen ne peccet
non p&#x0153;nitendo, vel non confitendo specialiter, sed so-
lùm in genere confitendo ignorata, id est, non cogni-
ta, & oblita. Vnde pueri & puellæ nouiter cognoscen-
tes esse mortale, quod aliàs scienter omiserunt confi-
teri ex nescientia grauitatis eius, non tenentur itera-
re Confessionem. Sic ille: qui ex his, quæ subdit
locutum se de nescientia, quæ peccatum non ex-
cusat, licet excuset Confessionem, quia in ea esse
ignorantia inuincibilis potest, iuxta Nauarri in-
telligentiam à P. Vasquez, vt vidimus, illustra-
tam, & receptam à P. Suario Disput. 23. Sect. 4.
nu. 6. satis reddidit manifestum, dum ait: Quod
Summa Angelica verum credit, etiamsi tali peccato
erat annexa excommunicatio. Sed hoc est magnus
error eius, vt patebit infra, Confessor. 3. §. 8. vbi
probat absolutionem datam excommunicato esse
nullam. De peccato ergo agebat, quod ignoran-
tia non excusabat; vnde & dicere meritò potuis-
set in Confessione aperiendum, dum luce maio-
ri accedente de illius constitit grauitate, culpa-
bili inquam ignorantia depulsa.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> Iam ex aliorum Theologorum doctrina<marginalia>Ex Theologis|aliis eadem|veritas com-|probatur.</marginalia>
eadem veritas demonstranda: cum nos enim do-
cent materiam Confessionis Sacramentalis solùm
esse peccata post Baptismum commissa, vt videri
potest apud P. Suarium Disput. 22. in principio,
Cardinalem Lugo Disput. 16. nu. 1. P. Arriagam
Disput. 31. nu. 1. P. Martinon Tomo 5. Disput. 50.
nu. 58. & 45. & alios determinationi Concilij<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Tridentini generaliter obsecutos, in cuius Sessio-
ne 14. Cap. 5. sic habetur: Ex institutione Sacra-
menti P&#x0153;nitentiæ iam explicata, vniuersa Ecclesia
semper intellexit, institutam etiam esse à Domino<-P>@@

<-P>integram peccatorum Confessionem, & omnibus post
Baptismum lapsis iure diuino necessariam existere.
Sic ibi. Quod quidem dum & statuunt, & expli-
cant, nullam esse obligationem confitendi nisi
peccata, quæ verè commiserint, aut quæ saltim
sub dubio talia habeantur, in quo etiam sunt iam
multi aliter sentientes: ex eo planè conficitur
iuxta ipsorum mentem illa non subiacere Sacra-
mentali iudicio, de quibus dici nequit esse com-
missa, dum non sunt mortalia peccata repu-
tata.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Prætereà, receptissima sententia est<marginalia>Ex sententia|iuxta quam|non tenetur|quis confite-|ri quod pro-|babiliter|iudicat non|fuisse à se|commissum,|etiam robo-|ratur.</marginalia>
eum, qui probabiliter iudicat aliquid à se factum
aut omissum non fuisse mortale, non teneri illud
confiteri. Pro quo P. Thomas Sancius Lib. 1. Ope-
ris moralis Cap. 10. n. 76. plures adducit: quod &
communiter tradunt qui post eum scripserunt, &
quasi pro certo statuit P. Gaspar Hurtadus Disp.
9. de P&#x0153;nitentia Difficult. 6. Ex quo euidenter se-
quitur neque teneri ad confitendum ea, de qui-
bus ipsi constat peccata mortalia non fuisse, cùm
ea animi præparatione fuerit, vt si talia sibi esse
persuasisset, minimè perpetrasset. Vt cùm D.
Paulus in ore percussus Ananiæ Summi Pontifi-
cis iussu, eumdem lingua repercussit, dicens:
Percutiat te Deus, paries dealbate, de cuius digni-<marginalia>Act. 23. v. 3.</marginalia>
tate statim admonitus, addidit sic: Nesciebam.
fratres, quia princeps est Sacerdotum, Scriptum est
enim: Principem populi tui non maledices, Exodi 22.
v. 28.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Dico Secundo. Non est obligatio confi-<marginalia>Assertio 2.|Non esse|obligationem|confitendi,|quæ non sunt|iudicata|mortalia.|Idem.|Concilium</marginalia>
tendi ea, quæ non esse mortalia inuincibiliter quis
sibi persuasit. Sic citati, & constat ex dictis, quia
sola peccata mortalia post Baptismum commissa
(aut in ipso Baptismo vt multi docent) sunt ma-
teria Sacramenti P&#x0153;nitentiæ circa quam, seu re-
mota. Quòd alio Concilij Tridentini Decreto
notissimum citato Cap. 5. vbi sic dicitur: Ex his
colligitur oportere à p&#x0153;nitentibus omnia peccata
mortalia, quorum post diligentem sui dicussionem
conscientiam habent, in Confessione recenseri, etiamsi
occultissima illa sint &c. Atqui post diligentem
sui discussionem deprehendit is, de quo agimus,
se mortalis peccati conscientiam non habere in
materia illa, circa quam ignorantia extitit: ergo
non tenetur illud confiteri. Prætereà. Transgre-
diens tantùm materialiter præceptum sub mor-
tali obligans, cùm facti plenam notitiam assequi-
tur, non tenetur transgressionem confiteri, vt est
perspicuum: vt si quis occidat hominem existi-
mans esse feram, aut ad alienam accedat, credens
esse vxorem, aut falsum iurans putans esse verum,
& sic alia. Idem ergo in casu nostro dicendum,
quia in eo materialis est tantùm præcepti trans-
gressio. Item, supra transgressionem dictam ne-
quit cadere absolutio: ergo non est obligatio
confitendi illam. Antecedens constat, quia ne-
quit dici, Absoluo te à peccatis tuis, cùm constet
non fuisse peccata.</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Ex his constat non esse opus ad probabi-<marginalia>Circa P.|Bordoni|auctoritatem|cautè prolo-|quendum.</marginalia>
litatem huius sententiæ fundandam, & vitandam
singularitatem, ad æstimabiles qualitates P. Bor-
doni recurrere, vt dictus Pater à S. Raymundo
laborat. In quo quidem, vt & superiùs admonui
iam cautissimè procedendum ob 27. Propositio-
nem inter alias à SS. D. Alexandro VII. dam-
natam tenoris sequentis: Si liber sit alicuius Iu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0292.jpg/>
@@1@<SE292>Circa obligationem confitendi ignorata peccata. 277
<duolan 2><-P>nioris & Moderni, debet opinio censeri probabilis,
dum non constat reiectam esse à Sede Apostolica tam-
quam improbabilem. Et quidem multæ ex præfatis
Propositionibus, magnorum Scriptorum sunt, non
vnius aut alterius vulgaris Summistæ, qui animo-
siores esse solent, cùm videant placere, & huius
farinæ libellos facilè venditari. Nec mirum ma-
gna quandoque dormitare in genia, cùm videa-
mus ingeniorum Ph&#x0153;nicem Augustinum suas-
metipsius retractasse sententias, cùm tamen nul-
lus eo in humanis litteris eruditior, in diuinis
doctior, in Dei lege peritior, in vitæ probitate
clarior. Quem suis etiam in Retractationibus
imitatus Cardinalis Bellarminus, & ipse sæculi
nostri gloria, sapientiæ & sanctimoniæ specta-
culum singulare.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> In quo quidem Sedis est Apostolicæ<marginalia>Peculiares|quorumdam|Doctorum|censuræ non|sunt curan-|dæ$unclear.</marginalia>
iudicio omnimodis deferendum; non ita pecu-
liaribus Doctorum quorumdam censuris, in qui-
bus passim deprehenduntur excessus. Pro quo
non longè manifestum habemus exemplum, vi-
delicet nu. 276. vbi Syluester magnum errorem
Summæ Angelicæ esse profert asserere eum,
qui bona fide confitetur, habens peccatum, cui
est adnexa excommunicatio, non teneri itera-
re Confessionem, quando peccatum tale esse
mortale nesciebat, licet non inculpabiliter,
cùm tamen in Confessione ipsa grauis culpa non
admisceatur, quod ex nescientia accidit. Quod<marginalia>Syluester|sententiam|Angeli im-|meritò con-|figit, circa|Confessionem|excommu-|nicati.</marginalia>
& repetit Quæsito eodem. §. Quintò, secundùm
Petrum de Palude, & magis ex professo §. illo 8.
Cùm tamen Angeli sententia valde probabilis
sit, quam & Suarez dicit esse veriorem Disputat.
22 citata Sect. 7. nu. 1. quam & alibi ex professo
probat, & eum secuti quamplurimi. Et verendum
sanè ne spiritus ille Syluestri, magni profectò
viri, & Summistarum Summi in alios transeat:
& verendum magis si fuerit in illis duplex: licet
fidendum maximoperè sit, qualiscumque ille
fuerit, accedente Apostolicæ Sedis influxu tem-
perandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Sed circa Propositionis dictæ damna-<marginalia>Circa Pro-|positionem|dictam de|libro Mo-|derni Scrip-|toris dam-|natam, no-|tantur non-|nulla &</marginalia>
tionem aliqua hoc loco addenda, quæ videntur
opportuna, & sit illud Primum, non videri dam-
natam communem Doctorum sententiam, iux-
ta quam vnius Doctoris opinionem amplecti quis
potest, ijs concurrentibus, pro ea firmamen-
tis, quæ boni Auctores exquirunt, quorum plu-
rimos adducit citatus Pater à S. Raymundo Re-
solut. illa 35. Cùm enim magnorum Scripto-<marginalia>1. Non esse|damnatam|sententiam|devnius|Doctoris au-|ctoritate.</marginalia>
rum sit, & non leuibus fundamentis stabili-
ta, non est existimandum adeò graui damnatio-
ne perculsam, cùm legitimæ intelligentiæ locus
relictus videatur. Expendendum ergo illud De-
bet cenferi probabilis. Quibus verbis debitum sic
censendi profertur, vt non sine Auctoris, aut
veritatis iniuria possit aliter pronuntiari. Sic er-
go sentientes eos Auctores carpunt, qui Iu-
niorum quorumdam opiniones improbabiles vo-
cant, qualis est illa de licito vsu Bullæ Cruciatæ
apud Religiosos in casibus reseruatis: de duplica-
to stipendio pro applicatione fructus specialis, an-
tequàm iudicio Sedis Apostolicæ fuisset expun-
cta, & aliæ non paucæ. Licitum est ergo Scrip-
toribus, qui ex professo materias, de quibus oc-
currunt controuersiæ, pertractant, eas improba-<-P>@@

<-P>biles vocare sententias, quas apud modernos
Scriptores solidis fundamentis destitutas depre-
hendunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Deinde (vt sit illud Secundum) cùm<marginalia>2. Non om-|nes Scripto-|res ca præro-|gatiua gau-|dere.</marginalia>
non omnes qui scribunt, ea polleant auctorita-
te, quam ætas, perpetua lectio, publica Theo-
logiæ professio, & communis æstimatio con-
ciliant: non eo ipso quòd liber prodeat alicuius
non ita strenuè in eo puluere versati, licet cum
ordinarijs approbationibus in lucem edatur, ea
debet prærogatiua frui, vt omnes eius opinio-
nes debeant censeri probabiles. Et hoc est quod
SS. Alexander suo Decreto statuit: ne scilicet
eo ipso quòd opinio aliqua apud Auctorem mo-
dernum extet, debeat probabilitatis honore po-
tiri, & ad praxim possit securè aduocari. Vi-
di nuper libellum, in quo affirmabat Auctor
Virginem in Passione Filij mortuam, addebat-
que sic communiter docere Doctores; pro quo
tamen nullum viderat, sed se audijsse dicen-
tem audiui sui Ordinis Concionatorem, quem
habebat pro Oraculo, ita asseuerantem. Circa
Missarum stipendium occurrent alię præter dam-
natas Decretis SS. Alexandri, leuibus fundamen-
tis subnixæ, in quas forsan seuerioris iudicij pon-
dus incumbet.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Sit Tertium illud, Propositionem il-<marginalia>3. Ad sta-|tuendam|improbabili-|tatem non|esse necessa-|rium Sedis,|Apostolicæ|Oraculum.</marginalia>
lam ex eo etiam capite damnari, quòd ad sta-
biliendam improbabilitatem debeat Apostoli-
cæ Sedis iudicium expectari, cùm possit illa
ex communi Doctorum sensu haberi, iuxta
quem solet Apostolica Sedes damnationis sen-
tentiam pronuntiare. Qui ergo in Auctore ali-
quo opinionem singularem reperit, aut do-
ctus est, aut imperitus. Si primum, scit ille quid
in casu huiusmodi præstare debeat, neque es-
se cuilibet iuxta propriam phantasiam loquen-
ti conniuendum. Si secundum, scire debet pe-
riculosum esse suo iudicio, etiam in ijs, quæ
legit ad conscientiæ regimen spectantia guber-
nare: quod & in opinionibus etiam non sin-
gularibus faciendum, in quarum praxi erra-
ri sæpè continget, dum sine luce magiste-
rij non securè proceditur. Audiens ergo opinio-
nem, quam legit, non esse probabilem, stare
iudicio docti magistri tenebitur, si tamen ille
circa id de communi Doctorum Sensu testatur,
licet opinio talis non sit à Sede Apostolica repro-
bata. Quòd si secus contendat, censuræ à SS.
Alexandro impositæ subiacebit. Itaque non po-
test sic argui: Non est reiecta, ergo licita est il-
lius loquela.</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> Sit Quartum, & illud etiam conside-<marginalia>4. Omnem|ab Ecclesia|damnatam|Propositio-|nem fuisse ab|intrinseco|improbabi-|lem.</marginalia>
ratione dignissimum, omnem scilicet Proposi-
tionem ab Ecclesia damnatam fuisse improbabi-
lem ab intrinseco: cùm enim opposita sit ve-
ra, neque circa id possit Ecclesiæ sensus erra-
re, vt est communis Doctorum sensus, ne-
quit ea, quæ damnata est, solidum fundamen-
tum habere, quo semper caret mendacium. Po-
tuit tamen esse probabilis quoad nos, (& iuxta
illam licita operatio) non penetrantes fundum
veritatis. Iuxta hoc ergo certum dogma in pro-
prio sensu, legitimè decurrit prædicta damna-
tio, quia ante illam omnes Propositiones dam-
natæ erant improbabiles modo dicto: ergo im-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0293.jpg/>
@@1@<SE293>278 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XIII.
<duolan 2><-P>probabilitas non est desumenda solùm ex Ponti-
ficia damnatione: quæ est inconcussa Pontifi-
cij Decreti consequentia. Vnde quod aliqui Do-
ctores dicere solent, opinionem hanc aut il-
lam (vt de vsu notitiæ per Confessionem habi-
tæ, nuper occurrit, & de Confessione absentis,
alijsque) aliquando fuisse probabilem, sed iam
non esse talem, iuxta dicta intelligendum, pro-
babiles scilicet fuisse quoad nos, & ab extrinse-
ca Scriptorum Auctoritate, non ab intrinseco,
semper enim illæ ab intrinseco improbabiles ex-
titerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Denique, cùm SS. Alexander gra-<marginalia>5. Pro sen-|tentia de|vnius Do-|ctoris aucto-|ritate fun-|damentum|esse in Bulla|Alexand. 7.</marginalia>
uium Doctorum sententijs fauendum esse satis
luculenter ostendat in Bulla contra Censuras Fa-
cultatis Theologicæ Parisiensis in Amadæi Gui-
menij librum præsumptuosè iactatas, ibi: In
quibus libris censura præsumptuosa notantur ali-
quæ Propositiones, quæ ad actionum moralium re-
gulam pertinent, & grauißimorum Scriptorum au-
ctoritate, & perpetuo Catholicorum vsu nituntur
&c. Et aliunde constet opinionem illam de v-
nius Auctoris opinione, debitis accedentibus re-
quisitis, grauissimorum Theologorum auctori-
tate formatam, & longo vsu in Ecclesia recep-
tam, inde satis verosimili deductione conuinci-
tur eam non fuisse ab eadem sua damnatione
conclusam, ita vt nullo modo liceat eam ad pra-
xim applicare, stantibus aliàs ijs, quæ à nobis
sunt nu. nu. præcedentibus explicata, & de aucto-
ritate quidem manifestum est, quantùm ad ip-
sorum qualitates, nec minùs etiam perspecta eo-
rum antiquitas, vt videri potest apud Dianam
Parte 4. Tractat. 4. Resolut. 3. & Parte 7. Tra-
ctat. 1. Resolut. 23. num. 11. & seqq. & apud alios
ab eodem citatos, vt meritò de sententia hac af-
firmari possit, quod SS. Alexander de opinioni-
bus iniquè à Parisiensi Facultate damnatis affir-
mat, & sanctè potestatur. Accedit Propositio-
nem illam vt iacet, apud certum Auctorem ex-
tare, Iosephum inquam Rocafull, vt videri po-
test apud Dianam Parte 3. Tractat. 7. Resolut. 60.<marginalia>Propositio|damnata|extat apud|Rocafull.</marginalia>
qui sibi eam non placere ait, & cum Petro Mar-
chantio iudicat nullatenus admittendam. Non
ergo generaliter damnatur sententia de vnius
Doctoris auctoritate ad probabilitatem sufficien-
te, sed vt à prædicto Scriptore proposita, con-
tra quam ea faciunt, quæ à nobis remanent ad
notata. Licet autem ille, vt videri potest Tomo 2.
Parte 3. Lib. 3. Cap. 2. num. 20. Auctorem libri
grauem futurum esse dicat, & qui consultus me-
rito posset audiri, & iuxta eius sententiam ope-
rari, nihilominùs Propositio talis proscripta à
Pontifice est, quia aliud est illam absolutè pro-<marginalia>Nonnullis|additis ad-|mittenda.</marginalia>
poni iuxta tenorem dictum, vt in Auctore isto
videre est; aliud autem limitatione adiecta, quæ
in eius explicatione habetur. Itaque Propositio
hæc. Si liber sit alicuius Auctoris moderni, grauis,
& qui consultius meritò posset audiri, & iuxta eius
sententiam operari, quia in eo concurrunt illæ, quas
Doctores requirunt ad huiusmodi prærogatiuam qua-
litates, diuersa Propositio est, & minimè condem-
nata. Vnde dicto Auctori, qui & doctus, & gra-
uis, & pius, ac ex primaria regni sui nobilitate, sua
est auctoritas inuiolabilis apud litterariam Rem-
publicam conseruanda.</P>@@

<P>  Quibus ex occasione præmissis.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Dico tertio. Quod de non extante obli-<marginalia>Assertio 3.|Pro appli-|canda Indis|doctrina|præcedentis.</marginalia>
gatione confitendi, quæ non sunt mortalia inuin-
cibiliter reputata, dictum est, Indis specialiùs ap-
plicandum, in quibus, vt dixi, ignorantia maio-
rem obtinet principatum, sicut & in Æthiopibus
è patrijs sedibus reuocatis, & iure vel iniuria cap-
tis, in quibus Sacramenti P&#x0153;nitentiæ vsus facilior
accurandus, benigniorum opinionum beneficio,
in id præcipuè incumbendo vt dolor & proposi-
tum, quibus est opus, non desint, quorum defectus
non facile habet supplementum, vt habere po-
test integritas, quæ bona fide suppletur, si alia ne-
cessaria concurrunt, & sunt illi ad dolorem faci-
les, sicut & ad emendationis propositum, quia
futura illis non obijciuntur, totis circa præsentia
occupatis. Quod quidem, vt admonui aliàs, in
ijs accidit, qui non sunt inter Hispanos educati,
qui enim tales, multos eorum exæquant, vnde &
circa illos Confessarij curam debent similiter ex-
æquare. Legatur Consilium 4. Nauarri Lib. 5.<marginalia>Nanatrus|in fauorem|rustici p&#x0153;ni-|tentis quæ|tradat.</marginalia>
Tit. 37. vbi in fauorem p&#x0153;nitentis rustici hæc ha-
bet. Primò Confessarium non teneri interrogare
illum de numero peccatorum in præcedentibus
Confessionibus fortè non expresso. Secundò, idem
esse quando Confessarius ex probabili coniectura
putat quòd rusticus nec confessus, nec interroga-
tus secundùm numerum in eisdem Confessioni-
bus fuerit. Tertiò, similiter dicendum quando pro
certo Confessarius ex discursu Confessionis tenet
dictum rusticum nec interrogatum, nec Con-
fessum fuisse de numero, & reddit rationem: Quia
id non videtur iure cautum, nec vlla efficaci ratione
probari, & quia qui nimis emungit, elicit sanguinem
Cap. Denique dist. 4. Prouerb. Cap. 3. Addit tamen:
Modò putet se satis benè confessum fuisse: (quia sci-
licet bona fide, & cum sufficiente dolore ac pro-
posito) nisi confitens interrogaret an debuisset id fa-
cere, vel aliqua de caussa diceret se id non fecisse.
Quæ quidem si vera aliàs, in Indis maximè, qui
confitentes se quater fecisse peccat&#x0169; aliquod, non
sunt circa numerum vrgendi, etiamsi Confessa-
rius verosimiliter putet pluries ab ipso tale crimen
perpetratum, quia & in eo bona esse fides potest,
& non leue in vrgendo peri culum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa approbationem Religiosi cum li-
mitatione, occasione quærelæ Indi-
ci Prælati. Et circa eam difficultas
peculiaris.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>289.</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Eligiosum approbauerat Indicus Prę-<marginalia>Casus pro-|positio iuue-|nis Confessa-|rij femina-|rum.</marginalia>
sul cum limitatione, vt scilicet femi-
nas non posset nisi post annos aliquot,
& certè non paucos, auscultare. Ingressus autem
Ecclesiam illius Ordinis vidit eum ad Confessio-
nale sedentem, & feminarum excipientem Con-
fessiones, erat enim magni Iubilei tempus. Quod
quidem ægrè tulit, & actionem vt inconsultam &
absurdam condemnauit. Cui tamen satisfieri ex eo
potuit quod Religiosus ille iuuenis, & illius Præ-
lati, satis in eo probabilem fuissent opinionem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0294.jpg/>
@@1@<SE294>Circa appobatos ad Confeßiones cum limitatione &c. 279
<duolan 2><-P>amplexi, de qua nos in Thesauro Indico Tomo 2.
Tit. 12. n. 354. iuxta quam approbatus cum limi-<marginalia>Pro que$unclear stet|opinio pro-|babilis, vt|nequeat illi|limitatio|abstare.</marginalia>
tatione potest in Iubileo eligi, sicut etiam per
Bullam Cruciatæ, pro quo Auctores dedimus su-
prà nu. 223. & 230. & in Thesauro doctum Ar-
chipræsulem in viuis tunc agentem, & iam vita
satis in eo munere exemplari perfunctum, Illu-
strissimum Dom. Gasparem de Villaroel, qui<marginalia>Archiepis-|copus|Villaroel|ludatus.</marginalia>
præclara Spiritus sancti æmulatione, à quo posi-
tus vt regeret Ecclesiam Dei, quam acquisiuit
sanguine suo, Pater fuit pauperum, Dator mune-
rum, ne relictis sibi libris, qui editione multorum
etiam dici lumen cordium potuit, vt in lumine iam
admirabile videre lumen sperare meritissimò de-
beamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> Stante autem opinione prædicta dubi-<marginalia>Vt possit ap-|brobatio re-|uocari quæ|videantur|iudicare.</marginalia>
tari potest an talis Prælatus, aut alius etiam occa-
sione consimili potuerit approbationem dictam
reuocare, eo quòd, licet probabilis talis opinio
sit, illius tamen vsus minimè conueniens fuerit
iudicatus, Religiosum inquam iuniorem, & he-
sternum Sacerdotem feminarum Confessionibus
publicè audiendis exponi. Posse enim ob rationes<marginalia>Posse ob|caussas ad|Confessionem|spectantes.</marginalia>
denuò occurrentes, ad Confessionemque ipsam
spectantes, communis resolutio est, decisumque
ita ab Innocentio X. in Breui, quod extat Tomo 4.
Bullarij, & refertur à Lezana Tomo 4. Consulto 40.
in cuius §. 1. rogantibus Patribus Societatis Iesv<marginalia>Breue In|nocent. X.</marginalia>
Prouinciæ Mexicanæ, An Archiepiscopus Regulare&#x0303;
pro Confeßionibus semel approbatum, sine noua caus-
sa suspendere possit ab ipsis Confessionibus audien-
dis? sic responsum: Respondet Regulares aliàs li-
berè ab Episcopo præuio examine approbatos ad au-
diendas Confessiones personarum sæcularium, ab eo-
dem Episcopo suspendi non posse sine noua caussa,
eâque ad Confessiones pertinente. Sic ibi. Cùm er-
go caussa dicta ad Confessiones pertineat, vide-
tur posse Episcopum sua circa hoc vti potestate.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Neque contra hoc videtur facere plu-<marginalia>Item cum|limitatione|approbari|circa femi|nas, pro quo|& praxis.</marginalia>
rium Scriptorum doctrina, quos adducit Dia-
na Parte 11. Tract. 8. Resolut. 27. asserentes non
posse Episcopos approbare Religiosos cum limi-
tatione circa feminas ratione florentis ætatis: nam
vt ipse Diana testatur, praxis est in contrarium in
aliquibus locis, quæ quidem sine magno esse
fundamento nequit, vnde Episcopi ea se tueri
possunt, & ita ad negationem dictam procedere,
nec paruò quidem resistentia constabit. Præter-
quàm quod suspensio talis non ex eo continget
quòd Religiosi opinione vtantur probabili; sed<marginalia>Et in casu|proposito ob|scandalum.</marginalia>
quia talis probabilis opinionis vsus inordinatè
vsurpatur, cum publicitate inquam dicta, & ita
etiam non sine scandalo, præsertim si desint cra-
tes, in quorum vsu multi parùm scrupulosi de-
prehenduntur, cùm negari nequeat & indecen-
tiæ, & periculo ipsis adhibitis obuiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>292.</absatz-nummer> Contra Pontificis etiam voluntatem non<marginalia>Non fieri in|eo contra|Pontificis|voluntatem|Bullam aut|Iubileum|concedentia.</marginalia>
ire sic suspendentem Episcopum solam Ordinarij
approbationem ad Confessarij electionem requi-
rentis, quod est eorum sundamentum, qui etiam
cum limitatione approbatum eligi posse conten-
dunt, ex eo probari potest, quia ex quo suspen-
sio ponitur ob indecentem vsum, iam talis non
est ab Episcopo approbatus, & ita potiùs volun-
tati Pontificis præstatur obsequium, quàm vt
aliquatenus violetur. Dubitari enim nequit quin
spatio Iubilei currente possit Episcopus Religio-<-P>@@

<-P>sum suspendere, si ipse circa Confessiones ita
prauè se gerat, vt sufficientem caussam tribuat
suspensioni. Si ergo ea, de qua loquimur, repe-
riatur talis, nihil subilei tempus obstabit, alias
neque suspendi posset respectu habentium Bul-
lam Cruciatæ, in qua similis facultas cum eadem
conditione approbationis ab Ordinario habendæ
conceditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>293.</absatz-nummer> Si dicatur ex præfatis non conuinci posse<marginalia>Nec opponi|Episcopum|mediis aliis|vti posse.</marginalia>
suspensionem dictam infligi, quandoquidem alijs
vijs occurri incommodo prædicto potest, admo-
nitione inquam acri Confessarij, aut Prælatis ad-
monitis, comminatione adiuncta circa vlteriores
approbationes. Contra hoc esse potest quòd E-
piscopus parùm fortè medijs præfatis confidet, &
res ista adeò seuerum eam tractandi modum re-
quirit, vt non debeat post experientiam absurdæ
tractationis, dubijs illa arbitrijs committi. Quòd
si euasio dicta vim haberet, sequeretur num-
quàm posse Episcopos suspensione vti ob caussas
ad Confessionem pertinentes, quia quando illæ
extant, vti medijs præfatis potest, & non statim
fulgurantis hastæ spiculum euibrare. Cùm ergo
hoc nequeat admitti, eo quòd negotium hoc se-
curis debeat remedijs peragi, in nostro casu idem
videtur obseruandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>294.</absatz-nummer> Quid ad hæc? Dicam. Suspensio appro-<marginalia>Non posse|Confessa-|rium suspen-|di| verisimi-|lius apparet.</marginalia>
bationis iam exhibitæ satis grauis est, & cùm
p&#x0153;næ rationem habeat, proportionata ei debet
culpa respondere, qualis non apparet in prædi-
ctæ opinionis vsu, quæ adeò probabilis est, & à
doctis Prælatis approbata. Vsus autem ratione
necessitatis reddi honestus potuit, quia Iubilei
tempore maior debet esse p&#x0153;nitentium concur-
sus, & fortè Ecclesia non habet ita accommoda-
tas sedes Confessionibus audiendis vt euitari in-
decentia possit, quæ in iuuenum Confessariorum
cum iuuenculis etiam sacro commercio esse po-
test, & quidem in Cathedralibus ac Parochia-
libus Ecclesijs de commoditate dicta parùm cu-
rari potest, vnde Confessarij vix interposita manu
excipere soliti sunt Confessiones feminarum, &
suum etiam imminet in adultiore ætate pericu-
lum: nec plus debent Religiosi ad huiusmodi
cautionem arctari, quàm sæculares, cùm de illo-
rum virtute, in cuius degunt Schola, plus debeat
sibi Episcopalis prouidentia polliceri. Accedit
suspensionem, si Censura est, si grauis sit p&#x0153;na,
propter veniale peccatum incurri non posse, vnde
nec ferri contra venialiter solummodò delin-
quentem, vt apud Dianam Parte 5. Tractat. 10.<marginalia>Suspensionis|Censura ob|solum mor-|tale imponi|nequit.</marginalia>
Resol. 17. tenent grauissimi Scriptores ex eo ducti
quòd p&#x0153;na improportionata sit. In casu autem
nostro suspensio approbationis satis grauis videtur
p&#x0153;na, & ita grauioribus excessibus reseruata, ac
proptereà noluit Pontifex propter caussas alias
infligi præter spectantes ad Confessiones, satis
apertè indicans eas ad effectum dictum graues
esse futuras.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Cui quidem rationi illud in primis op-<marginalia>Sed quia|oppositum|probabile, &|Episcopus iu-|dicare potest|in eo culpam|esse morta-|lem, nuper|adducta in-|firmantur.</marginalia>
poni potest, etiam esse probabilem sententiam as-
serentium suspensionem absolutè loquendi posse
ferri ob peccatum veniale, quod apud Dianam
citata Resolut. Caietanus, Nauarrus, & P. Auila
tenent, & plures alij, quorum auctoritate muni-
tus Episcopus potest suspensionem dictam infli-
gere, non vt Censuram, sed vt simplicem priua-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0295.jpg/>
@@1@<SE295>280 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XIV.
<duolan 2><-P>tionem; qui eo in negotio iudex cùm sit, & res
agatur ad eius iurisdictionem spectans, multùm
profectò illius iudicio deferetur, & in foro exter-
no illius sententia præualebit. Deinde, poterit
ille verosimiliter iudicare in casu dicto plusquàm
venialiter delinqui, cuius standum iudicio, quia
cùm Pontifex suspensionem approbationis prop-
ter solas caussas ad Confessiones pertinentes con-
cedit Episcopis, eius illas remittit arbitrio; nul-
lius enim alterius iudicium vt necessarium indu-
citur. Et licet secundùm Ius regulandum sit, iux-
ta communem Doctorum sensum, ad sic existi-
mandum optimis Iuris regulis vti poterit, & con-
silio peritorum duci; nec deerunt qui eidem has
in parte suffragantur. Ea autem quæ pro exte-
nuando peccato allatasunt, poterunt in casus con-
tingentia insufficientia censeri, quia si p&#x0153;niten-
tium sit copia, possunt illi ad integrè approba-
tos transmitti. Et Iubilei tempore quoad valorem
absolutionis expedit sententijs omnino securis vti,
quia intentio Ecclesiæ ad purificandas fidelium
conscientias tunc peculiari ratione dirigitur, vt
illorum status maximis adhibitis fundamentis me-
lioretur. Ex quibus apparet quod de commodita-
te sedium dicitur parùm releuare.</P>
<P>  <absatz-nummer>296.</absatz-nummer> Est ergo satis res ista perplexa, vnde si<marginalia>Cum res sit|perplexa,|Episcopo ob-|sequendum.</marginalia>
ad eum fuerit peruentum articulum, omnino ex-
pediet morem Episcopo gerere, etiamsi non ita
iusta suspensio videatur. Sicut obsequendum
quando approbationem iniustè negat, circa quod
inter damnatas à SS. D. Alexandro VII. Propo-<marginalia>Propositio|damnata ad|Alex. 7. cir-|ca negatam|iniustè ap-|probatio-|nem.</marginalia>
sitiones hæc extat, & est ordine 13. Satis facit
præcepto annuæ Confessionis, qui confitetur Re-
gulari Episcopo præsentato, sed ab eo iniustè re-
probato. Ex eo videlicet quòd id, quod iniu-
stè negatur, absolutè negatur; & ita absolutè
non habetur ab eo, cui negatur, vt patet in ne-
gante iniustè pecuniam, vel quid aliud simile.
Et prætereà, quia valde difficile est circa iniusti-
tiam negationis rectum formare iudicium; neque
ita inconcussum esse poterit, vt saltim dubium
non subsit, in quo pro Prælato præsumendum,
vt admonet Cardinalis Lugo Disput. 21. de P&#x0153;ní-
tentia nu. 67. in casu approbationis reuocatæ lo-
cutus, ex quo pro casu iniustæ negatæ argumen-
tum efformamus, quia in vtroque similis ratio de-
currit. Pro quo & prudentissimum citatus Car-
dinalis monitum præstat citato loco ita scribens:<marginalia>Cardinalis|Lugo pru-|dentissima|doctrina.</marginalia>
Sic subditis, & maximè Religiosis, vt suprà dixi
(scilicet nu. 55. vbi omnino videndus) honestißi-
mum & consultissimum est Prælatorum intentioni
se promptos & faciles exhibere; alioquin suspiciones
dabimus æmulis nostris, quòd non tam ob zelum,
tuendi nostra priuilegia, quàm ob alias caussas obe-
dientiam Prælatis adhibere nolumus. Sic ille.</P>
<Z><A+2>DIFFICVLTAS ALIA.</A+2>
<A+1>Circa prohibitionem Prælati Regularis
stante Episcopi approbatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>297.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On est dubium, si prohibitio cadat su-<marginalia>Potest stare|illa respectu|p&#x0153;nitentium|non haben-|tium priui-|legium.</marginalia>
pra Confessionis auditionem non ha-
bentium priuilegium ad eligendum Confessa-
rium: circa hoc enim communis est Doctorum
sententia licitè posse Prælatum Regularem suo
subditum vrgere præcepto, quia & in hoc volun-<-P>@@

<-P>tas eius subiecta esse debet, sicut & in alijs; est-
que illud valde conueniens religioso agendi mo-
do, in quo à Prælato dependet, qui eum potest
Ordinario præsentare, vnde etiam circa vsum
administrationis huius Sacramenti, & ita etiam
per sententiam, aut præceptum, eum ipsi prohi-
bere. Et hoc quidem quantùm ad quæstionem
de vsu licito, in quo non hærendum, vt ad aliam
de vsu valido veniamus, vbi & aliquid circa præ-
cedentem etiam partem adijciemus. In quo qui-
dem varietate sententiarum depugnatur: sunt
enim qui dicant absolutè approbatum ab Episco-<marginalia>Approba-|tum ab Epis-|copo validè|absoluere|etiam repu-|gnante Præ-|lato alij|aiunt, alij|negant.</marginalia>
po pro suis ouibus, & iurisdictionem ab eôdem
accipientem, validè absoluere, non solùm antè
præsentationem Prælati, sed etiam eo repugnan-
te, & quantis potest modis prohibente. Sic plures,
quos adducunt & sequuntur Diana. Parte 1. Tra-
ctat. 11. Resolut. 13. & in Additionibus Partis 3.
Resolut. 7. & Parte 5. Tract. 12. Resolut. 49. P.
Mendus in Bullam Cruciatæ Disput. 22. n. 103. &
106. & Ludouicus à S. Raymundo Tomo 1. Tra-
ctat. 2. n. 47. & 57. Quod tamen negant alij apud
eosdem, & apud postremum plures num. 54. qui<marginalia>Exceptio in|iuridica|sententia.</marginalia>
cum alijs num. 57. citato limitationem addit, vt
non debeat assertio præfata procedere quando
subditus est à Prælato iuridicè suspensus & pri-
uatus audiendarum Confessionum facultate.</P>
<P>  <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Fundamentum prioris dicendi modi est,<marginalia>Priorum|fundamen-|tum.</marginalia>
quia datur quidquid à Concilio Tridentino vt
necessarium ad validam ponitur absolutionem,
approbatio inquam Ordinarij cum iurisdictione:
circa quarum positionem aut remotionem, nul-
lam habet Regularis Prælatus potestatem. Pote-
rit quidem vsum prohibere, vt diximus, vnde &
peccabit subditus præceptum violans, actus ta-
men valorem non infringet: ad eum modum,
quo in administratione aliorum Sacramentorum
stat eorum valor, non obstante prohibitione Præ-
lati, etiamsi omnino iustificata sit: quod & in ap-
plicatione Sacrificij Missæ tenet satis recepta
sententia; valet enim illa, quam subditus præ-
fert expressæ Prælati voluntati, & generaliter
fructum sacrificij verè applicat quoquo versus
per iniquitatem deflectat.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Opposita verò positio ex eo videtur fir-<marginalia>Item & po-|steriorum.</marginalia>
mari, quia Prælatus Regularis etiam habet influ-
xum in ordine ad approbationem ab Ordinario
conferendam: supponit enim illa iudicium Præ-
lati Regularis circa mores & litteraturam subditi:
& licet quod ad litteraturam attinet possit Ordi-
nario per examen innotescere, non ita aliud; &
ita Ordinarius per Prælati testimonium agnoscit:
quòd si ante huiusmodi testimonium approbet,
& iurisdictionem conferat, illud certè præsuppo-
nit, quia homini morum improbandorum non
est credendum velle negotium adeò graue, &
tot honestas exigens qualitates, cum suarum
ouium discrimine manifesto committere. Stante
ergo Prælati prohibitione in non leuibus Con-
fessarij defectibus sibi subiecti fundata, deficit et-
iam approbationis Ordinarij fundamentum: &
ita vim suam amittit, sicque actus illam requirens
validus esse non poterit. Quam rationem Docto-
res non afferunt, & mihi videtur plus alijs firmior
ex paucis, quas adducunt.</P><marginalia>Media sen-|tentia de|iuridica pri-|uatione.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Mediæ sententiæ fundamentum aliquo
modo est nuper adducto concordans, ex eo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0296.jpg/>
@@1@<SE296>Circa audientem Confeßionem cum prohibitione Prælati &c. 281
<duolan 2><-P>quod Prælatus Regularis potest iuridica senten-
tia inhabilem ad Confessiones Sæcularium au-
diendas subditum declarare: qua stante Ordina-
rius approbare nequit sic declaratum inhabilem:
nam approbatio debet morum idoneitatem sup-
ponere, quod est à Congregatione Concilij de-
claratum, & ex terminis ipsis notissimum: ergo,
cùm is, de quo agitur, id non habeat, nequit il-
lum Ordinarius approbare, quia annullare sen-
tentiam Prælati nequit, cùm sit illa à iudice ab
eius auctoritate prorsus exempto: Quæ ratio
currit, siue sententia ante approbationem sit, siue
post ipsam: quo euentu cessat, deficiente per sen-
tentiam dictam eius fundamento sicut nuper
pro sententiæ negantis probatione dicebamus,
& pro ista magis vrget, vt videtur perspicuum.</P>
<P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> Et adeò illud, etiam iuridicæ sententiæ<marginalia>Eius funda-|mentum.|etiam gene-|raliter pro-|cedit, iuxta|plures.</marginalia>
rigore sublato, videtur vrgere, vt proptereà cen-
seant absolutè loquendo, posita prohibitione
Prælati omnino seria, & quantùm esse in illo
potest, efficaci, validam non fore absolutionem,
etiam si iurisdictio virtute Iubilei, aut Bullæ
Cruciatæ, vel alijs modis à Pontifice conferatur.
Pontifex enim non intendit religiosam infirmare
subiectionem, & approbationem Ordinarij re-
quirens, eam talem esse vult, quæ esse debet or-
dinariè loquendo; seruata inquam debita subie-
ctione. Et mirum quidem accideret, si, cùm
possit Episcopus Regulari approbationem sub-
trahere, iuxta dicta, & actum reddere nullum,
id Prælato negaretur: cùm constet voluntatem
Religiosi magis à voluntate Prælati pendere,
quàm à sola voluntate Episcopi, vt arguit P. Fa-<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
gundez Lib. 7. in 2. Præceptum Ecclesiæ. Cap. 2.
n. 32. censens ita etiam dicendum quando caussa
est occulta: quod & generaliter tenent multi
apud Thomam Hurtadum Tomo 2. Tract. 12. n.
2152. nullam de sententia iuridica facientes
mentionem, sed in eo fundati, quòd Religiosus<marginalia>Cap. Nul-|lus.|Cap. Quo-|rumdam.</marginalia>
non habeat proprium velle aut nolle. Ex Cap.
Nullus. Et Cap. Quorumdam, de Electione. in 6.
Vnde contra voluntatem Prælatorum non sunt
capaces iurisdictionis ab Episcopo concedendæ;
sed neque approbationis, supra quam illa imme-
diatè cadit, & à Pontifice supponitur, quia media
Religione debet haberi, vt argumentatur citatus
Auctor. n. 2154. licet parùm consequenter addat.
n. 2156. sententiam iuridicam esse necessariam,
quod in omnimoda prohibitione verosimilius
fortè affirmari posset.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Cui dicendi modo maximè oppositus est<marginalia>Stante etiam|iuridica sen-|tentia posse|virtute Bul|læ, Iubilei|&c. qui $unclear|censeant.</marginalia>
ille, quem nonnulli amplectuntur dicentes, etiam
si quis per iuridicam sententiam priuatus sit fa-
cultate audiendi Confessiones à Prælato suo, si
aliàs approbatus sit, vsum fore validum, si Iubi-
lei, aut Bullæ, vel similis alterius indulti virtute
fuerit electus Confessarius. Sic Ludouicus à S.
Raymundo suprà. n. 44. vbi plures pro se addu-
cit eo quòd generaliter loquantur; cùm tamen
reuera id in terminis adeò strictis non determi-
nent, nec de priuatione per iuridicam sententiam
quidquam statuant, vt videri potest in Diana ci-
tatis locis. Et in Lezana Tomo 1. Cap. 19. n. 12.<marginalia>Citati pro|eo$unclear Doctores|minimè suf|fragantur.</marginalia>
& Tomo 2. verb. Bulla Cruciatæ. n. 20. & verb.
Confessarius. n. 2. Sicut & in P. Antonio de Esco-
bar in Libro Theologiæ moralis. Exam. 17. de Bulla
Cruciatæ. n. 126. & Tomo 1. Theologicorum Proble-<-P>@@

<-P>matum moralium Lib. 7. de Bulla eadem. Sect. 2. Cap.
32. Problem. 27. n. 355. vbi à præfato Auctore
citantur. Dicto autem modo sentientium illud
ipsum fundamentum est, quod n. 298. iam vidi-
mus, videlicet in sic approbato inueniri quidquid
à Concilio Tridentino Seßione 23. Cap. 15. vt quis
reputari idoneus ad Confessiones Sæcularium au-
diendas postulatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Addunt autem aliqui limitationem spe-<marginalia>Limitatio ex|priuilegio|P P. Prædi-|catorum.</marginalia>
cialem, vt videri præsertim potest apud Leza-
nam n. 12. & 2. citatis. Et Ioannem de la Crux
Lib. 2. de statu Religioso. Cap. 6. Dub. 2. Conclus. 1. &
2. citatum Fr. Emmanuelem: si videlicet in Re-
ligionibus sit receptum Breue Iulij Secundi, die
7. Ianuarij. An. 1515. in quo extat concessio Reu.
Generali PP. Prædicatorum facta, qua vti possunt
omnes habentes communicationem priuilegio-
rum, qua reuocauit licentias & immunitates con-<marginalia>Priuilegium|PP. Prædi-|catorum.</marginalia>
cessas Religiosis eiusdem Ordinis, quas Magister
ipse Ordinis reuocandas diiudicauerit, & vndecum-
que emanaturas, sine licentia Superiorum Confessio-
nes sic auditas annullando. Sic habet illud coram
Reu. P. Francisco Romæo præsentatum & le-
ctum, atque acceptatum Salmanticæ in Capitulo
Generali. An. 1551. Post quod adducit aliud idem
Ioannes de la Cruz concessum ad instantiam<marginalia>Sed P. Palao|non obstare.</marginalia>
Reu. Magistri Stephani Vsusmaris. die 17. Ianua-
rij. An. 1555. Sed Patri Castro Palao videtur
Tomo 4. Tract. 23. Disput. vnica. Puncto 14. n. 24.
non obstare quominùs validæ sint Confessiones
dictorum Patrum virtute Cruciatæ aut priuile-
gij alterius factæ, quia in dicto Breui illud non
reuocatur: quin immò excipiuntur licentiæ ma-
nu Papæ, aut de consensu Cardinalis Protectoris,
vel Vice protectoris signatæ. Et hunc explica-
tionis modum amplectitur Pater à S. Raymundo<marginalia>Cuius in|verosimilis|explicatio.</marginalia>
suprà n. 50. Sed videtur ille prorsus inuerosimi-
lis, quia licet in dicto Breui non reuocentur pri-
uilegia Bullæ, & alia; conceditur tamen dictis
Superioribus facultas reuocandi quascumque li-
centias vndecumque emanaturas: quæ vniuersitas
omnes comprehendit, & ita etiam illas, de qui-
bus agimus, vnde supra ipsas etiam potest cadere
prohibitio, dum Religiosus ab audiendis Confes-
sionibus generaliter remouetur. Et ita generatim<marginalia>Ioannes|à Cruce.</marginalia>
id asserit Ioannes à Cruce; licet addat priuatio-
nem debere esse iuridicam in conuictum, quia
p&#x0153;na grauis est, & ita habet vsus Religionum
benè & suauiter omnia disponentium. Quod lau-
dat Thomas Hurtadus suprà n. 2156. addens in<marginalia>Præceptum|de non ad-|mittenda|approbatione|non obligare|est qui asse-|rat.</marginalia>
sequenti, quod si Prælatus sub præcepto formali
præcipiat vt non admittat licentiam audiendi
Confessiones, subditus illo non tenebitur, nisi iu-
ridicè fuerit declaratus inhabilis: quia sicut su-
spendi nequit, nisi post sententiam iuridicam, ita
neque habilitas electionis ab Episcopo faciendæ
in ordine ad electionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Dico Primò. Inter adductas sententias<marginalia>Assertio 1.|Sententias|fauentes|Prælatis esse|præserendas.</marginalia>
illæ, quæ fauent subiectioni Religiosorum erga
suos Prælatos omninò præferendæ sunt. Id pro-
bo: Quia res est grauissima, & ita in ea magis
necessaria Prælatorum directio, vnde iuxta illam
procedendum. Quòd si directio sequenda, quantò
magis præceptum? Qui discursus est euidens, &
ideò existimandum eam esse Pontificum men-
tem volentium in Religionibus subiectionem
subditorum, in rebus quidem omnibus, sed in gra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0297.jpg/>
@@1@<SE297>282 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XIV.
<duolan 2><-P>nioribus præsertim obseruari. Quibus addendum
in vsu prohibito magnum posse non semel repe-
riri periculum, cùm prohibitio supponat homi-
nem minùs ad tantum negotium idoneum, cùm
tamen in deferendo prohibitioni periculum sit
nullum. Quæ enim vrgens esse necessitas possit
prohibito confitendi? Nisi fortè talis sit, quæ im-
peditis aliàs præbeat facultatem, cuius iam alia
erit ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Dico Secundò. Confessionis nullitas non<marginalia>2. Vtcumque|Prælatus|prohibitio-|nem, serio|tamen signi-|ficet satis est.</marginalia>
ex eo est deducenda quòd præceptum sub mor-
tali obligat, vt videntur velle aliqui, sed quomo-
documq&#x0301;ue Prælatus significet se suspendere ap-
probationem, id est satis. Cuius ratio est aperta,
quia præceptum ex se non inducit nullitatem, vn-
de stare illud cum valore actus potest, vt n. 298.
dicebamus. Si ergo aliquando nullitatem induce-
re dicendum sit, eatenus id accidet, quatenus est
voluntatis Prælati manifestatiuum in ijs, in qui-
bus valor actus ab ea pendet, quia modus ille de-
clarandi ipsam videtur efficacior. Cùm ergo vo-
luntas talis alijs modis possit declarari, non est cur
ad præceptum sub mortali obligans debeat re-
cursus haberi. Quemadmodùm si Prælatus sub-
dito dicat ne à sæculari rem aliquam considera-
bilis valoris accipiat, sic enim se velle, peccabit
grauiter subditus, & acceptionem reddet nul-
lam, etiamsi Prælatus sub mortali non præcepe-
rit, quia declarata sua voluntate, contra illam ire
graue peccatum est, & in materia dicta actus nul-
lus, ad cuius valorem voluntas & licentia erat
Prælati necessaria.</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Ad prohibendum subdito<marginalia>3. Nec est|iuridica sen-|tentia ne-|cessaria.</marginalia>
audiendarum Confessionum vsum non est sen-
tentia iuridica necessaria, cùm sufficiat caussam
prohibitioni sufficientem extare, eamque esse
Prælato perspectam. Probatur, quia contrarium
sine sufficienti fundamento affirmatur. Et quidem
si aliquòd esset, illud certè, quod n. 303. duo ibi
Auctores citati proponunt, de grauitate p&#x0153;næ,
ac bono ac suaui Religionum vsu: quod tamen
nihil euincit; quia in primis id verum habere
posset quando suspensio esset totalis, non verò si
ad tempus propter congruas rationes. Deinde et-
iamsi totalis sit, propter earum Religiosum vsum
bene ac suauiter omnia disponentium, id quidem
in eo fundabitur, quòd subditorum bono sit no-
mini consulendum: Atqui iuridicus processus
magis est incommodus in ordine ad dictum fi-
nem, cùm plus habeat notorietatis, vt est mani-
festum: quod vitatur cùm ex æquo & bono pro-
ceditur, & subdito conuicto, etiamsi non Con-
fesso, suspensio intimatur: qua posita, dum Con-
fessiones non audit, si aliqui id aduertant, potest
caussas sibi benè visas, abstractionibus mentali-
bus vtens prætexere, quod sibi iuridicè notato
non liceret.</P>
<P>  <absatz-nummer>307.</absatz-nummer> Præterea, ratio fundamentalis est, quia<marginalia>Ratio fun-|damentalis.</marginalia>
in ijs, quæ pendent à voluntate Prælati non est
necessarium processum formare, nisi pro illis, ad
quæ per speciales leges forsan obligatur: vnde
mutare loco subditos potest, licentias dare, &
adimere, & sic alia: Atqui pro Confessarijs amo-
uendis nulla est ratio specialis, quæ oppositum
euincat: ergo idem circa illud debet ferri iudi-
cium. Maior est comperta, & Minor ostenditur,
quia nullibi limitatio talis apparet, quam aut lex<-P>@@

<-P>Canonica, aut consuetudo legitimè præscripta
videantur induxisse. Et quidem si negotij gra-
uitas deberet attendi ad omnia, quæ grauem
materiam concernunt, deberet formari proces-
sus, quod constat esse comentum: Ratione au-
tem specialis materiæ nihil est quod vrgeat: ergo
de illa vt de alijs iudicandum est, neque onus
Prælatis imponendum, quos Sedes Apostolica in
sui muneris administratione minùs esse decide-
rat impeditos. Et ita cùm Ius Canonicum statuat
formam in iudicialibus caussis seruandam, circa
Religiosos modo rationem apposuit, quæ habetur
in Cap. Qualiter & quando, de iudicijs, quia eo-
rum gubernandi modus debet esse expeditior, &
paucis absolui quæstio criminosa.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Dico Quartò. Priuilegio PP. Prædica-<marginalia>4 Priuilegis|PP. Prædi-|catorum vti|possunt Reli-|giones com-|municatio-|nem eorum|habentes.</marginalia>
torum vti possunt Religiones aliæ habentes gra-
tiam communicationis. Sic obseruant Lezana,
& Ioannes de la Cruz citati, & alij, quod gene-
raliter loquendo videtur difficultate carere. Quo-
ad Bullam autem, & priuilegia similia idem esse,
iam significauimus n. 303. non admissa explica-
tione P. Palai, cui nihil adstipulatur id, quod in
eodem priuilegio dicitur de licentijs manu Papæ,
aut de consensu Cardinalis Protectoris, seu Vi-
ceprotectoris signatis: quia in primis de Bulla
Cruciatæ aut Iubileo id dici nequit. Prætereà ibi
est sermo de licentijs peculiaribus ad Religiosos
eiusdem Ordinis spectantibus, ideò enim de Car-
dinali Protectore & Viceprotectore inducta men-
tio, vnde nequit ad licentias extendi generales.
Item, verba illa, licentias vndecumque emanaturas
satis indicant generalitatem concessionis. Quòd si
illa in concessione hac propter apparentem ratio-
nem restringitur; & in alia propter similem, quæ
confingi facilè possunt, vix erit momenti alicuius
gratia prædicta, & præsertim in Regnis Coronæ
Hispanicæ, in quibus Bulla Cruciatæ publicatur.
Quomodo autem apud Religionem dictam vsus
habeat, & etiam alias communicatione gauden-
tes, earum alumni viderint, dum ego de propria
pertracto.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Dico Quinto. Societas nostra vti potest<marginalia>5. Id de So-|cietate spe-|cialiter sta-|tuitur in|qua sunt|alia.</marginalia>
Indulto præfato ob amplissimam communicatio-
nem, quæ illi est à Pontificibus attributa, vt vi-
deri potest in Compendio Priuilegiorum. verb. Com-
municatio Gratiarum. §. 2. Quia verò in Com-
pendio dicto non extat Indulti huiusmodi men-
tio, dubitare quis poterit an liceat illius vsus, quia
illorum tantùm vsus licet, quæ fuerint à Generali
communicata, ex concessione Gregorij XIII. de
qua verb. eodem §. 5. Ad quod dici potest inprimis
id non obstare communicationi, sed vsui. Dein-
de, vt singulares personæ vti huiusmodi Indultis
nequeant cautum est, vt constat ex verb. Indulta,
vbi sic habetur: Non licet Nostris vti Indultis Pon-
tificum, aut ea postulare, aut obtenta retinere, absque
facultate Superiorum Societatis, iuxta ea, quæ ha-<marginalia>Compen-|dium Priui-|legiorum.</marginalia>
bentur verb. Absolutio §. 9. & v. Priuilegia §. 3. Si-
militer de Confeßionali impetrato vide supra v. Con-
feßionale, Sic ibi. Possunt etiam Superiores vsum
quarumcumque facultatum à Pontificibus ob-
tentarum prohibere, cùm viderint expedire, vt
in Præfatione Compendij adnotatur. Non ergo
necessarium visum est circa communicationem
prædictæ gratiæ Societatem esse solicitam. Præ-
terquàm quòd obedientia in Societate eam habet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0298.jpg/>
@@1@<SE298>Circa audientem Confeßiones cum prohibitione Prælati &c. 283
<duolan 2><-P>amplitudinem, quam vidimus. n. 265. & seqq.
Vnde iubenti Superiori abstractionem ab audien-
dis Confessionibus omninò parendum, quia in eo
nulla est ratio repugnandi, cùm peccatum non
sit, immò dispositio in ratione prudenti fundata,
qualis supponitur esse posse quandopriuilegiorum
vsus prohibetur, Cùm expedire iudicauerint, quæ
sunt Præfationis verba: vnde & cadere præcep-
tum supra prohibitionem potest, quia quod ordi-
natione potest simplici statui, stante conuenien-
tia potest sub mortali prohiberi, cùm de materiæ
grauitate dubitari nequeat, sitque illud satis con-
forme Instituto Societatis. Immò & in dubio de-
bere sic prohibitum abstinere docet P. Sua-
rez Tomo 4. de Religione Tractat. 10. Lib. 9. Cap. 2.
num. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>310.</absatz-nummer> Neque hoc credo negabit P. Arriaga,
qui Tomo 2. de Sacramentis Disput. 42. n. 10. affir-<marginalia>P. Arriaga|qui videtur|contrarius,|verè non est|talis.</marginalia>
mat posita approbatione Episcopi probabilius esse
Religiosum licitè agere contra prohibitionem
Prælati in casibus dictis Bullæ, Iubilei, & simi-
lium, quia non potest Prælatus prudenter con-
trarium tunc mandare, id enim esset auferre, seu
limitare mihi auctoritatem à Pontifice conces-
sam: vti non potest tunc mandare vni Religioso
approbato ne audiat alterius Religiosi Confessio-
nem vi Iubilei volentis ipsi confiteri. Pro quo
adducit Dianam locis à nobis citatis. Non in-
quam negabit, si de Religiosis Societatis agatur,
ob rationem dictam; quidquid de alijs sit. Et
quidem §. eodem non id absolutè protulerat, sed
particulam dubitationis indicem addiderat di-
cens: Respondeo secundò, fortasse nec tunc posse Su-<marginalia>Superior|quando fu-|turus impru-|dens.</marginalia>
periorem id prohibere &c. Et cùm alias quid in So-
cietate peculiare circa obedientiam sit non igno-
raret, non videtur de illa locutus. Posset quidem
dici non prudenter facturum Superiorem, si in
particulari approbationis vsum prohiberet eitem-
pore Iubilei, aut virtute Cruciatæ, qui aliàs in
eius vsu non esset impeditus, quia beneficio illi
magno & vniuersali obicem ponere videretur. At
generaliter vetare eum, qui ab huius Sacramenti
administratione meretur arceri, nihil prudentiæ
contrarium importat, cùm reuera in vsu tali tem-
pore Iubilei, aut virtute Bullæ, plus aliquid ta-
lenti in Confessario requiratur, ob multa quæ in
Concessionibus illis occurrunt; vnde ingentes
Tractatus & libri de Iubileo & Bulla à magnis
elucubrati Scriptoribus extant, & molis non pauci
in dies maioris eduntur; vnde non meritò existi-
mare quis posset expediens Confessarios aliquos,
de quibus non adeò plena haberi satisfactio pos-
sit, à Confessionibus huiusmodi remoueri: in quo
maior gratiarum dictarum æstimatio ostenditur,
& Apostolicæ Sedi gratius præstatur obsequium,
quæ, dum licentiam erga electionem Confessarij
indulget, numerum quidem illorum adauget, sed
eorum stringit qualitates. Ex quo apparet vim
non habere inconueniens illud, quod citatus Au-
ctor adducit, aut simile illud, quod subdit in po-
sitionis suæ confirmationem, dum ait non posse<marginalia>Potest man-|dare appro-|bato ne au-|diat Religiosi|alterius|Confessio-|nem.</marginalia>
Superiorem mandare vni Religioso approbato
ne tunc audiat alterius Religiosi Confessionem:
mandare enim potest iuxta dicta, si generaliter
sit ab audiendis Confessionibus prohibitus, aut si
minùs aptus ad vsum pro eo tempore specialem
habeatur. Quod quidem sicut probabile existi-<-P>@@

<-P>mauit dictus Pater respectu Confessionum laico-
rum, ita & debet respectu Religiosorum iudica-
re, quia eadem est ratio.</P>
<Z><A+2>SECTIO XV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa sententiam asserentium transacto
tempore publicationis Bullæ Cruciatæ
posse eum, qui illo currente non ha-
buit casum reseruatum, absolui ab
ijs, in quos posteà incidit. Vbi de eius-
dem probabilitate.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>311.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>Idetur illa Nauarri Lib. 5. Consiliorum.<marginalia>Circa casum|propositum|vt philoso-|phatur Na-|uarrus.</marginalia>
Tit. de Priuilegijs, qui est 28. Consilio
17. in 2. editione. vbi ait suscipien-
tem hoc anno Bullam posse frui gratijs susceptæ
anno præcedenti, quoad eas clausulas, quæ non
sunt sublatæ per Bullam posteriorem. Quod pro-
bat, quia gratia semel facta durat donec reuocetur
vel suspendatur. Cap. Si super gratia, de officio &<marginalia>Cap. Super|gratia.</marginalia>
potest. Iud. deleg. in 6. Tum etiam, quia si suspen-
datur, sublata suspensione remanet tam efficax,
vt erat ante suspensionem, argumento Cap. Pa-<marginalia>Cap. Pa-|storalis.</marginalia>
storalis, de caussa posses. & propriet. & per posita
in casu per posteriorem Bullam acceptam tolli-
tur suspensio priorum Bullarum. Sic ille philoso-
phatur: propter quæ Scriptores aliqui vt certum
statuunt eum in affirmatiua absolutè fuisse sen-
tentia, & ita illam ipsi tribuunt Leander à SS. Sa-
cram. Parte 4. Tractatu de Censuris. Disput. 17.
Quæst. 85. Ludouicus à S. Raymundo. Tomo 1.
Tract. 2. n. 95. & fortè alij: propter cuius aucto-
ritatem asserit Leander, illam esse probabilem,
cùm aliàs non sit suo etiam fundamento desti-
tuta.</P>
<P>  <absatz-nummer>312.</absatz-nummer> Sed certè Nauarrus non est præfatæ sen-<marginalia>Sed non est|affirmantis|sententiæ|manifestus|assertor.</marginalia>
tentiæ manifestus assertor, vt videri in ipso po-
test, & adducta ex eodem satis videntur indicare:
nihil enim præter illa Consilium illud continet,
& in illis nihil tale expressum, aut quod per legi-
timam consequentiam possit deriuari. Pro quo
elucidando obseruandum est ante Pium V. soli-
tas fuisse Bullas Cruciatæ à Pontificibus concedi
cum ampliori extensione temporis, vt tradunt
Emmanuel Rodericus in eius explicatione. §. 12.
Trullenck in Dub. 2. pro&#x0153;miali, & alij. Huius-
modi autem Bullas reualidari sumptione Bullæ
annuæ, cùm per eius fuissent publicationem su-
spensæ, boni Scriptores affirmant, duo scilicet
citati, ex quibus posterior lib. 1. §. 9. Dub. 2. n. 3.
P. Andreas Mendus Disput. 29. n. 17. & alij: id-<marginalia>P. Mendus.</marginalia>
que conuenienter fieri poterat, quia diuersæ in
illis gratiæ extabant ab ijs, quæ in annuis conce-
duntur, & ita reualidari cum fructu poterant, si-
cut modò reualidantur gratiæ in Bullis, quæ
Cruciatæ non sunt, aut concessæ modis alijs in-
ueniuntur. De his ergo Nauarrum fuisse locu-
tum potest conuenienter intelligi, quia illis scri-
bebat temporibus: quam intelligentiam propo-
nit Trullenck Dubio nuper citato 2. n. 4. Cui illud
videtur obstare, per singularem numerum desig-
natum ab eo annum, dum de præterito ait, cùm
pluralem adhibere debuisset, si iuxta sensum di-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0299.jpg/>
@@1@<SE299>284 Auctarium Indicum. Pars II. Sect. XV.
<duolan 2><-P>ctum loqueretur. Sed id certè parui, aut nullius
momenti est, quia de Bulla per plures annos con-
cessa benè affirmari potuit fuisse anni præteriti,
cùm reuera anni talis fuerit, si præsertim anno
fuerit præterito & immediato concessa.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> Deinde, etiam Bulla præteritorum an-<marginalia>Nec ob eo|adducta illi|possunt ac|commodari.</marginalia>
norum potuisset dici vsitatissima figura, à Gram-
maticæ præceptoribus Henallage compellata,
iuxta quam passim numeri variantur. His addo ra-
tionem quam Nauarrus adducit de duratione gra-
tiæ donec reuocetur, non posse Bullæ iuxta sta-
tum, quem modò habet, applicari, quia cùm sit
illa annalis, nequit de illo dici debere durare, do-
nec reuocetur, vel suspendatur, quandoquidem
duratio illi determinata est anni vnius, in quo
nec reuocari, nec suspendi potest, vt est receptissa
Doctorum sententia. Anno ergo finito, sine reuo-
catione aut suspensione cessat, vt est manifestum,
vnde in illam cadere ratio præfata nequit. Quod
etiam constat ex ratione, quam Secundò effor-
mat de effectu gratiæ subsecuto sublata suspen-
sione; quæ neque casui præsenti est accommo-
dabilis: siquidem accepta Bulla huius anni non
tollitur suspensio Bullæ anni præcedentis, quia
non erat suspensa, sed finitur: non ergo de illa
videtur locutus. Quod & verba illa indicant: &
per posita in casu per posteriorem Bullam acceptam
tollitur suspensio priorum &c. Aliqua ergo in casu
fuerant posita, quæ suspensionem arguerent, iuxta
quæ prodijt resolutio, licet non fuerint ab eodem
expressa, & ab ijs omissa, qui post eius mortem
editioni secundæ nauarunt operam, in qua di-
ctum Consilium adiectum, quod non erat in
priore, licet etiam illa fuerit posthuma.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Prætereà verba illa. Quo ad illas Clau-<marginalia>Pro codem|integrata|probatio.</marginalia>
sulas, quæ non sunt sublatæ per Bullam posteriorem,
nullo modo indicant posse hanc accipientem ab-
solui à reseruatis virtute prioris, si Bullæ omnes
similes sunt, vt iam eorum concessiones currunt:
neque enim tales habent Clausulas priores Bul-
læ, quas in posterioribus sublatas inueniamus, nec
gratia aliqua in illis conceditur, quæ in posterio-
ribus denegetur: ergo absolui à reseruatis pote-
rit virtute illius iam ab eis per posteriorem semel
absolutus, si hac non fuerit gratia anno præteritò
vsus, quia clausula ad hoc pertinens non est sub-
lata: legitima consequentia non est iuxta citati
Doctoris mentem: nam eam negare potuit, quia
interrogatio circa hoc non est directa, sed circa
gratias & Indulgentias, quo nomine non venit
potestas eligendi Confessarium ad specialem ab-
solutionem, quæ nomine facultatis significatur
in Bulla, in qua omnia illa conceduntur: & de
illarum differentia dictum à nobis in Thesauro
Tit. 5. nu. 270. & 271. Nam in electione iterata
ad absolutionem dictam pro reseruatis in Bulla
C&#x0153;næ specialis difficultas est, & Cap. si super gra-
tia adductum, de gratia concessa procedit, & ita
pro gratijs tantùm videtur inductum, non pro
ijs, in quibus specialis esse difficultas potest, &
eo nomine non significantur, & addi regula satis
nota potest, quòd in generali concessione non
veniunt ea, quæ quis non esset in specie verosi-
militer concessurus: quia sic in casu præsenti vi-
detur, vt scilicet Pontifex gratiarum & Indul-
gentiarum multiplicem lucrationem non ægrè
concedat; qui tamen in concedenda facultate ad<-P>@@

<-P>absolutionem dictam meritò esse difficilis possit,
nec eam velle reualidationibus illis iterari.</P>
<P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo sententia dicta ab aucto-<marginalia>Probabilita-|tem qui ag-|noscent.</marginalia>
ritate Nauarri nequit probabilitatem adsciscere, si
eam aliunde non habeat, cui tamen eam videtur
adscribere Trullenck Lib. 1. citato §. 7. Dub. 3. n. 3.<marginalia>Trullenck.</marginalia>
vbi sic ait: Quid ergo faciat qui semel in vita absolu-
tus fuit à Papæ reseruatis, si intra ann&#x0169; aliud ipse re-
seruatum committat? Respondeo, Accipiet secundam
Bullam. Quid si etiā ratione secundæ Bullæ absolutus
fuerit iterùm à reseruatis semel in vita intra annum,
iā nō poterit rationeprimæ nec secundæ Bullæ ampliùs
à Papæ reseruatis absolui? Quid ergo erit remedij? Re-
spondeo Primò posse vti Bullis præteritis, si fortè quoad
absolutionem reseruator&#x0169; illis vsus non fuerit, vt qui-
dam existimant. Asserunt enim per Bullam præsentis
anni reualidari Bullas annorum præteritorum; quod
an verum sit infra §. 9. Dub. 2. examinabitur. Sic
ille, qui loco à se citato n. 2. sic ait: Nihilominùs
tamen contraria sententia verior est. Et etiam cita-
to à nobis nu. 4. post adductam Nauarri senten-
tiam, & illius fundamenta secundum aliquorum
intelligentiam, ita subdit: Quam doctrinam, pace,
tanti Doctoris, non existimo adeò veram. Primò, quia
Bullæ priuilegia non sunt perpetua, eo quòd expres-
sè in ipsa limitantur ad annum publicationum:
tum etiam quia finito eo anno Bulla non suspenditur,
sed omnino cassatur, & reuocatur, vt dictum est.
Hæc doctus Scriptor, agnoscens planè sententiæ
dictæ probabilitatem, cùm eam in priori loco vti
eam, quam quis possit sequi securè proponit; &
in posteriori non adeò veram existimet, iudicans
apertè non esse à veritate penitus alienam. A quo
sentiendi modo non abit Fr. Emmanuel citato lo-
co. Sicut etiam P. Palaus Tomo 4. Tractatu de Bulla<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
Cruciatæ, qui est 25. Quæst. vnica, Puncto 3. nu. 1.
in principio, vt citatur à Patre à S. Raymundo nu.
96. inter eos, qui suam & communem senten-
tiam tenent, nec tamen contrariam improbabi-
lem existimant, quod solus asserit P. Bardi. Sed
quidem eo loco nihil circa præsentem difficulta-
tem discutit; sed tantùm notissimam Bullæ
Clausulam adducit de restrictione ad annum.</P>
<P>  <absatz-nummer>316.</absatz-nummer> P. Mendus citata Disput. 29. post addu-<marginalia>P. Mendus|negatiuam|sententiam|statuens pa-|rùm firma|vtitur ra-|tione.</marginalia>
ctam. n. 15. sententiam dictam, sic n. seq. subdit:
Hæc cogitatio sustineri nequit, & ideò pars negati-
ua est tenenda: quibus præmissis pergit senten-
tiam oppositam probans, & benè quidem, quam-
uis rationem illam addat, quæ non multùm vide-
tur habere momenti, scilicet Bullam posteriorem
nullum alium effectum habituram, nisi reualida-
tionem, & ita in illa reualidationem solùm ex-
primendam, cùm nihil in ea concedatur, quod
ex præcedentibus non habeatur. Dici enim po-
test habere peculiarem effectum dictum, vt sci-
licet pluries quis à reseruatis Papæ possit absolui,
si eis vsus non fuerit circa prædictum benefi-
cium, sicut etiam circa plenariam absolutionem.
Quòd autem sola reualidatio non exprimatur,
proptereà accidere, quia res ista incerta est, nec
debere formam concessionis immutari, quia
pareret confusionem. In eo autem modo reij-
ciendi sententiam dictam, quem dictus Pater
exhibuit, satis apparet non fuisse ab eo impro-
babilem iudicatam, quia illo in sententiarum
etiam satis probabilium desertione est solitus
vsurpari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0300.jpg/>
@@1@<SE300>Gratiæ Cruciatæ anno transacto an valeant. 285
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>317.</absatz-nummer> Dico Primò. Sententia quæ Nauarro<marginalia>Assertio 1.|sententiam|affirmantem|solido carere|fundamento.|Bullæ Cru-|ciatæ tenor.</marginalia>
tribuitur, & est aliquorum, vt testantur Trul-
lenck, Fr. Emmanuel, suprà, & P. Mendus. n. 15.
solido caret fundamento, vt ex dictis videtur ma-
nifestum: pro quo & vrget irrefragabiliter Bullæ
ipsius tenor, sic enim in Latina habetur: Item
declarant, quòd expirante anno, omnes supradictæ
facultates, & gratiæ, & indulta expirent; tantum-
que poterunt caussæ pendentes ad finem perduci,
Hæc ibi. Si ergo expirant cum expirante anno:
ergo non suspenduntur, & ita nec reualidantur.
Quemadmodùm expirat licentia à Prælato con-
cessa vt quis possit à reseruatis absolui in Festo
aliquo, vt solet in aliquibus Religionibus conce-
di. Et ita si in eo non est ea vsus, non dicitur re-
ualidari quando in Festo alio similis facultas in-
dulgetur: non enim esset reualidari, sed quasi à
mortuis suscitari, si extincta vires nouas accipere
diceretur. Et idem est de facultate ad exeundum
hodie foras, quæ reualidari nequit si sit cum die
ipso extincta, nec ad actum redacta: & ita si se-
quenti die similis petatur, non ideò licebit exitus
duplicatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Dico Secundò. Sententia dicta meritò<marginalia>Meritò dici|posse impro-|babilem ab|intrinseco.</marginalia>
dici potest improbabilis ab intrinseco. Id con-
stat supposita Assertionis præcedentis veritate, &
illius irrefragabilibus fundamentis: si enim nul-
lum pro ea solidum, id certè est nec verè proba-
bilem pro se habere rationem: neque enim con-
tra Textum expressum esse illa potest, vsu con-
stantissimo comprobatum. Pro quo & addo De-
cretum S. Tribunalis Cruciatæ ante annos ali-
quot transmissum circa id, quod de Bullis acce-
ptis post elapsos publicationis annos fieri deberet,
ne vsu aliquo minùs decenti earum videatur
sanctitati derogari. In eo enim manifestè suppo-
nitur elapsis publicationis annis nullius esse mo-
menti in ordine ad effectus, pro quibus à Sede
Apostolica conceduntur; aliàs seruari expediret,
vt de ijs præscribitur, quæ durantibus publicatio-
nis spatijs conferuntur: quod quidem negari ne-
quit iuxta mentem concedentium esse, quidquid
de quæstionibus illis sit, quæ circa hoc à Docto-
ribus agitantur, quomodo scilicet seruari debeant,
& an ex defectu circa hoc fructus earum amit-
tatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>319.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Sine scrupulo aliquo potest<marginalia>& etiam|absolutè.</marginalia>
sententia dicta dici improbabilis, vt eam vocat
P. Bardi, contra nitente Leandro vt superiùs vi-
dimus. Quod probo. Quia stante improbabili-
tate ab intrinseco, vt iam vidimus, restare solùm
videtur extrinseca, quæ valde exigua est. Nauar-
rus enim eam non tenuit, vt ostendimus, alij pa-
rùm eidem circa hoc suffragantur, neque apertè
mentem suam aperiunt, si vnum Leandrum ex-
cipias, qui auctoritati Nauarri multùm in hac
parte detulit, dum eius non curauit mentem ex-
plorare, vnde integer testis non videtur: sicut &
Pater à S. Raymundo Leandrum secutus, &
Nauarro, sicut ille, totus armatus, vt modo lo-
quendi vtar Tertulliani; nihil addens quod mo-
menti alicuius sit, quod cum bona ipsius venia
dictum esto, qui opinionem Bordoni de duplica-
to stipendio pro vna Missa dicta in Altari priuile-
giato pro anima Purgatorij liberanda, eius non
obstante auctoritate improbabilem ab intrinseco
censet, & minimè tutam in praxi. Tomo 2. Tract.<-P>@@

<-P>3. n. 57. & 58. & licet probabilem ab intrinseco
dicat ob Scriptoris dicti auctoritatem, id non tol-
lit quominus absolutè improbabilis sit dicenda,
quia si talis non esset, in praxi posset iuxta illam
operari; quod cùm neget, absolutè improbabi-
lem profitetur. Et dicere probabilem esse ab ex-
trinseco ob auctoritatem dictam, est nihil dicere,
sed tantùm eum doctum scriptorem amplecti,
quod & si non diceret, res ipsa id, quod est ob-
uium oculis, loqueretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> Dico Quartò. Eodem modo potest dici<marginalia>sententiam,|quæ proba-|bilitatem at-|tribuit, non|esse probabi-|lem.</marginalia>
sententiam asserentem esse probabilem opinio-
nem dictam, non esse probabilem. Supponit As-
sertio ista circa probabilitatem ipsam esse diuersas
posse sententias, dum alij dicunt probabilem esse
illam, alij improbabilem, licet priores eam abso-
lutè non tueantur. P. Leander affirmat Bullam
anni præcedentis minimè reualidari quoad effe-
ctus dictos; asserit tamen oppositum esse proba-
bile. Sicut Pater à S. Raymundo, de qua senten-
tia, an probabilis sit potest esse quæstio, sicut in
multis alijs materijs accidit. Dico ergo eorum
sententiam, sine scrupulo improbabilem dici
posse, & probo: Quia asserens aliquid quod so-
lido fundamento caret, improbabiliter procedit,
vt nuper circa sententiam à nobis impugnatam
dicebamus: ergo similiter si circa probabilitatem
idem accidat, idem est consequenter asserendum.
Discursus est euidens. Tunc sic. In casu nostro
sententia affirmans non est probabilis, iuxta di-
cta: ergo neque probabiliter procedit qui eam
iudicat & asserit esse probabilem. Si dicas posse<marginalia>Euationi|cuidam ob-|uiam itum.</marginalia>
Auctores probabilitatem asserentes fundari in
aliquo non leui fundamento, in eo scilicet quòd
eam sententiam tenentes sint viri tantæ auctori-
tatis, vt eis possit meritò ea in parte deferri:
Contra hoc est id quod iam Assertione præce-
denti diximus. Potest quidem aliquando asser-
tioni, & auctoritati Scriptoris multùm tribui,
quando eius sententiæ fundamentum ignoratur:
si verò illud sit manifestum, & constat esse leui-
usculum, ad rationem totum auctoritatis mo-
mentum reuocatur. Ibi enim probabilitas ex Au-
ctoris auctoritate deducitur, quia non est creden-
dum grauem, & non vulgaris litteraturæ magi-
strum leuibus rationibus ad aliquid, quod singu-
lare appareat, permoueri: quæ ratio cessat quando
fundamentum innotescit. Si prætereà dicas in eo<marginalia>Alteri item,|pro quo ap-|tum exem-|plum.</marginalia>
fundamento posse Auctorem plus videre quàm
alij deprehendant, & non leuis momenti sit. Id
certè non vrget, quia plus id, quod vidit, expli-
care debuisset; dum autem non explicat, magis
debet multorum oculorum testimonio, quàm
vnius aut alterius credi. Sicut in visu materiali
accidit: qui enim melius videt, ideò id habere
potest, quia perfectiori actu; sed non ideò plus
videt, vnde in eo par est ceteris, qui non ita no-
bili actu potiuntur, & ita non plus ei creditur,
quàm illis absolutè quidem videntibus, sed non
ita perfectè. Potest item meliùs, quia plus; vnde
& dicere potest se tale ac tale videre: aut ratione
maioris lucis, aut alterius adiumenti. In Aucto-
ribus ergo maius ingenij acumen secundùm se
nequit quoad nos esse perspectum, & solùm per
effectus redditur manifestum: quod numquàm
accidit, nisi quia plures & meliores rationes ad
sententias suas firmandas exhibent; quod dum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0301.jpg/>
@@1@<SE301>286 Auctarium Indicum. Pars. II. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>non faciunt, cessat præstantioris ingenij argu-
mentum, & non extat vnde Scriptoribus alijs
aliter sentientibus debeat anteferri: nisi fortè
eximiæ sapientiæ sit, vt dictum suprà. In quo
quidem Nauarrus excelluit, vt videri potest in<marginalia>Nauarri|elogium.</marginalia>
Præfatione Consiliorum primæ editionis, in qua
excusatio habetur breuitatis aliquorum ex ipsis,
in quibus nulla ferè resolutio legitur, sine iuri-
dicis firmamentis. Et ex eo accidisse dicitur quòd
consulentes ipsum solo erant eius iudicio con-
tenti, & cùm circa propositum dubium eiusdem
illis sententia innotuisset, nihil ampliùs require-
bant. Tanta erat de illius sapientia opinio gene-
raliter præconcepta.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa potestatem Prælatorum Regula-
rium pro absoluendis subditis à cri-
mine hæresis. De quo in Thesauro
Indico. Tit. 12 n. 323. & 328. vbi
quid circa Indias peculiare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>321.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ost ibi dicta nonnulli peruisi Scripto-
res, qui recentes cùm sint, eorum ha-
beri copia non potuit; seriùs enim ad
nos vt veniant marium immensa intercapedo
compellit. Ex ijs sunt Pater Ludouicus à S. Ray-
mundo, qui Tract. 2. Resolut. 13. difficultatem pro-
ponit & discutit. Et Amadæus Guimenius Pro-
posit. 2. ex Tractatu de Fide occasione huius Pro-
positionis in P. Suario à nescio quo Scriptore<marginalia>Proposstio|circa abso-|lutionem|dictam falso|P. Suario.|adscripta, &|quid reuera|senserit.</marginalia>
maleuolo condemnatæ: Prælati Regulares validè
& licitè possunt sibi subditos absoluere à peccato hæ-
resis, & ab excommunicatione propter illud incursa.
Suarez Iesuita Tomo 4. de Religione Tract. 9. Lib. 9.
Cap. 2. n. 11. Sic ibi. In quo citatio errat, nam
Tractatus 9. dicti Tomi non habet librum. 9.
quem solus habet Tractatus 10. in cuius Capitis
2. n. 11. nihil tale habetur: sed n. 16. & 17.
proponit & explicat priuilegia circa absolutio-
nem ab hæresi Societati concessa à Paulo Ter-
tio, Iulio Tertio, & Gregorio XIII. qui Hispa-
niam excepit, nec de peculiari facultate absol-
uendi subditos verbum vllum: quamuis conse-
quens videatur, vt si absoluere alios Prælati pos-
sunt, etiam ad subditos eadem debeat extendi fa-
cultas. Eodem Tomo Tract. 9. Lib. 2. Cap. 21. n. 11.
ad quem locum citatio forsitan allusit, sic ille scri-
bit, probans concessiones Pontificum in ordine
ad absoluendum à casibus in Bulla C&#x0153;næ con-
tentis extendi ad Censuras contractas spe & fidu-
cia priuilegiorum: Tertiò, quia grauius est crimen
hæresis, & præsertim cum relapsu, quàm peccatum<marginalia>P Suarez.</marginalia>
aliud commissum etiam cum illa circumstantia fidu-
ciæ priuilegiorum: ergo si facultates extenduntur ad
hæresim, cur non etiam ad illam prauam fiduciam,
cùm non excipiatur. Sic ibi, cum allusione ad pri-
uilegium Gregorij XIII. de quo ab eo dictum.<marginalia>Priuilegium|Greg. XIII.</marginalia>
n. 2. Ille enim Societati concessit id, quod &
Nos diximus, & exposuimus citato n. 323. The-
sauri, & quia illud ad alias extendi Religiones
potest habentes priuilegium communicationis,
quomodo id intelligendum. num. seq. declara-<-P>@@

<-P>uimus. An autem modò id liceat, videndum sta-
tim. Et quidem si non licet, propter prohibitio-
nes peculiares id accidet, quæ P. Suarij fuerunt
elucubratione citata posteriores. Scribebat enim
sub Clemente VIII. vt constat ex dictis ab ipso
Patre n. 5. citato Capitat. 21.</P>
<P>  <absatz-nummer>322.</absatz-nummer> Iam circa difficultatem propositam sen-<marginalia>1 Sententia|absolutè ne-|gans, &|illius funda-|menta,</marginalia>
tentiarum varietate certatur.</P>
<P>  Prima absolutè negat, pro qua citatus Pater à
S. Raymundo adducit P. Thoman Sancium
Lib. 2. Summæ. Cap. 11. n. 7. pro ea referentem
Rodericum P. Auilam, & Vegam, & præterea
Santarellum, Megalam, Ascanium Tamburi-
num, Dianam, P. Castro Palaum, & P. Fagun-
dez. Sic n. 145. Fundamenta sunt. Primò. Quia
tale quid erga subditos non licet Episcopis, reuo-
cata iam per Bullam C&#x0153;næ facultate, quæ illis
fuerat à Concilio Tridentino concessa Seßione
24. Cap. 6. de Reformatione, vt tenent multi, quos
citatus Auctor congerit. n. 146. de quo & Nos
in Thesauro, n. 136. Secundò. Quia licet hoc con-
cedatur Episcopis, non ideò est Prælatis Regu-
laribus concedendum, quia Episcopi sunt Inqui-
sitores Ordinarij, quod dicti Prælati non habent
respectu subditorum, licet habeant iurisdictionem
quasi Episcopalem. Prætereà, potestas absoluendi
ab hæresi fuerat sublata Episcopis, & per Conci-
lium Tridentinum restituta, & negata eorum
Vicarijs, licet habeant iurisdictionem Ordina-
riam, vbi de Prælatis Regularibus mentio nulla,
aut verbum ex quo possit colligi quoad hoc Epi-
scopis exæquari, & illis esse facultatem dictam,
si qui eam habuerint, restitutam. Tandem, quia
extat Decretum Vrbani VIII. die 7. Nouemb.
An. 1628. id expressè Prælatis prohibentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Secunda affirmat de absolutione in foro<marginalia>2. Affirmans|in foro con-|scientiæ non|obstante|Bulla C&#x0153;næ.</marginalia>
conscientiæ, non obstante Bulla C&#x0153;næ, pro qua
citatus Pater à S. Raymundo patronos producit
P. Fagundez, P. Granadum, Ioannem Gutierrez,
Eligium Bassæum. Et Leandrum à SS. Sacram.
n. 148. quæ probatur Primò, quia Episcopi pos-<marginalia>Prob. prima.</marginalia>
sunt, pro quo à Nobis adducti complures & gra-
uissimi Scriptores citato loco Thesauri. n. 337.
Prælati autem habent iurisdictionem quasi Epis-
copalem. Secundò, quia pro eo extant priuilegia,<marginalia>Secunda.</marginalia>
præsertim Societati concessa, de quibus nuper.
Tertiò, quia ex concessione Pij V. habent illi<marginalia>Tertia.</marginalia>
omnem facultatem absoluendi erga suos subdi-
tos, quam habent Episcopi, ex priuilegio con-
cesso PP. Dominicanis, quod extat in Bullario
Emmanuelis fol. 590. & per communicationem
fit proprium illam habentibus, vt ferè omnes ha-
bent. Et extenditur illud etiam ad dispensatio-
nes. Quartò, quia in Iubileo non exprimitur hæ-<marginalia>Quarta.</marginalia>
resis: & tamen probabile est ab ea posse absolui,
quia absolutio conceditur à casibus reseruatis, &
in Bulla C&#x0153;næ contentis: ergo cùm Prælati
Regulares similem circa casus dictos potestatem
habeant, ad hæresim etiam extendi probabiliter
poterit. Antecedens admittunt graues Scripto-
res, & consequentia videtur legitima. Sic arguit
Leander, pro se adducens Portel, Dianam, &<marginalia>Quifaueant|eidem.</marginalia>
P. Suarium. Pro quo & Amadæus allegat Ma-
gistrum Acatium de Velasco Episcopum Orio-
lensem dicentem id posse Prælatos, etiam si Epis-
copi id non possint, virtute priuilegij Pij V. iam
citati cum Megala & Portel. Item Mag. Delga-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0302.jpg/>
@@1@<SE302>Prælati Regulares an absoluere ab hæresi poßint &c. 287
<duolan 2><-P>dillo ex Ordine Minorum, qui Declarationem
Cardinalium (sic ille vocat Decretum dictum
Vrbani VIII. quia à Sacra Congregatione Epis-<marginalia>Decreto|Vrban. VIII|non obstan-|te.</marginalia>
coporum ac Regularium prodijt, sed Pontificia
auctoritate suffultum) ait esse magnæ auctorita-
tis, non tamen sufficere ad tollendam probabili-
tatem sententiæ, quam tot Auctores grauissimi
docent, & Ecclesia non prohibet. Illustrissimus
autem Acatius illius non intulit mentionem, cùm
tamen eam constet agnouisse. Citat etiam Ama-
dæus Mag. Antonium de Inojosa Dominicanum,
& alios, qui licet non ita vt ille expressè teneant,
videntur fauere, & nonnullos etiam apertiùs suf-
fragantes, quos citati referunt. His accedit Bru-
no Classaing de Priuilegijs Regularium Tract. 3.
Cap. 3. Proposit. 1. praxi in contrarium Hispaniæ
& Italiæ laudata, quam iure aliquo Pontificio
introductam existimat, quod ad se non peruenisse
pronuntiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Tertia cum distinctione procedit, asserit<marginalia>3. Affirmat|de hæresi|occulta,|etiamsi|vnus talis|adsit.</marginalia>
enim quòd si hæresis exterior sit occulta, prout
occultum distinguitur contra manifestum, noto-
rium & famosum, & est probabilis in foro con-
tentioso per duos vel tres testes, licet ad forum
contentiosum non sit deducta, non posse absolui
à Prælatis Regularibus, quia neque ab Episcopis,
neque virtute priuilegiorum, sed id ad Sanctum
Inquisitionis Tribunal pertinere. Si autem quis
sensibili signo hæresim mentalem exprimat, si se
solo id fecit, posse à suo Episcopo, si sæcularis sit;
& à Prælato suo, si Regularis, à peccato & cen-
sura absolui; immò etiamsi id faciat coràm vno
teste. Sic Ioannes Gutierrez, Sousa, Nicolaus Gar-
cia, & Thomas Hurtadus, apud citatum Patrem
à S. Raymundo. n. 152. Prior huius sententiæ
pars probatur fundamentis Primæ, & quia cùm
sit dispensatio in iure communi, strictè est inter-
pretanda, & ita occultum accipiendum, non
prout opponitur notorio, sed probabili modo di-
cto. Secunda autem, quia cùm prohibitio sit
odiosa quatenus Episcopis & Prælatis confert
potestatem, quæ eisdem per Concilium & priui-
legia conueniebat, non sufficiunt verba genera-
lia, qualia in Bulla C&#x0153;næ extant, sed magis spe-
cialibus opus est, & ita fauorabili locus relinqui-
tur expositioni, & occultum id tantùm haben-
dum, quod probari per testes nequit in foro con-
tentioso. Et hanc sententiam tenet citatus Pater<marginalia>P. Ludoui-|cus à S.|Raymundo</marginalia>
à S. Raymundo. n. 156. vbi ait secundam senten-
tiam esse valde probabilem; primam autem pro-
babiliorem, adiuncta Tertiæ explicatione, quia
securior & tutior.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Dico Primò. Episcopi iuxta concessio-<marginalia>Assertio 1.|Affirmans|probabiliter|de Episcopis.</marginalia>
nem Concilij Tridentini, & seruata illius forma,
possunt subditos ab hæresi occulta absoluere, se-
cundum probabiles occulti explicationes. Pro
quo quamplures adduxi in Thesauro. n. 337. iam
citato. Nec suum penitus Assertioni pondus ex-
tenuat quòd à SS. Alexandro non videatur ap-
probata in Decreto proscriptarum Propositio-<marginalia>Propositio|damnata ab|Alex. 7.|nihil con-|trarium|continet.</marginalia>
num. §. 3. vbi sic habetur: Sententia asserens Bul-
lam C&#x0153;næ solùm prohibere absolutionem hæresis, &
aliorum criminum quando publica sunt, & id non
derogare facultati Tridentini, in qua de criminibus
occultis sermo est. An. 1629. 18. Iulij in Consistorio
Sacræ Congregationis Eminentißimorum Cardina-
lium visa & tolerata est. Ibi enim circa sententiam<-P>@@

<-P>ipsam nihil decernitur, sed vti scandalosum refel-
litur asserere sententiam dictam fuisse visam &
toleratam; quia reuera non sine graui scandalo
stare potest id Sacræ Congregationi Eminentissi-
morum Cardinalium attribui, quod est à veritate
penitus alienum, & ita est falsum testimonium
proferre in re grauissima, & contra grauissimos
Catholicæ Ecclesiæ senatores. Habet autem illud<marginalia>Apud Bas-|sæum illa,|sed deceptum</marginalia>
Bassæus verb. Hæresis n. 18. vir quidem pijssimus,
& Religiosissimus, sed in eo deceptus, dum ita
script&#x0169; in aliquo non digno fide scriptore depre-
hendit. Ex quo & errorem hausit Thomas Hur-
tadus Tomo 1. Tract. 5. n. 152. & Tomo 2. n. 1015.
Inde citatam sententiam valde probabilem priori
loco, sed in posteriori minimè in praxi probabi-
lem arbitratus. Tantumque abest vt in Consisto-
rio dicto sententia ista visa & tolerata fuerit,
quòd oppositum multi & graues scriptores fue-
rint attestati, scilicet Gregorium XIII. ita decla-
rasse, fuisseque in supremo generali Prætorio
pronuntiatum, & non semel decisum. Sic Bar-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
bosa Parte 2. de potestate Episcopi. Allegat. 40.
n. 24. & in Collectaneis ad citatum Caput Triden-
tini n. 52. ad quem se refert post tredecim alios
id, quod diximus, attestatos, & innumeros sen-
tentiam præfatam complectentes viginti tribus
statim tenentibus oppositam allegatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>326.</absatz-nummer> Dico Secundò. Sententia asserens posse<marginalia>2. Affirmant|etiam de|Prælatis ex-|tra Hispa-|niam non|videtur re-|probata.</marginalia>
Prælatos absoluere subditos extra Hispaniam ab
hæresi occulta, non videtur penitus reprobata. Id
tenent citati pro secunda sententia, & Bruno,
vt vidimus, non solam Hispaniam, sed Italiam ex-
cepit, iuxta quod etiam procedit assertio, vel si
quod aliud sit aut Regnum, aut Prouincia, simili
gaudens cautione. Et probari ex eo potest quòd
in Decreto citato de damnatis Propositionibus
habetur, dum post adductam Propositionem sic
dicitur: Prælati Regulares possunt in foro conscien-<marginalia>Alia etiam|damnata|sententia,|ex quo pro-|batio.</marginalia>
tiæ absoluere quoscumque Sæculares ab hæresi occul-
ta, & ab excommunicatione propter eam incursa.
Vbi quidem si circa absolutionem subditorum
Regularium quidquam esset damnatione dig-
num, id explicandi locus erat satis opportunus:
postquàm scilicet de Episcopis actum, & de Præ-
latis circa sæcularium absolutionem, id, quod vi-
dimus, exaratum. Sicut ergo circa Episcopos
non est damnata sententia, de qua ibi, ita de
Prælatis videtur factum, ne sententia tot habens
egregios defensores, damnationis adeò seueræ
iaculo feriatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> Dici potest nihil circa sententiam di-<marginalia>Quæ non|eliditur ex|reprobatione|iam facta ab|Vrbano, &|Paulo V.</marginalia>
ctam dispositum, quia iam illa est Vrbani VIII.
Decreto probata. Immò & ante illum idem Pau-
lus V. suo Decreto sanciuit, de quo & Nos in
Thesauro Tomo 2. in Additionibus. n. 125. Sed con-
tra hoc est; Nam id rectè staret, si non essent qui
post Constitutiones dictas vt vidimus censuissent;
cùm ergo sint, eorum debuit audacia cohiberi.
Quemadmodùm licet aliquæ sententiæ circa du-
plicatum stipendium pro Missa satis videbantur
Vrbani eiusdem Decreto reprobatæ, à SS. tamen
Alexandro damnatæ sunt, vt constat ex Decreto
citato, ne scilicet per conniuentiam tales doctri-
næ indies inualescant. Immò aliqua ex illis à
SS. Alexandro expuncta fuerat, illa scilicet de
stipendio pro applicatione fructus specialis; nec
tamen eo contentus, ipsam inter damnatas atte-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0303.jpg/>
@@1@<SE303>288 Auctarium Indicum. Pars II. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>xuit, censura illi inflicta, à qua fuerat in Decreto
priore immunis, vt superiùs adnotauimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Videtur ergo iuxta hæc locum esse ex-<marginalia>Quomodo|explicari il-|lorum De-|creta possint.</marginalia>
positioni Decreti Vrbani, & consequenter Pauli
V. Constitutioni, ex quibus illud suo cum tenore
apud Dianam extat Parte 8. Tract. 7. Resol. 50.
vt scilicet intelligi debeant de ijs, quæ omnino
occulta non sunt, vt est id, cuius testis est nullus,
& ita penitus improbabile, de quo dictum in Ad-
ditionibus præfatis ad Titulum 12. n. 38. & seqq.
Quando enim vel vnus est testis, ad denuntiatio-
nem adstringitur, cuius oppositum in præfato<marginalia>Propositio|damnata.</marginalia>
SS. Alexandri Decreto damnatur: sic enim ha-
bet Propositio 5. Quamuis euidenter tibi constet
Petrum esse hæreticum, non teneris denuntiare, si<marginalia>Licet vnus|sit tantùm|testis, tenetur|denuntiare.</marginalia>
probare non poßis. Cùm ergo vni testi constare
possit aliquem esse hæreticum ex dictis eius aut
factis, licet probare nequeat, tenetur denuntiare.
Quod quidem ex eo videtur sustineri posse, quia,
sunt scriptores, qui, vt vidimus, plus hac in parte
concedant post Decretum vtriusque Pontificis,
vnde mitissima hæc expositio plus debet admitti
vt aliquomodo defendatur non esse penitus iuxta
mentem SS. Alexandri reprobatam sententiam,
quæ circa in Prælatis agnoscit facultatem. Quæ<marginalia>P. Delgadillo|explicatio|neutiquam|admittenda.</marginalia>
exponendi ratio commodior est quàm ea, quæ à
Magistro Delgadillo adhibetur, vt vidimus. n.
323. qui postremis illis verbis, & Ecclesia non
prohibet, se manifestè transfigit: Ecclesia enim
prohibet in Decretis prædictis, dum Ecclesiæ
Caput, Pontificem inquam constat prohibere.<marginalia>Vrbani|VIII. De-|cretum.</marginalia>
Sic enim Vrbanus ibi: Quam Sacræ Congregatio-
nis sententiam Sanctitas sua ad se relatam appro-
bauit, mandauitque ab omnibus, ad quos perti-
net, inuiolabiliter obseruari. Romæ. 11. Nouemb.
1628.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Id quod à Nobis dictum
in Thesauro cit. n. 333. & 334. circa vsum priui-
legij Societatis, iuxta nuper propositam expo-
nendi rationem potest locum habere: quod enim
in Compendio habetur verb. Absolutio. §. 8. non vide-
tur iam licere: posita enim facultate absoluendi
etiam relapsos, sic additur: Dummodò talium re-
lapsorum crimina publica & notoria apud Sæculares
non sint, vt ex hoc scandalum oriri poßit. Sic ibi.
Quod si sustineri posset, à crimine hæresis & a-
postasiæ, de quibus ibi, absolui possent, etiam si
inter Religiosos essent publica: quod constat esse
prorsus falsum: vnde in agentes eo modo Tri-
bunal S. Inquisitionis seuera animaduersione
procederet; cùm constet neque in minùs notis
id solitum tolerare.</P>
<P>  <absatz-nummer>330.</absatz-nummer> Si obijcias id, quod à Nobis est dudùm<marginalia>Obiectio pro-|posita & so-|luta.</marginalia>
pro Assertione secunda propositum ex damna-
tione Propositionis. 4. SS. Alexandri, quæ statuit
posse Prælatos Regulares absoluere sæculares
hæreticos. Ex eo siquidem deducimus plus ali-
quid pro subditis debere concedi: quod tamen
non videtur ita esse, iuxta dicta posse; quia ad
absoluendum ab hæresi prorsus occulta non vi-
detur sublata facultas, quandoquidem Decretum
Vrbani generaliter loquitur, & expositio etiam
generalis locum habere debet, vt detur locus pri-
uilegio Pauli Tertij, de quo in Compendio. verb.
Absolutio. §. 6. iuxta quod absolui sæculares pos-
sunt ab hæresi, dummodò relapsus non sit; &
etiam opinioni eorum, qui tales dicunt non esse<-P>@@

<-P>generali Ecclesiæ Canone comprehensos. Si in-
quam ita obijcias, negatione eius quod assumi-
tur, res plana relinquitur: nego enim sæcularem
absolui posse ab hæresi occulta modo dicto. Ne-
que Decretum Vrbani talem admittit expositio-
nem, cùm debeat illud Decreto SS. Alexandri
esse conforme: ex quo duo habemus, scilicet
aliquam inter Religiosos & sæculares differen-
tiam extare; & prætereà eum, qui scit alium
aliquem esse hæreticum, debere denuntiare ip-
sum, etiamsi id probare nequeat, quod est neces-
sariò ad Religiosos extendendum, cùm non in-
ueniantur excepti: vnde solùm pro his relinqui-
tur indulgentia illa, si ab omninò occultis possint
absolui. Nec priuilegium Pauli Tertij de abso-<marginalia>Priuilegium|Pauli Tertij|quamhabeat|limitatio-|nem.</marginalia>
lutione quorumcumque sæcularium agit, sed eo-
rum, qui volunt ingredi Societatem, vt ex tenore
concessionis constat: vnde si à proposito defle-
ctant, in præcedentes p&#x0153;nas relabuntur, vt ibi-
dem declaratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Dico Quartò. Iuxta dicta pro Assertione<marginalia>Nullam ex|præfatis sen-|tentijs esse|generalitet|admitten-|dam.</marginalia>
præcedentis nulla ex prædictis sententijs est ge-
neraliter admittenda. Non prima, quia, vt vidi-
mus, ab aliqua occulta hæresi possunt subditos
Prælati Regulares absoluere. Non secunda id
cum nimia affirmans laxitate, & contra quam est
damnatio Propositionis Quintæ: si enim sciens
aliquem hæreticum, etiamsi occultus sit, denun-
tiare illum tenetur: ergo ille in casum incidit in
Bulla C&#x0153;næ reseruatum: si enim talis non esset,
neque negatio itidem denuntiationis vrgeret.
Non Tertia, quia intra illam occulti strictam in-
telligentiam sua etiam est laxitas ab Vrbano, &
Alexandro reprobata. Nec proptereà sententia,
quam proponimus, vti singularis improbanda,
quia est Decretis dictis conformis, & posterior;
& posterioris, Alexandri inquam, nouitas, ad no-
uam tenendam sentiendi rationem, sua, hoc est,
summa, auctoritate compellit. Circa quæ ea in
genua subiectione erga ipsum, successoresque in
Pontificio throno procedo, quam in Thesauro,
dum de his agerem in Additionibus iam dictis
protestatus. vide. n. 48.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Dico Quintò. In Indijs si quod extat<marginalia>Circa Indias|quid com-|mune cum|alijs, & quid|speciale.</marginalia>
priuilegium pro absolutione dicta, licitus erit il-
lius vsus, quia talia non videntur adductis reuo-
cationibus comprehensa, vt in Thesauro dictum
citato Titulo 12. à n. 303. quod ad Indos attinet;
quo ad alios autem non item, nisi cum limita-
tione subiuncta. Quod autem attinet ad damna-
tas Propositiones, omnino est obseruandum, quia
pro eo nullus est locus exceptioni relictus: vnde
Prælati nequeunt absoluere sæculares quoscum-
que, quia licet Indos possint, non tamen Euro-
pæos, nisi vbi Inquisitio non est, pro quo specia-
liter. n. 311. & seqq. Tenetur etiam denuntiare
qui hæreticum aliquem esse cognoscit, licet pro-
bare nequeat. Id quod & respectu Indorum vi-
detur obseruandum; sed non est necessarium vt
id DD. Inquisitoribus fiat, sed ijs, qui remedium
possunt adhibere, vt Episcopis, Parochis, Vicarijs,
Visitatoribus; valde enim timeri ab huiusmodi
sic errantibus potest, quia iuxta Apostolum 2.<marginalia>2. Tim. 2.|v. 17.</marginalia>
Tim. 2. v. 17. Sermo eorum vt cancer serpit. Et Indi,
ad quos malum illud promanare potest, genio
sunt ad peruersionem incurrendam perfacili. Re-
spectu verò aliorum, vbi Inquisitio non est, quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0304.jpg/>
@@1@<SE304>Prælati Regulares an absoluere ab hæresi poßint &c. 289
<duolan 2><-P>iam non frequens, idem præstandum, vt sci-
licet ad eos denuntiatio dirigatur, qui occurre-
re malo possunt, & pesti adeo periculosæ reme-
dium præsentissimum applicare. Si Episcopus sit,
ille est ordinarius Inquisitor: si non adsit, ad alios
accurrendum Ecclesiasticos Pastores, qui si &
desint, remedio Euangelicæ correctionis vten-
dum, & Deo res solicitè commendanda, ne lupus
inter oues degens, non solùm dispergat, sed &
mactet & perdat. In quo & per Epistolas agen-
dum, si commodè possit, quia denuntiatio non
ad solam verbalem testificationem arctatur. Pru-
dentis autem iudicis erit dispicere quid tunc sit
faciendum, vno tantùm extante teste, & de-
ficiente probatione, ac reo in longinquo a-
gente.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Dico Sextò. Sententia absolutè affir-<marginalia>6. Sententia|affirmans|eum pradicta|laxitate non|est dicenda|valde proba-|hilis.|Diana.</marginalia>
mans cum ea, quam vidimus, occulti laxita-
te, non est dicenda valde probabilis, vt eam
vocat Pater à S. Raymundo secutus in eo Tho-
mam Hurtadum Tomo 1. Tractat. 5. num. 152.
Sat certè erit illi: si aliqualiter probabilis sit,
quam Diana citata Resolut. 50. prorsus refellen-
dam esse affirmat, nec in praxi admittendam,
vtpotè de directo pugnantem contra declaratio-
nem & mentem Pontificis. Quem Auctoris hu-
ius sensum videtur Amadæus approbare num. 2.
citatæ Proposit. 2. & ille quidem secus senserat a-
libi, præsertim Parte 4. Tractat. 2. Resolut. 5.
vbi Thomas Hurtadus num. 156. ait omnino fal-<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
li, dum dicit, quòd occultum in præsenti su-<-P>@@

<-P>mitur prout distinguitur contra notorium, pu-<marginalia>Dianæ id,|quod non est|apud ipsum|imponit.</marginalia>
blicum & famosum: quamuis enim hoc sit ve-
rum, in casibus non reseruatis, & in casibus re-
seruatis à iure communi, verum esse nequit,
quia potestas ad absoluendum ab his, alijs con-
cessa, restringenda est, vtpote contra ius com-
mune: licet enim sit concessa dignitati, & ita
sit ordinaria aliquo modo quia perpetua, tamen
restricta. Sic ille loquitur, sed Dianæ id, quod
ab eo non est dictum, imponens: vnde & om-
nino falli de eodem potest non immeritò pro-
nuntiari. De differentia illa occulti nec verbum
apud ipsum loco illo. In quo tamen affirmat si-<marginalia>Dianæ in|assertis, com-|pugantia.</marginalia>
bi certum esse facultatem dictam Prælatis com-
petere ob priuilegia quæ adducit: quod qui-
dem nescio quomodo ab eo dici potuerit, qui
tot locis adducto Vrbani Decreto, & Pauli V.
Constitutione, oppositum vti certum & irrefra-
gabile, pro eo pariter quamplurimis Auctori-
ribus allegatis, proclamarat, Prælatos ab vsu
contrariæ sententiæ comminatione S. Inquisi-
tionis absterrens, & non esse etiam de hoc du-
bitandum inculcans. Sic Parte 1. Tractatu 5,
Resolut. 6. Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 122. Par-
te 6. Tractat. 6. Resolut. 54. & Tractat. 7. Re-
solut. 67. An Decreti oblitus, cuius nec me-
minit? Quis hoc credat? Dicit tamen, sed
quod minùs consideratè dixit, saniore cogi-
tatione adhibita retractauit. Id nobis satis, qui-
bus & de his satis.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0305.jpg/>
@@1@<SE305>290 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio I.
<Z><A+3>PARS TERTIA.</A+3></Z>
<negEZ><A+2>Videtur hoc loco opportuna partitio, licet enim præcedens
Pars prioris molem non æquâuit, plures tamen in illa fuere
Sectiones, & grauissimæ difficultates ventilatæ. Sit ergo
pro Tertia.</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO PRIMA.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Nouitia, quæ instante Professionis
tempore, deprehensa est non bapti-
zata ex valde probabili fundamen-
to. Vbi vtiles pro Nouitiatus valore
doctrinæ, & opportuna alia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1.</absatz-nummer> <INI5>S</INI5>Ic sanè accidit. In quo illud ex-<marginalia>Baptizan-|dus sub con-|ditione dubi-|tans, & etiā|habens as-|sensum pro-|babilem.</marginalia>
tra dubium est, debere scilicet
talem sub conditione baptiza-
ri: & secretò quidem, quia res
non erat comperta, quod & ita
factum: in quo conueniunt Doctores: ex quo-
rum mente id proponit Diana Parte 10. Tract.
16. Resolut. 19. & est Sacris Canonibus defini-
tum, vt videri potest apud P. Suarium Tomo 3. in
3. P. Disput. 22. Sect. 2. §. Sed quæres, & seqq. Quod
quidem non tantùm vrget quando ex vtrâque
parte sunt rationes probabiles, ita vt nequeat pro
earum aliqua determinatum formari iudicium:
quo euentu res intra statum veri dubij relinqui-
tur: sed etiam quando determinatus assensus pro
suscepto Baptismo habetur; quia & tunc etiam
res est incerta, nec debet negotium æternæ salu-
tis, & in quo de illius præcipuo fundamento agi-
tur, periculo perpetuæ illius amissionis exponi.
Et in hoc sensu loquuntur Doctores, vt videri
apud citatum Dianam potest; licet P. Suarez eum<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
sensum non exprimat, sed tantùm de dubio lo-
quatur in priori acceptione, quando scilicet pro
vtrâque parte sunt apparentes coniecturæ, eius
tamen mens pro opinabili est etiam iudicio ma-
nifesta, quia moralem certitudinem necessariam
esse dicit omne excludentem dubium: quod qui-
dem in assensu probabili, immò & probabiliore,
constat minimè reperiri. Pro quo & expressius
ille Tomo citato Disput. 16. Sect. 2. §. Secundò colligi-
tur & seqq. Et ita alij etiam loquuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Aduertit autem P. Vasquez Tomo 2. in 3. p.<marginalia>Idem est cùm|de Baptismi|valore dubi-|tatur, licet|non ita cer-|tum.</marginalia>
Disput. 146. §. Posterior verò, quòd quando circa
Baptismum opinio probabilis versatur, quia vide-
licet de suscepto constat, non tamen de vera illius
materia & forma, circa quam esse probabiles
opiniones possunt, tunc non esse definitum ab
Ecclesia iterandum esse illum sub conditione; li-
cet ipse censeat non solùm posse, sed debere. Et
quamuis Scholastici hoc expressè non dixerint,
ex sententia tamen non paucorum id sequi. Cuius
ratio est iam adducta; quia aliàs salus sic baptiza-
ti periclitaretur, si fortè opinio illa, quam Bap-
tismi minister est secutus, non essetvera. Et mi-<-P>@@

<-P>rum quidem est, non fuisse locutum ipsum de eo,
qui probabiliter iudicat se non esse baptizatum,
sed de eo tantùm, qui dubitat, eo quòd pro vtra-
que parte rationes occurrant, sed non tales quæ
mouere ad determinatum assensum possint, de
quo esse de fide ait debere conditione adhibita
baptizari. Quid autem de alio dicendum satis
ex illo colligitur, quia iuxta ipsum, quando circa
Baptismum ea fuit probabilitas, de qua dictum,
omninò certum est debere sub conditione Bap-
tismum repeti, est autem ratio eadem quando
absolutè circa susceptionem probabilis versatur
assensus, quia idem inconueniens sequeretur,
quod ipse in alio casu recognoscit: Nam cùm sint
probabiles opiniones, & fortaßis eorum opinio, qui<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
dicunt tale aut tale Sacramentum ratum aut firmum,
esset falsa; talis baptizatus eo modo reipsa remedio
careret suæ salutis, vt ille loquitur cit. §. Posterior
verò.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Pro quo & fuit id quod habet. n. 19. vbi
adducta Alexandri Decretali eo nomine Tertij,<marginalia>Cap. de|quibus.</marginalia>
in Cap. De quibus, de Baptismo, definientis du-
bium de illo baptizari sub conditione debere,
quam adducit D. Thomas 3. p. q. 66. arti. 9. ad 4.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
ita subdit: & quamuis Pontifex in eo Capite non
loquatur de iterando Baptismo, quando dubium est,
an Baptismus collatus alicui verus fuerit, sed quando<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
est dubium an quis baptizatus fuerit, eadem tamen
vtriusque dubij ratio est, atque adeò eodem modo<marginalia>Roboratur|explicata|Alex. Tert.</marginalia>
iterari posset Baptismus, si tale dubium hac po-
steriore ratione contingeret. Neque solùm defi-
nit Pontifex posse in eo casu iterari Baptismum,
sed etiam formam tradit, sub qua iterandum sit
&c. Sicut ergo de dubio agendo eadem est in
vtrôque ratio; ita & de opinione, quia nulla ra-
tio discriminis adduci potest, quæ momenti sit
alicuius. In casu ergo de quo loquimur, quoad
obligationem suscipiendi Baptismum sub condi-
tione dubitari nequit, siue dubium fuerit vno,
siue alio modo; nam etiam stante opinione pro-
babili res dubia relinquitur, vt superiùs est osten-
sum: vnde & Doctores cùm quæstiones proba-
biles agitant, nomine dubiorum eas solent expli-
care, dubiumque solent diuidere in negativum
& positivum, in hoc vltimo membro opinabilia
fundamenta ad assensum includentes, vt in præ-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
senti materia Cardinalis Lugo Tomo 1. de Sacra-
mentis Disput. 8. n. 139. Quoad alia verò diuersi-
tas dicta in considerationem venire potest, vt in
decursu constabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Hac ergo firma assertione supposita, circa<marginalia>Circa casum|quæ dubià|occurrent.</marginalia>
casum dictum hæc occurrere possunt. Primò an
suscepto Baptismo possit in Professione procedi,
ac si susceptus minimè fuisset, cùm iam de illius
susceptione constaret. Secundò, stante obliga-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0306.jpg/>
@@1@<SE306>De Baptismo Nouitiæ, & alijs circa illum. 291
<duolan 2><-P>tione iterati Nouitiatus, sub prætextu aliquo, vt
Nouitiæ bono nomini consulatur, an iterata etiam
receptio necessaria sit, novusque non solùm Præ-
latorum, sed Monialium consensus. Tertiò, quid
circa hoc conferre possit probabilitas, si fortè
illa in Nouitiæ persuasione inueniatur. Pro qui
bus.</P>
<P>  Dico Primò. Stante dubio circa Baptismum,<marginalia>Assertio 1.|Recepto Bap-|tismo nequit|Nouitia in|Professione|procedere,|ob dubium|Nouitiatum.</marginalia>
& eo suscepto in casu dicto sub conditione, ne-
quit in Professione procedi. Id constat, quia Pro-
fessio erit dubia, & manifestum est obligari eum,
qui profiteri vult, ad non emittendam dubiam
Professionem, sicut contrahens quilibet obligatur
ad non faciendum dubium contractum, etiam si
liberè, & omninò spontaneè velit contrahere:
Atqui in casu dicto dubia esset: nequit ergo in
illa procedi. De Maiori constat, & Minor osten-
ditur, quia tunc Professio est dubia, quando est
dubius Nouitiatus: sic in præsenti accidit: ergo
esset dubia. Maior est certa, quia Professio à
Nouitiatu dependet, & est essentiale requisitum,
sublatis priuilegijs, ex dispositione Concilij Tri-
dentini Sessione 23. Cap. 13. de Regularibus, & an-
tiquiorum etiam Canonum, quidquid de tempo-
ris spatio sit, aut de potestate illi renuntiandi, de
quibus in præsenti non agimus: vnde ex illius de-
fectu irrita Professio redditur, vt ex citato Capite
Tridentini constat. Atqui id quod vt substantiale
requisitum exigitur, si dubium sit, id quod ad il-
lud consequitur, dubium etiam reddit, quia su-
pra dubium fundamentum nequit certa & om-
ninò secura structura consurgere, vt est planum;
ergo dubia erit Professio, quam dubius Nouitia-
tus præcessit: id quod in contractibus alijs est
exploratæ veritatis, in quibus si aliquid præuium
necessarium est vti substantiale, vitio suo inficit
illos, si laboret vitio, & ita dubios reddit, si du-
bium sit, vt in contractibus Minorum, vxorum,
Religiosorum, pro quibus licentia omnino ne-
cessaria est eorum, quibus subsunt: & in mate-
ria, de qua loquimur, vxoratus aut maritata, sine
licentia coniugis expressa aut tacita, quæ æqui-
ualeat (si tacitum hîc locum habere potest) &
ita si dubia sit, nequit in Professione procedi,
immò neque in Nouitiatu.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Iam Minor facilè ostenditur, quòd scilicet<marginalia>Esse dubium|estenditur.</marginalia>
dubius sit Nouitiatus, quia hîc debet à Christiana
persona fieri vt sit validus, quod est primum præ-
suppositum inter omnia, quæ ad illius valorem
requiruntur: est enim Religio status, in quo de
Christiana perfectione agitur; & ita status vitæ
Christianæ optimè diuiditur in statum communis
vitæ, & statum perfectionis; vt eruditè ostendit
P. Suarez Tomo 3. de Religione Lib. 1. Cap. 2. pro-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
bans statum Religionis ad posterius membrum
pertinere, de quo & Lib. 2. Cap. 1. Ergo cùm du-
bium sit an Nouitia Christiana fuerit quantùm
ad substantiam status, Nouiatus tempore in eo
sensu, quo baptizatus solus dicitur Christianus,
vt docet P. Augustinus Tract. 14. in Ioannem.
Nouitiatus proculdubio dubius fuit. Et quidem
si de Baptismi defectu constaret, Nouitiatus fuis-
set prorsus inualidus, quia & admissio inualida
fuit, supra inualidum etiam ingressum cadens:
ergo & dubius, quando & dubius fuit Baptismus
vbi locum habet Regula Iuris in 6. quam simili
caussæ applicat P. Suarez suprà. Lib. 5. Cap. 4. n. 4.<-P>@@<marginalia>Regula Iuris|in 6.</marginalia>

<-P>non firmari tractu temporis quod ab initio fuit
inualidum.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Dici potest iuxta probabilem sententiam,<marginalia>Euasio ex|probabili|sententia|circa illum|in casu sub-|lati impe-|dimenti.|P. Suarez.|P Sancius.</marginalia>
quam idem Eximius Doctor tenet citato Cap. 4.
n. 10. posse dari Professionem validam etiamsi
ingressus fuerit inualidus, si videlicet tempore
Professionis sublatum sit impedimentum, vt si
coniux ingressus sine alterius coniugis licentia,
quam tamen ei ante Professionem intenderit.
Pro quo citat P. Thomam Sancium Lib. 7. de Ma-
trim. Disput. 37. vbi multa circa hanc mate-
riam generatim & speciatim disputat à num. 46.
vsque ad 70. Adducit etiam P. Azor Tom. 1.<marginalia>P. Azor.</marginalia>
Lib. 12. Cap. 1. Quæs. §. Si quæres. Vbi Professio-
nem coniugis absque alterius licentia factam di-
cit statim ac alter moritur, ratificari. Et expres-
siùs ait tenere P. Lessium Lib. 41. n. 66. & 67. &<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
reuera ita est: nam n. 66. §. 4. & 5. sic habet: Ter-
tiò, secundùm probabilem quorumdam sententiam,
si Nonitiatus fuit inualidus, requiritur eius repetitio,
vt si ante completam pubertatem factus: si cum in-
habilitate ad illum Ordinem. Ita tenet Nauarrus
Lib. 5. de Regularibus Conc. 5. n. 19. sed contrarium
est verius, vt rectè docet Sancius: Nouitiatus enim
non requiritur, nisi vt ingressus experiatur austeri-
ritates Ordinis, & Ordo ipsius mores, vt habetur
Cap. Ad Apostolicam 16. de Regular. Atqui hoc fie-
ri potest, etiamsi Nouitius sit inhabilis, aut aliud
vitium subsit admissioni. Sic ille, & alij idem am-
plexi.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Sed certè adductum à nobis fundamentum<marginalia>Occurritur|ex eo quod|Baptismus|sit de iure|diuino re-|quisitus.</marginalia>
ista non infringunt, quia omnes citati & alij, qui
inualidum Nouitiatum in diuersis casibus, ablato
impedimento validum esse contendunt, de impe-
dimento specialissimo ex Baptismi defectu non
loquuntur, & est in illo ratio magis peculiaris eo
quòd non sit impedimentum Ecclesiasticum, sed
diuinum: sicut enim ex tali iure habetur vt Bap-
tismus sit ianua Sacramentorum; ita etiam ha-
betur vt sit ianua status perfectionis Christianæ,
quæ multò plura supponit, quàm alia Sacramen-
ta, vnde sine statu perfectionis recipi illa possunt;
& quidem si Nouitius in amentiam incidat, quæ
diu persistat, profiteri nequit sublato impedimen-
to, quia tale illud est vt iure ipso naturali nullita-
tem inducat, cùm sit vsus liberi arbitrij priorum
eo in genere fundamentum ex ijs, quæ ad natu-
ram spectant: ex quo efficitur de non baptizato
idem dicendum, quia Baptismus in ordine super-
naturali Christianum statum constituente, pri-
mum ac primarium eius fundamentum est. Præ-<marginalia>Adductam|in contra-|rium ratio-|nem nimium|probare.</marginalia>
terquàm quòd id quod ex sententia præfata sa-
pientium Magistrorum dedimus, nimiùm probat,
videlicet quòd etiam si quis ante susceptum Bap-
tismum, de quo apertissimè constaret, Nouitia-
tum iniret, talis Nouitiatus esset validus, recepto
ante Professionem dicto Sacramento, quod ta-
men asseruit nullus, quem ego sciam, nec nisi ab-
surdè asseruerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si non occurrat prætextus<marginalia>Assertio 2.|Posse proce di|stantibus|quibusdam|circumstan-|tiis.</marginalia>
aliquis pro differenda Professione, & bonum No-
uitiæ nomen periclitetur, timeaturque scanda-
lum, ratione illius potest in professione procedi.
Id probo ex probabili Doctorum quorumdam
sententia, qui dicunt e&#x0169; qui emisit Professionem
nullam, si velit illam ratificare, non indigere ite-
rato Nouitiatu, si per annum integrum in eo fuit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0307.jpg/>
@@1@<SE307>292 Auctarium Indicum. Pars III. Sect. I.
<duolan 2><-P>nec teneri statum suum aperire Prælatis, quia<marginalia>Exemplum|in Professione|nulla.</marginalia>
præterquam quod id difficillimum est, & satis du-
rum, non est absque manifesto Textu aut ratio-
ne admittendum, quorum nihil est, vt cum Pa-
tribus Azorio, Sancio, & Lessio loquitur P. Pa-<marginalia>P. Palaus,</marginalia>
laus Tomo 3. Tract. 16. Disput. 2. Puncto 5. nu. 7.
& hoc quidem etiamsi irritus fuerit Nouitiatus.
Cuius ratio ea est, quam ex Alexandro Tertiò
reddidit, vt iam vidimus nu. 6. P. Lessius, quia<marginalia>Ratio ex fine|Nouitiatus|obtento.</marginalia>
scilicet Nouitiatus ad hoc institutus est, vt in-
gressurus experiatur asperitates Ordinis: quem
ingredi intendit, & Ordo ipsius mores: ad hoc
autem satis est per annum in tali Ordine fuisse,
easque fuisse expertum, licet legitimus non fue-
rat ingressus. Ex quo pro casu nostro licet argu-
mentari: Notitia enim dicta per annum asperi-
tates est Religionis experta, & difficillimum ac
satis durum est se manifestare cum boni iactura
nominis, & periculo scandali, nec non multipli-
cium molestiarum, si res effluat, nam erunt ex
sororibus, quæ illi exprobrent satis serò fuisse
Christianam. Vbi & addi potest id, quod iuxta
præfatos est dictum, pro hoc neque Textum ma-
nifestum esse, neque rationem, manifestam in-
quam, & quæ probabilitatem oppositæ assertio-
nis infringat,</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Dici potest iuxta eosdem, vt videri potest<marginalia>Ex sententia|quorumdam|circa ca um|reualidatio-|nis responsio,|eo quod Pon-|tifex suppl at|defectum|Nouitiatus.</marginalia>
specialiter apud P. Lessium citato n. 66. §. Quartò
requiritur P. Sancium citata Disputat. 37. nu. 64.
vbi iuxta sententiam loquitur, quam probabilem
& tutam affirmat, cum tamen oppositam nu. 63.
probabiliorem existimet, quam & tenet P. Mar-
tinus Perez De Matrimonio Disputat. 58. Sect. 3. n.
11. & P. Palaum Puncto citato n. 4. Pontificem in
casu dicto, qui est supremus Religionum Præla-
tus, supplere consensum inferiorum Prælatorum,
sine quorum notitia Professio reddi valida eâ ra-
tione potest. Eo enim ipso quòd Alexander Ter-
tius, & Innocentius Quartus ad Professionem re-
ualidandam id tantùm exigant, quod in Cap. Ad<marginalia>Cap. Ad|nostram.|Cap. signi|ficatum.</marginalia>
nostram 8. & Cap. significatum 11. de Regulari-
bus, & Cap. 1. de eisdem in 6. habetur, vbi de Præ-
lati consensu mentio nulla; reuera suo consensu,
qui & successorum est Canones sacros fouentium
& amplectentium, particularium videntur sup-
plere consensum. Id autem non videtur casui no-
stro adaptari posse, quia pro eo Textus aliquis
Pontificius non extat, & ita debet Professioni tali
Prælatorum consensus assistere. Nec dici potest
consentire dum non resistunt, quia cùm talis non
resistentia fundetur in ignorantia facti, illa caussat
inuoluntarium, vt in reualidatione matrimonij
dicunt communiter Doctores.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Sed hoc non obstat quo minùs positio illa<marginalia>Sed eam non|obstare mon-|stratur.</marginalia>
satis verosimilis sit. Nam in primis, id quod de
consensu à Pontificibus suppleto dicitur, non est
cur necessariò debeat admitti, ita vt ad eos, &
non ad particulares Prælatos debeat referri con-
sensus. Quia stante Iuris dispositione vt sic res
peragatur, voluntas Prælatorum eidem debet esse
conformis, & ita dicendi sunt consentire, dum
iuxta illam perperàm ingressus profitetur. Dein-
de, vt referendum ad Pontifices admittamus, ni-
hil plus habetur. Ex eo autem quòd sic accidere
possit. ad casum nostrum doctrina eadem non in-
vita descendit ob pariformitatem: ille enim qui
Professionem ratificat, verè Nouitius est, quia<-P>@@

<-P>non verè professus: & tamen eius Professio ad-
mittitur, quia sic videntur velle Pontifices, aut
particulares Prælati, qui suam Iuri conformem
habent voluntatem: ergo cùm in casu nostro
idem contingat, eademque sit ratio, vt vidimus,
quia difficillimum & satis durum esset, vel Noui-
tium aut Nouitiam non admitti sine nouo annui
Nouitiatus grauamine, aut obligatione se mani-
festandi in materia adeò inhonora: idem est
prorsus asserendum. Quod autem de matrimonio
dicitur, ex eo elidi potest, quòd in eo formalissi-
mus consensus requiratur, in quo non ex præ-
sumptione Iuris, sed ex singulari ac valde perso-
nali dispositione agitur & ita est iure ipso natu-
rali requisitum. Quamuis & in illo grauissimo-
rum Doctorum sententia sit in casu simili non
esse necessarium actualem coniugis ignorantis
consensum, cùm sufficiat habitualis, vt videri po-
test apud P. Sancium Lib. 2. de Matrimonio Disp.<marginalia>Circa con-|sensum in|reualidatio-|ne matrimo-|nij respectu|ignorantu|impediment-|tum.</marginalia>
36. qui licet generaliter loquendo contrarium
censeat, affirmat tamen nu. 8. in casu aliquo, in
quo ex reuelatione graue aliquod nocumentum
esset coniux, qui reualidare intendit, subiturus,
dictam posse sustineri sententiam, quæ ratione ne-
cessitatis redditur probabilior. Id quod in Pro-
fessione similiter dicendum affirmat Disput. 37.
num. 63. & id est, quod in casu nostro dicimus
verosimilem assertionem propositam demon-
strare.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si prædicta necessitas non<marginalia>Assertio 3.|Nen extante$unclear|caussa dicta,|aut abasi-|mili repe-|tendum|necessario|Nouitiatum.</marginalia>
vrgeat, aut alia similis. v. g. si Nouitia tunc ha-
beat dotem, de quo pro anno sequenti dubitat,
tenetur ad repetendum Nouitiatum, & omnia
alia peragere, ac si nullum eorum præcessisset.
Id ostenditur ex dictis, quia alias exponitur nul-
litati Professionis, & ex nullitate dicta grauissima
inconuenientia subsequentur. Simul cum decep-
tione Religionis, & Prælatorum iniuria, quibus-
cum infideliter agitur, non admissuris aliàs tali-<marginalia>Quomodo id|fieri sine|nota queat.</marginalia>
bus obscuritatibus implicatam. Potest ergo ho-
nestus obtendi prætextus, nec credibile est caus-
sam, quæ occurrit dilationis, adeò peculiaris &
rara cùm sit in suspicionem esse venturam. Et
quidem satis opportunum esset P. Sancij consi-
lium, si hic habere locum posset, dum Lib. 5.
Operis moralis Cap. 4. nu. 14. ita scribit ad ea, quæ<marginalia>P Thom.|Sancius.</marginalia>
citata Disput. 37. nu. 57. dixerat se referens: Tra-
didimus normam, qua absque nota poßit iterari No-
uitiatus, si quispiam ad maiorem conscientiæ securi-
tatem, & ad vitandas opiniones, vellet illum iterare.
Quæ est detegere Superiori sub Confeßionis sigillo
vitium prioris Nouitiatus, & Professionis, & petere
vt ipsum denuò admittat ad Nouitiatum peragendum
inter reliquos Professos, eorum habitu retento. Quòd
si admissioni illi sit necessarius consensus Monasterij,
poterit Superior illius suffragia petere, tacito Professi
nomine, & explicata prioris Professionis nullitate.
Et tandem potest secretò pro foro conscientiæ impe-
trari dispensatio Pontificis eum Nouitiatum sup-
plentis. Sic ille, vbi quod de dispensatione Pon-
tificis dicitur, habere quidem locum & in Indijs
potest & erit quidem ad serenandam conscien-
tiam validissimum, potestque tacito nomine dis-
pensatio peti, nec difficulter obtineri, vno tantùm
Confessario id sciente, aut alio secreti viro, cui
negatio demandetur; sic enim dispensationes
aliæ comparari solent, & expectatione biennali,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0308.jpg/>
@@1@<SE308>De Baptismo Nouitiæ, & alijs circa ipsum. 293
<duolan 2><-P>aut fortè breuiore totius vitæ tranquillitas impe-
trari. Illud autem quod de suffragijs Monasterij<marginalia>Circa suffra-|gia Monta|lium diffi-|cultas.</marginalia>
dicitur, difficultate non caret, quia illa circa in-
cognitam versantia personam, non eam videntur
vim habere, quæ in hoc negotio desideratur, vt
videlicet sine opinionum incerto Religiosus aut
Religiosa in securitatis portu collocetur: huius-
modi enim suffragia non solent in Iure probari,
quia c&#x0153;co in eis modo proceditur, nec obtinetur
finis, propter quem Religiosis ius in huiusmodi
caussis conceditur, vt scilicet omnibus constet
quales, ij, aut illæ sint, quibuscum perpetuum est
commercium habendum: & quia bono Religio-
nis consulitur, dum plures oculi meliùs quàm
pauci quod eidem vtilius possit esse conspiciunt:
aliàs ad vnius Prælati iudicium tota deliberatio
deuolueretur. Erit ergo aliquale ex prædictis di-
ligentijs adminiculum, sed scrupulus, dum aliun-
de maior non quæritur firmitas, semper aliquis
remanebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si Nouitia in casu dicto<marginalia>Assertio 4.|Stante pro-|babilitate|potest ad|Professionem|procedi.</marginalia>
probabiliter existimet se esse baptizatam, ita vt
id sibi, licet cum formidine aliqua, persuadeat,
potest recepto Baptismo in Professione procede-
re. Id probo, quia cùm probabilitas, siue iuris,
siue facti, ad operandum sine peccato sufficiat,
vbi non est speciale præceptum id vetans, aut
aliquod ex vsu sequitur proximo detrimentum,
vt in Sacramentorum administratione communis
est sententia Doctorum: hoc etiam loco idem
licebit, quia non est vnde in negotio huiusmodi
specialis obstet difficultas: si enim aliqua, ratione
Nouitiatus esset, qui fortè erit inualidus, si pars
opposita assensui vera sit, ut esse potest, ex quo &
Professio contrahit nullitatem. Atqui hoc non<marginalia>Cum proba-|bili Noui-|tiatu potest|esse valida|Professio.</marginalia>
obstat, quia in primis non sequitur Professionem
futuram nullam, etiamsi Nouitiatus talis reipsa
fuerit materialiter loquendo, eo quòd in ipso ob-
seruata non fuerint quæ reuera debent obseruari.
Nam stante probabilitate circa illum potest Pro-
fessio omnino valida censeri, quia vt talis sit, non
requiritur nisi vt prudentium æstimatione Noui-
tiatus ita peractus fuerit, vt nihil ei credatur vero
similiter defuisse, aliàs magnis scrupulis Professio-
nes obnoxiæ remanerent. Quod confirmari po-
test ex sapientium Neotericorum sententia, iuxta
quam Indulgentiæ, pro quarum obtentione di-
ligentiæ aliquæ requiruntur, reuera obtinentur
si diligentiæ secundùm probabiles sententias fue-
rint adhibitæ, etiamsi reipsa opiniones tales veræ
non fuerint. Quæ quidem probabilis est, licet à<marginalia>Pro eo ex-|empla.</marginalia>
me aliàs non admissa, vt in Thesaur. Indico videri
potest Tit. 5. nu. 280, & quod certius est, vbi se-
cundùm probabilem sententiam est facta Con-
fessio, absolutio certa est: & vbi secundùm pro-
babilem sententiam negatur debitum, obligatio
prorsus cessat, & sic in alijs. Deinde, ex eo quòd
Professio sit probabiliter tantùm certa, & reuera
esse non firma queat, nullum graue sequitur in-
conueniens, quia nullum proptereà redditur irri-
tum Sacramentum, nec bonis operibus suum pe-
rit meritum. Vbi & potiori ratione locum habet
id, quod ex P. Thoma Sancio, n. 10. dicebamus de<marginalia>P. Sancius.|Minus pro-|babilis opi-|nio ob neces-|sitatem est|probabilior.</marginalia>
minùs probabili opinione, quam necessitas reddit
probabiliorem, & in casu præsenti occurrit, vi-
tandi scilicet magni detrimenti ex iteratione No-
uitiatus, aut reuelatione notabilis defectus<-P>@@

<-P>ob Baptismum suo tempore non susceptum:
vnde & passim videmus Professiones fieri pro-
babilium beneficio sententiarum. Quod ag-
noscens ipse Pater Sancius num. præced. ad-
ductus, vt vidimus est locutus. Si quispiam ad
maiorem sententiæ securitatem, & ad vitandas opi-
niones velit &c. manifestè supponens posse cum
opinione probabili fieri Professionem. Et quod
amplius est, consilij esse, non præcepti. Vt si quis
probabiliter crederet in opere aliquo, aut illius
omissione se non peccasse mortaliter, non tene-
retur iuxta receptissimam Doctorum sententiam
illud confiteri, posset tamen ad maiorem con-
scientiæ securitatem, & ad vitandas opiniones.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Prætereà idem ostenditur ex eo, quod do-
cet P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 2.<marginalia>P. Dicastil.</marginalia>
Disput. 1. Dub. 9. n. 216. quem adducit Diana
Parte 10. Tract. 16. Resolut. 19. & videtur sequi,<marginalia>Probabiliter|dubitans de|Baptismo ci-|tra pericu-|lum mortis,|se gerere acsi|certus de eo|esset, & Sa-|cramenta|recipere po-|test.</marginalia>
quia eius asserta proponit, nec improbat: scilicet
eum, qui tantùm habet Baptisma probabile, eo
quòd sint probabiles opiniones ex vtrâque parte,
interim citra periculum mortis eadem probabili-
tate posse alia Sacramenta recipere, maximè illa,
quæ non sunt, aut possunt esse in damnum alio-
rum. v. g. Matrimonium, P&#x0153;nitentiam Confir-
mationem, Eucharistiam: hæc enim omnia in-
terim, dum non est periculum mortis, qua pro-
babilitate se potest gerere pro baptizato, potest
recipere: sicut enim probabile est ipsum esse
baptizatum, & præcisè quantùm attinet ad reue-
rentiam Sacramenti, non est peccatum in eo Bap-
tismo permanere: eâdem ratione non erit pecca-
tum illa facere, ad quæ facienda ius habet bapti-
zatus, qualis est vsus prædictorum Sacramento-
rum: non tamen licet recipere Sacramentum
Ordinis &c. Sic apud illos, ex quo pro casu præ-
senti validius desumitur argumentum, in quo
non iam probabiliter baptizatus; sed verè, & abs-
que formidine vlla, non Sacramenta pergit reci-
pere, sed id præstare, ex quo, si verè non consi-
stat, nullum graue inconueniens potest formi-
dari.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Sed quid si ante susceptum sub conditione<marginalia>Sed non pos-|se profiteri in|Religione|probatur.</marginalia>
Baptisma velit profiteri? Adducta quidem ratio
licitum id videtur ostendere, & supposita huius
sententiæ probabilitate, non erit facile illud esse
illicitum demonstrare. Sed nihilominùs suaderi
id potest: nam Religio est status perfectionis, in
quo scilicet ad illam debet tendere Religiosus,
iuxta diuersos modos, quibus à Doctoribus huius-
modi solet obligatio declarari. Est autem valde
alienum ab illa velle aliquem de Baptismo suo
dubium, licet cum probabili assensu in eo velle
perseuerare statu, ex quo ante mortem tenetur
exire sub obligatione peccati lethalis. Et qui-
dem, vt docet P. Thomas Sancius in Opere mo-<marginalia>P. Thom.|Sancius.</marginalia>
rali. Lib. 6. Cap. 5. n. 10. peccat mortaliter Reli-
giosus contra præceptum tendendi ad perfectio-<marginalia>Obligatio|sub lethali|tendendi ad|perfectionem|in Religioso.</marginalia>
nem, si seruans Regulam & vota intendat non
attingere perfectionem vitæ Religiosæ, neque
finem per illa intentum: quia licet non teneatur
attingere, tenetur tamen non habere actum con-
trarium. Pro quo adducit Cordubam in Regulam
S. Francisci. Cap. 1. quæst. 3. post 3. dictum vers. Sed
vtrùm similiter. Atqui in nostro casu tale quid
videtur accidere, dum is, de quo loquimur, Bap-
tismi certitudinem paruipendit, quod est velle<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0309.jpg/>
@@1@<SE309>294 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio II.
<duolan 2><-P>non attingere perfectionem, quia voluntas attin-
gendi est cum illo incompossibilis. Et ita meliùs
sentiendum de illo, qui dubius de Baptismo No-
uitiatum peregit, & eo est sub conditione sus-
cepto professus, quàm de hoc probabili profi-
tente, & in sua probabili persuasione volente re-
manere.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Posset autem in sic agente friuolus forsi-<marginalia>Friuolus|prætextus|differendi|Baptismum|vsque ad|mortem.</marginalia>
tan quidam prætextus assumi, velle se inquam,
si verè baptizatus non est, morti proximum bap-
tizari, vt sic plenissimam peccatorum remissio-
nem dubio procul consequatur; cùm interim
possit tuta conscientia, vt putat, procedere, sua
se probabilitate tuendo. Sed est sanè non solùm
friuolus, sed perniciosus: nam si fortè reipsa bap-
tizatus non est, priuat se ingenti gratiæ thesauro,
qui per Sacramenta confertur, & periculo se ex-
ponit sine Baptismo moriendi, licet non sit illud
moraliter certum; sed tamen vt res humanæ cur-
runt, non adeò incertum, vt prudenter non possit
timeri. Et ideò in Euangelio viuidæ illæ moni-
tiones: & vos estote parati, quia qua hora, non pu-
tatis, Filius hominisveniet. Vigilate itaque, quia
nescitis diem neque horam. Sicut fur in nocte, ita
veniet. Et alij. Et certè incuria hæc circa rem
tantam specialia pro eo obtinendo, quod in desi-
derio est, auxilia demeretur. Valentinianus Im-<marginalia>Valentiniani|Imperatoris|infaustum|exemplum.</marginalia>
perator, Imperator quidem iam, sed nondum vi-
talibus aquis ablutus, dum ablui curat, & D. Am-
brosium futurum tanti Sacramenti ministrum,
sed absentem, aduocat, inter ipsa desideria mo-
ritur, etiam properante illo, & Alpium iuga su-
perante, vt ipse narrat, & deplorat amarè Ora-
tione de illius obitu. Non eum condemno, quem
Doctor sanctus laudandum luculentissima lau-
datione suscepit, quem & baptizatum à Christo<marginalia>D. Ambros.</marginalia>
affirmat, Baptismo inquam flaminis, quia ei hu-
mana officia defuerunt. Sed illius exemplo eorum
præiudicialem prætextum, aut etiam præsump-
tionem accuso (qui forsan si fuerint) Baptismi
procrastinantium receptionem inter tot vitæ
discrimina, quibus iuvenem Imperatorem, can-
didum & rubicundum, vt & Sanctus commendat
Antistes, subiacuisse conspicimus. Et tantùm
pro hisce.</P>
<Z><A+2>SECTIO II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Eucharistiam futuram perpetuam in c&#x0153;-
lo iuxta nouam quorumdam assertio-
nem, an queat sustineri, sicut & mo-
dò ibidem extare, Occasione Indica-
rum Concionum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>16.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc à me in Epithalamio,<marginalia>Quod in Ti-|tuloquæritur|negatum|aliàs, & cen-|sura nota-|tum & pro|eo rationes|adductæ|Exod. 16.|v. 15.</marginalia>
circa Titulum n. 89. vbi cuiusdam viri,
Religiosi quidem, nec indocti, co-
gitationem minimè probandam reieci, & censu-
ra dignam affirmaui, qui in c&#x0153;lo Eucharistiam
frequentandam esse disserebat, vt Beati ex ore
Christi verba illa, Manna c&#x0153;leste accipientes,
audirent: Hic est panis, quem dedit vobis Dominus
ad vescendum. Exodi. 16. v. 15. id quod etiam graui
censura dignum existimaui, plusquàm temera-
rium scilicet, & absque dubio periculosum ar-<-P>@@

<-P>bitratus. Quod probaui Primò ex verbis D. Pauli<marginalia>Prima.|1. Cor. 11.|v. 26.</marginalia>
1. Cor. 11. v. 26. Mortem Domini annuntiabitis
donec veniat. Et ex Concilio Tridentino addu-
cente illa Sessione 13. Cap. 2. quæ in hunc sen-
sum SS. Patres acceperunt, & communis Docto-
rum ac Fidelium sensus interpretatus est. Secundò<marginalia>Secunda.</marginalia>
Quia ex communi Theologorum doctrina in
c&#x0153;lo Sacramenta non erunt quæ statui tantùm
viæ vti imperfecto congruunt, eo quòd signa
sensibilia sint ad perfectionem hominum institu-
ta: est autem imperfectio in homine, quòd per
sensibilia signa perficiatur. Tertiò, quia in ora-<marginalia>Tertia.</marginalia>
tione præparatoria ad Missam Diuo Ambrosio
iam pridem attributa, licet D. Anselmo tribuen-
dam velit P. Raynaudus propter quasdam parùm
solidas coniecturas in Opusculo de veris & falsis li-<marginalia>Oratio Ec-|clesiæ ex D.|Ambros.|Quarta.</marginalia>
bris, auctoritatè certè Ecclesiæ comprobata, sic
habetur: Vbi non in mysterijs, sicut in hoc tempore
agitur, sed facie ad faciem te videbimus &c. Quarto,
quia necessarium est ex huiusmodi positione res
corruptibiles in c&#x0153;lo constituere, panem inquam
& vinum, quod Theologia post mundi consum-
mationem optimis ducta rationibus inficiatur:
nisi dicatur panem & vinum tunc fore incorrup-
tibilia, quo pacto vna omnibus Beatis commu-
nio erit satis, cùm id, quod semel receperit Sa-
cramentum, ab omni sit futurum corruptione
immune: quod non philosophari, sed somniare est.
Quintò, quia proptereà hoc fingitur, quia vellent<marginalia>Quinta.</marginalia>
deuoti isti sibi Christum semper præsentem in pe-
ctore, non quà Deum tantùm, sed etiam quà ho-
minem. Demus ergo eo modo Christum in Bea-
tis futurum, an pro eo necessarium est panis &
vini id fieri Sacramentalibus inuolucris? Qui se
sub speciebus panis & vini constituit, nonne po-
terit in cordibus etiam Beatorum indiuisibili se
modo collocare? Sed ad quid hoc? Habent illi
in corde Christum deitate præsentissimum, &
illud voluptatis torrente potantem. Habent ip-
sum tangendi per suauissima oscula & familiarem
conuictum facultatem: dicet enim illis quod dis-
cipulis quondam: Videte manus meas, & pedes<marginalia>Luce 24.|v. 39.</marginalia>
meos, quia ego ipse sum: palpate, & videte. Lucæ
24. ver. 39. Iam ille ad Patrem ascendit, nec di-
cetur Magdalenæ: Noli me tangere. Ioan. 20. v. 17.<marginalia>Ioan. 20.|v. 17.</marginalia>
Habent subtilitatis donum, vt ad ipsum Christi
cor, possint si velint, manu inoffensa, pertinge-
re. Quid ergo necessarium est Christum in Sa-
cramentales angustias redigere? Quibus addidi
futuros fortè alios, aut etiam & hos ipsos cum
illis, qui pro affectu erga B. Virginem, simile
quid de ipsa sint discursu euagante dicturi.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Post hæc à me ante annos triginta con-
scripta prodijt Secundus Tomus Singularium P.
Quintanadueñas, in quo quæstionem eamdem<marginalia>P. Quinta-|naduenas|similiter|sentiens.</marginalia>
occasione diuersa pertractans, non dissimili eam
resolutione concludit. Tract. 2. Singulari. 1. & 2.
vbi ait piam feminam asseruisse à se visum esse
Christum Dominum in c&#x0153;lo celebrantem, &
Eucharistiam sacram Beatis administrantem. Et
cùm circa huiusmodi reuelationem in sacro Hi-
spalensis Inquisitionis Tribunali habita fuisset
consultatio, non defuisse aliquas pro ea stabi-
lienda rationes, in summa bonorum communi-
catione, excellentia amoris Christi, non repug-
nantia cum statu illo, & nonnullis alijs reuelatio-
nibus de hoc ipso, fundatas. Quibus non obstan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0310.jpg/>
@@1@<SE310>Eucharistia an in c&#x0153;lo sit, aut futura &c. 295
<duolan 2><-P>tibus, statuit ipse Primò, reuelationem prædictam<marginalia>Prob. Primò.</marginalia>
aut doctrinam, nec hæresim, nec expressum con-
tra fidem errorem continere. Id quod probat,
quia neque in Scriptura, neque in Concilio ali-
quo locus extat aliquis, in quo expressum habea-
tur: locum autem à nobis adductum ex Aposto-
lo non vrgere ait, quia particula Donec sæpiùs in
Scriptura, & apud scriptores alios vltra euentum
rei se protendit: pro quo est obuia probatio ex
loco Matth. 1. v. 25. & non cognoscebat eam, donec<marginalia>Matth. 1.|v 25.</marginalia>
peperit filium suum primogenitum. Circa quod do-
ctissima est D. Hieronymi expositio, quæ &
communis alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Pergit ille, & statuit Secundò esse omnino<marginalia>Secundò.</marginalia>
falsam & impossibilem ob multitudinem repug-
nantium difficultatum, cùm Beati corporibus ca-
reant ad vsum Sacramenti necessarijs, & vt in
Beatissima Virgine, ac nonnullis alijs, qui corpo-
ribus gloriosis fruuntur, id ex ea parte non repu-
gnet, aliunde arguit, rogans an sit eadem talis
communio? & ea est interrogatione contentus.
Addi potest, si ijs solis communio datur, iam fal-
sam euinci reuelationem, quæ de Beatis, quibus
sit generaliter collata, procedit. Sic alia satis in-<marginalia>Item exma-|gnis absur-|dis.</marginalia>
credibilia, absurda, & inaudita prosequitur, quæ
ob vnius attestationem feminæ recipere, non sine
nota potest contingere leuitatis. Quæ enim ra-
tiones pro eo adductæ ab ijs, qui ad consultatio-
nem adhibiti, nullius momenti sunt, vnde & fa-
cilè ab ipso diluuntur. Et quidem licet rationes
ab ijs adductas afferat, non tamen reuelationi aut
doctrinæ annuisse significat, sed id, quod in hu-
iusmodi consultationibus accidere solet, in quibus
non statim in Censuras prorumpitur, sed post dis-
cussa omnia, quæ & iuvare, & obstare possunt:
quod etiam Scriptoribus in vsu esse solet, dum
quæstiones agitant, in quibus certa est resolutio
futura, quia aliter decerni nequit, quòd certa sit:
eo quòd ad certitudinem ipsam statuendam ap-
parentes etiam oporteat proponere & dissoluere
rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Ad Censuras progressus Primò ait esse ir-<marginalia>Quas adhi-|beat censu-|ras.</marginalia>
rationalem, quia contra manifestam & efficacissi-
mam rationem, quæ in Thesibus, quæ à Theo-
logis communiter disputantur ex D. Thoma. 1. p.
q. 97. arti. 3. ad 4. proponi solet. Huic adnectit
aliam, de qua sic loquitur: Huic censuræ non im-
meritò adnectere possumus eam, qua ita sanè à Theo-<marginalia>P. Quita-|nad.</marginalia>
logis propositiones notantur. Hæ enim sunt, quæ
maximè delirant, seu insaniunt, asserentes ea, quæ
sapientibus insana, stulta, seu deliria videntur,
Exemplum istud est illud, quod affertur à S. Thoma
Opusculo. 10. quod nomina Sanctorum digito Dei
scripta sunt in c&#x0153;lis. Sic ille: in quibus error vi-
detur extare; verba enim illa. Qua ita sanè sen-
sum congruum non reddunt, vnde reponendum
videtur, Qua vt insanæ propositiones. &c. Addit
esse periculosam in fide, quia contra commune
Ecclesiæ & Conciliorum iudicium Eucharistiam
vt viaticum institutam, & sacrificium pro pec-
cato ac satisfactione pro Militante Ecclesia cele-
brandum vnanimiter statuunt, & testimonia
Scripturæ huic potiùs iudicio, quam alteri fo-
uenti nouitates circa Sacramenta, & eorum ritus
à Clemente VIII. damnatas, stante D. Pauli in
concusso Oraculo 1. Tim. 6. v. 20. O Timothee, de<marginalia>1 Tim. 6.|v, 20.</marginalia>
positum custodi, deuitans profanas vocum nouitates,<-P>@@

<-P>& oppositiones falsi nominis scientiæ, quam quidam
promittentes, circa fidem exciderunt. Affirmat præ-
tereà esse malè sonantem, & piarum aurium of-
fensiuam; item & scandalosam. Tandem malè
informatiuam simplicis plebis circa mysteria fidei
& Sacramentorum vsum prætextu pietatis aut
religionis, quale vitium contra Lutheri doctri-
nam Leo X. proclamauit. Sic doctus Pater de
reuelatione ac doctrina illi conformi locutus:
quæ quidem de statu post resurrectionem mini-
mè procedebant; vnde quæ ab ipso dicta multò
vrgentiùs contra eam, de qua nos locuti, positio-
nem constat militare.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Pro fundamento autem prædictorum<marginalia>Additur esse|contra ea,|quæ SS. Pa-|tres de Eu-|charistia|pronuntiant.</marginalia>
censurarum supponit singulari. 2. n. 1. prædictam
doctrinam omnino opponi ijs, quæ de Eucharistia
à SS. Patribus & Theologis prædicantur, scilicet
esse Mysterium fidei, cibum viatorum, pignus futuræ
gloriæ, Sacramentum Regis absconditi, in quo la-
tent Deitas & Humanitas, Acclinationem Christi
opacam (per errorem apud illum Diocapa) P&#x0153;ni-
tentium spem, Fiduciam magnam c&#x0153;lestis assensus)
Abolitionem peccatorum, Medicamentum animæ,
& corporis purgans vitia, Arma præcipua contra
mundi Principem, Opus speciosum in expiationem
culparum, Fontem mitigantem æstus passionum. Fi-
guram rerum futurarum, & Sacramentum omnem
immunditiam abstergens, Mensam aduersus omnes,
qui tribulant nos, Lac, quo crescimus in salutem,
Symbolum resurrectionis, seu semen illius, Symbo-
lum c&#x0153;lestis conviuij, Promissionem c&#x0153;lestis here-
ditatis: pro quo Patres sic loquentes, aut Scriptu-
ram exponentes inducit: & tandem Concilium<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Trident. Sessione 13. c. 2. vbi Sacramentum hoc vocat
spiritualem animarum cib&#x0169;, quo alantur & conforten-
tur viuentes, & tamquàm antidotum, quo liberentur
à culpis quotidianis, & à peccatis mortalibus præser-
uentur. Et Sessiōne 22. Cap. 2. ea Missæ Sacrificio
attribuit, quæ ipsum ad præsentem tantùm sta-
tum pertinere conuincunt. Addi potest & quod
Ecclesia in officio sacro sic verbis D. Thomæ
proponit ex Opusculo 57. & de sua contristatis
absentia solatium singulare reliquit, & alia item,
de quibus inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Prodijt etiam eruditum opus P. Eusebij<marginalia>P. Eusebius|Nieremb.</marginalia>
Nierembergij de Origine Sacræ Scripturæ, in
cuius Lib. 8. Cap. 34. inquirit, an Eucharistia fu-
tura sit æternum pignus noui Testamenti? &<marginalia>Ex P. Euse-|bio Nie-|remberg.|nonnullæ pro|parte affir-|matiua ra-|tiones.</marginalia>
nonnullorum sententiam adducit existimantium
numquàm in c&#x0153;lo defuturam, quod ipse qui-
busdam pergit coniectiunculis (sic enim loqui-
tur) probaturus, quibus colorem aliquem possit
accipere. Et Primò arguit ex ligno Crucis, in
quo pependit Christus, quod futurum in c&#x0153;lo
perpetuum boni Scriptores firmant, fauente
Christo verbis illis: & tunc parebit signum Filij<marginalia>Matth. 24.|v. 50.</marginalia>
hominis. Matth. 24. v. 50. & Interprete Ecclesia
dum canit: Hoc signum Crucis erit in c&#x0153;lo &c.
quod & de alijs Passionis instrumentis, lancea vi-
delicet, clauis, columna, flagellis, corona spinea,
videtur asserendum; Ex quo pro Eucharistia de-
sumi argumentum potest, quia nullum Passionis
Christi memoriale ita nobile, quod & ad firman-
dum & stabiliendum novum & æternum Testa-
mentum est institutum. Quòd si Crux quia ad
cruentum spectat Sacrificium, seruari oportet,
idem de Eucharistia potiùs asserendum, vt ali-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0311.jpg/>
@@1@<SE311>296 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio II.
<duolan 2><-P>quid ad incruentum spectans etiam asserue-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Arguit Secundò auctoritate S. Odonis, cu-<marginalia>S. Odo.</marginalia>
ius adducit Carmina, & vnum tantùm ex illis
est, ex quo aliquid ad intentum elici posse videa-
tur, dum sic ille.</P>
<P>  Hoc genus, hoc vnum placet, hoc durabit in æuum.
Æuum enim non temporalem, sed æternam in-
dicat durationem. Huic adnectit Cosmam Iero-<marginalia>Cosmas|Ierosoly-|mitano.</marginalia>
solymitanum Hymno 6. Theolog. vocantem Eu-
charistiam Immortalem mensam. Tertiò ex celebri
huius Sacramenti figura, Manna inquam, quod
asseruatum in Arca post ingressum electi populi
in Terram promissionis, quæ & ipsa figura cæle-
stis beatitudinis. Quartò ex Christi vulneribus
in eius glorioso corpore conseruandis ob memo-
riam fusi sanguinis in nostram redemptionem,
hoc est, summi omnium beneficij: id enim simile
aliquid erga Eucharistiam peragendum indicat,
quæ & ipsa immensum beneficium est, & æter-
nam memoriam promeretur. Quintò, quia non
incongruum apparet caussam gloriosæ Corpo-
rum immortalitatis, & ipsam esse immortalem:
talem autem esse Eucharistiam SS. Patres affir-
mant, pro quo adducit D. Irenæum, Concilium
Nicænum, & Cosmam Ierosolymitanum, posset-
que alios. Sextò. Ex data duobus Discipulis in
Castello Emmauntis, iuxta plurium Doctorum
sententiam. Quòd si Christus gloriosus eam sum-
psit, non videtur species illas Sacramentales cor-
rupturus, & ita in æternum conseruat, & addit
scire se hoc aliquibus non ineruditis placere,
quod & quidā proptereà publico è suggestu pro-
tulit cum multorum plausu, nunc scilicet in cælo
adorari, & adorandam Eucharistiam in præcor-
dijs Christi Corporis, quia gloriosi, transparentis,
veluti limpidissimi Christalli. Tandem ex reuela-
tione Sanctæ Mectildi facta: visus enim est Chri-
stus ab ipsa solemni ritu sacrificans: Cùm autem<marginalia>Reuelatio|S Mectild.</marginalia>
instaret hora Sacratißima, qua eleuata erat hostia,
visus est eleuare hostiam quasi in aureo paropside
clausam, & sindone velatam: per quod figurabatur,
quòd hoc Sacramentum omni humano siue Angelico
intellectui est absconditum. Dicto Pax Domini, posita
est ibi mensa, ad quam Dominus se ponebat, iuxta
quam Mater eius sedebat. Congregatio autem tota ad
mensam illam accedens, vnaquæque sub brachio Bea-
tæ MARIÆ Virginis quasi geniculando accepit Do-
minicum Corpus de manu Domini. Sic ibi cum lu-
culentiori narratione, ex qua concludi videtur
intentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Quibus ita præmissis, in hunc modum<marginalia>P. Eusebij|animis tem-|perata reso-|lutio nega-|tiua.</marginalia>
subdit: Quoad conseruationem Eucharistiæ in cælo
non video tot esse fundamenta huius pronuntiati, vt
illud statuere poßim: quod licet falsum non valeam
prorsus conuincere, incertum atque sponte medita-
tum non possum non habere. Reuelatio autem S. Me-
ctildis perparùm vrgere potest: neque enim Sancti
illi, qui carent corpore, quorum dumtaxat animæ cæ-
lum nunc possident, reuera Eucharistiam sumere
possunt. Idcircò visus potiùs ille fuit, quam realis
Eucharistiæ sumptio. In cælo enim iam adita est he-
reditas, necessaria non erant eius adeundæ instru-
menta. Sic ille, satis moderatè in caussa præsenti
locutus, qui videre non potuit P. Quintana-
dueñas posthumam etiam lucubrationem, etiam
licet typographica posteriorem, sicut neque Epi-<-P>@@

<-P>thalamium duorum annorum recentius spatio,
impressione diutiùs prorogata turbatione tem-
porum Gallicis tumultibus impedita. Itaque iux-
ta illum positio præfata de conseruanda Euchari-
ristia non manifestè falsa, sed sine fundamento,
hoc enim est quod ait, dum sponte asserit medi-
tatam, vnde & coniectiunculas vocauit rationes
illas, quas ex ipso dedimus, & colorem aliquem
ob easdem admittere pronuntiauit. Et cùm ita
locutus fuerit, non defuit Concionator, qui Au-
ctore collaudato, quod ipse adeò improbandum
censuit, quasi dogma ab eodem probatum præ-
dicarit. De Concionatore autem illo cum mul-
torum plausu audito quid dicamus? Oportuit
profectò addi quinam hi multi: Vulgaris profe-
ctò frequentia, de qua notum illud ex Seneca:<marginalia>Seneca.</marginalia>
Non ita cùm rebus humanis agitur, vt meliora pluri-
bus placeant, Argumentum pessimi turba est. Au-
diui Concionatoris narrationem cum plausu ac-
ceptam, quæ in honorem Sancti cuiusdam Reli-
gionis Fundatoris redundabat, sed quæ præsidio
careret penitus veritatis, vnde & docti & cordati
ingratis eam auribus exceperunt, de quo & in-
feriùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Scio etiam Concionatorem de Sacrificio<marginalia>In Tribunali|S. Inquisitio-|nis Hispa-|lonsis reue-|latio circa|hoc videtur|reprobata.</marginalia>
Eucharistico in c&#x0153;lo proprij cerebri meditata
qui fuderat, ad S. Inquisitionis delatum Tribu-
nal, & hæc propter, cum nonnullis alijs, non le-
ui animaduersione mulctatum. Quid in Hispa-
lensi factum nescio; credo autem, si doctrina illa
inoffenso fuisset permissa pede decurrere, à præ-
fato Auctore non tacendum, neque ipsum con-
tra illam adeò acribus censuris inuehendum: quod
neque ipsi fuisset permissum, & non posset im-
punè permitti. Sic cùm sententia de non contra-
cto debito peccati Originalis à Virgine ad sacrum
fuisset senatum fidei delata, & immunis ab eo-
dem ab omni nota prodijsset, eiusdem auctoritate
iussum est in Scriptore docto, & Ecclesiæ Gra-
natensis Canonico, censuram eiusdem expungi;
& meritò, quia id non sine irreuerentia eidem
debita, & ipsius veritatis iniuria stare minimè po-
tuisset. His ergo præiactis.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Dico Primò. Veritas à me in Epithala-<marginalia>Assertio 1.|Sententia|negans D.|Pauli au-|ctoritate ritè|probata.</marginalia>
mio stabilita optimè probatur auctoritate D. Pauli
ibidem adducta, cum adiunctis alijs eidem fauen-
tibus, quidquid, vt vidimus. n. 17. P. Quintana-
dueñas, quia scilicet sic illam Patres acceperunt,
& communis Doctorum sensus interpretatus est,
ita vt nullus sit, qui aliter acceperit, & mysterium
fidei ad statum visionis extenderit; & quod pro
memoria institutum est, ad statum perfectæ pos-
sessionis censuerit protrahendum. Tamdiu memo-
ria opus est, donec Dominus dignetur venire, vt à
Diuo Hieronymo ibidem dictum. Non nega-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
mus particulam Donec accipi multipliciter posse,
de quo Latinæ linguæ magistri, & Barbosa Tra-
ctatu de Dictionibus Dict. 93. Vbi de varia illius
intelligentia secundùm Iuris dispositiones. Sed<marginalia>Particula|Donec|quam vim|habeat.</marginalia>
certè cùm ad significandum terminum aliquem,
quod est frequentius & magis genuinum signifi-
catum, non se vltra rei protendit euentum. Vnde
in Scriptura, & alibi ita accipiendum, nisi res ip-
sa, & circumstantiæ aliter suadeant faciendum,
atque inconueniens aliquod ex contraria intelli-
gentia sit necessarium deriuari. Sic in casu, de<marginalia>Matth. 1.|v. 25.</marginalia>
quo Matthæi 1. euidenter apparet: ibi siquidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0312.jpg/>
@@1@<SE312>Eucharistia an in c&#x0153;lo sit, aut futura &c. 297
<duolan 2><-P>Euangelista Sanctus adducto Isaiæ loco virgini-<marginalia>Vt non ob-|stet commodè|explicatus.</marginalia>
tatem Deiparæ vsque ad partum, & in ipso partu
statuit, & ita ex eo constat id, quod eius erat in-
stituti, Christum scilicet è Virgine natum, & ita
Iosephum sponsum nullas eo in negotio partes
habuisse. Vnde ex eo loco non habetur expressum
Virginem post partum ab eo non cognitam, licet
satis verosimiliter habeatur. Quomodo enim ille
eam ausus fuisset attingere, quam Dei Matrem
agnoscebat, & eum contrectare vterum, qui Sa-
crarium fuerat Deitatis, cui notum erat Ozæ
supplicium, eo quod Dei Arcam temerè attinge-
re attentasset? Constat etiam ex Apostolica do-
ctrina Deiparam semper Virginem permansisse,
& ita locum Euangelistæ iuxta eum sensum acci-
piendum. Ponamus autem de femina alia esse
sermonem, & dictum ab Scriptore aliquo virum
suum eam non cognouisse donec peperit: vt si
vidua, & vterum gerens ducta ab aliquo fuisset.
An non manifestè ex eo colligi poterat post par-
tum ab eo cognitam fuisse? Quòd ergo in Dei-
para aliter sit accipiendum, ex caussa prædicta
venit, & mysterio est tribuendum: sic enim loqui
Euangelista, spiritu sancto dictante voluit, vt
virginitatem perpetuam Deiparæ singulari modo
commendaret, innuens ex eo quòd virgo pe-
perit, & pariet filium, virginitatem perpetuam
colligendam, etiam eo tacente, ob rationem
dictam.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Est & locus alius præfato consonus Psal.<marginalia>Psal. 109.|v. 1. & 2.|particula|quomodo|accipienda.</marginalia>
109. v. 1. & 2. vbi sic Dauid: Dixit Dominus
Domino meo: Sede à dextris meis: Donec ponam
inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Quem de
Christo accipiendum exposuit ipse. Matthæi. 22.
v. 42. & seqq. & D. Petrus Act. 2. v. 34. & 35.
vbi particula Donec terminum non indicet regni
eius, sed potiùs perpetuitatem: quia licet illa ex
se terminum designet, ex adiunctis tamen con-
stat vltra illum Christi regnum propagandum.
Si enim donec debellati inimici fuerint, sedebit,
quantò id potiùs postquàm illi fuerint debellati.
Est ergo ille pro loco alio Matthæi, de quo nu-
per, illustrando percommodus. Si enim virgo in
conceptu & partu, quantò id potiùs post illum?
Ibi multa sunt patrata miracula vt virginitas cum
conceptu & partu constaret: hîc nullo nouo opus
erat miraculo, sed rem singulari prouidentia diri-
gere, & impollutum illud templum sua in purita-
te custodire. Ex quo pro casu nostro id euincitur,
quod dudum dicebamus: particulam scilicet Do-
nec terminum indicare, quia nihil occurrit, ex
quo possit ad vlteriora protendi sensus ab eadem
coarctatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> P. Gaspar Sancius in citatum Caput A-<marginalia>P Gasparis|Sancij docta|circa illam|obseruatio.</marginalia>
ctuum doctè obseruat particulam Donec (sicut &
particulam vsque) adhiberisolitam, non vt aliquid
excludatur, sed vt explicetur id, in quod difficul-
tas esse poterat, aut dubitandi caussa, aut (quod
ad institutum præsens facit) vt ij, qui illa vtun-
tur, reliqua non curent. Sic 2. Reg. 6. v. vlt.
Michol filiæ Saul non est natus filius vsque ad diem
mortis suæ. Non exclusit tempus post mortem,<marginalia>2. Reg. 6.|v. vlt.</marginalia>
sed ideò videtur non in clusisse, quia nemini id
dubium esse poterat Michol post mortem non
suscepisse filios. Matth. 28. v. vlt. Vobiscum sum<marginalia>Matth. 28.|v. vlt.</marginalia>
vsque ad consummationem sæculi. Id est, etiam an-
tequàm consummetur sæculum; nam consum-<-P>@@

<-P>mato sæculo non erat dubium. Genes. 8. v. 7. de<marginalia>Gen. 8. v. 7.</marginalia>
coruo, & non reuertebatur, donec siccarentur aquæ.
Siccatis aquis certum erat non reuersurum cor-
vum. 2. Paralipom. vlt. v. 21. Cunctis diebus deso-<marginalia>2. Paral. vlt.|v. 21.</marginalia>
lationis egit Sabbatum (populus) vsque dum com-
plerentur 70. anni. De tempore captiuitatis du-
bium erat an conseruata fuerat Sabbati religio,
post solutam captiuitatem nemo dubitaret. Mat-<marginalia>Matth. 1.|v. 25.</marginalia>
th. 1. Antequàm conuenirent inuenta est in vtero
habens. Et non cognoscebat eam donec &c. Ex hoc
dicendi genere non sequitur quòd aliquando Vir-
go cognita fuerit à Iosepho, quia Euangelista
probare voluit Virginem à Spiritu sancto conce-
pisse, & non à Ioseph, ad quod satis erat obser-
uasse ante conceptum Iesvm intactam esse vir-
ginem; de alio tempore nihil curat. Pro quo
citat D. Ambrosium de Institut. virgin. Cap. 1. vbi
ait scripturæ consuetudinem esse, vt caussam, quæ
suscepta est, adstruat, incidentem differat. Sic
venerabilis & eruditus scriptor pro elucidatione
loci ex Psalmo adducti, ex quibus multa apud
Abulensem habentur post Quæstionem 44. in Mat-
thæum. Et Quæst. 50.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Et potuit quidem ille tribus à se adductis,<marginalia>Additio pro|Virginis|æterna puri-|tate.</marginalia>
de virgine quartum exemplum explicans idem
pariter addidisse, videlicet Euangelistam probare
voluisse virginem à spiritu sancto concepisse &
non à Iosepho, & sic virginem peperisse, de vir-
ginitate autem posteà conseruata non fuisse du-
bium, & ita nihil additum speciale pro ipsa, quod
Abulensis est doctè prosecutus. Et prædicto mo-
do explicanda admisso, potest ille ad casum, de
quo agimus, non incongruè adscisci: Mortem Do-<marginalia>Et accom-|modatio ad|locum Pauli.</marginalia>
mini annuntiabitis, donec veniat. An postea? Mi-
nimè quidem, quia de hoc dubium esse nequit,
attenta Sacramenti institutione. De duratione
quidem vsque ad finem sæculi poterat meritò
dubitari, quia beneficij tanti largitio poterat cur-
rentibus temporibus, & multiplicatis iniquitati-
bus forsitan impediri: vnde voluit Dominus cer-
tos nos de illo reddere, sicut & Apostolus verba
interpretatus ipsius, omnem circa hoc suspicio-
nem excludens. Sed certè id quod diximus de pro-
pria significatione particulæ, veritatem, quam
prosequimur, irrefragabilem manifestat.</P>
<P>  Dico Secundò. Multæ auctoritates, quæ à<marginalia>Assertio 2.|Circa au-|ctoritates à|P. Quinta-|na adductis.|Vbi quod|non omnes|vrgeant.</marginalia>
P. Quintana adducuntur, id non euincunt, quod
ipse contendit, ad fundandam inquam veritatem
Censurarum, de quibus. n. 20. quia ea, quæ Eu-
charistiam in ordine ad peccati remedium expli-
cant, admittenda quidem sunt, sed nihilominùs
obseruandum in illa rationes alias cum peccato
non connexas inueniri, vt esse sacrificium Deo
gratissimum & dignissimum, & quæ in ipso Eu-
charistiæ nomine sublucet, cùm sit notum idem
esse Eucharistiam ac Bonam gratiam, & ita aptissi-
ma ad reddendas Deo gratias. Vnde est sententia
P. Suarij Tomo 3. in 3. p. Disputat. 41. Sect. 5. vbi<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
non vt certum, sed vt verosimile statuit Eucha-
ristiam fuisse in statu Innocentiæ futuram, quia<marginalia>Eucharist|an in statu|Innocentis|futara.</marginalia>
conferret hoc, vt homines (verba illius sunt) perfe-
ctißimum sacrificium laudis & gratiarum actionis
Deo offerrent Christum offerendo realiter præsentem.
Denique quia hoc ipsum Eucharistiæ mysterium est
quoddam ex maximis operibus diuinæ omnipotentiæ,
quodque valde declarat diuina attributa, sapientiam,
charitatem &c. propter quæ ostendenda Deus opera-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0313.jpg/>
@@1@<SE313>298 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio II.
<duolan 2><-P>tur. Sic ille. Et ego quidem in Epithalamio. Tit.
n. 139. sententiam istam non admisi, quia doctis<marginalia>Non emnes|illius effectus|peccatum|concernunt.</marginalia>
Theologis minùs apparet verosimilis, neque mo-
dò eidem absolutè subscribo. Sed quia probabi-
lis est, assero ex eius fundamentis posse eidem op-
positis ex respectu ad peccatum satisfieri; cùm
constet aliàs ex Concilio Tridentino Seßione 13.<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
citata Canone 5. præcipuum effectum Euchari-
stiæ non esse remissionem peccatorum, sed alios
esse eiusdem effectus. Quia verò plures ex illis,
& si peccatum immediatè non respiciant, sunt
tamen illius effectus, aut eorum occasiones, vel
pericula, quidquid tale est, eodem modo ab Eu-
charistia videtur separabile, & ita quod de remis-
sione peccatorum dictum, ad ea pariter exten-
dendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Non obstante Assertione<marginalia>Assertio 3.|Censuræ|omnes addu-|ctæ compro-|bantur.</marginalia>
præfata, Censuræ à me in Epithalamio propositæ
debent sustineri, quibus & addi meritò, quas P.
Quintanadueñas adiunxit, & à me sunt etiam in-
dicatæ, dum dixi parùm esse sententiam dictam
temerariam compellari. Illud ergo plus quod non
expressum, à dicto Patre abunde suppletum. Et
hoc quidem quomodocumque Eucharistia in
c&#x0153;lis ante communem resurrectionem, aut post
illam collocetur. Et quod ad Communionem at-
tinet, de qua in Epithalamio & Reuelatione S.
Mechtildis, supra id Censuræ dictæ descendunt.
Et est contra huiusmodi positionem illud præte-
reà, quòd huiusmodi Communio aut semel futu-
ra est, aut sæpiùs. Primum non videtur dici con-
gruenter posse, quia in præsenti statu Communio<marginalia>Contra|Communio-|nem dis-|cursus ma-|nifesti.|Et Primo|circa itera-|tum.</marginalia>
frequens est valde laudabilis, vnde si aliquibus
non permittitur quotidiana, ideò est quia non
præsumitur eam futuram dispositionem, quæ pro
tanti est sacramenti susceptione necessaria: cùm
ergo in Beatis illa adsit, nec sit occupatio quæ il-
lis possit circa requisita distrahere, talis videtur
profectò eisdem concedenda. Si sæpiùs, ea in
functione semper erit occupatus Christus: cùm
enim in Beatis sit felix turba, quam dinumerare
nemo possit, & quotidie omnes sacrum sint epu-
lum recepturi (quotidie inquam, non quid ibi
dies sint nostris similes, cùm vna sola sit, sed spa-
tij interminabilis dies, sed quia ad frequentiam
nostrorum dierum ratio videtur habenda, per ex-
tensionem virtualem, qualem in æternitate The-
ologi agnoscunt) longissimum certè spatium
actio illa requirit, quæ integrum æquet, immò
& prætergrediatur diem. Prætereà cùm iterata
Communio sit, & species nequeant corrumpi,
quia status ille corruptionis non est vllius capax,
fiet ex eo multiplicari formas consecratas in pe-
ctoribus Beatorum, & cùm frequentes sint Com-
muniones futuræ, futurum pariter in illis ingen-
tem earum acervum. Et quis non exhorreat, aut
irrideat potiùs adeò prodigiosum inuentum?</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Ideò fortassis ad vnicam Communionem<marginalia>Contra vni|cam item.</marginalia>
recursus habebitur, diceturque illam esse satis, &
futuram in quolibet Beato perpetuam, vt in se
Christum manentem habeat, illôque ab eodem
Domino commendato fructu æternùm potiatur:
In me manet, & ego in illo Ioan. 6. v. 57. Ex quo<marginalia>Ioan. 6.|v. 57.</marginalia>
etiam habebitur id quod Concionator ille, de
quo n. 22. vt Beatus quisque in alio Christum
aspiciat velut in Sacrario transparentis christalli.
& bellè illud. Sed vnde hoc acceptum rogaue-<-P>@@

<-P>rim. Res quidem satis est peregrina, pro qua in-
dicium nullum, & in altissimo illo secreto pera-
genda. Si vagandi circa ista otiosis mentibus fiat
copia, erit qui dicat id non solùm hominibus, sed
etiam Angelis commune futurum, assumpturis
lucida corpora, & hominibus exæquandis, vt non
minùs ea in parte quàm illi habeant, cùm Eucha-
ristia dicatur Panis Angelorum. Item feminas in
c&#x0153;lo Sacerdotes futuras, quia ibi omnis indecen-
tia cessabit, propter quam in hoc statu ab eo sunt
munere prorsus exclusæ. Et præsertim Deipara.
Ex quo efficitur etiam & omnes homines Sacer-
dotes futuros, per quod cessabit occupatio alijs
administrandi Communionem, cùm eam possit
quisque sibi ministrare, & sic alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Fit autem in Reuelatione citata solius<marginalia>Additur re-|bur ex men-|tione solius|Hostiæ facta|in Reuela-|tione.</marginalia>
Hostiæ mentio, & non Calicis, ex quo arguendi
copia peculiaris habetur. Siquidem rogare possu-
mus an Beati sint in vna, aut vtrâque specie Com-
munionem accepturi? Si dicatur Primum, ideò
erit forsitan, quia & sacrificium in vna etiam tan-
tùm offerendum, vt in Reuelatione indicatur.
Ex quo fiet fore illud imperfectum, quia speciem
vtramque pro sua substantiali integritate requi-
rit. Et quod de noui & æterni Testamenti dura-
tione asseritur, in Consecratione Calicis habetur.
Prætereà non videtur cur ita affirmari debeat,
cùm ratio indecentiæ, quæ subesse posset, ob pe-
riculum effusionis, propter quam id est ab Eccle-
sia prohibitum, in statu illo decentissimo locum
habere non possit. Si Secundum, non solùm in-
gentes curandæ segetes pro necessario tritico, sed
& copiosæ vindemiæ, nisi omnia ista miraculosè
iterata Dei creatione proueniant. Erit ergo Chri-
stus sub specie vini in Beatorum ventriculis,
cumque dum traijcitur forma vitali actione à
sua figura & statu deficiat, & cùm speciabus vini
sumptis insuper misceatur, quomodo id stare con-
uenienter poterit, vt in æternùm sit Sacramen-
tum venerabile permansurum Beatorum om-
nium oculis obijciendum? si dicas Deum id con-
uenienti modo dispositurum, vt nihil indecens
habeatur: Bene id quidem: sed cur circa hoc
non tribuitur iudicialis virga discursui, vt id,
quod videtur conueniens, arbitretur? Ideò equi-
dem quia circa hæc arbitrari, hallucinari est, &
in rebus sanctissimis & altissimis illud, quod
præstari sine ingenti temeritate non accidit. Idem
ergo circa alia pari est ratione præstandum & ab
huiusmodi ineptis phantasiæ commentis absti-
nendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Ex quo etiam & illud de conseruato Sa-<marginalia>Contra con-|seruatum à|Christo Sa-|cramentum|in Emma-|unte accep-|tum, vt fin-|gitur, vali-|dissimum ar-|gumentum.</marginalia>
cramento in Emmaunte accepto, & in Sacrario
pectoris velut in vase Christallino à Christo col-
locato, venit pariter reijciendum. Ad quid enim
iam Christus in Christo vase facto suipsius? Ad
quid Deus absconditus in lumine manifesto? &
in Sacramentales redactus angustias æternùm
duraturas, quæ vt sumi ab hominibus posset,
amore sunt impellente dispositæ, nec iam in illa
decent consummatissima maiestate? Christum
in Emmaunte panem consecrasse valde incertum
est, & quod grauissimi Scriptores negant, vbi &
Cardinalis Caietanus valde alienum à mysterio
tanto modum fractionis panis, per quem fuerit à
duobus agnitus discipulis, adinuenit. Sed sit ita
vt asseritur, sumpsisse inquam Christum panem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0314.jpg/>
@@1@<SE314>Eucharistia an in c&#x0153;lo sit, aut futura &c. 299
<duolan 2><-P>à se consecratum, vnde alicuius efficaciæ sumi
argumentum potest, vt species Sacramentales in-
corruptas conseruarit, quando constat comedisse
aliàs glorioso in statu, ex Euangelio, & Actibus
Apostolorum, testante id D. Petro, & Sacro il-
lius libri Auctore luca: & conuescens præcepit eis,
Nobis, qui manducauimus, & bibimus cum illo post-<marginalia>Act 1. v. 4.|& 10. v. 41.|Quod de cibo|& potu fa-|ctum à Chri-|sto post resur-|rectionem|acceptis.</marginalia>
quàm resurrexit à mortuis. Act. 1. v. 4. & 10. v. 41.
An cibum & potum intra se conseruauit, & ad-
huc retinet donatum dotibus gloriosis? Quod
aliqui circa hoc ineptè asseruerunt, communis
Theologorum sensus & reijcit & condemnat,
vt videri potest apud P. Suarium Tomo 2. in 3. p.
Disput. 47. Sect. 5. qui. §. vltimo ita scribit; Neque<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
oportet admodùm inquirere quomodo corpus Christi
cibum illum eiecit, si in propriam substantiam non
conuertit. Nam vt omittam potuisse illam subitò con-
sumere, vel in præiacentem materiam resoluere) dici
etiam potest, cùm Christi Corpus esset gloriosum, per
dotem subtilitatis potuisse facere vt in Stomacho non
detineretur, sed absque vlla resistentia corporis glo-
riosi in alium locum pro Christi voluntate arbitriòque
transiret. Sic ille. Corruptio ergo consumptio,
& transmutatio nihil indignum importat corpo-
ris gloriosi. Potuit ergo Christus species Eucha-
risticas subitò consumere, quod videtur similius
vero, quia iam illæ ad nihil necessariæ, destructa
substantia, cui naturaliter inhæserant, & cessante
vnione Sacramentali ad Christi corpus. Nihil er-
go ex eo habetur capite, quod promouêre dictam
possit positionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> His addo negari non posse Beatissimam<marginalia>Verosimilius|de Virgine|id fingi posset|quod de|Christo.</marginalia>
Virginem Eucharistiam frequentissimè sumpsis-
se, & sic morti proximam id specialius præstitisse.
Potuit ergo facere Christus, vt in eius corpore,
quod non vidit corruptionem, Sacramentum
speciebus incorruptis permaneret, in quo nulla
esse difficultas potest. Pergat vlteriùs deuotio,
& dicatur post Sacratissimi corporis resurrectio-
nem Sacramentum idem conseruatum, & in c&#x0153;-
lesti throno intra Sacrarium pectoris clarissimè
translucentis à Beatis omnibus adorari. In quo
quidem specialissima videtur esse congruitas, vt
quæ Christum in ventre habuit, iam habeat in
ventriculo, & sic eam cum omni proprietate sa-
lutare Beati possint dicentes: Aue MARIA, gratia<marginalia>Beativt eam|in c&#x0153;lo salu-|tent.</marginalia>
plena, Dominus tecum. Circa quod ita scribit
Richardus à S. Laurentio de laudibus Virginis Lib.
1. Cap. 8. in principio: Igitur quia tam dulcis, tam<marginalia>Richardus|à S. Lauren.</marginalia>
celebris, tam festiua, tam deuota, tam efficax, tam
suauis est salutatio, quam Christus mandauit B. Vir-
gini MARIÆ, quando mundum hac Mediatrice sal-
uare decreuit: dignum & iustum est vt à Christicolis
celeberrimè & deuotißimè recitetur in terris, cùm à
C&#x0153;licolis (vt piè creditur) frequenter recitetur in
c&#x0153;lis, ad honorem & gloriam Virginis gloriosæ: vnde
canit Ecclesia: Te laudant Angeli &c. Quid ad hæc
Concionator ille? Equidem si erga Eucharistiam
deuotio ad præfatum permouit inuentum, erga
Deiparam filialis affectus non videtur quomodo
id possit denegare. Et negandum tamen, quia so-
lido fundamento caret, & cum censura negan-
dum: ergo & illud, in quo minus pro verisimili-
tudine fundamentum reperitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Neque ab vno illo Concionatore, ac alijs<marginalia>A conciona-|toribus nulla|fictioni præ-|dictæ proba-|bilitas.</marginalia>
eum in discussa caussa, pecudum more, sequen-
tibus, probabilitas vlla conciliari positioni præ-<-P>@@

<-P>fatæ potest, cùm videamus in plurimis celebris
nominis, qui Conciones suas cum plausu excep-
tas evulgarunt, lituras grandes in eisdem supremi
Fidei Tribunalis iudicio sustinere. Quibus pro-
fectò nihil plausus profuit, sicut non profuit He-
rodi, de quo Act. 12. v. 21. & 22. Statuto autem<marginalia>Act. 12. v.|21. & 22.</marginalia>
die Herodes vestitus veste regia, sedit pro tribunali,
& concionabatur ad eos: Populus autem acclamabat:
Dei voces, & non hominis. Ecce non Regium Con-<marginalia>Magnainter|plausus peri-|cula, sicut &|errores.</marginalia>
cionatorem, sed Regem, plausu populi acclaman-
tis auditum. Sed quid demum? Confectim autem
percußit eum Angelus Domini, eo quòd non dedisset
honorem Deo, & consumptus vermibus, expirauit.
v. 23. Non equidem Deo honorem tribuunt, qui<marginalia>v. 23.</marginalia>
non veritates solidas, sed cerebri sui idola popu-
lis adoranda proponunt, vnde & vulneribus se
præbent obnoxios, & conscientiæ vermibus, qui-
bus miserrimè contabescunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Ea autem quæ pro fulcienda positione
dicta P. Eusebius adduxit, adeò existimauit infir-
ma, vt ad ea nihil censuerit respondendum, vt quę
sua videantur debilitate corruere. Sed respon-
deamus nos, ne circa illa ineruditus quispiam
hæserit. Ad Primum, de ligno Crucis sit vt dici-<marginalia>Ad argu-|mentum 1.|de conser-|uanda in|c&#x0153;lo cruce|& instru-|mentis Pas-|sionis, re-|sponsio ex eo|quòd non sint|sacramenta.</marginalia>
tur. Quid ni illud? Testimonio id Christi con-
stat, sic ab Ecclesia recepto. An aliquid pro Eu-
charistia tale? Adduntur & instrumenta Passio-
nis, quia in illis ratio esse videtur eadem. Atqui
Eucharistia instrumentum Passionis non est, li-
cet tempore ipso Passionis instituta, & memoriale
ipsius, ac Sacramentum, & sic à claritate c&#x0153;le-
stis beatitudinis alienum, multò magis quàm ab
Innocentiæ statu, in quo D. Thomas ob illius
perfectionem non futura Sacramenta perdocuit.
3. p. q. 61. arti. 2. vbi id ex professo probat. Et arti.
4. ita scribit: Ad Primum ergo dicendum, quòd sicut<marginalia>D. Thom.</marginalia>
Dionysius dicit in 5. Cap. de Ecclesiast. Hierarchia.
Status nouæ legis medius est inter statum veteris<marginalia>Neque in|c&#x0153;lo illa, ne-|que in statis|Innocentiæ.</marginalia>
legis, cuius figuræ implentur in noua lege, & inter
statum gloriæ, in qua omnis nudè & perfectè mani-
festabitur veritas, & ideò tunc nulla erunt Sacra-
menta &c. Licet autem sint qui statui Innocen-
tiæ absolutè loquendo censeant non esse discon-
uenientem Sacramentorum vsum; de illo tamen
vt fuit in primis parentibus, communiter asseri-
tur, & rationem reddit P. Suarez Tomo 3. in 3. p.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Disputat. 3. Sect. 3. §. Secundò dicendum, ita scri-
bens: & ad hoc confirmandum valent illæ coniectu-
ræ, quòd primi homines pro breui illo tempore non
indiguerunt Sacramentis, quia erant perfecti in
scientia & cognitione rerum supernaturalium, & in
gratia & iustitia, quantùm pro tunc oporteret. Hæc
ille: quæ ad intentum nostrum satis esse mani-
festissimè apparet, cùm constet id, quod de pri-
mis parentibus est dictum, in Beatis omnibus per-
fectiùs inueniri.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Auctoritates S. Odonis, & Cosmæ Iero-<marginalia>Auctoritates|S. Odonis, &|Cosmæ Iero-|solymitant|explicatæ, &|quid ævum|significet.</marginalia>
solymitani nihil probant: Concedimus enim Sa-
cramentum Eucharistiæ duraturum in ævum,
quia vsque ad finem sæculi; est enim vox indiffe-
rens, vt iuxta materiam, de qua agitur, & adiun-
ctum epithetum, iam æternitatem, iam mundi
indicet durationem. Sic in hymno Sacro Cathe-
dræ S. Petri, Patri perennis sit per ævum gloria. Et
in hymno pro S. Virgine & Martyre, Deus vnus
omni Temporis æuo. Et in hymno pro S. Confesso-
re, Vt pijs eius meritis iuuemur Omne per ævum.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0315.jpg/>
@@1@<SE315>300 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio II.
<duolan 2><-P>Potest etiam dici Mensa immortalis ratione con-
tenti, & quia se ipso eos pascet immortalitate do-
natos, qui modò eos mortales pascit: pro quo il-
lud iterandum meritò votum: Tu qui cuncta scis
& vales, qui nos pascis hîc mortales, Tuos ibi com-
mensales Fac sanctorum ciuium. Et D. Ambrosius
in Oratione præparatoria ad Missam: Tunc enim
me de te satiabis satietate mirifica &c. Per quod
liquet non vrgere Secundum.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Quod de Manna dicebatur, & erat Ter-<marginalia>Ad 3. de|Manna in|Arca con|seruato.</marginalia>
tium, pro verissima facit positione: sex enim die-
bus illius erat pluuia, & Sabbato cessabat: cuius
mysterium iuxta communem Sacrorum Docto-
rum sensum exposuit P. Cornelius in Exodi Cap.<marginalia>Exodi. 16.|v. 34.|P. Cornel.</marginalia>
16. v 34. §. vnde nota, circa finem, ita dicens: De-
cimo tertiò, sex diebus tantùm colligebatur in deser-
to Manna. Sic in Sabbato æternitatis, & in terra<marginalia>v. 35.</marginalia>
Promissionis (in cuius ingressu cessauit, vt ex
versu. 35. constat) velamen Sacramenti cessabit,
Christôque facie ad faciem in summa quiete perfrue-<marginalia>vt 32. & 33.</marginalia>
mur. Sic ille. Quod autem asseruari iussum, vt
constat ex versu. 32. & 33. vbi sic habetur: Dixit
autem Moyses: Iste est sermo, quem præcepit Domi-
nus. Imple gomor ex eo, & custodiatur in futuras
retro generationes: vt nouerint panem, quo alui vos
in solitudine, quando educti estis de terra Ægypti.
Dixit Moyses ad Aaron: Sume vas vnum, & mitte
ibi Man, quantùm potest capere gomor, & repone co-
ràm Domino ad seruandum in generationes vestras.
Id certè pro firmanda veritate deseruit: asserua-<marginalia>Id non posse|ad statum|gloriæ referri|euidenter|ostenditur.</marginalia>
tio enim ad posterorum notitiam fuit directa, vt
in Textu habetur: Vt nouerint panem, quia rei iam
pridem acceptæ eam habere non poterant. Quod
equidem ad statum gloriæ nequit conuenienter
aduocari, vbi pro notitia habenda Eucharistiæ
nulla ratione opus est eamdem apud Beatos con-
seruari, perfectissimè memores beneficij tanti,
& ad gratias peragendas indefessos. Abulensis<marginalia>Abulensis.</marginalia>
Quæst. 14. in citatum Exodi Caput ita scribit:
& fuit custoditum istud Manna ad demonstrandum
futuris generationibus, vt viderent quòd sicut fuisset
misertus Patrum suorum dando eis Manna in deser-
to, vbi nullum cibum habere poterant; sic misereretur
eorum, si conuerterentur ad eum in toto corde. Et
hoc demonstratum fuit tempore Ieremiæ: nam cùm
Iudæi diffidentes essent à Domino, & conuerterentur
ad Idola, quia dicebant benè sibi esse, & panibus a-
bundare quando conuertebantur ad Idola, Ieremias
ostendit eis Manna dicens: Hic est cibus, quo Deus
aluit patres vestros in deserto; ideò potest vos alere, si
credatis ei firmiter. Sic ille. Iuxta quod euiden-
ter apparet in Eucharistia non posse id, quod à
Deo est dispositum circa Mannæ asseruationem,
adimpleri.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Neque opus est vt omnia, quæ circa Man-<marginalia>Non omnia|de illo dicta|congruunt|Eucharistiæ|Exodi 16.|v. 20.</marginalia>
na sunt Dei ordinatione disposita, in Eucharistia
exactissima conformitate respondeant. Sic illud
v. 20. Qui non audierunt eum, sed dimiserunt qui-
dam ex eis vsque mane, & scatere c&#x0153;pit vermibus,
atque computruit. An tale aliquid in Eucharistia.
Datum illud ad murmur populi, quo exacerbatus
Deus, vt in eodem habetur loco. v. 8. & ait Moy-<marginalia>v. 8.</marginalia>
ses: Dabit vobis Dominus vespere carnes edere, &
manè panes in saturitate: eo quòd audierit murmu-
rationes vestras, quibus murmurati estis contra eum:
nos enim quid sumus? &c. Non sic equidem in Eu-
charistia, non sic, quam nullum præcessit mur-<-P>@@

<-P>mur, ante omne illud à Domino promulga-
ta, vt ex Ioan. 6. habemus, vbi Eucharistiam<marginalia>Ioan. 6.</marginalia>
promittente Domino, aliquorum est murmur
subsecutum Iudæorum: Murmurabant ergo Iu-
dæi de illo, quia dixisset: Ego sum panis viuus,
qui de cælo descendi v. 41. Ex quo & illud ha-
betur Manna datum indignis & refractarijs, cùm
tamen Eucharistia iustis data sit, & pro iustis tan-
tùm deceptoribus instituta: licet contingat præ-
ter institutionis finem in iustis aliquando mini-
strari. Si quis autem contendat debere etiam in
hoc figuram antitypo respondere, dicere etiam
possumus Manna diuinum custodiendum in cęlo,
quia ibi est Christus, panis viuus, qui de cælo de-
scendit, & etiam sine specierum velamine dici
Manna potest, & multò id potiori ratione, quia
suauiorem & validiorem Beatorum palatis gu-
stum impertit: vnde est illud Diui Ambrosij in<marginalia>S Ambros.</marginalia>
citata Oratione. Manducat te Angelus ore pleno:
manducet te peregrinus homo pro modulo suo, ne defi-
cere possit in via tali recreatus viatico.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Quod de Christi vulneribus dicebatur in<marginalia>Ad 4. de|Christi vul-|neribus.</marginalia>
Quarto, facilè diluitur, quia pro illis habemus
Euangelicam veritatem. Et licet de fide non sit
vltra iudicij diemprogressum: est tamen communi
Doctorum sensu firmatum. Et quidem si hęc prę-
sidia deficerent, satis temerè affirmaretur illud.
Vnde D. Thomas 3. p. q. 54. arti. 4. vbi de hoc<marginalia>D. Thom.</marginalia>
agit, ad firmandam prædictam veritatem solum
Euangelij Textum opponit, & posteà rationes
alias conuenientiæ prosequitur Sanctorum au-
ctoritatibus illustratas. Ex illis autem pro Eucha-
ristiæ conseruatione in cælo nihil est quod suffra-
getur, quia valde inepta est consequentia de vul-
neribus ad Sacramentum, sicut inepta esset ad Sa-
cramentum Baptismi, si quis vellet Beatos om-
nes in cælo nouo abluendos lauacro, & charactere
aliquo beatifico in resurrectione donandos, ad
quod possint aquæ, quæ super cælos sunt, diuini-
tus sanctificatæ deseruire.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Ratione immortalitatis, quæ virtute Eu-<marginalia>Ad 5. de im-|mortalitate,|beneficio|Eucharistiæ|obtinenda.</marginalia>
charistiæ corporibus resurgentibus obuentura
est, arguebatur in Quinto, vt hæc debeat Sa-
cramento isti conferri. Sed valde est illa ener-
uis, quia vt aliquo modo vim dicamus habere, sa-
tis est esse immortale ratione contenti. Christus
enim resurgens ex mortuis, iam non moritur: mors
illi vltra non dominabitur. Rom. 6. v. 9. Deinde,
immortalitas est præmium actus meritorij, quo
est perseuerantia consummata; & tamen actus
talis non erit perpetuus, quia potuit esse actus
contritionis, aut alius dictante fide elicitus. Et ipsa
quidem fides gloriosæ corporum perennitatis
meritoria est, accurrentibus alijs ad meritum re-
quisitis. Pro quo & Apostolus Hebræor. 11. vbi
magnalia fidei prosequitur, sic locutus v. 35. Alij<marginalia>Hebr. 11. v.|35. & 34.</marginalia>
autem distenti sunt, non suscipientes redemptionem,
vt meliorem inuenirent resurrectionem & v. 39. &
hi omnes testimonio fidei probati &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Ex D. Mectildis auctoritate, Reuelatione<marginalia>Ad 6. di-|ctum iam.|Ad reuela-|tionem S.|Mectildis,|quid com-|modè dici|possit.</marginalia>
inquam, arguebatur vltimò, de qua, & de Em-
mauntis successu, ex quo Sextò, iam dictum. Si
vera illa, vt par est credere, de mystico aliquo ac-
cipienda sensu, cum in puris spiritibus locus esse
Communioni nequeat, circa quem potest pius
aliquorum discursus per ostium diuagari, salua
semper Theologicorum dogmatum solida puri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0316.jpg/>
@@1@<SE316>Eucharistia an in c&#x0153;lo sit, aut futura &c. 301
<duolan 2><-P>tate. Cùm Christus in Missa sit principalis of-
ferens, quod alij agunt, potest eidem etiam at-
tribui, & ita Communionis dilargitio in Bea-
tis repræsentata, quia ad statum illum, vt nu-
per dicebamus, peculiari virtute conducit, ad
quod etiam Beatissima Virgo sedulam operam
impendit, cuius illa sunt verba Prouerb. 9. v. 5.
Venite, comedite panem meum; & bibite vinum, quod<marginalia>Preu. 9. v. 5</marginalia>
miscui vobis.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Vt autem Reuelationi Reuelationem
opponamus, si reuera inter illas esse oppositio
potest, præcedenti iuxta sensum præfatum ex-
plicata: extat illa post Epistolas Sanctissimæ<marginalia>Pro stabilita|veritate stat|quæ faueat|Reuelatio|D. Teresiæ</marginalia>
Teresiæ inter monita ab eadem post felicem mi-
grationem data, & est ordine 15. sic habens:
Los del cielo, y los de latiera seamos vna misma
cosa en pureza y en amor: los del cielo gozando, los
de la tierra padeciendo: nos otros adorando la Essen-
cia diuina, vosotros el santißimo Sacramento, di
esto a mis hijas. Latinè redditum sic: Cælestes ci-
ciues, & terræ incolæ idem simus puritate & amo-
re: Cælestes fruendo, terreni patiendo: nos ado-
rando diuinam essentiam, vos Sanctißimum Sacra-
mentum: Hoc dicito filiabus meis. Iuxta quæ in
Cælo Sanctissimum non extat Sacramentum: si
enim extaret, de illius adoratione minimè Ma-
gistra illa cælestis tacuisset, & eo pacto maius
pondus ad puritatis & amoris vnitatem inter cæ-
lestes & terrenos eius monitum habuisset. Pro
quo est illud D. Pauli 1. Cor. 10. vers. 17. Quo-<marginalia>1. Cor. 10.|v. 10.</marginalia>
niam vnius panis, vnum corpus multi sumus, om-
nes qui de vno pane participamus. Quod benè ob-
seruauit Illustrissimus Commentator num. 9. &
10. dicens sic: Pedemos responder que tambien<marginalia>Dom.|Palafox.</marginalia>
vemos à Dios, como ellos, aunque no lo vemos de
la manera que ellos, Porque el santissimo Sacra-
mento, y el Señor, que vemos Sacramentado, es
el mismo Hijo de Dios, que ellos ven sin el myste-
rio &c. Respondere possumus nos etiam videre Deum
sicut illi, quamuis non eodem modo videamus ac ip-
si. Quia Sanctissimum Sacramentum, & Domi-
nus, quem in Sacramento videmus est ipsemet Filius
Dei, quem illi vident sine mysterio &c. Nec de
his plura, quæ vtinam satis ad compescendas hu-
iusmodi ex inconsulta ortas deuotione licen-<marginalia>Plausus|Concionato-|rum quanti|faciendi.|Etasmus.</marginalia>
tias, vel ex damnabili vulgo lenocinandi lubidi-
ne, de cuius non curandis plausibus, vt itera-
tò loquar, iuuat id, quod apud Erasmum in
Adagijs occurrit, pro coronide subdidisse. Non
aliud est hodie populi de Sacris Concionatoribus iu-
dicium, quàm quod Plinius ætate sua de recitato-
ribus fuisse scribit: si quando transibis (inquit) per
basilicam, & voles scire quomodo quisque dicat,<marginalia>Plinius.</marginalia>
nihil est quòd tribunal ascendas, nihil quòd præ-
beas aurem: facilis diuinatio, scito eum pessimè di-
cere, qui laudatur maximè. Quapropter Socra-
tes in Critone Platonis, illud in primis vult esse sa-
pienti fixum decretumque, ne quis opinione vulgi
commoueatur; immò suspectum habeat quidquid sen-
serit vulgo vehementer arridere. Sic ille, non pius
certe auctor, & de suo quidem locutus tempo-
re, nec contemnendis patronis vsus; & vt no-
stro sint opportuna, nihil per ipsa Euangeli-
cis prædicatoribus, quorum semper in Ecclesia
multi, detrahendum: sed non illi ad lydium vul-
gi lapidem probandi, cùm lydius non sit, sed
eorum, qui Consilio sunt maturiori, qui auditi<-P>@@

<-P>motus animorum salutares excitant, non lauda-
tiunculas populares, & crepitus leuiunculorum,
qui nihilò meliores quàm intrauerant, egrediun-
tur, pro quo D. Hieronymum darem modò, nisi
dedissem alibi, & in quo dedi, opus publici fue-
rat iuris effectum.</P>
<Z><A+2>DIGRESSIVNCVLA</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Epistolam Sanctißimæ Matris Te-
resiæ à IESV, in qua suum erga IESV
Societatem affectum luculentissimè ma-
nifestat.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>45.</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Ccasione Reuelationis nu. præced ad-
ductæ Epistolas præclarissimæ huius
in Ecclesia Magistræ relegens, in ea hæsi, qua
amorem suum erga Societatem nostram testa-
tissimum esse voluit. Est illa Ordine 20. quam
non grauabor & Hispano, in quo scripta est, &
Latino sermone, ad omnes penetrare facili na-
tiones, vti omnium notitia dignissimam exhibe-
re. Occasio scribendi, sicut & argumentum, in
ipso elucet textu, & is ad quem scripta, P. Ioan-
nes Suarez fuit Castellanæ Prouinciæ Prouin-
cialis, vir sanè magnus, de quo egregia memo-
ria in Annalibus & historijs Societatis. Huic er-
go illa sic:</P>
<Z><A+1>AL MVY</A+1>
REVERENDO PADRE
<A+2>PROVINCIAL</A+2>
DE LA COMPAÑIA
<A+1>DE IESVS</A+1>
DE LA PROVINCIA
DE CASTILLA.
<A+1>IESVS</A+1></Z>
<P><INI3>L</INI3>Agracia del Espiritu Santo sea siempre con
V. Paternidad Amen. Vna carta de V. Pa-
ternidad me diò el Padre Retor, que cierto à
mi me ha espantado mucho, por decirme V. Paterni-
dad en ella que yo he tratado que el Padre Gaspar
de Salazar dexe la Compañia de IESVS, y sepasse à
nuestra Orden del Carmen: porque Nuestro Señor
asi lo quiere, y lo ha reuelado.</P>
<P>  Quanto à lo primero sabe su Magestad que esto
se hallarà por verdad, que nunca lo deseè; quan-
to mas procurarlo con el. Y quando vino alguna co-
sa de essas à mi noticia, que no fue por carta suya,
me alterè tanto, que ningun prouecho me hizo pa-
ra la poca salud, que entonces tenia: y esto hàtan
poco, que debi de saberlo harto despues que V. Pa-
ternidad à loque pienso.</P>
<P>  Quanto à la reuelacion que V. Paternidad dise,
pues no auia escrito, ni sabido cosa de esa determina-
cion, tan poco sabria si el auia tenedo reuelacion en
el caso.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0317.jpg/>
@@1@<SE317>302 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><P>  Quando yo tuviera la desvelacion, que V. Pa-
ternidad dice, no soy tan liuiana, que por cosa
semejante auia de querer hiciesse mudanza tan
grande, ni darle parte de ello: porque gloria à Dios,
de muchas personas estoy en señada de elvalor y cre-
dito que se ha de dar à essas cosas, y no creo yo que el
Padre Salazar hiciera caso de esso, si no vbiera mas
en el negocio, porque es muy cuerdo.</P>
<P>  En lo que dice V. Paternidad, que lo aueriguen
los Prelados, serà muy acertado, y V. Paternidad
se lo puede mandar: porque es muy claro, queno
harà el cosa sin licencia de V. Paternidad, à quan-
to yo pienso, dandole noticia de ello. La mucha a-
mistad que ay entre el Padre Salazar y yo, y la-
merced, que me hace, yo no la negare jamas, aun-
que tengo por cierto le ha movido mas à la que me
ha hecho, el seruicio de Nuestro Señor, y su Bendi-
ta Madre, y no otra amistad: porque bien creo ha
acaecido en dos años no ver carta el vno del otro. De
ser muy antigua, se entenderà que en otros tiempos
me he visto con mas necesidad de ayuda, porque tenia
esta Orden solos dos Padres Descalzos, y mejor pro-
curara esta mudanza, que ahora, que gloria a Dios,
ay, à loque pienso, mas de ducientos, y entre ellos per-
sonas bastantes para nuestra pobre manera de proce-
der. Iamas he pensado que la mano de Dios estarà
mas abreviada para la Orden de su Madre, que para
las otras.</P>
<P>  A loque V. Paternidad dice, que yo he escrito para
que se diga que lo estorva, nome escriba Dios en su
libro, si tal me paßò por pensamiento. Sufra se este en-
careacimiento, à mi parecer, paraque V Paternidad
entienda que no trato con la Compañia, si no como
quien tiene sus cosas en el alma, y ponria la vida por
ellas, quantò entendiesse no desir viese à Nuestro
Señor en hacer lo contrario. Sus secretos son grandes:
y como yo no he tenido mas parte en este negocio de lo
que he dicho, y de esto es Dios testigo, tam poco la
queria tener en loque està por venir. Si se me echare
la culpa, no es là primera vez que padezco sin ella:
mas experiencia tengo que quando Nuestro Señor està
satis fecho, todo lo allana. Y Iamas creerè que por co-
sas muy graves permita su Magestad que su Compania
vaya contra la Orden de su Madre, pues la tomo por
medio para repararla y renovarla, quanto mas por cosa
tam leve. Y si lo permitiere, tomo que serà posible, lo
que se procura ganar porvna parte, perderse porotras.</P>
<P>  De este Rey somos todos Vassallos. Plegue à su Ma-
gestad que los de el Hijo, y de la Madre sean tales, que
como soldados es forzados solo miremos adende va la
vandera de nuestro Rey, para seguir su voluntad: que
si esto haeemos con verdad los Carmelitas, està claro
que no se pueden apartar los de el nombre de IESVS,
de que tantas veces soy amenazado. Plegue a Dios
guarde à V. Paternidad muchoa años.</P>
<P>  Ya se la merced que siempre nos hace, y aunque
miserable, lo encomiendo mucho à Nuestro Señor: y
à V. Paternidad suplico haga lo mismo pormi, que me-
dio ha que no dexan de llober trabajos y persecuciones
sobre esta pobre vieja, y a hora este negocio no le tengo
por el menor. Cōtodo doy à V. Paternidad palabrade no
selo decir paraque lo haga, ni à persona que selo diga
de mi parte, ni selo he dicho. Es oy diez de Febrero.</P>
<Z>Indigna sierua y subdita de V. Paternidad,</Z>
<tspb>                    Teresa de Iesvs.</tspb>@@

<Z><A+1>Latinus tenor.
ADMODVM</A+1>
REVERENDO PATRI
<A+2>PROVINCIALI</A+2>
<A+1>SOCIETATIS IESV</A+1>
PROVINCIÆ CASTELLANÆ.
<A+1>IESVS.</A+1></Z>
<P><INI3>G</INI3>Ratia Spiritus sancti sit semper cum V.
Paternitate. Amen. Quamdam V. Pa-
ternitatis Epistolam mihi tradidit P. Re-
ctor, quæ me profectò in stuporem vertit, prop-
tereà quod V. Paternitas in ea mihi ait, egisse me
vt Pater Gaspar de Salazar Societatem deserat,
& se ad nostrum transferat Ordinem Carmelita-
rum: quia sic Dominus noster vult & reuelauit.</P>
<P>  Quantùm ad primum nouit eius Maiestas hoc
semper probandum verum, me numquàm id de-
siderasse, & multò id magis cum ipso procurasse
& quando tale quid in meam deuenit notitiam
(quod per litteras eius non fuit) ita commota
sum, & adeò magna sum affecta molestia, vt ni-
hil inde vtilitatis ad valetudinem aduersam con-
tulerit, qua cum tunc conflictabar: & hoc tam
euenit nuper, vt id diu post rescierim, quam V.
Paternitas, vt reor.</P>
<P>  Quantùm ad reuelationem, de qua V. Pater-
nitas loquitur, quandoquidem nihil aut scripse-
ram, aut cognoueram de tali determinatione, ex
eo fit, vt neque scierim an ille circa casum reue-
lationem habuisset.</P>
<P>  Quòd si ego eam disreuelationem habuissem,
quam V. Paternitas dicit, non adeò leuis sum, vt
propter rem huiusmodi, mutationem adeò ma-
gnam ab ipso fieri fuissem volitura, neque illam
participare ipsi, quia (Deo sit gloria) à multis
sum edocta personis de valore & fide, quæ est
talibus adhibenda, & credo equidem Patrem
Salazar nihil hic facturum, si nihil ampliùs in
negotio interuenisset, est enim valde corda-
tus.</P>
<P>  In eo quod V. Paternitas ait, vt id explorent
Prælati, erit quidem valde expediens, & V. Pa-
ternitas ita illis potest imperare: quia comper-
tum est nihil eum facturum sine licentia V. Pa-
ternitatis (quantum ego assequor) ipsi notitiâ de
re præstita. Magnam amicitiam, quæ inter Pa-
trem Salazar, & me intercedit, & quem mihi fa-
uorem impendit, ego numquàm inficiabor:
quamuis pro certo habeam ad id illum magis
zelo diuini seruitij, & eius Benedictæ Matris,
quàm alio affectu permotum, nam benè credo
integrum transisse biennium, in quo mutuis non
fuerimus litteris collocuti. Ex eo quod adeò sit illa
antiqua poterit deprehendi alijs me temporibus
magis succursu indiguisse: nam Ordo iste duos so-
los Discalciatos habebat, & ita meliùs mutatio-
nem istam accurassem, quam modò, cùm (sit Deo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0318.jpg/>
@@1@<SE318>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. 303
<duolan 2><-P>gloria) plusquàm ducenti sunt, vt arbitror, & in-
ter eos personæ idoneæ ad pauperem nostrum
procedendi modum. Numquam  existimaui ma-
num Dei magis abbreuiatam futuram erga suæ
Matris Ordinem, quàm erga ceteros alios.</P>
<P>  Ad id quod V. Paternitas inquit scripsisse me
vt diceretur à me impediri, non me Deus in suo
scribat libro, si vel cogitatione id præuolante tra-
ctaui. Toleretur ista exaggeratio, meo videri, vt
V. Paternitas intelligat me non agere cum So-
cietate, nisi vt eam decet, quæ res ipsius in ani-
ma habeo, & vitam pro ipsis exponerem, quam-
diu putarim Domino nostro non displicere con-
trarium effecisse. Magna eius sunt arcana: cum-
que ego plus operæ, quàm à me dictum, in hoc
non adhibuerim negotio, pro quo testis mihi est
Deus, neque in eo, quod est futurum, partem
aliquam habere vellem. Si culpa mihi imputata
fuerit, non id primò accidet, cùm patior absque
illa: sed experimento comperi, cùm Deo est sa-
tisfactum, omnia ipsum complanare. Neque vn-
quam credam propter res valde graues eius per-
missuram Maiestatem, Societatem suam contra
Ordinem suæ Matris insurrecturam, quandoqui-
dem ipsam vt medium assumpsit id illum repa-
randum & renouandum: quantò id potiùs ob
rem adeò leuem? Quod si permiserit, vereor fu-
turum possibile, vt quod ex vna parte lucrari in-
tenditur, per alias disperdatur.</P>
<P>  Omnes huius Regis Vassalli sumus. Faxit eius
Maiestas, vt & qui Filij, & qui Matris, sint tales,
vt veluti strenui milites solùm inspiciamus quò
tendat vexillum nostri Regis, vt eius voluntatem
prosequamur: hoc enim si Carmelitæ verè fa-
ciamus, manifestum est discessionem non posse
facere eos, qui Nomine IESV gaudent, pro quo
toties comminationibus subiaceo. Vtinam Deus
V. Paternitatem multos hospitet per annos.</P>
<P>  Qua nobis beneuolentia faueat perspectum
habeo, & quamuis misera valde Domino nostro
commendo, & V. Paternitatem exoro, vt idem
pro me præstet. Sesqui annus enim iam exactus,
in quo laborum & persecutionum super hanc
pauperem vetulam pluuia non cessat. Et præsens
modo negotium inter minores non computo.
Nihilominus V. Paternitati fidem obstringo
meam, nec verbum illi dicturam, vt id faciat, ne-
que alicui vt meo nomine illud dicat, quod nec
dixi. Est hodie dies decima Februarij</P>
<P>  Indigna ancilla & subdita V. Paternitatis.</P>
<R>Teresia a Iesv.</R>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Ecce Litteras Illustrissimæ gemini Ordi-<marginalia>Laudata|Diua parens,|affectu Socie-|tatis gratissi-|mo in eam-|dem decla-|rato.</marginalia>
nis in Dei Ecclesia commendatissimi Fundatri-
cis, magisterio c&#x0153;lesti percelebris, Apostolici
spiritus Heroinæ, in Domini sabaoth, id est exer-
citium, primariis Copijs Amazonis, Orbis vtrius-
que delitij, vexilliferæ sanctitatis: quas quidem
velut pretij incomparabilis thesaurum debeat æ-
stimare Societas, adeò eius & effectu, & pretio
in eisdem commendata. Et eas quidem Illustris-
simus Dom. Palofox elegantibus notis exorna-
uit, quibus nihil adijciendum videatur: addam
tamen, quia & facile est inuentis addere, & in
gloriam tanti redundat Auctoris, vt nihil in eius<-P>@@

<-P>laudatione sit satis, quæ super omne se meritorum
culmen erexit, summâque locum sibi legit in arce;
quamuis animus non sit elogij concinnandi, quod
est à nobis in Epithalamio & Amphitheatro prę-
stitum; sed discutienda nonnulla, quæ & mores
concernunt, nec ab instituto abeunt præsentis
Opusculi, in quo ea, quæ ad moralem Theolo-
giam spectant præsertim pertractamus. Sit ergo
illud ante alia, pro quo inquirit.</P>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An Beatißima Teresia sanctè potuerit
eum, de quo agit, ad suum Ordinem in-
uitare, allicere, procurare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>48.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On factum ab ipsa, sed quid si faceret?
Numquid in eo aliqua conscientiæ la-
bes?</P>
<P>  Dico Primò. Stante inclytæ Virginis sanctitate<marginalia>Assertio 1.|negans pec-|catum mer-|tale.</marginalia>
non est admittendum peccaturam ipsam graui-
ter, si mutationem dictam attentaret. Id est cla-
rum, & multò magis stante illo arduo voto effi-
ciendi quod perfectius eidem videretur in Sacris
eius officijs celebrato.</P>
<P>  Dico Secundò. Neque peccatum veniale si-<marginalia>Etiam ve-|niale.</marginalia>
militer admittendum propter rationes dictas,
cum proportione applicandas. Licet enim illud
cum sanctitate non pugnet ex subreptione & ad-
uertentiæ defectu commissum; quando tamen
tale est vt ex proposito fiat, valde peculiarem
suam affert inordinationem, & ita cum singulari
sanctitate stare communiter nequit & studio ar-
denti perfectionis, quale in Beatissima Teresia
constat viguisse. Sic ego in Amphitheatro pro-
baui in biennio post Sacrorum stigmatum im-
pressionem exacto peccatum veniale non fuisse
admissum à Seraphico Patre Francisco; quia
cum feruenti amoris æstu, quo illius flagrabat
cor, non poterat vlla ratione componi. Habitu-
rum autem huiusmodi peccatum inordinationem
dictam cum aduertentia erga ipsam, per se lo-
quendo, ex eo constat, quia negotium tale non
erat vno actu subreptitiè adueniente peragen-
dum, sed multam requirebat attentionem, & eo
in genere versabatur, quod ob varias circumstan-
tias, inconuenientia erat non mediocria vel sola
tractatio eius allatura, & maiora multò, si effe-
ctum sortiretur, vt dicetur statim.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Ratione bonæ fidei non<marginalia>Ratione bo-|næ fidei non|excusandum</marginalia>
poterat à peccato actio talis excusari, si secun-
dùm se esset tale, attento Diuæ Matris statu. Id
probatur, quia illa satis edocta erat à Deo, &
eius ministris, quibus ad conscientiæ suæ dire-
ctionem vsa est, nullum graue negotium ab ipsa
fine directione huiusmodi obeundum, & in eius
defectu magnum subesse periculum. Atqui ne-
gotium dictum erat satis arduum: mutatio in-
quam Religionis in homine æstimationis tantæ,
cui & Religio munus adeò graue commiserat,
Rectoris inquam Abulensis Collegij, ex qua in-
ter duas Religiones tunc ferè nascentes, radices
poterant amaritudinis sursum germinare, & ita
impedire bonorum multorum fructus, iuxta Di-<marginalia>Hebr. 12.|v. 14. & 15.</marginalia>
ui Pauli illud Hebr. 12. v. 12. & 13. Pacem sequi-
mini cum omnibus, & sanctimoniam, sine qua nemo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0319.jpg/>
@@1@<SE319>304 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><-P>videbit Deum: Contemplantes ne quis desit gratiæ
Dei: ne qua radix amaritudinis sursum germinans
impediat, & per eam inquinentur multi. Quod qui-
dem præsenti caussæ venit penitus adaptandum.
Accedit votum de complectenda perfectione,
quod in casu prædicto locum habebat, siquidem
consultatio pro illo sine dubio erat melior, ex
qua nullum sequi incommodum poterat; cùm
tamen ex opposito non leuia possent inconue-
nientia pertimeri. Fili, sine consilio nihil facias, &<marginalia>Eccli. 32.|v. 24.</marginalia>
post factum non p&#x0153;nitebis. Sic spiritus sanctus, qui
& Concilij spiritus est. Isaiæ. 11. v. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Laudat in Diua nostra Dom. Palafox in<marginalia>Celerem post|Consilium|executionem|laudat in|illa Schola-|stes.</marginalia>
Annotat. ad Epist. 65. n. 28. celerem post Consi-
lium executionem ab ipsa suis in Monialibus re-
quisitam, quod ex verbis illius elicit. n. 8. dictæ
Epistolæ, vbi tamen id neque insinuatum apparet.
Sed sit ita vt ille existimat; consilium tamen vt
firmum fundamentum executioni pręiaciendum.
Et celeritatem quidem executionis post consi-
lium acceptum significatam esse ait à Politicis
prudentibus axiomate illo: Consilium sub manu;<marginalia>Consilium|sub manu|quid.</marginalia>
quia intellectum consiliari, & manum exequi,
idem futurum. Quod equidem & in humanis &
in diuinis est rebus expediens; & in istis magis:
Nescit enim tarda molimina spiritus sancti gratia
D. Ambrosius in Cap. 2. Lucæ. Quod est profe-<marginalia>D. Ambros.</marginalia>
ctò eleganter dictum: sed Consilium sub manu
aliter videtur explicandum, vt scilicet promptum
sit, & quod eruditi asserunt, sub manu nascatur.
Pro quo citatur Suetonius in Augusto. Cap. 49.
Vbi tamen de consilio nihil, sed de celeritate ad<marginalia>Suetonius.</marginalia>
habendam notitiam eorum, quæ in Prouincijs ge-
rerentur, pro quo erant in vijs, qui annuntiarent
celeriter distributi. Quando autem res postulat vt
cum Deo transigatur non deproperandam execu-
tionem citatus Prælatus in Epistolæ eiusdem Ad-
notationibus n. 29. 30. & 31. dignus qui audiatur,
obseruat: sit enim ibi: & est res.</P>
<P>  Et est res notatu digna: quòd cùm ita esset, vt de<marginalia>Dom Pa-|lafox.</marginalia>
materia fundationis ageretur adeò inclinationi San-
ctæ conformi, & quæ illi adeò videbatur comperta,
vt non egeret consultatione, nec in ea hærendum vi-<marginalia>Sine Deo|consulto nihil|aggressa D. T</marginalia>
deretur (sic enim scripserat) nihilominùs noluit epi-
stolis respondere priusquàm ad Deum per orationes
recursus haberetur.</P>
<P>  Sed numquid non clarum? Numquid non repre-
hendit dilationes interpositas, & consilia, ac consul-
tationes? Ita sane: sed erant illa consilia, & consul-
tationes creaturarum, & inter creaturas; sed ad con-
sulendum creatorem tendere, & per orationem con-
sultationem inire, non solum non prohibet calamo,
sed & exemplo confirmat. Oratio non solùm est id,
quod decernitur, præcessura, sed & se comitem præ-
bitura; quia merum est periculum, & inchoare &
exequi, & sequi & prosequi, & finem imponere sine
Oratione.</P>
<P>  Immò quia materia erat valde cordi eius adblan-
diens, & valde eius existimationi conforme Funda-
tiones facere, id in oratione consultura perrexit. Quia
in illis rebus, in quibus habendum decretum inclina-
tionibus nostris conforme, cautiores sumus: lentiores,
cunctatioresque futuri & consultationibus iteratis ea
in orationibus reuoluturi, ne mea sit inclinatio qua
deliberat, cùm Deum arbitror Decretorem. Hoc est
expedientißimum axioma, quod si ad praxim aduoca-
remus, maximas nobis vtilitates conciliaret. Hæc<-P>@@

<-P>ille. Ex quibus habemus Diuam Matrem non
potuisse in negotio tanto bona fide ductam erra-
re, quia & humana ac diuina consultatione præ-
missis, vt poterat amantissimus sponsus, de quo
scriptum Iob. 36. v. 32. & 33. In manibus abscondit
lucem, & præcipit ei vt rursus adueniat: Annuntiat
de ea amico suo (quid sponsæ?) quòd posseßio eius
sit, & ad eam poßit ascendere. illumne in errorem
ruere denegare?</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Dico Quartò. Per se loquendo in casu<marginalia>4. Esse graue|peccatum|prædictam|moliri mu-|tatienem,|quæ in Reli-|giosis regu-|lariter dam-|nabilis.|Cap. Licet.</marginalia>
dicto agere vt mutatio talis fieret non poterat
sine graui stare peccato. Probatur ex communi
Scriptorum doctrina, iuxta quam, etiam cùm per
Ecclesiasticos Canones mutatio licet, illicita gra-
uiter redditur, si Religio, de qua deserenda agi-
tur, graue sit incommodum perpessura. Quod
quidem ex Cap. Licet de Regularibus, eliciunt,
in quo sic habetur: Ne quis ex temeritate vel leui-
tate, in iacturam, vel iniuriam sui Ordinis, sub præ-
textu maioris religionis ad alium Ordinem transuo-
laret. Sic ibi, de priuilegijs anteà concessis indu-<marginalia>Iniuria in eo|Ordinis esse|potest.</marginalia>
cta mentione. Quæ quidem quomodocumque
accidat, est vitanda. Accedat & regula illa in eo-
dem Capite ab Innocentio Tertio constituta, sic
dicente: Quoniam, sicut maius bonum minori bono
præponitur, ita communis vtilitas priuatæ vtilitati
præfertur. Vbi licet de Episcopis agat, qui sine
licentia Pontificis nequeunt deserere Præsula-
tum, ad casum etiam mutationis Regularium, de
quo egerat, manifestè debet extendi, quia & in
illo eadem ratio militat, vt scilicet mutatio dicta
non fiat, quando etiam si maior eius, qui eam in-
tentat, futura esset vtilitas, communi est tamen
vtilitati obfutura, vt esse constat, si cum boni
nominis iactura, & circumstantijs alijs contingat,
ex quibus scandalum non leui fundamento time-
atur. Videndi P. Suarius Tomo 4. de Religione.
Tract. 8. Lib. 3. Cap. 9. n. 6. P. Thomas Sancius in
Opere morali Lib. 6. Cap. 7. n. 11. P. Palaus Tomo 3.
Tract. 16. Disput. 4. Puncto 16. §. 3. n. 1. qui alios
adducunt. Constat ex dictis n. 49. quàm esset
exitialis futura mutatio dicta, cui Societas occa-
sionem dedisset nullam, quod in huiusmodi rebus
expendendum Auctores obseruant: si enim Re-
ligio occasionem præbet iniuriosè agens cum
subdito, illius desertio, etsi iniuriosa videatur,
reuera talis non est, quia ille vtitur iure suo, &
iacturam suam iacturæ illatione compensat, vel
potiùs dum bono suo consulit, damnum non cu-
rat aliorum, sed illud permittit, quod velle directè
nequit; esset enim id contra charitatis leges: quia
verò est aliquomodo voluntarium, dici potest
modum aliquem compensationis intercedere,
dum iniuria iniuriæ irrogatione rependitur, & sic
æqualitas non iniuriosa seruatur: licet enim di-
catur iniuria ea quæ à Religioso Ordinem dese-
rente videtur inferri, reuera formaliter talis non
est, sed materialiter; si enim formaliter talis esset,
minimè talis desertio liceret.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Dices à Sancta Matre actionem dictam<marginalia>Quomodò|actionem|dictam dicat|rem leuem,|cùm sit adeò|grauis.</marginalia>
rem valde leuem indicari ibi: Quanto mas por cu-
atan leue. Sed hoc certè non obstat; rem enim
leuem dicit, non quòd in se talis esset, sed quòd
fundamento solido careret, cùm minimè tale
quid in mentem dixerit incurrisse. Quod verò in
se leuis non fuerit, sed momenti magni, ex ipsius
epistolæ tenore integro compertum habetur: &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0320.jpg/>
@@1@<SE320>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. 305
<duolan 2><-P>ex eo specialiter quòd ad amoliendam suspicio-
nem execratorio est vsa iuramento, & verbis
magno profectò sensu plenis. Quod idem repetit
alio stylo, Deum testem aduocans: quòd inter
labores & persecutiones, quæ per sesquiannum
eidem incubuerant hanc censeat, nec minorem
alijs, numerandam. Quod & confirmat Illustrissi-
mus Scholiastes, ita n. 5. scribens, postquam in
Sancta Matre excandescentiæ laudabilem ardo-
rem ponderârat; & quare non irasceretur, ac se
tueretur Sancta Teresia, si in quæstionem adduceba-<marginalia>Dom. Pa-|lafox.</marginalia>
tur amor, quo ipsa Religionem adeò Sanctam, qualis
est Societas, prosequebatur? Cur non irasceretur,
quandoquidem imputatur ipsi quòd vna manu Filijs
eius ad suas Fundationes vteretur, & alia maioribus
& melioribus Filijs eam spoliabat? Cur non excan-
desceret, & se defenderet. Si cor adeò sanctum, in-
genuum, sincerum, quale Sanctæ erat, vt duplex tra-
ducebant? Cur non irasceretur, quandoquidem eo ip-
so priuabant stricto amicabili commercio cum Reli-
gione adeò docta & Sancta? & nonnullis interpo-
sitis sic pergit: Essetne melius vt propter non disie-
ctam à Sancta huiusmodi imposturam, neque eam in
ipso ortu suffocantem, duæ Religiones, quas vno partu
produxit Ecclesia ad mundi bonum, & vniuersalem
Fidelium lætitiam, luctantes nascerentur, sicut Ia-
cob & Esau, aut ambitiosa æmulatione ob primoge-
nituram, quemadmodum Zara & Phares? Multò id
melius dispexit Sancta, quæ magnanimo spiritu errori
occurrit, eumque discußit, fugauitque, & gladio spi-
ritus, veritatis, fortitudinis, sinceritatisque prostra-
uit. Hæc ille & alia, piè satis, subtiliter, & ele-
ganteradnotata.</P>
<Z><A+1>§. II.
Quid in prædicto casu operari potuerit
Reuelatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>54.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On extitisse reuelationem res ipsa red-
didit manifestum, quia non est illam
subsecutus effectus, neq; Diua parens in se agno-
scit, neque in Patre Salazar admittendam, videtur<marginalia>P. Salazar|prudentiam|laudat.</marginalia>
innuere verbis illis: & credo equidem Patrem Sala-
zar nihili id facturum, si nihil amplius in negotio
fuisset: est enim valde cordatus. Sed reuera ad ip-
sam solùm spectasse id, quod de reuelatione fue-
rat euulgatum, quod & eodem loco satis ab ea-
dem indicatum: cùm enim de reuelatione ad se
spectante locuta fuisset, addidissetque satis se in-
structam circa materiam talem, scireque quan-
tùm fidei debeat reuelationibus adhiberi ad Pa-
trem Salasar progreditur affirmans adeò illum es-
se prudentem, vt neque ipse reuelationi, de qua
erat sermo, fidem esset, nisi plus aliquid in eo es-
set negotio, præstiturus. Erat enim ille ex ijs vnus,
quos eo in genere habuerat ipsa magistros, vnde
& qui non facilè acquiesceret talibus, nisi mag-
no impenso examine, & aliunde adminiculis ad-
uocatis. In quo & c&#x0153;lestem habuerat illa Docto-
rem, vt ipsa refert Cap. 27. vitæ. Cùm enim iam<marginalia>Confessario|potiùs quàm|reuelationi-|bus obsecu-|ta.</marginalia>
eius spiritus probatus fuisset, & ex Deo visitatio-
nes illas extraordinarios aduenire constaret, qui-
dam eius Confessarius eidem præcepit, vt illas
apud se, Confessario etiam tacitas, contineret.
Quod quidem sibi displicuisse testatus Dominus,<-P>@@

<-P>& ita eidem iniunxit, vt quidquid tale accideret,
Confessario penitus aperiret: Quia in hoc magna
erat securitas, & in contrario fieri poterat vt ali-
quando falleretur. Quæ sunt Domini verba: &
ijs præmissis sic subdit: Quoties mihi Dominus ali-
quid in oratione iubebat, si Confessariùs iniungebat
oppositum, Dominus mihi dicebatiterùm vt eidem
obedirem. Testimonio ergo Domini, reuelationi-
bus nimiùm credula, dum eas apud se tacitas ser-
uat, periculo se erroris exponebat, vnde & Con-
fessarij oraculum illi erat potius, ipso Domino sic
misericorditer & humaniter annuente. Ex quo
fit Patrem Salazar, etsi reuelationem circa muta-
tionem audijsset suam, non statim delaturum ipsi,
sed prudenter repulsurum: quia cùm reuelationi
subesse quandoque falsum sciret, de illa, quæ rem
adeò notabilem, & periculis expositam eontine-
bat, prudentissimè poterat non veritati consonam
iudicare. Et hoc est quod Sancta Mater insinuat,
dum eum valde cordatum protestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Hinc est etiam vt P. Ioannes Suarez Pro-<marginalia>Quæ red-|dant suspe-|ctam reuela-|tionem.</marginalia>
uincialis de reuelatione tali similiter iudicarit,
vocans eam, non reuelationem, sed disuelatio-
nem, cui minimè fides deberetur. Sunt enim ali-
qua adeò absurda, licet aliàs possibilia absolutè lo-
quendo, vt si circa illa reuelationem extare au-
diemus, sine scrupulo eam vti fundamento caren-
tem possimus reiectare. Absurditas autem con-
tingere potest, si ex reuelatione alicuius infamia
sequatur, si quidquam minimè necessarium ad ef-
fectum aliquem, qui esse iuxta humanam dispo-
sitionem posset, si dispensationem in aliqua lege
contineat, quæ cum scandalo sit futura, si de bre-
ui aliquorum Purgatorio procedat, qui depra-
uatè vixerunt, & sic alia, pro quibus videri po-
test Dom. Arauxo in Decisionibus moralibus. Tract.<marginalia>Dom.|Arauxo.</marginalia>
3. Quæst. 23. §. 2. vbi ex multis, quos citat, regu-
las ad dignoscendas reuelationes prudenti eluci-
datione proponit, ex quibus aliquæ ad præsens
possunt negotium conuenienter deriuari, vt ex
dictis apparet. Vbi & illud congruit, quod de re-
uelationibus dicitur feminarum. Reuera enim in
talibus, etsi probæ sint, multæ existimantur re-
uelationes, quæ tales non sunt: & vt à malo spi-
ritu non esse dicamus, à proprio certè sæpiùs ve-
niunt, dum id, circa quod voluntas vehementiùs
propendet, imaginationi tenaciùs inhærescit.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Pro quo & habetur eiusdem S. Matris
monitum post mortem datum, vt legitur, post
eius Epistolas, & est primum ex dictis, licet No-
num in ordine, insigni & venerabili virgini Ca-<marginalia>Circareue-|lationes|D. Teresiæ|post mortem|monita, ex|quibus pecu-|liaris doctri-|na circa|præsens insti-|tutum.</marginalia>
tharinæ à Iesv sui Ordinis Religiosæ in hęc ver-
ba ad Prouincialis instructionem directa: 1. vt
nihil scribatur, quod sit reuelatio, nec de illo curetur:
nam licet verum sit multas esse veras; tamen pro
comperto habetur multas esse falsas & mendaces. Et
durum sanè esse operam nauari vt vna veritas inter
centum mendacia eruatur: remque esse periculosam:
& pro eo multas mihi reddidit rationes. Primam,
quòd quantò plus de hoc habetur, tantò plus à fide re-
ceditur: quæ lux certior est cunctis reuelationibus.
Secundam, homines valde esse amatores huius-
modi spiritus, & animam talia habentem facile
Sanctisicant: & id est negare ordinem, quem
Deus ad animæ iustificationem instituit, per virtu-
tes scilicet, & suæ legis ac mandatorum adimpletio-
nem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0321.jpg/>
@@1@<SE321>306 Auctarium Indicum. Pars. III. Digreßio.
<duolan 2><P>  Ait 2. vt V. Paternitas valde hoc conetur auerte-
re, quantùm potuerit, quia valde interest, & quòd
maiori ex parte valde faciles scimus mulieres ad se-
ctandas imaginationes: & quia cùm prudentia &
eruditio hominum deficiat, vt res suo in loco con-
stituant, maius periculum ex hoc imminet ipsis.
Ideoque addit ægrè laturam, vt eius filiæ suos le-
gant libros: grandiorem præsertim, in quo de
illius vita agitur: ne credant sitam esse perfectio-
nem illis in reuelationibus, & proptereà illos de-
siderent & procurent, vt eam imitentur. Et hoc
modo multas patefecit veritates: & quod id, quo
fruitur modò, non illi propter reuelationes, quas ha-
buit, fuisse concessum, sed propter virtutes. Vestram-
que Paternitatem spiritum suarum Monialium con-
uulsuram pergere, dum credit ipsarum bono consule-
re, his locum præbens: & opus esse, etiamsi aliquæ
sint, quæ eas habeant, & valde certas ac veras, vt
hoc disijciatur, & faciat vt in hoc parum momenti
constituatur, vt id quod parùm valet, & quòd aliquo-
ties plus noceant, quàm prosint. Et hoc adeò magna
luce haustum, vt mihi desiderium absterserit legen-
di librum nostræ Sanctæ Matris. Sic illa, addens
insuper nonnulla, quibus præsenti non est opus
instituto.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Circa quam reuelationem latiùs excur-<marginalia>Sine illius|iniuria po-|tuit reuela-|tio, quæ cir-|cumfereba-|tur, repu-|diari.</marginalia>
rit Dom. Palafox Adnotationibus 53. prudenti
elegantia superfusis. Ex quibus id habetur, quod
intendimus, Patrem scilicet Ioannem Suarez po-
tuisse meritò reuelationem, de qua erat rumor,
vti suspectam reijcere, Et quidem id potuit sine
aliqua S. Matris iniuria contingere, quia dictus
Pater non apertè affirmauit reuelationem factam
ipsi, sed vt vidimus; Quia sic Dominus noster vult,
& reuelauit. Et iterùm. Quòd si ego eam disuela-
tionem habuissem, quam V. Paternitas dicit. Licet
enim respondeat amouendo à se criminationem
dictam, modus tamen ipse loquendi conditiona-
lis ostendit non fuisse sibi reuelationem attribu-<marginalia>Dom.|Palafox.</marginalia>
tam, vnde & præmiserat nescire se an Pater Sala-
zar circa casum reuelationem habuisset. Pro quo &
facit Adnotatio 14. citati Scholiastæ sic scriben-
tis: Si veræ sunt reuelationes, quamuis tales sint,
non nisi post mortem veræ declarantur, & rarò illas
declarat Ecclesia. Potuit ergo reuelatio, de qua
fuerat sparsus rumor, & contra quam tot milita-
bant rationes, sine iniuria difflari. Quod & spiri-
tui est ac verbis Matris sanctæ conforme. Neque
enim graue sibi fuisse ostendit, quòd reuelatio
parui penderetur, quæ sibi facta ferebatur, ex quo
non bono spiritu ducta credi posset, quod à sum-
ma illius humilitate fuisset valde alienum. Sed
quòd cum credi posset talem reuelationem ha-
buisse, iuxta illam fuerit nimis credula eidem
operata: vnde satisfactionem pro eo planissimam
reddidit dicens satis se edoctam circa reuelatio-
num credulitatem: idem ergo quod iam glorifi-
cata docuit, mortali in statu constituta sentiebat.
Non igitur iniuriosum censere debuit, si ipsi iux-
ta proprium, & verèsanctum ea in re sensum, di-
ctus Pater loqueretur. Accedit quod de Patre
Salazar illa protulit, satis fidele testimonium per-
hibens verbis illis nu. 54. repositis: & credo equi-
dem Patrem Salazar nihili id facturum, si nihil
aliud in negotio fuisset: est enim valde cordatus.
Sicut ergo Pater Salazar nihili potuit facere reue-
lationem dictam, ita & P. Prouincialis, vir exi-<-P>@@

<-P>miæ probitatis, & in rebus spiritualibus versatis-
simus: pro quo, extat elogium à P. Eusebio Nie-<marginalia>P. Eusebius</marginalia>
remberg propositum Tomo 3. virorum illustrium
Societatis pag. 680. vbi ex fidelissima relatione
P. Ludouici de Valdiuia sic habetur: Fuit vir in-<marginalia>P Ioannis|Suarez.|elogium.</marginalia>
signis perfectionis, & valde solidarum atque heroi-
carum virtutum. Habebat puram & sinceram inten-
tionem in omnibus suis actionibus, & magnum ora-
tionis donum, & modum agendi cum Deo familia-
rem, sicut amicus cum amico. Multa fuerunt exem-
pla, in quibus hoc deprehensum &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Et vt circa reuelationem præfatam S. Ma-<marginalia>Dicta reue-|latio quid|contra se|habere vi-|deatur.</marginalia>
tris non nihil addam, id certè non prætermitten-
dum, quod difficultatem videtur non leuem im-
portare. Siquidem seipsam in suspicionem addu-
cit: si enim è centum reuelationibus non sine
magno labore erui vnius alicuius veritas potest:
ergo & huius non habenda ratio, quæ non è cen-
tum vna, sed ex paucioribus: & vt ex illis, in ea
difficultas præfata extat, vt debeat vera reputari.
Vidit hoc Dom. Palafox, & nu. 17. velut occur-<marginalia>Dom.|Palafox.</marginalia>
rens obiectioni sic loquitur: Itaque ex centum re-
uelationibus nonaginta & nouem sunt falsæ, & vna
tantùm vera, iuxta opinionem Sanctæ. Et aduerti-
mus vnam esse opinionem hanc, quam & in cælo te-
net: & opinio, quæ in cælo tenetur, non est opinio
probabilis, quia in cælo finitum est probabile, & vi-
uitur cum certo, & inde quod est dubium abest, &
viuitur cum euidente, & cùm reuelatio hæc una illa
sit ex centum vera (vt ego piè credo: affert enim se-
cum excellentissimam doctrinam) nec sit ex nona-
ginta nouem, in eo casu doctrina hæc est, eritque ve-
rissima. Hæc ille. Iuxta quæ reuelationes aliæ
ibidem adductæ erant de numero falsarum, quan-
doquidem vna hæc verissima reputatur: vna qui-
dem è centum, cùm sint aliæ ex nonaginta no-
uem numero, & ita de numero non verarum. Ad
quid ergo adducentur illæ, & orbi vniuerso pro-
ponuntur, adnotationibus adiectis, & detectis de-
fectibus, quæ satius fuisset in Religiosissimis S.
Matris filijs latuisse?</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Prætereà, si propter excellentissimam do-<marginalia>Ecentum|non vna|tantum, sed|plures cre-|dendæ vi-|dentur.</marginalia>
ctrinam, quam hæc reuelatio continet, vti vnicè
vera debet recipi, erunt profectò alij, qui cen-
seant aliquam aliam ex præfatis ea prærogatiua
gaudere, re enim vera omnes excellenti doctrina
sunt præditæ, vnde & seclusis reuelationibus illa
est creditu dignissima, immò & assensu firmissi-
mo, & ideò citatus Dom. Palafox circa 9. nu. 4.
ita scribit. Huic sanctæ Virgini (Catharinæ scilicet<marginalia>Idem.</marginalia>
à Iesv) monita aliqua S. Teresia eius Mater dictita-
bat, vt ea Prouinciali communicaret: taliaque illa
sunt, vt perspicuè appareat è cælo illa nata ad red-
dendam terram meliorem. Non ergo ex illis vna
tantùm reputanda vera; vel si aliarum vacillat
fides, ea, de qua agimus, pariter, & fortè plus-
quàm aliæ vacillabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Item, vt Sancta Mater affirmat, ex reue-<marginalia>Multæ veræ|iuxta D. M.</marginalia>
lationibus multæ sunt veræ: Nam licet verum sit
multas esse veras, quæ sunt eius verba: circa quæ<marginalia>Idem.</marginalia>
sic citatus Interpres, n. 15. Aduertendum est etiam
ipsam dicere multas esse veras in Ecclesia: vt non
cum temeritate procedatur in qualificando, & adhi-
bendo fidem reuelationibus, tam condemnando, quàm
audiendo, aut censuris inurendo: siquidem quæ falsæ
esse possunt, etiam possunt esse veræ, & in Ecclesia
sicut sunt sancti, qui amant Deum, etiam Deus, qui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0322.jpg/>
@@1@<SE322>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. 307
<duolan 2><-P>aliquando huiusmodi sanctis facit veritates reuelatas
& certas; & neque hoc tamquàm impossibile con-
demnandum, qued esset insania, aut etiam error: ne-
que vt ordinarium, quia esset leuitas. Hæc ille iuxta
quæ aliter videtur de reuelationibus sentiendum:
non scilicet tot esse falsas, vt inter centum vna so-
lummodò vera reperiatur. Neque enim Dei ami-
ci, quibus sua Deus secreta reuelat, adeò pauci
sunt, vt eisdem multas veritates notas factas infi-
ciari debeamus. Non ergo ex centum reuelatio-
nibus vna tantùm vera, si de ijs loquamur, qui
probatæ virtutis sunt, & præsertim in vera humi-
litate fundati. Vnde & illud Theodidactus scrip-
tor Lib. 2. de Imitatione Christi Cap. 2. Siue Tho-<marginalia>Thomas à|Kempis,|aut aliud.</marginalia>
mas de Kempis sit, siue alius, circa quod contro-
uersia: Humilem Deus protegit & liberat: humi-
lem diligit & consolatur: humili homini se inclinat:
humili largitur gratiam magnam, & post suam de-
pressionem leuat ad gloriam. Humili sua secreta re-
uelat, & ad se dulciter trahit & inuitat. Sic ille.
Dum Diua Parens in viuis ageret, regula ab eâ-
dem, vt dicitur, tradita, eâdem qua modò firmi-
tate constabat: vt scilicet ex centum reuelatio-
nibus vna esset vera. Valebit ne ergo tunc conse-
quentia ista? Ergo ex reuelationibus Diuæ Te-
resiæ factis vna tantummodò vera fuit, reliquæ
falsæ. Quis ita delirârit? Cùm illius reuelatio-
nes, quas scilicet ipsa conscripsit, tanta in Dei
Ecclesia auctoritate gaudeant, vt quodammodo,
dum in sacris leguntur officijs, Canonizatæ vi-
deantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Deinde. Si centum proponantur reuela-<marginalia>In casu cen-|tum occur-|rentium di-|cta regula|non obser|uanda, cùm|sint aliæ à|Doctoribus|traditæ.</marginalia>
tiones ab ijs explorandæ, quorum interesse potest,
absurdissimè se gerent si personis probatæ virtu-
tis factæ sint, præfatam regulam applicantes, &
dicentes c&#x0153;co impetu vnam ex illis veram esse,
falsas reliquas, quandoquidem aliæ regulæ apud
Ecclesiasticos Magistros extant ad earum verita-
tem aut falsitatem dignoscendam, de quibus ci-
tatus Magister Franciscus de Arauxo, num. 55.
alios secutus, ex quibus est P. Martinus Del Rio
Disquisit. magicar. Lib. 4. Quæst. 3. per sex erudi-
tione plenissimas sectiones, vt de more ipsi: nec
prætereundum id, quod habet Sect. 1. Lit. B. vbi<marginalia>P. Martin.|Del Rio.</marginalia>
ita scribit: Ad hæc autem nulla magis necessaria
dispositio spiritus, quàm solidæ humilitatis: vt enim
docet Moses apud Cassianum, Solis humilibus à Deo
hæc cognitio datur. (Scilicet discretionis spiri-
tuum.) Denique non est, iudicium præcipitandum,
sed res Deo diligenter priùs communicanda, & mul-
tum scrutinium mentis faciendum. Sic ille, Scrip-
turæ Sacræ exemplis id statim exornans, & cor-
roborans. Cùm ergo præcipitandum iudicium
non sit, neque asserendum pariter ex multitudi-
ne reuelationum vnam, aut nullam esse veram,
quando de ipsarum qualificatione tractatur. Et
quidem si è centum vna; quando minor est nu-
merus, dici sine temeritate poterit nullam esse
veram, aut nulli esse fidem adhibendam: quod
manifestum est contra regulas dictas militare.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Id quod roborari ampliùs potest ex eo<marginalia>Praxis Ee-|clesiæ non|reprobantis|reuelationes,|etsi aliquæ|fuerint non|veræ depre-|hensæ.|P. Lancit.</marginalia>
quòd licet multæ personæ sanctæ circa aliqua,
quæ sibi reuelata existimabant, fuerint halluci-
natæ, non ideò reuelationes omnes illarum sup-
pressæ sunt, sed publicè lucidatæ, cum bona Se-
dis Apostolicæ venia. Pro quo præstat audire P.
Lancitium singularissimæ diligentiæ Scriptorem<-P>@@

<-P>Tomo 2. Opusculorum spiritualium. Opusculo
11. Cap. 13. Col. 13. vbi ita loquitur: Sciendum
namque est quando personæ aliquæ piæ abstractæ à
sensibus aliquid loquuntur, sæpè eas loqui ex proprio
sensu, & aliquando hallucinari. Hoc nimis certum
est, & sciunt rerum talium periti, & constat ex hi-
storijs Ecclesiasticis authenticis, & Ego possem no-
minare quasdam honestas & Sedis Apostolicæ Decre-
tis relatas in numerum Sanctorum, quarum dicta &
scripta in raptibus, & ex raptibus deriuatas legi, ma-
gnis hallucinationibus respersas, ideoque non permis-
sas imprimi. Sic ille. In ijs ergo, quæ imprimi per-
missa sunt, præfatæ sunt seruatæ regulæ: magno
equidem documento, vt propter nonnulla minùs
veritati consona, quæ in reuelationibus eo nomi-
ne circumlatis occurrunt, neque admittenda vi-
dentur, non debeant alia, in quibus reprehensibi-
le apparet nihil, præcipiti iudicio reprobari. In
quibus profectò non vna ex centum, sed centum
potiùs, nonnullis reiectis, approbatæ. Hoc ipso,
quo hæc scribo, die ex Martyrologio audiuimus
S. Philippum Nerium dono Prophetiæ præditum:
& in Lectione pro illius officio 5. sic habetur:
Prophetiæ dono fuit illustris. Et tamen ex fidelissi-<marginalia>S. Philippi|Nerij exem-|plum sicut|& in Pro-|phetis.|D. Gregor.</marginalia>
mo scriptore constat aliquid ab eo prædictum,
sine euentu subsecuto. Quod quidem & in Pro-
phetis vsu venire ex D. Gregorio Homilia 1. in
Ezechielem probat D. Thomas 2. 2. q. 171. arti. 5.
Quomodo autem qui in eis possint errores acci-
dere à Deo corrigantur ibidem ex eodem expo-
nit, de quo & à Nobis dictum Tomo 1. Theologico-
rum Problematum in Prolusione Apologetica num.
220.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Ex quibus videtur non leui ratiocinatione<marginalia>Reuelationis|dictæ nutare|fidem.</marginalia>
deduci reuelationem, de qua agimus, non ple-
nam mereri fidem: quod quidem nulli rectè sen-
tienti, seclusis affectibus, qui in rebus talibus se-
ponendi, vbi ratio futura est iudex, & de diuinis
coràm diuino iudice iudicandum, debet dissonum
æstimari. Feminis sanctis, & in numerum talium
Apostolicæ Sedis sententia relatis, hallucinatio-
nes quamplurimæ contigerunt, & Prophetas
aliquando in errorem prolapsos, dum non Pro-
phetica luce, sed spiritu proprio inducti, sunt
locuti. Quid si Religiosæ inferioris gradus tale
aliquid accidisse dicatur? Hic enim de S. Matris
reuelationibus non agitur, cui, etsi tale aliquid
accidisset, sine illius posset dedecore vllo consta-
re, vt & magnis Prophetis, & insignibus in Ec-
clesia Sanctis sexus vtriusque vidimus accidisse.<marginalia>In D. T. re-|uelationibus|nihil, quod|eam non|mereatur,|inuentum.</marginalia>
Pro quo videndus P. Alcasar Notatione 22. in A-
pocalypsim, vbi & singulare exemplum adducit.
Et hoc quidem in genere felicissima Beata Pa-
rens, in cuius reuelationibus nihil inuentum,
quod falsitatis, aut hallucinationis quidquam vi-
sum fuerit continere, vt dici merito de illa possit,<marginalia>Cardinalis|Turracre-|mata.</marginalia>
quod Cardinalis Ioannes de Turracremata de
Reuelationibus D. Birgittæ, scrutinium post ex-
actissimum, protulit initio Defensorij illarum, ver-
ba vsurpans, quæ Iudithæ dicta, & in eius haben-<marginalia>Iudith 8.|v. 28 & 29.</marginalia>
tur libro Cap. 8. n. 28. & 29. Dixerunt Iudith Ozias
& presbyteri: Omnia, quæ locuta es, vera sunt, &
non est in sermonibus tuis vlla reprehensio. Nunc ergo
ora pro nobis, quoniam mulier sancta es, & timens
Deum.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Dicere ergo illa cum Paulo potest: Nobis<marginalia>Illius laus|quæ &|Pauli.</marginalia>
autem reuelauit Deus per spiritum suum: Spiritus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0323.jpg/>
@@1@<SE323>308 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><-P>enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei. 1. Cor. 2.<marginalia>1. Cor. 2.|v. 10.|D. Bernar.</marginalia>
v. 10. & eidem D. Bernardus serm. 8. in Cantica,
vbi præfatum locum adducit: Confide quæcumque
es illa, confide nihil hæsitans. In spiritu Filij, filiam
agnosce te Patris, sponsam Filij, & sororem. Soror
siquidem est, quia ex vno Patre: Sponsa, quia in vno
spiritu. Denique qui adhæret Deo vnus spiritus est.
1. Cor. 6. v. 17. Sed audi etiam de Patre quàm dig-
nanter & filiam eam nominat, & nihilominùs tam-
quàm nurum propriam ad Filij blandos inuitet am-
plexus: Audi (inquit) filia, & vide, & inclina au-
rem tuam, & obliuiscere populum tuum, & domum
patris tui, & concupiscet rex decorem tuum Psal. 44.
v. 11. & 12. Hæc ille, & alia Diuæ Matri specia-<marginalia>Spiritus S.|vt visus|eidem.</marginalia>
liter applicanda, cui diuinus spiritus fauoribus in-
solitis attributus quem specie pulcherrimi vidit
iuuenis flammis amabilibus conuestitum; vnde &
in visionibus suis potuit nihil hæsitans procedere,
& soror & sponsa, quin & mater, quæ adeò nu-
merosam prolem Militanti & Triumphanti Ec-
clesiæ procreauit, vsque ad ipsum mundi finem
paritura.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Quia verò mihi animus non est à doctis &<marginalia>Dici potest|per hyperbo-|lem locuta,|vt stet veri-|tas reuela-|tionis, sic|enim &|loquitur|Scriptura.</marginalia>
pietate insignibus viris recepta conuellere: sit sa-
nè reuelationi præfatæ sua fides, sed cum conue-
nienti eidem sensu piè & solicitè conquirendo:
quandoquidem durum satis apparet vt è centum
reuelationibus vna tantùm debeat vera iudicari.
Videtur enim satis congruus esse ille, si dicamus
Diuam Parentem per hyperbolem locutam more
Scripturæ. Sic enim Psal. 13. v. 1. & 13. Non est<marginalia>Psal. 12. v.|& 13.</marginalia>
qui faciat bonum, non est vsque ad vnum. Quem
locum adducit D. Paulus Rom. 3. v. 12. quod qui-<marginalia>Rom. 3. v. 12|D. Thom.|Eccles. 7.|v 29.</marginalia>
dem D. Thomas hyperbolicè, & per exaggera-
tionem dictum existimat. Eccles. 7. v. 29. Virum de
mille vnum reperi: mulierem ex omnibus non inueni.
Vbi & hyperbole, vt exponit P. Cornelius, &<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
alij, volente Auctore sacro ostendere difficiliorem
esse inuentu probam feminam & prudentem,
quàm virum, vt est apud P. Tirinum: & ab illis<marginalia>P. Tirinus.</marginalia>
animum sapientis auocare, vnde oportuit eas acri-
ter perstrinxisse. Quia ergo Diua Teresia Reli-
giosas suas volebat ab inordinato appetitu reue-
lationum auertere, ideò hyperbolicè locuta est,
quod in ea etiam glorificata minimè censendum
indecorum, quandoquidem spiritus sanctus in
Scriptura sacra se illa indignum non fuerit arbi-<marginalia>Lucæ 29.|v. 40.</marginalia>
tratus. Addo & illud Christi Lucæ 19. v. 40. Dico
vobis, quia si hi tacuerint, lapides clamabunt. Cui
non dissimile Iuuenalis illud:</P>
<shi>  Secretum diuitis vllum
Esse putas? Serui vt taceant, iumenta<marginalia>Iuuenalis.</marginalia>
    loquentur,
Et canis, & postes, & marmora.</shi>
<P>Tale & illud Matth. 19. v. 24. Facilius est came-<marginalia>Matth. 19.|v. 24.</marginalia>
lum per foramen acus transire, quàm diuitem intrare
in regnum c&#x0153;lorum. Vbi & hyperbole: quod à
P. Maldonato sapienter adnotatum, sic expo-
nente Domino difficultatem ingressus dicti, pro-
uerbiali apud Hebræos vtente locutione.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Difficile est ergo inter veras & falsas reue-<marginalia>Reuelationes|quomodo di-|gnoscendæ.</marginalia>
lationes iudicium ferre, quia falsæ plures, sed spe-
ciem præseferentes veritatis & pietatis, sed habet
hîc locum, quod post præfatam de difficili diuitis
in c&#x0153;lum ingressu dictum à Domino v. 26. Apud<marginalia>v. 26.</marginalia>
homines hoc impoßibile est, apud Deum autem omnia
poßibilia sunt. Quia scilicet per Dei gratiam id<-P>@@

<-P>præstari potest, quod naturæ nequit viribus ob-
tineri. Ideò & discerni spiritus per lucem à Deo
impertitam possunt: quod Diua Mater luculen-<marginalia>Diua Te-|resia.</marginalia>
ter expositum dereliquit varijs in locis: sed au-
dienda in Mansione 6. vbi ita loquitur: Si Confes-
sarius habet experientiam, & per ista transiuit, exi-
guo temporis spatio indiget ad id dignoscendum: sta-
tim enim in ipsa reuelatione sitne Deus, aut imagi-
natio, aut dæmon, præsertim si diuina Maiestas donum
ipsi discernendorum spirituum contulerit, illud enim
si habet, & prætere à litteras, quamuis experientiam
non habeat, meliùs deprehendet. Illud autem summi
momenti est, Sorores, vt cum Confessario valde planè
& veridicè procedatis. Sic illa. Non ergo monet<marginalia>Cum Con-|fessario sin-|cerissimè res|agenda.</marginalia>
vt reuelationibus ianua statim occludatur, vtpotè
quę adeò frequenter falsæ, vt ex centum vna tan-
tùm vera debeat æstimari, quod videbatur equi-
dem dicendum, si res ita se haberet, & monitum
eius posthumum cum eo esset rigore, quem præ-
seferre videtur accipiendum: sed vt Confessario
aperiantur, & illius stetur iudicio, si talis sit, qua-
lem Diua Magistra esse desiderat; sin minùs is
conquirendus, cui omnia possint securè committi
extraordinario affatu, si ordinarius esse nequeat,
quod ab ipsa præstitum, vt ex ipsius scriptis ha-
betur manifestum. Reuelatio ergo, si vti certa
recipitur, iuxta eiusdem illuminatissimæ Magi-
stræ doctrinam regulanda, quæ reuelatione po-
tior: de illa enim dubitari potest, non de ista,
quæ & illius esse constat, & communi in Dei
Ecclesia sensu roboratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Vbi & illud addidisse iuuat, non videri<marginalia>Non proban-|dum quod|dicitur de|non legendis|libris S. M.</marginalia>
probandum id quod Religiosa Catharina affirmas-
se vidimus. n. 56. adeò magna luce Diuæ Matris
monitum eidem instillatum, vt desiderium peni-
tus abraserit legendi librum ipsius. Quod quidem
Dom. Palafox quoad reuelationes accipiendum<marginalia>Dom.|Palafox.</marginalia>
ait, & ita concludit n. 53. Tandem ait V. mater
Catharina à IESV, (cui reuelatio facta est) eâ sibi
ablatum desiderium, quod habebat legendi librum vi-
tæ Sanctæ: hoc est, reuelationes, quæ extant in vita
Sanctæ: quod fuit ab ipsa desiderium reuelationum
auferri & quantùm ad hoc mihi etiam detractum est,
& omnibus detrahendum credo, qui eam legerint, &
cordati fuerint, voluerintque per viam rectam, faci-
lem, & apertam ambulare: quia desiderium reuela-
tionum periculo est obnoxium, & sic desiderium im-
perfectionum, & quod deterius est, deceptionum &
& illusionum. Hæc ille, in quibus illud primò ad-
notandum, quòd cùm nominatur Religiosa præ-
fata, illud V. non Virginem indicare, sed venera-
bilem, quia Virginem matrem vocari, etiam in
Diua Teresia prohibitum à S. Inquisitione, dum
ita in quibusdam eius imaginibus legebatur. Cur
autem illud, satis est apertum, quia scilicet abso-
luta illa locutio errori erat exposita, & Deiparæ
singulari excellentia videbatur vsurpari, cui tan-
tùm id est proprium, vt Virgo & Mater absolutè
debeat compellari. Et Venerabilem quidem vo-
cauerat. n. 3. vnde iuxta dicta in præsenti iudi-
candum. Deinde Religiosa dicta de libro vitæ, &
non tantùm de reuelationibus est locuta, & id vi-
debatur consequens ad dispellendum penitus de-
siderium reuelationum, vt ipsa existimabat, quia
illæ ita sunt narrationi historiali intermixtæ, vt
sine illis non videatur plenam vitæ notitiam posse
comparari. Et cùm ad reuelationes deuentum;<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0324.jpg/>
@@1@<SE324>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. 309
<duolan 2><-P>per saltum transcurrendæ, quod quidem cum
præsenti obuersatione stare nequit, vnde & pe-
riculum est excitandi desiderium, si verè pericu-
lo exposita est earum lectio. Sed quidem nihil
tale timeri potest, quandoquidem magisterio
Sanctæ Matris cessat illud; & aliunde ex lectione
dicta excitari pijssimi & vtilissimi affectus pos-
sunt, sicut ex vitarum Sanctorum aliorum le-
ctione: quæ enim illarum est, si Religiosorum
sunt, aut Confessorum, immò & Martyrum com-
plurium; in qua non reuelationes aliquæ repe-
riantur? Quo in genere vita S. Matris excellit,<marginalia>In ipso vitæ|libro cautio|pro periculo.</marginalia>
quæ cum reuelationibus modum circa eas se ha-
bendi præscribit, & easdem humiliter ac pruden-
ter declinandi. Legantur ergo ab omnibus, & ab
alumnis præsertim, neque ea S. Matri irrogetur
iniuria, vt liber vitæ eius c&#x0153;lesti dispositione ac
luce compositus, velut lapis offensionis, & petra
scandali caueatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Pro quo valde expediet doctam & ele-<marginalia>Illius gra-|uissima com-|mendatio.</marginalia>
gantem exhortationem perlegisse doctissimi Ma-
gistri F. Ludouici Legionensis, quæ vti illius ap-
probatio, ex præscripto Regij Castellæ Consilij
eidem præmittitur, in qua sic loquitur: Itaque<marginalia>Ludouicus|Legionen.</marginalia>
reuelationes, quæ hîc narrantur, non dubiæ sunt, nec
ianuam aperiunt ijs, quæ tales sunt, sed potiùs lucem
detegunt ad eas quæ tales fuerint dignoscendas: &
ad huiusmodi cognitionem velut lydius lapis sunt li-
bri isti. Restat nunc dicere aliquid ijs, qui in ipsis pe-
riculum inueniunt, propter eorum, quæ tractant, sub-
tilitatem, quæ non omnibus apta iudicant: cùm enim
tres hominum status sint, quorum aliqui in oratione
se exercent; alij, qui, si vellent, possent in ea se simi-
liter exercere: quidam denique qui non possent prop-
ter status sui conditionem: rogo qui nam ex ijs sint,
qui ex lectione periclitentur? Spirituales ne? Mi-
nimè: nisi noceat alicui id ipsum scire, quod agit &
profitetur. Qui vt tales sint, habent dispositionem?
Multò minus; quia hîc habent non solùm qui eos ma-
nuducat quando tales fuerint, sed qui animet & ac-
cendat vt sint tales, quod est maximum profectò bo-
num. Iam Tertij in quo periculum habent? Quòd
sciant Deum amanter cum hominibus agere? Inue-
niri ab eo, qui se ab omnibus humanis denudat affe-
ctibus? Delitias, quas animabus impertitur? Gau-
diorum quæ ipsis confert, diuersitatem? Modum, quo
eas depurat & emaculat? Quid hic est, quod legenti
non instillet sanctitatem, & (vt ita loquar) sancti-
ficet? Quod in eo admirationem Dei non pariat, &
in ipsius amore non accendat? Si enim consideratio
horum operum exteriorum, quæ Deus in creatione
peragit, & rerum gubernatione, schola est communis
vtilitatis omnibus hominibus: cognitio mirabilium
arcanorum ipsius quomodo potest esse cuiquam exitio-
sa? Quòd si aliqua propter suam prauam dispositio-
nem damnum inde eliceret, ideò ne oporteret ianuam
claudere adeò magnæ & quamplurium vtilitati? Con-
cludit tandem felices tantæ Matris filias allocu-
tus: & hac animaduersione Libera ab omni offendi-
culo tota hæc scriptura relinquitur, quæ, vt ego arbi-
tror & spero, tantùm erit ceteris animabus proficua,
quantùm in RR. V. V. quæ ea sunt educatæ, & eâ-
dem aluntur, est videre. Sic ille, non expleto quin-
quennio post D. Matris gloriosum exitum: scrip-
sit enim die 15. Septembris. An. 1587. Quid si
modò scriberet post eiusdem apotheosim, quan-
do cum persona etiam Canonizata doctrina exo-<-P>@@

<-P>rante Ecclesia vt c&#x0153;lestis eius doctrinæ pebulo nu-
triamur. Non ergo auersanda illa, in qua est c&#x0153;-
leste hoc pabulum constitutum. Et ego quidem
quod ad me attinet ita conabor, qui ex voto hoc
quotidie peto, semel & iterum Commemoratio-
ne illius recitata. Exaudiar vtinam, fauente ipsa,
vt sperare iuuat à tenero illo & ardente in Socie-
tatem affectu; vnde & in hanc eiusdem mini-
mam portionem, pro quo præsens discursus ela-
borat.</P>
<Z>ADDITIO.
Circa Reuelationes pro Virginis Con-
ceptione.</Z>
<P><absatz-nummer>69.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Agister Arauxo in Decisionibus mora-<marginalia>Mæteriam|reuelation&#x0169;|vt explicet|Mag. A-|rauxo.</marginalia>
libus Tract. 3. Quæst. 69. n. 38. de reue-
lationibus loquens, & regulas tradens, quibus
veræ à falsis discernantur, affirmat obiectum di-
uinitus reuelatum debere esse conforme regulis
fidei, & non eis contrarium, aut præter illas: vnde
si res reuelata (verba illius sunt) cadens sub opinio-
ne, & nondum ab Ecclesia diffinita; sed in scholis
controuersa, talis reuelatio non est habenda pro diui-
na, sed à proprio spiritu loquentis, aut diabolico pro-
cedens, aut somniata, qui illam affectat tamquàm
de fide certam prædicare, quod est velle addere nouam
veritatem dogmatibus fidei. Vt si quis affectando spi-
ritum Propheticum annuntiet sibi reuelatum esse à
Deo auxilium efficax prædeterminarè physicè homi-
nis voluntatem ad bonum, quod tenet opinio Thomi-
starum in materia de auxilijs diuinæ gratiæ: aut B.
Virginem fuisse ab originali culpa præseruatam, quod
tenet pia Scotistarum Schola: neutri est adhibenda
fides, maximè si à factiosis proferatur, quia vnusquis-
que in caussa propria est testis suspectus, vnde imme-
ritò, & contra hanc octauam regulam. Delrius vbi
suprà Sect. 4. & 5. in sine inquit potiùs adhiben-
dam esse fidem reuelationi S. Brigittæ, qua pro-
tulit ex diuino Spiritu B. Virginem fuisse à peccato
originali præseruatam, quàm alteri S. Catharinæ Se-
nensis, quam refert D. Antoninus habuisse de con-
traria opinione, videlicet quòd Dei Mater fuerit in
originali peccato concepta. Immò hanc non fuisse Ca-
tharinæ reuelationem, sed eius epistolæ 16. superad-
ditam ab eiusdem opinionis factiosis: cùm tamen
neutra iuxta hanc regulam habenda sit pro diuina.
Immò hoc mysterium crediderim fore reconditum,
Deo sic ordinante, mortalibus, donec veniat dies illa,
in qua Dominus manifestabit consilia cordium, & il-
luminabit abscondita tenebrarum. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Circa cuius ratiocinationem Primò aduer-<marginalia>S. Brigitt.|falso vocari|Virginem.</marginalia>
tendum dictas sanctas semel, iterùm, & tertiò,
eum vocare virgines, scilicet n. 5. Visionibus San-
ctarum Virginum Brigittæ & Catharinæ. & num.
26. Reuelationibus SS. Virginum Brigittæ & Ca-
tharinæ, & ex liuore contra dictas Virgines locu-
tos. In quo nimis crassus error, minimè Auctori
tanto, sed alijs adscribendus, cùm de S. Brigitta
& maritatam fuisse, & filios habuisse, atque in
sancta viduitate vitam egisse sit notissimum, cuius<marginalia>Eius filia S.|Catharina|Virgo mira-|culo illustris.</marginalia>
& filia Sancta alia Catharina Virg. die 22. Martij
in Romano Martyrologio memorata, stupendo
celebris miraculo, dum Tiberis, vbi eius aquæ
Virginis pedes attigere, retrorsum abijt, cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0325.jpg/>
@@1@<SE325>310 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><-P>tanta illius esset inundatio, vt Romani Vrbis in-<marginalia>P. Balin-|gham.|Brigida al a|natione|Scota.</marginalia>
teritum formidarent. Pro quo videri potest P.
Balingham in Kalendario Virginis ad præfatum
Martij diem. Fuit quidem & Brigida natione Sco-
ta & virgo & sancta, quæ & Reuelationum li-
bros duodecim scripsit, sed obscurissimos, &
multò antiquior, vtpotè mortua An. 521. iuxta
P. Tirinum, de qua & P. Posseuinus in Appara-<marginalia>Lapsus in|Scriptoribus|non rari.</marginalia>
tu. Quòd si quispiam Auctoris lapsum esse velit,
humanus equidem ille, & multis non euitatus
Auctoribus. P. Tirinus in Auctorum Indice, quem<marginalia>P. Tirinus.</marginalia>
habet Tomo 3. ita scribit: Gaspar Sanchez Hispa-
nus Granatensis è Societate IESV, Comment. in qua-
tuor libros Regum & 2. Paralipom. in Isaiam, Iere-
miam, Threnos, & Prophetas minores. Item duos To-
mos Concionum &c. Vbi quidem ex duplici Gas-
pare vnum facit. Et antiquior quidam Concio-
num Auctor, cuius & P. Riuadeneira in Catalo-
gio Scriptorum Societatis honorificam intulit
mentionem, & Granatensis fuit: recentior verò,
sed illustrior scripturæ Interpres, non Granaten-
sis, sed Centumputeolanus à Centumputeolo,
oppido Toletano, & de illo, non de isto locutus
P. Posseuinus in Apparatu, qui citatur in margi-
ne. Vbi & error circa tempus mortis, dum illa
ponitur Anno 1592. quod de Granatensi est ve-
rum, de alio falsum, qui mortuus die 16. Nouemb.
An. 1628. Tale aliquid occurrit in Scriptore An-<marginalia>Scriptor|Annalium|Marianor.|P. I. N.</marginalia>
nalium Marianorum Societatis Iesv, qui n. 865.
P. Didaco de Torres Chuquisacæ in Peruuio
mortuo, narationem inserens, cum alio eiusdem
nominis, qui Limæ me præsente interijt, apertè
confundit, & diuersa quæ vtrique acciderunt,
quasi eidem tribuenda prosequitur. Citatus enim
in margine dies mortis & annus, scilicet 1693.
13. Ianuarij, errorem indicat manifestum: is enim<marginalia>P. Didaci|de Torres|Vasquez|laus, &|mors.</marginalia>
fuit dies mortis eius, qui Limæ occubuit, P. Di-
daci de Torres Vasquez non diu post initum Pro-
uincialatum, vnde & magno cum totius Prouin-
ciæ dolore, atque Excellentissimi Comitis de
Chinchon, cui erat à Confessionibus, & apprimè
charus, ab eximiam prudentiam, singularem pro-
bitatem, & spiritum ab humanis respectibus pe-
nitus abhorrentem. Sed his omissis, de quibus
possem plura, vt iam ad rem.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Regula quidem præfata ab Auctore dicto<marginalia>Id quod est|sub opinione|non credi|debere re-|uelatum|dicitur, sed|non proba-|tur.</marginalia>
est quidem proposita, sed non probata fundamen-
to aliquo, propter quod ipsi vt irrefragabili ad-
hærere debeamus. Cur enim Deus non reuelat
aliquid, quod fuerat anteà sub opinione? Quòd
quidem, si reuelatio priuata sit, non pro nouo
dogmate est statim accipiendum alijs in Ecclesia
receptis copulandum, vt vniuersim Catholica fide
credatur. Quis hoc dubitet? Sicuti nec dubium<marginalia>D. Teresia|non reuela-|tionibus, sed|Confessarij|ductu rege-|batur.</marginalia>
esse potest quominùs reuelatio talis repellenda
sit, si eo modo, qui à præfato scriptore dicitur,
proponatur videlicet. Si quis illam affectat tam-
quàm fide certam prædicare. Si quis affectando spi-
ritum Propheticum annuntiet &c. Hic enim pro-
cedendi modus spiritum non bonum indicat, vt-
potè superbiam & præsumptionem sapientem.
Quod secus accideret, si reuelatio talis humiliter
accepta, & humiliter etiam Ecclesiæ ministris
exposita, rem sineret, qui, aut quæ illam habuit,
eorum, quorum interest, iudicio disceptari. In
quo quidem D. Teresia singulari exemplo præ-
luxit, quæ in ijs etiam, quæ ipsa vt indubitata per<-P>@@

<-P>reuelationem acceperat, nolebat alio, quàm Con-
fessariorum iudicio regi, ac si eas minimè labuis-
set: pro quo ita scribit Cap. 26. vitæ: Itaque tot
sunt motiua ad iudicandum esse Deum, vt meo paupere
iudicio non poßit dubitari. Securius tamen est, (&
ego ita facio, & sine eo quietem non habebam, neque
expedit vt feminæ illam habeamus, quandoquidem
litteras non habemus, & in hoc damnum esse nequit,
sed multæ vtilitates) vt sæpiùs mihi dixit Dominus,
quod non omittam totam animam patefacere, & om-
nes, quos mihi fauores exhibet, Confessario, & quòd
litteratus sit, & ei penitus obsecundem. Hoc sæpiùs.
Idem in D. Brigitta videre licet, pro quo inferiùs.
n. 73.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Quod ad exemplum de auxilio physicè<marginalia>Circa auxi-|lium physicè|prædetermi-|nans negata|reuelatio, de|quo aliquid.</marginalia>
prędeterminante attinet, benè quidem stat, & pro
sententia Societatis facit, vt intelligamus eam id
defendendum suscepisse, contra quod si reuelatio
dicatur habita debeat tanti Scriptoris iudicio falsa
reputari. In quo obseruandum, non adhibitum
ab eo exemplum in opinione Societatis, si vide-
licet pro ea reuelatio vulgaretur, sed pro opposita:
ex quo id videtur fieri, quod dicebam, sententiam
videlicet Societatis altas in Theologica Schola
iecisse radices, vt numquàm labe factanda meritò
credi debeat. Nec sine mysterio sic locutus vide-
tur, quandoquidem aliquid huiusmodi in antago-
nista quodam videri potuit inaniter iactatum,
splendores videlicet quosdam, de quibus ij, qui
mentale istud bellum sunt exactius prosecuti, de
quo & Nos Tomo 1. Theologicorum Problem. Sect. 8.
& de hoc non plura, vt ad reuelationes duarum il-
larum sanctarum veniamus, de quibus à nobis di-
ctum Tomo 1. citato in Prolusione Apologetica n.
219. & 220.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Illud autem hoc loco addendum non posse<marginalia>D. Birgittæ|reuelationi-|bus citati|Scriptoris|assertum|minime pesse|adaptari.|Vbi de Con-|ceptione Vir-|ginis.</marginalia>
reuelationi D. Brigittæ id aptari, quod à citato
scriptore asseritur, dum de reuelatione loquitur
eius, quod sub opinione versatur, quòd scilicet
non est habenda pro diuina, sed à proprio spiritu lo-
quentis, aut diabolico procedens. Adiabolico enim
nō fuisse vti certissimum haberi debet, quia circa
reuelationes omnes auctoritate multorum Ponti-
ficum diligentissimum est examen adhibitum, &
de illis grauissimorum ac sapientissimorum viro-
rum iudicio, sapientia ac dignitate præcellentium,
dignè ac fauorabiliter pronuntiatum. Cùm ergo
inter alias, quæ circa Virginis Conceptionem
est habita, excellentissima sit, & circumstantias
habeat peculiares, quis, nisi valde temerè, affirmet
à diabolico spiritu processisse? & hoc ipsum ar-
gumentum conuincit à proprio loquentis spiritu
non fuisse profectam. Si enim hæc talis, quæ alia
maiorem fidem mereatur, cùm illustrior nulla, &
maioribus præsidijs communita? Quid ergo est
quod Ecclesia in diuinis clamat officijs D. Bri-
gittæ ab æterno Patre per Filium eius Vnigeni-
tum secreta c&#x0153;lestia reuelata? & quidem huma-
no illius discursui adscribi non posse, ex eo etiam
ostenditur, quia sermo est satis prolixus dictatus
ab Angelo, in quo mysterium istud continetur:
caussam autem dictationis huius & modum, habet
Prologus eidem præfixus: quod non est hoc loco
omittendum, cùm sit caussæ præsenti satis oppor-<marginalia>Modus, quo|illas reuela-|tiones ab|Angelo ex-|cipiebat.</marginalia>
tunum: Sic ergo ibi: Igitur Beata Brigitta habens
cameram, cuius fenestra ad altare maius respiciebat
(Ecclesiæ scilicet S. Laurentij Damaso) Vnde<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0326.jpg/>
@@1@<SE326>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. 311
<duolan 2><-P>Corpus Christi quotidie videre poterat, præparabat se
quotidie in eadem camera ad scribendum cum pugil-
lari, & charta, & penna in manibus, postquàm ho-
ras & Orationes suas legerat, & sic parata Ange-
lum Domini expectabat. Qui veniens ponebat se propè
eam à latere eius, & stabat erectus honestißimè ha-
bens semper faciem cum reuerenti gestu respicientem
versus altare, vbi Corpus Christi reconditum erat, &
sic stans dictam lecturam, id est, infrascriptas lectio-
nes &c. ipse dictabat distinctè & ordinatè in lingua
materna B. Brigittæ, & ipsa eas quotidie deuotißimè
scribebat ab ore Angeli, & Patri suo spirituali quo-
tidie illa, quæ ipso die Scripserat humiliter ostende-
bat &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Et quis iam non hîc videat dictata huius-<marginalia>Inde à Deo|fuisse illas|ostenditur.</marginalia>
modi à proprio scribentis spiritu procedere mi-
nimè potuisse? Angelo quidem dictante sunt
scripta, & Angelo quidem lucis, non eo, qui se in
talem solitus tranformare. Si ergo neque à dia-
bolico spiritu, neque à proprio talis scriptura pro-
cessit, euincitur planè à diuino Angeli ministe-
rio, profecta; & sicut alia in eisdem lectionibus
contenta, ita & illud, quod ad Confessionem spe-
ctat, de qua Feria 4. Cap. 10. Lectione 1. & 2. Qui-
bus concinit id, quod habetur Lib. 6. Cap. 55.
Vtrobique enim Conceptionem Virginis auroræ
assimilatam inuenimus. O quàm clarè emicuit in
Annæ vtero aurora consurgens, quando in eo MARIÆ<marginalia>Reuelatio S.|Brigittæ.</marginalia>
corpusculum per aduentum animæ viuificatum exti-
tit. Sic citata lectione 2. & ex ore virginis citato
Capite 55. ita. Horæ, in qua ego concepta fui, verè
potest vocari aurea hora & pretiosa. Benè ergo au-
rea hora fuit Conceptio mea, nam tunc incepit prin-
cipium salutis omnium, & tenebræ quasi festinabant
in lucem. Sed scito quòd Conceptio mea non omnibus
nota fuit. Sic placuit Deo quòd amici sui piè dubita-
rent de Conceptione mea, & quilibet ostenderet ze-
lum suum, donec veritas claresceret in tempore præ-
ordinato. Sic Virgo Tempus hoc, de quo illa, ci-
tatus scriptor non aliud, quàm futuri sæculi esse
contendit, cùm Apostoli locum inducat de Iudi-
cij die loquentis. Sed aliter Virgo, cui credendum
potiùs: & illud Mosis videtur posse non imme-
ritò, vsurpari, quando sanctissimus Pontifex Ale-
xander VII. veritatem hanc adeò promouit, vt si
quæ supersunt tenebræ, festinare videantur in<marginalia>Deuter. 32.|v 33.</marginalia>
lucem. Deuter. 32. & 33. & adesse festinant tem-
pora.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Et ad felicitatem quidem præsentium hac<marginalia>Felicitas præ-|sentium tem-|porum ex glo-|ria Virginis.</marginalia>
ex parte id spectat minimè prætermittendum, in
album scilicet sanctorum à SS. Alexandro corpo-
ratum An. 1665. die 19. April. Diuum Franciscum
Salesium Episcopum ac Principem Ganeuensem,
qui in Praxi diuini amoris. Lib. 2. Cap. 6. luculen-
tissimum testimonium huic perhibuit veritati,
non prætereundum hoc loco, & ex his pono ver-
sum exhibendum, quia Latina copia non suppe-<marginalia>P. Francis-|cus Salesius|luculentissi-|mum testi-|monium il|lius perhibet|Conceptioni.</marginalia>
tit: sic ergo ille: Destinauit itaque (Deus) ante
omnia suæ Matri sanctißimè dignum profectò fauo-
rem amoris Filij penitus sapientis, prorsus potentis,
omninò boni, & qui, cùm esset talis, matrem erat ad
suum beneplacitum electurus: & ita voluit redemp-
tionem ipsi per modum præseruatiui remedij appli-
candam: vt peccatum quod à generatione in genera-
tionem deriuatur, eam non attingeret: & ita redem-
pta fuit adeò excellenti modo, vt licet ad eius vsque
conceptionem torrens originalis malitiæ peruenerit,<-P>@@

<-P>vndas infelices suas tanto propellens impetu, quan-
tum ad alias Adæ filias detulit; sed eò perueniens,
vltra non proceßit, sed stetit, ad eum modum, quo Ior-
danis tempore Iosue, & eôdem quidem respectu, quan-
doquidem ad eum modum, quo fluuius iste cursum
frænauit suum ob reuerentiam Arcæ Testamenti, quæ
transibat; hic peccatum originale suarum cursum
frænauit aquarum, eam reueritus & formidans, quæ
verum erat futura Tabernaculum, Testamenti & f&#x0153;-
deris sempiterni.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Hoc pacto Deus à Matre sua gloriosa captiui-
tatem omnem semouit, disponens vt vtriusque status
naturæ humanæ felicitate frueretur: siquidem inno-
centiam habuit, quam primus nobis perdidit Adam: &
excellenti quadam ratione posita est redemptione,
quam secundus nobis acquisiuit. Non aliter quàm
electionis Horto, qui fructum erat vitæ laturus datum
est vt omni genere perfectionis floresceret suæ Matri
præparante æternæ dilectionis Filio vestitum deaura-
tum pulcherrima varietate, vt ad eius regnaret dex-
teram, hoc est, vt esset prima prædestinatorum, quæ
delitijs erat diuinæ dexteræ fruitura: quocum hæc
Diua Mater, vtpotè reseruata Filio, ab eo fuit redem-
ta, non solùm à damnatione, sed etiam ab omni eius
periculo, eam securam reddente sua gratia & perfe-
ctione, ita vt eius gressus pulchræ essent Auroræ, quæ
ex quo in Oriente apparere incipit, constantibus splen-
doribus properat, vsque ad perfectum diem. Redemp-
tio admiranda, maius Redemptoris opus, & prima om-
nium redemptionum: qua Filius amore verè filiali
Matrem suam in benedictionibus præueniens dulce-
dinis præseruauit, non solùm à peccato, vt Angelos,
sed etiam ab omni discrimine, & ab omni eo, quod
eam posset diuertere, aut in amoris sancti exercitijs
retardare. Ea propter ipse Dominus protestatus est
inter omnes ratione præditas creaturas, quas ipse ele-
gerat hanc Matrem suam solam esse Columbam, to-
tam pulchram, & perfectam, & amicam, quam su-
pra omnem comparationem & consimilitudinem dili-
gebat. Hæc ille, magnis Ecclesiæ Doctoribus dig-
nitate, sapientia, & sanctitudine comparabilis,
magnis item ac pluribus veritatis præfatæ testibus
accensendus, ne Cardinalis Caietanus sententiam
piam sanctorum esse auctoritate destitutam affir-
mans, pietatis possit cursum, si non impedire,
aliquantulùm, tamen retardare. Pro quo hæc
satis.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa execratorium iuramentum Diuæ Te-
resiæ vbi de Libro vitæ, de quo Tomo
1. Theologicorum Problematum n.
1843. & seqq. & aliqua Scitudigna.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>77.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic ille loquitur: No me escribe Dios ensu<marginalia>Epistolæ D.|M. Verba.</marginalia>
libro, si tal me passò pro pensamiento. Non
me Deus in suo scribat libro, si vel tale aliquid cogi-
tatione præuolante tractaui. Vbi iuramentum exe-
cratorium, vt Doctores vocant, videtur apertum,
& ita agnoscit Dom. Palafox n. 16. Posset autem<marginalia>Vt non iura-|uerit quæ|suadere vi-|deantur licet|verba iura-|mentum|præseferam.</marginalia>
dubitari an formale iuramentum fuerit, propter
id, quod statim addit: Sufrase este encarecimiento
à mi parecer. Toleretur exaggeratio ista, meo videri.
Non ergo iurare voluit, sed exaggerare, & eo lo-
quendi modo ostendere, quàm fuerit à se alienum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0327.jpg/>
@@1@<SE327>312 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><-P>id, quod sibi videbat imputari. Dari enim posse
iuramentum tantùm materiale, iuxta formam
scilicet verborum id significantium, sine animo
iurandi, non videtur posse negari: sicut etiam esse
iuramentum potest, etiam si verba ex se id non
videantur præseferre. Vnde est illud D. Gregorij<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
Lib. 27. Moral. Cap. 7. ante medium: Humanæ
aures talia verba nostra iudicant, qualia foris sonant.
Diuina verò iudicia talia foris audiunt, qualia ex in-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
timis proferuntur. Sic ille, adductus à D. Thoma
2. 2. q. 89. arti. 7. ad 4. Pro quo Auctores adducit
P. Vincentius Tancredi de Religione. Tract. 4. Lib.<marginalia>P. Tan-|credi.</marginalia>
1. Disput. 4. Quæs. 1. & 2. & videtur id non ab-
horrere ab eximio Diuæ Matris spiritu, vtpotè
quæ iurationibus non assueta, vnde citatus Scho-
liastes ait fortasse vnicum eius toto in vitæ decur-
su iuramentum hoc fuisse: vnde opportunius vi-
detur si dicamus neque modò iurasse, sed præfa-
tis verbis ad exaggerationem tantùm sui asserti
ex vero penitus vsurpasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Sed contra hoc est Cardinalis Caietani<marginalia>Caietanus|contrarium|statuit, &|graue in alio|peccatum|agnoscit.</marginalia>
doctrina circa citatum Arti. 7. §. Ad euidentiam, qui
est penultimus, vbi propositis rationibus dubi-
tandi pro vtrâque parte in casu quo quis sine ali-
cuius præiudicio iuret id quod verum est; subdit
quòd si subtilius inspexerimus, apparebit mendacium
ex propria natura, quoniam directè contrarium fini
iurationis, scilicet confirmationi veritatis: ideò enim
iuramus, vt veritatem confirmemus. Iurasse nam-
que non cum animo iurandi, est confirmare &
non confirmare veritatem. Nam qui iurat actu exte-
riori, firmat veritatem in quantùm est ex specie actus
exterioris: quia verò non iurat mente, non confirmat
veritatem. Vnde actus iste sic peruersus in seipso, vt
sibi ipsi sit contrarius, est perniciosus toti generi hu-
mano, vtpotè quantùm in se est eneruans fidem dan-
dam exteriori iuramento. Magis autem apparet dire-
ctè pernicies huiusmodi facti iuramenti, consideran-
do iuramentum in ordine ad Deum. Nam sic iurare
est ex suo genere illudere diuino testimonio: quia ex
actu exteriori inducit diuinum testimonium, & ex
actu interiori dissentit inuocationi diuini testimo-
nij: quod nihil videtur quàm quædam diuini te-
stimonij allusio. Sic citatus Doctor, cuius doctri-
nam amplexus est Couarrubias de Pactis 1. p. §. 5.
num. 2. & nonnulli alij dicentes esse peccatum
mortale, & negari nequit discursum adductum
esse & subtilem & solidum, vt sententia talis de-
beat verosimilis iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Sed nihilominùs tantum esse veniale te-<marginalia>Suarez.|ex aduerso|stans id ne-|gat, & pro-|bat.</marginalia>
nent plures, ex quibus P. Suarez Tomo 2. de Reli-
gione Tract. 4. Lib. 3. Cap. 17. nu. 6. dicens opposi-
tum, etsi probabile, nimis tamen rigorosum, quia
ibi non interuenit iniustitia proximi, præter illud
genus mendacij, quod homini perniciosum non
est: nec etiam respectu Dei interuenit grauis ir-
reuerentia, quia eo modo, quo nomen eius assu-
mitur, ad veritatem firmandam adducitur. Et
licet ratione fictionis in vanum assumatur nomen
Dei, quod negari non potest, non tamen cum
graui irreuerentia ratione materiæ & modi, &
ideò licet sit culpa, non tamen grauis, sicut qui
orat sine attentione, & qui laudes Deo canit, ni-
hil de illo cogitans, in vanum nomen Dei assu-
mit, & non proptereà mortaliter peccat. Nec de-
nique finis iuramenti grauiter in hoc offenditur,
quia sufficit ad finem iuramenti, quòd sine fictio-<-P>@@

<-P>ne exhiberi debeat, & quòd hæc obligatio sit
proportionata materiæ, & negotio, de quo tra-
ctatur, & ita eamdem sententiam sequuntur P.
Lessius Lib. 2. de Iustitia Cap. 42. & 43. P. Thomas
Sancius in Opere morali Lib. 3. Cap. 6. n. 9. & 10.
P. Valentia Tomo 3. Disputat. 6. Quæst. 7. Puncto
4. Col. vlt. & alij apud ipsos, & à Nobis etiam
adducti in Appendice Sect. 1. Parte 1. Propositio-
ne 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Siue hanc verò, siue quamcumque aliam<marginalia>In D. Matre|matura sen-|tentia locum|habuit, quia|nullo modo|sic locuta|peccauit.</marginalia>
sententiam teneamus, quæ peccatum in huius-
modi genere iurandi recognoscit, proculdubiò
asserendum est D. Teresiam ab illo longissimè
abstitisse, quæ in gradu erat perfectissimo sancti-
tatis quando sic scripsit constituta, vetulam enim
se vocat, vnde & iam diu erat, ex quo votum
illud satis arduum emiserat faciendi quod perfe-
ctius sibi occurreret, vnde & à veniali peccato
deliberatè admisso procul erat, & multò magis
ab eo, circa cuius grauitatem opiniones versa-
bantur, vt vidimus, & doctrina illam extenuans
non erat ita roborata, vt modò post grauissimos,
quos adduximus, scriptores, & licet Dominicus<marginalia>Dominicus|Sotus.</marginalia>
Sotus ijs antiquior secundam videatur tenere
Lib. 8. de Iustitia q. 1. arti. 7. in solutio. ad 4. vers. Ex
secundo autem, absolutè non loquitur, sed de iu-
rante coacto, quamuis eo quòd eius ratio de non
etiam coacto videatur procedere, à P. Thoma
Sancio pro ea adducatur, de quo etiam Nos Pro-
positione citata.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Potest tamen excogitari modus, quo ve-<marginalia>Vitari vt-|niale vt|queat men-|tali verbo-|rum vsur-|patione.|P. Sancius.</marginalia>
niale etiam peccatum possit excusari, pro quo est
fundamentum apud P. Sancium, qui P. Valentiæ
sententiam amplexus n. 10. citato ita scribit: Si
autem interiori animo nolit illa ad materiam falsam
referre, nec potest ob aliquas rei circumstantias ra-
tionabiliter ab alijs putari id velle, vt inde scandali-
zentur; sed tamen iure suo vtens vsurpat ea verba
ad significandum aliquid aliud interius conceptum,
quod verum sit; vel vsurpat ea tantùm materialiter,
nil per illa confirmare volens, non peccat mortaliter,
nec applicat iuramentum in debitæ materiæ. Immò
ego credo nec hunc venialiter peccare, quia nullum
est mendacium, & cogit caussa iusta vti ea æquiuo-
catione. Sic ille. Iuxta quem cùm verba tantùm
materialiter vsurpantur, si iusta aliqua caussa sit,
neque veniale in eo iurandi modo peccatum in-
uenitur. De quo & dictum citata Propositione.
Videtur autem dici posse B. Teresiam ad dicto
modo iurandum caussam iustam habuisse. Iurare
enim illam, ipsius erat aduersum consuetudini, &
aliàs verba iuramentum præseferentia ad plenio-
rem faciendam fidem potuit expediens iudicare.
Caussam enim illi vt iuraret iustam extitisse du-
bitari nequit, quandoquidem iurauit, & vt mate-
rialis esset tantùm iuratio, id quod diximus, po-
tuit suffragari: quod quidem si vti perfectius ap-
prehendit, cum arduo illo voto potuit non ma-
le componi.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus dicendum est<marginalia>Non admit-|titur in casu|præsenti, in|quo formali|iuramen-|tum.</marginalia>
Diuam Matrem formali iuramento vsam, quia
omne id, quod ad illud remouendum adduci po-
test, ab illius sincerissimo spiritu, & veritatis
amantissimo nimis quantùm alienum, peregri-
num, abhorrens, neque sine illius iniuria potest
aliter pronuntiari. Id constat ex ipsius vitæ de-
cursu satis ab eâdem, & ab alijs fidei incorruptæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0328.jpg/>
@@1@<SE328>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. 313
<duolan 2><-P>conscriptæ. Sed illud ex Mentione 4. minimè huic
loco subtrahendum, in qua sic scribit: Possum
errare in omnibus, sed non mentiri: nam per Dei<marginalia>Diua Te|resia quid|circa men-|dacium de|se ipsa.</marginalia>
misericordiam potiùs mille mortes sustinerem. Dico
quod sentio. Sic illa, & quidem in illo iurandi
modo mendacium aliquod extitisset; non ex
parte rei assertæ, sed modo asserendi, eo scilicet
ipso quòd verba iuramentum præ se ferentia non
secundùm propriam significationem, qua ad in-
terius iuramentum significandum assumi debent,
sed materialiter assumuntur, & ita Cardinalis Ca-
ietanus num. 78. adductus dixit esse in hoc iu-
randi modo mendacium ex propria natura, quod
P. Suarez non negat, sed quia non pernicio-
sum, non esse peccatum mortale asseruit, vt vi-
dimus num. 79. Neque iusta caussa suberat vt
S. Mater eo modo loquendi vteretur: nam
quandoquidem iurare sibi expediens iudicauit
ad faciendam fidem, sine ambagibus id præsta-
re magis eius decebat dignitatem. Si enim quia
nusquàm aliàs iurauerat (quod sine fundamen-
to steterit) etiam ab illo iurandi modo debuit
abstinere ob eamdem rationem. Neque imper-
fectioni alicui id tribuendum, cùm sit de fide iu-
ramentum habens tria illa satis nota & omninò
necessaria adiuncta, iustitiam scilicet, iudicium,<marginalia>Ierem. 4.|v. 2.</marginalia>
& veritatem, esse actum religionis licitum & san-
ctum, quod & multis Sanctis in vsu, & ita à D.
Matre magno cum merito imitabile: cùm tamen
iuramenti illius interiori forma carentis nullum
apud illos occurrat exemplum. Hoc ergo vti pe-
nitus inconcussum ab omnibus piè, dignè, verè,
& prudenter sentientibus admittendum. Iam ad
alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>83.</absatz-nummer> No me escriba Dios en su libro. Non me<marginalia>Iuramen-|tum execra|torium D. T.</marginalia>
Deus in suo scribat libro. Iuramentum execrato-
rium est, & sanè grauissimum, quod aliàs impre-
catorium dicitur: quando scilicet verba iuramen-
ti non immediatè significant inuocationem Dei
in testem, sed voluntatem, qua iurans se, vel sua
diuino iudicio committit, vt in eis Deus iniu-
riam sibi illatam vlciscatur, si falsò illius testimo-
nium imploratur. An autem imploratio vindictæ<marginalia>Imploratio|vindictæ an|de formali se|habeat.|P. Sancius.</marginalia>
materialiter se habeat ad huius iuramenti consti-
tutionem, an formaliter, parùm interest ad præ-
sens institutum. P. Thomas Sancius citato Lib. 3.
Cap. 1. num. 5. cum P. Valentia primum affirmat,
laudans ibidem Caietanum, qui 2. 2. q. 89. arti 1.<marginalia>Caietanus.</marginalia>
vers. Ad id autem: docet officium vindicis seu iu-
dicis implorari in hoc iuramento sub ratione te-
stis: Ergo vt iudex est testis: Atqui imploratio
testis vt talis ad formalem rationem iuramenti
spectat, ergo non tantùm materialiter se habet.
Videtur euidens consequentia. Sed quidquid de<marginalia>Æternam|damnatio-|nem sibi im-|precatur.</marginalia>
hoc sit, imprecatio sanè grauissima est, qua
Diua Mater æternam suam damnationem, si id
quod sibi imputatum fuerat vel cogitatione ver-
sauerat, imprecatur: nam in Dei libro non scri-
bi hoc importat, iuxta illud Apocal. 20. v. 14. &<marginalia>Apocal 20.|v. 14. & 15.</marginalia>
15. & infernus & mors missi sunt in stagnum ig-
nis. Hæc est mors secunda & qui non inuentus est
in Libro vitæ scriptus, missus est in stagnum ig-
nis. Noluit autem terminis vti communibus di-<marginalia>Sed terminis|non vulga-|ribus vnde|Libri vitæ|meminit.</marginalia>
cens more aliorum, In æternum damner, vel,
Deus me in æternùm condemnat, quia minùs de-
centes illi, sicut vulgares alij: Maledictus à Deo
sim. Diabolus me tollat, Non sit mea anima sal-<-P>@@

<-P>ua. Est enim imprecatio dicta sapientioris spi-
ritus, & in rebus diuinis versatissimi, & magis
eum decens, qui cum illo loquebatur, insig-
nem pietate virum, sapientia, & rerum spiritua-
lium singulari notitia, vt vidimus nu. 57. Vide-
tur quidem diuinorum librorum architecta, ex
quibus multorum spiritualis vita profluxit, cum
vitæ Libro speciale habuisse commercium, & à
diuino spiritu vt per ipsum iuraret incitata, dum
id etiam scribebat, quod & ad vitam erat spiritua-
lem profuturum, & sic vt in Libro vitæ etiam
scriberentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Quomodo autem id stare possit quod<marginalia>Vt stare|queat tem-|poraria scri-|ptio in Libro|vitæ.</marginalia>
verba prædicta designant, videtur difficile; dum
enim ait, Non scribar, supponit denuò posse scri-
bi, necdum esse scriptam: quod tamen stare ne-
quit: quia quotquot in Libro vitæ scripti sunt,
id in Dei æternitate consecuti. Sicut elegit nos in
ipso ante mundi constitutionem. Ephes. 1. v. 4. Vt<marginalia>Ephes. 1. v. 4|D. Thom.</marginalia>
autem docet D. Thomas 1. p. q. 24. arti. 1. in
Corp. Ipsa prædestinatorum conscriptio dicitur Li-
ber vitæ. Vt est communis Theologorum doctri-
na, & præcipuè Interpretum circa Quæstionem
dictam. Et Apocal. 3. v. 5. ad illud: & non delebo<marginalia>Apocal 3.|v. 5. & 21.|v. vlt.</marginalia>
nomen eius de Libro vitæ. Et Cap. 21. v. vlt. Non in-
trabit in eam aliquod coinquinatum, aut abomina-
tionem faciens, & mendacium, nisi qui scripti sunt<marginalia>Philip. 4.|v. 3.|Psal. 68.|v 29. &|198. v. 16.</marginalia>
in Libro vitæ Agni. Philip. 4. vers. 3. Quorum no-
mina sunt in Libro vitæ. Psal. 68. v. 29. Delean-
tur de libro viuentium, & cum iustis non scriban-
tur. Psal. 138. v. 16. In libro tuo omnes scriben-
tur. Exodi 32. v. 32. Aut si hoc non facis, dele me<marginalia>Exodi 32.|v. 32.</marginalia>
de libro tuo, quem scripsisti. Nullibi autem talis
loquendi modus reperitur, quod scilicet agere
quis possit vt in libro Dei scribatur, in quo non
supponatur scriptus: neque Scriptura illum exhi-
bet, ex cuius iurata locutione Librum vitæ acci-
pimus, & iuxta quam debet locutio nostra for-
mari.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Nihilominùs stare imprecatio dicta potest<marginalia>Explicatur|variis mo-|dis.</marginalia>
& sensu congruente saluari. Primò iuxta id quod
ipsa subdit: Sufrase este encarecimiento a mi pare-
cer, Toleretur exaggeratio hæc, meo videri. Cum ex-<marginalia>Primò per|exaggera-|tionem locu-|tam D. M.</marginalia>
aggeratione ergo locuta, ac si possibile esset vt
quis in Libro vitæ non scriptus ab æternitate, in
tempore scribatur. Quo pacto explicant proba-
tissimi Interpretes illud Mosis: Dele me de libro
tuo. Deleri enim erat impossibile quia vt D. Au-<marginalia>D. August.</marginalia>
gustinus ait Lib. 10. de Ciuitate Dei, Cap. 13.
Præscientia Dei, quæ non possit falli, Liber vitæ est.
Ex quo infert D. Thomas sic in argumento ad
Arti. 3. Sed à præscientia Dei non potest aliquid sub-
trahi, similiter neque à prædestinatione: ergo &c.
Quod quidem in responsione concedit, & etiam
in Corpore. Significatur ergo tantùm vehemens
desiderium salutis populi in Mose. Non quod verè
deleri optet (illud enim erat impossibile) sed vt
hac phrasi ingens suum desiderium aliqua ratione
patefaceret, quod non poterat aliter: Vnde non
ait: Dele me, modò illis dimittas, quasi cuperet
commutationem sui facere pro populo, populique
absolutione, sed, si id non facis, dele me, vt bene
cum alijs, quos citat, habet P. Cornelius.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Secundò, vt reuera Diua Mater aliquid<marginalia>Secundò, ha-|bito respectu|ad rem ex se$unclear|possibilem.</marginalia>
possibile sibi imprecata fuerit, quòd scilicet in Dei
libro non scriberetur: quia hoc absolutè loquendo
possibile est, cùm talis scriptio ex meri Dei bene-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0329.jpg/>
@@1@<SE329>314 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><-P>placito contingat. Quòd autem supposita iam
scriptione in Dei æternitate, & illius præscientia,
quædam sit in sensu composito necessitas, res
Theologica est, à qua potuit eius consideratio ab-
strahi: quemadmodùm accidit in orationibus ad
Deum fusis, quibus conamur à Deo benignum af-
fectum circa aliquid impetrare. Cùm enim Deus
ab æterno id velit, quod circa rerum creatarum
dispositionem euenturum est, nequit nostra ora-
tio eius mutare voluntatem, si fortè oppositum
ipsi placuit, & suo Decreto firmauit: si au-
tem id voluerit, quod petimus, iam orationis
etiam impetratio cessat: nam ea non existente,
Deus id, quod petitur voluit, & est in æternùm
voliturus. Oratio ergo, circa affectum Dei tendit
secundum se consideratum, quod id in æterni-
tate sua cognouit ille, & propter eam potuit sic
velle, & sic etiam esse illa impetratoria. Et hoc<marginalia>In oratione|Mosis illud.|P. Cornel.</marginalia>
ipsum explicandi genus in oratione Mosis præ-
fata adhibet P. Cornelius dicens: §. Respon-
deo Secundò. Sensus ergo est. q. d. Aut dicas
Aut dimitte, aut priua me æterna beatitudine, ad
quam me consignasti & conscripsisti. Seposita enim
præscientia & prædestinatione Dei, à qua abstra-
hebat Moses, absolutè possibile erat Mosem priuari
sua beatitudine, quod est deleri de Libro vitæ. Sic
ille: quod præsenti proposito venit aptè accom-
modandum propter id, quod de abstractione asse-
ritur, rei tantùm possibilitate secundùm se con-
siderata.<marginalia>Tertiò per|Ordinem ad|gratiam &|gloriam &c.|D. Thom.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Tertiò sic imprecari sibi sancta Parens po-
tuit, quia stat modus ille loquendi sine aliquo
incommodo, eo quòd possit quis in Libro vitæ
de nouo conscribi iuxta D. Thomæ dictrinam ci-
tata q. 24. arti. 3. ap 3. vbi ita loquitur: Ad Ter-
tium dicendum, quod eo modo quo aliquis dicitur de-
leri de Libro vitæ, potest dici quòd ibi scribatur de
nouo, vel secundum opinionem hominum, vel secun-
dùm quòd de nouo incipit habere ordinem ad vitam
æternam per gratiam. Quod etiam sub diuina no-
titia semper comprehenditur, licet non de nouo. Sic
ille. Quod potest ex adducto Prophetæ loco
Psal. 68. confirmari: Deleantur de libro viuentium,<marginalia>Psal 68.|v. 29.</marginalia>
& cum iustis non scribantur. Vbi sicut deletio de
nouo, accidere potest, ita & scriptionem posse,
de nouo contingere, satis apertè videtur indi-
cari: sicut & librum iustorum aliquo modo esse
diuersum à Libro vitæ, quia non omnes iusti sunt
prædestinati: vel potiùs dici potest in Libro vitæ
omnes iustos scribi, sed diuerso modo, & velut
in diuersa parte libri, vtpotè qui delendi. Vnde
& D. Thomas de vno tantùm locutus libro, cùm
discrimen illud assignauit. Potuit ergo D. Teresia
sic iurare, non quidem iuxta priorem illam ex-
plicationem de opinione hominum, quàm minùs
ipsa curabat, sed iuxta aliam de nouo ordine per
gratiam, non quidem se Deo gratam agnoscens,
sed humiliter dubitans, & gratiæ carentiam si-
bi imprecans, in quo quidem iurandi mo-
do imprecatio damnationis inuoluitur, quia si-
ne gratia indubitatum est neminem posse sal-
uari.<marginalia>Iuramen-|tum an esse|possit, intel-|ligendo se-|cundum|opinionem|hominum.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Potest autem occasione distinctionis di-
ctæ iuxta D. Thomam, non immeritò inquiri, an
iuxta priorem explicationem possit esse iuramen-
tum, si quis dicat: Non me Deus suo scribat in li-
bro, intelligendo, Secundùm opinionem hominum.<-P>@@

<-P>Et non dubito esse tale posse, si sit sensus: Ho-
mines me à diuina gratia alienum existimant, &
numquàm eam adepturum, vtpotè ab ea exclusum
à Deo, si tale dixi, feci, aut cogitaui aliquid. Est
siquidem pia imprecatio cum respectu ad Deum,
qui quamdommodò in testem adducitur sua pro-
uidentia disponens vt in vindictam negatæ veri-
tatis, opinio talis apud homines subsequatur.<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
Neque id quod ait P. Thomas Sancius videtur
obstare Lib. 3. citata Cap. 2. nu. 41. scilicet hoc
non esse iuramentum: Habear hæreticus, si hoc
non ita est: cui videtur simile, Habear reprobus:
ad quod reducitur id, de quo agimus: Nam licet
ita esse possit quando non est respectus aliquis ad
ad Deum vt vindicem: secus tamen accidit, cùm
ille adest, & ita eodem modo est philosandum de
adducto à citato Patre, si sensus sit: Deus me pu-
niat opinione tali de me concepta apud homines, vt
hæreticus habear: quod est omnino conforme do-
ctrinæ ipsius & aliorum, de qua n. 85.</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Quartò explicari dictum iuramentum S.<marginalia>Psal 135.|v. 16.|De scriptio-|ne ratiom|status per-|fectioris.</marginalia>
Matris potest iuxta verba adducta ex Psal. 138.
v. 16. & in libro tuo omnes scribentur: quæ qui-
dem post illa habentur: Imperfectum meum vide-
runt oculi tui: quod ad corporis humani forma-
tionem referendum Textus ipse significat, & ita
communiter accipiunt Interpretes: Vt scilicet
embryonem, in quo nondum apparet forma,
& distinctio membrorum, Deus videat, rectè
agnoscens quid inde fieri debeat, & quò sit tan-
dem illud quidquid est euasurum: quia in eius
libro omnes scribentur, eo quòd in se habeat ex-
emplaria & Ideas rerum omnium, quomodo
pictor & sculptor scit ex informi materia quid
futurum sit, quia videt exemplar. Vnde illud &
accipiendum pro Quia. Quam expositionem
cùm adducat Cardinalis Bellarminus, sic postea<marginalia>Cardin.|Bellarmin,</marginalia>
subdit: Possunt hæc omnia intelligi: etiam de per-
fectione quantùm ad animam; id est, de sapien-
tia, prudentia, virtutibus moralibus, gratia, &
gloria. Nouit enim Deus imperfectum nostrum, &
nos ex nobis nihil esse nisi massam informem. Sed
iuxta descriptionem in Libro vitæ, in dies forma-
mur & proficimus, donec efficiamur conformes ima-
gini Dei, & configuremur corpori claritatis eius.
Atque ad hanc perfectionem tam excellentem cor-
poris & animæ, ad quam ex tanta imperfectione
perducuntur amici Dei, respiciens Propheta excla-
mat id, quod sequitur: Mihi autem nimis honorifi-
cati sunt amici tui Deus &c. Iuxta hæc ergo
stare iuramentum potest. Non me Deus suo scri-
bat in libro, vt sit sensus: Non me illa concedat,
per quæ ex imperfecto statu emergere possim, &
eius amici in eius libro, Libro inquam vitæ, scri-
buntur. Quod equidem spiritui illi adeò perfe-
ctionis auido non poterat non esse grauissimum,
quod ex voto faciendi semper quod perfectius
erat, satis intelligi potest. Non videtur autem
absoluta illa locutio: Non me Deus scribat &c.
ad hunc modum explicationis arctanda, quia
plus absque dubio sonat: sed quia Diua Mater<marginalia>Concluditur|verbis dictis|omnem sen-|sum eis ad-|aptibilem|fuisse com-|plexam.</marginalia>
de Libro vitæ generaliter edocta, non habebat
omnes explicationes in promptu, quæ Theologi-
cam notitiam exigunt, dum modo dicto iurauit,
omnes illas existimādum est fuisse amplexam, quę
sunt communi Patrum ac Doctorum doctrinæ
conformes, & ad illas à spiritu sancto directam.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0330.jpg/>
@@1@<SE330>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. 315
<duolan 2><-P>Et ita Quintò tandem dici potest iurasse aptissimè
& sanctissimè, quia eius mens fuit eum in suo iu-
ramento seruare sensum quem posset optimum
coràm Deo & hominibus, vt sibi iuxta illum ple-
nissima adhiberetur fides eo in negotio, in quo
eam talem cupiebat, & medio opportunissimo
adhibito elicere conabatur.</P>
<Z><A+1>§. IV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An ratio à S. Teresia pro suo iuramento
adducta sit exacta. Vbi de eius fidelita-
te erga IESV Societatem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>90.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>atio ab ea reddita insoliti iuramenti illa
est: Sufrase esta en carecimiento à mi pa-
recer, para que V. P. entienda que no trato con la
Compañia, si no como quien tiene sus cosas en el al-
ma. Toleretur hæc exaggeratio, meo videre, vt
V. P. intelligat me non agere cum Societate, nisi vti
eam decet, quæ res ipsius in anima habet, & qui-
dem vt iuramentum vndequaque honestum sit,
tria illa, de quibus nu. 82. requiruntur, ex quibus<marginalia>Iudicium vt|conueniat|dicto iura-|mento.</marginalia>
iudicium præsentem quæstionem spectat, de ve-
ritate enim iam vidimus, & de iustitia dubitari
nequit, cùm materia honesta fuerit: iudicium
autem communiter explicari solet, vt necessita-
tem iurandi indicet, vt videri potest apud P. Sua-<marginalia>P. Puarez.</marginalia>
rium Tomo 2. de Religione Lib. 1. de Iuramento Cap.
3. nu. 8. Semper namque necessitate aliqua opus
est, vt sit illud licitum; circa modum autem ne-
cessitatis benè ille philosophatur, vt prudentis hoc<marginalia>Ad necessi-|tatem redu-|citur.</marginalia>
sit arbitrio iudicandum. Et ideò hunc tertium co-
mitem meritò iudicium & discretionem appella-
ri, nec posse certiorem regulam tradi. Cùm ergo
Diua Teresia inter prudentissimas debeat Virgi-
nes numerari, potuit eius arbitrio talis necessitas
definiri: cùm præsertim eius prudentia non hu-
manis tantùm regulis duceretur, sed luce altiori
gauderet, vnde & vti Magistram cælestis doctri-
næ ab Ecclesia propositam habemus, vt dictum
nu. 68.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Quod quidem manifestè ostendit illam<marginalia>Neque con-|tra Consi-|lium Christi|de non iu-|rando ab|illa actum.|Matth. 5.|v. 32. & 37.</marginalia>
in præfato, iuramento non peccasse; sed ostenden-
dum restat neque contra perfectionem fuisse
consilij à Christo traditi de non iurando: tale enim
Consilium verbis illis clausum Matth. 5. v. 33. &
37. Audistis quia dictum est antiquis: Non periura-
bis: reddes autem Domino iuramenta tua. Ego autem
dico vobis non iurare omnino: Sit autem sermo vester
Est, Est, Non, Non: Quod autem his abundantius
est, à malo est. Quibus similia habentur Iacobi 5.<marginalia>Iacobi 5.|v. 12.</marginalia>
v. 12. Ex quibus P. Suarez eleganti & erudito
discursu concludit Consilium traditum esse à
Christo ad Christianam perfectionem spectans,
vt numquàm iuretur, nisi quando iurandi instat
præceptum. Videndus citato Lib. Cap. 2. num. 17.<marginalia>Quomodo|illud acci-|piendum.</marginalia>
19. & 21. vbi præsertim necessitatem præcepti
adstruit, qua non obstante Consilium Christi iu-
ramento violatur. Non videtur autem necessita-
tem præcepti extitisse vt Diua Teresia occasione
prædicta iuraret. Vnde iuramentum non adhi-<marginalia>Necessita-|tem præcepti|non videri|extitisse.</marginalia>
buit, vtid, quod sibi imponebatur de solicitato
ad mutationem status Confessario amoliretur, bo-
nis pro firmanda fide rationibus redditis, sed circa
insincerum agendi modum, & subdolam dili-<-P>@@

<-P>gentiam, vt crederetur impedire velle, quod
aliàs animitus, licet clanculum, accurabat. Id
enim animam arguebat ea indignum, quę in statu
erat adeò spirituali collocata, & quæ adoratio-
nem Dei profitebatur in spiritu & veritate. Ioan. 4.<marginalia>Ioan. 4.|v. 25.</marginalia>
v. 25. facta aliorum eo in genere magistra in ijs,
quæ ad Euangelicam spectant perfectionem: à
quo quantùm dolosus ille agendi modus abhor-
reat nulli non est manifestum. Hinc Sanctorum
aliqui numquàm se iuraturos statuerunt, vt Diui<marginalia>Qui num-|quam iura-|uit Sancti.</marginalia>
Ioannes Chrysostomus, & Gregorius Nazianze-
nus: cùm tamen credibile sit multas illis occa-
siones occurrisse id faciendi ei similes, & fortè
vrgentiores, quàm Diua Teresia suo in scripto
manifestat. Id quod in Ethnicis quibusdam lau-
dabile prædicatur, qui numquàm iurarunt, etiam
si temporariæ non leuis momenti in eo vtilitates
verterentur: pro quo videri potest P. Cornelius
in citatum locum Matthæi.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus constanter asse-<marginalia>Ratione vti-|litatis id fa-|ctum, quæ|præcepto|æquipara-|tur.</marginalia>
rendum D. Teresiam contra perfectionem Con-
silij à Christo traditi non fuisse, dum iurauit, ope-
ratam: quod quidem ex dictis de voto eius fa-
ciendi quod perfectius erat, conuenienter potest
comprobari. Vt enim iam adnotauimus, quan-
do Epistolam istam scripsit, iam erat grandæua,
vnde & se anum vocat: & illud Deo consi-
liante emisisse in sacris habemus Officijs: vnde in
credibile est id quod erat consilij in iuramento ab
eâdem violatum. Fateor equidem non videri
præceptum instasse vt sic iuraret, quia pro eo non
vrget solidum aliquod fundamentum: fuit autem
magna vtilitas; & hanc sufficere vt iurari sine
violatione Christi Consilij possit, non videtur
posse negari, quia magna vtilitas pro necessitate
reputatur. Hinc P. Suarez, qui præceptum toties<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
exegit, necessitati vtilitatem adiunxit Lib. 3.
Cap. 12. nu. 3. dicens iuramentum assertorium, cui
inest veritas sufficienter cogitata & cognita, solum-
que illi deest necessitas vel vtilitas, numquàm esse in
indiuiduo peccatum mortale. Sic ille. Syluester verb.<marginalia>Syluester.</marginalia>
Iuramentum 2. n. 4. vbi explicans cum D. Thoma
2. 2. q, 89. artí. 3. tres conditiones iuramenti, aut
comites, circa iudicium ait, vt ex necessaria
caussa iuretur, subdens sic: Adde, vel ex vtili. P.
Thomas Sancius Lib. 3. Cap. 4. n. 4. circa idem, vt<marginalia>P. Sancius.|P. Fagund.</marginalia>
necessaria vel pia caussa. Idem habet P. Fagundez
Tomo 1. in Decalogum Lib. 2. Cap. 6. n. 14. & plu-
res alij, Licet autem loquantur de iudicio vt ne-
necessarium est ad hoc vt iuramentum sit lici-
tum, ad caussam etiam præsentem aduocandum
est: quia in eo tantùm vim facimus vt vtilitas ne-
cessitatis nomine comprehendatur, quia reuera
quoddam genus necessitatis est, vnde propter il-
lam multæ dispensationes in sacris præceptis re-
periuntur, vt in ieiunio, Festis, & alijs, quæ non
solùm humana, sed etiam diuina sunt sæpiùs, piè
Deo res nostras disponente, ne vtilitatibus, sine
quibus ægrè vita duci potest, careamus: & vt non
dicatur comprehendi, ei saltem æquiualet, prop-
ter rationem dictam. Id autem ad materiam etiam
Consilij, & caussas perfectionis conuenienter ad-
sciscitur; vt scilicet cùm aliquid contra Consi-
lium & perfectionem sit, nisi necessitas id excu-
set, idem sit de magna vtilitate, non temporali,
sed spirituali dicendum, quia reuera ita accidere
potest. Vt quando quis ad Religionis statum, qui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0331.jpg/>
@@1@<SE331>316 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><-P>Consilij & perfectionis est, vocatur, & eum vult<marginalia>Non violati|consilij ex-|empla.</marginalia>
iuxta conuenientem sibi vocationem amplecti,
contra illum non facit, si ob vtilitatem pauperum
sororum aliquandiu in sæculo maneat, ad quod
quidem necessitatus non est. Sicut etiam non fa-
cit contra Concilium Christi de vendendis om-
nibus, & dandis pauperibus, qui ex Consilio spi-
ritualium magistrorum sua retinet, vt sic meliori
modo possit eorum necessitatibus subuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Deinde contra Consilium non facit, qui<marginalia>Cùm Dei|innotescit|voluntas,|contra Con-|cilium non|agitur.</marginalia>
Dei in eo non complectendo obsequitur volun-
tati, quia summa perfectio nostra in eo sita est vt
Dei voluntatem satis nobis manifestam faciamus.
Vnde Doctores nonnulli, qui Deum necessitate
morali ad optimum teneri existimant, hoc ia-
ciunt inconcussum fundamentum, cessare scili-
cet comparationem inter optimum & non tale,
quoties de diuina constat voluntate, ea enim
stante nihil melius esse potest, immò neque æquè
bonum, quia per nihil tale conformatur operans
summæ regulæ bonæ operationis. Sic Sanctus
Philippus Nerius statum religiosum affectans,<marginalia>In S. Philip.|Nerio com|probatum|volente in-|gredi Socie|tatem.</marginalia>
& Societatis ingressum ab eius Sancto Fundatore
postulans, ab eo non est admissus, vt in eius ha-
betur vita à P. Eusebio conscripta; quia iudica-
uit magnus ille discretor spirituum magis expe-
diens futurum, si in sæculo remaneret, ob eximios
fructus eius zelo sanctissimo, vt experientia satis
superque ostendit, responsuros. Apostolicus etiam
vir Magister Ioannes de Auila, de cuius Canoni-
zatione agitur, similiter in Societatem admitti<marginalia>Et in Apo-|stolico Ioan.|de Auila.</marginalia>
voluit, & similiter est amicabili repulsa ab eodem
Sancto Patriarcha dimissus, vt & historiæ habent,
& vterque nihil consilio Christi contrarium ad-
misit non admissus, quia ipsius Christi volunta-
tem, bono pro ea stante interprete, habuit explo-
ratam. Quod autem Deus per alios significare
solitus, sæpiùs etiam aut reuelatione, aut inspira-
tione solet etiam seruis suis indicare, quos non
secundùm communes leges, sed singulari spiri-
tus sancti motione gubernat. Sic Diuus Francis-
cus hereditatem suam parenti cessit, dicente Chri-
sto, vt quæ quis habet, pauperibus largiatur. Et<marginalia>Item, & in|feminis|sanctis.</marginalia>
cùm virginitatis consilium sit adeò in Euangelio
commendatum, sanctas aliquas matrimonio iun-
ctas voluit, ob peculiares inde fructus colligen-
dos, vt in Diuis, Monica, Brigitta, & Francisca
videre licet ad statum c&#x0153;libem adspirantibus, sed
volente Deo coniugali consortio copulatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> Sic ergo Diuæ Teresiæ accidere potuit,<marginalia>Et in Diua|Teresia|damna fu-|tura præca-|nente.</marginalia>
vt scilicet à iurandi aliena consuetudine, iurarit
tamen Dei inspiratione permota eo in negotio,
in quo ipsa iuramentum adeò vtile futurum cen-
suit, vt quodammodo etiam necessarium videre-
tur: vt scilicet iuxta dicta n. 91. f&#x0153;dum illum
agendi modum à se fuisse alienissimum compro-
baret: stante prætereà magna illius vtilitate, ob
rationem dictam, ex quibus minimè contrarium
Euangelico Consilio fuisse conuincitur. Quàm<marginalia>Quæ videri|c&#x0153;pta.</marginalia>
autem expediens fuerit vt fidelitatem suam erga
Societatem testatissimam relinqueret, ex eo o-
stenditur, quod potuit ipsa præcauere; futuros
scilicet qui id conarentur obscurare ex eius libris
expunctis omnibus, quæ ad Societatem pertine-
bant. Quod cùm Religiosissimi Patres Refor-
mationis ab ea institutæ intellexissent, satisfactio-
ne&#x0303; pro eo Generali in Capitulo congregati pręsti-<-P>@@

<-P>terunt, sanctè affirmantes illud quale quale fuerat,
se penitus inscijs, & modò abhorrentibus, perpe-
tratum: pro quo gratiæ à Societate eisdem red-
ditæ, quæ & reddendæ etiam meritò pro vulgatis
Epistolis, in quibus Alma Parens ea præclara
pro Societate testimonia exhibet, vt non parua
ipsi gloria inde possit conciliari. Et cùm hoc sit
etiam c&#x0153;lestis eius doctrinæ pabulum, quis cre-
dat legitimos eius alumnos super ipso nauseatu-
ros, vt super Manna cibo leuißimo quondam gene-
ratio exasperans Iudæorum?</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Iurauit Dominus Dauid veritatem, & non<marginalia>Psal 131 v.|11. & seqq.</marginalia>
frustrabitur eam. Sic Dauid ipse Psal. 131. v. 11.
Fuit ergo tale Dei iuramentum, vt fidelitatem
suam erga Dauidem in ijs, quæ ipsi promiserat,<marginalia>Ex Dei iu-|ramento|erga Daui-|dem lucu-|lenta com-|probatio.</marginalia>
firmissimè testaretur. Et fuit illud satis conue-
niens, nam quæ promiserat, ea sunt, quæ in eo-
dem Psalmo continentur, & statim subsequun-
tur, eôdem sic addente ex persona æterni Patris:
Defructu ventris tui ponam super Sedem tuam. Si
custodierint filij tui testamentum meum, & testimo-
nia mea hæc, quæ docebo eos: & filij eorum vsque in
sæculum sedebunt super sedem tuam. Quoniam elegit
Dominus Sion: elegit eam in habitationem sibi. Hæc
requies mea in sæculum sæculi: hîc habitabo, quo-
niam elegi eam. In quibus priora illa, quæ condi-
tionem important, si impleta non fuerint, quia
conditionis defuit implementum, custodia in-
quam diuinæ legis, non est cur Deus vt minùs in
suis promissis fidelis cooargui possit. Reliqua au-
tem sine aliqua sunt conditione prolata: Quoniam
elegit Dominus Sion &c. Et tamen non videmus
illius promissionis effectum; Sione relicta, &
illius habitatione ac requie in eâdem, quam per-
petuam futuram pollicetur. Quia ergo circa fi-
delitatem vacillare credulitas poterat, additum
iuramentum, vt de adimpletione promissi minimè
dubitantes intelligentiam eius conquiramus, quam
Titelmanus porrigit ita scribens in eum locum:
Vox Dei Patris. De ædificio & electione sanctæ Ec-<marginalia>Titelman.</marginalia>
clesiæ. Hæc Sion, hæc sancta ciuitas, Ecclesia sancta
locus est, quem mihi ad quietem & iucundam habi-
tationem elegi, in quo coletur & inuocabitur nomen
meum: in hac ciuitate ego habitabo, in medio fide-
lium permansurus in ea vsque ad sæculi consumma-
tionem, tamquàm paterfamilias in loco suo; & am-
bulabo inter illos tamquàm in medio filiorum meo-
rum, ad illis protectionem, liberationem, & opportuna
omnia impendenda beneficia. Hæc ille. Iuxta quæ
satis exploratum habetur Deum erga Dauidem
fidelissimum extitisse, & quidquid filij minùs
ordinatè egerint, id quod iurauit minimè defe-
cturum, licet oculis insipientium aliter videatur
accidisse. Id quod caussæ præsenti facilè quiuis
adaptârit.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Quid autem sibi velit Magna Mater, dum<marginalia>Res Societa-|tis vt dicat|D. T. se in|anima ha-|bere.</marginalia>
res Societatis in anima se habere dicit, non vt-
cumque, sed valde, satis indicat singularem erga
illam affectum exprimere voluisse. Hispana enim
phrasi sic dici solet: Habeo illum, aut illam valde
in mea anima. Tengole, ô tengola, muy en mi alma.
Quod quidem modis alijs in scriptura significa-<marginalia>Philip. 1. v.|7. & 8.|2. Cor. 7.|v. 3.</marginalia>
tum inuenimus. Habere in corde Philip. 1. v. 7.
Eo quòd habeam vos in corde. Cui & concinit il-
lud 2. Cor. 7. v. 3. Prædiximus vobis quòd in cordi-
bus nostris estis. In visceribus. Sic idem Philip. 1.
v. 8. Quomodo cupiam omnes vos in visceribus IESV<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0332.jpg/>
@@1@<SE332>Circa D. Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. §. IV. 117
<duolan 2><-P>Christi. Circa quod sic P. Cornelius: Quasi vi-<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
delicet ego in Christi misericordiæ & dilectionis vis-
ceribus constitutus, & in ea quasi transformatus, vos
ex ijsdem diligerem, nimirùm tam tenero, cordiali,
ardenti, & viscerali amore, quali Christus suos om-
nes diligit. Sic ille. Et huiusmodi affectus excel-
lentiam expressam reperimus in Apostolo, dum
de Onesimo cum Philemone agit, & eum viscera
sua vocat, hoc est adeò visceribus hærentem, vt
esse viscera ipsa videretur. Tu autem illum, vt mea
viscera, suscipe. Philem. v. 12. Iuxta Græcum tex-<marginalia>Philem. v.|12. & 20,|Arias Mon-|tanus.|Sua viscera|Onesimum|vt vocet|Paulus.|P. Cornel.</marginalia>
tum: Tu autem illum, id est, Ipsum, hoc est mea vis-
cera, suscipe. Sic Arias Montanus. Quod & boni
Interpretes obseruant. Vnde & iuxta eumdem
sensum accipi & illud potest: Refice viscera mea
in Domino. Quod de proprijs ipsius Pauli visceri-
bus accipit cum alijs P. Cornelius, & potest eo-
rum expositio cum alia componi, si dicamus Apo-
stolum vtrumque complexum: vt & Onesimum,
quem sua vocauerat viscera, & propria eius, hu-
mana susceptione reficienda desideret & exoret.
Et id quidem quia eum habebat in visceribus
Iesv Christi, in suis inquam, Christi in viscera
transformatis; licet erga Onesimum specialius
aliquid videatur indicare, quia vtilissimum futu-
rum sibi adiutorem in negotio propagendæ Ec-
clesiæ, diuino afflatus spiritu recognouit: Qui tibi
aliquando inutilis fuit; nunc autem & mihi & tibi
vtilis. v. 11. fuit enim Ephesiorum Episcopus post<marginalia>v. 11.</marginalia>
Timotheum & illustris Martyr Romæ. Ante
omnia ista inuenimus singularem illam magnæ
dilectionis formulam dicente scriptura sacra 1.
Reg. 18. v. 1. Anima Ionathæ conglutinata est ani-<marginalia>1. Reg. 18.|v. 1.</marginalia>
mæ Dauid, & dilexit eum Ionathas quasi animam
suam. Quod quidem de anima propriè dicta ac-
cipiendum, iuxta grauissimos Interpretes, & vul-
gatum illud, animam magis esse vbi amat, quàm
vbi animat. Conglutinata est anima Ionathæ animæ
Dauid & dilexit eum &c. Vbi & expositiua &
caussalis particula est, Conglutinata est, quia di-
lexit, & amor glutinum magnum, nobile, pretio-
sum & efficax est.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Omittamus alia & dicamus sanctissimam<marginalia>Plures & no.|biles sensus|suis verbis|complexa.</marginalia>
Matrem Teresiam Apostolico plenam spiritu, &
Seraphico iaculo transfixam, modis prædictis So-
cietatem dilexisse: idque voluisse significare,
cùm eam valde in sua anima habere protestata est.
Habebat quidem valde in corde, quæ habebat in
anima: habebat in visceribus Christi, dum habe-
bat in suis, quia sua erant in Christi viscera trans-
formata. Diligebat vt propria viscera, vti Onesi-
mum Paulus, ob eam, quam ab ipso vidimus red-
ditam rationem: Nunc autem & mihi & tibi vti-
lis. Quam vtilitatem ibidem agnoscit ingenua
illa attestatione: Quandoquidem illam (Societatem)
vt medium assumptit ad ipsum (Ordinem Carme-
litarum) reparandum & renouandum. Circa quod
ita scribit Dom. Palafox n. 26. Ex hac Epistola<marginalia>D. Palafox.</marginalia>
colligitur &c. quintò illustre testimonium, quod
Sancta ad finem. n. 6. reliquit circa id, quod Societas
IESV adiuuit vt hæc Sancta Reformatio instituere-
tur, & quod iure optimo id ad reciproci amoris ar-
gumentum assumebat, quo se meritißimò prosequun-
tur: altera (Religio) propter id, quod illi dedit; &
alia propter id, quod accepit; reddendo per hoc æterna
huius amicitiæ secura pignora, & mutuæ obsequelæ:
inspecta insuper ea, quam Sancta contulit, opera So-<-P>@@

<-P>cietati IESV in eius Fundationibus. Ac si diceret:
Non est æquum, vt quæ vnæ extiterunt, & se vt Deo
nascerentur, adiuuerunt, diuersæ aut contrariæ inter
se sint, cùm de incremento agitur & meritis, anima-
busque ad Deum perducendis. Sic ille. Vbi quod
de adiuta in suo ortu Societate dicitur, minùs vi-
detur congruere; orta enim erat antequàm Diua
Mater de Ordinis sui Reformatione ageret, vt ex
ijs constat, quæ ipsa sua scribit in vita. Videatur
præsertim Cap. 23. in cuius fine post alia sic lo-
quitur: Alobado sea el Señor, que me ha dado gracia<marginalia>D. Teresia|illustre Socie-|tati testimo-|nium perhi-|bet, suum|erga illam|agnoscens|debitum.</marginalia>
para obedecer à mis Confessores, aunque imperfecta-
mente: y casi siempre han sido de estos benditos hom-
bres de la Compañia de IESVS, aunque imperfecta-
mente, como digo, los he seguido. Conocida mejoria
comenzò à tener mi alma, como ahora dire. Sit Be-
nedictus Dominus, qui mihi gratiam contulit vt meis
obedirem Confessoribus, licet imperfectè: qui ferè
semper fuerunt ex his benedictis hominibus Societa-
tis IESV, licet imperfectè, vt dixi, eis sum obsecuta.
Notorium profectum mea c&#x0153;pit habere anima, vt mox
dicam. Sic illa: de cuius ingenti charitate non
dubito pro rerum opportunitate, si quidquam in
Fundatione iuuare potuit, in eo minimè defuisse.
Vnde est recommendatio illa ardoris c&#x0153;lestis ple-
na in Epistola 9. scripta Excellentissimæ Mariæ<marginalia>Etiamgratis|Officijs id|testata.</marginalia>
Henriquez Ducissæ Aluæ verbis illis: Vna merced
me ha de hacer ahora V. Excellencia en todo caso, por-
que me importa se entienda el fauor, que V. Exc. me
haze en todo. Y es, que en Pamplona de Nauarra se
ha fundado ahora vna casa de la Compañia de IE-
SVS, y entrò muy en paz. Despues se ha leuantado
tan gran persecucion contra ellos, que los quieren
echar del lugar. Hanse comparado del Condestable, y su
Señoria los la hablado muy bien, y hecho mucha
merced. Loque V. Exc. me ha de hacer es, es-
crebir à su Señoria vna carta agradeciendole loque
ha hecho, y mandandole lo lleue muy adelante,
y los fauorezca en todo loque se les ofreciere.
Sic illa, ad quod Dom. Palafox videtur allu-
sisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Iam quod ad dilectam Societatem vt pro-<marginalia>Amoris ex-|cellentia ex-|posita</marginalia>
priam animam attinet, ipsi inæstimabili charitatis
glutino agglutinatam, non est in quo aliquatenus
hæreamus. Velle illā in sua habere anima vidimus
protestatam, quod est glutino fuisse dilectionis
adstrictam, & dilectam vt propriam animam: ne-
que enim ardentissimus animæ illius amor Iona-
thæ amori cedere poterat, qui & Seraphici fuit
nobilis æmulator. De Ionathæ amore locutus<marginalia>1. Reg. 18.|v, 21.|Abulensis.|Amore Io-|nathæ erga|Dauid con-|uenienter il-|lustratur.</marginalia>
Abulensis Quæst. 2. in citatum Caput. 18. sic habet:
Ionathas passus est hic quamdam teneritudinem cor-
dis, quæ est in cordibus naturaliter generosis & ex-
cellentibus &c. Quod quidem Diuæ Teresiæ ve-
nit conuenienter aptandum, cuius cor & gene-
rosum & excellens naturaliter erat: cui generosæ
& excellenti indoli si supernaturales dotes adijcia-
mus, magnum profectò ipsius amor suprà amo-
rem Ionathæ habuisse incrementum comperie-
tur. Inquirens autem citatus scriptor caussam
amoris tanti Quæst. 3. sic scribit: & quia Ionathas
erat vir bonus, motus fuit ad diligendum nimis eum,<marginalia>Idem.</marginalia>
qui dignus erat diligi. Item Ionathas erat vir stre-
nuus in armis, & ob hoc diligebat omnes viros excel-
lentes in arte bellica: Sic autem erat Dauid, quia
ipse erat vir strenuus, secundùm quod patet ex bello,
quod habuit cum Goliath. Sic ille. Similitudo ergo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0333.jpg/>
@@1@<SE333>318 Auctarium Indicum. Pars III. Digreßio.
<duolan 2><-P>morum eximij illius amoris Conciliatrix fuit.
Quod quidem pro Diuæ Matris amore erga So-
cietatem mirè consonat. Sibi illa amauit simi-
lem, sanctitate inquam, de qua illustre testimo-
nium perhibuit citato capite, & alibi. Amauit
& strenuam in arte bellica, quam scilicet ad ma-
iorem sui Nominis gloriam propagandam erexit,
vt nouo per Diuum Ignativm subsidio Mili-
tantem Ecclesiam roboraret, vt ipsius est Ecclesiæ
attestatione compertum. Harto me consuela, que<marginalia>Diua Te-|resia.</marginalia>
tenga V. S. la Compañia tan por suya, que es de gran-
dissimo bien petra todo. Sic Epist. 3. Illustrissimum
Teutonium Archiepiscopum Eborensem allocu-
ta. Et amauit strenua illa præliorum Domini
belli potens heroina, pro quibus geminum insti-
tuit, & armauit exercitum sub eius vexillis, mag-
no cum Ecclesiæ prouentu, & infernarum co-
piarum formidine præliantem. Pro quo ipsa in
eadem Epistola dicentem excepimus: De este Rey<marginalia>Eadem.</marginalia>
somos todos Vasallas. Plague à su Magestad que los
del Hiso y de la Madre seam talet, que como Soldados
es forzados solo mirem es adondeua la vandera de
nuestro Rey. &c.</P>
<Z><A+1>§. V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De summo Diuæ Teresiæ erga Societatem
amoris argumento ad vitam pro ea po-
nendam, exprompta.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>99.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic illa loquitur post adducta verba. §. præ-<marginalia>§. Epistolæ.</marginalia>
ced. y ponria la vida por ellas, quanto enten-
diese no deseruiese à N. Señor en hacer lo contrario.
Et vitam pro ipsis ponerem (pro rebus inquam So-
cietatis, quas valde habebat in anima) quamdiu
putarim Domino nostro non displicere contrarium
effecisse. Verbum Ponria illius temporis est; modò
enim, & iam pridem Pondria dicimus, nisi fortè
vbi Diua Mater scribebat id adhuc in vsu est,
quia & magis Castellanæ linguæ Conforme, vn-
de & dicendum Tenria, pro eo quod modò dici-
mus Tendria in verbo Tener, quæ ferè anomala
sunt, quia littera D. rarò in subiunctiuis inuenie-
tur adiecta, nisi cum verba illam habent, vt in
Puedo Possena, Podria. Et genus est Syncopæ, cùm
deberet dici Poderia, sicut dicitur Tenderia, vende-
ria, Contenderia, Prætenderia &c. Et pro his mi-
nutijs satis, vt ad rem, & rem quidem obserua-
tione dignissimam, veniamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Y ponria lauida por ellas. Quid maius dici
potuit? Maiorem hac dilectionem nemo habet, quàm
vt animam suam ponat quis pro amicis suis. Sic Fi-<marginalia>Ioan. 15.|v. 13.</marginalia>
lius dilectionis Paternæ. Ioan. 15. v. 13. Sic enim
Christum appellat Apostolus Coloss. 1. v. 13. Et
transtulit in regnum Filij dilectionis suæ. Vidimus<marginalia>Coloss. 1.|v. 13.|In illa erga|Societatem|amor tener-|rimus &|fortis.</marginalia>
Diuæ Matris amorem tenerrimum generosi &
excellentis animi genuinum f&#x0153;tum; sed qui te-
nerrimus idem & fortis, vt magnus Abulensis
Antistes citata Quæst. 2. his verbis expressit: & est
quidam motus interior præcordiorum, qui facit homi-
nem tremere, & interdum ex amoris nimietate &
sinceritate amantem prouocat ad dulcißimas lacry-
mas. Et iam non potest esse maior gradus amoris: &
cùm aliquis ad istum peruenerit, omnia contemnit,
vitam, & famam, & quidquid esse potest pro eo quem
diligit, eo quòd amans iam non est sui iuris. Sed to-<-P>@@

<-P>tum se posuit in amato. Est autem iste amor fortis
& tener, quamquàm ista videantur repugnare: tener
quidem vocatur, quia in teneritudine cordis funda-
tur, quæ est motus præcordiorum. Fortis autem est,
quia nulla est affectio, quæ præcordia mouere possit,
nisi amor. Ideò Canticor. 8. v. 6. & 7. dicitur: Fortis
est vt mors dilectio. Lampades eius lampades ignis:
aquæ multæ non poterunt (vulgata Posuerunt) ex-
tinguere charitatem, nec flumina obruent illam. Sic
ille. Vbi & nobis exclamare cum Ecclesia in sa-
cris eius officijs licet, O charitatis victima. Victima
inquam charitatis erga Societatem, iam coràm
Deo talis, cui voluntas pro facto est: vt in So-
cietatis etiam oculis esse debet ad dilectionem
istam corditus æstimandam.</P>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Fortis quidem vt mors in ea dilectio fuit,<marginalia>Fortis vt|mors, quia|erga paren-|tes.</marginalia>
cùm morti se pro rebus Societatis, si ita expedi-
ret, offerendam minimè dubitauit. Mors nam-
que Parca dicitur, quia nemini parcit: quod e-
quidem hac in caussa iuuat inspiciamus. Viuebat
magna illa tot filiorum Parens, quos doctrina &
exemplo dudum genitos Christo c&#x0153;litus anima-
bat. Sed si mori pro Societate oporteat, nemini
parcit: derelinquendi illi, vt & ipsi quodammo-
do ea moriente, à qua spiritum religiosæ vitę hau-
serant, pariter moriantur. Neque minùs ordinata
in eo censenda charitas, si id quod D. Thomas<marginalia>D. Thom.</marginalia>
docet 2. 2. q. 31. arti. 3. ad 3. & 4. quem alij quam-
plures Theologi sequuntur, attendamus, paren-<marginalia>Maior pro|illis quàm|pro filiis obli-|gatio.</marginalia>
tibus inquam & filijs in eôdem periculo constitu-
tis, illis præ istis subueniendum: Nullum autem
benefactorum officium est tantum, sicut parentum: &
ideò parentes in recompensandis beneficijs sunt om-
nibus alijs præferendi. Verba illius sunt citato Arti.
3. ad 3. & in responsione ad 4. ita loquitur: Ad
Quartum dicendum quòd parentes sunt sicut Supe-
riores, & ideò amor parentum est ad benefaciendum:
amor autem filiorum ad honorandos parentes: & ta-
men in neceßitatis extremæ articulo magis liceret
deserere filios quàm parentes, quos nullo modo dese-
rere licet propter obligationem beneficiorum suscep-
torum, & patet per Philosophum in 8. Ethicor. Cap.
vlt. Sic S. Doctor. Cùm ergo Diua Teresia So-
cietatis alumnos parentes habuerit, & tot ab illis
fuerit dotata bonis, vt ipsa varijs in locis conte-
statur, eos autem quos eius est Reformatio com-
plexa, vt beatam prolem fecundæ Virginitatis,
& virgineæ fecunditatis aspiciat, iuxta charitatis
leges dicenda est censuisse, dum illos istis morte
pro ipsis oppetita, præferendos iudicauit. Videa-
tur Caput illud 23. citatum, in quo mirificè quid-
quid ad institutum præsens desiderari potest con-
tinetur. Et Epist. 19. in qua decem suos in Chri-
sto parentes enumerat cum elegantibus Adnota-
tionibus Illustrissimi Palafox. Et quàm aptè illud
huc descendit, quod ex P. Vilalpando adducit<marginalia>Cort. 8.|v. 7.</marginalia>
P. Cornelius in citatum locum Fortis est vt mors
dilectio elegantem antithesim faciente inter dile-<marginalia>Vilalpan-|dus.</marginalia>
ctionem morti comparatam, & inuidiam infer-
no, dum additur statim: Dura sicut infernus æmu-
latio: & inter alia sic contra ponit:</P>
<duolan 2><Z>Dilectio.</Z>
<shi>Est telum aureum.
Ditat quem traijcit.</shi>@@

<Z>Inuidia</Z><marginalia>Elegans au-|tithesis circa|mortem &|inuidiam.</marginalia>
<shi>Est cruciatus igneus.
Spoliat quem vrit.</shi></duolan 2>
<P>Aureo quidem telo Diuæ Teresiæ traiecta visce-
ra, & quia aureo, eximiè ditata. Sic enim habe-<marginalia>Apocal. 3.|v. 17.</marginalia>
mus Apocal. 3. v. 17. & 18. Quia dicis: Quòd diues<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0334.jpg/>
@@1@<SE334>Circa Diuæ Teresiæ Epistolam pro Societate IESV. § V. 319
<duolan 2><-P>sum, & locupletatus, & nullius egeo: & nescis quia
tu es miser, & miserabilis, & pauper, & c&#x0153;cus, &
nudus. Suadeo tibi emere à me aurum ignitum, pro-
batum, vt locuples fias, & vestimentis albis induaris,
& non appareat confusio nuditatis tuæ. Quod au-<marginalia>Iaculum|aureum|dilectio.</marginalia>
rum, illud ipsum est iaculum ditans quem traij-
cit, dilectio inquam fortis vt mors, quo Diua
Teresia Angelicis ditata virtutibus, vt Ecclesia ca-
nit, & ita Seraphicis ad martyrium pro Societate
subeundum anhelauit. De charitate enim prædi-
ctum locum communiter accipiunt Interpretes,
& optimam esse expositionem censet P. Corne-
lius, ardentibus quidem desiderijs comparanda,
appetitionem enim ipsam Deus ingentis pretij loco<marginalia>D. Gregor.|Nazianz.</marginalia>
æstimat, vt ait D. Gregorius Nazianzenus Oratio-
ne in S. Baptisma.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Lampades eius lampades ignis atque<marginalia>Septem lam-|pades in illa</marginalia>
flammarum. Quàm opportunè cùm de Vir-
gine ex numero prudentium vna agitur, lam-
pades ignis, & flammiuomæ quidem inducuntur,
iuxta parabolam, de qua Matth. 25. Non vna in<marginalia>Matth. 25.</marginalia>
Diua Teresia lampas Christi sponsa dilectissima,
sed sponsi ad instar multæ. Et septem lampades ar-
dentes ante thronum, addita statim explicatione:<marginalia>Apoc. 4. v. 5.|D. Ambros.</marginalia>
Qui sunt septem spiritus Dei. Circa quæ D. Am-
brosius, vel quisquis est Commentariorum illo-<marginalia>Septem dona|spiritus San-|cti.</marginalia>
rum Auctor, ita scribit: Per septem Spiritus Dei
septem dona spiritus Sancti debemus intelligere, quæ
in Dominum requieuisse Propheta Isaias manifestat
dicens: & requiescet super eum spiritus Domini, spi-
ritus sapientiæ & intellectus, &c. Hæ igitur lampa-
des septem ante sedem, id est, ante conspectum Eccle-
siæ ardere dicuntur, quia sine lumine harum virtu-
tum, in nocte huius sæculi positi, per vitæ viam ad
æternam patriam gradi non possumus. Sic ille, ita
accipiendus, vt lampades prædictæ non solùm sint
ante conspectum Ecclesiæ propositæ vt in via vi-
tæ dirigant, sed vt exemplaria, vt ij, qui dilectio-
nis amore feruescunt, similes eisdem euadant,
quod in Diua Teresia cælesti sponsa erit persequi
facile, otio non ignobili fruituris.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Illud ex eôdem præsenti commodius<marginalia>Idem.</marginalia>
instituto, quod subdit in hæc verba: Verùm quæri<marginalia>Christi in-|star ad mor-|tem pro ho-|minibus op-|petendam|ordinata.</marginalia>
potest cur Propheta, cum hæc septem dona in Chri-
stum descensura esse diceret, à maioribus c&#x0153;pit, &
descendendo ad minora peruenit. Sed non abs re fa-
ctum videbitur, si diligenter inspiciantur. Nam quia
Dominus noster IESVS Christus de illa c&#x0153;lesti beati-
tudine, in qua æqualis erat per omnia Patri, ad terras
descendere, & homo fieri dignatus est, & Angelis mi-
norari voluit, quos ipse creauerat: non inconuenien-
ter hæc septem dona descendendo accepit, quia volun-
tatem Patris descendendo & humiliando se vsque ad
mortem adimpleuit, sicut dicit Apostolus: Humiliauit
semetipsum vsque ad mortem, mortem autem Crucis.
Philip. 2. u. 8. Sic ille. Totus ergo cælestium do-<marginalia>Philip. 2. v. 8</marginalia>
norum apparatus in Christo, eò tendebat, vt vi-
tam ipse pro hominibus poneret suam, ad Crucis
vsque humiliationem ex lampadum cælesti ar-
dore descendens. Quod quidem in Diua Teresia
sublimi quodam modo deprehendi potest ab eo,
qui res eius & gesta non indiligens pertractarit.
Pro Societate autem id eximiè fecit, quia septem
illas lampades pro expectando diuino sponso sem-
per accensas, ad subeundam pro ea mortem in-
clinauit, à sapientia illa superc&#x0153;lesti incipiens,
propter quam in Ecclesiam lauream est spiri-<-P>@@

<-P>tualis magisterij consecuta.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Et illam quidem in eo, quod subdidit<marginalia>Prudens in|eo cautio.|adhibita|amori non|contraria.</marginalia>
post priora illa verba, circa quæ sumus locuti, vi-
dere licet: Quantò entendiesse no deseruiessa al
Señor en hacerlo contrario. Quamdiu putarim Do-
mino nostro non displicere contrarium effecisse: vel,
Diuino non esse seruitio contrarium. Circa quæ<marginalia>Aliqua ex|amore con-|uenienter|negantur.</marginalia>
Dom. Palafox prudenter obseruat non debere a-
mori contrarium iudicari, si Prælati aliquando
id non indulgeant, quod ab eisdem petitur, & illi
iudicant non debere concedi: quod est profectò
verissimum. Venitque ad regem (Absalon) & ait ad
eum: Ecce tondentur oues serui tui &c. & ait Ab-
salom: si non vis venire veniat, obsecro nobiscum
saltem Ammon frater meus. Dixitque ad eum rex:<marginalia>2. Reg. 13.|v. 34. & 36.|& 37.</marginalia>
Non est necesse vt veniat tecum 2, Reg. 13. v. 34. &
36. Ecce patrem dilecto filio id quod rogauerat
denegantem. Quam autem ea esset negatio con-
ueniens, infaustus statim euentus ostendit, dum
coactus copiam abeundi facit: Coe&#x0308;git itaque Ab-
salom eum, & dimisit cum eo Ammon. Pro quo hæc
satis, vt circa limitationem à Diua Matre adie-
ctam non nihil adijciamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Poterat quidem oppetitio mortis ex se<marginalia>Multa Deus|inspirat, quæ|tamen agit|ne executioni|mandentur.</marginalia>
sancta & laudabilis, & ita ex se Deo beneplacens,
& meriti magni, meriti inquam martyrij, quia
ad eum potuit gradum, adiunctis circumstantijs,
peruenire, ipsi quoad executionem vrgendam
non placere, quia Diuam Parentem ad alia pro
sua gloria egregia molimina destinarat. Sic enim
Diui Romualdus, Franciscus, Antonius à con-
quisitione martyrij reuocati, sicut & Diua ipsa,
cùm in tenella ætate domum paternam deseruit,
terris barbaris Christum datura, aut sanguinem, & à
patruo est ad illam reuocata. Quibus in euentibus
non imprudens aut inconsultum est à Deo dam-
natum, sed id quod cum magno est merito susce-
ptum, aliò deriuatum, in quo Deus obsequium
sibi volebat impendi cum magna Ecclesiæ vtili-
tate. Cùm ergo Diua Teresia circa hoc altè fuerit
edocta, limitationem prædictam addidit, magnis
sapientiæ, intellectus, donorumq&#x0301;ue aliorum lumi-<marginalia>Quidquid|molitur Deus|in $unclearid tendit,|vt fideles suæ|aptet volun-|tati.</marginalia>
nibus, quibus erat abundè locupletata, dignissi-
mam; omnia enim eò ducunt, vt voluntatem Dei
serui eius fideles agnoscentes, conentur eamdem
perfectiùs adimplere. Audiendus c&#x0153;lestis Magi-
ster qui ad Hebr. 13. v. 20. & 21. sic ait: Deus au-
tem pacis, qui eduxit de mortuis pastorem magnum<marginalia>Hebr. 13.|v. 20. & 21.</marginalia>
ouium, in sanguine Testamenti æterni Dominum no-
strum IESVM Christum, aptat vos in omni bono, vt
faciatis eius voluntatem faciens in vobis quod placeat
coram se per IESVM Christum. Omne bonum, om-
ne & donum per Christum habitum eò tendit vt
fideles ad voluntatem Dei faciendam aptentur.
Ideo & qui dilectione Dei inueniuntur arden-
tes, magno indigent lumine, vt iuxta Dei placi-
tum actiones suas valeant moderari. Pro quo
& Magister idem sic Ephesi fideles allocutus:
Proptereà & ego audiens fidem vestram, quæ est in<marginalia>Ephes. 1. v.|15. & seqq.</marginalia>
Domino IESV, & dilectionem in omnes Sanctos, non
cesso gratias agere pro vobis, memoriam vestri faciens
in orationibus meis: vt Deus, Domini nostri IESV
Christi Pater gloriæ det vobis spiritum sapientiæ &
reuelationis in agnitione eius, illuminatos habentes
oculos cordis vestri, vt sciatis quæ sit spes vocationis<marginalia>Erga sanctos|etiā dilectio|moderanda.</marginalia>
eius, &c. Ephes. 1. v. 15. 16. 17. & 18. Ecce dile-
ctionem magnam, & in Sanctos quidem: sed &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0335.jpg/>
@@1@<SE335>320 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio III.
<duolan 2><-P>spiritum sapientiæ, & peculiarem interiorum ocu-
lorum claritatem, quia dilectio magna etiam in
sanctos, sapientia magna indiget, vt quæ ad ipsos
spectant, possint iuxta Dei beneplacitum regu-
lari.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> Et hoc est quod in Diua prædicamus<marginalia>Sic D. Ma-|ter erga So-|cietatem.</marginalia>
Teresia, cuius eximia erga Societatem Iesv di-
lectio erga sanctos erat, vt censebat ipsa, & scripto
consignatum reliquit: sic enim citato Cap. 33.
Tambien me daba pena que maui essen en casa trator
congente tan santa como los de la Compañia de IE-<marginalia>S. Teresia.</marginalia>
SVS. Etiam mihi molestiam ingerebat, quòd me vi-
derent cum gente adeò Sancta agere, quales ij sunt
qui de Societate IESV. Et tamen sapientiæ debuit
peculiari lumine dirigi, vt amorem suum erga ip-
sos, pro quibus animum parata erat ponere, dis-
pensaret. Quid ad hæc? Orare ipsam vt amori<marginalia>Quid ab|illa oporteat|exorare.</marginalia>
illi suo, cuius maiores in c&#x0153;lo flammæ, felicissi-
mè consonans, dilectam sibi Societatem, exoratis
à Deo beneficijs competentibus prosequatur.
Non est iam limitationes suæ dilectioni suppo-
nere. Impensè diligit; petat, roget, obsecret, sup-
plicet, instet, exoret id, quod in præfata Epistola
optare se pro illa, sua est inter hortamenta, testa-
ta, dum & suos adiungit beatos filios, vt det nobis<marginalia>Rom. 15. v. 5.|& seqq</marginalia>
idipsum sapere in alterutrum secundùm IESVM
Christum, vt vnanimes vno ore honorificemus Deum,
& Patrem Domini nostri IESV Christi. Propter quod
suscipiamus inuicem, sicut & Christus suscepit nos
in honorem Dei. Rom. 15. v. 5. 6. & 7. Amen, Amen,
Amen, Fiat, Fiat, Fiat.</P>
<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum Episcopi Indiarum iuxta facul
tates peculiares illis à Sede Apostolica
concessas, dispensare possint in voto
Castitatis cum ijs, qui ex altera di&#x0153;-
cesi ad effectum talem veniunt.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>108.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Osse dispensare iuxta facultates dictas
dixi in Thesauro Indico Tit. 12. Cap.
20. n. 461. & in Additionibus n. 67. &
308. Tomo 2. vbi & priuilegium Clementis VIII.
pro Missionarijs, quod & Pontificum est aliorum,
adduximus, quod apud Angelum M. Verricelli
extat in volumine de Missionibus Apostolicis Tit. 16.
Sect. 6. §. 2. Formulæ 4. qui & Formula 3. facultates
dictas Episcopis solitas concedi proponit. Quid
autem sine priuilegijs pro Indijs habeatur, citato
Cap. 20. dictum. Et concessio quidem pro Epis-<marginalia>Tenor facul-|tatis Episco-|pis concessæ.</marginalia>
copis tenoris est sequentis: Quartò, dispensandi &
commutandi vota simplicia in alia pia opera, & di-
spensandi ex rationabili caussa in votis simplicibus
Castitatis & Religionis. Quæ autem rationabiles
esse caussæ possint dictum citatis locis, ex quibus
magis frequens est incontinentia, ratione cuius
id, quod assumptum est in remedium, in laqueum
versum deprehenditur: vnde melius esse nubere,
quàm vri iuxta Apostoli celebrem admonitionem
iudi catur 1. Cor. 7. v. 9. Circa hoc ergo difficultas<marginalia>1 Cor. 7.|v. 9.</marginalia>
alicuius momenti esse non potest: benè tamen
circa id, quod discutiendum occurrit, & in casus
contingentia quæstionem, de qua Titulus, exci-<-P>@@

<-P>tauit. In eisdem namque facultatibus. §. 29. ca-<marginalia>Pro negatio-|ne quid fa-|ciat.</marginalia>
uetur vt earum vsus tantùm liceat in ciuitate &
di&#x0153;cesi, quibus Episcopus præsidet: non ergo
videtur ad di&#x0153;cesanos alienos talis facultas, sicut
neque aliæ concessæ Episcopis, extendenda, etiam
si in illa ad effectum dictum adsint, quia di&#x0153;cesis
non est materialiter, sed formaliter accipienda,
pro di&#x0153;cesanis inquam: vnde poterit Episcopus<marginalia>Episcopus|dispensare|cum di&#x0153;ce-|sanis potest.|vtroque ex-|tra di&#x0153;cesim|constituto.|Barbosa.|Bonacina.</marginalia>
extra di&#x0153;cesim constitutus cum suo di&#x0153;cesa-
no extra di&#x0153;cesim etiam agente dispensare,
iuxta communem Doctorum resolutionem, &
distinctionem iurisdictionis voluntariæ & con-
tentiosæ, de quibus Barbosa de potestate Episcopi
Allegat. 126. n. 4. & qui ab eo citantur Doctores,
& de dispensatione loquentes in votis id tradunt
adducti à Bonacina Tomo 2. Disput. 4. circa 2. De-
calogi præceptum. Quæst. 2. Puncto 7. §. 4. n. 6. Non
ergo videtur posse locum habere dispensatio in
casu nostro, stante communi Doctorum senten-
tia asserentium ad dispensationem ab Episcopis
validè conferendam requiri vt erga subditos, qui
absolutè sint tales ratione domicilij, versetur; vel
saltim qui maiori anni parte in eius di&#x0153;cesi de-
gat, pro quo Auctores congerunt citati: Prior
Allegat. 37. n. 17. & seqq. Alter suprà n. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Nihilominus Dico tamquàm valde ve-<marginalia>Pro affirma-|tione ve-|rosimilis re-|solutio &|probatur ex|tenere con-|cessionis.</marginalia>
rosimile prædictam dispensationem ab Episcopo
conferri posse, si in ea di&#x0153;cesi, in qua est dispen-
sandus, non sit qui huiusmodi sit præditus facul-
tate, Episcopus scilicet, aut alius nominatus ab
ipso ante mortem, qui eam habuerat, iuxta id
quod conceditur in prædictis facultatibus §. 28.
Quod quidem ex tenore concessionis proban-
dum, in qua ad vsum facultatis prædictæ non re-
quiritur absoluta subiectio aut habitatio per ma-
iorem anni partem, sed solùm vt illa sit in ciui-
tate aut di&#x0153;cesi, in quibus Episcopus præsidet.
Vbi dici nequit di&#x0153;cesim debere formaliter ac-
cipi iuxta dicta, quia in ordinarijs dispensationi-
bus alia est ratio, iniuria videlicet aliqualis pro-
priorum Pastorum: dispensatio namque ad pas-
sionem spectat, & cùm sit in votis, peculiarem
propriarum ouium exigit cognitionem, quia res
valde grauis est, & periculosa ac suspecta illa pro-
prij Pastoris declinatio, vt is, qui non est pro-
prius, adeatur. At in casu nostro non ita accidit,
quia in Pastore proprio facultas ad ista non est,
vnde iniuriam interpretare nequit huiusmodi
aditionem, sed beneficium potius, vt remedium
scilicet oui periclitanti adhibeatur. Priuilegium
ergo cùm fauorabile sit, & minimè in tertij præ-
iudicium, amplè interpretandum est, seruata ver-
borum proprietate.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Dices non videri ad quid sit addita præ-<marginalia>Obiectio ex|tenore ipso,|quia di&#x0153;ce-|sani ex-|pressi.</marginalia>
fata limitatio, si alieni subditi possunt dispensari.
nam ad dispensationem nihil conducit quòd dis-
pensandus in di&#x0153;cesi dispensantis sit cùm possit
in ea, in qua domicilium non habet æquè benè
dispensari. Pro quo obseruandum non exigi à
Pontifice vt dispensatio in ciuitate residentiæ
Episcopalis fiat, sed in di&#x0153;cesi: vnde dispensatio
potest committi alicui, qui nimis dister, & ratio-
nabilem caussam ad dispensandum examinet, au-
dito dispensationis petitore. Atqui hoc ipsum
fieri potest ab eo, qui in aliena existit di&#x0153;cesi; &
fortè meliùs ob maiorem petitoris cognitionem.
Cùm ergo aliter à Pontifice disponatur, videtur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0336.jpg/>
@@1@<SE336>Circa dispensationem Episcopi in voto castitatis &c. 321
<duolan 2><-P>proculdubio dicendum de formali di&#x0153;cesi dispo-
sitionem talem procedere, neque posse ad non
subditos extendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Sed hoc non obstat: Quia si id, quod<marginalia>Non obstare|estenditur.</marginalia>
in argumento assumitur, valeret, pro tota aliqua
prouincia, immò & regno, concessio vnica dicta-
rum facultatum sufficeret, cùm ad absentes om-
nes posset extendi, quod est manifestè contra Sedis
Apostolicæ mentem volentis vt singuli Episcopi
pro facultatibus dictis peculiarem habeant recur-
sum, qui ex adeò ampla extensione cessaret: nam
vnus Episcopus alteri committere dispensationes
posset, & id opportuniùs quàm alteri; sic enim
maiori cum consideratione negotium adeò gra-
ue, & ita etiam cum maiori conscientiæ secu-
ritate transigendum. Prætereà, licet aliquando
per aliquem alienum Di&#x0153;cesanum meliùs posset
illud transigi; communiter tamen loquendo id
non accidit, quia Episcopus maiorem Vicariorum
suorum, aut aliorum, quorum vti industria in re-
bus talibus potest, habet cognitionem, quos ma-
iori potest cum auctoritate dirigere, instruere, &
informare. Petit etiam gratia ista à dispensando
accipienda, vt peculiare aliquid circa dispensan-
tem exhibeat non solum obsequium, sed subie-
ctionis genus, quale habet qui ad eius di&#x0153;cesim
accedit, in qua saltim ratione delicti sortitur fo-
rum, & nonnullas alias obedientiæ obligationes
subit, de quibus Doctores, iuxta probabiles opi-
niones: vnde meritò Pontifices possunt id exigere
ad vsum facultatum, quod iam vidimus, & suffice-
re etiam remanet comprobat&#x0169;. Deinde, cùm pos-
sit accidere, vt accidisse vidimus, plures Episcopos
habere facultates dictas, non oportuit vt existen-
tibus in di&#x0153;cesi propria dispensatio à di&#x0153;cesis al-
terius Episcopo conferretur, & ideò id est iure
optimo à Pontificibus generaliter vetitum, etiam
cùm in di&#x0153;cesi aliqua deest, qui huiusmodi fa-
cultatem habeat, ad vitandam confusionem. Et
quidem quando plures Episcopi dictas facultates
habent, ad eosdem spectat proprias oues pascere
modo illo pastionis, vt diximus, vnde ad alios re-
currere, non sine ipsorum iniuria stare potest, quæ
est ratio propositæ Assertionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Quod vrgeri ampliùs potest, quoad præ-<marginalia>Vrgetur ex|recepta sen-|tentia de ex-|emptis, qui se|possunt subij-|cere Ordina-|riis ab eisde&#x0303;|absoluendos.</marginalia>
cipuam scilicet Assertionem, ex multorum sen-
tentia asserentium Religiosos exemptos cedentes
exemptionis priuilegio, posse ex suorum supe-
riorum licentia se Episcopo subijcere, vt ab illo
absoluantur, vel vt cum eis dispenset in casibus,
in quibus id Episcopus cum suis subditis potest.
Pro quo P. Thomas Sancius in Opere morali Lib.
4. Cap. 39. à n. 27 Trullench in Decalogum Lib. 2.
Cap. 2. Dub. 37. n. 20. Bonacina suprà n. 10. Diana
Parte 8. Tract. 3. Resolut. 48. & alij apud ipsos.
Non ergo obstat desectus omnimodæ subiectio-
nis, quando ceditur exemptioni. Vnde & idem
videtur dicendum in subditis Episcopo, si Epis-
copi consensus accedat. Vnde & certius id asse-
rendum quando Metropolitanus est, qui dictas<marginalia>In Metropo-|litano id|certius.</marginalia>
habet facultates, quia absolutè loquendo suffra-
ganei se possunt illi subijcere in ordine ad dispen-
sationes, vt cum alijs tenet Bonacina supra n. 7.
Barbosa n. 20. P. Sancius Cap. 38. n. 10. Diana<marginalia>Barbosa.|P. Sancius.|Diana.</marginalia>
Resolut. 13. & alij complures, eo quòd suffra-
ganei sint subditi Metropolitani, ex quo fit &
suffraganeorum subditos aliquem habere respectu<-P>@@

<-P>illius subiectionis modum, quem non habent alij,
qui subditi suffraganeorum non sunt. Vnde cùm
citati negent posse Metropolitanum cum suffra-
ganeorum subditis dispensare, intelligendi ve-
niunt quando eorum licentia non extat. Ille au-
tem aliqualis subiectionis modus deseruire potest
vt faciliùs illa præsumi debeat; præsumptam au-<marginalia>Quæ subie-|ctio firmio-|rem reddit|præsumptio-|nem.|P. Suarez.|P. Sancius.|P. Molina.|Diana.|P. Palaus.</marginalia>
tem sufficere affirmat P. Molina Tomo 4. Disput.
61. n. 3. §. Illud autem obserua. Ex quo P. Sancius
citato Cap. 39. n. 38. & P. Suarez Tomo 2. de Reli-
gione. Tractatu de voto. Lib. 6. Cap. 10. n. 11. Diana
suprà Resolut. 47. §. & hæc opinio. P. Palaus Tomo 1.
Tract. 3. Disput. 6. Puncto 7. §. 2. n. 5. Et alij. Vnde
id non solùm ad Metropolitanos, sed ad alios etiā
extendendum, præfatas habentes facultates.</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Pro quo & facit grauium scriptorum<marginalia>Ex sententia|probabili|idem proba-|tur depere-|grinis & fo-|rensibus.</marginalia>
sententia, ex quibus est Basilius Legionensis de
Matrimonio Lib. 8. Cap. 7. n. 7. asserentem peregri-
nos & forenses, etiam si breui tempore commo-
rentur, posse à Di&#x0153;cesanis loci illius dispensari in
legibus, votis, & iuramentis, sicut possunt reli-
qui alij subditi, quia subduntur legibus illius op-
pidi, & ita non illis deest subiectio necessaria. Et
quidem cùm probabilissimum id sit, quod de le-
gibus dicitur; ex eo manifestè comprobatur sub-
iectio, quia leges in subditos tantùm ferri possunt:
sunt ergo subditi modo aliquo non improprio,
sed legitimo, & ita benè inde colligitur posse di-
spensari. Ex quo pro instituto nostro validè ar-
gumentari possumus, quia sic accedens vt dispen-
sationem obtineat, à sua propriæ habitationis se-
de peregrinatur, siue transeat, siue non transeat,
aut etiam forensis computatur. Vnde & fit non
videri licentiam Di&#x0153;cesani necessariam, quia illa
non est ad peregrinandum necessaria, & vt quò
velit quisque se conferre. Quòd si dicatur id vi-<marginalia>Nullam in|casu, de quo|agitur, esse|fraudem, pro|quo com-|munis sen-|tentia circa|talia.|Diana.|P Fagund.|Bassæus.|Basilius|Legion.|P. Sancius.|Bonacina.|Ioan. Sanc.|P. Gaspar.|Hurtadus.</marginalia>
deri fieri in fraudem subiectionis proprio Di&#x0153;-
cesano debitæ, id minimè vrget, quia non cen-
setur in fraudem operari, qui vtitur iure suo, &
propriæ conscientiæ consulit per medium oppor-
tunum. Id quod Doctores tradunt etiam cùm
de præcepti laboriosi declinanda obligatione agi-
tur, quale est ieiunij, vt videri potest apud Dia-
nam Parte 10. Tract. 9. Resolutio 19. vbi adducit
Patrem Fagundez in Præcepta Ecclesiæ. Præcepto
1. Lib. 1. Cap. 7. n. 7. & tutam ac probabilem sen-
tentiam esse putat; quam & tenent apud Eligium
Bassæum Tomo 2. verb. Len. 3. in fine Basilius Le-
gionensis, P. Thomas Sancius, Bonacina, Ioan-
nes Sancius, & P. Gaspar Hurtadus, quos ille se-
quitur. Licet autem sint, qui secus sentiant, de
quo & dictum in Appendice Sectionis 1. Proposit.
19. eorum ratio non militat in præsenti, quia ibi
obligationis declinatio videtur fraudulenta, vt
corporis potiùs quàm animæ commodum con-
quiratur, nullâ ex parte Prælatorum existente in-
terpretatiua voluntate, quæ si extaret, cessaret
obligatio: in casu autem nostro præsumptus con-
sensus est, si necessarius ille sit, nec laboriosum
aliquod præceptum pro bono animæ ab Ecclesia
positum declinatur. Cùm enim Prælati faculta-
tem non habeant, minimè curant subditos dis-
pensatione egentes ipsis se manifestare, sed eorum
id curæ relinquunt, vt vnusquisque sibi consu-
lat, & remedium vbicumque inuenire possit, ex-<marginalia>In Religiosis|necessaria|licentia.</marginalia>
quirat. Neque est eadem ratio de Religiosis, qui
velle & nolle non habent, & super quorum Præ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0337.jpg/>
@@1@<SE337>322 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio IV.
<duolan 2><-P>lati vigilant actiones; cùm tamen sæculares ire
quò velint, possint, & prolibitu domicilia mu-
tare, vnde & se Episcopis diuersis subijcere, à
quibus in spiritualibus gubernentur, & cùm pro
Religiosis habere locum præsumptio consensus
possit, non obstante stricta illa dependentia in ijs,
quæ iurisdictionem concernunt, & apud citatos
videri potest; in sæcularibus id potiùs admitten-
dum, & quidem generalis: quod rationes addu-
ctæ videntur non leuiter demonstrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Et quod de dispensatione est dictum, de<marginalia>De commu-|tatione simi-|lis resolutio,|in qua potior|ratio.</marginalia>
commutatione potiùs asserendum, in qua minùs
ab obligatione voti receditur, vt est compertum.
Licet autem ad vtramque facultas concedatur,
discretionis erit dispensaturi, & grauis etiam obli-
gationis, iuxta negotij qualitatem procedere, vt
scilicet dispensationem non impendat, si sufficiat
commutatio, aliàs superfluè additum fuisset quod
ad dispensationem spectat, si videlicet semper es-
set dispensatione vtendum. Quamuis autem cùm
de votis castitatis agitur, non fiat mentio com-<marginalia>Cur non ex-|pressa com-|mutatio.</marginalia>
mutationis, sed dispensationis tantùm, id non
obstat, quia iam mentio præcesserat circa vota
simplicia: quia verò in generalibus concessioni-
bus solent vota castitatis, & Religionis excipi,
id additum, quod est in eo genere maius, dispen-
sari inquam posse, & non tantùm commutari. Ex
vi quidem generalis concessionis poterant &
commutari & dispensari, nulla addita exceptione;
cùm ergo additur, id quod est dictum, significari
intenditur, scilicet in duobus illis votis quod est
summum ex Pontificia liberalitate concedi. Et
ita censent plures & grauissimi scriptores, quos<marginalia>Facultas|circa illam|non est ma-|ior, contra|aliquos.</marginalia>
adducit Diana citato Tract. 3. Resolut. 43. contra
nonnullos, qui existimant facultatem commu-
tandi esse maiorem, eo quod maiorem scientiam
requirat: quod quidem à citato Scriptore ex eo-
rum, quos citat, doctrina optimè refellit, osten-
dens pariter quomodo qui commutat, cùm di-
spensandi facultatem habeat, Dei caussam melius
agat vt fidelis & prudens dispensator. Quod qui-
dem adeò videtur apertum, vt mirum sit graues
scriptores circa illud aliter censuisse.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa obligationem celebrandi in loco à
Fundatore Capellaniæ designato, pro
casu in Indijs occurrenti.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>115.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>Ir quidam nobilis & diues Canta-<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
brica pietate Capellaniam instituit,
Missarum numerum pingui cum
stipendio designans, & in Capella Diuæ Virginis
de Aranzazu, quæ in Ecclesia Patrum Minorum
extat, certis diebus dicendas. Primum Capella-
num ex filijs vnum esse voluit Sacerdotem sæcu-
larem, & eo deficiente Religiosum non Francis-
canum, ad quem quidem priore fratre mortuo
Capellania peruenit, & cùm ei iuxta Fundato-
ris voluntatem deseruiret, in sua Religione Pro-
uincialis electus est, ex quo factum vt Missas de-
signato in loco non posset celebrare, vnde & du-
bitauit an obligationi satisfaceret alibi celebran-
do, ne si per alium celebraret, & ei ordinarium<-P>@@

<-P>stipendium solueret, considerabili emolumento
fraudaretur, præsertim sidesignatæ Ecclesiæ Præ-
latus annueret, ei pro tempore Prouincialatus re-
nuntians iuri, quod ad celebrationem talem vide-
tur Ecclesia possidere.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Et pro parte affirmatiua videtur stare<marginalia>Vt non sit|obligatio|quid faciat.|Pasqualig.</marginalia>
Decisio 429. Pasqualigi, in qua quærit an Recto-
res Ecclesiarum possint concedere facultatem
Sacerdoti obligato celebrare in sua ipsorum Ec-
clesia, vt alibi celebret? & in primis adducit Bo-<marginalia>Bonacina.</marginalia>
nacinam Tomo 1. Disput. 4. de Eucharistia Quæst.
vlt. Puncto 2. §. 4. n. 4. vbi docet posse Episcopum<marginalia>Dispensatio|Episcopi.</marginalia>
ex iusta caussa dispensare vt Sacerdos alibi cele-
bret, quando nimirùm in loco constituto cele-
brari non potest. Subditque quòd si in loco con-
stituto celebrari non potest, non videre se qua
dispensatione opus sit, cùm ipsa impotentia exi-
mat Sacerdotem ab obligatione, cùm nemo ad
impossibile obligari possit. Quod quidem ex eo
comprobandum venit, quod apud citatum Au-
ctorem num. præced. succurrit, vbi cum multis,<marginalia>Occurrente|impodimen-|to cessare ob-|ligationem|circa certum|locum.</marginalia>
quos citat, ait occurrente impedimento cessare
obligationem celebrandi in loco designato, & te-
neri Sacerdotem in alio celebrare: hæc enim
censetur interpretatiua voluntas testatoris, qui
maiorem vtilitatem percipit ex Missa celebrata
alicubi, quàm nullibi celebrata. Iam ergo agno-
scit cessationem obligationis sine recursu ad dis-
pensationem Episcopi in aliquo casu, seu ali-
quando, vt ille loquitur, ex iusta caussa compro-
bata, ex multorum Doctorum, qui affirmant
posse Episcopum ex iusta caussa in aliquo casu<marginalia>Potestas|Episcopi|commutandi|legatum in|aliquo casu.</marginalia>
commutare legata in alios æquales vsus pios, sal-
tem quando non est acquisitum ius à tertio: non
procedit stante impedimento pro executione le-
gati, sed eo cessante; quia stante impedimento
absolutè loquendo est id faciendum, & non in
aliquo casu, sed semper; neque ob iustam caus-
sam, sed ob omnimodam necessitatem. Ex qui-
bus videtur verba illa, Si nequeat celebrari in loco
constituto, inconsultò adiecta, & per incuriam
scribentium: nisi fortè Auctori humanum ali-
quid, quod multis accidere Scimus, & hanc ve-
niam petimusque damusque vicißim.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Pergit P. Pasqualigus, & loquendo de<marginalia>Probat etiā|Pasqualig.|ex potestate|Rectorum|Ecclesiæ cir-|ca Dei cul-|tum.</marginalia>
ijs, ad quos Ecclesiæ regimen spectat, existimat
eos ex rationabili caussa posse concedere faculta-
tem celebrandi in alio loco, dummodò tamen
Sacrificium applicetur, non secus ac si celebra-
retur in loco constituto. Id quod probat: Nam
qui instituit quòd Missa celebretur in tali Eccle-
sia vel altari duo intendit, nimirùm fructum Sa-
crificij, & cultum Ecclesiæ, siue altaris, & com-
modum populi, saltem multoties, quod percipit ex
tali cultu. Ratione autem primi non magis Sa-
cerdos tenetur celebrare in hoc, quàm illo loco,
cùm semper idem sit fructus Sacrificij, vnde te-
netur tantùm ratione posterioris. Quia verò hic
cultus est in ordine ad honorem & cultum Ec-
clesiæ, quæ à suis Rectoribus regitur, qui etiam
disponunt de seruitio & cultu illius eiusdem Ec-
clesiæ (cùm hoc pertineat ad munus ipsorum)
ideò quando testator, aut quiuis alius, instituit
talem cultum consequentem ex celebratione
Missæ censetur instituere, vt velit esse sub dis-
positione illius, ad quem pertinet disponere &
ordinare cultum Ecclesiæ: quia non debet præ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0338.jpg/>
@@1@<SE338>De Capellano obligato ad certum locum &c. 323
<duolan 2><-P>sumi quòd velit disponere & ordinare cultum in
Ecclesia independenter ab ijs, ad quos pertinet
de iure dispositio: hoc enim esset sibi vsurpare
alienum ius. Rursus. Quando Rectores Ecclesiæ
acceptant in proptia ipsorum Ecclesia huiusmodi
cultum, videntur acceptare saluo iure ipsorum de
disponendo & ordinando tali cultu, quia non præ-
sumitur quis velle se priuare propriò iure, nisi de
tali priuatione constet. Hinc, vt habentes huius-<marginalia>Vnde & con-|cedere licen-|tiam obliga-|tis possunt.</marginalia>
modi cultum sub propria dispositione, possunt ex
rationabili caussa concedere licentiam Sacerdoti-
bus obligatis ad celebrandum, celebrandi in loco
alio. Nec obstat quòd populus priuetur tali com-
modo; quia cùm commodum huiusmodi sit quid
accessorium cultui diuino exhibito per celebra-
tionem Missæ, eo ipso quòd cultus est vt princi-
pale sub dispositione Rectoris Ecclesiæ, est etiam
accessorium. Neque Ecclesiæ Rector commutat
vltimas voluntates, aut relaxat obligationem ali-
quam, sed disponit de modo celebrandi, iuxta
interpretatiuam voluntatem testatoris, aut illius,
qui imposuit obligationem. Sic Auctor ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> In quibus aliquid est quod admitti possit,<marginalia>Negatur|quod ad li-|centiam at-|tinet, admis-|sa obligatio-|nis cessatione.</marginalia>
immò & debeat ab omnibus, scilicet admittentem
seruitium Capellaniæ in sua Ecclesia, non ita ad-
stringi ad permittendum vsum, vt non possit ali-
quando Sacerdoti illum denegare. Si videlicet
contingat aut altare occupatum esse, aut etiam
Ecclesiam: vt contingere potest pro competenti
eiusdem Ecclesiæ seruitio. Quo euentu non est
dicendum Ecclesiæ Rectorem concedere licen-
tiam obligato ad Missam alibi celebrandi, sed im-
pedimentum apponere, quo stante, potest & de-
bet sic obligatus alibi celebrare, iuxta dicta n.
116. talis enim præsumitur voluntas testatoris,
aut alterius, ex cuius dispositione est obligatio
constituta. Nisi abutamur voce licentiæ, vt eam
impedimenti nomine compellemus; quo posito,
id sequitur, quod ratione licentiæ, si dari posset,
haberetur; quatenus scilicet licentia à verbo Li-
cet deriuatur, & ei, qui impedimentum depre-
hendit, licet alibi id facere, quod certo loco fa-
cere tenebatur, ex dispositione eius, qui apposuit
impedimentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Quòd verò nullo impedimento stante,<marginalia>Rectores im-|pedire non|posse Capel-|lanum,|stante ratio-|nabili im-|pedimento.</marginalia>
possit Ecclesiæ Rector licentiam dictam conce-
dere, non videtur admittendum; idque ex eo-
dem, quod citatus Scriptor adducit, fundamento:
scilicet ad Rectorem Ecclesiæ spectare dispositio-
nem cultus in eâdem futuri. Nam in ordine ad
ipsum cultum admissa est Capellania dicta funda-
toris voluntate cum Rectorum beneplacito con-
currente. Atqui in ordine ad cultum Ecclesiæ est
valde conueniens Missæ celebratio, pro qua nul-
lum est impedimentum, ergo nequit licentiam
ad alibi celebrandum indulgere. Nec dici valet
ad id posse iustam caussam intercedere: si enim
illa semel aut iterùm subsit, ad id necessaria li-
centia Rectoris non est, vt communiter docent<marginalia>Sine licentia|quid possint|Capellani.</marginalia>
Scriptores, ex quibus plures adducit Bonacina
supra n. 2. qui dicentes peccare mortaliter alibi
quam fundator exigit, celebrantem, addunt: Nisi
hoc faciat ex iusta, & rationabili caussa: non est
autem iusta & rationabilis caussa, impedimentum,
quia ibi ratio seu arbitrium non habet locum.
Quando ergo licentia Rectoris inducitur in casu
præsenti, plus aliquid videtur concedi, quod ta-<-P>@@

<-P>men admitti nequit, vt videtur manifestum: est-
que illud contra fundatoris voluntatem: quis
enim Capellaniam instituens cum obligatione
dicta, id non penitus detestetur, vt scilicet non
existente impedimento, diu à celebratione cesse-
tur? Vbi nequit dici per dispositionem fundato-
ris non tolli Rectoris ius ad disponendum id,
quod ad Dei cultum in Ecclesia possit conue-
niens iudicari. Hoc enim admittitur; sed cùm
stante dicto iure admittatur fundatoris dispositio,
quando scilicet diuino cultui contraria non fue-
rit, ex eo argumentum instauratur: nam cele-
bratio nullo stante impedimento, ad diuinum cul-
tum pertinet & conducit, & sub ea conditione
Capellania est admissa: ergo contra illius volun-
tatem committitur, dum cessatur à celebratione,
nullo impedimento occurrente; vnde & pecca-
tur etiam grauiter, ex eo quòd populi commo-
dum à fundatore prouisum subtrahatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Aut ergo citatus Auctor id tantum vult,<marginalia>Vrgetur Re-|ctorum obli-|gatio.</marginalia>
quod communiter Doctores concedunt de vna
aut altera vice celebrationis, aut quando impedi-
mentum est, vel plus aliquid, neutiquàm admit-
tendum; cùm Rectorum potestas non sit in de-
structionem, sed in ædificationem, iuxta Aposto-
lum, & ita non ad minuendum cultum, sed ad
amplificandum illum, quod egregiè Missarum
celebratione præstatur; præsertim cùm altare ali-
quod est designatum, in quo esse aliqua imago so-
let, erga quam populus peculiarem gerat deuo-
tionem, vel sit priuilegiatum pro anima ab expia-
tricibus flammis eruenda. Pro quo & facit id,
quod n. 116. citatum Scriptorem vidimus tradi-
disse: non inquam esse necessariam Episcopi con-
cessionem, vt Sacerdos alibi celebret, si nequeat
celebrare in loco constituto, quod tamen Aucto-
res à Bonacina citati, quem ipse adducit, necessa-
rium affirmant, quando non est impedimentum,
& est iusta caussa, & non regulariter, sed in ali-
quo casu particulari. Si ergo ad hoc necessaria est
licentia Episcopi, non est id Rectori cuicumque
Ecclesiæ concedendum: quòd si in casu parti-
culari id non licet, multò minùs pro diuturna
absentia licebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Ex prædicta ergo resolutione non habe-<marginalia>In casu, de|quo agetur,|nihil ex præ-|dictis obstare.</marginalia>
tur solidum fundamentum, vt illa possit casui, de
qua loquimur, adaptari. Nec melius probari po-
test ex communi alia iam proposita de impedito,
quia satisfacit alibi celebrans, quando scilicet ex
parte loci est impedimentum; nam si ex parte
ipsius sit, & impotentia sit diuturna, per alium
celebrare debet, congruo stipendio eidem assig-
nato, vel si, vt gratis faciat possit ab eôdem, digno
quidem fide, precibus, aut obsequijs, aut per ami-
cabilem illius oblationem obtinere. In casu au-
tem dicto videtur res ita se habere: quia dictus
Prouincialis potest per alium celebrare, sicque
necessitatibus Religiosorum succurrere, stipendio
eis currente attributo: nam velle vt id gratis fa-
ciant, auaritiæ sapit labem, & vereri meritò po-
test non satisfacturos tales obligationi, sed ad im-
probabilium opinionum diuerticula recursuros,
suam redimentes vexationem: immò & officio-
sam oblationem potest habere suspectam, vtpotè
ad captandam beneuolentiam, vt sæpè accidit,
affectatam. Ex parte autem loci impedimentum
non extat, vt est compertum, cùm Ecclesia pa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0339.jpg/>
@@1@<SE339>324 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio IV.
<duolan 2><-P>teat, & altare promptum & paratum sit, Religio-
sique grato sint animo erga fundatorem, quem
insignem benefactorem agnoscunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> Vnum ergo illud fundamentum restat<marginalia>Ex præsum-|pta volun-|tate funda-|toris verosi-|mile funda-|mentum.</marginalia>
ex præsumpta fundatoris voluntate, quæ erga
filium talem in dignitate constitutum, non est
communi aliorum regula metienda. Obligatio
quidem Missarum perstat, & eiusdem valoris
sunt, siue in hoc, siue in alio loco celebrantur:
vnde quoad loc&#x0169; tantùm illa interpretatio deue-
nit: in quo populi commodum non attentum,
quia in Ecclesia dicta ob Religiosorum copiam,
numquam eam adeuntibus deest, qua suæ possint
satisfacere deuotioni. Sola ergo fundatoris deuo-
tio relinquitur erga imaginem aduocationis di-
ctæ, iuxta quam & sepultus: & ad eam potest
alibi celebrantis intentio dirigi, Responsorio ad-
iecto in fine pro parentis anima, quod fortè erat
dicta in Ecclesia recitandum. Cùm ergo omnia,
quæ ad substantiam operis pertinent, impleri pos-
sint, solaque desit loci circumstantia, & aliquid
sit parentis voluntati speciale tribuendum, illud
erit, quod circumstantiam dictam concernit.<marginalia>Filiorum fa-|uor ob præ-|fatam præ-|sumptionem.</marginalia>
Hinc est vt si præcedat testamentum inter extra-
neos cum clausula derogatoria, & sequatur con-
ditum inter liberos sine vlla clausula in eo appo-
sita, censendum sit prius testamentum reuoca-
tum. Quoniam licet testamento condito inter
liberos non sit à iure concessa virtualis clausula
reuocatoria præcedentium testamentorum, inter
extraneos, sicut sequentium; affectatio tamen
parentum ad filios, quæ legislatores impulit, vt ex
præsumpta parentum voluntate priuilegium hoc
concederent, (quod tamen locum non habet
quando de contraria testatoris constat voluntate)
cogit etiam vt nos consentaneè ad illud priuile-
gium, dictum alterum præsumamus, vt cum com-
muniore sententia tradit P. Molina Tomo 1. Disp.<marginalia>P. Molina.</marginalia>
153. §. Ex eadem doctrina & primero, adducens
pro ea Couarrubiam, & Gregorium Lopez.
Quod certè plus multis est, quam id, de quo dif-
ficultas nostra procedit. Et tum ex eo, tum ex
alijs, quæ possunt adduci, manifestum est iura
omnia caussis filiorum fauere, & in ipsorum com-
modum illorum interpretandas voluntates. Et id
quidem etiam cùm de iure tertij agitur, qui est
damnum perpessurus: quantò ergo id potiùs, vbi
nullum tertio damnum imminet, & solùm acci-
dentalis circumstantia pro certo tempore varia-
tur?</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Quia verò scandalum oriri potest ex eo<marginalia>Scandalum|vt vitari|queat.</marginalia>
quòd Missæ tamdiu in præfato altari cessent: il-
lud quidem respectu sæcularium non videtur fu-
turum, qui minimè intenti ad ista esse solent, in
Ecclesia præsertim dictæ frequentiæ: Religio-
sorum autem informatione opportuna sopien-
dum, fundamento ostenso, propter quod sine
conscientiæ grauamine sic agatur. Et quidem
cùm dictus Pater possit in quocumque statu per
alium celebrare, Religiosum, aut sæcularem, non
apparet quomodo suboriri scandalum possit ex
eo quòd non videant ipsum aut alium eiusdem
Ordinis celebrare. Quomodò autem Religiosus
habere Capellaniam possit, non est huius loci,<marginalia>Religiosi vt|esse Capella-|ni possint.</marginalia>
neque super eo mouetur quæstio, quia supponi-
tur id licitè stare posse, si Capellania laica sit, nec
proprietatem Ecclesiastici beneficij habeat, sed vt<-P>@@

<-P>dici solet, Memoria Missarum, vel quòd funda-
tor velit ad alium, si beneficialis sit, proprietatem
pertinere, emolumenta autem esse Religiosi pro
suæ vitæ tempore, cum licentia Prælatorum. Ne-
que enim in hoc repugnantia est: licet enim
Beneficio sit annexus titulus faciendi aliquid, cui
sint conuenientes prouentus responsuri; nihilomi-
nùs stat aliquando Beneficium esse sterile ex ac-
cidenti. Vnde orta quæstio an Beneficiarius ta-<marginalia>Beneficium|potest esse|sterile, &|quid tunc|circa Offi-|cium diui.|num.</marginalia>
lis ad Horas Canonicas teneatur? pro quo diuer-
sæ sunt sententiæ, vt videri potest apud P. Baunij
in noua praxi Beneficiorum. Disputat. 13. Quæst. 22.
Vbi cum multis negatiuam amplectitur. In casu
autem nostro non est prorsus sterile, cùm ius ha-
beat ad fructus, deficiente eo, qui seruitij sui e-
molumenta reportat. Honestiùs autem res agere-
tur, si emolumentum aliquod conferretur ipsi, &
tunc iuxta valorem portionis taxanda esset obli-
gatio ad diuinum officium, iuxta diuersarum opi-
nionum regulas, de quibus dictum in Thesauro
Tomo 2. Tit. 16. n. 16. & 17. illud nunc addendo,
si pecunia vt stipendium Missarum tribuatur,
standum fundatoris voluntati, qui statuere potuit
vt stipendium proprietarij Missis conferendum,
sit illud, quod est communi lege taxatum: sin
autem nihil disposuerit, stipendium futurum pin-
gue, quod scilicet vsu fructuarius accipit, quia
non debet esse peioris conditionis proprietarius
in eo, quod à fundatore non est in specie proui-
sum, qui in tali procedendi modo nihil minùs ha-
bet, cùm integro à se assignato Missarum nume-
ro perfruatur. Et hæc quidem circa difficultatem
præfatam, vt verosimile arridet, doctiorum iudi-
cio trutinandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Vbi non prætermittendum, quod citatus
P. Pasqualigus resoluit Decisione sequenti, scilicet
230. in qua quærit ad quem spectet determinare<marginalia>Pasqualig.|Ad quem|spectet deter-|minare diem|& horam|celebrandi.|Vbi aliqua|notatu dig-|na.</marginalia>
diem atque horam celebrandi, quando Sacerdos
tenetur celebrare, sed non quotidie, in Ecclesia,
quæ non sit sui iuris: ait enim id ad Ecclesiæ Re-
ctorem pertinere, quando ab Institutore deter-
minatio facta non est, qui eo ipso videtur id dis-
positioni Rectoris reliquisse: & ideò Capellanus
nihil habet iuris sibi circa hoc vsurpandi. Vbi qui-
dem agnoscit determinationem Institutoris circa
hæc magnum habere momentum: ergo standum
ipsi: & ita non simpliciter asserendum id, quod
ab ipso vidimus superiùs assertum: scilicet id quod
ad locum celebrationi destinatum spectat Recto-
ris iudicio subiacere. Deinde, nimis durum est
quod ait diem & horam à Rectore designandos,
quasi Capellani circa hoc nulla sit habenda ratio,
quia eius, cui Institutor ex affectu speciali, aut
Patroni loco eiusdem, gratiam Capellaniæ con-
tulit, etiam circa alia, commodum spectasse om-
ninò est verosimiliter iudicandum vt sic in vsu
ministerij sui expeditus esset, atque ita securiùs
obligationem impositam adimpleret. Res ergo
hæc vtriusque arbirrio transigenda, & amicabilis
ineunda conuentio quoad ordinariam celebratio-
nem; quidquid de die aliquo aut hora in aliqui-
qus casibus sit aliter asserendum, iuxta dicta. n.
118. & vt dicamus Institutorem nihil de Capel-
lani speciali commodo cogitasse, res ipsa id potest
sufficienter persuadere, & ratio adducta conuin-
cit. Rectoresque tenentur erga Ecclesiæ suæ be-
nefactores gratos se & benignos exhibere. Nec<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0340.jpg/>
@@1@<SE340>De Capellano obligato ad certum locum &c. 325
<duolan 2><-P>verum apparet id quod dicitur, Rectori determi-
nationem circa diem & horam relictam, eo ipso
quòd ab Institutore fuerit prætermissa; cùm si-
milius vero videatur relictum id fuisse Capellano,
cum ea tantùm subordinatione, quæ ad commo-
dam executionem, apud prudenter & benignè
agentes possit conueniens reputari.</P>
<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrùm Indici Mercatores peccent, dum
iurant, quod merces pluris ipsis stent,
vtendo æquiuocatione, vt ad pre-
tium iustum deueniatur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>125.</absatz-nummer> <INI3>G</INI3>Eneralis esse quæstio potest, sed ad
Indicos Mercatores speciali ratione
spectat, quia in ipsis vt sic iurent ma-
ior videtur ratio succurrere, eo quoad rerum pre-
tia non ita explorata sint, cùm vltramarinæ exi-
stant, & ita ad illud explorandum desiderari ma-
ius aliquod testimonium, & fundamentum & ita
iuramentum videatur. Circa quod P. Pasqualigus
Decisione 445. adductu sententia Syluestri V. Iu-<marginalia>Pasqualig.|iuramentum|cum æqui-|uocatione|probans, vt|illud expli-|cet.</marginalia>
ramentum 3. Quæs. 2. & Cardinalis Toleti Lib. 4.
Cap. 21. n. 9. affirmantium; oppositam tenendam
esse resoluit, laudatis pro ea P. Lessio Lib. 2. de Iust.
& Iure Cap. 42. Dub. 9. n. 46. vers. Respondeo. Et
Ioanne Henriquez in Compendio Casuum mora-
lium Cap. 5. nu. 32. & probat quia tale iuramen-
tum non est ex obiecto malum, quia non est fal-
sum, vt supponitur, (stante æquiuocatione) nec
etiam ex fine, quia non ordinatur ad decipien-
dum, sed obtinendum iustum pretium, quod est
quid licitum, & proinde ordinari possunt ad il-
lum omnia media licita, quæ non sunt de se ma-
la. Nec iuramentum temerè fit, quia supponitur
necessitas pro obtinendo iusto pretio. Nec fit
contra propriam iuramenti institutionem, quæ
est confirmatio veritatis, quia confirmat verum,
licet æquiuocum. Neque etiam fit contra com-
munem verborum significationem, iuxta quam
debet vsus procedere, quia verba æquiuoca etiam
secundùm communem acceptionem, æquiuoco
modo significant, & ita cùm proferuntur secun-
dùm aliquem ex sensibus, quos habent, vsurpan-
tur. Et licet audiens formet conceptum diuersum,
non tamen iuramentum ordinatur ad decipien-
dum, quia iurans tantùm vult inducere ad sol-
uendum iustum pretium.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Si dicatur iurantem ideò iurare cum æqui-<marginalia>Nec ex eo|sequi ani-|mum deci-|piendi, adhi-|bita pro eo|explicatione.</marginalia>
vocatione, quia vult inducere ementem ad cre-
dendum oppositum illius, quòd est, nempe quòd
merces tanti ipsi steterint, cùm reuera ita non sit,
quia nisi hoc crederet, non posset inducere ad iu-
stum pretium, quia mediante hoc conceptu indu-
citur, & ita iuramentum ordinari ad decipien-
dum. Respondet iurantem non posse hoc inten-
dere, alioquin iuraret falsum. Solùm ergo inten-
dit iurare verum, sed cum æquiuocatione verbo-
rum, ex quibus formari possit conceptus diuersus:
vnde respectu ementis tantùm intendit dare oc-
casionem, vt, si velit, sibi persuadeat, quòd mer-
ces tanti emptæ sint, cùm ita non sit. Nec inten-
dit mediante illa persuasione iustum pretium;<-P>@@

<-P>sed tantùm stante illa persuasione, quæ potest se-
qui ex tali iuramento, ratione intellectus emen-
tis determinantis verba, & accipientis in tali si-
gnificatione, intendit illa vti ab obtinendum iu-
stum pretium. Sic etiam Deus permittens pec-
catum, non intendit ipsum peccatum vt medium
ad punitionem, sed ita permittit, vt si homo
posteà peccet ex sua libertate, vtatur peccato ad
punitionem. Sic ille philosophatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Dico Primò. Si reuera ita sit, vt Mer-<marginalia>Assertio 1.|Affirmans,|si aliter iu-|stum pre-|tium obtine-|ri nequeat.</marginalia>
catores nequeant iustum pretium, nisi medio iu-
ramento verbis æquiuocis obtinere, sine pec-
cato iurare dicto modo possunt. Id sequitur ex
generali doctrina, quam cum bonis Auctoribus
dedimus in Thesauro Tomo 1. in Additionibus ad
Titulum pro dictis in illo nu. 171. & 172. & Ti-
tulo 6. Cap. 1. Addit. num. 95. & 96. & supra in
Appendice Sectionis 1. Proposit. 12. & nuper in Di-
gressiuncula §. 3. scilicet posse iurari cum æquiuo-
catione quoties iusta caussa est occultandi veri-
tatem: sicut etiam occultari sine mendacio potest
æquiuocatione adhibita, ita & iuramento, cui
nulla ex tribus circumstantijs deest, quas Docto-
res ex Ieremiæ 4. v. 2. elicuerunt, de quibus &
Nos supra cum D. Thoma 2. 2. q. 89. arti. 3. veri-
tas inquam, iustitia, & iudicium. Non enim pri-
ma, quia iuxta mentem iuratur: nec secunda, quia
res iustas scilicet ex honesto fine: nec tertia, quia
compellit necessitas: magnum enim aliàs Merca-
tores detrimentum paterentur, vt supponitur, &
ipsi fatentur apud P. Lessium, & ideò addunt nihil
se iniustum, dum sic iurant, velle committere.</P>
<P>  <absatz-nummer>128.</absatz-nummer> Dico Secundò. Mercatoribus sic asseren-<marginalia>Assertio 2.|Illis non esse|facile cre-|dendum.</marginalia>
tibus non est facilè credendum. Sic P. Lessius n.
citato id quod ego cum distinctione accipiendum
iudico. Quod enim dicunt nihil se velle iniustum
sic iurando triplicem habere sensum potest 1. non
eo animo iurare, vt iniustum pretium extor-
queant, in quo quidem fides est illis penitus ad-
hibenda, cùm de eo, quod est in eorum conscien-
tia, testantur, cuius esse fideles testes possunt, & ita
affirmant, vt negotium conscientiæ tractent apud
Confessarios, aut probos alios Consiliarios. 2. ita
se iurare, vt nolint sic iurantes vllo modo pecca-
re, putantes sibi licere. In quo etiam adhibenda
eis fides propter rationem dictam, etiamsi contin-
gere posset per conscientiam erroneam lapsos 3.
Non posse aliter iustum obtinere pretium. Et in
hoc quidem meritò affirmare potuit P. Lessius
non facilè ipsis credendum; quia rerum pretia se-
clusis iuramentis currunt, & ex raritate, aut abun-
dantia variantur, suntq; in foro recepta, quidquid
sit de pretio, quo emptæ sunt, aut de expensis cir-
ca illas factis. Quod & in Mercatoribus Indicis est
videre, qui merces propter dilatum earum aduen-
tum classesque morantes, carissimè distrahunt, &
ad primum aduentus nuntium de pretio nimis
quantùm deminuunt, nullo habito ad pretium,
quo ipsis constitere, respectu.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Mercatores peccant graui-<marginalia>Assertio 3.|Peccare illos|ordinariè.</marginalia>
ter ordinariè loquendo iurantes circa pretium. Id
experientia constat, quia sic iurantes vt reos se
criminis lethalis accusant, & quidem cùm ita iu-
rant, eos qui emere volunt, omnino sibi fidem ad-
hibere desiderant, quia aliàs inutile iuramentum
existimant, & subtilitates illæ ac pręcisiones, quas
ex citato Scriptore vidimus, multi non admittunt,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0341.jpg/>
@@1@<SE341>326 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio V.
<duolan 2><-P>vnde & paucis ex foro vsui esse possunt, vel potiùs
nullis, etsi ad compendia sua lynces videantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Dico Quartò. Mercatores cum æqui-<marginalia>Assertio 4.|Solum esse|veniale.|Cardin.|Toletus.</marginalia>
vocatione iurantes ordinariè peccant saltim ve-
nialiter, si eo fine id faciunt, qui est explicatus.
Sic colligitur ex Cardinali Toleto, qui licet de iu-
ramento cum æquiuocatione non loquatur, cuius
nec facit mentionem, pro quo tamen citatur à
Pasqualigo suprà nu. 123. quia tamen ait iura-<marginalia>Quia sola|deficit ne-|cessitas.</marginalia>
mentum, cui sola deficit necessitas, esse solùm
veniale, hoc videtur insinuare, quia iuramento
cum æquiuocatione, cui necessitas deficit, eo so-
lo laborat defectu, & sic accidit in iuramento
Mercatorum, vt statim explicabimus. Syluester<marginalia>Syluester.</marginalia>
autem quem citatus Auctor pro sententia eâdem
adducit, Mercatorum non meminit circa casum,
de quo agitur, neque circa alium, sic tantùm
generaliter locutus: Et adde, quòd etiamsi priua-
tus non exigat vi iuramentem, sed sponte offeratur,
secundùm aliquos non est iurandum dolosè, quia hoc
est vti iuramento ad alium finem, quàm sit inuen-
tum: quia hoc est vti ad fallendum, & inuentum
est ad certificandum. Si autem exigat quidem, sed
non vi, sed deprecatiuè, licitum est iurare cautelosè,
non ad fallendum, sed ad occultandum, quæ non
expedit reuelare. Sic ille. Vbi cùm sententiam
negantem non vt propriam proponat, sed tantùm
secundùm aliquos, in ea non videtur penitus
conquiescere quando scilicet iuramentum sponte
offertur: sed quia ex eo quòd illam non impro-
bat, dici potest eamdem approbare, & inde in-
ferri Mercatoribus non esse licitum iuramentum;
instari potest non esse legitimam consequentiam,
& ita non benè pro sententia præfata citari, quia
cùm iuratur non vi, sed deprecatiuè, potest cau-
telosè iurari, eo quòd non expediat verita-
tem reuelari, & necessitas in caussa est vt licitè
æquiuocatio sic adhibeatur: Atqui Mercatori-
bus dici potest esse vtile iuramentum: ergo cùm
tale est, non negabitur à Syluestro, qui tantùm
secundùm aliquos non licere affirmat, quando
sponte offertur, si videlicet in eo vtilitas nulla
versatur. Quid autem circa Mercatores ille sen-
serit penitus ignoratur. Quibus prælibatis ad As-
sertionis iam probationem veniamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Probatur ergo, Quia iuramento tali de-<marginalia>Ex defectu|dicto instrui-|tur probatio.</marginalia>
ficit circumstantia iudicij, videlicet necessitas,
quòd constat ex dictis n. 128. rerum enim pretia
independenter sunt à iuramentis constituta. De-
inde Mercatores iurant, vt illis fides adhibea-
tur: Atqui non adhibetur, etiamsi iurent, vt ex-
perientia constat: ergo inutile est iuramentum.
Prætereà id probatur ex opinione prædicta, iuxta
quam id licitè facere possunt, quæ apud Auctores
vulgari lingua scribentes extat, vt & Theologi-
zant Mercatores, & alij etiam eorum Theologias
agnoscant. Cùm ergo notorium sit talem opinio-
nem extare, & eos libenter eam arripere: ex
eo habetur, cùm iurant, quali intentione id præ-
stent, emptoribus notum esse, & ita etiam qua-
lem & ipsi debeant fidem eorum iuramentis ad-
hibere. Item, emptores etsi certò sibi persua-
deant Mercatores tanti emisse, quanti iurant,
minimè id curant, sed quanti sibi oporteat id
quod sibi est opus comparare. Et quidem si in-
digent, de iusto pretio non tergiuersabuntur,
& cùm Mercatores iusto sint vendituri pre-<-P>@@

<-P>tio, stat mutua illorum conuentio. Ad quid er-
go iuramentum? Certè vt infeliciter distractio
mercium eueniat, cùm sit experientia com-
pertum eos, qui à iuramentis abstinent, suis es-
se in contractibus feliciores, & ad eos frequen-
tiùs, ita ipsorum Christiana moderatione agente,
recurri.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Dico Quintò. Aliquandò stare potest<marginalia>Assertio 5.|Etiam sine|vllo peccato|stare iura-|mentum|posse.</marginalia>
iuramentum cùm æquiuocatione sine aliquo
peccato. Id probo, quia potest contingere vt
emptores aliqui tale iuramentum exigant, dum
iurari sibi volunt, & si dicto modo non iuretur, ad
iustum non est pretium deueniendum. Itaque
opus est emptores expressè exigant, sed adeò
esse increduli circa mercium valorem possunt,
vt prudenter iudicent Mercatores in ijs circum-
stantijs futurum vtile iuramentum, hoc enim est
virtualiter exigere, nisi fortè credant non iura-
tis esse credendum, quia emptores rebus in istis
versati sunt, quales non sunt ordinariè femi-
næ, aliàs contentiosissimæ in talibus, sicut &
in alijs, pro quo nequit regula certa præscri-
bi. Ad saluandam autem veritatem in huius-
modi Mercatorum iuramentis præter dicta ci-
tatis Thesauri locis, expediet vt Mercatores cer-<marginalia>qui præcon-|cipiendi sen-|sus.</marginalia>
tos quosdam sensu præconceptos habeant, vt
videlicet, cùm dixerint Tanti emi hoc, intelli-
gant, vt sic dicerem, seu verbaliter, non realiter:
viginti aureis emi vlnam, non vulgarem, sed ima-
ginariam, maiorem inquam imaginatione con-
fictam, quæ scilicet vlnam & dimidiam habeat,
& sic valorem affirmatum adæquantem, vel plus
aut minùs. Stat hoc mihi centum argenteis, non
communibus, sed minoris æstimationis, similiter
imaginarijs, valorem exæquantibus. Similiter
cùm de rebus agitur, quæ sint modis alijs men-
surabiles. Quòd si de re non diuidua agatur, dici
potest: Tanti stetit, quia aut tanti sit empta, aut
tantum habeat expensarum, iusta ipsius con-
ditionem, sensus congruus esto: Tanti inquam
stetit, computatione nummorum facta dictis mo-
dis, minoris scilicet æstimationis. Et quia ad ista
minùs apti inuenientur multi, sit sensus genera-
liter loquendo de omni mercium genere: Iuro
tanti mihi stare, eo modo, quo iurare possum sine
mendacio. Quod si non possum, non est meæ in-
tentionis iurare: iuxta ea quæ nu. 77. & 81. di-
cta sunt, de materiali tantum vsu verborum, qui-
bus iuramentum secundum se sumptis impor-
tatur.</P>
<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa recursum ad Regia Tribunalia,
pro dictis in Thesauro Indico. Tit. 3.
n. 46. & seqq.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>133.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ost scripta ibi, visus P. Fr. Bruno Cas-<marginalia>Bruno|Chassaing.|appellari|posse affir-|mat, & in|quibus.</marginalia>
saing de Priuilegijs Regulari&#x0169;: qui Tract.
1. Cap. 1. Propos. 9. absolutè statuit posse
legitimè appellari de abusu ad Principe&#x0303; sæculare&#x0303;,
seu Senatum supremum, quotiescumque potestas
Ecclesiastica pronuntiat aut agit contra Cano-
nes & priuilegia: posseque Principem ac Senatum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0342.jpg/>
@@1@<SE342>Circa Recursum Ecclesiasticorum ad Regia tribunalia. 327
<duolan 2><-P>supremum appellationem suscipere, & appellan-
tes à violenta suorum Prælatorum eripere vexa-
tione. Abusum autem seu vsum cuius actus nullus
est, in quinque casibus generalibus accidere ait. 1.
Si Prælati aut iudices Ecclesiastici, aliquid de-
cernunt aut iudicant aduersus iurisdictionem Re-
giam, aut sæcularem 2. Si contra libertatem aut
immunitatem subditorum Regis. 3. Si contra Or-
dinationes Regum Galliæ, & placita Sematuum
supremorum 4. Si contra Sacros Canones Con-
ciliorum Generalium, Decreta Pontificum, Con-
stitutiones ac statuta Episcoporum 5. Si iudices
Regis, & alij iudices laici aliquid decernunt, iu-
dicant, & vsurpant in præiudicium & diminu-
tionem iurisdictionis Ecclesiasticæ libertatis, &
priuilegiorum Ecclesiæ Gallicanæ. Addit suspen-
siuum effectum huius appellationis tunc dari,
cùm exemptus ab Episcopo, aut ab alio Ordina-
rio, appellat per citationes, informationes, aut p&#x0153;-
nas grauatus in sua exemptione, quia terminos
iurisdictionis sibi præfixos transgreditur. Vel cùm
à sententia superioris contra Sacros Canones, aut
Regulares Constitutiones lata appellat. Deuolu-
tiuum autem habere in non exempto, quando à
correctione appellat in materia Ecclesiasticæ dis-
ciplinæ, potestque appellare pro illo negotio,
adire Senatum supremum, ad quem deuolutum
est.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Licet autem prædictus Auctor de stylo<marginalia>Probat 1. ex|Iure Cano-|nico.</marginalia>
tantùm Gallicano agere videatur, rationes tamen
eius generaliter procedunt, vnde & ad alia regna
poterunt minus cauti præfatam doctrinam deri-
uare. Probat siquidem Primò ex Cap. Petimus.
11. q. 1. desumpto ex Concilio Carthagininesi. 3.
Cap. 38. vbi sic habetur: Petimus vt dignemini<marginalia>Cap. Peti-|mus.</marginalia>
dare fiduciam, qua, neceßitate ipsa cogente, liberum
sit nobis Rectorem Prouinciæ, secundùm statuta glo-
riosißimorum Principum aduersus illum adire, qui
plebem, quam inuaserat, vsque hodie commonitus, se-
cundùm quod statutum fuerat, relinquere contemnit,
vt qui miti admonitioni acquiescere noluit, & emen-
dare illicitum, auctoritate iudiciaria penitus exclu-
datur &c. Honoratus & Vrbanus Episcopi dixerunt:
hoc enim omnibus placet: ab vniuersis Episcopis di-
ctum est, iustum est, placet. Sic ibi. Circa quod
Glossa verb. Excludatur ait; quòd si quis aucto-<marginalia>Glossa.</marginalia>
ritate iudicis mittitur in possessionem, & aduer-
sarius eum non admittat, qui nec attendit ex-
communicationem, videtur quòd manu militari
possit auferri ei res, affertque ad id multos Cano-
nes & leges. Deinde adducit Cap. Filijs 16. q. 7.<marginalia>Cap. Filijs.</marginalia>
vbi facultas datur recurrendi ad Regem, cùm per
iudices Ecclesiasticos grauamen minimè auferri
potest. Prætereà inducit Epistolam Leonis ad Lu-
douicum Imperatorem, in quo sic scribit: Si in<marginalia>Leonis epi-|stola.</marginalia>
competenter aliquid egimus, & in subditis contra le-
ges tramitem non seruauimus, vestro ac missorum
vestrorum volumus emendari iudicio. Sic ille, & quia
auctoritates prædictæ paucæ alicui videri pote-
runt, multos se ait prætermittere Canones, ex
quibus Doctores Propositionem dictam conclu-
dunt, & quos Caussa 7. 9. 11. & 23. legere quis
poterit.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Arguit deinde ex ratione naturali, iuxta<marginalia>Deinde ex|iurenaturali|ad propriam|defensionem,|auctoritate</marginalia>
quam potest subditus se tueri contra suum Præ-
latum, & iuris iniustam inuasionem, vt docent
Theologi: ergo quotiescumque ab illo oppri-<-P>@@

<-P>mitur, & non est alia via, qua se possit tueri, po-<marginalia>Scriptorum,|Scripturæ,|& Inris ro-|borato.</marginalia>
test Principem sæcularem tamquàm de abusu
adire, vt se tueatur. Quòd si alia via sit, quia sci-
licet ad supremum Prælatum appellari potest, nec
sit periculum damni inferendi in mora, teneri
hunc ordinem sequi affirmat. Pro quo adducit
Salgadum, Castillum, Simancas, Couarrubiam,
Caietanum, Gersonem, & P. Suarium Lib. 4.
contra Regem Angliæ Cap. 34. Addit auctoritates
alias, & in primis illud Ierem. 22. v. 2. & 3. Audi<marginalia>Ierem. 22.|v. 2. & 3.</marginalia>
verbum Domini rex Iuda, qui sedes super solium Da-
uid, tu & serui tui &c. Hæc dicit Dominus: Facite
iudicium & iustitiam, & liberate vi oppressum de
manu calumniatoris &c. Circa quod est Com-
mentarius opportunus D. Hieronymi dicentis<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
Regum officium id esse proprium, quod à Deo
verbis præfatis iniungitur, & habetur 23. q. Cap.
23. Deinde Sacrorum Canonum, qui habentur
inserti 96. distinct. in qua resoluitur quòd Prin-
cipis munus sit Ecclesias contritas restaurare, &
nouas ædificare: ex eo quòd boni Principis est
Sacerdotes honorare & tueri: quod clarius ha-
betur 23. q. 5. ibi: Cognoscant sæculi Principes se<marginalia>Cap. Cogne-|scant.</marginalia>
esse rationem reddituros propter Ecclesiam, quam tu-
endam suscipiunt & adhuc apertiùs in Cap. Chri-
stianis 2. q. 1. in quo Gelasius Papa Zeiæ Comiti<marginalia>Cap Chri-|stianis.</marginalia>
sic affatur: Clericos tibi committo, vt tuæ sublimi-
tatis tuitione vallentur: ne quid illis aut subreptio,
aut inimica legibus violentia neceßitatis imponat.
Sic ille. Pergit deinde, & quod pro regno Galliæ
hoc habeat speciale fundamentum conatur osten-
dere, Bullis, Auctoribus, & vsu inueterato con-
gestis: sed quidquid de Regno tale sit, genera-
liter loquendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Dico Primò. Nullum est solidum fun-<marginalia>Assertio 1.|Appellatio-|nem neuti-|quam ad-|mittendam,|quia pro eo|nullum soli-|dum funda-|mentum.</marginalia>
damentum ad asserendum appellationem modo
dicto ad sæculares fieri posse potestates. Probatur
discurrendo circa nuper adducta. Nam in primis
quod ex scriptura, Concilijs, & Patribus conue-
hitur, tantùm probat Regibus Christianis Eccle-
siæ protectionem incumbere, quod est innega-
bile: Atqui protectio sine iudiciali esse forma
potest, vt patet in Patronis, quibus protectio etiā
competit. Cap. Filijs 16. q. 7. & tamen nihil iuris
in illis sibi vendicare possunt, vt decernitur in
Cap. Nullus laicus 17. de iure patronatus. Aut<marginalia>Cap. Nul-|lus laicus.|& Textus|alij nihil|iuuant.</marginalia>
quidquid Ecclesiastici iuris est, quæ sunt verba Al-
exandri Tertij. Deinde, si verba vt sonant acci-
pienda sint, & non cum ea, qua par est, modera-
tione, iuxta Sacrorum Interpretum intellectum,
non solùm via appellationis, sed absolutè loquen-
do, possunt Principes se intromittere, quia eorum
dicitur esse officium circa caussas omnium vigi-
lare, & ius dicere omni Regiæ indigenti prote-
ctionis. Et ita in prima instantia, quod erit in Schis-
ma Anglicanum manifestè prolabi. Nullo certè
in loco protectio sic inuenietur asserta, vt Clerici
ad laica possint tribunalia trahi propriorum iudi-
cum cognitione reiecta: dum ergo hoc non af-
fertur, quia afferri nequit, & nullibi extat, nihil,
quod intento fauere possit, habetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Ratio deinde ex iure naturali petita in-<marginalia>Ratio ex iure|defensionis|est debilis, &|nullius mo-|menti osten-|ditur.</marginalia>
ducitur, quia contra iniustum inuasorem se quis-
que tueri potest, auxilium inde implorans, vnde
melius queat impendi; à nullo autem meliùs,
quàm à suprema laica potestate. Sed hæc ratio
nimiùm probat, ex ea enim fit caussas Clerico-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0343.jpg/>
@@1@<SE343>328 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio VI.
<duolan 2><-P>rum apud laica tribunalia simpliciter agi posse.
Si enim Clericus in aliquem delinquat, & inua-
sor censeatur, ad illa poterit statim recurri, quia
nullum tale præsidium ad inuasionis damna de-
pellenda esse potest: quod quidem sana fide ne-
quit sustineri. Deinde generaliter loquendo sen-
tentia iudicis competentis, qui cum caussæ cog-
nitione procedit, non est inuasio; & vt contingat
aliquando iniustam esse, datur iudex competens,
ad quem possit appellari. Et hoc ratio naturalis
dictat; vt scilicet qui grauatum se iudiciali sen-
tentia agnoscit, ad competentem, & iuridicè de-
signatum conuolet defensorem. Atqui hoc acci-
dit quando Ecclesiasticus est à suo iudice con-
demnatus: ergo ad competentem debet defenso-
rem confugere, & talis est Ecclesiasticus appella-
tionum iudex iuridice designatus, ipsis etiam
Christianis Principibus annuentibus, & immuni-
tatem Ecclesiasticam vt veris Ecclesiæ filijs am-
plexis. Vnde habetur Christianos Principes non
ægrè ferre, si Ecclesiastici, cùm se grauatos modo
dicto sentiunt, ad iudices prædictos appellent, se
non aditis, quia scilicet eos vt legitimos habent.
Et quemadmodùm si plura tribunalia laica sint,
ad quæ appellatio deferri debeat pro vassallis sta-
tuum diuersorum, ratio naturalis non dictat
quemlibet grauatum sententia ad quodlibet illo-
rum posse recursum appellationis habere, sed ad
illud, quod pro suo est statu designatum: ita in
negotio præsenti philosophandum est, & dicen-
dum ius naturale solùm fauere Ecclesiasticis, vt
ipsi proprium iudicem possint per appellationem
adire, Ecclesiasticum scilicet, sicut rusticani pro
rusticanis, & nobiles pro nobilibus designatum.
Qui modus explicandi videtur rem istam aper-
tissimè demonstrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Quod vrgeri potest: Num Pontifices<marginalia>Roboratur|ex damna-|to recursis|in Bulla|C&#x0153;næ. Vbi|notanda|quædam.</marginalia>
recursum per viam violentiæ, anathemate inter-
minato, in Bulla C&#x0153;næ condemnant §. 14. quod
quidem facere non possent, si recursus dictus esset
de iure naturali, vt est manifestum. Qualis autem
recursus sit, quem illi prohibent, ex eorumdem
facto constat, dum eos, qui illum ad Regia tri-
bunalia habuerunt, & ad Sedem Apostolicam post
sententiam Ordinariorum appellant, non priùs
audiendos decernunt, quàm absolutionem ob in-
cursam excommunicationem Bulla fulminatam
obtineant, vt ego in Thesauro adnotaui, & video
etiam à P. Dicastillo adnotatum Tractatu de Cen-<marginalia>P. Dicastil.</marginalia>
suris Disput. 3. n. 940. Nec dici potest id accide-
re eo quòd caussæ, de quibus agebatur, sine tali
recursu peragi poterant, cùm non esset pericu-
lum in mora. Talis enim consideratio omnino
vana est, cùm dispositio talis non attendat casus
particulares, sed generalis sit: & vt de limitatio-
ne illa dicamus, quia, vt vidimus n. 135. citatus
Auctor solùm dicit esse licitam appellationem,
cùm alia via vitari grauamen nequit, quia est pe-
riculum in mora adeundi supremum Prælatum
Ecclesiasticum: contra illud arguo: Quia quando
constitutus est appellationis iudex, & videtur pe-
riculum in mora ipsum adeundi, non est consti-
tuendus alius iudex, neque talis vsus inualuit apud
benè moratas Respublicas. Et quidem nulla me-
lior, quàm Ecclesiastica, in qua nihil tale extat
prouisum: quod tamen eius & æquitatem & pie-
tate&#x0303; maximè condeceret. Et verò in ipso adeundo<-P>@@

<-P>Rege mora esse periculosa potest, si magnis sit, vt
frequenter accidit, occupationibus distentus, si-
cut & in eius tribunalibus, & ita videmus passim
negotia multa differri, & ijsdem implicatos mo-
lestias impatibiles sustinere. Quid enim Curiæ<marginalia>Curiæ hospi-|talia mise-|rorum.</marginalia>
sunt Principum nisi hospitalia miserorum, immò
& illis peiora, in quibus curantur morbi, & sup-
petunt alimenta: cùm tamen in istis, & contra-
hantur morbi difficilioris curationis, & subsidia
illa deficiant. Rectè ergo remedium illud pro
particulari casu prætermissum est, quia & illa sæ-
pe nocerent. Id quod non potest humana proui-
dentia vitari, sicut alia, quæ ex qualibet disposi-
tione oriri quandôque possunt: multôque no-
centius posset esse remedium, vt in casu nostro
Ecclesiasticos laicis tribunalibus sisti, cum status
adeò sublimis dedecore, exitu tumultuario à Re-
ligiosis claustris, & Ecclesiasticorum iudicum
offensione. Quin etiam sæpè cum eorum iniuria,
dum ipsorum sententiæ vt iniustæ traducuntur,
quia semper reis tales, quæ in eos feruntur, appa-
rent. Constat ergo ex naturali iure nihil pro ad-
ducta positione, si res sincerè, & coràm Deo tran-
sigatur, fuffragari.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Quod verò ex Doctorum auctoritate<marginalia>Ex doctorum|auctoritate|præsidium|nullum.</marginalia>
producitur, nullius momenti est: quidam enim
illorum non benè apud Sedem Apostolicam au-
diunt. Alij admittentes recursum, appellationem
secundùm propriam eius rationem negant, &
Couarrubias quidem, cuius auctoritas summa est
inter omnes Hispaniæ Iuris vtriusque consultos,
id solùm admittit, quod habet §. Ceterùm in hac
Regia. Cap. 35. Practicarum Quæstionum, dum
adductis legibus, quæ id pro Regnis Castellæ de-
cernunt, ita scribit: Nam vbi lis agitur apud iudi-<marginalia>Couarrub.</marginalia>
cem Ecclesiasticum, etiam inter Ecclesiasticos, qui
per sententiam condemnatus appellat, iudexque non<marginalia>Forma circa|recursum in|Hispania|seruata.</marginalia>
vult deferre appellationi, & ideò pro executione mul-
tis afficitur censuris & grauaminibus, conqueritur
simplici querela coràm Regijs Auditoribus eo quòd
non deferatur appellationi, quam ad Sedem Apostoli-
cam proposuit: tunc statim ex sola simplici querela
dantur litteræ Regiæ, quibus præcipitur tabellioni
subiecta p&#x0153;na, quòd intra breue tempus mittat ad
Curiam acta caussæ, & processum &c. Et denique
si compertum sit appellationem esse friuolam, caussa
ad eumdem remittitur: sin autem iusta visa fuerit
appellatio, tollitur illa vis & iniuria, quæ aduersus
Sacros Canones, & auctoritatem Sedis Apostolicæ fit
appellanti ad eamdem, & præcipitur illi iudici quod
absolutioni deferat, & absoluat excommunicatum,
omniaque acta post appellationem retractet, ac reducat
in eum statum, in quo erant tempore appellationis &
sententiæ. Hæc ille. In quibus illud in primis vi-
dere iuuat, quod nuper dicebamus, scilicet reis
per sententiam condemnatis semper illam videri
iniustam; cùm tamen ex citato Auctore constet
sæpiùs etiam esse friuolam appellationem, & con-
sequenter sententiam fuisse iustissimam. Illud in-
super, longissimè abesse illum, & citatos alios eum
secutos ab illo asserto, quod eisdem imponitur,
scilicet appellari posse propria & formali appella-<marginalia>In quo de|appellatione|nihil.</marginalia>
tione, cùm tantùm simplicem querelam admit-
tant. Circa quod etiam genus recursus, cum ali-
quam caussæ cognitionem importet, vt constat
ex p&#x0153;nali mandato circa actorum missionem in
Curiam, quibus & addendum præceptum aliud,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0344.jpg/>
@@1@<SE344>Circa recursum Ecclesiasticorum ad Regia tribunalia. 329
<duolan 2><-P>quod iudici circa absolutionem, & alia prædicta
iam vidimus etiam imponi, quantam ex se inuol-
uat difficultatem eruditè ostendit P. Suarez citato<marginalia>P. Suarez.|immeritò|adductus.</marginalia>
Cap. 34. præsertim n. 34. quem quidem Eximium
Doctorem pro sententia dicta adducere, ire pro-
fectò est contra manifestissimam veritatem, qui
quidem id quod dicitur de vi repellenda per vim,
& ex naturali iure descendere asseritur, ac pro
fundamento assertionis assumitur, egregiè con-
uellit, & ad actiones illas ex Couarrubia proposi-
tas à Censuris eximendus priuilegium necessa-
rium esse concludit n. 43. & illius sufficientem
satisque probabilem notitiam esse in Principibus
& Magistratibus requisitam: quod an ita eue-
niat, neque approbare se posse ait, nec etiam re-
probare.</P>
<P>  <absatz-nummer>140.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quid circa negotium<marginalia>Assertio 2.|Iuxta dicta|in Thesauro.</marginalia>
præsens absolutè dicendum sit constat ex dictis
in Thesauro. Addo nunc, iuxta citatum scripto-
rem in Gallia Concilium Tridentinum quo ad
plurima gubernationem aut reformationem con-
cernentia Decreta, neque Bullam C&#x0153;næ, esse re-
cepta, vnde in ordine ad immunitatem Ecclesia-
sticam allegari nequeunt, si aliter vsus ferat, &
ita in casu, de quo agimus, contingit. Videtur
autem & in Hispania, & consequenter in Indijs<marginalia>Bulla C&#x0153;næ|quoad re-|cursum non|videri in|Hispania re-|ceptam.</marginalia>
dici posse Bullam C&#x0153;næ quod ad recursum atti-
net, non esse receptam, qui videtur modus facilis
nodum istum dissoluendi. Vnde Auditores Re-
gij publicationi illius non assistunt, & audituri
Concionem, ingressum differunt, donec lectio
finietur. Quod autem de Bulla dici potest, ad
alios etiam Canones extendendum, in quibus
idem videtur à Pontificia Sede disponi, vt quod
ad articulum præfatum iam pridem admissi non
sint. Quia verò Pontificia Sedes immunitatis<marginalia>Quid circa|id Pontifices|sentiant.</marginalia>
tuendæ curam habet semper ardentem, prohibi-
tionis suæ conscia, & quid circa admissionem in
regnis fiat Christianis non attendens, legis huius-
modi transgressores vti excommunicationi ob-
noxios, cum ad litem prosequendam ad tribunal
suum adueniunt, iubet in primis absolui. Et qui-
dem si circa Gallos id fiat nescio: & si ita fieri
contingat, benè ex eo sequitur quod diximus,
Pontificiam scilicet Sedem quid circa admissio-
nem sic non attendere: si autem non fiat, quia
defectus admissionis eum effectum habere posse
dignoscitur, cur non & circa Hispaniam idem<marginalia>Hispania in|eo non post-|habenda|Galliæ.</marginalia>
præstandum? Deterioris certè esse conditionis
nequit adeò de Ecclesia bene merita quod ad rei
substantiam spectat, licet absolutionem præmit-
tendam esse decernatur: quod quidem zelum di-
ctum immunitatis ostendit; cùm aliàs constet
litigantes excommunicationem non incurrisse,
quæ sine mortali peccato nequit incurri, à quo
litigantes alieni, quia bona fide, & iuxta consue-
tudinem Regni Catholicissimi à doctissimis &
valde timoratæ conscientiæ viris approbatam
processerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Et illum quidem velle conuellere, scru-<marginalia>Retinendum|in ea stylum;|quia ex op-|posito grauia|incommoda.</marginalia>
pulosque inijcere, dum id quod est statutum le-
gibus non exceditur, nullum potest effectum pro
Dei ac Regis seruitio commodum obtinere. Pro
cuius confirmatione id deseruire potest, quod Il-
lustrissimus Barbosa habet Tract. 1. votorum decisi-<marginalia>Illustrissi.|Barbosa.</marginalia>
uorum & consultiuorum Lib. 2. voto 48. omninò le-
gendum. Cùm enim ex mandato Catholici no-<-P>@@

<-P>stri Regis Philippi Quarti res hæc ab eodem acta<marginalia>Grauis circa|illud habita|deliberatio.</marginalia>
cum doctis Regij supremi Consilij Auditoribus
seriò, & omni humano semoto respectu fuisset,
conclusum est recursus ad iudices sæculares in
caussis Ecclesiasticis factos esse prohibitos & sem-
per fuisse in illis Prouincijs, vbi sola iuris com-
munis dispositione eos praxis & obseruantia ad-
misit: quia licet iudex Ecclesiasticus malè pro-
cedat, non potest sæcularis, cuius est minor po-
testas supplere negligentiam Ecclesiastici, qui ip-
so potestate & auctoritate est maior, vt conside-
rauit Rota apud Farinacium Tomo 4. post Consi-
lium 68. n. 10. Tum ex eo quia hoc prætextu ni-
hil adeò fieri prætenditur, nisi quòd iudices vo-
lunt de caussa Ecclesiastica cognoscere, quod
fieri non potest, cùm iudex laicus sit incapax iu-
risdictionis in personas Ecclesiasticas, & earum
caussas, vt similiter ponderabat eadem Rota vbi
suprà n. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> His adiectum grauissimos & sapientissi-<marginalia>Qui faueant|ex Societate|Scriptores.</marginalia>
mos Societatis Iesv scriptores benè timoratos &
moratos viros, & ab omni ambitione liberos, Pa-
tres scilicet Vasquez, Marianam, Azorium &
Suarium sicut & Magistrum Arauxum, ita cen-
fuisse, nisi quando recursus coarctaretur intra li-
mites naturalis & necessariæ defensionis cuilibet
permissæ, propriæ scilicet personæ, possessionum,
& bonorum, cum moderamine inculpatæ tutelæ,
Secluso quoque Apostolico priuilegio, etiam
stando in puris terminis iuris communis. Tum
enim sicut quis ex propria auctoritate potest im-
punè iudici resistere, poterit etiam, (immò vrba-
niùs aget) ad Principem vti potentiorem recur-
rere, vt se vassallum suum defendat, iudicique
inhibeat ne talia agat, & concludit sic: Vnde ex-<marginalia>Barbosæ|contrarius|sensus.</marginalia>
istimo hodie sustineri non posse praxim declarandi iu-
dicem aliquem Ecclesiasticum in cognoscendo & pro-
cedendo vim facere, quando cognoscit inter Clericos
& personas Ecclesiasticas: cùm tunc, si dubitatur
de illius competentia, id ad Superiorem Ecclesiasticum
spectat declarare: nequaquam enim ratione caussæ,
& multò minùs personæ, iudex sæcularis in negotio
se intromittere potest. Hæc ille: quibus non ob-
stantibus addit statim in Regio Consilio aliter, se
Aduocato, practicatum, vnde & claudit: Quod<marginalia>Sed praxis|alia in Regijs|Consilijs: eo-|dem Aduo-|cato.</marginalia>
certè non sine mysterio factum credidi, vt in propria
caussa intelligerem, & expertus essem quid hac de re
praxis, facto saltem, si non iure, obtineat: & ita cen-
seo nunc vtilius mihi fore silere, quàm tanto cum pe-
riculo hac de re alloqui. Sic ille. Cui zelus dictus
non benè quibusdam acceptus obstare non po-
tuit, quominus à Rege nostro Episcopali culmine
donaretur, sicut neque Magistro Arauxo alijs ar-
dentiùs locuto, vnde & ab eius scriptis aliqua sunt
à sæculari potestate subtracta, vt in citato Voto
videri potest. n. 5. & ipse quidem Barbosa Eccle-<marginalia>Qui & tali|remedio alias|se tutatus.</marginalia>
siasticæ immunitatis adeò eximius patronus &
zelator, in caussa propria se dicti recursus non du-
bitauit tueri remedio, vt videri potest in Praxi
exigendi pensiones Tomis de votis præposita Parte
2. Quæst. 11. cuius n. 17. ita scribit: Nonò quia
ius recurrendi ad iudices laicos per viam violentiæ
priuilegio Apostolico vero vel præsumpto, Principi
concessum, necessè est vt dicamus, quia aliàs nullita-
ti subijceretur: & quoad nostros Lucitanos circa pri-
mas instantias, & ne caussæ extra regni fines extra-
hantur videtur cōcessum priuilegio Iulij Tertij, de quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0345.jpg/>
@@1@<SE345>330 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio VI.
<duolan 2><-P>suprà q. 6. n. 31. Sic ille, qui citato loco priuile-<marginalia>Priuilegium|Iulij Tertij|nihil ad rem.</marginalia>
gium pleno tenore proponit, sed quod minimè
ad rem facit, vt cuicumque adeunti & legenti
constabit, quia in eo de recursu ad Regia Tribu-
nalia mentio nulla, & solùm contra Ecclesiasticos
procedit, qui vt in suis grauibus delictis fauorabi-
les iudices obtinerent, eos extra regnum arte do-
lôque conquisitos adsciscebant; cui præiudiciali
abusui Ioannes Tertius opportunum remedium à
Sede Apostolica postulauit, quod & fuit à citato
Pontifice concessum. De cuius Breuis exacta in-
telligentia citatus Scriptor latè & eruditè discur-
rit. Videndus P. Dicastillus suprà n. 953. & seqq.<marginalia>P. Dicastil.</marginalia>
vbi Couarrubiæ sententiam vti probabilem de-
fendit cum moderatione ab eodem adiecta, qui &
Tomo 1. de Iustitia Lib. 2. Tractat. 1. Disput. 4. 165.
vsum satis frequentem in Hispania circa recur-
sum, non facile esse damnandum affirmârat.</P>
<Z><A+1>ADDITIO.
Circa Regulares pro recursu ad laica
tribunalia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>143.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ppellatio illis prohibita est multis iuris<marginalia>Prohibita|illis appella-|tio à Iure|Canonico.</marginalia>
Pontificij Canonibus, scilicet Cap. Ad
nostram. Cap. Reprehensibilis. Cap. de Priore. Cap.
Quia nos. Cap. Cùm speciali, de Appellationibus
& Cap. Licet. & Cap. Irrefragabili. de officio Or-
dinarij, ex quibus Cap. Ad nostram sic habet:
Quia verò remedium appellationis non ideò est in-<marginalia>Cap. Ad|nostram.</marginalia>
uentum, vt alicui à Religionis & Ordinis obseruan-
tia exorbitanti debeat in sua nequitia patrocinium
exhibere: Mandamus, quatenus si quando quilibet
subditorum tuorum ad remedium appellationis con-
uolauerit, non minùs eum iuxta tenorem mandati,
quod in prædicta Regula continetur, & institutionem
Ordinis corrigas & castiges. Sic Alexander Tertius
Abbati S. Petri. In Cap. autem Reprehensibilis 26.
sic habetur: Præcipuè verò hoc in Religiosis volu-
mus obseruari, ne Religiosi, cum pro aliquo excessu<marginalia>Cap. Repre-|hensibilis.</marginalia>
fuerint corrigendi, contra regularem Prælati sui &
Capituli disciplinam appellare præsumant: sed hu-
militer ac deuotè suscipiant, quod pro salute sua fue-
rit eisdem iniunctum. Sic ibi, vt alia omittam.
Quod quidem & specialibus Religionum decre-
tis ferè constans habetur: quando scilicet de cor-
rectione agitur, & id, quod vidimus à Pontifice
significatum, occurrit, videlicet iuxta Regulam
procedi. Si enim manifestus committatur ex-
cessus, aut processus iuridica ratione formetur,
notissimum est quid in dictis casibus fieri debeat,
& apud Auctores obuium. Illud speciale quod
tradit P. Bruno Chassaing Tract. 3. Cap. 2. Proposit.<marginalia>Bruno|Chassaing|eam illis|concedit, in|excessibus|Pralatorum.</marginalia>
5. §. verumtamen: dicens Prælatos ob ooncessio-
nes sibi factas in caussa appellationis non debere
sibi blandiri & proptereà suos subditos quasi ty-
rannos opprimere: nam in hoc casu habent re-
cursum licitum ad sæcularia tribunalia, appel-
lando ad illa: habetque tunc appellatio effectum
suspensiuum, quemadmodùm appellatio ad Pa-
pam, vt tenet Paulus Castrensis Concilio 125. nu.
1. vers. Pro quo etiā Lib. 1. Lancellotus de Attentatis
20. in præfatione, n. 46. Philippus Probus in Tra-
ctatu Regiæ regaliæ quæst. 36. n. 9. circa finem, vbi
refert id quod est circa hoc in Senatu Parisiensi<-P>@@

<-P>pronuntiatum die 17. Septemb. 1415. Quod
etiam tenet Augustinus de Belis in Tractatu, cuius
titulus est Allegacion en derecho.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Quod quidem nullatenus admittendum,<marginalia>Quod nul-|latenus ad-|mittendum.</marginalia>
nisi recursus talis esset in manifesto & exorbitan-
ti grauamine, vt cuiuscumque auxiliaris potentis
posset auxilium implorari, quod, vt ex Barbosa
vidimus, erga Principem vrbaniùs fiet, vtpotè
potentiorem: quod & sub censura Sedis Aposto-
licæ tenet Lezana Verb. Exemptio Regularium nu.<marginalia>Lezana.|P. Suarez.|P. Azor.|P. Layman.</marginalia>
16. adductis pro eo PP. Suario, Azor, & Layman.
Quo euentu appellatio non est, sed merus recur-
sus cum extraiudiciali caussæ cognitione. Vnde
Prælatus eo non obstante poterit de iure in caussa
procedere ad executionem sententiæ, & censuras
aggrauare, quæ nequeunt dici Attentata, vt ea
quæ fiunt interposita appellatione, cuius opposi-
tum non ritè in Senatu dicto iudicatum. An au-
tem id expediat, in casus contingentia videndum,
ne fortè ex eo aliqua Principis subeatur offensio,
& damna maiora subsequantur, aut ex malè af-
fecto Senatu: quamquàm timores isti apud Chri-
stianos & pijssimos Principes, eorumq&#x0301;ue Sena-
tus agentibus, debeant communiter posthaberi.
Videatur Lezana citato verb. Exemptio, & verb.<marginalia>Lezana.</marginalia>
Appellatio, præsertim nu. 5. vbi multa congerit sa-
tis caussæ præsenti opportuna ex quibus præfa-
tum illud Scriptoris assertum potest vndequaque
conuelli.</P>
<P>  <absatz-nummer>245.</absatz-nummer> Illud adde sacros Canones, dum appella-<marginalia>Maximè|statui Reli-|gioso contra-|ria, & ideò|maximè|prohibita.</marginalia>
tionem Religiosis prohibent, id prohibere, quod
est maximè eo in genere ipsorum statui & pro-
fessioni contrarium, vt est euidens, & ex eorum
tenore deducitur. Atqui recurrens per appella-
tionem ad sacra tribunalia, est maximè dicto sta-
tui ac professioni contrarius: ergo præ alijs debet
prohibitus reputari. Discursus est clarus, & planè
conuincens, nam Maior, vt vidimus, est euidens;
Minor autem irrefragabilis, quia talis recursus
plenus est scandalis, & humilitati, qua correctio
sustinenda est, vt ex Alexandro Tertio est posi-
tum, prorsus aduersatur, & eò magis statui à sæ-
culo ex vi suæ institutionis remoto, quo plus ha-
bet de sæcularitate, dum sæculi ministris sic re-
currens sæculari humiliatione substernitur, &
dum grauis, docti, & Religiosi Prælati subiectio-
nem declinat, laicis indoctis, & ex raptu sæpè
viuentibus, vt suæ libertati malè consulat, incli-
natur. In Cap. De Priore, de Appellat. sic loqui-<marginalia>Cap. de|Priore.</marginalia>
tur Alexander Tertius: Quoniam sancta Romana
Ecclesia, & huiusmodi appellationem nō censuerit ad-
mittere, ne Monachis vel Canonicis Regularibus
præberetur audacia delinquendi. Hæc ille, ex qui-
bus liquidò infertur nolle penitus Pontificiam
Sedem Religiosos ad laica tribunalia recurrere,
quando ad se recursum talem, vbi de correctione
agitur, censet repellendum. Et prędictum quidem<marginalia>Quomodo|in eo trunca-|ta decisio.</marginalia>
Text&#x0169; adducit citatus P. Bruno; qui tamen quoad
eam partem, non extat in Cap. De Priore: sed
quod ad appellationem admittendam spectat,
quando in correctione fuerit manifestus excessus.
Nequit autem de illo dubitari quo ad illam etiam
partem, quia casum integr&#x0169; adducit Glossa, & ita
de Pontificis voluntate abundè constitit, quidquid
illud fuerit, quod Sedem Apostolicam permouit
ad truncandam decisionem. Contra Auctorem
prædictum id profectò vrget, & afferentem il-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0346.jpg/>
@@1@<SE346>Circa recursum Ecclesiasticorum ad Regia tribunalia. 331
<duolan 2><-P>lam, & ex eâdem arguentem. Neque enim vi-
detur dici posse sublata verba illa eo quòd Sedes
Apostolica soleat iam Regularium appellationes
admittere; talis enim consuetudo non est nisi in
casibus ei similibus, de quo agit Pontifex, quando
scilicet Prælati enormiter excedunt, vt verba
illa exprimunt: Si præfatus Canonicus (Regula-
ris) Priorem propter suas enormitates manifestas,
quæ ipsum notabilem reddunt, ad Sedem Apostolicam
appellauit. Sic ibi. Si autem excessus non inter-
ueniat, locum talis non habet appellatio, vt ibi-
dem statuit Glossa verbis illis: Compellat ipsum ad<marginalia>Glossa.</marginalia>
Apostolicam Sedem cum litteris veritatem continen-
tibus venire satisfacturum de tanto excessu. Nota
quòd Prælatus non debet excedere modum in corrigen-
do: aliôqui tenet appellatio, quæ aliàs non teneret.
Sic Glossa: iuxta quam tenet appellatio quando
excessus interuenit, secus si absit: appellatio in-
quam ad Sedem Apostolicam, de qua erat sermo,
& etiam quæcumque alia, potiori ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Est autem valde notabile id, quod præ-<marginalia>Bruno|Chassaing.|appellatio-|nem admit-|tendam asse-|rit peccantis|in eo morta-|liter.</marginalia>
dictus Auctor affirmat citata Proposit. §. Dominus.
1. scilicet appellationem eorum esse admitten-
dam, qui nequeunt appellare, & mortaliter pec-
cant appellando, eo quòd sententiæ in eos latæ
fuerint, dum de correctione & reformatione ad
aliorum exemplum ageretur, sed crimina grauia
fuerunt, in quibus vult Pontifex appellationem
admitti: id quod ex citata Decretali probat, &
ita tenere ait Ioannem Andream, Butrium, &
Abbatem. Sed est illud Decretali ipsi, & rationi
penitus dissonans. Nam ex Decretali habetur<marginalia>Quod refel-|litur.</marginalia>
Prælatum illum in sua correctione enormiter ex-
cessisse, vt verba ipsius iam data conuincunt: ergo
potuit sic castigatus sine peccato mortali ad Se-
dem Apostolicam prouocare: quæ est euidens
consequentia. Deinde, contra omnem rationem
apparet vt peccāti mortaliter appellationis reme-
dium conferatur: vt enim iam vidimus ex eôdem
Alexandro in Cap. Ad nostram, ad quid sit illud
inuentum constat, & minimè pro exorbitantijs
à Religiosa obseruantia debet vsurpari: ergo ne-
que pro peccante mortaliter in eius vsurpatione.
Pro quo & est Cap. Quia nos. citatum, vbi ma-
nifestè delinquentis Abbatis appellatio repellitur,<marginalia>Cap. Quia|nos.</marginalia>
cuius summatim est: Contra Constitutiones Regu-
lares appellatio, Religiosum non defendit. Et sæpè
quidem contingit Constitutiones Regulares ad
peccatum non obligare, & ita in earum trans-
gressione grauiter non delinqui: quantò ergo
potiùs existimandum & affirmandum est appel-
lationem non suffragari ei, qui contra diuinam
legem peccat mortaliter, quæ est constitutionum
omnium regularium fundamentum, cùm Reli-
gio status perfectionis sit, & iuxta Christi con-
silia, ea, quam cernimus, & Ecclesiam exornan-
te, dispositus varietate. Vnde à præfato Scriptore<marginalia>Assertum|temperat|Citatus|Bruno.</marginalia>
eius Assertio temperatur sic dicente: Quod ego
etiam existimarem, nisi tanta esset euidentia delicto-
rum, & sententia sic iusta, vt nulla esset ratio dubi-
tandi: quia tunc esset appellatio manifestè iniusta,
cui proinde deferre Prælatus non teneretur. Sic ille.
Atqui hoc non videtur in casu Decretalis serua-
tum: ergo illa pro Assertione, quam ex eodem
posuimus, perperàm allegatur. Prætereà etiam
si sententia non sit euidenter iusta, sed de eius iu-
stitia dubitatio aliqua esse possit, in Religiosis,<-P>@@

<-P>cùm de correctione agitur, non esse locum appel-
lationi communis est Doctorum sententia, quam
citatis P. Suario, Dianaque alios referente, am-
plectitur Lezana verbo. Exemptio. n. 17</P>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Est insuper contra prædictim citati Au-<marginalia>Contra ill&#x0169;|ex eiusdem|doctrina va-|lidum argu-|mentum.</marginalia>
ctoris assertum de recursu per appellationem ad
laica tribunalia id, quod ipse tradit Propositione
illa 5. §. Obijcies contra. Cùm enim sibi obijciat
quod stante sententia de appellatione & recursu
ad tribunalia Ecclesiastica, priuilegia in contra-
rium concessa nullum effectum operantur, cùm
nullum extra ius producant, quod est contra Cap.
Abbate de verbor. significatio. Respondet priui-
legia aliquando nihil nouum continere, sed ma-
ioris expressionis gratia concedi: vt probat P.
Thomas Sancius de Matrim. Lib. 2. Disputat. 37. n.
vlt. qui in summa Tomo 2. Lib. 6. Cap. 8. n. 20. dicit
illa priuilegia hoc amplius continere, vt subditus
non possit appellare, nisi excessus Prælatorum
manifestus sit, quia pax, simplicitas, & obedien-
tia Religiosorum hoc postulat, & sic concludit:
Quod etiam ego existimo. Quod cùm ita fuerit pro-<marginalia>Recursum|solùm in|manifesto|admittit|excessu.</marginalia>
testatus, statim pergit suum illum recursum per
appellationem ad laica tribunalia, probaturus. At-
qui pax, simplicitas, & obedientia Religiosorum
multò magis postulat vt à tali abstineatur recur-
su, vt est manifestum, ergo multò magis ab illo
debent abstinere. Si dicat tunc tantùm licere re-
cursum, cùm Prælati vt tyrannos se gerunt, & ita
eorum est manifestus excessus. Contra hoc est
id, quod superiùs dicebamus, semper reis huius-
modi indolis videri Prælatos in suis sententijs ex-
cedere, & ita cum dubia etiam est illarum iusti-
tia, magna ad recursum data porta, proculdubio
ruent, & terras turbine, scandalis armato perfla-
bunt. Qui ergo appellationem in aliquo casu con-
cedit ob rationem dictam ad omnes virtualiter
videtur concedere, quia moraliter loquendo non
est possibile limitationem obseruari. Vnde si Præ-
lati appellationi, qualiscumque illa sit, non detu-
lerint, non leues sunt molestias perpessuri, quod
iuxta dicta. n. 144. accipiendum. Nec de hoc
plura.</P>
<Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa viuæ vocis Oracula pro Religiosis,
an sint confirmata, Ad dicta in The-
sauro Indico Tomo 2. Tit. 12. à n.
219. Vbi quid pro Indijs.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>148.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ifficultatem hanc ex professo discu-<marginalia>Bruno|Chassaing.|affirmat &|probat vigere|Oracula.</marginalia>
tit P. Bruno Chassaing. Tract. 1. Cap.
2. Proposit. 6. & affirmatiuè conclu-
dit, vtinam & verè, magno enim id erit Religiosis
commodo. Et id quidem quod ille contendit, ab
alijs est scriptoribus priùs dictum, sed non ab om-
nibus sine formidine, vnde & ille iudicium suum<marginalia>Quia pro|omnibus|extant|Bullæ, quod|ex vno teste|confirmat.|Sed id nul-|lius esse ro-|boris demon-|stratur.</marginalia>
doctioribus se subijcere protestatur. Proposit. 2.
Primò ergo ait posse dici nullum esse viuæ vocis
Oraculum ad Regulares pertinens, pro quo non
extet Bulla Pontificia, si vnum illud excipiamus
priuilegium, quo conceditur vt Religiosi laici
possint Sacra contingere: quod quidem ait à vi-
ro Regulari doctissimo obseruatum. Quod qui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0347.jpg/>
@@1@<SE347>332 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio VI. & VII.
<duolan 2><-P>dem si reuera ita esset, oportuisset sanè pro ijs, in
quibus difficultas occurrit, & de quibus Docto-
res agunt, in quo & Cardinalis Lugo operam
non leuem impendit, notas facere, & communis
fecisse iuris, vt sic expeditior decureret vsus, &
Religiosi magno hoc adiumento potirentur. Est
tamen assertio talis creditu difficilis, si Religio-
num omnium priuilegia attendamus, quæ videri
à viro illo doctissimo non potuerunt, cùm non
omnia in publicum prodierint, vtpotè nec typis
exposita: immò & hoc expressa modo, non ita
euolant, vt ad omnium manus venire queant.
Accedit circa Bullas, quæ dicuntur extare, non le-
ues posse difficultates occurrere, vnde maius vi-
detur requiri fundamentum ad securè proceden-
dum in materia adeò graui, & scrupulis non con-
temnendis obnoxia. Quamquàm si constaret de
hoc Oraculo virum doctissimum affirmare etiam
esse bullatum, posset in foro conscientiæ id suffi-
cere, saltim ad probabiliter procedendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> Pergit ille statuens omnia viuæ vocis<marginalia>Quia Bullæ|reuocatoriæ|non fuerunt|debitè publi-|catæ nec in-|timatæ.</marginalia>
Oracula firma esse, vbi Constitutiones Gregorij
XVI. & Vrbani VIII. non fuerunt debitè publi-
catæ, & Regularibus intimatæ, & aliqua exipsis
etiam vbi fuerunt publicata. Quæ Assertiones
absolutam aliam supponunt, licet non exprimant,
quia & illam dictus Auctor probat, omnia scili-
cet Oracula esse firma absolutè loquendo. Primò,
quia vt ex præcedentibus Propositionibus con-
stat, à secunda videlicet vsque ad Sextam, con-
stare ait omnia priuilegia subsistere: ergo & O-
racula. Secundò, quia priuilegia multorum Ordi-<marginalia>& ex confir-|inatione vni-|uersali priui-|legiorum.|Pius V.</marginalia>
num à multis Pontificibus ea specialiter innouan-
tibus ex certa scientia confirmata sunt, & præci-
puè à Pio V. Bulla, quæ incipit: & si Mendican-
tium, ibi: Etiam viuæ vocis Oraculo in genere, vel
in specie &c. concessa, & perpetuò approbamus, &
confirmamus. Quòd verò generalis hæc concessio
sufficiat, & pro Bulla respectu singularum haberi<marginalia>Sed genera-|litatem non|sufficere effi-|caciter com-|probatur.</marginalia>
debeat, non probat; cùm tamen egeat proba-
tione: quia non ignorabant Pontifices tales esse
generales concessiones, quas si sufficientes iudi-
cassent, & per illas eorum intentioni fieri satis,
vix Constitutiones tales momenti alicuius fuis-
sent, cùm Oracula pro Religiosis edita, ad quæ
præcipuè Pontificum intentio ferebatur, illa ha-
berent firma, nec per eorum Constitutiones à
sua firmitate decidebant. Et quidem licet Pius V.
Oraculorum non meminisset, dici poterant con-
firmata, iuxta citati discursum Auctoris, dum ar-
guit, vt vidimus: Priuilegia confirmata sunt: ergo
& illa, quæ viuæ vocis Oraculo sunt concessa. Quam-
uis negari nequeat aliquid expressionem illam
operari in ordine ad maiorem firmitatem. Ali-
quid ergo magis speciale videntur Pontifices
exegisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Probat deinde partem aliam positionis.<marginalia>Quia iam|sunt sortita|effectum: quæ|Gregorius|excepit.</marginalia>
Primò, quoniam Bulla Gregorij XV. illa excipit
priuilegia, quæ sortita fuerint effectum, & alia
Cardinalibus in fauorem Regularium & data, &
ab eisdem propria manu firmata, nec non etiam
illa, quæ ad instantiam Regum impertita repe-<marginalia>& Vrbanus|alia addit,|quæ & pro|fauore fa-|ciunt, præser-|tim intima-|tionem.</marginalia>
riebantur. Secundò. Quia Bulla Vrbani nullius
Oraculi exceptionem facit, ponitque Clausulam
reuocatoriam eamdem, quam Gregorius, cum
clausula alia reuocatoria suæ regulæ de non tol-
lendo iure quæsito &c. Vult tamen vt publica-<-P>@@

<-P>tio & intimatio huius suæ Constitutionis fiat per
Generales Prouincialibus, & per Prouinciales
Prælatis localibus, & per hos alijs. Quòd si facta
non fuerit, non est curandum de contentis in hac
Bulla, & idem dicendum de contentis in Bulla
Gregorij, si publicata & intimata non fuerit. Hæc
ille quoad secundam suæ Propositionis partem,
quæ quidem in Titulo est prima. Et videtur con-
sequenter ad Bullæ tenorem loqui. Sed non ita
certò, vt non possit eius Assertio refelli. Quia<marginalia>Sed intima-|tionis defe-|ctus nequit|allegari at-|tento Bullæ|tenore.</marginalia>
intimatio à Pontifice requisita post legis pro-
mulgationem, ideò exigitur, vt ad omnium, ad
quos spectat, possit notitiam peruenire: cùm er-
go sine gradatione dicta haberi illa possit, non est
intimatio dicto modo necessaria. Id quod ex te-
nore Bullæ colligitur. Sic se habente: Prætereà
vt præsentes litteræ omnibus & singulis, ad quos spe-
ctat, & pro tempore spectabit, quantocius innotes-<marginalia>Bulla Vr-|bani.</marginalia>
cant, & alijs quocumque nomine nuncupatis Supe-
rioribus quorumcumque Ordinum, Congregationum,
Societatum, etiam Societatis IESV, & Institutorum,
de eisdem præsentibus litteris certiores faciant, ea-
rumque præsentium exemplaria illis transmittant,
qui quidem Prouinciales sub eisdem p&#x0153;nis teneantur
singulis Superioribus Monasteriorum, Conuentuum.
Collegiorum, Domorum, ac locorum regularium vt
easdem præsentes subditis suis, vt moris est, publi-
cent. Sic Pontifex. Ex quibus apparet publica-
tionem dictam per Superiores faciendam, eò di-
rigi vt notitia dictæ Constitutionis habeatur, &
non vt formam præscribi ad inducendam obliga-
tionem. Vnde si per malitiam aut incuriam dicta
intimatio non fieret, & notitia aliàs haberetur,
obligatio ad eius executionem vrgeret, & ita in
fine id expressius declaratum; sic enim ibi: Vo-
lumus autem quòd præsentium trasumptis etiam im-
preßis, manu alicuius Notarij publici subscriptis, &
sigillo personæ in dignitate Ecclesiastica constitutæ
munitis, eadem prorsus vbique fides adhibeatur, ac
si forent exhibitæ vel ostensæ: quodque eædem præ-
sentes litteræ, siue earum exemplaria, ad valuas Ba-
silicarum prædictarum, & in acie Campi Floræ huius-
modi similiter affixæ, omnes quos concernunt perinde
arctent ac afficiant, ac si vnicuique personaliter inti-
matæ fuissent. Sic Pontisex, vt non liceat de hoc
rationabiliter dubitare. Et bona pro hoc exem-
plaria in reuocationibus priuilegiorum ex Pio V.
Gregorio XIII. Sixto V. & Paulo V. adducit Io-
sephus Rocafull in Praxi Theologiæ 3. p. lib. 6. Cap.<marginalia>Rocafull.</marginalia>
7. dub. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Iam quod ad postremam partem Propo-
sitionis attinet, aliqua scilicet Oracula non abro-
gata, facilè ostendit ex dictarum Bullarum teno-
re, in quo non est cur immoremur. Addit quòd
vbi Bulla Vrbani non est publicata nec intimata,
vt suprà possunt Regulares in foro conscientiæ
vti omnibus priuilegijs per Tridentinum expressè
reuocatis ex concessione Pij V. ad supplicatio-<marginalia>Priuilegium|Pij V. conce-|dentis priui-|legia à Tri-|dentino re-|uocata, pro|foro consci-|entiæ.</marginalia>
nem Generalis Ordinis Minorum facta coràm
Cardinali Antonio de Monelia, quæ habetur Ro-
mæ in Conuentu Aracælitano, quam & referunt
Collectores priuilegiorum verb. Concilium, &
Ioannes de la Cruz in Speculo Coniugiorum, ad fi-
nem: ac sic in vi illius Oraculi proximè citati exi-
stimarunt, Castellinus. Peyrinis, Henriquez, Ro-
dericus, Beia, Vega, Sanchez, & LLamas. Quod
quidem additamentum non videbatur necessa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0348.jpg/>
@@1@<SE348>Circa viuæ vocis Oracula pro Regularibus. 333
<duolan 2><-P>rium: nam si iuxta ipsum, omnia priuilegia sunt
firma, non obstante Bulla prædicta: ergo siue pu-
blicetur, siue non publicetur, intimetur aut non
intimetur, talis vsus erit in foro conscientiæ lici-
tus. Deinde Auctores illi, qui de priuilegio illo
concesso Patribus Minoribus à Pio V. loquun-<marginalia>Auctores|ante reuoca-|tionem scri-|bentes malè|inductos pro|statu præ-|senti circa|illud.</marginalia>
tur, omnes ferè ante Constitutiones Gregorij &
Vrbani scripserunt, vt est notorium: ergo non be-
nè pro statu præsenti adducuntur, vt scilicet ijs
non obstantibus dictus liceat vsus. Et quidem
P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 5. Cap. 4.
n. 16. vbi citatur, priuilegij dicti non meminit,
sed alterius concessi Monialibus S. Dominici ab
eodem Pontifice, vt non expleto Nouitiatu, si
mors instet, possint emittere Professionem, cuius
tenorem adducit P. Emmanuel Tomo 3. qq. regul.
q. 15. arti. 6. cuius & meminit P. Henriquez Lib.
13. de Excommunicat. Cap. 40. in Commentario n. 2.
Lit. R. qui etiam alterius mentionem facit ibi-
dem Lit. B. de quo Auctor dictus addito nomine
Generalis, scilicet, Aloysij, & prætereà obserua-
tas citari illud à P. Claudio in Compendio priuile-
giorum Societatis IESV v. Concilium §. 3. Citat &
speculum Coniugiorum, quod est Alfonsi à vera
cruce, in quo lapsus dictus Auctor vocans eum
Ioannem de la Cruz, qui est valde diuersus scrip-
tor & tempore & Religione.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Et in §. illo 3. à P. Henriquez citato sic<marginalia>Pij V. priui-|legium scrip-|torum au-|ctoritate fir-|matur.</marginalia>
habetur: Posuimus vti in foro conscientiæ omnibus
gratijs per Antecessores Pij V. Minoribus conceßis,
etiam quoad illas ex eis, quæ sunt restrictæ seu dero-
gatæ per Concilium Tridentinum, prout eisdem con-
cessit ipse Pius V. viuæ vocis Oraculo die 31. Martij.
An. 1566. & refertur in Manuscriptis fol. 79. pag. 2.
Sic ibi. Circa quod ait Cardinalis Lugo in Adno-<marginalia>Cardinalis.|Lugo.</marginalia>
tationibus ad Compendium dictum pro viuæ vocis O-
raculis, quòd licet Gregorius XIII. reuocauerit
concessiones à Pio V. factas Mendicantibus, præ-
dicta tamen concessio non sit reuocatione dicta
comprehensa, eo quòd tantùm Constitutiones re-
uocauerit. Id quod etiam absolutè concedit P.
Suarez Tomo 4. de Religione. Tract. 10. Lib. 9. Cap. 4.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
n. 12. vbi & ita scribit: Non dubito quin quatenus
ad præsens attinet, illa priuilegia integra sint, etiam
quoad illa, quæ non occultè, sed publicè fiunt, vt sunt
ministerium Extremæ vnctionis, & Eucharistiæ in
articulo mortis, vel etiam sepulturæ. Quia verò con-
cessio Pij V. non est absoluta, sed solùm in foro con-
scientiæ, seu occulto; ideò si Parochi vellent sibi ven-
dicare aliquod ius circa huiusmodi personas, & in ex-
teriori foro illud postularent, non posset eis resisti vir-
tute priuilegiorum, nisi quatenus per Concilium Tri-
dentinum non sunt restricta: quamdiu autem ipsi
non resistunt, tuta conscientia possumus vti priuile-
gijs iuxta concessionem Pij V. Sic ille, qui si post
Constitutiones Gregorij & Vrbani fuissetlocutus,
magnum eius auctoritas momentum in negotio
præsenti contineret; quia verò ante illas locutus,
minoris profectò momenti est, & secundùm pro-
babilitatem sententiæ, de qua agimus, regulan-
dum, pro qua citatus scriptor nihil prætereà ad-
ducit, nisi quod ad regnum Galliæ spectat, in
quo negat fuisse prædictas Bullas publicatas &
intimatas, quia vt id legitimè fieret, debuerunt<marginalia>Circa Gal-|liam quid|speciale erga|Bullarum|receptionem.</marginalia>
priùs Regi præsentari, & per litteras patentes
approbari ante publicationem, quod tamen non
ita factum, & sic illarum cessat obligatio. Præter-<-P>@@

<-P>quam quòd Prælati, ad quos publicatio & inti-
matio spectat, id non præstiterunt, quod vidimus
eisdem imperari, & ita quæuis alia notitia non
inducit obligationem, tam respectu Regularium,
quàm aliorum, ad quos potest reuocatio perti-
nere. Et circa hoc vltimum iam à nobis dictum
quàm leue sit; aliud autem de præsentationis &
Regiæ approbationis defectu, cum Regni illius
iura specialia concernant, ipsi viderint, ad quos
spectat, & Apostolica Sedes auctoritatem suam
vt potuerit tueatur. Et hæc quidem ita à me scrip-
ta ante secundum Decretum SS. Alexandri VII.
circa damnabiles Propositiones, in quo ista ha-
betur, & est ordine 36. Regulares possunt in foro<marginalia>Propositio|damnata.</marginalia>
conscientiæ vti priuilegijs suis, quæ sunt expressè re-
uocata per Concilium Tridentinum. Per quod qui-
dem videtur omnis circa hoc quæstio sublata.
Iuxta quod etiam regulanda, quæ à Nobis dicta
in Thesauro Indico. Tomo 2. Tit. 12. n. 348. & 349.
licet non omnis videatur præclusa via ad doctri-
nam ibidem propositam defendendam, cùm pri-
uilegij præfati specialitas non videatur penitus
abrogata.</P>
<Z><A+1>ADDITIO.
De eadem Oraculorum reuocatione. Vbi mo-
derni Scriptoris Asserta discussa.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>153.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>St ille P. Fr. Antonius à Spiritu Sancto<marginalia>Fr. Anton.|à Sp. sancto.|Oracula|omnia con-|firmata con-|tendit.</marginalia>
Lusitanus Carmelita Discalciatus, qui
in Directorio Regularium Tractatu 2. Dispensat.
1. n. 35. & seqq. firmitatem Oraculorum, non ob-
stante Pontificum prædicta reuocatione propug-
nat dicens in primis omnia Oracula vsque ad
tempus Gregorij XV. fuisse posteà per Bullas
motu proprio & ex certa scientia confirmata.
Quæ confirmatio vim habet nouæ concessionis
ex Peyrinis Tomo 3. Priuilegiorum. Cap. 12. Con-
stitut. 18. Vrbani 8. in Scholijs. n. 1. Cap. 12. & alijs.
Quod quidem si ita esset, omnis cessaret quæ-
stio. Sed quod Peyrinis ait non est ita peruium
& planum, vt in eo non sit, in quo offendere sin-
cere possit inueniendæ veritatis cupiditas. Et id<marginalia>Laurentius|Peyrinis|ea in asser-|tione præ-|iuit.</marginalia>
quidem Peyrinis ipse non videtur ignorasse, dum
sic subdit: Saluo semper meliori iudicio, & stylo Cu-
riæ Romanæ aliter interpretante & sentiente. Non
ergo suo de sensu securus: & oportuisset sensum
& stylum consulere, id quod erat ipsi perfacile
antequàm sensum proprium mundo faceret ma-
nifestum. Nec contentus sua illa protestatione,
sic tandem concludit: Sed ego his non me immis-
ceo. Puto standum esse illi interpretationi, quam sty-
lus Romanæ Curiæ admittit & seruat. Qui & n.
13. ita scribit: Noto 2. quòd per istam derogationem
viuæ vocis Oraculorum, non derogatur viuæ vocis Ora-
culis, quibus Sanctitas sua, aut alij summi Pontifi-
ces priuilegia Religionibus concessa, aut Decreta
summorum Pontificum, aut Sacros Canones & De-
creta Tridentini, aut aliorum Conciliorum explicant,
aut declarant; dummodò hæc viuæ vocis oracula non
continent aliquam gratiam, priuilegium, aut indul-
tum. Ita Lezana in summa Regularium. Cap. 3. n.
21. & probari Tomo 2. priuileg. regular. in Constitu-
tione Pauli V. n. 1. Hæc ille, ex quibus manifestè
habetur Oracula, quæ aliquam gratiam, priuile-
gium, aut indultum concedunt, dicta Constitu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0349.jpg/>
@@1@<SE349>334 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio VII.
<duolan 2><-P>tione reuocari. Quòd si hoc habent illa, quæ de-
clarationem continent, in ijs, quæ talia non sunt,
sed simplicem concessionem important, id po-
tiori ratione dicendum: vnde Pontificia Consti-
tutio ad omnia extenditur, in citato Auctore
apertissimè sentiente.</P>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Pro quo & facit, stylum Curiæ, ad quem<marginalia>Stylus Curiæ|in contra-|rium.</marginalia>
se refert, ita habere, vnde Romæ scribentes nihil
prædictæ interpretationi fauorabile scripsisse de-
prehenduntur. Ex quibus P. Pellizarius Tomo 2.<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
Tract. 8. Cap. 1. n. 131. post adductam illam, &
Auctore citato, sic subdit: Ita Peyrinis, quàm
probabiliter (maximè quoad forum externum) vide-
rit ipse, & iudicent alij; non enim libet in his im-
morari. Sic ille. Et ita quidem vt à citato Auctore
dicitur sentit Lezana, vti styli Romanæ Curiæ
scientissimus. Vnde non videtur quomodo ab ali-
quibus vti contrariæ positionis fautor allegetur.
Qui & vt ampliùs suam mentem aperiat ita pro-
sequitur: Solùm reuocantur & cassantur omnia &
singula priuilegia, facultates, licentiæ, & gratiæ
quæ cumque viuæ vocis Oraculo concessa. Hæc ille,
de quo & n. sequenti. Diana Parte 9. Resolut. 61.
Tract, 7. contra stylum & praxim Romanæ Cu-
riæ esse ait, cui & se submittit tandem apud ip-
sum Leander à Murcia post longum pro contra-
ria positione discursum. Et Parte 10. Tractatu 14.
Resol. 24. citato P. Quintanadueñas Tomo 1. Tract.
9. Singulari 3. n. 1. & seqq. Sic loquitur: Ita Quin-
tanadueñas, & Ego: non enim suscitandæ sunt à<marginalia>Diana.</marginalia>
nobis tragediæ in damnum Religionis, sed in his ma-
terijs calamum & ingenium coarctare debemus. Vide
etiam Eminentißimum Dominum meum Cardina-
lem de Lugo in suis nouissimis & doctissimis Re-
sponsionibus moralibus Lib. 4. Dub. 33. n. 2. Hæc
Auctor iste. Et citatus quidem ab eo Cardinalis<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
vti certum id statuit citato loco, & ita singularem
lucubrationem molitus est, vt exploraret quæ
viuæ vocis Oracula per Bullas essent peculiares
concessa, vt liquidò constaret quæ essent pura
Oracula: quem laborem pro Societatis priuile-
gijs in Compendio propositis illustrandis & ex-
plorandis voluit præsertim militare. Et in eam
mentem Scriptores Societatis, sicut & Societas
ipsa videtur consensisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Progreditur Auctor ille, & ait non ob-<marginalia>Non esse|frustraneam|reuocatione&#x0303;|Vrbani vt|saluet auctor|citatus.</marginalia>
stare sequi ex hoc frustratoriam fuisse illam ge-
neralem reuocationem. Vrbani, siquidem iuxta
supradictam doctrinam omnia Oracula concessa
vsque ad Gregorium XV. iam non erant Ora-
cula, sed priuilegia bullata. Nam ipse hoc non
dicit. Sed solùm affirmat & probat Oracula con-
cessa vsque ad Gregorium per prædictam Con-
stitutionem, esto fuisset authentica, non fuisse re-
uocata, & forsitan annullari Oracula concessa ab
eôdem Vrbano, vel Oracula non confirmata à
Pontificibus. Et instantia quidem hîc adducta
Lezanæ est, qui verb. Oracula viuæ vocis n. 5. post
adductos modos aliquos dicendi inuerosimiles sic
loquitur: Sed licet hoc probabilitatis speciem præse-<marginalia>Lezana.</marginalia>
ferat, quia tamen Constitutiones Gregorij & Vrbani
relatæ vniuersalissimè loquuntur, & ita, vt credo,
iuxta praxim Curiæ intellectæ sunt; præsertim quia
aliàs sequi videretur inutilem fermè esse reuocatio-
nem per ipsas factam; cùm omnia fermè viuæ vocis
Oracula Religionibus aut Religiosis concessa concer-
nant, saltem regulariter loquendo, forum conscien-<-P>@@

<-P>tiæ, nec alijs præiudicium afferant, ideò oppositum
dicendum; scilicet Oracula etiam reuocata, quæ
continent gratiam omnino fauorabilem, & nulli
præiudicialem, quod Bordono arriserat, Resolut.
31. n. 7. Quod cùm ita apertè tradiderit Auctor<marginalia>A quo Le-|zana perpe.|ràm vti fau-|tor aduoca-|tus.</marginalia>
iste, mirum est à citato P. Antonio pro sua posi-
tione citari, vbi & dictis stat, & ita scribit: Du-
bium tamen est an per dictas Constitutiones reuocata
etiam sint viuæ vocis Oracula, quæ & si primitus
verbo tenus concessa sunt, posteà tamen per Bullam,
vel Breue fuerunt confirmata. Ad quod Bordonus su-
prà n. 4. & 5. affirmatiuè respondet. Probabiliùs ta-
men credo contrarium cum Peyrinis loco relato ex
verb. Priuilegía Minimorum n. 1. Sic ille, qui ex
eo quòd probabilius dicat id, quod vidimus, non
aliam probabilitatem credendus est agnoscere,
quàm eam, de qua n. 5. quòd scilicet probabili-
tatis speciem præseferat, non veram & solidam.
Vellem autem vt Lezana Peyrinum citans eum<marginalia>Nec benè à|Lezana in-|ductus Pey-|rinis.</marginalia>
in casu, de quo erat quæstio, formaliùs loquen-
tem induxisset: nam Tomo 1. verb. Priuilegia Mi-
nimorum in Constitut. 17. Iulij Secundi §. 1. n. 1.
nihil ad rem habet & intentum. & n. 2. reuoca-
tionem proponit à Gregorio XV. factam cum
exceptionibus in eius Constitutione contentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Iam quod ad responsionem dicti Au-<marginalia>Inutilis Vr-|bani reuo-|catio osten-|ditur ex con-|cessis ab au-|ctore dicto,|quidquid|verbis neget.</marginalia>
ctoris attinet, quis non videat esse friuolam? Nam
licet reuocationem frustraneam futuram verbis
non dicat expressis, in eius tamen assertione id
quod obijcitur, continetur, cùm ex ea sequatur
ferè inutilem reddi. Id autem quod additur de re-
uocatione Oraculorum ipsius Vrbani, de quibus
satis est intelligi, & falsum est & absurdum, quia
contra tenorem ipsius Constitutionis, in qua Bul-
la Gregorij ad litteram inseritur, & generaliter
approbatur, reiectis nonnullis exceptionibus in
eadem adhibitis: Atqui Constitutio Gregorij
Oracula Vrbani non tangit, vt est euidens, quæ
& generalior illa est, cùm & id contineat quod
ipsa, & plura alia superaddat: erga expositio
dicta & falsa & absurda est, sola Constitutionis
ipsius lectione depellenda, & penitus disijcienda.
Quòd autem dicitur de Oraculis non confirmatis
vim argumenti non extenuat, quia illa non per-
pessa, si fortè sunt aliqua, stante communicatione
priuilegiorum inter Religiones: in ijs enim, quæ
referuntur, omnia confirmata sunt, & cum illis
aliæ ferè omnes communicant. Et quidem si Re-
ligio aliqua sit, quæ communicatione sit destitu-
ta, non magni illa momenti in Ecclesia est, vnde
pro tali neque Oraculum esse aliquod potest,
quod oportuerit duobus grauissimis tantorum
Pontificum Constitutionibus reuocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>157.</absatz-nummer> Aliam deinde adhibet responsionem di-<marginalia>Responsio|alia penitus|prostigata.</marginalia>
cens Vrbanum post generalem reuocationem fa-
ctam à Gregorio, concessisse Societati Iesv sine
exclusione communicantium omnia viuæ vocis
Oracula, An. 1624. vt testatur Portel Tomo 1.
fol. 909. & licet posteà idem reuocauerit omnia
Oracula; hæc tamen reuocatio non fuit extensa
ad Oracula concessa ad instantiam Regularium,
sed vt patet ex tenore ipsius Bullæ, solùm reuo-
cauit Oracula concessa ad instantiam Regum vel<marginalia>Instantiæ|Regum &|non Regula-|rium friuolè|distinctæ.</marginalia>
Principum, vel auctoritate Cardinalium munita,
relinquendo alia Oracula absque alia reuocatione
quàm illa, quæ ex Gregorio veniebat. Vnde cùm
hæc reuocatio Gregorij per Vrbanum sublata sit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0350.jpg/>
@@1@<SE350>Circa viuæ vocis Oracula pro Regularibus. 335
<duolan 2><-P>fit inde hæc Oracula non esse reuocata. Sic ille
philosophatus contra apertum Constitutionis
Vrbani tenorem, à quo vt stet reuocata à Grego-
rio Oracula fuisse concessa, postmodùm in Con-
stitutione dicta reuocata esse nequit vllatenus in-
ficiari. Omnia (inquit) & singula priuilegia, facul-<marginalia>Tenor Con-|stitutionis.</marginalia>
tates, licentias, & gratias quascumque per Summos
Pontifices prædecessores, ac per Nos viuæ vocis Ora-
culo, & S. R. E. prædictæ Cardinalium quorumcum-
que manu firmata, quibuscumque Generalibus, Pro-
uincialibus, ceterisque Superioribus & personis cuius-
uis Ordinis, Congregationis, Instituti, & Societatis,
siue sæcularibus, vel etiam ipsis Ordinibus, Congre-
gationibus, Institutis, & Societatibus, etiam Socie-
tati IESV, aut eius Clericis, & Presbyteris &c. te-
nore præsentium reuocamus, cassamus, tollimus, abro-
gamus, & annullamus &c. Quid euidentius, cla-
rius, manifestius? Ad hæc certè hærere, in me-
ridiano splendore caligare est. Videantur etiam
sequentia, vbi iterùm de Societate sermo, & Bulla
alia, de qua inferiùs n. 159. Vnde ipsa, ad quam
hoc maximè spectare videbatur, reuocationem,
reiectis huiusmodi illusorijs euasiunculis, pro se
& alijs recognouit.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Quia verò argui contra præfatam asser-<marginalia>Ex eo quod|ediosa reuo-|catio, ineptè|contendi|standum|præfatæ dis-|tinctioni.</marginalia>
tionem ex eo potest quòd Vrbanus Oracula con-
cessa ad instantiam Regum &c. reuocauit, & ita
reliqua omnia concessa alijs inferioris conditionis
debeant reuocata censeri. Respondet reuocatio-
nem esse odiosam, & non habere locum nisi in
casibus expressis: res namque odiosæ sunt stricti
iuris, & in eis non fit extensio. Ita Leander vter-
que. Quæ doctrina admitti posset, nisi cum re-
uocatione dicta apertè esset reuocatio respectu
aliorum coniuncta. Post adducta namque verba
sic additur: Alijsque personis prædictis, quacumque
de caussa, etiam de necessitate exprimenda, occasio-
ne, prætextu, vel colore, etiam intuitu, contempla-
tione, seu ad instantiam Imperatoris, Regum, &
Principum &c. Vbi notanda dictio Etiam, quæ, vt
Doctores tradunt apud Barbosam in Tractatu de
Dictionibus. Dict. 112. exprimit casum magis du-
bitabilem, & implicat minùs dubitabilem. Dein-
de in Constitutione Gregorij sic habetur: Non
tamen ad supplicationem Regum concessas. Voluit
ergo in hoc Reges propter celsitudinem digni-
tatis alijs anteferre, quia indignum iudicauit eos
alijs inferioris status exæquare. Quod quidem
non attendendum Vrbanus censuit, sed æquan-
dos iudicauit, in quidem suæ esse Regibus que-
relæ possunt: essent autem amariores, si non so-
lùm non æquandi censerentur, sed etiam post ha-
bendi. Est ergo reuocatio stricti iuris, sed non
vbi expressa est Principis voluntas, aut aliàs posset
rationi minimè consona iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Vrgere nititur deinde ex eo quòd Vrba-<marginalia>Instantia ex|Concessione|Vrbani Offi-|cialibus Ca-|meræ facta|nullius ro-|boris de-|monstratur.</marginalia>
nus post generalem reuocationem factam An.
1631. die 21. Decembris. ad instantiam officialium
& Notariorum Cameræ Apostolicæ die 15. Apri-
lis. An. 1636. declarauit prædictas Constitutiones
non comprehendere Oracula manu propria sig-
nata alicuius Officialis ex illis, quibus ratione nu-
merum suorum de summi Pontificis Oraculo fi-
des haberi solebat, vt patet ex Bulla, quam refert
Peyrinis in Formulario Prælatorum Cap. 3. Appen-
dice 4. §. 3. lit. z. fol. illi. 539. Ergo cùm ferè omnia
priuilegia concessa Regularibus signata sint manu<-P>@@

<-P>alicuius Officialis Cameræ Apostolicæ, vt patet
ex concessis Congregationi PP. Carmelitarum
Discalciatorum, inde est quòd saltem hæc Ora-
cula non sint reuocata. Addit tamen, quia inue-
nire non potuit an Oracula, de quibus est præ-
sens dubium, sint signata manu alicuius officialis
Cameræ, ad aliam recurrendum responsionem.
Et benè quidem, quia res illa ad factum spectat,
in qua non benè arguitur ex priuilegijs, quia cùm
priuilegia per Bullas aut Breuia concedantur, in
illis manus est officialis Cameræ Apostolicæ ne-
cessaria, quod secus accidit in Oraculis, quæ or-
dinariè aut interuentu Cardinalium, qui de con-
cessione fidem ore tenus faciunt, aut ad Genera-
lium supplicationem, fidem similiter facientium,
aut particularibus personis ex ore Pontificis sine
officialis interuentu, aut assistentia gratiam exci-
pientibus concedi solent.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Tandem ergo respondet, quòd licet talia
Oracula non sint signata modo dicto, nec con-
firmata per Bullas, vt dicebat cum alijs Lezana,
adhuc non sunt censenda reuocata. Ita Mercia,
vbi suprà, (scilicet apud Dianam Parte 9. Tract.
7. Resolut. 71.) Vidal Titulo de iurisdictione Inqui-
sitorum 4. n. 122. Quintanadueñas Tract. 3. Sin-
gul. 15. n. 3. Tum quia talis reuocatio non fuit<marginalia>Defectui in-|timationis|insistitur, &|defectui, etiā|notitiæ quod|exploditur.</marginalia>
sufficienter intimata nec promulgata in omnibus
di&#x0153;casibus & prouincijs, quod necessarium erat
iuxta sententiam multorum, quos refert ipse
Quintanadueñas. Et quod ad intimationem at-
tinet, necessarium erat iuxta priuilegium Gre-
gorij XIII. concessum Societati, modum ab eo
præscriptum in ea seruari, vt cum Mercia nota-
uit Vidal suprà n. 122. Tum quia de tali reuoca-
tione nobis non constat authenticè, quod neces-
sarium erat iuxta præscriptum Sacræ Congrega-
tionis, quod refert Lezana Tomo 3. verb. Sacra
Congregatio n. 10. Sic se habet dicti Auctoris po-
strema responsio, in qua Lezanæ, & Patri Quin-
tanæ, id imponit, quod est ab eorum mente pe-
nitus alienum, vt vidimus n. 154. & 155. Quod
autem ad publicationem & intimationem spectat,
iam est à nobis sufficienter improbatum n. 150.
Et quidem circa necessitatem publicationis, &
eius modum, diuersæ Auctorum sententiæ sunt,
& specialiter de legibus loquentium Canonicis.
Et P. Quintana pro ea sententia Auctores addu-
cit, iuxta quam necessarium est vt publicatio fiat
in omnibus di&#x0153;cesibus & Prouincijs, addentibus<marginalia>Vbi Pontifex|modum pu-|blicationis|determinat,|cessant opi-|niones.|P. Suarez,</marginalia>
nonnullis id specialiùs requiri in legibus reuoca-
torijs priuilegiorum. Sed non loquuntur illi quan-
do à Pontifice modus est specialis determinatus
pro illa: tunc enim eidem standum: quod vti
certum statuit P. Suarez Lib. 4. de legibus. Cap. 15.
n. 4. sic scribens: Responderi tamen posset in illa
lege (Ex Cap. Nouerit, de sententia excommunicat.
Vbi duo menses assignantur) determinatum fuisse
illum modum promulgationis, non verò fuisse latam
legem, vt idem sufficiat in omnibus legibus. Certum
est enim quoties lex Canonica præscribit modum pro-
mulgationis in ea seruandum, illum sufficere, vel esse
necessarium, etiamsi ex iure communi, vel consuetu-
dine, aliud requiratur. Sic ille. Licet autem ad
faciendam fidem, vbi res non est facta notoria,
ordinariè instrumentum authenticum requiratur,
& ideò à Pontificibus super eo in Bullis aut Bre-
uibus suis (quod & in præfatis factum videmus)<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0351.jpg/>
@@1@<SE351>336 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio VII.
<duolan 2><-P>soleat prouideri: vbi tamen res notorietatem
consecuta est, nihil est tale necessarium, quia ces-
sat finis instrumenti dicti, vt in casu præsenti ac-
cidit: duæ enim Constitutiones reuocatoriæ
Oraculorum apud Auctores extant, & in Bulla-
rijs, & Scriptores omnes quasi de re notissima
loquuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Quod autem ad intimationem spectat<marginalia>Ex priuilegio|Societatis|ineptè pro|intimationis|defectu ar-|gui.</marginalia>
ex peculiari priuilegio Societati concesso, nego-
tium facessit nullum, quia quando Pontifices So-
cietatem exprimunt, & suæ voluntatis esse signi-
ficant, vt illa debeat comprehensa censeri, stylus
Romani Tribunalis obtinet vt nulla alia intima-
tio requiratur, præsertim si Clausula illa addatur:
Ac si eis personaliter fuissent intimatæ; quæ in Con-
stitutione Vrbani extat, vt vidimus n. 150. & ita
nostra obseruat Societas, stante etiam pro huius-
modi veritate Diana Parte 7. Tract. 10. Resolut. 29.<marginalia>Diana.</marginalia>
& Parte 10. Tract. 13. Resolut. 22. & in particulari
loquendo circa casum præsentem iam vidimus.
n. 154. Scriptorum eius communem sensum suf-
fragari. Nihil ergo citatus Auctor sua contradi-
ctione ad demoliendum receptissimum dogma
apud sinceros veritatis amatores, præualere pote-
rit, quos vtinam res istæ adeo graues, & in qui-
bus errare adeò periculosum est, & turbis exci-
tandis obnoxium, semper nanciscantur.</P>
<Z><A+2>EXCVRSIO.</A+2>
<A+1>De viuæ vocis Oraculis pro Indijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>162.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ctum de illis in Thesauro Indico circa<marginalia>Concessio|circa Bap-|tismum ex se|perpetua.</marginalia>
parti culares materias, ex quibus aliqua
pro limitato tempore disponunt, sicut verb. Bap-
tismus facultas baptizandi extra Ecclesiam, & sine
consuetis ceremonijs, quando Nostri id ad maius
Dei obsequium fore iudicabunt, propter paucita-
tem operariorum, & in commoditates, quæ se
offerunt. Pij V. & Gregorij XIII. vsque ad An.
1589. Quæ quidem licet ex tenore concessionis
limitata sit, ratione caussæ adductæ est perpe-
tua: quod & circumstantiæ in In dijs manife-
stant.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Verb. Bulla C&#x0153;næ. Non incurri excom-<marginalia>Circa com-|mercium|cum infideli-|bus pro Bul-|la C&#x0153;næ,|similiter.</marginalia>
muni cationem ab eo impositam propter com-
mercium eum infidelibus, tam de alijs mercibus,
quàm de armis, quando non esset in præiudicium
Christianitatis, vt si hostem non notabiliter ar-
marent. Pius V. vsque ad An. 1579. Quod qui-
dem ad scrupulos eximendos videtur concessum,
sicut & quod eodem §. subsequitur ex Gregorio
XIII. vsque ad An. 1589. Vnde vnum pugio-
nem aut gladium vendere sine probabili periculo,
materia sufficiens excommuni cationis non est.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Verb. Dispensatio §. 1. Facultas dispen-<marginalia>Circa dis-|pensationem|in ieiunijs|idem.</marginalia>
sandi in foro conscientiæ cum nouis & antiquis
Christianis in ieiunijs ab Ecclesia statutis propter
grauissimum æstum, & cibos debiliores, & quia
homines isti nauigationibus & bellis gerendis
sunt dediti. Pius V. vsque ad An. 1579. & Gre-
gorius idem vsque ad An. 1589. Quæ etiam pro
submouendis conducit scrupulis, nam stantibus
prædictis caussis obligatio ieiunijordinariè cessat.
Vnde poterunt Nostri non virtute priuilegij, sed
spiritualis directionis quodammodo cum illis di-
spensare; & ita facultas dicta est etiam virtute<-P>@@

<-P>perpetua, quia directio idem operatur in ordine
ad submouendam obligationem, præcepti illius
moderationem declarando, & idem ferè est de
contentis. §. 2. vbi ex eisdem Pontificibus, &
pro eisdem annis, pro Neophytis conceditur fa-
cultas omnino dispensandi in ieiunijs, aut com-
mutandi, idque in Brasilia, in qua grauissimus
est æstus, & indigenæ magnis laboribus adstricti,
suntque eorum cibi, valde debiles, & ordinaria illa
Mandioca, quam qui solam haberet Europæus, &
additamenta huiusmodi à nullo censeretur ad ie-
iunium obligatus. Cur ergo miselli isti?</P>
<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Verb. Interdictum. §. 1. 2. & 3. conceditur<marginalia>Sicut & cir-|ca interdi-|ctum. Pro|quo & extat|priuilegium|perpetuum.</marginalia>
Nostris vt possint etiam non præsentibus Schola-
sticis, sed alijs de Societate, tempore interdicti,
& cessationis à diuinis, Missas celebrare. Ex Gre-
gorio XIII. vsque ad An. 1603. vbi quod ad Sa-
cerdotes attinet ex Iure habetur, & quoad No-
stros etiam Clericali saltem Tonsura insignitos.
Quoad illos autem & alios generalior concessio
est Pauli Tertij, de quo in Compendio commu-
ni Verb. Interdictum. §. 1. vbi sic dicitur: Poterunt<marginalia>Compendi&#x0169;|commune|Societatis.</marginalia>
Nostri in locis, in quibus degunt, & apud quos pro
tempore versari contigerit, tempore Interdicti quauis,
etiam Apostolica auctoritate, appositi, ianuis clausis,
& excommunicatis ac interdictis exclusis, submissa
voce Missas, & alia diuina officia celebrare, Sacra-
menta recipere, & alijs ministrare: dummodo ipsi
caussam non dederint Interdicto, nec contingat id ip-
sis specialiter interdici. Cùm ergo recipere Sacra-
menta possint, pariter etiam & Missis interesse.
Est etiam per Bullas speciales pro Indijs conces-
sum, quæ licet perpetuæ non sint, vna tamen im-
pleta, alia sine intermissione succedit, vbi & pro
Scholasticis dicta gratia pariter indulgetur. Pro
quo etiam in rigore (quod ad Nostros attinet)
priuilegium necessarium non est, cùm & id Iure
liceat ex Cap. Alma mater de verbor. significat. in
6. ibi: Singulis diebus in Ecclesijs ac Monasterijs
Missæ celebrentur, & alia diuina sicut priùs: sub-
missa tamen voce, ianuis clausis, excommunicatis &
interdictis exclusis, & campanis etiam non pulsatis.
Sic Bonifacius VIII. vbi cùm in Monasterijs
Missæ vt ante Interdictum concedantur, præter
ea, quæ statim prohibentur, omnia alia sunt con-
cessa. Et cùm etiam soli excommunicati & in-
terdicti videantur excludi, de alijs non est locus
dubitandi. Pro quo videri potest Lezana verb.
Interdictum quoad Regulares n. 22. & 23. & hæc
sunt Oracula aliquid cum limitatione temporis
concedentia, & quæ rationem Indulgentiæ non
habent, de quibus inferiùs. sunt prætereà alia,
quæ perpetua dicuntur, eo quod limitatione tem-
poris careant, videlicet.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Verb. Bellum, vt Patres Societatis, qui<marginalia>Circa exhor-|tantes in|bello, pari-|ter.</marginalia>
per varia Indiæ loca milites Lusitanos, qui cum
Infidelibus quotidiana bella, committunt, & so-
lent exhortari, ac nonnumquam etiam animare
ad fortiter cum hostibus confligendum; absque
vlla irregularitatis p&#x0153;na aut nota id possint facere
in foro conscientiæ: dummodo Patres ipsi haud
ferant arma. Sic ad tempus concessionum præ-
dictarum Pius V. Sed sine limitatione Gregorius
XIII. Quod quidem ad conscientiarum est secu-
ritatem indultum: nam exhortatio & animatio<marginalia>Id Religiosis|licet.</marginalia>
in bello iusto licita est Religiosis, & sine periculo
irregularitatis, vt est communis scriptorum sen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0352.jpg/>
@@1@<SE352>Circa viuæ vocis Oracula pro Indijs &c. 337
<duolan 2><-P>tentia, quam multis eorum adductis, & Iuris Ca-
nonici Textibus probat Lezana verb. Bellum n. 8.<marginalia>Lezana.</marginalia>
Pro quo & Diana de Clericis loquens Parte 6.
Tractat. 4. Resolut. 181. de quibus ratio est eadem,
& ita Doctores de vtrisque communiter lo-
quuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Verb. Gratiarum Communicatio. Omnia<marginalia>Circa Com-|municatio-|nem priuile-|giorum inter|Indicas re-|giones quæ|est declara-|tio, & per|Bullam etiā|habitur.</marginalia>
priuilegia, facultates, & gratiæ, quæ Occiden-
tali Indiæ & Orientali concessa sunt, & inposte-
rum concedentur, ita inuicem communicentur,
vt singuli earumdem Indiarum, & Nouæ Hispa-
niæ Societatis Religiosi illis omnibus æquè prin-
cipaliter in omnibus, & per omnia gaudeant:
illisque vti possint, perinde ac si ista omnia, v-
triusque Indiæ & Nouæ Hispaniæ Religiosis
prædictis specialiter ac nominatim concessa fuis-
sent. Quod quidem Oraculum cùm non con-
cessionem noui alicuius priuilegij sed declara-
tionem contineat, non est reuocatione prædi-
cta duorum Pontificum, vt communiter affir-
mant Scriptores, de quo num. 153. Deinde con-
cessio prædicta habetur per Litteras Apostoli-
cas Gregorij XIII. vt videri citato loco potest.
Et id quod dictum de Oraculis declatatorijs, ap-
plicandum §. 2. eiusdem verbi vbi dicitur eum-
dem Gregorium indulsisse vt quidquid siue in
Litteris Apostolicis, siue in viuæ vocis Oracu-
lis eatenus concessum erat ijs, qui à Præposito<marginalia>Et inter Re-|ligiosos Missos|à Generali|& non Mis-|sos.</marginalia>
Generali mittuntur in Indias, vel in alias Infi-
delium partes, intelligatur esse concessum ijs
omnibus de Societate, qui pro tempore erunt
in illis partibus: etiam si à Præposito Generali
missi non sint, & quidem Pontifices omnes post
Gregorium in suis pro Indijs concessionibus om-
nimoda cum generalitate loquuntur, ita vt iam
differentia illa virtute concessionum dictarum
penitus cessare videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Verb. Horæ Canonicæ ex Gregorio XIII.<marginalia>Circa ante-|positionem|Officij Ma-|tutim, quod|aliàs licet.</marginalia>
conceditur Nostris, Concionatoribus, Lectori-
ctus, Confessarijs, & Superioribus, qui sunt aut
erunt in Prouincijs Indiæ & Brasiliæ, vt pos-
sint toto anni tempore ante horam C&#x0153;næ Or-
dinariam, etiam cùm per aliquot integras ho-
ras ante solis occasum c&#x0153;nari solet, dicere Ma-
tutinum sequentis diei. Quod priuilegium iam
nullius ferè momenti est, cùm iuxta probabi-
les Doctorum sententias, non id solum, sed plus
multò liceat. Arguit autem antiquorum illo-
rum Patrum laudabilem circa hoc curam, quia
opiniones circa illud non fuerant adeò Docto-
rum auctoritate, & vsu piorum ac sapientium
roboratæ. Vbi & erit qui dicat forsitan, cùm
priuilegium aliquid debeat operarij speciale, vt
habetur in Cap. Abbate, de verbor. significat.<marginalia>Cap. Ab-|bate.|Sed plus lice-|bit ratione|illius.</marginalia>
ibi. Cùm priuilegium sit lex priuata: & non esset
lex priuata, nisi aliquid specialiter indulgeret &c.
ex eo fieri vt per concessionem dictam antici-
pare plus liceat Matutinum, quàm consuetudi-
ne, aut per probabiles opiniones liceat. Verùm
circa hoc non est cur nouas laxitati vias aperia-
mus, cùm satis laxæ sint, quæ à nouioribus sunt
scriptoribus demonstratæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Verbo Indiæ habetur quòd in gratijs<marginalia>Circa no-|men India|rum, & est|mera decla-|ratio.</marginalia>
Apostolicis concessis & concedendis Societati,
nomine Indiæ Orientalis intelligantur omnes
Regiones & Insulæ, quæ vltra Mauritaniam<-P>@@

<-P>versus Austrum & Orientem ad Regem Portu-
galliæ spectant, siue iure dominij, siue conqui-
stæ, siue commercij & nauigationis. Nomine
autem Indiæ Occidentalis quidquid eôdem iure
Occidentem versus vltra Insulas Fortunatas, &
eas, quas Tartiarias appellant, siue ad Regem
Catholicum, siue ad Regem Portugalliæ perti-
nent. Quod quidem cùm declarationis nomine
ibidem proponatur, non debet censeri reuoca-
tum, iuxta dicta num. 167. & id quidem ex-
pressiùs, quam in Oraculis alijs, cum reuera spe-
ciale nihil concedatur, sed mera sit iam conces-
sorum authentica declaratio. Pro quo & alia suc-
currit ratio. Nam Oraculum tale iam suum est
sortitum effectum: quæ autem talia sunt non
reuocari ex ipsarum est Constitutionum littera
manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Verb. Iuramentum Possunt Prouincia-<marginalia>Erga iura-|mentorum|relaxatio-|nem. quæ &|perpetua ex|concessione|circa vota,|iuxta mul-|torum sen-|tentiam.</marginalia>
les Indiæ per se, vel per alios relaxare quodli-
bet iuramentum, quod non sit in tertij iustum
præiudicium: eiusmodi est de soluendis vsuris,
vel ijs, quæ in ludo illicito sunt obtenta. Quis
id concesserit non indicatur. Sed certè id quod
hîc conceditur, aliunde licet Societati: nam
vt habetur verb. Dispensatio §. 10. in Compen-
dio communi possunt nostri Confessores depu-
tati dispensare in votis etiam Episcopo reserua-
tis per communicationem priuilegij Patrum
Benedictinorum Vallisoleti: potestas autem ad
dispensandum in votis, quæ est ad illa penitus
relaxanda, extenditur ad iuramenta, quæ non
sunt in tertij iustum præiudicium, vt probabi-<marginalia>Ledesma|Emmanuel</marginalia>
liter tenent Bartholomæus de Ledesma in Sum-
ma Sacrament. Tractatu de Matrimonio Dubitat.
23. parte 3. Post. 3. Conclus. Emmanuel Rode-
ricus 1. p. Summæ in 2. editione Cap. 231. num.
4. & Cap. 189. num. 9. & Cap. 244. num. 4. li-
cet alij id negent, quos adducit & sequitur,
Diana Parte 8. Tractatu 3. Resolut. 44. Esse au-
tem probabile oppositum negari nequit, & ita
tenet P. Palaus Tomo 3. Tractat. 14. Disputat. 3.<marginalia>P Palaus.</marginalia>
Puncto 4. num. 9. qui pro sua sententia addu-
cit P. Sa. verb. Iuramentum num. 3. vbi reuera
ita sentit cum Soto, & Viualdo quando non
est præiudicium tertij: quod quidem de iusto
est præiudicio accipiendum, vt videtur mani-
festum. Vterque autem citat Cardinalem Tole-
tum Lib. 4. Cap. 23. num. 2. & 3. vbi nihil ha-
bet ad intentum. Citat etiam P. Sa Couarru-
biam, præter Sotum, & Viualdum: & cùm
sententia dicta probabilis sit, & securè quis il-
lam possit amplecti, in casus occurrentia, ta-
lis recursus velut ad facultatem per Apostolicæ
Sedis concessionem potest haberi, cùm in ordi-
ne ad effectum, securitatem scilicet conscientiæ,
probabilitas ratione & auctoritate fundata suffra-
getur.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Verb. Libri ita habetur: Prouinciales Indiæ,<marginalia>Circa lectio-|nem libro-|rum Infide-|lium, quæ|aliàs licet.</marginalia>
& ij quos ipsi nominauerint in illis locis possunt,
legere libros Infidelium, ad confutandos errores,
qui in eorum sectis continentur. Concessit Car-
dinalis S. Angeli, cum Summus P&#x0153;nitentiarius
esset, professus se ad id amplissimam auctoritatem
à Sede Apostolica habere, vt habetur in viuæ. vocis
Oraculis pag. 15. & 16. Sic ibi. Talia autem
Oracula similiter reuocantur ab Vrbano Con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0353.jpg/>
@@1@<SE353>338 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio VII.
<duolan 2><-P>cessiones & gratias viuæ vocis Oraculo, etiam à
S. R. E. Cardinalibus obtentas, & ipsorum manu
firmatas, &c. quæ sunt illius verba. Sed qui-
dem Oraculum dictum ad submouendos scru-
pulos videtur impetratum: in Bulla enim C&#x0153;-
næ Excommunicat. 1. solùm libri hæretico-
rum prohibentur, non Infidelium, vt ex Vgo-
lino, Portel, P. Thoma Sancio, & P. Fagun-<marginalia>In Bulla|C&#x0153;næ hære-|ticorum tan-|tùm prohi-|biti.</marginalia>
dez tradit Lezana verb. Libri, num. 19. Sicut ne-
que in Regulis Indicis, quæ post Concilium
Tridentinum habentur. Et solùm circa Thal-
mud, & eius Glossas extat peculiaris damnatio
Clementis VIII. pridie Ralendas Martij An.<marginalia>Prohibitio|alia circa|Thalmud,|& Maga-|zar.</marginalia>
1592. & antiquior prohibitio libri dicti Maga-
zar. Ad tollendum autem radicitus scrupulum
adest concessio Gregorij XIII. in Bulla, quæ
incipit Exponi nobis die 8. Ianuarij. An. 1575.
Vbi quidem circa lectionem librorum prohibi-
torum speciales facultates inueniuntur. Et post
libros hæreticorum additur, Et alios prohibitos,
ad oppugnandum. Vt ergo demus prædictos Infi-
delium libros esse aliquomodo vetitos, circa
illos legendos iam exstat prohibitio, concessio-
nis tenore seruato. Vnde licet circa hæretico-
rum libros reuocata sit, non ita circa alios, qui
nihil ad hæreticos spectant directè aut indirectè
continent. Stat quidem Bulla Gregorij XV.
An. 1623. quæ incipit Apostolatus. Et alia Vrba-
ni VIII. An. 1631. circa reuocationem licen-
tiarum legendi libros prohibitos tam sæculari-
bus, quàm Regularibus. Sed dictam prohibi-
tionem solùm de licentijs personis particulari-
bus concessis procedere affirmat Laurentius de
Peyrinis Tomo 2. Priuileg. Minimorum in Consti-<marginalia>Peyrinis.</marginalia>
tut. 9. Pauli V. cuius sententiam speculatiuè pro-
babilem iudicat Lezana Tomo 1. Cap. 18. nu. 96.<marginalia>Lezana.</marginalia>
qui in casu, de quo loquimur, plus aliquid præ-
fatæ sententiæ detulit, vbi prohibitio est valde
dubia, & conuenientia lectionis pro amplifica-
tione fidei comperta, cessante ratione prohibi-
tionis, periculo inquam infectionis: adeò enim
à ratione aliena Ethnicorum dogmata sunt, &
absurditatibus ac ineptijs scatentia, vt instar fa-
bulæ haberi debeant, aut summorum deliran-
tium capitum commenta. In Expurgatorio au-
tem auctoritate Generalis Inquisitionis Hispa-
niæ edito nihil circa hoc habetur, quod possit re-
solutionem prædictam infirmare: quam & peni-
tus inconcussam reddit concessio specialis Vrba-
ni VIII. quæ incipit, Animarum saluti die 15.
Septemb. An. 1629. quam & sequentes Pontifices
approbarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Verb. Missa §. 3. sic dicitur: Possunt<marginalia>Circa tra-|dendam Eu-|charistiam|intra Mis-|sam, habe-|tur per Bul|lam.</marginalia>
Superiores in vtraque India dispensare in regula
Missalis de communicandis laicis intra Missam: ita
vt quando eis videbitur expediens, fieri id possit fi-
nita Missa. Gregorius XIII. in viuæ vocis Oracu-
lis pag. 99. Quod quidem non video qua ne-
cessitate impetratum, cùm extet pro eo Pauli
Tertij explorata concessio, in Bulla, quæ inci-<marginalia>Bulla Pauli|Tertij.</marginalia>
pit. Cùm inter cunctas, ibi: & post, aut ante illa-
rum celebrationem, aut aliàs: Christi fidelibus ip-
fis Eucharistiæ, & alia Ecclesiastica Sacramenta,
fine alicuius præiudicio ministrandi &c. quod ali-
bi adnotaui, & mirum est in Compendio In-
dico prætermissum verb. eodem, sicut & verb.<-P>@@

<-P>Sacramenta, in quo Concessionis prædictæ men-
tio inducta, dum sic dicitur: Possunt Nostri Chri-
sti fidelibus Eucharistiam, & alia Sacramenta &c.
Quod quidem vsu est receptissimo roboratum,
& etiam sine priuilegio.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Iuxta hæc, siue de Oraculis cum tem-<marginalia>Circa In-|dulgentius|incurrere|prohibitio-|nem.</marginalia>
poris limitatione, siue absque illa editis, loqua-
mur, nihil videtur reuocatio Pontificum re-
bus Indicis obfuisse. Quod si de Indulgentijs a-
gatur, valde est recepta sententia de illis reuoca-
tionem dictam non procedere, vt alibi citatis
eius Auctoribus ostendi, scilicet in Thesauro In-
dico Tomo 2. Tit. 12. num. 484. & 493. Vbi<marginalia>Peculiaris|difficultas,|si reuera rè-|uouocata|sine.</marginalia>
quæri potest, an stante probabilitate de non re-
uocatione illarum, si tamen reuera reuocatæ
sunt, quia nomine gratiarum aut indultorum
comprehensæ, fructuosæ tamen esse possint, pa-
trocinante probabilitate, sicut boni Auctores
censent de adhibentibus requisita ad earum ob-
tentionem iuxta probabilem opinionem: cùm
tamen sufficientia reuera non sint iuxta mentem
concedentis. Ad quod negatiuè prorsus respon-
dendum, quia doctrina illa, satis aliàs incerta, hîc
nequit verosimiliter applicari. Cùm enim requi-<marginalia>Nullius esse|roboris re-|soluitur.</marginalia>
sitæ actiones adhibentur, iuxta opinionem di-
ctam, Indulgentia suo in vigore consistit, & ita
actiones circa certam Indulgentiam versantur: in
casu autem nostro vera Indulgentia non est, cùm
reuera sit reuocata; vnde præsumi nequit con-
cedentis voluntas, cui contraria est voluntas re-
uocantis, qui & ipse minimè vult fructuosas
persistere quas censet penitus reuocandas. Itaque
in hoc discrimen interuenit manifestum & obser-
uatione dignum.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Quod autem ad speciales Indulgentias<marginalia>Circa expli-|cationem|Ecclesia,|doclaratio|est.</marginalia>
spectat, quæ in verb. Ecclesia §. 2. & 3. rationem
declarationis habent, & ita non censendæ reuoca-
tæ, sunt enim circa explicationem Ecclesiæ, in
qua Nostri & externi eas possunt lucrari: & de-
claratur ampliando significationem ad Ecclesias
non proprias, & totum domus habitæ circui-
tum. Plenaria in mortis articulo, de qua verb. In-<marginalia>Plenaria in|morte est per|Bullam Re-|ligiosis com-|munem &|à multis|Pontificibus.</marginalia>
dulgentia §. 2. conceditur omnibus Religiosis à
Paulo V. in reformatione Indulgentiar&#x0169;, & præ-
tereà pro Indijs est concessa ab eodem, & se-
quentibus Pontificibus in Bullis, de quibus nu.
165. Quæ & extat in Compendio Communi verb.
eôdem §. 4. & 15. & à Paulo V. non reuocata, vt
patet §. 4. extenditur concessio facta pro Eccle-
sijs distantibus per centum milliaria, ad non ita
distantes. Quòd cùm circa modum concessionis
tantùm versetur, ampliatio talis modum videtur
declarationis habere. Quod §. 17. habetur, vt<marginalia>Facultas pro|concessione|illarum erga|morituros,|potest Indul-|gentia eodem|iure censeri.</marginalia>
possint Nostri morituris septem annorum, & to-
tidem quadragenarum Indulgentiam impertiri,
videtur non ita expeditum, quia non est Indul-
gentiæ concessio, sed facultas ad illam conceden-
dam. Nihilominùs ex fine, pro quo facultas con-
ceditur, regulanda est, & ita de illa similiter pro-
nuntiandum. Quæ si reuocata est, habent Nostri
morientibus assistentes vnde illā supplere queant,
pro aliarum Indulgentiarum lucratione, quæ sunt
sanè plurimæ, diligentiam adhibendo. In reforma-
tione Pauli V. non est Indulgentia ista contenta,
quia non est pro Religiosis ipsis, sed pro sæ-
cularibus, vt benè Quintanadueñas Tomo 1.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0354.jpg/>
@@1@<SE354>Circa approbationem Regularium pro Confeßionibus &c. 339
<duolan 2><-P>in Appendice Tractatus 4. Dub. 2. præsertim n. 8.
Concessio item quæ habetur §. 8. genus declara-<marginalia>Circa pro-|rogationem|temporis vt|lucrari pos-|sit, genus|declaratio-|nis est.</marginalia>
tionis continet circa prorogationem temporis, in
quo Indulgentia potest obtineri, & ita in §. dicto
non proponitur vt nouum priuilegium, sed per
modum animaduersionis, dum sic inchoatur: Ad-
uertend&#x0169; est Gregorium XIII. die 11. mensis Octobris
An. Domini 1579 indulsisse &c. & ita tenet idem
P. Quintanadueñas Tomo 2. Tract. 6. circa Compen-
dium Indicum. verb. indulgentiæ §. Indulgentiæ aliæ<marginalia>Siplus ali-|quid, vnde|supplendum.</marginalia>
n. 6. Quod si hoc non placeat, propter id, quod ex
Lezana dedimus n. 153. quia scilicet præter de-
clarationem nouum est Indultum, & quidem
valde singulare, scilicet Indulgentiam posse ob-
tineri, etiam si tempus pro ea designatum non
sine culpa p&#x0153;nitentis fuerit elapsum; nullum
inde inconueniens emergit, quia vsus probabilis
opinionis relinquitur ex non reuocatis Indul-
gentijs, neque ex eo quòd in casu dicto, ratione
etiam alicuius adiuncti declarationi, non reuoca-
tum Oraculum dicamus, res in altiori gradu cer-
titudinis constituitur, cùm intra terminos proba-
bilitatis relinquatur: cùm etiam id, quod de sim-
plici declaratione Auctores tradunt, probabile
tantùm sit. Parùm ergo etiam circa Indulgen-
tias Constitutiones reuocatoriæ rebus Indicis, si
fortè aliquid, incommodi, aut verò etiam nihil
intulerunt. Circa reuocationem autem à Paulo V.<marginalia>Reuocatio-|nem Pauli|V vigere|iam certum.|Propositio|damnata|circa Indul|gentias.</marginalia>
factum obseruandum à SS. Alexandro damnatam
Propositionem in Decreto posteriori, quæ est
ordine 37. tenoris sequentis: Indulgentiæ concessæ
Regularibus, & reuocatæ à Paulo V. hodie sunt reua-
lidatæ. Cuius irrefragabili iudicio standum, quid-
quid nonnulli sine firmo aliquo fundamento pro-
nuntiarint. Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa necessariam approbationem ad au-
diendas Confessiones pro Regulari-
bus in Indijs, de qua & Parte 1.
Sectio 6. nouioris Scriptoris sen-
tentia; discussa cum generali do-
ctrina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>175.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>S est Fr. Antonius à Spiritu Sancto, qui<marginalia>Regularem|semel appro-|batum, ma-|nere talem|prototo orbe|affirmat Fr.|Antonius à|à Spiritu S|multos alle-|gans.</marginalia>
in Directorio Regularium. Tract. 2. Dispu-
tat. 2. n. 13. affirmat probabile esse Re-
gularem approbatum in vno Episcopatu iuxta
formam Tridentini, manere approbatum pro to-
to orbe, & nulla alia indigere approbatione pro
alio Episcopatu: nam ita concessit Clemens VII.
Minoribus, & Sixtus V. Presbyteris Oratorij in
Bulla, Decet Romanum apud Bordonum Tomo
1. Resolut. 6. n. 2. & docent Celotius, Corduba,
Præpositus apud Dianam Parte 6. Tract. 7. Resolut.
59. Coninck, quem refert Vrbanus Tract. 2. dist.
2. Sect. 1. Regula. 5. fol. illi 216. Baunij Parte 1.
Truct. 4. Quæst. 4. Mancius, Metina, Henriquez,
quos refert & sequitur Martinus à S. Ioseph fol.
ipsi 547. Trullench in Praxi Sacramentorum Disp.
8. Dub. 7. n. 57. Amicus Disput. 15. de P&#x0153;nitentia
Sect. 3. n. 123. Antolinez, Leander à Murcia, &
probabilem putat Leander à Sacramento, quos<-P>@@

<-P>refert Diana Parte 10. Tract. 12. Resolut. 23. Licet
contraria probabilior, quæ & communis senten-
tia, sit, vt citatus Diana Parte 6. Tract. 7. Resolut.
79. & Parte 10. loco citato affirmat.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Sic cùm præmiserit, subdit non obstare<marginalia>Non obstane|Declaratio-|nem Vrbani|qui approba-|tionem tan-|tum exigit.</marginalia>
Declarationem Vrbani VIII. apud Dianam &
Lezanam, seu Constitutionem, in qua videtur
contrarium definiri: Nam Pontifex ibi tantùm
reuocat priuilegia generalia absoluendi sæculares
absque approbatione & examine Ordinarij: vnde
non loquitur in nostro casu, in quo supponitur
approbatio ob vno Episcopo secundùm formam
Tridentini. Et licet Diana Parte 10. Tract. 14. Re-
solut. 23. contendat hanc sententiam non esse pro-<marginalia>Nec Breue|Bulla Inno-|centij X|quia in casu|particutari|tantùm pro-|cedit.</marginalia>
babilem propter Bullam Innocentij X. in caussa
Angelopolitana. An. 1648. in qua ad Nonum
Dubium respondet Regulares in vna Di&#x0153;cesi
approbatos nequaquàm posse in alia Confessiones
audire sine approbatione Episcopi di&#x0153;cesani; fal-
litur ipse Diana, nam huiusmodi Bulla, quam
etiam refert Lezana in Consilijs Cons. 40. n. 110.
vel nihil probat, siquidem in illa tantùm postula-
tur approbatio ab Episcopo, vt intuenti patebit:
vel dato quòd loquatur de quolibet di&#x0153;cesano,
vt contendit Diana, hoc tantùm procedit de E-
piscopatu Angelopolitano in Indijs Occidentali-
bus ad sedandas lites & scandala ibi inter Episco-
pum & Patres Societatis subortas. Ita Lezana in
Consilijs suprà n. 113. Vnde nostra sententia (sic
ille loquitur) adhuc probabilis est sicut anteà, &
non improbabilis, vt contendebat Diana: nam
illud Breue Innocentij nihil eis, saltem in his par-
tibus (in Lusitania scribebat) præiudicat. Sic
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> In quo quidem illud minùs Consequens<marginalia>Minus apte$unclear|locutum|circa senten-|tiam, quam|dicit suam.</marginalia>
apparet, sententiam suam appellare, quæ appro-
bationem singulorum Episcoporum necessariam
negat, cùm tamen contrariam dixerit commu-
nem & probabiliorem; nisi fortè id intelligat se-
cundùm Dianæ iudicium, quod tamen eius verba
non significant, cùm sic dicat, licet contraria com-
munis & probabilior sententia sit, addens statim,
vt testatur Diana. Sed cùm suam tandem vocet,
eius standum assertioni. Et reuera, si fundamenta,
quæ affert, solida sunt. vt ipse existimat, non so-
lùm probabilem, sed valde talem esse conuincunt:
priuilegia inquam Pontificia minimè reuocata,
quibus nihil opponitur, quod aliquantulùm vi-
deatur vrgere, & quidem cùm Bulla Innocen-<marginalia>Breue Inno-|centij X. si|non obstat,|quid inde|contra illum</marginalia>
tij X. nihil videatur obstare pro partibus, in qui-
bus ille scribebat, & aliàs affirmet pro solo Ange-
lopolitano Episcopatu vim habere, non debuit
sententiam suam ad partes dictas, alijs non inclu-
sis, affirmare. Nam si in Europa id locum habet,
multò id potiùs in Indijs, quibus circa hoc ma-
iora sunt priuilegia concessa, vt constat ex con-
cessione Gregorij XIII. de qua in Compendio In-
dico verb. Confessarius: iuxta quam cum sola ap-
probatione superiorum Societatis possunt eius
Religiosi Confessiones audire, iuncta Adnota-
tionis declaratione: licet temporalis fuerit, sed
quam docti aliqui censent confirmatam à Paulo<marginalia>Confirmatio|ex certa sci-|entia quam|vim habeat.|Pro Bulla|Pauli V.|pro Societate.</marginalia>
V. omnia priuilegia ex certa scientia, & Motu pro-
prio innouante, & de nouo concedente in Bulla
Quantùm Religio satis celebri. An. 1606. pridie No-
nas Septembris. Quod quidem est iuxta mentem
huius Auctoris, qui Tract. 1. Disput. 1. n. 64. & 65.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0355.jpg/>
@@1@<SE355>340 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>secundùm communem Doctorum sensum locu-
tus ait quòd confirmatio ex certa scientia est no-
ua concessio priuilegij, si tamen à principio fuit
validum: confirmatio siquidem ex certa scientia
habet vim confirmandi actum, seu priuilegium
aliàs nullum, reddendo illud de inualido validum,
dummodò Princeps confirmans priuilegia non
apponat aliquam clausulam, qua dicat se nolle
confirmare priuilegia aliàs nulla: vt si dicat, Qua-
tenus sunt in vsu, Dummodò Tridentino non aduer-
sentur, Prout in libris Ordinis reperiuntur, Dummodò
sub nullis reuocationibus non comprehendantur. Quo-
rum nihil in dicta Bulla extat, in qua solùm pri-
uilegia, quæ ad decimas spectant, & à Leone XL.
limitata fuerant, excipiuntur, de quo Nos aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> Iam quod ad rem ipsam attinet, duæ ad-
ducuntur Pontificiæ Concessiones, ex quibus
probatio principalis instruitur, Clementis scilicet
VII. & Sixti V. & quidem pro Minoribus vide-
tur clara, sic enim habetur in Compendio Men-
dicantium verb. Absolutio quoad sæculares. §. 16.<marginalia>Priuilegium|Clementis|VII. pro Mi-|noribus.</marginalia>
Concedit quòd Confessores Ordinis Minorum semel
præsentati alicui Episcopo pro Confeßionibus audien-
dis, post vnam præsentationem non teneantur ampliùs
præsentari, etiam si ad aliam transierint Di&#x0153;cesim.
Sic ibi. Sixti autem pro Presbyteris Oratorij re-<marginalia>Sixti V. pro|Presbyteris|Oratorij.</marginalia>
fertur à Naldo verb. Confessio. & verb. Confessarius,
& incipit, Decet Romanum Pontificem: per quam
habetur vt dicti Presbyteri Romæ per examen
approbati, possint vbique de licentia Ordinario-
rum locorum absque alio examine absoluere ab
omnibus casibus Sedi Apostolicæ reseruatis, & in
posterùm reseruandis, exceptis casibus Bullæ,
C&#x0153;næ, sed neutra videtur in re tanta securum
processum exhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Et de priore quidem loquendo Collector<marginalia>Prius nihil|tale conti-|nere.|Emmanuel|Rodericus</marginalia>
ipse priuilegiorum intellectum præfatum non ad-
mittit, negans iuxta eum posse sustineri, quod &
tenet Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. q.
39. arti. 5. & probat, quia à iure communi non
debemus recedere, nisi contrarium expressè con-
cessum videamus: hoc autem loco ita accidit,
quia dicta concessio commodum locum habet, si
dicatur per eam haberi recedentes Religiosos ab
ea Di&#x0153;cesi, in qua sunt approbati, si ad alias tran-
sierint, non teneri ad illam reuersos se iterùm præ-
sentare. Quòd si dicatur id concessum ab Euge-<marginalia>Repetuntur|sæpè conces-|siones sine|aliqua addi-|tione, vt in|præsenti.</marginalia>
nio IV. nihil inde vrgeri potest, quia multoties
eadem priuilegia ab eisdem Pontificibus conce-
duntur; & vt benè citato loco idem Emmanuel
obseruat, confusionem quandôque parit maxi-
mam, quia sæpe sepiùs contingit posteriùs im-
petrata priuilegia limitare & coarctare id, quod
anteà sine vlla limitatione & restrictione fuerat
impetratum. Id quod vlteriùs probare possumus
ex concessione Pij V. in celebri Bulla pro fauore
Mendicantium, quæ est septima illius Constitu-
tio apud Peyrinum, in cuius §. 4. sic habetur: Sta-
tuentes etiam quòd ille qui semel in vna Di&#x0153;cesi ad-<marginalia>Priuilegium|Pij V.</marginalia>
missus per Episcopum fuerit, semper in eadem Di&#x0153;-
cesi habeatur pro admisso, nec ampliùs examinari,
vel præsentari in dicta Di&#x0153;cesi debeat, tam quo ad
prædicationes faciendas, quam quo ad Confessiones
audiendas. Sic ille, id sanè concedens, quod fue-
rat ab Eugenio concessum.<marginalia>Alia pro eo-|dem conie-|cturæ.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>180.</absatz-nummer> Prætereà, Auctores communiter de hac
disputantes quæstione, priuilegij dicti nullam fa-<-P>@@

<-P>ciunt mentionem, vtpotè quod vel Oraculum
fuerit, vel quòd nullam in eo reperiant firmita-
tem, ac modum concessionis minimè deprehen-
dant, contra quem militant omnes recentiores
Pontificum concessiones obligationem dictam
supponentium, dum modum habendæ licentiæ
præscribunt à diuerso Di&#x0153;cesano, vt in Bullis
pro Indijs, quæ omnium sunt Christianarum re-
gionum in priuilegijs eximiæ, aut de itineranti-
bus disponunt: sicut & omnes Cardinalium De-
clarationes, & praxis Romanæ Curiæ, quam &
Societas nostra, cuius celebriora sunt priuilegia,
recognouit. Ex quo apparet neque priuilegium<marginalia>Posterim$unclear|priuilegium|similiter ex-|tra rem$unclear.|Peytinis.</marginalia>
Sixti V. pro Presbyteris dictis suffragari, de quo
agens Peyrinus circa Constitutionem 1. Iulij Secun-
di n. 80. dubitare se ait an eo gaudeant Mendi-
cantes: fundamentum autem dubitationis non
adducit, nisi fortè illud sit; Congregationem Ora-
torij non esse Religionem: quod tamen circa
Societatem obstare nequit, cui conceditur com-
municatio tum Mendicantium, tum omnium
aliorum Ordinum, ac piorum locorum, ac per-
sonarum à Gregorio XIII. in Bulla, quæ incipit:
Decet Romanum Pontificem. An. 1575. vel quia
concessio est tantùm pro Romæ approbatis, & ita
ad sic approbatos tantùm extendi communicatio
potest. Vnde ibidem refert, cùm nollet Archie-
piscopus Consentinus Fratres Minimos in Con-
fessarios deputare, statuisse Sacram Congrega-
tionem An. 1605. quòd illam omnibus Fratribus
daret, qui ad Confessiones Romæ admissi fue-
rant, ob communicationem scilicet dicti priuile-
gij, Tomo etiam 3. ad Constitutionem Vrbani VIII.
16. aliàs 26. in fine ita scribit: Aliqui Regulares
prætendebant frui hoc priuilegio, & non sine ratione.
Nam semel per Principem probatus, per inferiorem<marginalia>Idem.</marginalia>
non debet iterùm examinari, l. Quidam consulebat
ff. de re iudicata. Innocentius in Cap. Pastoralis, de
Donat. Capella Tolosona Decis. 449. Nauarrus in
Manuali Cap. 17. n. 266. Sed ego semper de hoc du-
bitaui, vt videri potest dicto loco. Hic autem Ponti-
fex omnem dubitationem sustulit. Sic qui id quod
ait de sublata omni dubitatione à Pontifice,
propter Constitutionem dictam Vrbani pronun-
tiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> In illa siquidem omnes concessiones au-
diendi Confessiones sine Di&#x0153;cesanorum appro-
batione reuocat, dum ita præmittit: Cùm, sicut<marginalia>Vrbanil|VIII. Con-|stitutio con-|tra senten-|tiā dictam,|& priuilegi&#x0169;|dictum.</marginalia>
accepimus, aliquibus Religiosis quorumdam Ordi-
num, seu Congregationum, à Sede Apostolica indul-
tum fuerit, vt Sacramentales personarum sæcularium
Confessiones audire valeant, etsi ab Episcopis Di&#x0153;-
cesanis ad id examinati & approbati non fuerint; nec
desint qui temerè asseuerent hoc ipsum priuilegium
ceteris quoque aliorum Ordinum Regularibus com-
petere, ex amplissimis Religionum communicationi-
bus, quas ab eadem Sede Apostolica obtinuerunt:
& hinc saluberrimum Sacri Concilij Tridentini De-
cretum desuper habitum penitus euertatur. Nos huic
modo opportunè prouidere volentes, de Vener. Fra-
trum nostrorum S. R. E. Cardinalium negotijs Regu-
larium Præpositorum consilio, omnia & singula In-
dulta huiusmodi audiendi Sacularium Confessiones,
absque Ordinarij examine & approbatione, quibusuis
Collegijs, Capitulis, Religionibus, Societatibus, &
etiam Societati IESV, Congregationibus, & Ordi-
nibus, tam Mendicantium, quàm non Mendican-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0356.jpg/>
@@1@<SE356>Circa approbationem Regularium pro Confeßionibus &c. 341
<duolan 2><-P>tium, nec non Monachorum quorumcumque, nec non
S. Benedicti, Cisterciensium, Carthusiensium, ac
etiam quibusuis Militijs, etiam Hospitalis S. Ioannis
Ierosolymitani, ac quibuscumque Ecclesijs, etiam
Patriarchalibus, & Metropolitanis, Monasterijs, ce-
terisque locis pijs, siue eorum & earum respectiuè Ab-
batibus, Præpositis, Decanis, Magistris, Ministris,
Prælatis, Prioribus, Rectoribus, etiam Generalibus,
vel Prouincialibus, Capellanis, Confessarijs, aut alijs
quocumque nomine nuncupatis Superioribus, & per-
sonis quibuscumque, etiam quomodolibet exemptis, ac
Sedi Apostolicæ immediatè subiectis, cuiuscumque
dignitatis, præeminentiæ, & conditionis existenti-
bus, & quouis priuilegio munitis, & tam ad suppli-
cationem partium, quàm motu proprio, & ex certa
scientia, ac de Apostolicæ potestatis plenitudine ha-
ctenus quandocumque, & qualitercumque, & qua-
uis, etiam de necessitate exprimenda, caussa, & alias
quomodolibet concessa, Apostolica auctoritate tenore
præsentium reuocamus, cassamus, tollimus, abroga-
mus, & annullamus, viribusque & effectu euacua-
mus &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Iuxta prædictam ergo reuocationem lo-<marginalia>Sed illam|non penitus|vrgere sunt|qui conten-|dant, & quid|pro eis facere|videatur.</marginalia>
cutus citatus scriptor, omnem dubitationem circa
adductum priuilegium sublatam esse affirmauit,
quia generaliter omnis facultas, audiendi Con-
fessiones sine Di&#x0153;cesanorum approbatione re-
uocatur; nec solùm Religiosis, sed quibuscum-
que Congregationibus, vnde & Congregatio
Oratorij comprehensa. Sed certè licet ita illi vi-
sum fuerit, non desunt qui sentiant dictam reuo-
cationem tantùm comprehendere priuilegia con-
cessa ad audiendas sæcularium Confessiones sine
omnimoda Di&#x0153;cesanorum approbatione; quod
verificari non potest, si accepta illa ab vno ipso-
rum, ad Di&#x0153;ceses omnes extendatur, neque enim
tenor Constitutionis ipsius aliud videtur præse-
ferre. Quod quidem ex eo roborari potest quod
Pontifex pro suæ reuocationis caussa reddit, sci-
licet saluberrimum Concilij Tridentini Decretum
ex huiusmodi priuilegio penitus euersi. Atqui si
approbatio præmisso examine ab vno habeatur
Di&#x0153;cesano, non penitus euertitur, vt constat:
immò neque ex parte, si dicamus, vt graues scri-<marginalia>Concilium|Trident.|vna videri|approbatione|contentum.</marginalia>
ptores dicunt, Concilium Tridentinum non exi-
gere iteratas approbationes, sed generaliter locu-
tum, & ita vnicâ, videri fuisse contentum. Nec
videtur plus vrgere, quòd in Concilio dicitur
Ab Episcopis, quàm quod ab Vrbano, & si ab Epi-
scopis Di&#x0153;cesanis: significata enim est pluralitas,
quia multi sunt qui approbare possunt, singuli
scilicet in Di&#x0153;cesi sua, sicut si diceretur Religio-
sus non posse ordinari nisi ab Episcopis Di&#x0153;cesa-
nis: ex quo nequit colligi singulos à pluribus or-
dinandos. Quamuis non desint docti scriptores,
qui ea vtantur ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Sed certè Peyrinus non longè à Romana<marginalia>Contrarium|videri cer-|tum, & à|Peyrino|merito di|ctum omnem|sublatam|dubitatio-|nem.</marginalia>
Curia scribens ita loqui potuit, quia prædicta
Vrbani Constitutio in eo est sensu, quem ipse re-
cognoscit, & quem verba ipsa præseferunt, vi-
dentur, accepta, quem & ipse Pontifex, & cir-
cumstantiæ, ac reuocandi occasiones indicarunt.
& quidem non sine mysterio à Pontifice non so-
lùm nominati Episcopi, sed additum Di&#x0153; cesani,
vt id quod in Concilio non ita videbatur expres-<marginalia>Pro eo ar-|guitur.</marginalia>
sum, declararet. Quibus addo Pontificem non
de aliquibus antiquioribus priuilegijs locutum,<-P>@@

<-P>quæ in antiquis etiam scriptis extant, de quibus
non dixisset, sicut accepimus; sed de recentiori-
bus alijs, pro quibus ipsi ingesta notitia: nullum
autem inuenietur (si de Indicis etiam loquamur)
per quod talis sit facta sæculares confitendi co-
pia sine vlla Episcopi approbatione, benè tamen
ab vno habita, vt illud Congregationis Oratorij,
quod meritò dicere Pontifex potuit temerè asse-
uerari posse per communicationem alijs eâ gau-
dentibus conuenire, aut aliud simile, cuius si om-
nimoda esset licentia, non dubium quin à Reli-
giosis multis ad exemptionem omnimodam ad-
spirantibus fuisset vulgata vtique, & contentissi-
mè decantata. Cùm ergo dictas concessiones re-
uocet, non est credendum vna illa approbatione
fuisse contentum. Qui certè si ita voluisset, circa<marginalia>Ex Indijs|efficax argu-|mentum.</marginalia>
Indias, pro quibus maiora sunt priuilegia à Pon-
tificibus impertita, effusior sine dubio fuisset,
neque eas adhibuisset limitationes, quas in eius
est Bullis videre, de quibus actum sæpiùs: licen-
tias enim à Di&#x0153;cesanis petendas statuit, dum lo-
ca mutantur, & modum circa id præscribit, dum
sic ait: Eisdemque (Societatis Religiosis) vt semel<marginalia>Bulla Vr-|bani VIII.</marginalia>
ab aliquo illarum partium Episcopo approbati ad præ-
dicandum, Confeßiones audiendum, & Missas cele-
brandum in Ecclesijs & Oratorijs Societatis IESV
prædictæ, pro ministeriorum huiusmodi exercitio vl-
teriùs licentiam & approbationem ab alijs Episcopis,
quatenus distant vltra duas di&#x0153;tas, petere seu habere
minimè teneantur, sed absque illis præmissa facere
possint. Si verò Episcopus ab Ecclesia vel loco vbi
prædicatur, vel Confessiones audiuntur, non distet
vltra prædictas duas di&#x0153;tas, tunc licentia etiam al-
terius Ordinarij, ita vicini, priùs obtineri debet, quæ
tamen etiam per epistolam impetrare possint. Sic ille
in Bulla, quæ incipit, Animarum saluti die 15.
Septemb. An. 1629. Quæ quidem non multò post
adductam Constitutionem prodijt, cùm eius data
sit Anni immediatè elapsi 1628.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Ex quo habemus Decretum Tridentini<marginalia>Trident.|penitus ener-|uati meritò|dictum ab|Vrbano.</marginalia>
Constitutione prædicta secundùm eius legiti-
mam intelligentiam roboratum, quod quidem
rectè dici potuit iuxta aliam penitus eneruari, re-
spectu scilicet Religiosorum: quia licet obligatio
ad approbationem remaneret, cùm tamen illa ab
vno tantùm Episcopo habita, sufficiens pro vni-
uerso mundo dicatur, vim suam amittit, quo ad
præcipuam illius mentem, licet aliqualis eius par-
ticula restet: aliquando enim dictio ista non om-
nimodam totalitatem importat, sed secundùm
subiectam materiam venit explicanda, vt ex Car-<marginalia>Dictio Pe-|nitus.|Barbosa.</marginalia>
dinali Mantica tradit Barbosa, in Dictione Penitus
quæ est 249, n. 6. & vt dicamus in toto suo rigore
accipiendam, verissimum est Decretum penitus
eneruari, id est enerue reddi, infirmum, & in effi-
cax, quod non est idem ac reddi omnino nullum.
Sic enim dicere solemus, cùm de argumento ali-
quo agimus, quo aduersantes conantur suam sen-
tentiam comprobare, esse penitus enerue, non
quòd omninò vi careat, sed quia adeò illa est exi-
gua, vt pro nulla debeat haberi. Sic Isaiæ 2. v. 17.<marginalia>Isaiæ 2.|v. 17.</marginalia>
& Idola penitus conterentur: quod post captiuita-
tem Babylonicam accidisse, cum alijs docet P.
Cornelius ibi; & circa vers. 9. & tamen constat<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
à Iudæis post captiuitatem dictam adorata Idola,
licet non sponte, & communi consensu. Non er-
go dicta particula semper cum eo rigore sumen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0357.jpg/>
@@1@<SE357>342 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>da, quem præseferre videtur: vel si iuxta illum
sumenda sit, attendenda materia, & termini, cir-
ca quos cadit.</P>
<Z><A+1>Auctoris alterius pro sententia præfata
conuulsa fundamenta.</A+1></Z>
<P><INI2>E</INI2>St ille P. Bruno Chassaing de Priuilegijs Regu-<marginalia>Bruno|Cassaing.|eiusdem sen-|tentiæ asser-|tor & pro-|bat.</marginalia>
larium Tract. 5. Cap. 2. Proposit. 2. quę sic habet,
Regularis à suis Superioribus examinatus & appro-
batus, ac Episcopo præsentatus ad Confeßiones au-
diendas, & admissus ab eôdem, est perpetuò admissus,
non solùm in Di&#x0153;cesi illius Episcopi, sed probabiliter
etiam in Di&#x0153;cesibus aliorum Episcoporum. Priorem
partem de examine probat ex Clement. Dudum
de Sepulturis, vbi id statuitur. Contrarium tamen
in Concilio Tridentino Sessione 23. Cap. 13. Ait
tamen, tum ibi, tum Proposit. 1. Concilij Decreto<marginalia>1. Quia|Concilium|Tridentin|iuri com-|muni non|dorogat.</marginalia>
per priuilegia derogatum; immò illud contra
Regulares minimè in eo sensu disponere: quia
iuri communi non derogat, in quo priuilegium
dictum habetur insertum. Quòd autem ad priui-
legia extra ius vagantia attinet, extat manife-
stum illud Pij V. in Bulla, & si Mendicantium,<marginalia>2. Ex priui-|legio Pij V.</marginalia>
de qua nu. 179. ibi enim ad querelam eorum re-
spondens, quæ habetur nu. 4. in hunc modum:
Quorumdam etiam locorum Ordinarij quosdam Reli-<marginalia>Bulla Pij V.</marginalia>
giosos probos & idoneos, etiam à suis superioribus ap-
probatos ad Confessiones audiendas admittere nullo
modo volunt: ita statuit §. 4. Quod verò in Sessione
23. Cap. 15. circa Confessiones à Regularibus non
audiendas statuitur, hos etiam dictorum Ordinum
Fratres à Prælatis suis Generalibus, vel Ministris
Prouincialibus ad audiendas Confessiones vtriusque
sexus Christi fidelium approbatos vt præmittatur,
minimè comprehendat. Sic ille. Bullam autem
istam non esse à Gregorio XIII. reuocatam pro-
bat ex professo Tract. 1. Cap. 6. Proposit. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Sed quidem ex adducta Constitutione<marginalia>Sed huius-|modi funda-|menta ma-|nifestè con-|uelluntur.</marginalia>
Vrbani VIII. nu. 181. manifestum habetur Re-
gulares Episcoporum examini esse subiectos ibi:
Et si ab Episcopis Di&#x0153;cesanis ad id examinati & ap-
probati non fuerint. Vnde nequeunt priuilegia
circa hoc allegari, sicut nec Ius commune; cùm
ex eadem Constitutione constet Decreta Con-
cilij Tridentini Religiosos etiam Mendicantes
comprehendere, ibi: Tam Mendicantium, quàm
non Mendicantium. Contra quod etiam, alia ad-
duci possent, de quibus nos alibi. Sed demus illa
non adeò vrgere, destinatio illa examini, & præ-<marginalia>Distinctio|præsentatio-|nis & exa-|minis quo|ad praxim|momenti|nullius.</marginalia>
sentationis quoad praxim nullius momenti est:
cùm enim Regulares debeant Episcopis præsen-
tari, certum est ab illis examini subijciendos,
cùm pro se habeant adeò vrgentia fundamenta,
neque aliter approbandos. Quòd si qui sint erga
hoc ita benigni, vt examini parcant, id quod
cum Nostris sæpiùs experimur: non ideò acci-
dit quòd obligationem dictam non agnoscant,
sed quia aliàs sic præsentati idonei comperiuntur:
quod cùm euenit, Concilium Tridentinum ad<marginalia>Examen vt|requirat|Concilium|Tridentin.</marginalia>
examen non adstringit, vt constat ibi: Per exa-
men, si illis videbitur esse necessarium, aut aliàs
idoneus iudicetur. Neque Vrbanus sua Constitu-
tione plus exigit: cùm enim pro obseruantia
prædicti Decreti satagat, non ampliùs, quàm
quod in eo est contentum vult inuiolabiliter ob-
seruari, & ita praxis Indiarum habet, in quibus<-P>@@

<-P>pro euitando examine ius nullum, vti pro re im-
probanda, nunc temporis, allegatur. Videatur
Diana Parte 11. Tract. 2. Resolut. 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Vult etiam Auctor prædictus in sua illa<marginalia>Approbatio-|nem esse|perpetuam|& irreuoca-|bilem probat|ex discrimine|gratiæ, &|iudicij.</marginalia>
Propositione approbationem præsentati in eâ-
dem Di&#x0153;cesi esse perpetuam, adeò vt neque ab
approbante, neque à successore possit dicta facul-
tas reuocari. In quo quidem difficilem prouin-
ciam assumit; sed videndum quid pro sua ad-
ducat positione. In primis arguit ex discrimine
inter gratiam & iudicium: illa enim reuocari po-
test à conferente ipsam; iudicium verò, cùm per
modum sententiæ sit, non est reuocabile, ex Re-
gula iuris 33. in 6. Mutare consilium quis non po-<marginalia>Regula iuris.</marginalia>
test in alterius præiudicium. Quo argumento ma-
nifestè videtur fieri neque licentiam sæculari Sa-
cerdoti concessam reuocari posse, cùm rationem
gratiæ non habeat, sed iudicium importet. Re-
spondet autem discrimen esse, quia sæcularis Sa-
cerdos examini subiectus est, non ita Regularis,
quia non potest ampliùs examinari semel præ-
sentatus: præsentatione enim functus est Ordi-
narius munere suo, non ita examine sæcularis,
cui testimonium dari per errorem potuit, aut pe-
ritia in eo desijt, qua testimonium fulciebatur.
Sed cùm id quod de præsentatione dicitur, adeò
debili fundamento subsistat, nihil ex adducta ra-
tione habetur, ex quo possit positio dicta firmari.
Præterquam quòd licentia data sæculari Sacer-<marginalia>Sed probatio|exploditur ex|iudicio circa|sæcularem|Sacerdotem|reuocabili.</marginalia>
doti potest ex prædicta ratione reuocari: ergo &
data Regulari, quia similiter in ea esse error po-
tuit, & peritia deesse, qua licentia talis fulcieba-
tur. Neque dici potest ab Episcopo licentiam
non concedi, sed erga ipsum officium illud vr-
banum peragi, quod eius videtur dignitas postu-
lare. Non inquam dici potest, quia est improba-<marginalia>Licentiam|dari ab Epis-|copo negari|nequit.|Clement.|Dudum.</marginalia>
bilis & minimè tolerabilis euasio: siquidem in ci-
tata Clement. Dudum. de sepulturis de licentia
mentio habetur manifesta, ibi: Vt de eorum licen-
tia, gratia, & beneplacito in Ciuitatibus & Di&#x0153;ce-
sibus eorumdem huiusmodi personæ sic electæ Confes-
siones sibi confiteri volentium audiant &c. Qua ve-
ritate stante, euidens est illatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Arguit deinde ex Extrauag. Inter cun-
ctas de priuilegijs, quam non esse reuocatam in-
numeri Auctores affirmant: sic enim illa: Datam<marginalia>Ex decisione|Extrauag.|Inter cun-|ctas, inua-|lidum sumi|argument&#x0169;|manifestè|ostenditur.</marginalia>
verò licentiam, per Di&#x0153;cesanorum mortem nolumus
terminari. Et posteà: Per hoc autem non intendi-
mus, quòd sæpè dicti Fratres, qui ad hoc deliguntur
officium exereendum, plus habeant in audiendis Con-
fessionibus, & p&#x0153;nitentijs iniungendis, quàm Pa-
ræciales Sacerdotes noscuntur habere. Ex quibus (ait
Auctor) manifestè colligitur perpetuam illam
esse approbationem & licentiam ad audiendas
Confessiones, cùm per mortem Di&#x0153;cesani non
terminetur: sitque eadem, aut saltem similis li-
centiæ Parocho concessæ, quæ neque per mor-
tem concedentis Episcopi, nec per ipsius contra-
dictionem aut reuocationem terminatur. In quo
quidem quod ad terminationem per mortem di-
citur, non est cur repugnemus: quamuis enim<marginalia>Etiam sine|Extraua-|gantis deci-|sione appro-|batio non|finiretur|morte ap-|probantis.</marginalia>
prædictæ Extrauagantis deesset auctoritas, idem
esset verosimiliter dicendum, vt communiter Do-
ctores affirmant, quando licentia non est data ad
beneplacitum, in quo sunt qui secus sentiant: &
cùm illa ita determinant minimè ad auctoritatem
dictam respectum habent, cuius neque memine-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0358.jpg/>
@@1@<SE358>Circa applicationem Regularium pro Confeßionibus &c. 343
<duolan 2><-P>rint, sed principijs alijs ex Iure & ratione petitis
indubitatè pronuntiant. Ex eo autem quòd non
terminatur licentia morte Di&#x0153;cesani, non sequi-
tur quòd dum viueret non potuerit illam reuo-
care ob caussam sibi benè visam, quam, vt iam
declaratum est, nouis Pontificum Decretis, con-
stat debere ad Confessionis ipsius munus spectare.<marginalia>Parochis|Regulares in|casibus re-|seruatis|exæquari à|Pontifice.|Benedict.|XI.</marginalia>
Quòd autem à Successore examinari nequeant
talem licentiam habentes, ex præfata decisione
minimè habetur: neque id, quod de Parochis
dicitur quidquam vrget, quia de absolutione à
à reseruatis agebatur, in quo noluit Pontifex Be-
nedictus XI. Religiosos sibi ob magna priuilegia
ibidem concessa plus Parochis arrogare, vnde
addit Pontifex immediatè: Sicque de casibus Epis-
copis, & Superioribus, quos inferiùs annotamus, ac
Sedi Apostolicæ reseruatis se nullatenus intromittant.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Prætereà arguit ex statuto Pij V. in<marginalia>Ex Bulla|Pij V. Et|Declaratio-|ne Cardi-|nalium in|firma proba-|tio.|Declaratio|Cardinal.</marginalia>
Bulla citata, & si Mendicantium, vbi id extat quod
est à nobis nu. 179. propositum de duratione ap-
probationis in eâdem Di&#x0153;cesi. Quod Cardina-
lium Declaratione fulcitur, quam multi referunt;
sic se habentem: Sacra Congregatio sic censuit,
Fratres Mendicantes semel examinatos non debere
iterùm ab Ordinario, nec etiam per Successorem exa-
minari. Insistit autem suo illo iudicio de non re-
uocata Bulla Pij V. per Gregorium XIII. aut
alium ex Successoribus. Sed certè nihil per ista
caussam, quam defendendam assumit, promoue-
re potest: quia Concessio Pij V. si à Gregorio
reuocata non est, id tamen factum ab Vrbano
VIII. iuxta dicta nu. 181. & 182. dum Di&#x0153;ce-
sanorum examen exigit, quod est etiam ad ca-
sum præsentem extendendum: & ita iudicatum
ab Innocentio X. in caussa Episcopi Angelopo-
litani, de qua nu. 176. communem doctrinam ei-
dem applicando, quam statuerat idem Vrbanus
in Bulla, quæ incipit, Aliàs nobis pro Episcopatu
Gienensi, quam adducit Barbosa Lib. 1. de Iure
Ecclesiastico Cap. 43. nu. 210. Declaratio autem
Cardinalium nullius roboris est, cùm alia ipsi pe-
nitus opposita reperiatur tenoris sequentis: Con-<marginalia>Alia eorum-|dam con-|trariâ.</marginalia>
gregatio Concilij censuit Regulares ad audiendas in
Ciuitate & Di&#x0153;cesi Sæcularium Confessiones semel
ab Episcopo præuio examine approbatos, iterùm ab
eodem Episcopo non esse examinandos: Ceterùm à
Successore posse iterum examinari, iuxta Constitu-
tionem S. Memoriæ Pij V. dat. 8. Idus Augusti Pon-
tificatus sui An. 6. quæ à fel. recordat. Gregorio XIII
non est reuocata per reductionem priuilegiorum Re-
gularium ad terminos Concilij Tridentini: Sic DD.
Cardinales apud Auctores plures, quos adducit
Ioannes Sancius in Selectis Disput. 48. nu. 1. &
quid ad hæc? Certè vbi in testium depositioni-
bus contrarietas est, iudicium suspenditur, neque
ad sententiam procedi potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Citatur autem in Declaratione Con-
stitutio Pij V. ex quo videtur eidem robur<marginalia>Pius V.|apertè id|habet quod|in præfata|Declaratio-|ne asseritur.</marginalia>
conciliari, in qua ille sic habet: Volumus tamen
illos, qui semel ab Episcopo in Ciuitate & Di&#x0153;-
cesi suis præuio examine approbati fuerint, ab
ipso Episcopo iterùm non examinari: ab Episco-
po autem successore pro maiori conscientiæ suæ
quiete examinari de nouo poterunt. Sic ille, & cùm
decisio hæc adeò sit aperta, ad illam citatus Au-
ctor respondet Bullam istam reuocatam esse plu-<-P>@@

<-P>ribus priuilegiorum Confirmationibus ex certa
scientia cum expressa derogatoria huius restri-
ctionis, & supplicante Philippo Secundo Hispa-<marginalia>Vt dicatur|reuocata.</marginalia>
niarum Rege, à Gregorio XIII. An. 1572. vt
habetur in Bullario pag. 1268. & seqq. id testan-
te Salgado, reformatam fuisse: quo circa præ in-
serta Declaratio Cardinalium reuocationi dictæ
Bullæ conformis emanauit; nec non sententia
sub Data 1594. die 2. Aprilis Camilli Caietani
Patriarchæ Alexandrini Sedis Apostolicæ sub
Clemente VIII. in Hispania Legati à latere
Nuncij, quam refert authenticam Emmanuel
Rodericius Tomo 1. qq. regul. q, 59. arti. 4. qua
prohibet Archiepiscopis, Episcopis, & alijs maio-
ribus Prælatis sub excommunicationis latæ sen-
tentiæ p&#x0153;na, & alijs censuris & p&#x0153;nis, ne Fra-
tres Minores circa præfatum priuilegium, quod
existere declarat, impedire, perturbare, ac mole-<marginalia>Sed reuoca-|tionis aut|fundamen-|tum nullum|aut illud|Constitutio-|ne Vrbani|disiectum.</marginalia>
stare præsumant. Sic cùm respondeat dictus Au-
ctor, oportuisset vt aliquam peculiarem reuoca-
tionem dictæ Bullæ adduceret, quoad restrictio-
nem dictam, quod tamen ab ipso non sactum.
Quòd si etiam reuera datur, oportuisset etiam
Bullam aliam producere reuocatoriam Bullæ Vr-
bani VIII. de qua nuper; quod neque ab eodem
præstitum, cùm iuxta eam receptissima praxis
procedat: præsertim Romanæ Curiæ, vt testatur
Lezana Tomo 4. Consulto 40. n. 65. & licet Bulla<marginalia>Lezana.</marginalia>
Pij V. quoad Hispaniam suspensa sit, quid hoc
ad regiones alias, quid ad Galliam, in qua, & pro
qua prædictus Auctor scribit? Sed neque in Hi-<marginalia>Et in Hispa-|nia praxis|contraria|extat.</marginalia>
spania iam recepta est, vnde gubernante Toleta-
nam Ecclesiam Serenissimo Infante Ferdinando
Philippi Quarti præclarissimæ recordationis ger-
mano fratre, volenteque Regulares examinari,
nullum à prædicta concessione firmum illi præ-
sidium habuerunt, dum pro depellenda obliga-
tione satis contentiosè certarunt, de qua contro-
uersia fusè egit Ioannes Sancius citata Disput. 48.<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
vnde nec momenti est alicuius, quod ex Hispa-
niæ Nuntio adducitur, in cuius mandati tenore
solùm continetur, vt Hispaniæ Prælati priuilegijs
Patrum Minorum deferant, neque eos in illorum
obseruatione molestent. Licet autem in narratiua
priuilegij præfati mentio habeatur, mandatum
tamen neque illius, neque alterius circa Sepultu-
ras commemorationem apponit, neque de visis,
perpensis, & explorata eorum vi fides habetur:
vnde non videtur multùm inde posse firmitudinis
in caussa præsenti deriuari.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Respondet præterea ad constitutionem<marginalia>De Breuij|Vrb. VIII.|pro Cardin.|de Sando-|ual Episcopo|Gennensi, ex|quo Respon-|sio ad Vrb|Constitutio-|nem.</marginalia>
Vrbani illum Pontificem personaliter Cardinali
de Sandoual Episcopo Gienensi, quædam priui-
legia aduersus Regulares conformiter ad Decreta
Tridentini (vt in Bulla asseritur) concessisse, quæ
extendit ad Episcopum Gienensem: vt cernere
est etiam in dicta. Bulla, & patet ex ijs terminis
in ea positis, videlicet Tui, & Tibi, Hac vice. Fa-
ctum autem contra vnum, non lædit ius alterius.
Accedit quòd habet clausulam iuris communis
reuocatoriam: Sic habet ille. in quo minùs aptè<marginalia>Inepta locu-|tio citati|auctoris.</marginalia>
dictum priuilegia Cardinali de Sandoual concessa
personaliter, ad eumdem Gienensem Episcopum
extendisse, quod stare aliquo modo posset, si di-
ceretur extensa fuisse ad eumdem iam Toleta-
num Archiepiscopum: quod tamen neque stare
potest, quia promotio ad Sedem dictam post an-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0359.jpg/>
@@1@<SE359>344 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>nos aliquot contigit, vt ex Data constat, Anni
scilicet 1629. die 30. Ianuarij. & responsio qui-
dem dicta placuit etiam Lezanæ. Consulto citato
n. 74. quæ quidem absolutè videtur admittenda,<marginalia>Admittitur|personalem|fuisse con-|cessionem.</marginalia>
ne aliàs Regulares nimium quantùm grauatos
velimus, cùm in eodem Breui sic habeatur: Quòd
si Regulares, siue in Confeßionibus audiendis, siue in
prædicando aduersus ea, quæ superiùs declarauimus,
quoquomodo deliquerint, in vim earumdem præin-
sertarum Litterarum, ab Episcopo Gienensi coe&#x0308;rceri
& puniri poßint, etiam Censuris Ecclesiasticis, &c.
de quo pleniùs in Litteris præinsertis. In eo au-
tem admittendum quod dicitur, ibi: A præsenti<marginalia>Sicut circa|examen à|Successore|Episcopo.</marginalia>
Episcopo Successore pro maiori conscientiæ suæ quiete
possint iterùm examinari, ac si minùs idonei reperti
fuerint, reprobari, ad præscriptum Constitutionis b.
m. Pij V. prædecessoris nostri hac de re editæ &c.
Ex quo videtur non obscurè haberi dictam Con-
stitutionem Pij V. suum robur habere quoad ius
Episcopale circa Regularium examen, seruatis
conditionibus iam dictis, aliàs ineptè allegaretur,
quidquid circa alia dicatur infirmatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Ait tandem citatus Auctor vnius Epis-<marginalia>Positionem|suam, quàm|vt probabi|lem proponit,|probat.</marginalia>
copi approbationem sufficere pro Di&#x0153;cesibus
aliorum Episcoporum, id quod probabiliter se
asserere protestatur, & poterat id profectò omit-
tere, cùm sit compertum aliter ab ipso asseri non
potuisse, cùm oppositum firmissima habeat fun-
damenta, vt vidimus; & non parùm se obtinuisse
gloriari poterit, si assertioni suæ probabilitatis sit<marginalia>Primò,|quia Episco-|pus non con-|fert iurisdi-|ctionem Re-|gularibus.</marginalia>
gradum consecutus. Probat autem Primò, quia
Episcopus non præbet iurisdictionem Regulari,
quem approbat, sed à Papa illa confertur: ergo
semel absolutè data & accepta perpetuò manet.
Nec apparet ratio cur ad hunc potiùs Episcopa-
tum, quàm ad alium concessa sit, cùm non ma-
ior idoneitas in vno quàm in alio reperiatur. Et
quod ad iurisdictionem attinet, probat ex professo
Propositione 4. Sed cùm ibidem præsentationem<marginalia>Nihil ex eo|haberi o-|stenditur,|cùm præsen-|tatio ad va-|lorem ne-|nessaria cog-|noscatur.</marginalia>
omninò necessariam esse dicat, ita vt sine illa nec
licitè, nec validè possint Confessiones audiri, ni-
hil ex adducto fundamento concluditur, quia li-
cet præsentatio mera conditio sit, non ideò ha-
betur vnicam sufficere, quia pro quolibet Epis-
copatu potest illa esse necessaria, sicut in rebus
physicis accidit, in quibus ea, quæ vt conditio-
nes requiruntur, iuxta operationum diuersitatem
multiplicantur. Quòd autem ratio satis conue-
niens sit, vt pro diuersitate Episcopatuum præ-
sentationes multiplicentur, ex dictis constat, vn-
de adductum corruit fundamentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Vrget Secundò ex concessione Clemen-<marginalia>2. nihil noui.</marginalia>
tis VII. & instat ex alia Eugenij IV. de quibus
n. 178. & 179. vbi quàm sit hoc debile argu-
mentum ostendimus. Tertiò. Quia hoc non est<marginalia>3. quia non|est contra|Trident.|in quo id non|expressum,|& aliàs lo-|cus sit expo-|sitioni fauo-|rabili.</marginalia>
contra Tridentinum, quod approbationem tan-
tùm exigit, non illius pluralitatem: sic autem
instrui ratio potest: Quoniam si Episcopi in Con-
cilio congregati voluissent pluribus approbatio-
nibus subijcere Regulares, illud sine dubio ex-
pressis terminis pronuntiassent, cùm de iure ip-
sorum ageretur: quod cùm non fecerint, aduer-
sus eos est interpretatio facienda, iuxta Regulam
Iuris in 6. Contra eum, qui legem dicere potuit aper-<marginalia>Regula Iuris|in 6.</marginalia>
tiùs, est interpretatio facienda. Item Tridentinum
non requirit absolutè approbationem Episcopi;
sed vt quis sit Parochus, aut aliàs idoneus iudice-<-P>@@

<-P>tur: vnde sicut multi graues Scriptores affirmant
approbationem Parochi aut vniuersitatis suffi-
cere, quidni etiam vnius Episcopi approbatio seu
admissio pro omnibus Di&#x0153;cesibus? Nec adijcias
illud verbum Iudicetur ad Episcopi iudicium re-
ferendum, cùm multi ad iudicium referant alio-
rum, ac proinde sit res dubia: quæ cùm sit in Iu-
ris antiqui odium, iuxta illud interpretanda est,
& ex consequenti in fauorem Regularis, cùm
illud in fauorem ipsius conditum sit, vt sic iudi-
cium in hoc feratur iuxta Regulam 30. Iuris ci-<marginalia>Alia eius-|dem.</marginalia>
tati, videlicet In obscuris minimum est sequendum:
id est, quod in obscuris & dubijs, vt exponit
Glossa, quæ ad hoc duo exempla proponit, mi-
nima obligatio est sequenda: cùm autem magis
obliget Regularem quòd ipsius idoneitas debeat
ab omnibus Episcopis iudicari, ideò minor obli-
gatio ad illam iudicandam est pro illa sequenda,
ac proinde quòd sufficiat vnius Episcopi iudi-
cium.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Sed totus hic discursus corruit, si dica-<marginalia>Discursus|eliditur, ijt|abiectis, qui-|bus nequeat|verosimiliter|refragari.</marginalia>
mus id, quod in Concilio non ita expressum, à
subsecutis fuisse Pontificibus declaratum, vt ex
dictis apparet. Fit autem ille ex eo suspectus &
infirmus, quia aliqua in eo assumuntur, à Docto-
ribus communiter reprobata, videlicet quòd Pa-
rochus approbare possit, de quo Parte 2. Sect. 10.
& vt hoc esset tolerabile, illud certè non ita, de
quo est quæstio, posse scilicet approbatum à Pa-
rocho in omnibus Di&#x0153;cesibus Confessiones au-
dire. Quod etiam de approbatione vniuersitatis
dicitur, si aliquando admitti potuit, iam est an-
tiquatum, quod etiam P. Suarez improbabile<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
iudicauit Tomo 4. in 3. p. Disput. 28. Sect. 4. n. 3.
Quod autem de verbo Iudicetur dicebatur, iam<marginalia>Circa ver-|bum Iudi-|cetur.</marginalia>
est à nobis superiùs improbatum ex ipsius Decreti
tenore, ex quo id videtur manifestè haberi, nisi
nodum in scirpo quærere satagamus. Aut ab Epif-<marginalia>Tener De-|creti Tri-|dentini.</marginalia>
copo per examen, si illis videbitur, aut aliàs idoneus
iudicetur. Certè si sensus dictus, de quo illi, qui
citato Auctori non displicent, à Concilio fuisset
intentus, non aliàs, sed Alijs erat reponendum.
Doctrina etiam illa de minima obligatione in
dubijs, licet in rebus alijs sit recepta & plausibilis,<marginalia>Regula de|minimo eli-|gendo peri-|culosè in ne-|gotio præsen-|ti, & simili-|bus applica-|tur.</marginalia>
in ea, de qua agimus, periculosa esse potest: agi-
tur enim de Sacramento P&#x0153;nitentię, in quo certa
est necessaria iurisdictio, aut certè talis, quæ &
Confessarium & p&#x0153;nitentem possit securos in
administratione & receptione reddere, & præte-
reà graues occasiones contentionum & iurgio-
rum inter Episcopos & Regulares non sit nata su-
scitare. Videatur Constitutio Vrbani VIII. de
qua n. 181. Vbi circa approbationem solummodò
Episcoporum meminit, quasi de re certissima, &
illam esse omninò necessariam firmissimè statuit,
vt non liceat iam verba illa, (si fortè licere ali-
quando potuit) in alium sensum auocare. Si in
memoriam insuper reuocemus id, quod à nobis
dictum n. 152, de damnata Propositione circa
licitum vsum priuilegiorum, quæ sunt expressè
per Concilium Tridentinum reuocata, per quam
Auctoris, cum quo est habita disceptatio, videtur<marginalia>Prædicta|sententia vt|damnata ab|Alex. VIII.</marginalia>
animositas refrænata. Quamquàm non videatur
prohibitum probabiliter opinari, vbi expressè non
constat priuilegia reuocata. Vellem autem circa
hæc magna cum moderatione procedi. Neque
aliter accipienda quæ in Thesauro Indico dixi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0360.jpg/>
@@1@<SE360>Circa reuocationem Priuilegiorum &c. 345
<duolan 2><-P>Tomo 2. Tit. 12. n. 344. Vbi quod non penitus im-<marginalia>Quod circa|Indias.</marginalia>
probabile dictum est, ad Indias spectat, pro qui-
bus peculiaria priuilegia, quæ etiam iuxta nouio-
res Pontificum dispositiones regulanda. Pro qui-
bus & sit.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2>
<A+1>Circa reuocationem Priuilegiorum, præ-
sertim Indicorum, notanda doctrina.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>195.</absatz-nummer> <INI3>P.</INI3>Bruno Chassaing Tract. 1. Cap. 4.<marginalia>Priuilegia|Regularium|non esse di-|cenda talia,|sed iura quæ-|sita asserit|P. Bruno.</marginalia>
Proposit. 1. Sic statuit. Priuilegia Re-
gularium specialiter quoad prædicatio-
nes, Confeßiones, & approbationes, & alia huiusmo-
di, non sunt iam simpliciter priuilegia, sed iura quæ-
sita. Circa quod dubitari nequit per priuilegia
Apostolica ius Regularibus acquiri, quod & quę-
situm meritò dici potest: quæ vox nihil videtur
significare aliud, quàm id, quod de acquisito iure
dicitur, vt scilicet ius quæsitum idem quod ius
acquisitum sit, quod præsertim habetur quando<marginalia>Sed non au-|diendum|estenditur.</marginalia>
illud est perpetuum. Quòd autem ob prædictam
rationem, priuilegia non sint priuilegia dicenda,
assertio est contra communem omnium accep-
tionem, & vsum Conciliorum, Pontificum, at-
que Doctorum. Et totus Titulus 33. de Priuile-
gijs, qui habetur Lib. 5. Decretalium Tit. 7. Lib. 5.
in 6. Tit. idem eodem Libro Clementinarum. Et Ex-
trauag. lib. 5. id præsertim ostendit; ex quibus
iuuat Cap. Quia intentionis 29. specialiùs expen-<marginalia>Cap. Quia|intentionis.|Tit. 33. citato</marginalia>
disse, in quo sic loquitur Honorius Tertius: Cùm
innouatio nec ius nouum conferat, nec etiam tollat
vetus: te in eo statu esse volumus, in quo tempore im-
petratæ innouationis dignosceris extitisse. Ceterùm
nullum per hoc intendimus iuri aliàs eidem Monaste-
rio competenti præiudicium generare. Sic ille. Vbi
apparet per priuilegium ius acquiri, & etiam illud
priuilegij propriam rationem habere: ideo enim
Decretalis dicta in præfato est titulo constituta.
Pro quo & Cap. Ex parte, Ibidem.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Sed quia hoc ad loquendi modum spe-<marginalia>In adducto|principio de-|ducit ea non|reuocari,|etiamsi de ip-|sis mentio|expressa ha-|beatur.</marginalia>
ctare videtur, tolerabile fortè fuerit; non id ta-
men quod ex eo deducitur, videlicet censendum
non esse Pontificem suis Litteris & Bullis velle
priuare Regulares suo illo iure quæsito, etiam si
clausulam reuocatoriam priuilegiorum Regula-
rium adhibeat. Cap. Si is cui. de Præbendis in 6.
pro quo & adducit Rodericium, Mandosium,
& Bursatum, atque alios suppressis nominibus.
Immò si apponat clausulam specificè & in indiui-
duo derogatoriam, non debet existimari Papam
velle huiusmodi derogari priuilegijs, quod apertè
Vrbanus VIII. declarauit, dum regulam seruan-
dam dedit de non tollendo iure quæsito per clau-
sulam derogatoriam, etiam per Bullam, quæ fun-
data est in Cap. Quod verò dicitur 25. q. 2. Cap.
Peruenit 11. q. 1. Cap. Licet, de Officio Ordinarij.
Et Cap. Dilecti, de verbor. significat. In quibus di-
citur quòd numquàm per sua scripta intendit
Papa iuri alterius derogare. Vnde rescripta dicta
interpretanda sunt iuxta Canonistas, etiam cum
improprietate verborum, licet sine motu proprio
edita, & agatur tantùm de modico præiudicio.
Quocirca quotiescumque exeunt Litteræ Apo-
stolicæ dictorum priuilegiorum absque iusta<-P>@@

<-P>caussa priuatiuæ, vel reuocatoriæ, æstimari de-
bent subreptitiæ, & pro non emanatis cum reue-
rentia haberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Sic philosophatur ille, propter quæ, &<marginalia>Assertum di-|ctum, & si-|milia, priui-|legiatis præ-|iudicialia.</marginalia>
similia alia apud nonnullos occurrentia, vereri
possumus, ne priuilegiorum caussa apud Pontifi-
ces cum sic philosophantibus in præiudicium
etiam innocentium, neque illud leue, reddatur;
idque accidat quod Alexander Tertius in Cap.<marginalia>Cap. Di-|lecti.</marginalia>
Dilecti citato minatus his verbis: Pro certò sciatis
quòd Nos concessa vobis priuilegia decurtabimus,<marginalia>Quia Sedi|Apostolica|odiosa.</marginalia>
cùm Ecclesiæ Romanæ scriptis authenticis obuiare
minimè timeatis. Et Innocentius Tertius in Cap.
Vt priuilegia præmonitum etiam voluit ita scri-<marginalia>Cap. Vt pri-|uilegia.</marginalia>
bens: Vt priuilegia, quæ quibusdam Religiosis Ro-
mana concessit Ecclesia permaneant in concussa, quæ-
dam in eis duximus declaranda, ne minùs sanè in-
tellecta pertrahantur ad abusum, propter quem possint
meritò reuocari: quia priuilegium meretur amittere,
qui permissa sibi abutitur potestate. Sic ille. Propter
quam rationem graues & prudentes scriptores<marginalia>Inde Aucto-|ribus graui-|bus, & So-|cietatis scri-|ptoribus cir-|ca ista mode-|ratio, & in|reuocationi-|bus toleran-|tia.</marginalia>
circa hoc magna cum moderatione procedunt,
quod (vt de alijs taceam) in Societatis nostræ
Auctoribus est videre, vt generaliter verum &
exploratum sit, quo grauiores & celebriores, eo
etiam moderatiores existere rem profectò sub-
tiliùs & profundiùs penetrantes, atque Aposto-
licæ Sedi eam, quæ par est, reuerentiam verbis
& sensibus exhibentes. Cùm ergo Pontifex re-
rum istarum dominus priuilegia reuocauerit, dici
conuenienter poterit: Dominus dedit, Dominus
abstulit: sicut Domino placuit, ita factum est. Sit
nomen Domini benedictum. Et sperandum sanè spi-<marginalia>Iob. 1. v. 21.</marginalia>
ritum sanctum, quo totum corpus Ecclesiæ san-
ctificatur & regitur, ita res dispositurum, vt Re-
ligionibus, quæ in eodem corpore membra sunt
adeò notabilia, nihil eorum sit de futurum, quæ
ad conseruationem suam expedierit, & ita ad
fructuosa obsequia, quibus Dei caussam & ipsius
Ecclesiæ exaltationem possint promouere.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer> Iam quod de iure quæsito non reuoca-<marginalia>Contra dis-|positionem|Canonici|Iuris illud|esse conuin-|citur.</marginalia>
bili dicitur, etiam si de priuilegio specialis & in-
diuidua mentio fiat, non aliud esse videtur, quàm
velle Pontificum manus hac in parte ligare, &
vt priuilegia velint nolint in concussa conseruent.
Et quidem à Pontificibus ipsis quid ad reuoca-
tionem sufficiat iam est sufficienter stabilitum, &
vbi mentio priuilegij inducitur, nihil vltra requi-
rendum, nisi circa hoc peculiarissimum aliquid
concessum habeatur, quod & comperta Ponti-
ficum voluntate, non debet reuocationi quoad
eius plenum effectum obstare, quia prædecesso-
res non potuerunt successorum potestatem coar-
ctare. Sic in Cap. Dudum citato Titulo priuile-
gium impetratum circa decimas priuilegiato al-
teri eas possidenti non præiudicat, dum de illo
non facit mentionem. A parte altera de decimis<marginalia>Cap. Du-|dum.</marginalia>
Noualium non soluendis, non debere per eas (Indul-
gentias Apostolicas) non facientes de hoc aliquam<marginalia>Priuilegium|reuocatur,|cuius fit|mentio,</marginalia>
mentionem, præiudicium generari. Quæ sunt verba
Gregorij IX. ex quibus constat mentione priui-
legij facta, nihil prætereà ad eius reuocationem
desiderari. Pro quo & Glossa adducit Cap. Ve-
niens, de Præscript. Sic enim & ibi: Non obstante<marginalia>Cap. Ve-|niens.</marginalia>
priuilegio Clementis Papæ, per quod priuilegijs suo-
rum Prædecessorum extitit derogatum, cùm de illis
nullam fecerit mentionem. Quod & communis am-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0361.jpg/>
@@1@<SE361>346 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio IX.
<duolan 2><-P>plectitur Doctorum assensus. Quod ergo de non
tollendo iure quæsito dicitur in Regula Can-
cellariæ ab Vrbano disposita, cuius & ipse men-
tionem facit in Bulla reuocatoria Oraculorum,
iuxta Iuris dispositionem intelligendum, quod
ille numquam voluit abrogatum: & ita facta
priuilegij mentione, per quod ius fuerat acqui-
situm, debet proculdubio reuocatum reputari:
vnde citati illi Textus nihil præter dicta conclu-
dunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> Et quidem additamentum positioni præ-<marginalia>Additamen-|tum impra-|cticabilis ex|defectu caus-|sæ iustæ in|Bullis.</marginalia>
fatæ apponitur, per quod impracticabilis reddi-
tur, dum dicitur ita debere fieri, cùm Bullæ Pon-
tificiæ, seu Litteræ Apostolicæ exeunt sine iusta
caussa priuatiuæ seu reuocatoriæ priuilegiorum:
tunc enim subreptitiæ, & pro non emanatis cum
reuerentia debent haberi. Quis enim de caussa
iusta iudex, nisi Pontifex ipse reuocationis ipsius
auctor esse possit? Vnde iniusta nequit sine in-
genti temeritate iudicari. Quando præsertim de
tollendo eo agitur, quod gratiosè fuerat impe-
tratum: & respondere Pontifex, id quod aliàs
Christus, potest: Amice, non facio tibi iniuriam.
Aut non licet mihi quod volo facere? Matth. 20.<marginalia>Matth. 20.|v. 13. & 15.</marginalia>
v. 13. & 15. Equidem si modus iste dicendi ad-
mittitur, magna grauissimis inconuenientibus
aperitur porta, dum in Decretis Pontificijs esse
iudex quisque potest, & ita ea pro libitu non ad-
mittere aut repudiare. Neque allegari potest pri-
uilegia esse remuneratoria: licet enim talia non
soleant Pontifices ita facilè reuocare; si tamen
de eorum voluntate constet, eisdem est irrefra-
gabiliter obsequendum, quia & illa reuocare
possunt, vt videri potest apud Dianam Parte 1.<marginalia>Priuilegia|remunera-|toria idem|habent.|Diana.</marginalia>
Tract. 2. R. 6. & Parte 7. Tract. 1. Resolut. 8. & vt
demus non posse aliqua dicti generis, ea certè
quæ ad Religiosos pertinent, talia non sunt, quia
non fundantur in aliquo pacto, aut iustitiæ obli-
gationem inducunt, licet propter merita con-
cessa sint, obligatione quadam &#x0153;conomica, vti à
supremo Religionum Prælato. Sicut enim Ge-
neralis & Prouincialis subditis propter operam
in Religionis vtilitatem egregiè nauatam possunt
exemptiones aliquas concedere, easque caussa
iusta occurrente suspendere, ita & Pontifex, quia
Religiosus status exemptiones tales ex se non
vendicat; & vt aliquæ dicantur necessariæ, non
tamen illæ, quæ fortè concessæ sunt, vnde reuo-
cari possunt. Et sic videmus in Religionibus pe-
culiarem obseruantiam profitentibus, cùm noui
creantur Prælati, eos exemptiones ab alijs con-
cessas suspendere, & de manifestatis eisdem eas
solùm, quæ sibi benè visæ fuerint, approbare,
exclusis alijs, & nouas pro rerum opportunitate
largiri. Similiter ergo est de Pontifice supremo
Religionum Prælato pronuntiandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Sed est etiam apud citatum Scriptorem<marginalia>Recursum|ad Regia|tribunalia|licitum affir-|mat in tali-|bus.</marginalia>
quod non est hoc loco dissimulationi litandum;
ait enim quòd si in vi dictarum Bullarum, aut
Apostolicarum Litterarum, ab Ordinarijs, aut
alio quouis modo grauentur Religiosi, & appel-
lationi ad Papam non deferant, aut credant non
delaturos, possunt licitè ad Regem, aut supremum
eius Senatum recurrere, quatenus grauamen au-
ferat, donec Pontifex sententiam ferat: vt tenet
doctissimus Franciscus Salgadus cum alijs, quos<marginalia>Salgadus.</marginalia>
allegat Tractatu de Regia protectione 1. p. Cap. 1.<-P>@@

<-P>per totum. Et Ioannes del Castillo in Tractatu de<marginalia>Castillus.</marginalia>
hac materia Cap. 41. à n. 161. & hunc recursum
in hac materia sustinere coguntur, qui sententiæ
de retentione Bullarum Apostolicarum per Re-
ges & supremos Principes legitimè fieri solita,
fubscripserunt. Et confirmatur, quia non est cre-
dibile Pontificem velle facere aliquid, quod non
deceat, & sit peccatum: faceret autem Pontifex,<marginalia>& peccatu-|rum Ponti-|ficem sine|caussa reuo-|cantem.|Cap. Deut.</marginalia>
quod non decet, & peccaret, si priuilegia, non
dico tantùm quæ iura sunt quæsita, sed etiam
alia, quæ non sunt talia, sine ratione reuocaret.
Iuxta Cap. Deut. quod priuilegium debeat esse sta-
bile, de regulis iuris in 6. & Iuris peritos, vt ha-
betur in Floribus legum, asserente priuilegia per-
petua firmitate constare debere, cùm non deceat
Principem sine caussa mutare voluntatem. Sic
Archangelus Romanus Lib. 2. de priuilegijs citans
Bonacinam in Tractatu de Priuilegijs citantem
Suarium & alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Sic inquam habet ille, doctrinam, vt<marginalia>Impugna-|tur, quiaco-|gnitio caussa|ad solum|Pontificem|spectat.</marginalia>
dixi, impracticabilem tradens, quia id suppo-
nit, cuius cognitio, ad solum potest Ponti-
ficem pertinere: an scilicet caussa iusta sit
reuocationis priuilegiorum, vel non sit. Vnde
reuocatione, de qua legitimè constet, stante, me-
ritò possunt Ordinarij se interponere, & appella-
tionem repellere, quia in eo casu non est locus
appellationi, quæ tantùm est à sententia inferio-
ris iudicis ad superiorem: in hoc autem casu sen-
tentia non est inferioris iudicis, sed Pontificis re-
uocatorium iudicium proferentis, quo supposito
Ordinarij iustè & legaliter exequuntur, & ita non
est locus appellationi; nisi fortè fundamentum
subesset non leue subreptionis aut obreptionis.
Si ergo ad Regia tribunalia confugiatur, nihil
allegari potest, secluso casu dicto, nisi defectus
iustæ caussæ in Pontifice ad reuocationem, cuius
laici senatores futuri sunt iudices: quòd quàm
sit absurdum quis non videat Christianis rudi-
mentis institutus? Neque id, quod de retentione
Bullarum dicitur, instituto præsenti deseruit,<marginalia>Quod de re-|tentione Bul-|larum dici-|tur, non suf-|fragatur.</marginalia>
quia id fit vt Pontifici inconuenientia repræsen-
tentur, quæ ex earum possunt executione timeri,
non ex eo quòd iustam caussam defuisse Ponti-
fici prætendatur: sic enim non iam supplicatio
esset, sed firmum iudicium: vnde quidquid Pon-
tifex vellet, nullo modo executioni, etiam post
manifestam illius pro executione voluntatem,
mandari posset, sed Pontificem quod non decet,
facere, immò & peccare, laicum tribunal incla-
maret.</P>
<P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Id autem quod de perpetuitate priuile-<marginalia>Ex perpetui-|tate priuile-|giorum inep-|tè arguitur.</marginalia>
giorum dicitur, sic immaturè acceptum, nimium
quantùm probat: fieret enim ex eo Principes
malè facere, & verò etiam Pontifices cùm pri-
uilegia concedunt limitatione temporis adiecta;
quod constat quàm sit absurdum, vt ex conces-
sione Bullæ Cruciatæ liquet, & priuilegijs Indi-
cis. Est ergo legitimus Regulæ præfatæ sensus,<marginalia>Regula sen-|sus.|Ioannes|Andreas.</marginalia>
quem Ioannes Andreas exhibet verbis hisce: &
nota quòd hoc verbum Decet, quod ponitur in hac
Regula, quantùm ad ipsos subditos necessitatem im-
portat, & quantùm ad ipsum Principem, potesta-
tem: ipsum enim priuilegium per se concessum di-
minuere, vel moderari, & etiam per totum tollere
potest. Primum probatur suprà eodem lib. de Deci-
mis 2. & de statu Regularium. Cap. vnico. De pri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0362.jpg/>
@@1@<SE362>Circa reuocationem Priuilegiorum &c. 347
<duolan 2><-P>uilegijs Cap. 1. & Cap. Ne aliqui. Et Cap. Sequenti.
Secundum probatur supra eod. lib. de Electione. Quia
sæpè. De immunitate Ecclesiæ. Clericis. De sent.
excom. Cap. vlt. in fin. Ad hos. 63. dist. Cap. verum. C.
de legibus. l. Digna vox. Sic ille: iuxta quem, &
eos, quos adducit, Textus, subditi non debent
priuilegijs à Principe concessis contraire, quæ ta-
men Princeps ipse aut moderari, aut tollere pe-
nitus potest. Ex citatis autem Capitibus primum
illud de priuilegijs sic habet: Volentes libertatem,<marginalia>Cap. 1. de|priuilegijs.</marginalia>
quam nonnullis Apostolica Sedes priuilegio exemp-
tionis indulsit, sic integram obseruari, vt & illam
alij non infringant, & ipsi eius limites non excedant
&c. In Cap. autem sequenti sic Clemens IV.<marginalia>Cap. se-|quens.</marginalia>
Vt Apostolica Sedis benignitas, quæ nonnullis Abba-
tibus &c. prouideat ne scandala Oriantur: sic ta-
men quòd ipsi priuilegiati suorum priuilegiorum non
frustrentur effectu &c. Hoc est ergo quod decet,
priuilegia inquam Apostolica suo effectu non
fraudari, & ita Regulam obseruari sic statuentem<marginalia>Regula Iu-|ris.</marginalia>
Decet concessum à Principe beneficium esse mansu-
rum. Videatur Glossa sensus proponens alios, &
satis commodos; nullus autem occurret positioni
præfatæ consentaneus.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Sit ergo constans & firmum iuxta Re-<marginalia>Semper fu-|tura salua|Pontificis po-|testas, licet|velint à nul|lo per ipsum|concessis con-|contrairi.</marginalia>
gulam dictam Principis beneficium decere vt sit
mansurum, quamdiu voluntas eius mansurum
esse disponit, cui nemo se debet opponere, quia
id stare nequit sine maiestatis eius offensione:
salua semper eiusdem pro moderatione aut reuo-
catione omnimoda, potestate, qua semper vsi
Pontifices, vt videri potest in Canonibus citatis,
ex quibus grauissimus ille, qui extat Cap. Clericis,
de Immunit. Ecclesiast. in quo sic Bonifacius
VIII. Non obstantibus quibuscumque priuilegijs,<marginalia>Cap. Cle-|ricis.</marginalia>
sub quibuscumque tenoribus, firmis, seu modis, aut
verborum conceptione, concessis Imperatoribus, Re-
gibus, & alijs supradictis, quæ contra præmissa in
nullo volumus alicui, vel aliquibus suffragari. Sic ibi.
Nec aliud sibi volunt Bonacina & P. Suarius ci-
tati ab illo, ex quibus hic pro certa in hac parte
doctrina loquens Lib. 8. de legibus Cap. 37. n. 7.
& 10. de priuilegijs, quæ consistunt in facultate
vel licentia operandi aliquid præter commune ius<marginalia>Etiam sine|taussa reuo-|cari aliqua|possunt.|P. Suarez.</marginalia>
aut contra illud, ait posse illa à concedente reuo-
cari omnino licitè, & sine caussa, saltim cogente,
aut necessitatem inducente, pro quo sic subdit
post allegatos Auctores; & in hoc sensu probant
assertionem consuetudo, & omnia iura allegata in
dictis Glossis. Ratio verò est, quia hoc priuilegium
non transit in dominium subditi, & ita semper pen-
dent ex voluntate Principis: per illam ergo possunt
reuocari. Et nonnullis interiectis sic prosequitur:
Dices, si priuilegium hoc fuit legitimè datum, contra
rationem videri illud reuocare sine caussa: ergo non
potest absolutè dici posse reuocari sine caussa. Re-
spondeo. Dupliciter intelligi valet illud, Posse; pri-
mo vt reuocatio valida sit; & hoc est præcipuè in-
tentum, & conuincitur rationibus factis: & quia ta-
lis reuocatio non continet iniuriam, saltim contra
commutatiuam iustitiam. Secundò potest intelligi
vt etiam licitè fiat, & sic quidem necessaria est ali-
qua honesta caussa vt reuocatio decenter fiat, quia non
decet Principem reuocare priuilegium à se concessum
nulla noua insurgente caussa: argumento Cap. Decet
de regulis iuris in 6. & significatur in Cap. sugge-
stum, de Decimis. Vnde si Princeps sic faciat, actus<-P>@@

<-P>non est vndique honestus, quia indecenter operari ali-
qua culpa esse videtur, saltem venialis &c. Et si quæ-
libet ratio honesta intercedat & intendatur, nullum
erit peccatum. Sic ille, de ijs sanè priuilegijs locu-<marginalia>& Religiosit|concessa ex|illu esse.</marginalia>
tus, quæ Religiosis conceduntur, & in facultati-
bus ac licentijs præter ius commune, aut etiam
contra illud, consistunt. Cùm ergo & reuocatio-
nem validam absque caussa esse affirmet, & vt
iusta sit, quamlibet honestam rationem sufficien-
tem esse determinet, quis nisi temerè asserere au-
deat reuocationem futuram nullam: pro qua as-
sertione nulla alia intercedit ratio, nisi illa de iure
quæsito, cùm hoc ipsum ius sine peccato vllo
possit auferri, qualibet honesta ratione sibi à re-
uocante proposita? Quomodo enim credibile sit
Pontificem magno semper cum consilio proce-
dentem, in reuocatione huiusmodi, quæ non le-
uis momenti res est, aliqua honesta ratione non
ductum, quod de viro priuato ac prudente, notæ-
que probitatis, esset temerarium suspicari? Præ-<marginalia>Quo animo|reuocationes|accipienda.</marginalia>
stat ergo in talibus humiliter obsequi, & Deo, ac
eius Ecclesiæ, iuxta modum ab eadem Ecclesia
dispositum, fiducia in illo collocata, seruire, qui
faciet cum reuocatione prouentum, vt labores
Religioni cuique congeneos possint earum alum-
ni sustinere. Et ego quidem pro ea quam Socie-
tas nostra erga Sedem Apostolicam peculiarem
obedientiam profitetur, doctrinas huic instituto
conformes, quamuis oppositæ probabiles appa-
reant, libenter amplector: quantò id potiùs cùm
contra illas agitur, quæ communiter non benè
audiunt, solido carentes fundamento, ac solum-
modò sunt de nouitate, intrepidantia, ac laxitate
plausibiles?</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrùm in Indijs possint Religiosi virtute
suorum priuilegiorum absoluere à ca-
sibus extra ius commune Episcopis re-
seruatis, non obstante declaratione
nupera SS. Dom. Alexandri VII.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>204.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Osse quidem, & potiori id ratione, ea<marginalia>Qui affir-|ment.</marginalia>
conuincunt, quæ Auctores adducunt
vt probent id generaliter licere, quibus
accedunt Bruno Chassaing Tomo 1. de Priuilegijs
Regularium Cap. 2. Proposit. 2. & Antonius à Spiri-
tu Sancto in Directorio Regularium Tract. 2. Disp. 3.
n. 26. & seqq. In contrarium tamen videtur stare
Decretum 1. SS. D. Alexandri VII. circa dam-<marginalia>In contrar&#x0169;|stat Propositio|damnata 12.</marginalia>
nabiles Propositiones, ex quibus quæ ordine 12.
sic se habet: Mendicantes possunt absoluere à casi-
bus Episcopis reseruatis, non obtenta ad id Episcopo-
rum facultate. Quæ quidem cum alijs vti ad mi-
nimùm scandalosa damnatur & prohibetur. Vbi<marginalia>Neque ad|solos arctan-|da Mendi-|cantes, quo-|rum maiora|priuilegia.</marginalia>
licet Mendicantes tantùm exprimantur, non ideò
existimandum est plus aliquid non Mendicanti-
bus licere: sed ideò expressi, quia eorum maiora
sunt priuilegia, vt constat ex Bullis multorum
Pontificum, & præsertim Pij V. & apud Leza-
nam Tomo 3. vbi magis in speciali illa proponit
& explicat. Est autem singùlaris Constitutio Pij
V. quæ incipit, & si Mendicantium. Et Extraua-
gans. Inter cunctas Benedicti XI. de priuilegijs.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0363.jpg/>
@@1@<SE363>348 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio X.
<duolan 2><-P>Dixi autem potiori ratione conuincere, quia no-
tissimum est priuilegia pro Indijs ampliora exta-
re, vt est à Nobis ostensum in Thesauro Indico toto
Titulo 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Videtur autem idem de Indijs ac de re-<marginalia>Pro Indijs|eadem vide|tur ratio.</marginalia>
gionibus alijs asserendum, quia Pontifex illas non
excludit, & pro illis eadem quæ pro alijs videtur
ratio militare, ne scilicet Episcoporum reseruatio
penitus elidatur, & nullius momenti sit quando
ita in promptu habetur absolutionis facultas.
Quòd autem generales Pontificum Decisiones
Indias comprehendant, videtur certum, quia sa-
tis ampla & insignis Ecclesiæ portio sunt, & cùm
pro illis non adsit peculiaris gubernationis mo-
dus, nisi in paucis quibusdam, ad illas debet quod
generaliter est pro tota Ecclesia decretum, ex-
tendi. Hinc probant docti scriptores id quod à
Gregorio XV. & Vrbano VIII. est statutum
circa viuæ vocis Oracula, ad Indias etiam extendi
debere, ob generalitatem locutionis, vt videri
potest apud P. Quintanadueñas Tomo 2. Tract. 6.<marginalia>Quinta-|nad.</marginalia>
Singulari 10. & seqq. vbi de reuocatis Indicis pri-
uilegijs in particulari agit ex vi reuocationis Ora-
culorum. Pro quo & stat Cap. si Romanorum,
dict. 19. & l. de pretio ff. de aleator. ex. quibus ha-
betur generalem legis dispositionem omnia sub
genere contenta comprehendere. Et receptissi-
mum axioma, vbi lex non distinguit, nec nos distin-
guere debemus. Nihilominus</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Dico Primò. Regulares communica-<marginalia>Assertio 1.|affirmaus|pro vtrâque|India. Et|probatur ex|concessione|casuum Bul-|læ C&#x0153;næ.</marginalia>
tionis priuilegium habentes possunt absoluere in
vtraque India à peccatis Episcopis reseruatis. Id
probo: Quia possunt absoluere à reseruatis in
Bulla C&#x0153;næ (hæresi excepta) propter quam in
Bullis aliorum Pontificum, de quibus statim, po-
nitur limitatio, vbi fideles cum infidelibus de-
gunt &c.) ex priuilegio Pauli Tertij Societati
concesso, quod habetur in Compendio Indico §. 1.
& de quo latè actum in Thesauro citato Titulo 12.
n. 300. & seqq. quod priuilegium non est abro-
gatum, estque perpetuum: quod & ex conces-
sione temporaria habetur Innocentij X. nunc
temporis decurrente, cui alia de more Successo-
rum in Apostolica Sede succedet. Ergo & à re-
seruatis Episcopis absoluere possunt. Consequen-
tia est legitima, quia is qui potest quod plus est,
potest & id quod est minus in eodem genere, vbi
non inuenitur expressa prohibitio, quod in præ-
senti contingit. Et concessio quidem citata id
non leuiter indicat, dum in ea sic ait Pontifex:
Eos & eorum quemlibet, ab omnibus & singulis eo-
rum peccatis, etiam in Bulla C&#x0153;næ Domini reserua-<marginalia>Concessio In-|nocentij X.</marginalia>
tis, & à consequentibus censuris, & p&#x0153;nis absoluere.
Particula enim etiam, vt aliàs dictum, secundum
receptissimum Doctorum intellectum, est im-
plicatiua, & casum magis dubitabilem includit
cum alijs maioris difficultatis. Vnde per Bullam<marginalia>Per Bullam|Cruciatæ &|Iubileum ex|eodem fun|damento id|licet ex quo|arguitur.</marginalia>
Cruciatæ simile priuilegium continentem circa
casus C&#x0153;næ, absolutio à casibus Episcopalibus
omninò licet ex eodem fundamento, sicut etiam
in Iubileis Anni sancti, & similibus, vbi reserua-
tio Episcopalis non exprimitur, vt scilicet non
obstet, sicut exprimitur reseruatio Pontificia:
quia stante priuilegio circa istam, non est opus
circa aliam exprimi, nam supponitur. Quod &
circa casus in Religione reseruatos pariter currit,
qui non habentur expressi, & tamen absolui ab<-P>@@

<-P>eis Religiosi possunt, ex adducta ratione. Quòd<marginalia>Si alicubi|aliter acci-|dat, ex spe-|ciali id dis-|positione de-|scendit.</marginalia>
si stante potestate absoluendi circa aliqua reser-
uata, vt nonnulli Doctores censent, nequeunt ta-
men à reseruatis illam habentes in Religione ab-
solui; id quidem ex speciali dispositione Reli-
gionum quarumdam accidit, faciliorum erga
prius, erga posterius autem suo iure gaudere vo-
lentium, ob iustas dispositionis huiusmodi ratio-
nes. Quòd si Vrbanus VIII. dictam absolutio-
nem prohibuit, ideò fuit, quia & absolutionem à
casibus Bullæ C&#x0153;næ etiam prohibuit, vt patet
ex eius Decreto, quod adducit Diana Parte 9.
Tract. 6. Resolut. 51. & multi ab eo adducti circa
citationem & adductionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Et quidem ante Decretum Vrbani ex<marginalia>Ante Decre-|tum Vrbani|id licebat, ob|similem ra-|tionem.|P. Suarez.</marginalia>
ampla facultate circa casus reseruatos Pontifici,
licet exclusis in Bulla C&#x0153;næ contentis, grauissi-
mi Scriptores tenuerunt, posse à casibus Episco-
pis reseruatis absolui, ex quibus P. Suarius Tomo
4. de Religione Tract. 10. Lib. 9. Cap. 2. n. 13. & seqq.
alios adducens, arguensque ex prædicta ratione,
quæ semper vrgeret, si nouæ non extitissent pro-
hibitiones; ex quo firmari assertio nostra potest,<marginalia>Ex quo va-|lidum in-|struitur ar-|gumentum.</marginalia>
quia priuilegium pro Indijs est multò amplius;
cùm comprehendat casus Bullæ C&#x0153;næ, qui
nunquam concessi cum Episcopalium exceptio-
ne; & cùm illos absolutè complectatur, nulla
extat huc vsque limitatio, quia præcedens Vrbani
sub alijs terminis procedit, scilicet non stante
concessione casuum Bullæ C&#x0153;næ. Damnatio
autem SS. Alexandri nihil amplius concernit
quàm quod ad Vrbani Decretum spectat illud in-
concussum volentis, contra eorum audaciam, qui
suis interpretationibus illud omnino inutile red-
debant. Nullus autem ex illis de Indijs locutus,
quia neque Vrbanus illarum meminit, vnde ne-
que ad illas damnatio præfata protenditur. Benè
verum est quòd illi generaliter loquentes, Indias
fuerint sua assertione complexi, in quibus ratio
potior ob ampliorem concessionem, de qua di-
ctum: sed cùm eo stat Indiarum peculiarem non
factam mentionem, vt stet etiam damnationem
dictam nihil speciale circa Indias continere.</P>
<P>  <absatz-nummer>208.</absatz-nummer> His accedit in casu præsenti non habere<marginalia>Ratio dam-|nationis in|Indijs non|extat.</marginalia>
locum rationem damnationis à Pontifice addu-
ctam in exordio sui Decreti, dum non sine mag-
no animi sui m&#x0153;rore se audisse testatur complures
opinione Christianæ disciplinæ relaxatiuas, & ani-<marginalia>Decretum|Alex. VII.</marginalia>
marum perniciem inferentes. Quòd enim Regu-
lares in Indijs à casibus Episcopis reseruatis ab-
soluant, nihil tale importat, cùm neque importet
absolutio à delictis quantumuis enormibus, ijs
præsertim, quæ in Bulla C&#x0153;næ continentur. In
his namque remotissimis regionibus rigorem re-
seruationis vrgere, in animarum potiùs perniciem
vergeret, & consequenter in Christianæ discipli-
næ relaxationem. Et verò in illis diutissimè Se-
des Episcopales vaccant, vnde ad Episcopos re-
cursus cessat, qui ad Capitula non est expeditus,
sicut neque ad Vicarios Generales; vnde procul-
dubio meliùs caussa conscientiarum agitur, cùm
Religiosis, & magis promptis, & expertis, ad
quos licet fiducialis accessus.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si casus Episcopales an-<marginalia>Assertio 2.|affirmans|etiam sica-|sus habeant|Censuras|annexas.</marginalia>
nexam habeant excommunicationem, aut cen-
suram aliam, ad illas se dicta facultas extendit
pro foro interiori. Id planum stante Assertionis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0364.jpg/>
@@1@<SE364>Circa approbationem iniustè negatam. 349
<duolan 2><-P>præfatæ veritate. Sed cauendum omnino ne ex
absolutione controuersiæ cum Episcopis ma-
gnis obnoxiæ incommodis oriantur. Et qui-
dem cùm sigillum Confessionis seruari debeat,
si Confessario obijciatur abusus in absoluen-<marginalia>Confessarius|vt se gerere|debeat, si de|absolutione|arguatur,|& qualis|licentia p&#x0153;-|nitentis|sufficiat.</marginalia>
do, potest absolutè se absoluisse negare, iuxta
eum modum, qui apud Auctores habetur de si-
gillo agentibus. Et licet absolutus vrgeat, & se
absolutum clamitet, negationi hærendum,
quia clamor talis non est expressa licentia mani-
festandi excepta in Confessione: Quòd si in-
stet & dicat velle se vt omne id, quod est in-
ter eos actum manifestet; poterit quidem af-
firmare ita esse vt p&#x0153;nitens attestatur, & tunc
sui facti reddere rationem. Sed poterit etiam
tunc tacere, & instantias repellere dicens, vbi
de Confessione agitur, iniuriam esse interro-
gationem. Neque hîc formidandum, vbi coràm
eo agitur, qui iudex non est, & fauere debet ma-
ximè Sacramento, vtpotè in supremo sacerdotij
gradu constitutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Ad rationem in contrarium adductam<marginalia>Soluta ratio|in contra-|rium iuxta|Iuris princi-|pia,</marginalia>
responderi ex iam dictis potest generalem dis-
positionem omnia comprehendere sub genere
contenta: in casu autem nostro non contine-
netur sub genere nisi id, de quo agitur, iuxta
subiectam materiam, quæ quidem Indias non
attingit, pro quibus est specialiter prouisum,
iuxta id, quod etiam in Iure habetur, vt scili-
cet generalis dispositio eam patiatur limitatio-
nem. Cap. si propter de rescriptis in 6. l. Si vni-
co. D. Locatis Cap. Inter dilectos, de fide in-
strument. Vbi Glossæ & Doctores. Quòd<marginalia>Non reddi|frustraneam|reseruatio-|nem, exem-|plo Crucia|t&#x0153;, & ca-|suum reser-|uatorum in|Religioni-|bus.</marginalia>
autem ex eo elidi & frustrari reseruatio videa-
tur, non est vrgens ad negandum fundamen-
tum, quia ratione Bullæ Cruciatæ licet talis ab-
solutio, vt diximus, quæ in Indijs publica-
tur, nec conqueri Episcopi possunt, quia id
ad maius Ecclesiæ bonum conducit cùm in eo
publica vertatur vtilitas. Et in Cruciata qui-
dem facultas amplior, quandoquidem omnes
etiam sæculares Sacerdotes illam habent, si
sint ab Ordinarijs approbati. Deseruit ergo
reseruatio, tum pro sæcularibus Sacerdotibus
beneficio Bullæ Cruciatæ non valentibus vti,
quia illa carent p&#x0153;nitentes: tum ad ostenden-
dam delictorum quorumdam grauitatem. Et
quidem reseruatio in Religionibus tot Pontifi-
cum declarationibus & Doctorum laxamentis,
ad eum est statum redacta, vt parùm vtilis vi-
deatur. Et tamen retinenda illa ob qualemcum-<marginalia>Quid circa|renitentem|faciendum.</marginalia>
que fructum, licet renitente subdito, eius, sit
obstinato animo cedendum, ne in damnationis
discrimen adducatur: quod & in Ordinationi-
bus est cernere Societatis, quæ quidem & pru-
dentissimæ sunt, & eximiam redolent charita-
tem, qualem Sedes Apostolica ad huius Sacra-
menti, cùm talia occurrunt, administrationem
exposcit.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrùm Regularis audire Confessiones
possit, cui Ordinarius approbatio-
nem sine iusta caussa denegauit. Ad
dicta in Thesauro Indico Tit. 12.
Cap. 11.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>211.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Ffirmant plures, quos adducit & se-<marginalia>Sententia|affirmans.|Ant. à Sp. S.|Primo Pro-|batur ex|Clement.|Dudum|omnibus|Religiosis|communi.</marginalia>
quitur P. Antonius à Spiritu sancto
in Directorio Regularium Disp. 6. n. 3.
& magis ex professo Bruno Chassaing de Priui-
legijs Regularium Tract. 5. Cap. 2. Proposit. 2. Quo-
rum præcipuum fundamentum desumitur ex
Clement. Dudum, de sepulturis, ibi. Quòd si dene-
gent, vel intra triduum non concedant, ex tum ijdem
Fratres nihilominùs auctoritate eâdem huiusmodi
officium exequantur. Vbi de PP. Prædicatoribus &
Franciscanis est sermo quorum priuilegijs quoad
contenta in dicta Clementina Mendicantes alios
gaudere, communissima sententia est. Et ad Car-
melitas atque Augustinianos extenta in Extrauag.
Frequentes, de iudicijs. Ad Regulares autem ge-
neraliter quoad præfatum articulum in Concilio
Lateranensi 5. sub Leone X. Quæ quidem con-
cessiones non sunt per Concilium Tridentinum
reuocatæ aut abrogatæ Sessione 23. Cap. 15. vbi<marginalia>In Concil.|Tridentin.|non reuoca-|ta.</marginalia>
approbationem Ordinarij respectu Regularium
vt omnino necessariam inducit, quia stare illæ
cum tali Decreto possunt; vt scilicet generaliter
necessaria sit, secus in casu particulari, de quo spe-
cialiter prouisum, iuxta dicta n. præced. Accedit<marginalia>Et quia ap-|probatio ex|iustitia de-|bit$unclear.</marginalia>
approbationem esse debitam ex iustitia, vnde in
eius negatione intercedit iniuria quæ à Pontifi-
cia Sede nequit approbari, & contra illam ope-
rando compensatur. Quibus non obstantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Dico Primò. Sententia dicta seclusa<marginalia>Assertio 1.|Vix esse pro-|babilem pe-|culiari omni|prohibitione|sublata.|Et probatur.</marginalia>
quacumque peculiari prohibitione vix est proba-
bilis, quam è Societate grauissimi Scriptores acri-
ter impugnarunt, Suarius, Vasquius, Coninckius,
Cardinalis Lugo, & alij apud Dianam Parte 11.
Tract. 2. Resolut. 11. Vbi ex citato Cardinali benè
ostendit, quàm sit sententia dicta fundamento de-
stituta, & quoad praxim inutilis, ob conditiones
in Clementina requisitas, quas si obseruare Regu-
lares velint, maioribus se difficultatibus implica-
bunt; cùm sit illis facilius tempori se accommo-
dare, & humilitate consequi, quod iuris allega-
tione non possunt. Sed quia hoc ad probabilita-
tem non spectat, illius defectus ex reuocatione
Clementinæ, concessionumque aliarum desu-
mendus in citato Concilij Tridentini Decreto,
contra Ecclesiæ praxim, & sensum Fidelium, vt
benè ostendit Cardinalis Lugo Disput. 21. de P&#x0153;-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
nitentia n. 51. Approbatio enim pro Regularibus
omnino requiritur, & qui ea negata Confessio-
nes exciperet, verissimè diceretur id facere sine
approbatione Ordinarij. Et quidem si priuile-
gia illa ius commune sunt, iam vim legis ha-
bent, & lege noua reuocatur antiqua, etiam
de illa non facta mentione ex Cap. 1. de Consti-<marginalia>Cap 1. de|Constitut.</marginalia>
tut. in 6. Quòd verò Concilium Tridentinum,
eum priuilegijs possit dicto modo componi,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0365.jpg/>
@@1@<SE365>350 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XI.
<duolan 2><-P>ineptè dicitur, quia stante reuocatione priuile-
giorum, in eo certè reuocatio admitti debet, in
quo si deficeret, Decretum notabiliter frustrare-
tur: quod quidem in casu præsenti manifestè
contingeret; sic enim multitudo Confessario-
rum introduceretur, etiam indignorum, dum
quiuis se idoneum duceret, & ea sequeren-
tur incommoda, quæ studuit Concilium eui-
tare.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Dico Secundò. Iam non licet vllo mo-<marginalia>Assertio 2.|Proscrip-|tam, esse, &|ita tam pe-|nitus reij-|ciendam.|Propositio|damnata.</marginalia>
do dictam sententiam amplecti, quia à SS. Dom.
Alexandro in numero est damnatarum Proposi-
tionum collocata, & est numero 13. tenoris se-
quentis: satisfacit præcepto annuæ Confessionis,
qui confitetur Regulari Episcopo præsentato, sed ab eo
iniustè reprobato. Quòd enim non satisfaciat, ex
eo prouenit: quòd iniustè non approbatus, aut
reprobatus, verè approbatus non sit: si enim ap-
probatus esset, aut sine approbatione excipere
Confessiones posset, nulla erat ratio, propter
quam deberet dici præcepto Confessionis non sa-
tisfecisse. Vbi supponitur ex parte p&#x0153;nitentis bo-<marginalia>Etiam stan-|te bona fide|p&#x0153;nitentis.</marginalia>
nam fidem extitisse; si enim mala, manifestum
erat non satis fieri præcepto, vti non satisfacit,
qui simplici Sacerdoti iurisdictione penitus ca-
renti confitetur, aut ordinariam circa ipsum vel
delegatam non habenti iurifdictionem, qualem
exigit Cap. Omnis vtriusque sexus. Et vt SS. Dom.
Alexander in eisdem Propositionibus declarat,
Qui facit Confessionem voluntariè nullam. Sic e-<marginalia>Alia item|damnata.</marginalia>
nim in 14. relictis quæstionibus illis de errore
communi, & titulo colorato, vt si talis ab Or-<marginalia>Quid de er-|rore com-|muni. Vbi|quod non|sufficiat|simplicem|Sacerdotem|haberi com-|muniter|approbatum.</marginalia>
dinario reprobatus eligeretur à Parocho existi-
mante illum approbatum, aut putante non ob-
stare illi reprobationem, si fortè & ipse Paro-
chus Regularis sit, aut alius damnatam com-
plexus opinionem: circa quod probabiles sen-
tentiæ apud Auctores occurrunt, iuxta quas in
casu præsenti poterit qui eos consuluerit, inof-
fensè procedere; si illud animaduertamus non
sufficere errore&#x0303; commune&#x0303; circa Religiosum exi-
stimatum idoneum, quia frequenter videtur
Confessiones audire, vt debeant censeri validæ
Confessiones, iuxta opinionem minùs receptam
aliquorum, qui errorem communem sine titu-
lo sufficientem affirmant: debet enim error ver-
sari circa habentem officium publicum, ex l.
Barbarius D. de Officio Prætoris. Esse autem Con-<marginalia>P. Barba-|rius.</marginalia>
fessarium præcisè per delegationem; non est ha-
bere officium, sed ministerium, & ideò nuper
Vicarium Parochi dixi, non nudum Sacerdotem,
aut simplum Confessarium, quamquàm illud non
sit adeò certum, vt esset si Episcopi auctoritas ac-
cederet, qui existimaret illum ab alio Episcopo
approbatum, aut Prælatus Regularis ad id habe-
ret facultatem, quod in Indijs ita solet practicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>213.</absatz-nummer> Potest autem contra hoc opponi recepta<marginalia>Contra quod|proponitur|difficultas|non leuis de|opinione|tribuente|iurisdictio-|nem, etiam|si minùs|probabilis|sit.</marginalia>
sententia de opinione probabili tribuente iurisdi-
ctionem, sicut error communis tribuit, pro quo
Auctores congerit Angelus Bossius Tomo 1. nu.
384. Iuxta quam licet Confessarius communi-
ter habitus legitimus non habeat iurisdictionem
ratione communis erroris, illam habet ratione
probabilis opinionis, etiam si minùs probabilis sit,
& quamuis iuxta dicta in priore Assertione, opi-
nio, de qua agimus, vix probabilis fuerit, à multis<-P>@@

<-P>tamen est probabilis reputata, & cùm ita accidit,
licet posteà detegatur eius falsitas, id non obstat
quo miuùs acta iuxta illam in priori illius statu
sint legitima. Sicut euenit in casu l. Barbarius, cu-
ius inhabilitas ad officium Prætoris ob seruilem
conditionem, posteà detecta est: & ita arguunt
docti Scriptores, vt videri apud citatum potest,
vt illam probent, supponentes errorem detegi
posse, sicut & falsitatem opinionis, pro quo nu.
citato n. 390. contra Ioannem Sancium, qui Disp.<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
44. nu. 10. negat opinioni, quod concedit errori,
quia hîc vinci non potest, qui autem habet proba-
bilem opinionem, potest illa relicta tutam & cer-
tam viam amplecti. Quod discrimen ex eo refel-
lunt, quia opinio probabilis continet communem
errorem, & non minora inconuenientia & scan-
dala possunt sequi, si gesta ex opinione probabili,
in re falsa, essent irrita, quàm si forent irrita gesta
à Prælato seu Superiore tantùm putatiuo, qui
communi errore legitimus existimetur, ex quo
arguit dictus Sancius: & cùm vtrobique eadem
militet ratio necessitatis, vtilitatis publicæ, & eui-
tatio scandalorum, ne Ecclesia deficiat in bono
regimine, oportuit vt quando est solus error, id est,
non ortus ex opinione probabili, sed ex sola po-
puli existimatione proueniens, suppleat defectum
vbi illa potest conferendo iurisdictionem. Hinc est
vt habentes opinionem probabilem quòd Sacer-
dos sit legitimus Confessarius, aut minister Ma-
trimonij, ei licitè confiteantur, & coràm eo Ma-
trimonium ineant, & de facto contingere potest,
& sæpissimè eueniet, vt tali confiteantur, & eum
Matrimonio adhibeant: quare si huiusmodi Con-
fessiones & Matrimonia non valerent, si vera non
esset opinio, & posteà falsitas detegeretur, oriren-
tur plurima incommoda & inconuenientia spiri-
tualia & corporalia, propter necessitatem reite-
randi Confessiones, & ob Matrimonij nullitatem
&c. Iuxta quæ in casu nostro videtur similiter di-
cendum, non obstante falsitate opinionis posteà
detecta per SS. Alexandri declarationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Quæ obiectio non est profectò leuis, pro<marginalia>Enodatur ex|eo quòd Ec-|clesia non|suppleat de-|fectum,|quando|do opinio|est improba-|bilis, licet|suos habeat|defensores.</marginalia>
cuius enodatione videtur dicendum non semper
Ecclesiam iurisdictionis defectum supplere, cùm
videtur agi iuxta opinionem reputatam probabi-
lem, si reuera improbabilis sit, & leuia habeat
fundamenta, & multò magis, si grauiore nota
digna sit, licet plures habeat defensores. Quod
quidem valde est rationi conforme, & quod ex-
perientia constat, dum Sedes Apostolica multo-
ties declarat nullitatem Confessionum, quæ iu-
xta opiniones probabiles reputatas, & quæ non
paucis, nec contemnendis placuerant Auctori-
bus, sunt exceptæ, absolutionis forma subsecu-
ta. Vt quæ factæ in absentia Confessarij, de
quibus Clemens VIII. & virtute Bullæ Cru-
ciatæ à Regularibus, de quibus idem Ponti-<marginalia>Pro eo|exempla.</marginalia>
fex, & etiam Vrbanus VIII. de quo ex pro-
fesso in Thesauro Tomo 1. Tit. 5. num. 328. &
seqq. Similiter factæ virtute communicationis
priuilegiorum, de quibus Vrbanus idem in ci-
tata superiùs Bulla, Cùm sicut accepimus: sen-
tentiam enim talem temerariam vocat, vn-
de Confessionibus iuxta illam factis nulla po-
tuit inesse virtus ab Apostolicæ Sedis aucto-
ritate supplente defectum, & ita iterandæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0366.jpg/>
@@1@<SE366>Circa absolutionem ab irregularitate ab Simoniam &c. 351
<duolan 2><-P>illæ, licet iuxta probabilia fundamenta, talia illis
visa, eorum processerint auditores. In quibus &
alijs casibus nequit argui ex inconuenientibus,
quæ ex nullitate dictorum Confessionum oriri
possunt, quia maiora reputantur à Sede Aposto-
lica inconuenientia illa, quæ ex validatione Con-
fessionum talium sequerentur: esset enim mag-
nam illis auctoritatem præbere, cum grauissima
iniuria veritatis, cuius integritati debet semper
Ecclesiæ vigilantia & zelus attentissimus milita-
re. Cùm ergo sententia, de qua agimus, talis fue-
rit, vt tandem sit ab Ecclesia proscripta, quis cre-
dat eam quoad valorem in praxi fuisse approba-
tam? Quod quidem non accidit quando ex errore
communi proceditur, quia tunc nulla opinioni
tali confertur auctoritas, sed Confessarius talis vt<marginalia>In errore|communi|secus acci-|dat.</marginalia>
simplex sacerdos habetur, qui iurisdictionem ha-
beret, etiam si opinionum omnium abiecto re-
spectu ad Confessiones se malitiosissimè audien-
das ingessisset. Stet ergo non solùm deinceps au-
diendas Confessiones à reprobatis ab Episcopis
fore nullas, & ad impletionem præcepti minimè
sufficientes, sed etiam fuisse, quia tales pronun-
tiantur à Pontifice, pro eo tempore, quo ab Au-
ctoribus damnatæ sententiæ sunt vti validæ pro-
nuntiatæ; vnde illis ab Ecclesia non potuit valor
sufficiens accrescere, ne illa sibi contraria videa-
tur. Et quoad Indias idem sanè dicendum, in qui-
bus etiam approbatio requiritur Ordinarij, iuxta
formam à Pontificibus constitutam. In quibus
maior circa hoc cura adhibenda est, quia excitatæ
turbæ, maiori cum præiudicio constant, ob eam,
de qua agitur, Neophytorum in Christianis mo-
ribus promotionem, & maiorem à remediorum
fonte distantiam, ac communi ædificationi ini-
micabiles semper simultates.</P>
<Z><A+2>SECTIO XII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrùm in Jndijs dispensare Regulares
possint in ea inhabilitate, quam con-
trahunt recipientes Simoniacè Bene-
ficia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>215.</absatz-nummer> <INI3>G</INI3>Eneralis esse quæstio potest, sed pro<marginalia>Duæ circa|quæstionem|sententiæ op-|positæ.</marginalia>
Indijs specialiter agitanda, quia in
illis maior est labis istius occasio, &
quia maiora etiam sunt pro illis priuilegia con-
cessa. Et generalibus quidem priuilegijs attentis
affirmatiuè respondent Vrbanus & Crousers,
quos adducit P. Antonius à Spiritu Sancto in Di-<marginalia>Fr. Anton.|à Spiritu S.</marginalia>
rectorio Regularium Tract. 2. Disput. 3. n. 77. qui ta-
men n. seq. contrarium tenet cum Abbate, Trul-
lenck, Portel, & PP. Suario, & Palao, ex eo fun-<marginalia>Negatiuæ|sundamen-|tum.</marginalia>
damento quia impossibile est posse talem dispen-
sationem concedi à Regularibus, & simul non
esse virtualem Beneficij collationem: Atqui Re-
gulares neque directè, neque indirectè possunt
conferre Beneficium, vt possunt Episcopi: ergo
nullo modo possunt in tali inhabilitate dispensa-
re, licet aliàs Episcopi in illa dispensare possint
quando est occulta, vt tenent P. Suarez, P. Hen-<marginalia>P. Suarez.|P. Henriq.|P. Lessius.|P. Palaus.</marginalia>
riquez, & P. Lessius, adducti à P. Palao Tomo 3.
Disput. 3. de Simonia. Puncto. vlt. n. 4. & Sayrus,
quem refert & sequitur Trullenck in Cruciatam<-P>@@

<-P>Lib. 1. §. 2. n. 15. & alij. Licet aliàs quoad occulta<marginalia>Sayrus.|Trullench.|Bruno.</marginalia>
pares sint Episcopis Regulares, ratione suorum
priuilegiorum, de quo n. 74. & 75. & præsertim
n. 65. & seqq. Quod etiam tenet Bruno Chassaing
de priuilegijs Regularium Tract. 5. Cap. 4. Proposit. 2.
vbi de casu præsenti, in terminis proprijs agit, &
procedit iuxta idem fundamentum, de quo in
præcedentibus. Idem videtur tenere P. Gibali-<marginalia>P. Gibalin.</marginalia>
nus Libro singulari de Irregularitatibus &c. Cap.
6. Quæst. 5. vbi priuilegijs adductis nullam p&#x0153;-
nam excludit ex occultis, nisi homicidium.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Dico Primò. Sententia prior est proba-<marginalia>Assertio 1.|Affirman-|tem esse pro-|babilem &|practicabile&#x0303;.</marginalia>
bilis, & videtur in praxi, si grauis vrgeat ratio,
minimè reijcienda. Primò, quia nomine p&#x0153;næ
venire illam est prorsus innegabile, cùm reuera
p&#x0153;na sit; id quod de irregularitate ex delicto or-
ta valde probat P. Gibalinus citata Quæst. 5. &<marginalia>Probatur 1.|quia est|p&#x0153;na.</marginalia>
etiam Cap. 1. Quæst. 2. Vnde si genus quoddam
irregularitatis Simoniam esse dicamus, quod vo-
luerunt aliqui apud citatum Cap. 5. Quæst. 3. Dub.
3. & apud Dianam Parte 1. Tract. 11. Resolut. 113.
ex ea parte id amplius roboratur: quamuis reuera
id certius habeat inhabilitas illa, si irregularitas
non sit, quia vix est aliud quod in ea possit con-
siderari, nisi quædam iustissima Ecclesiæ vindicta
in eum directa, qui abominando ad Sacrorum ad-
ministrationem est vsus ingressu. Secundò, quia<marginalia>2. quia fun-|damentum|oppositum|non vrget.</marginalia>
fundamentum, quod adducitur, non videtur vr-
gere: neque enim sequitur ex dispensatione dicta
dispensantem Beneficium conferre, sicut dispen-
sans in Ordinibus non eos virtualiter confert, &
Prælatos Regulares dispensare in Interstitijs com-
munissima sententia est, licet quidam velint id ad
Episcopos, suppositis etiam priuilegijs, pertinere,
nec tamen proptereà conferre ordines etiam vir-
tualiter dicuntur: & dispensantes ijdem in Ma-
trimonij impedimentis, vt scilicet illud contrahi
possit, non ideò contrahentes virtualiter dicuntur
coniungere, cùm ad Parochos tantùm ea spectet
coniunctio, iuxta receptum contrahendi ritum.
Dispensatio ergo id tantùm habet, vt tollat im-
pedimentum, & in nostro casu inhabilitatem, vt
ea sublata liceat ad Beneficium ingressus, sicut
sublatis censuris, pro quibus ampla est Regulari-
bus facultas, licet ingressus idem quantùm ad
vsum; omnem enim censuram rationem impe-
dimenti habere benè ostendit P. Gibalinus citata
Quæst. 3. & ex se perspicuum videtur.</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Dico Secundò. Ex priuilegijs Sacietatis<marginalia>Assertio 2.|Ex priuile-|gijs Indicis|maiorem fa-|cultatem|haberi, quā|per Crucia-|tam.</marginalia>
pro Indijs maior circa inhabilitatem prædictam
habetur facultas, quàm per Bullam Cruciatam
habeatur. Id constat, quia ex concessione Pauli
Tertij, & Gregorij XIII. non solùm habetur pro
peccatis omnibus & censuris, etiam in Bulla C&#x0153;-
næ contentis, sic etiam pro p&#x0153;nis consequenti-
bus, vt patet ex Compendio Indico verb. Absolu-
tio. §. 1. Quod quidem in Bulla habebatur olim,
sed est iam sublatum: & prætereà limitata Com-
missarijs potestas circa Simoniam. Ex quo mani-
festa apparet differentia, quia iuxta dicta, inha-
bilitas ex Simonia, p&#x0153;na est, immò & pura p&#x0153;-
na. Videtur autem sublata clausula dicta, ne inde
argumentum desumeretur ad dispensandum in
irregularitatibus, quæ p&#x0153;nales sunt, & in quibus-
busdam alijs inhabilitatibus, quæ iuxta mentem
Sedis Apostolicæ non videnrur esse, & Commis-
sario prohibentur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0367.jpg/>
@@1@<SE367>352 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> Potest autem cogitari modus dicendi<marginalia>Irregulari-|tates p&#x0153;-|nales ve-|niunt nomi|ne censuræ,|vnde per|Bullam di-|spensabiles,|tuxta proba-|bilem dicen-|di modum,</marginalia>
non penitus inuerosimilis, vt dicatur virtute Bul-
læ dispensabilis inhabilitas, de qua est sermo,
etiam si in illa non extat iam clausula dicta, &
p&#x0153;nis Ecclesiasticis. Nam, vt affirmat Salonius 2.
2. q. 64. arti. 8. etiam si talis clausula desit, irre-
gularitates p&#x0153;nales veniunt nomine Censura-
rum, quod & tenent multi apud P. Gibalinum
citata Quæst. 2. n. 1. Vnde Pius IV. in Bulla à se
concessa post tres expressas Censuras, sic addit:
Y de todas has Cencuras, y penas Eclesiasticas. Nec<marginalia>Bulla Cru-|ciatæ Pij 4.</marginalia>
potest, reperiri præter tres iam notas, & ab ipso
expressas, aliqua alia Censura nisi irregularitas:
vnde negari nequit irregularitates dictas esse
Censuras. Licet ergo prædicta Clausula non ad-
datur, debet intelligi concessa facultas ab illis ab-
soluendi: quia cùm sit fauorabile valde priuile-
gium Regibus de Catholica Ecclesia adeò bene-
meritis concessum, latè interpretandum est; &
ita dicendum, concesso eo, quod plus est, id quod
est minus in eodem genere debere etiam con-
cessum reputari. Est autem excommuni catio Sedi
Apostolicæ reseruata summum quid in genere
Censuræ; & suspensio etiam cum eadem reser-
uatione, quæ potest esse perpetua: vel sub no-
mine suspensionis venire, quia reuera irregulari-
tas, quæ p&#x0153;na est, impedimentum inducit in
administratione sacrorum, vnde in Iure aliquando
irregularitas suspensionis nomine designatur, vt<marginalia>Irregularitas|nomine su-|spensionis de-|signata.|P. Gibalin.</marginalia>
videri potest apud P. Gibalinum citata Quæst. 2.
n. 2. Iam quòd inhabilitas ex Simonia contracta
sit Censura, ex dictis habetur, iuxta probabilem
sententiam, quæ licet non ita plures habere vi-
deatur Auctores, ipsi tamen non parùm auctori-
tatis in Bullæ concessione conciliant, dum Com-
missario facultatem absoluendi aut dispensandi
in irregularitate ex Simonia contracta denegant,
quod & Commissarius exprimit, in quo multi
graues ac docti Theologi ac Iurisperiti procul-
dubio concurrerunt: & super alia illis qualibet ir-<marginalia>Facultas|Commissarij|Cruciatæ.</marginalia>
regularitate, præterquàm homicidij voluntarij, aut
Simoniæ, vel Apostasiæ à fide. Quæ sunt verba
Pontificis. Et quia ex illis videtur id, quod præ-
misimus, infirmari, addendum restat, id quod
Commissario negatur, ad forum externum per-
tinere; quod non tollit quin in foro conscientiæ
à Confessario electo absolutio dari queat. Sicut
multi dicunt de Inquisitoribus, qui solùm circa
forum externum iurisdictionem possunt exerce-
re. Et ita tenent Auctores, quos adducit & se-
quitur Diana citato Tract. 11. Resolut. 111. Hinc<marginalia>Diana.</marginalia>
est, vt cùm multi Doctores affirment apud eum-
dem ibidem Resolut. 25. absolutionem à Censu-
ris debere intra Confessionem fieri, id quod valde
indicat Bulla: nullus tamen circa hoc Commis-
sarij meminit, quia non est necessarium vt sit ille
Sacerdos; quod neque contrariam sententiam
amplexi aliter quoad præsentem articulum ar-
bitrantur. In quo dicendi modo, cùm verosimilis<marginalia>Quid circa|modum di-|cendi præfa-|tum conclu-|datur.</marginalia>
appareat, erunt fortasse qui sine scrupulo con-
quiescant, & est ille in Cruciatæ fauorem, quem
tamen ego non penitus probo, sed neque repro-
bo, iudicium circa illum prouocans doctio-
rum.</P>
<P>  <absatz-nummer>219.</absatz-nummer> Contra priorem Assertionem argui po-<marginalia>Contra 1. as|sertionem|abiectio, exeo</marginalia>
test ex eo quòd Simoniacus non acquirit ius in re,
neque ad rem respectu Beneficij, vt constat ex<-P>@@

<-P>Extrauag. 2. de Simonia, & Constitut. 5. Pij V. ac<marginalia>quod Simo-|niacus nul-|lum acqui.|rat ius circa|Beneficium.</marginalia>
communi omnium consensu, vt videri potest
apud P. Suarium Tomo 1. de Religione Lib. 4. Cap.
57. n. 22. Cùm ergo ius non acquirat, non vide-
tur quomodo per absolutionem aut dispensatio-
nem à Regulari, virtute suorum priuilegiorum
obtenta, verum titulum comparare possit, quia
Regularis ipse eum conferre nequit, vt patet,
quia non habet ius collationis, aut Institutionis
Canonicæ: neque Episcopus, quia cùm ille Be-
neficium conferre intendit, actum facit nullum,
& posteà nihil circa Benefiarium efficit, cùm
nullitatem, absolutionem, vel dispensationem ig-
noret: ergo absolutio & dispensatio locum ha-<marginalia>Fit illi satis|commoda|explicatione.</marginalia>
bere nequeunt. Ad quam obiectionem, quæ non
leuis sanè est, responderi potest, quod ad Regu-
larem attinet, ab ipso non conferri verum Bene-
ficij titulum, & sic neque ius in re, nec ad rem,
nisi æstimatiuè loquendo; sic enim qui facto suo
præstat vt aliquis rem quampiam obtineat ab alio
conferendam, censetur & ipse contulisse: vt qui
à Rege vel Prorege precibus obtinet vt accipiam
officium, seu Magistratum largiatur, vel qui agit
vt ab Episcopo similiter Beneficium pro amico
aut cognato consequatur. Habetur ergo Bene-
ficium dictum ab Episcopo, cuius Collatio repa-
ratur ex Pontificia gratia, perquam habetur vt
sit illa sufficiens, & etiam ex voluntate illius, qui
dum Collationem præstitit, id omne agere voluit
vt illa esset sufficiens, quoties impedimentum pro
illa nequaquam extitisset. Quod declarari potest<marginalia>Congruaex-|plicatio ex|Matrimonij|validatione|desumpta.</marginalia>
ex Matrimonio coràm Parocho cum impedi-
mento dirimente celebrato, occulto tamen: quo
impedimento cessante validari potest sine assi-
stentia Parochi, quia assistentia præterita suffi-
ciens iudicatur, vt multi tenent scriptores, est-
que receptissima sententia, quia sic videtur finis
à Concilio intentus obtineri; ne scilicet detur
locus coniugijs Claudestinis: istud enim tale dici
nequit, cum in foro externo possit comprobari.
Quòd si hoc non placeat, dici potest Beneficium
à Pontifice conferri, Ordinarij defectum supplen-
te, eo ipso quòd gratiam absolutionis Regulari
dilargitus est, nec sit officium Episcopi requiren-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> Potest autem existimare aliquis officium<marginalia>Episcopus|vt queat|etiam in ca-|su præsenti|concurrere.</marginalia>
Episcopi in casu dicto implorari posse, si videlicet
absolutionem quis à Regulari obtineat, qua in-
habilitas aboleatur, & pro collatione recursus sit
ad Episcopum, quod potest quidem secretò pera-
gi, Confessarij ipsius interuentu. In quo quidem
repugnantia non apparet, & eo modo securius
videtur in negotio isto adeò graui procedi. Et
quidem Episcopis Indiarum facultas ad huius-
modi dispensationem conferri solet cum tempo-
rarijs alijs, & est numero. 5. sic habens: Absoluendi<marginalia>Facultas pro|Episcopis|Indiarum|circa illud.</marginalia>
& dispensandi in quacumq; Simonia, & in Reali di-
mißis beneficijs, & super fructibus malè perceptis,
iniuncta aliqua eleemosyna, vel p&#x0153;nitentia salutari,
arbitrio dispensantis; vel etiam retentis Beneficijs,
si fuerint Parochialia, & non sint qui Parochijs præ-
fici poßint. In casibus ergo, in quibus fieri aliquid
huiusmodi oporteat, ad Episcopum potest, tacito
Simoniaci nomine, recursus haberi, qui & Pa-
rochum sustinere valet ijs in partibus, vbi gene-
raliter Parochorum penuria haberetur. Sed verò
res est periculo obnoxia frustrandæ dispensatio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0368.jpg/>
@@1@<SE368>Circa Gabellarum defraudationem &c. 353
<duolan 2><-P>nis: si enim Episcopus collationem impertiri re-<marginalia>Cautio pro|eo habenda,|consideratio-|ne digna.</marginalia>
cuset, manebit Beneficio exclusus dispensatus,
neque iam Confessarius circa collationem se in-
terponere poterit, quia id eius officij non est,
sublata inhabilitate, ad quod se priuilegiorum
virtus extendit. Vt ergo frustrationi non maneat
obnoxia dispensatio, absolutè conferenda est, vt
scilicet Beneficium sine recursu alio ad Episco-
pum teneatur: qui tamen recursus non vt omni-
no necessarius, sed ad maiorem securitatem visus
fuerit requirendus. Vt si pro absolutione à Simo-
nia tamquàm à censura requiratur absolutio ob
securitatem maiorem, cùm tamen graues Scrip-
tores minimè necessariam arbitrantur, vt superiùs
vidimus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An si Regij patrimonij maiores mini-
stri, recognoscentes libros Mercato-
rum, aut aliter, deprehendant frau-
datas esse gabellas, possint summam
redactam tuta conscientia Regio fisco
applicare, aut earum conductoribus
restituere debeant. Ad dicta in The-
sauro. Tit. 5.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>221.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ifficultatem hanc enodandam pro-<marginalia>Pasqualig.|cum distin-|ctione re-|spondet.</marginalia>
ponit P. Pasqualigus Decisione 410.
& cum distinctione respondet: Nam
vel est lex concedens Gabellarijs quòd teneantur
Mercatores ipsis exhibere libros emptionum &
venditionum ad liquidandas gabellas, vt est in
Hispania l. 25. tit. 9. lib. 16. Recopilat. aut non est
talis lex. Si dicatur primum, tunc summa recu-
perata ad Principem pertinet, sed tenetur resti-
tuere Gabellarijs, quia prædicta lex dat ius Ga-
bellarijs etiam ad illud recuperandum, quod in
solutione gabellarum defraudatur: & proinde
supponitur cadere sub venditionem aut locatio-
nem; cùm non possit dari facultas ad ea recupe-
randa, quæ iam sunt facta de proprio iure: vnde
cùm sit de iure ipsorum, debet ipsis restitui. Si
autem dicatur secundum, tunc Princeps potest
retinere: quia cùm conductores aut emptores
gabellarum sciant committi fraudes varias in sol-
uendis gabellis, illas minoris emunt, aut condu-
cunt; & computando quidquid potest fraudari,
illud detrahunt redditui, qui ex gabella percipi
potest. Vnde fraudes videntur factæ in damnum
Principis, non autem in damnum Gabellarij, vt
notant Syluester, Petrus Nauarra, P. Molina,
P. Lessius, P. Turrianus, Bonacina, à S. Fausto,
Molfesius, Vega, Malderus, & Diana, quos ad-
ducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Ioannes de Heuia in Curia Philippica<marginalia>Ioannes de|Heuia fauet|conductori.</marginalia>
Tomo 2. lib. 1. Cap. 15. n. 7. generaliter locutus sic
habet: In locatione Regalium reddituum veniunt &
comprehenduntur p&#x0153;næ eorum, qui eos defraudant,
licet non exprimatur; dummodò contrarium non ha-
beatur expressum, iuxta Bertachinum & Azeuedum,<marginalia>Bertachin.|de Gabel. 2.|p. n. 36. Aze-|uedus in l. 2.</marginalia>
& sunt conductoris à tempore commißi, quamuis
posteà feratur sententia. Sic ille, pro vltima sen-<-P>@@

<-P>tentiæ suæ parte allegans in margine Franciscum<marginalia>n. 11. Tit. 11.|lib 9. Reco-|pilat.</marginalia>
Lucanum de priuilegijs Fisci in 4. quæsito Quæstio-
nis 48. & Ioannem de Amicis Consilio. 120.
n. 25.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Dico Primò. Si Mercatores teneantur<marginalia>Assertio 1.</marginalia>
ostendere libros, & hæc diligentia anticipetur ex
parte Principis, cùm reuera esset à conductori-
bus adhibenda, summa adinuenta, in qua defrau-
datio extitit, ad conductorem spectat, & ita ei-
dem restituenda. Ratio videtur aperta; quia ad-
hibita diligentia conductor summam talem de-
prehendisset, & sui fuisset iuris: quòd autem eam
non adhibuerit, ipsi nocere non debet, quia in
mora non fuit: & vt aliqua esset mora, non ideò
ipsi imputandum, qui de re sua potuit vt voluit
disponere, eam commodiori tempori reser-
uando.</P>
<P>  <absatz-nummer>224.</absatz-nummer> Dico Secundò. Siue obligatio osten-<marginalia>Assertio 2.|Principi fa-|uorabilis.</marginalia>
dendi libros sit, siue non, dum tamen ostensio
talis non sit in vsu, defraudata summa ad Prin-
cipem spectare potest sine obligatione restitutio-
nis, nisi aliter fuerit in pactum expressè dedu-
ctum. Probatur, quia conductor ex eo quòd
Principi talis applicatur summa, nihil minùs ha-
bet, quàm esset cessante pro Principe diligentia
officialium habiturus; quandoquidem ipse aditu-
rus libros non erat; & prætereà Princeps suo iure
vtitur, atque ita obligatio restitutionis penitus
cessat.</P>
<P>  Dices Conductores eo ipso quòd libros Mer-<marginalia>Euasioni oc-|curritur|cum notan-|da doctrina.</marginalia>
catorum non excutiunt, eisdem id quod defrau-
dare possunt, remittere, & ita non esse locum
Principis explorationi, cùm reuera conductores
id facere possent, quia de re sua disponunt, nullo
cum Principis detrimento. Sed hoc non vrget,
quia conductores inuiti id præstant, vt molestias
huiusmodi vitent, cùm videatur certum eos li-
bentissimè habituros, si possent, id quod frauda-
tionibus subtrahitur. Si vrgeas eo quòd inuiti
sint, iniuriam pati, & ita restitutione facta com-
pensandam; contra hoc est Primò, quòd etiam si
aliquomodo admittatur iniuria, non tamen eam
tenetur Princeps propulsare, dum eius non im-
ploratur officium, quia conductores scientes hu-
iusmodi defraudationes futuras, cum Principe
aut eius ministris paciscuntur, & vt Doctores ad-
ducti superiùs aduertunt, ea de caussa minori pre-
tio fit contractus locationis & conductionis.
Cùm ergo defraudatio detegitur, & Princeps
summam subtractam repetit, iure suo vtitur, &
ita nulla restitutionis resultat obligatio. Secundò
ex ratione nuper adducta, ea non reputatur iniu-
ria, quia vectigalis obligatio à soluturis illud non
reputatur adeò grauis, vt se in foro conscientiæ
ad illam adscriptos arbitrentur: quod quidem &
conductores etiam communiter censent. Quod
quidem non tollit, quo minùs Princeps, vt dixi-
mus, iure suo vti possit, qui sibi iniuriam fieri
probabiliter existimat, cùm lex violatur prudenti
lata consilio, & ius ratione eiusdem ipsi compe-
tens: in quo, vt Doctores multi tradunt, potest
dari bellum ex vtrâque parte iustum, sicut quan-
do illud inter Principes geritur, quorum quilibet
pro sui iuris defensione probabiles habet rationes.
quod licet non admittant omnes, plurium tamen
& grauium scriptorum iudicio comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Communiter loquendo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0369.jpg/>
@@1@<SE369>354 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XIII.
<duolan 2><-P>non est obligatio in Principe restituendi summam<marginalia>Assertio 3.|Fauorabiles|etiam abso-|lutè.</marginalia>
defraudatam, si non sit in pacto ita constitutum.
Hæc Assertio supponit discrimen illud de obliga-
tione ostendendi libros, aut illius negationem,
non esse attendendam, vt illam nō attendunt Do-
ctores. qui de ipsa penitus tacuerunt, citati inquā
à præfato Scriptore, Syluester scilicet V. Gabella
1. Quæs. 9. Petrus Nauarra lib. 3. de Restitut. Cap.<marginalia>Auctores pro|illa. qui li-|brorum non|meminerunt</marginalia>
1. n. 247. P. Molina Disput. 674. P. Lessius lib. 2.
de Iust. & Iure Cap. 33. Dub. 10. initio P. Luysius
Turrianus Tomo 2. in 2. 2. Disput. 46. Dubit. 3.
nu. 2. Bonacina Tomo 2. Disput. 2. de Contractibus
Quæst. 9. Puncto 1. n. 12. Bartholomæus à S. Fau-
sto in speculo Confessariorum Disput. 33. Quæst. 37.
Vega 1. p. Summæ Cap. 15. Casu 10. Molfesius
Tomo 2. Summæ Tract. 12. Cap. 22. n. 142. & 143.
Malderus 2. 2. Tract. 5. Cap. 9. Dub. 16. Diana
Parte 2. Tract. 16. Resolut. 14. in fine. Qui Docto-
res quæstionem propositam non agitant, sed di-<marginalia>Licet illi|reuera de|alia agant|quæstione,|ex cuius de|cisione non|ea sequitur,|quam Au-|ctor eos|adducens|amplectitur,|manisestè.</marginalia>
uersam aliam: An scilicet Principis creditor qui
alia via non potest debitum recuperare, possit tu-
ta conscientia compensatione vti defraudando
vectigal, quod Princeps cum obligatione soluen-
dæ certæ quantitatis pecuniæ locauit? & affirma-
tiuè respondent. Restabat autem ostendere quòd
affirmatio circa hoc sit etiam formalis aut saltim
æquiualens affimatio circa illud, de quo est præ-
sens quæstio. Et quidem non videtur esse, quia
stante potestate compensationis dici potest stare
obligationem restitutionis; quia non fit compen-
satio ab eo, cui fit restitutio, sed valde per acci-
dens se habet quòd Princeps restituat, aut non
restituat conductori, vt creditor Principis se
compenset vectigalis subtractione, sicut è con-
uerso dici potest Principem non teneri restitue-
re, & creditorem eius non posse vti compensatio-
ne, quia in hoc attenditur damnificatio condu-
ctoris. Ex eo autem videtur Auctor prædictum
fundamentum ex citatis Scriptoribus desump-
sisse, quia illi, vt vidimus, minori pretio vectiga-
lium exigendorum ius emunt, quàm reuera illud
valeat, & proptereà non videntur damnum ex de-
fraudatione pati, quia eo non obstante lucrum
habent proportionatum. Sed neque hoc funda-
mentum conuincit intentum, vt ex tali affirma-
tione assertio proposita deducatur tamquam cer-
ta iuxta mentem prædictorum. Nam etiam si mi-
nori pretio non emissent, sed maiore, & omnino
proportionato, dici posset Principem non teneri
ad restitutionem, ob rationem à nobis superiùs
propositam, scilicet ex eo quòd Princeps sum-
mam defraudatam sibi vendicet, cùm illam non
esset conductor habiturus, nihil hunc minùs ha-
bere, & Principem suo iure vti. Non ergo bene
ex prædicto fundamento Auctores dicti vt ma-
nifesti patroni dictæ assertionis inducuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Prætereà quod ad discrimen dictum ex<marginalia>Cur libro-|rum non|habenda|ratio.</marginalia>
obligatione ostendendi libros, aut subtrahendi,
attinet, ex eo ostenditur nihil obstare, quia in suis
libris scribere quisque vt vult potest, & in hoc
ipso esse fraudes, dum aut merces non integrè
scribuntur, aut eorum pretium minuitur, vel ita
confusè scripta sunt, vt ijs stari nequeat. Ex quo
habetur vt in similibus casibus, in quibus fraudis
suspicio subest, res in iuramentum taliter suspecti
differatur, iuxta l. Summ. 22. D. de pecul. vbi
Bartholus Bouadilla in Politica Lib. 5. Cap. 4. nu.<-P>@@<marginalia>Bouadilla.</marginalia>

<-P>71. Escobar de Patrocinijs Cap. 10. nu. 46. de quo<marginalia>Escobar.|Heuia.</marginalia>
& Ioannes de Heuia suprà Lib. 2. Cap. 8. nu. 21.
Vnde & videmus praxim talem videndorum li-
brorum vix extare, sed recognoscendi instru-
menta publica, quæ Tabelliones tenentur exhi-
bere. Quod quia & implicatum negotium est,
custodes, & speciales Regij ministri ad depellen-
das fraudes adhibentur; qui numquàm satis, vn-
de & imaginarijs computationibus vti soliti, non
minùs vrgentibus ministris, ne res odiosa aliàs,
& non parùm profectò odiosa, odiosissima exqui-
sita inuestigatione reddatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Quod ergo Assertione 1. de anticipata re-<marginalia>P. Vasquez.|Bassæus.</marginalia>
cognitione librorum dictum est, casum concer-
nit singularem, qui non tollit communem pra-
xim, iuxta quam loquuntur Auctores; quamuis
quæstionem præsentem non ij agitent, quos pro
ea videmus à P. Pasqualigo congestos. Pro quo
& P. Vasquez in Opusculo de Restitut. Cap. 6. §. 3.
nu. 37. & Bassæus Tomo 1. verb. Gabella §. 9. qui
loquuntur in casu, quo Princeps totum ius & do-<marginalia>Præfatæ re-|solutionis|limitatio.</marginalia>
minium circa gabellas transtulerit in alium, tunc
enim nihil iam ad eum pertinet ex ipsis: neque
enim gabellæ ipsæ, nec ius ad illas, & ideò perin-
de videtur se habere ac si priuatus esset; vnde ne-
que se intromittere potest circa earum solutio-
nem, vt p&#x0153;nam non soluentibus imponat, nisi
fortè ipsius auxilium pro illis recuperandis fuerit
imploratum, quod debet Vassallis impendere in
hoc, sicut in alijs, in quo non de proprio, sed de
aliorum iure redintegrando tractatur. Tunc ergo
præter expensas in recuperatione factas, & pro
Principis ministris adhibenda solutione, nihil vl-
teriùs vsurpandum, sicut quando pro recuperan-
dis decimis ab Ecclesiasticis sæculare brachium
imploratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Dico Quartò. Non est certum, secluso<marginalia>Assertio 4.|P&#x0153;nas de-|fraudan-|tium non|comprehendi|de locatione.</marginalia>
pacto, p&#x0153;nas defraudantium vectigalia in ipsis
comprehendi. Quod quidem ex dictis sequitur,
quando p&#x0153;næ nihil aliud continent, quàm ipso-
rum vectigalium integritatem, ita vt Principi ce-
dat, quod à Mercatoribus defraudatum est; si au-
tem præter illud p&#x0153;na alia sit, vt esse solet, ad
Principem spectare ex eo ostenditur, quia non
est cur ad conductorem spectare debeat, qui ius
ad vectigalia, & non ad p&#x0153;nas emit, quæ vecti-
galia non sunt. Nisi fortè ab ipsis conductoribus
ministri pro earum cxactione deputentur; tunc
enim sicut onus soluendi salaria ipsis conductori-
bus incumbit, ita & p&#x0153;narum commodum, vt ex
eisdem salaria possint integrari. Vnde si stante hac
in conductoribus curà, à Regijs ministris præue-
niantur, ipsis infertur iniuria, & ita p&#x0153;narum fa-
cienda restitutio. In quo quidem semper modus
paciscendi attendendus est, & sicut Vassallis
consulenda fidelitas & patientia, quia durum est
contra Regium stimulum calcitrare, ita & Re-
gijs ministris humanus agendi modus, qui & à
Regibus nostris commendatus, ne dolor super
dolorem, & amaritudo suprà amaritudinem rebus
in istis augeatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0370.jpg/>
@@1@<SE370>Circa Gabellarum de fundationem &c. 355
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quinam Confessarij in Indijs possint
aperire & executioni mandare Lit-
teras sacræ P&#x0153;nitentiariæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>229.</absatz-nummer> <INI3>G</INI3>Regorius XIII. gloriosissimæ recor-<marginalia>Bulla Gre-|gorij XIII.|pro Litteris|S. P&#x0153;ni-|tentiariæ.</marginalia>
dationis Pontifex in speciali Bulla
nihil aliud continente die 3. Aprilis.
An. 1582. cuius initium est, Exponi nobis, Socie-
tati concessit vt eius Sacerdotes designati per Præ-
positum Generalem, aut de eius licentia per alios Su-
periores Societatis, & à locorum Ordinarijs approba-
ti, vel approbandi, etiamsi nullo gradu sint insigni-
ti, aperire Litteras Sacræ P&#x0153;nitentiariæ, destinatas
Magistris in Theologia, vel in Iure Canonico Docto-
ribus, & auditis Confeßionibus recurrentium ad ip-
sos, imposita illis p&#x0153;nitentia in Litteris expressa, vel
de Iure infligenda, eos absoluere, ac in foro conscien-
tiæ, quascumque sibi verbo vel scripto commissas ab-
solutiones, dispensationes, & p&#x0153;nitentiarum iniun-
ctiones, excipere, & exequi possint. Sic in Com-
pendio communi. Verb. Priuilegium §. 3. Pro quo
Adnotatio sequens: Ad hanc facultatem aperiendi<marginalia>Adnotatio|priuilegij.</marginalia>
dictas Litteras designantur omnes superiores aliàs
approbati, iuxta hanc concessionem, & omnes alij
Confessorij, quos ipsi ad id deputauerint. Sic ibi. Quod
priuilegium cùm adeò generale sit, sufficiens vi-
sum est Societati pro toto orbe, vnde pro Nouo
nihil speciale circa functionem prædictam à Sede
Apostolica postulauit; supponens vti certissimum
illud non personale fuisse, sed Societati conces-
sum concessione ad R. P. Generalem directa,
iuxta morem ipsius Societatis, in quo quidem
Lezana immeritò aliter sibi videri pronuntiauit.<marginalia>Lezana pri-|uilegium di-|ctum omnino|improbabili-|ter asserit|fuisse perso-|nale.</marginalia>
in Summa Regularium verb. Litteræ Apostolicæ n. 16.
Tenor enim ipse manifestissimam reddit Ponti-
ficis voluntatem, quandoquidem ratio ab eo ad-
ducta generalis est ad personas Generalium &
tempora, vt legenti constabit. Et ita vti res extra
omnem dubitationem posita semper in Societate
recepta fuit, & tale priuilegium Auctores etiam
externi communiter recognoscunt. Quia verò
in illo aliquid peculiare occurrere potest, id modo
disquirendum: in hoc inquam Nouo mundo,
quem incolimus, omissis multis, de quibus Do-
ctores, quos adducit prolixè rem versans P. Pel-<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
lizarius Tomo 2. Tract. 8. Cap. 3. n. 188. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Dico Primò. Dicti priuilegij commu-<marginalia>Assertio 1.|Esse illud|alijs Reli-|gionibus|commune, in|quibus ea-|dem ratio.</marginalia>
nicationem habent Religiones generali circa hoc
concessione gaudentes, si in illis similis ratio oc-
currat ei, quam Gregorius in ipso priuilegij te-
nore proponit. Quod constat, quia ea stante ni-
hil est quod communicationi possit obstare, vt si
Religio litteras profiteatur, nec Doctores aut
Magistros habeat, vt videre est in ordine Mino-
rum. De Religionibus verò, in quibus Doctores
& Magistri sunt, non est ita certum, propter ra-
tionem à Pontifice redditam, quam benè expen-
dit Lezana citato n. 16. videtur tamen non im-
probabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Dico Secundò. Prædicta communicatio<marginalia>Assertio 2.|seruandam|concessionis</marginalia>
competit seruata concessionis qualitate, scilicet
quòd facultas concedenda sit à Generali, vel de-<-P>@@

<-P>putatis. Ita pro certo statuit Pasqualigus Decisio-<marginalia>qualitatem,|vt non plus|liceat illis.</marginalia>
ne 414. n. 3. quia hoc totum fiat ex priuilegio,
non potest ampliûs extendi quam extendatur
priuilegium. Ante quem id tenuerunt Emmanuel
Rodericius Tomo 1. qq. regular. q. 63. arti. 8. in fine.
& P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimonio. Disp.
34. n. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Dices sententiam esse multorum priui-<marginalia>Obiectio ex|sententia|multorum,|qui modum|concessionis|non obstare|affirmant, si|aliter non-|nullæ Reli-|giones se ge-|rant.</marginalia>
legia Societatis, in quibus aliquid conceditur, sed
communicandum à Generali, alijs Religionibus
competere sine huiusmodi restrictione, quia in
Societate locum habet ob summam subordinatio-
nem respectu illius, à quo & omnis descendit iu-
risdictio superiorum, quod secus accidit in alijs
Religionibus, vt citatis P. Suario & Miranda,
tenet post alios Bruno Chassaing de Priuilegijs
Regularium Tract. 1. Cap. 3. Proposit. 8. & Fr. An-
tonius à Spiritu sancto in Directorio Regularium.
Tract. 1. Disput. 1. n. 50. vbi præter citatos Emma-
nuelem & Mirandam adducit Portel, Dianam, &
Bordonum. Ex quo videtur ferè idem in casu,
de quo agimus, esse dicendum. Sed quidem hoc
non vrget, tum quia valde id est difficile, & quod
multi magno cum fundamento negant, quia in-
verosimile prorsus apparet plus habere de priui-
legio eos, qui in illo communicant, quàm habeant
ij, quibus primariò est facta concessio. Et cùm
rectus gubernationis modus id exigat in Socie-
tate, aut Religione alia, quod ad priuilegij vsum
à Pontifice postulatur, alijs sit commodo futurus
subordinationis sanctæ defectus. Et ita ego in
Thesauro id ex professo probaui Tomo 2. Tit. 12.
n. 155. & seqq. Sed quidquid de hoc sit, in præ-<marginalia>Eliditur ma-|nifesta dis-|criminisred-|dita ratione|post sententiæ|præfatæ con-|futationem.</marginalia>
senti casu non habet locum modus ille dicendi,
quia in eo non attenditur subordinatio in Socie-
tate seruanda, sed peculiaris necessitas sufficientiæ
requisitæ ad functionem prædictam. Et quem-
admodum si in aliqua Religione priuilegium ex-
taret, vt sine approbatione Ordinarij possent eius
Religiosi Confessiones audire; nihilominùs ape-
rire Litteras, de quibus agimus, non possent, quia
in priuilegio exprimitur Confessarium debere
esse ab Ordinario loci approbatum. Et similiter
si pro Graduatis concedatur aliquid, non possunt
Religiosi aliarum Religionum, in quibus Gra-
duatio non est in vsu, concessione tali commu-
nicationis virtute gaudere, quia est qualitas spe-
cialiter requisita; ita pariter in casu nostro asse-
rendum, vnde meritò Pasqualigus id tamquàm
certùm & irrefragabile videtur posuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Dico Tertiò, id quod ex nuper dictis vi-<marginalia>Assertio 3.|Non posse|quibusuis|Confessarijs|prædictam|conferri fa-|cultatem.</marginalia>
detur certum, superiores inquam non posse Con-
fessarijs quibusuis indifferenter facultatem ad
functionem dictam indulgere. Sic citatus Auctor
ex fundamento adducto; quòd scilicet ad aper-
tionem & executionem peculiaris doctrinæ qua-
litas requiratur, quam non omnes Confessarij
comparârunt. Et quidem Litteræ dictæ ad illos
solent dirigi, qui Gradum Magisterij in Theo-
logia, vel Doctoratus in sacris Canonibus sint
adepti, ob rationem dictam: ergo in Religiosis,
quibus priuilegium est pro earum apertione &
executione concessum, simile aliquid habere de-
bent ad eumdem effectum; aliàs negotium tale
indebitè peragetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Dico Quartò. In Confessarijs, quibus<marginalia>Assertio 4.</marginalia>
est dicta facultas tribuenda, non est alia doctrinæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0371.jpg/>
@@1@<SE371>356 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XIV.
<duolan 2><-P>excellentia requisita, quàm ea quæ sufficiat ad<marginalia>Solam suffi-|cientiam pro|executione|sufficere pru-|dentiæ &|doctrinæ.</marginalia>
conuenientem executionem, quæ stare potest,
etiamsi Gradum in Theologia aut sacris Canoni-
bus maiorem non sit aliquis aptus comparare. Id
ex eo ostenditur, quia in priuilegio illo non exi-
gitur, sed approbatio Ordinarij, & superioris, &
certè multi ad Gradus præfatos inepti, in rebus
moralibus plures superant Magistros & Doctores
in facultatibus præfatis, quia de Theologicis sub-
tilitatibus pro scholis & publico Magisterio plau-
sibilibus, minùs habent. Quod suo modo est de
Canonica iuris prudentia dicendum. Potest ergo
in talibus totus ille reperiri Catalogus, de quo ci-
tatus scriptor n. 5. Vt videlicet sciat non solùm
modum executionis, p&#x0153;nitentias imponere, &
taxare, quomodo vota commutari debeant, sit-
que instructus circa casus reseruatos, censuras, &
irregularitates, materiam votorum, & circa om-
nia, pro quibus accurri solet ad P&#x0153;nitentiariam.
Ex quo id sequitur, pro quo</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Dico Quinto, omnibus, qui in Societate<marginalia>Assertio 5.|In Societate|approbatio|nem ad Pro-|fessionem|quatuor vo-|torum suffi-|cere.</marginalia>
finitis studijs ad Professionem quatuor votorum
approbantur, potest securè committi facultas, de
qua agimus. Quod ex eo patet, quia omnes ta-
les, si in sæculo essent, Gradus maiores in vniuer-
sitatibus non infimi nominis obtinerent; quan-
doquidem in eorum approbatione iurant Exami-
natores tantùm habere doctrinæ, vt possint Phi-
losophiam & Theologiam cum satisfactione
prælegere. Et additum in Congregat. 8. Decre-<marginalia>Decretum|Congreg. 8.|Societatis.</marginalia>
to 37. §. 2. intelligendum esse in ijs locis, in quibus
est idoneorum auditorum ac disputantium concur-
sus.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Dico Sextò. Etiam sacerdotibus, qui<marginalia>Assertio 6.|Etiam alijs|posse concedi.|iuxta Asser-|tionem 4.</marginalia>
Professi quatuor votorum non sunt, nec erunt,
quia approbatione dicta carent, potest facultas
præfata concedi, si habeant quod est Assertione 4.
declaratum; vt habent reuera plurimi, quos cùm
Pontifex non excluserit, non est cur nos, quod
in odium certè eorum status cederet, excluda-
mus. Quod & potiori est ratione dicendum de
Professis trium votorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Dico Septimò. Si superiores aliqui non<marginalia>Assertio 7.|Eam habere|superiores, &|si minùs suf|ficientes.</marginalia>
polleant sufficientia, quæ ad effectum explicat&#x0169;
requiritur, possunt id præstare quod alij. Id probo.
Quia superioribus omnibus in Adnotatione con-
ceditur, & esset non parum ipsis indecorum, si
quod subditis concedere possunt, ipsis denege-
tur. In eo ergo casu doctiores consulant, si ij, quo-
rum res agitur, velint pro speciali sua consolatio-
ne illos præ alijs adire.</P>
<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Dico Octauò. Superiores Residentia-<marginalia>Assertio 8.|& Rectores|quarumdem|Residentio-|rum.</marginalia>
rum, qui non sunt superioribus alijs localibus sub-
iecti, & in omnibus se vt Rectores Collegiorum
gerunt, dicta gaudent facultate, quia Ordinariam
iurisdictionem habent, quales sunt superiores Iu-
liensis & S. Crucis ad Montana. Iuxta quæ Re-
ligiones aliæ suam possunt licentiam moderari, si
stylum circa hoc velint Societatis amplecti. Vnde<marginalia>Quomodo id|Religionibus|alijs appli-|candum.</marginalia>
& possunt licentiam dare alijs, qui ob defectum
dictum minùs apti sunt, vt per se ipsos Littera-
rum præscriptum exequantur: sicut Vicarij Epis-
coporum illam dare valent ad plures actus sacer-
dotalis Ordinis exercendos, quos ipsi nequeunt
quando sacerdotes non sunt; & Capitulum Sede
vacante illum etiam Episcopo largiri potest exer-
cendi Pontificalia.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Dico Nonò. Rectores seminariorum<marginalia>Assertio 9.|Id negans|Rectoribus|seminarior&#x0169;.</marginalia>
sæcularium non veniunt quoad hoc nomine su-
periorum. Probatur, quia iuxta stylum Societa-
tis non censentur tales, vnde non ordinaria iuris-
dictione, sed delegata petuntur. Quod de semi-
nario S. Martini ciuitatis huius Limanæ satis in
Peruuio celebri declarauit R. P. Generalis Ioan-
nes Paulus Oliua. Id quod etiam constat ex Com-
pendio communi priuilegiorum, in cuius Præ-
fatione habetur quinam censeantur nomine su-
periorum, cùm de priuilegijs agitur, nec de se-
minariorum Doctoribus mentio vlla, addita pro
Residentiarum Superioribus explicatione verbis
illis: Nam reliquis Residentiarum, & Mißionum<marginalia>Quoad pri-|uilegia qui|dicantur su-|periores in|Societate.</marginalia>
Superioribus, eorum superiores à quibus mittuntur,
vel sub quorum cura & directione viuunt, eas ex sibi
concessis facultates iuxta Constitutiones communi-
care poterunt, quas pro ratione locorum, temporum,
& personarum, communicadas iudicabunt. Hæc
ille. Ex quibus vniuersim colligitur illos, qui sub
aliorum cura viuunt, non intelligi nomine supe-
riorum, licet superiores aliàs sint, vt sunt Mini-
stri: qui tamen in ordine ad ista minimè veniunt
nomine superiorum, & illis P. Generalis Recto-
res Diui Martini assimilat. Licet autem quoad
fauorabilia quædam nomine Rectorum veniant,<marginalia>Circa bene-|dictionem|ornamento-|rum alia esse|ratio potest.</marginalia>
vt circa benedictionem ornamentorum, de quo
dixi aliàs, non tamen in ordine ad effectum, de
quo est quæstio, quia non est idem Rectorem esse
ac superiorem in ordine ad priuilegia, iuxta men-
tem Societatis; Rectoris enim nomen etiam sæ-
cularibus præfectis est commune, non ita supe-
rioris, iuxta stylum Religionum, immo & Ponti-
ficum ita etiam loquentium.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Dico Decimò. Commissio dicta facta<marginalia>Assertio 10.|Concessio fa-|cta non apto|potest sine|peccato mor-|tali stare.|Pro quo &|praxis.</marginalia>
non penitus apto potest sine peccato mortali con-
stare. Circa hoc P. Pasqualigus videtur aduersa-
ri, quatenus generaliter asserit esse mortale, te-
nerique Generalem, & qui deputati sunt adhibere
debitam diligentiam ne concedant inhabili hanc
facultatem, quando aliôquin illius sufficientiam
non habent notam; sin minùs transcurabunt mu-
nus suum in graui negotio, & peccabunt morta-
liter. Sed certè, si non penitus habili committa-
tur cum obligatione consulendi peritiores, quod
facilè exequi potest admonito p&#x0153;nitente, dicens
rem esse grauem, & expedire circa illam cum
maiori consilio se gerere. Sic enim in concessione
priuilegiorum fieri solet, cùm amplior illa est ho-
noris caussa, quàm sufficientia aliquorum secun-
dùm præsens tempus patiatur: additur enim vt
in rebus grauioribus & difficilioribus doctiores
consulant. Quòd si in litteris concessionis id non
semper exprimatur, verbotenus id significari po-
test, vt sic honori licentiarij consulatur. Si autem
licentia desit, aut inhabili sine dicta admonitione
concedatur, graue peccatum vtrobîque erit, quia
in re graui, & in qua animæ periculum immi-
net, manifestè deficitur, fitque actus nullus, cùm
deficiant à sacra P&#x0153;nitentiaria requisitæ qualita-
tes, in eo qui commutationem aut dispensationem
votorum, vel quid piam aliud est mandaturus
executioni: cùm constat ad sacræ P&#x0153;nitentiariæ
Tribunal non nisi in rebus momenti magni ad
conscientiæ securitatem spectantibus, recursum
haberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Dico Vltimò. Qui Gradum Magisterij<-P><marginalia>Assertio|Vltima.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0372.jpg/>
@@1@<SE372>De priuilegio circa Litteras S. P&#x0153;nitentiariæ. 357
<duolan 2><-P>aut Doctoratus in Academijs assecuti sunt sine<marginalia>Imperiti,|etiam si gra-|duati, ne-|queunt Lit-|teras aperire.</marginalia>
substantialibus requisitis, vt non semel videmus
accidere, nequeunt Litteras dictas aperire. Id
videtur compertum, licet P. Sancius suprà n. 17.
contrarium tueatur quia Gradus dicti sunt titulus
sine re, & res est quæ hic quæritur & exigitur,
sufficientia inquam, non titulus. Si dicas esse sal-
tim titulum coloratum, qui cum errore communi<marginalia>Titulum co-|loratum &|errorem non|suffragari.</marginalia>
sufficere ad actum validum potest, iuxta recep-
tam, de qua & nos suprà. Contra est, quia modò
non loquimur nisi de aperiente, de cuius peccato
procedit Assertio. Si autem is, in cuius commo-
dum expeditæ sunt Litteræ bona fide accedat, &
dispensatio, commutatio, aut aliud in eis conten-
tum, conuenienter factum fuerit, vt contingere
potest, quia aliquando ignorantes non errant,<marginalia>Quod de ca-|su aliquo.</marginalia>
tunc actus erit validus, sicut valida est absolutio
eius qui bona fide accedentem absoluit, licet ig-
noranter se gesserit absoluens, nihil tamen de sub-
stantialibus omittens, iuxta probabiles dicendi
modos.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Vbi quæri potest, an si Litteræ apertæ<marginalia>Si Litteræ|à talibus|apertæ, &|actus nullus,|an recurri|ad alium|possit. Vbi|pars negati|uaprobatur,|quam tenent|aliqui.</marginalia>
ab inepto fuerint, & actus fuerit nullus subsecu-
tus, recurri cum illis ad alium possit, qui requisi-
tas habeat qualitates. Et videtur id non posse nisi
executio illarum ei committitur, qui est easdem
aperturus, vnde cum ipsis ab vno apertis nequit
ad alium recursus haberi. Et hic modus rem istam
tractandi videtur quasi pro forma traditus, vnde
eo non seruato valor actus non subsistit, iuxta re-
ceptissimam doctrinam. Et in eo quidem ratio
peculiaris conuenientię esse potest, quam sacrum
illud Tribunal attenderit, quia cùm res agatur
secretò, vt frequentiùs accidit, licet iurisdictio<marginalia>secretæ vt|esse debeant.</marginalia>
illius ad forum etiam externum se extendat, pro
quo Barbosa Lib. 1. de Iure Ecclesiastico Cap. 4. n.
98. non oportet per multas transire manus, &
disrupto sigillo ad illas deuenire. Vnde negari
nequit quin res hæc sic pro parte contraria valde
dubia, & ita sunt qui affirment valore penitus de-
stitutas, & ita præcipitandum non esse iudicium,
vt contra stylum dictum veniatur, si præsertim
malitiosè sit in apertione processum. Quia verò<marginalia>Contrarium|pro Indijs|statuitur.</marginalia>
in Indijs nimis videtur durum post longam &
molestam expectationem effectum impetratæ
gratiæ ex inconsideratione aliqua in eius vsu pe-
nitus impediri; dici potest non obstare in consi-
deratam apertionem, neque accidens illud sub-
stantiam eius penitus demoliri; neque videri ve-
rosimilè in Tribunali illo, quod totum est Cle-
mentiæ ita rigidè cum beneficiatis ab eo agi, vt
penè sit de remedio desperandum, si ob contin-
gentias similes iterùm atque iterùm sit ad illud
recurrendum, in quo plures annos fluere necessa-
rium est, & vitam cum illis. Vbi opportunè qua-
drat id quod de effectibus distantiæ tradunt Do-
ctores multi, præsertim quando est periculum in
mora, vt videri potest apud Dom. Solozanum<marginalia>Distantiæ|peculiar es|effectus.</marginalia>
Tomo 2. de Iure Indiarum Lib. 2. Cap. 4. n. 15. & Lib.
3. Cap. 5. n. 7. & Cap. 9. n. 33. alibique, quia hîc
negotium maioris quàm aliàs momenti agitur,
conscientiæ inquam, vbi & moræ periculum
maiori constat præiudicio. Quod quidem ex<marginalia>Absolute id|fieri posse qui|censeant.</marginalia>
eo faciliùs admittendum, quia P. Thomas San-
cius Lib. 8. de Matrimonio Disputat. citata. n.
18. & P. Pellizarius suprà. n. 216. ita gene-
raliter asseuerant, & Lezana tamquàm ve-<-P>@@

<-P>rius tenet. n. 19. Naldus verb. Litteræ. n. 8. &
alij.</P>
<Z><A+2>SECTIO XV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An in partibus Indiarum possint Regu-
lares volentes contrahere matrimo-
nium legitimè coniungere virtute suo-
rum priuilegiorum circa dicta in The-
sauro. Tit. 12. & 17.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>241.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Git de hoc Bruno Chassaing de pri-<marginalia>Bruno|Chassaing.|affirmat, &|quibus fun-|damentis.</marginalia>
uilegijs Regularium Tract. 8. Cap. 3.
Proposit. 3. quæ sic habet: Regulares
in partibus ínfidelium à suis Prælatis specialiter de-
putati, commorantes, habent facultatem dispensandi
in gradibus à lege diuina non prohibitis post contra-
ctum matrimonium, possuntque sponsas matrimonio
iungere. Primam partem probat ex priuilegio<marginalia>Priuilegio|Leon. X.</marginalia>
Leonis X. in Bulla, quæ incipit, Alias fol. recor-
dat. verbis illis: & qui de gentibus Schismaticis, vel
aliàs nouiter essent conuersi, dandi licentiam vt vxo-
res suas, cum quibus in gradibus à lege diuina non
prohibitis contraxerunt, retinere valerent. Addit &
priuilegium Societati concessum à Paulo Ter-
tio, in quo idem continetur, & prætereà amplio-
rem Leonis concessionem tenoris sequentis:
Dummodò illa impedimenta non sint introducta lege
diuina, sed solùm introducta lege Ecclesiastica. Quæ
iuxta ipsum, omnem quoad cetera, impedimenta<marginalia>Circa pri-|mum gra-|dum trans-|uersalem.</marginalia>
tollunt dubitationem, quæ quidem gradus pro-
hibitos non concernunt, sed alterius generis sunt.
Explicans autem qui gradus sint iure diuino non
prohibiti, eorum sententiam adducit, qui pri-
mum consanguinitatis in linea transuersali talem
non esse censent, videlicet inter fratres & soro-
res, nec improbat, sicut illi, quos suprà Parte 1.
Sect. 4. vidimus ab eâdem abhorrere.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Secundam verò partem nullo priuilegio
comprobat speciali, sed ex adductis à P. Thoma
Sancio Lib. 3. de Matrimonio. Disput. 26. num. 1.
& à Rodericio Tomo 1. qq. regul. q. 35. arti. 4. &
Portel verb. Matrimonium, & in Additionibus ad<marginalia>Error circa|Auctorum|citationem.</marginalia>
illud, qui modum obseruandum à Regularibus
in huiusmodi exercitio præscribunt. Nec prop-
terea Concilij Tridentini, vbi receptum est, p&#x0153;-
nas incurrere, nec excommunicationem Clemen-
tinæ. Cap. de priuilegijs. Nec similiter illud incur-
rere Regulares extra illa loca, dum sunt Parochi,
vt prædicti Doctores notant, nec etiam alios Re-
gulares non Parochos extra illa loca sæculares
matrimonio iungentes, si non solemnizent ma-
trimonium cum benedictione nuptiali, vt tradit
Rodericius Tomo 2. q. 2. arti. 1. Sic ille. Cuius ci-
tationes errant: nam P. Thomas Sancius citato<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
n. 1. de solis Parochis loquitur. & n. 5. absolutè
negat posse Religiosos, qui Parochi non sunt,
matrimonio iungere, pro quo allegat Veracru-
cium. & n. 7. id ad vagos etiam extendit contra
nonnullos aliter sentientes. Rodericius etiam ci-
tato Arti. 4. nihil habet, quod possit suffragari,
quia de Religiosis Parochis loquitur, & de illis,
qui ex superiorum licentia, iuxta Breue Pij V.
possunt in populis sibi assignatis Parochiale offi-
cium, licet non ex officio, vt ij, qui proprium ha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0373.jpg/>
@@1@<SE373>358 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XV.
<duolan 2><-P>bent titulum, exercere. Nec potuit adeò breui
interuallo sibi esse contrarius: cum Arti. 1. No-
tat. 4. ita scripserat: Cùm non possint Capitula Pro-<marginalia>Em Rode-|ricius.</marginalia>
uincialia assignare Fratribus ad prædictum officium
exercendum populos Clericorum, nisi de licentia Or-
dinarij; sequitur quòd cùm in hoc Breui Pij V. con-
cedatur Capitulis Prouincialibus, vt possint licentiam
dare suis Fratribus officium Parochi exercendi in po-
pulis assignatis & assignandis; necessariò debet in-
telligi de assignatione per Episcopum & Proregem,
de tali & tali populo Conuentui talis Monasterij, vt
dixi, vel facta per Regem Philippum, vel eius Guber-
natorem, quia est Patronus Indiarum. Hæc ille:
iuxta quæ nihil Religiosis licet quoad omnimo-
dam administrationem, nisi in populis assigna-
tis. Id quod de matrimonio expressiùs locutus
sic fuerat Notat. 3. contestatus, modo dicendi alio
reiecto: Modò autem non placet quòd possint Indos
alterius iurisdictionis matrimonio coniungere, quia
abundant Ministri, & quia sequitur confusio: secus
si alter est nostræ iurisdictionis, & volunt matrimo-
nium contrahere: quia Concilium non prohibet nisi
sponsos alterius Parochiæ, quòd tales non iungat ma-
trimonio nisi eorum Parochus. Quid his clarius?
Portel P. Sancium assertorum abbreuiatione tran-
scribit.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Iam quod ad rem ipsam attinet, in The-<marginalia>Religiosi in|Indijs nihil|specialiter|possunt erga|prædicta, nisi|sint Parochi.</marginalia>
sauro diximus quid sit circa potestatem huius-
modi tenendum, & proculdubio asserendum est,
vbi constitutæ sunt Parochiæ, & res Christiana
stabilita, neutiquàm posse Religiosos matrimo-
nijs assistere, nisi aut Parochi sint, aut de licentia
Parochorum: id quod citati Auctores expressè,
vt vidimus, attestantur, & priuilegia quidem,
de quibus diximus suprà, minimè in casu dicto
procedunt; sed vbi Parochiæ non sunt, quod de
Bulla Pij V. declararunt Eminentissimi Cardina-
les in caussa Episcopi Angelopolitani in Responsi.<marginalia>Breue In-|nocentij X.</marginalia>
ad 3. interrogationem ex parte Societatis, verbis
illis: Illam tamen non suffragari, nisi in locis vbi est
defectus Parochorum. Quod ab Innocentio X. ap-
probatum, & vt stet id, quod dici potest, scilicet
Decisionem illam peculiarem fuisse, nec omnes
comprehendere: ratio tamen ab Emmanuele in-
sinuata manifestè concludit: Constitutis enim
Parochijs iam vnicuique Parocho suæ sunt oues
assignatæ, quas verbo & Sacramentorum admi-
nistratione pascere debet: ergo in eius officium
nemo se intromittere potest cum eadem potesta-
te; esset enim magna in prædicta administratione
ex non seruata subordinatione confusio, quam
verosimile non est velle Pontifices confouere. De
quo dictum Tit. 7. n. 10. & 27.</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Nec contra hniusmodi veritatem facit<marginalia>P. Sancij as-|sertio vt sta-|re possit de|transeunti-|bus per Pa-|rochias; qui|matrimonio|i&#x0169;gi possunt.</marginalia>
quod P. Sancius citata Disput. 26. n. 4. affirmat,
scilicet eos, qui in locis, vbi Religiosi munus Pa-
rochi obeunt, non habitant, sed habent proprium
domicilium, carent tamen proprio Parocho, posse
Religiosos, qui per eorum domicilium transeunt,
matrimonio coniungere: quod & tenet Portel
in Additione n. 7. Stat enim domicilium habere,
& non esse ibi erectam Parochiam. In quo qui-
dem non leuis videtur esse difficultas, quomodò
scilicet Religiosi hoc possint, non autem idem
circa vagos præstare valeant, vt non posse vidi-<marginalia>Portel.</marginalia>
mus assertum à P. Sancio, quem Portel secutus
loco dudum adducto n. 8. quia non videtur maior<-P>@@

<-P>ratio pro istis, quàm pro alijs. Si dicas pro ijs,
qui domicilium habent posse faciliùs inquisitio-
nem fieri, secus in vagis: id non videtur satisfa-
cere: quia cum domicilium facillimè possit ac-
quiri, & momento temporis, vt Doctores tra-
dunt, si animus sit constituendi alicubi firmam
habitationem; eidem periculo res manere vide-
tur exposita, quia ibi, vnde domiciliarius iste ad-
uenit aliquod esse potest quod coniugio incom-
modat, quod quidem Religiosus per domicilium
transiens non potest sufficienter explorare. Ni-
hilominus sententiam dictam amplexi dicere pos-
sumus, id quod eius Auctores tradunt, regulariter
intelligendum, quia regulariter domicilia solent
esse diuturna: si autem circa aliquem difficultas
ob recentem habitationem orietur, maior est ad-
hibenda diligentia; & licet non exactissima, ta-
lis tamen quæ prudenter videatur sufficere; nam
volentes connubio iungi illigatos relinqui, idem
est ac velle ipsos in perpetuo pellicatu conuiuere,
dum huic incommodo, cùm possit, non penitus
obuiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>245.</absatz-nummer> Id prætereà quod à præfato P. Brunone<marginalia>si non solem-|nizent cum|benedictione|nuptiali an|excommuni-|cationem in-|currant, im-|positam in|Clementi-|na, Reli-|giosi. Vbi|aliqui ne-|gant, quia in|ea dicitur,|solemni-|zare.</marginalia>
dicitur de non incurrenda excommunicatione
Clementinæ, nisi solemnizetur matrimonium,
quod reuera tenet Fr. Emmanuel citato Arti. &
sequitur Portel verb. Matrimonium n. 1. scilicet
benedictione nuptiali, difficultate non vacat:
nam licet verissimum sit Clementinam Religiosi,
de priuilegijs eo verbo vti ibi; Matrimoniaue so-
lemnizare. quod quidem ea continet, quæ in di-
uersis Decreti & Decretalium habentur Capiti-
bus, de quibus Glossa ibidem verb. Solemnizare.
& præsertim 3. q. 5. Cap. 1. & alijs. Iuxta Conci-
lij tamen Tridentini dispositionem Sessione 24.
Cap. 1. de Reformat. aliter videtur dicendum, vt
scilicet iam solemnizare dicatur matrimonium,
qui eidem cum requisitis testibus assistit, siue Pa-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
rochus sit, siue alius de eiusdem aut superioris Præ-
lati licentia. Vnde orta dubitatio, de qua P. San-
cius citato libro. Disput. 48. n. 8. An Regularis sa-<marginalia>Sed contra-|rium proba-|tur, quia qui|assistit so-|lemnizat.</marginalia>
cerdos matrimonium solemnizans absque pro-
prij Parochi licentia vltra suspensionem ad nu-
tum Ordinarij statutam in Tridentino loco nuper
adducto, incurrat excommunicationem Pontifici
referuatam per Clementinam, vel potiùs ea an-
tiqua excommunicatio correcta sit per hanc su-
spensionem? Circa quod idem Pater negatiuè
respondet, aliquorum aliter sentientium sententia
reiecta, vbi manifestum est solemnizare pro eo-
dem sumi atque assistere, quandoquidem quo-
modocumque assistens excommunicatione asse-
ritur innodatus; & ex se videtur prorsus verosi-
mile, quia assistentia ad substantiam contractus
huius sacri spectat, pro qua legitime stabilienda
zelus Ecclesiæ inuigilat, cùm tamen quidquid
prætereà additur accidentale sit. Et ideò minùs
curandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Præterquam quòd matrimonium quod<marginalia>Matrimo-|nium in fa-|ciè Ecclesia|celebratum,|solemniza-|tur sine alio|adiuncto, si-|cut legitimi|contractus.</marginalia>
Parocho & testibus concurrentibus initur, dici
potest eo ipso solemnizari, sicut communissimo
loquendi modo dicitur celebrari: ea enim adhi-
betur solemnitas, quæ ab Ecclesia instituta est,
qua coniugia clandestina carebant. Et Concilium
quidem Tridentinum celebrationis verbo semel
iterumque vsum citato Capite. In contractibus
etiam ea, quæ per leges ad eorum valorem requi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0374.jpg/>
@@1@<SE374>De Regularibus in Indijs circa Matrimonia &c. 359
<duolan 2><-P>runtur, solemnitatum nomine vocari solita. Hinc
dogma illud constans res Ecclesiæ & Minorum
non posse sine certis à Iure statutis solemnitati-
bus alienari: pro quo videri inter Recentiores po-
test P. Petrus de Oñate Tomo 1. de Contractibus<marginalia>P. Petrus|Oñate lau-|datus.</marginalia>
Disputat. 33. Sect. 4. n. 71. & Sectionibus seqq. vir
sanè singularis in scribendo constantiæ, quem
communis huius Peruuianæ Prouinciæ admira-
tio & veneratio pariter fuerunt prosecutæ. De
matrimonio etiam specialiter loquendo iuxta
communem acceptionem Bonacina Tomo 1.<marginalia>Bonacina.</marginalia>
Quæst. 2. de illo. Puncto 6. n. 1. hæc habet: Notan-
dum, Matrimonium, aliud dici solemne, eo quòd fiat
coram Parocho & testibus: & dicitur fieri in facie
Ecclesiæ: non quòd fiat in ipsa materiali Ecclesia,
sed quia fit coràm aliqua multitudine fidelium. Aliud
dici Clandestinum, quod duobus modis saltem contin-
gere potest. &c. Cùm ergo solemne sit, si quis
eidem vt Ecclesiæ minister assistit, solemnizare
illud cum omni dicitur proprietate. Ex eo igitur
non habetur solidum fundamentum ad excom-
municationem remouendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Licet autem ex eo Capite non videatur<marginalia>P&#x0153;nam Cle-|mentinæ|sublatam|qui censeant|ex noua dis-|positione|Tridentini.</marginalia>
excommunicatio remoueri, aliunde fundamen-
tum remotionis occurrit, ex eo scilicet quòd
stante Decreto Tridentini p&#x0153;nam suspensionis
imponentis, excommunicatio Clementinæ sublata
videatur, quod tenent graues scriptores, licet P.
Sancius citato n. 8. nullo allegato asserat contra-
rium esse absque dubio tenendum. Tenent au-
tem P. Rebellus in Declarationibus Cardinalium,<marginalia>P. Rebell.</marginalia>
quas adducit post Librum 4. de Obligationibus iu-
stitiæ n. 83. Sic enim ibi eorum vna ad verba illa
Concilij. Ipso iure tamdiu suspensus maneat, &c.
Idest, sublata p&#x0153;na excommunicationis, de qua in<marginalia>Declaratio|Cardinal.</marginalia>
Clement. in fine de priuilegijs. Iuuat autem pro eo,
quod nuper dicebamus de solemnitate matrimo-
nij ex eisdem Declarationibus eam, quæ est 49.
subiecisse, tenoris sequentis: Decretum hoc, quo<marginalia>Alia.</marginalia>
statuitur, vt matrimonij contractus fiat solemniter
coràm Parocho & testibus, habet tantùm locum in
matrimonio per verba de præsenti, non autem cùm
sponsalia per verba de futuro contrahuntur. Sic sa-
cra Congregatio. Tenent etiam Bonacina suprà.<marginalia>Bonacina.|H. Henriq.|P. Suarius.|Sayrus.</marginalia>
Puncto 8. n. 12. & Quæst. 4. Puncto 6. n. 3. vbi post
P. Rebellum adducit P. Henriquez, & P. Sua-
rium, & etiam Sayrum, qui omnes reuera ita te-
nent.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Pater quidem Henriquez Lib. 11. Cap. 28.
in Glossa. lit. E. P. Suarius citatur à præfato Aucto-<marginalia>P. Suarius.</marginalia>
re Disput. 12. de Censuris. Cap. 4. n. 13. vbi licet pro
Sectione Caput erraticè appositum dicamus, ni-
hil tale habetur, benè tamen Disputat. 22. Sect. 4.
n. 12. qui tamen circa solemnitatem, quam in
celebratione matrimonij iuxta dispositionem
Concilij Tridentini recognoscit, aliter philoso-
phatur, sic dicens: Dicendum nihilominùs censeo
Religiosum non incurrere illam Censuram in dicto
casu, sed aliter puniri iuxta Concilium Tridentinum.
Ratio est, quia licet hæc præsentia sacerdotis dici pos-
set nunc quædam solemnitas matrimonij contrahen-
di, non est tamen solemnizatio illa, de qua Pontifex
in illo Textu locutus est; nam sine dubio loquitur so-
lùm de illa solemnitate, quam Concilium Tridenti-
num Seßione 24. vocauit benedictionem sacerdotis.
Lex autem, præsertim p&#x0153;nalis, non debet extra men-
tem legislatoris, & verborum significatione&#x0303; vsurpari.<-P>@@

<-P>Hæc ille. Sayrus Lib. 4. Cap. 15. n. 2. nihil habet,<marginalia>Sayrus.|P. Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
benè tamen n. 8. & 9. Tenet prætereà P. Gaspar
Hurtadus Disputat. 5. de Matrimonio n. 57. vbi de-
clarationem Cardinalium citatam agnoscit; si-
cut & Diana Parte 5. Tract. 10. Resolut. 33. vide-<marginalia>Diana.|P. Ægidius.</marginalia>
turque etiam tenere P. Ægidius Tomo 2. de Sa-
cramentis. Disputat. 27. n. 73. vbi de p&#x0153;na agens
benedicentis nuptias sine licentia requisita, solius
meminit suspensionis à Tridentino decretæ. Ci-
tat etiam Bonacina P. Sancium vti fauentem as-
sertioni prædictæ, cui oppositam vidimus placuis-
se. Sed certè Lib. 3. Disputat. 52. n. 4. & Disput. 82.
Lib. 7. in quibus citatur omisso numero poste-
rioris citationis, qui 2. & 3. tantùm esse potest,
nihil habet, quod vllo modo faueat: immò in
posteriori à se dicta confirmat circa Clementinæ<marginalia>P. Sancij.|inconsul-|tum pronun-|tiatum.</marginalia>
obligationem, dum ad illa se refert. Iuxta quæ
mirum profectò videri debet quomodò dictus
Pater ita confidenter pronuntiare potuerit absque
dubio id tenendum, quod & Congregatio Cardi-
nalium, & tot graues scriptores vidimus tenuisse.
Ex quo fit, quòd licet ratione solemnitatis non
videatur excommunicatio euitabilis, quæ in sola
assistentia desit; quia tamen probabilis adeò pro
illius cessatione sententia est, perinde reputari de-
bet ac si solemnitas ad prædictum euitandæ ex-
communicationis effectum defuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> In quo quidem modus dicendi P. Suarij,<marginalia>Circa P.|Suarium de|solemniza-|tione cum|auctoribus|prioris sen-|tentiæ fenti-|ente&#x0303; notan-|da obiectio.</marginalia>
& si viro tanto dignissimus sit, difficultate non
vacat: nam in primis, dum p&#x0153;nas extenuare cu-
rat, id non assequitur, quia iuxta ipsum vtraque
p&#x0153;na suam vim obtinet, suspensionis inquam &
excommunicationis. De priori constat, à Tri-
dentino imposita: de alia item, quia cùm Cle-
mentina de solemnitate per solam assistentiam
non loquatur, stante p&#x0153;na pro assistentia imposi-
ta, illi non derogatur, cùm circa diuersa versen-
tur. Si autem dicatur à Concilio eamdem p&#x0153;-
nam impositam coniungenti & benedicenti, &
ita cessare excommunicationem Clementinæ, be-
nè id quidem stabit iuxta dicta, sed à P. Suario
id non dicitur; immò p&#x0153;nam illam antiquiorem
videtur non abrogatam reputare, dum extendi
ad assistentem sine licentia negat, quia de illa pro-
cedit, vnde ad solemnitatem per benedictiones
etiam nunc vim eius dirigi videtur dubio procul
arbitrari.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Deinde Clementinam de sola solemni-<marginalia>Vrgetur pro|solemnitate|ex sola assi-|stentia Pa-|rochi</marginalia>
tate perbenedictiones intelligendam, ex eo vide-
tur improbandum, quia assistentia ad valorem
matrimonij spectans, vt superiùs dicebamus, ali-
qua, & maximè propria solemnitas est; cùm in
contractibus id, quod ad eorum valorem per le-
ges est constitutum, solemnitas cum omni pro-
prietate dicatur, vt suprà etiam probatum: ergo
illa præcipuè à Pontifice est intenta, & salua pro-
prijs Rectoribus volita, ex cuius defectu maiora
poterant inconuenientia pullulare. Et quidem in
Clementina præter verba illa, Matrimoniaue so-
lemnizare, alia non extant ad præsentem caussam
pertinentia: Atqui illa non est cur ad solas nup-
tiales benedictiones sint referenda: ergo ad so-
lemnitatem magis considerabilem, & momenti
præcipui debent potiori iure referri, quamuis in
solemnitatibus diuersitate&#x0303; esse contigerit. Quem-
admodum tradit Concilium Tridentinum citato
Cap. 1. ibi: Si quæ prouinciæ alijs vltra prædictas,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0375.jpg/>
@@1@<SE375>360 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XV.
<duolan 2><-P>laudabilibus consuetudinibus & cæremonijs hac in re<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
vtuntur, eas omnino retineri sancta Synodus vehe-
menter optat. De quo & dixerat in explicatione
celebrationis huius Sacramenti, ibi: Iuxta recep-
tum vniuscuiusque prouinciæ ritum. Ex quo præoc-<marginalia>A Clemen-|tina prohi|bet vt po-|tuit, & pu-|niri.</marginalia>
cupatur id quod dici potest de nouitate ritus sub-
stantiali à Concilio Tridentino introducta, qui
cùm Clementinæ tempore non extaret, non po-
tuit à Pontifice circa illum fieri directa Consti-
tutio. Nam vniuersalis ille decidendi modus, il-
lum etiam, sicut & quemcumque alium futuris
introducendum temporibus comprehendit; sicut
comprehendisse certum est omnes solemnitatis
modos, quos circa celebrationem cum ceremo-
nijs, solemnitatibus sacris, seu benedictionibus
erant iam cum diuersitate regionum introducti,
& erant pariter temporum decursu diuersi futu-
ri; quam diuersitatem optat Concilium obser-
uari.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> His addo ante Concilium Tridentinum,<marginalia>Assistentia|Parochi|etiam ante|tempora|Clementi-|næ in vsu|fuit.</marginalia>
& etiam ante tempora Clementinæ, non solùm
celebrata in facie Ecclesiæ coniugia, quæ bene-
dictionibus sacerdotalibus in Ecclesia receptis
honestabantur, sed etiam illas, quæ sacerdotibus
assistentibus pastorali cura, aliquomodo ab ipsis
benedici contingebat. Id quod ex Cap. Cùm in-
hibitio, de clandestina desponsat. habetur: cuius
vestigijs se inhærere Concilium Tridentinum
profitetur. Ibi enim ex Concilio Lateranensi ita
Innocentius Tertius: Cùm inhibitio copulæ coniu-<marginalia>Cap. Cùm|inhibitio.</marginalia>
galis sit vltimis tribus gradibus reuocata, eam in alijs
volumus districtè seruari; vnde Prædecessorum no-
strorum vestigijs inhærendo, clandestina coniugia
penitus inhibemus, prohibentes etiam ne quis Sacer-
dos talibus interesse præsumat. Et infra §. Sanè ita
subditur: Si Parochialis Sacerdos tales coniunctiones
prohibere contempserit, aut quilibet etiam Regularis,
qui eis præsumpserit interesse, per triennium ab offi-
cio suspendatur, grauiùs puniendus, si culpæ qualitas
postulauerit. Hæc ibi. Ex quibus id videtur, quod
diximus, manifestum haberi: Sacerdotes enim
interesse solitos coniugijs indicatur: quæ tunc
tantùm dici clandestina poterant, cùm sine de-
nuntiationibus legitimis inita fuissent, de quibus
ibidem Pontifex: quandoquidem & testibus con-
stabant, & sacerdos legitimus assistebat. Neque
assistentia talis materialiter se habebat, vt esse al-
terius cuiusuis poterat, sed formalis erat, scilicet
vt sacerdotis, & ita vt aliquomodo benedictio-
nem impartiret. Cùm ergo ita stare posset, quis
non videat Clementinam ad hoc mentem suam
direxisse, vt videlicet Regularibus assistentiam
talem sub p&#x0153;na excommunicationis inhiberet?
Quod quidem verbis præfatis optimè significare
potuit, & reuera significare visa est: Matrimo-<marginalia>Matrimonia|non erant|clandestina|ex defectu be-|nedictionum.</marginalia>
niaue solemnizare. Quod verò defectu benedi-
ctionum, quæ in Ecclesia sunt adhiberi solitæ,
matrimonia non sint dicenda clandestina, licet id
Glossa in Citatum Cap. verb. Clandestina, signifi-
cet; constat ex Cap. Quod nobis. eod. tit: sic enim<marginalia>Cap. Quod|nobis.</marginalia>
ibi: Si Matrimonia ita occultè contrahuntur, quod
exinde legitima probatio non appareat, ij qui ea con-
trahunt, ab Ecclesia non sunt aliquatenus compellen-
di. Verùm si personæ contrahentium hoc voluerint
publicare, nisi rationabilis caussa præpediat, ab Ec-
clesia recipienda sunt, tamquàm à principio in Ec-
clesiæ conspectu contracta. Sic Alexander Tertius.<-P>@@

<-P>Vbi quidem benedictionum mentio nulla, cum
tamen in Ecclesiæ conspectu legitima habean-
tur, eo ipso quod contrahentes in conspectu Pa-
storum verè se contraxisse testantur. In quod
nequeunt Regulares officium se intromittere:
id quod & Concilij Decreto, & Clementinæ di-
spositione stabilitum comperitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>252.</absatz-nummer> Dici ergo iuxta hæc conuenientiùs po-<marginalia>sublata ex-|communi-|catio Cle-|mentinæ.</marginalia>
test p&#x0153;nam Clementinæ penitus sublatam, quia
licet iuxta P. Suarium non circa assistentiam ma-
trimonio adhibitam, sed circa benedictionum
nuptialium impartitionem versetur; ex ea etiam
parte cessare dicenda est, quia Concilium Tri-
dentinum p&#x0153;nam suspensionis iuxta Ordinarij
arbitrium duraturam imponit, in eamque est ex-
communicationis p&#x0153;na commutata. Si autem
reuera circa assistentiam vim habuit, vt probaui-
mus, similiter à Concilio similes p&#x0153;næ iniun-
ctione abolita est, ne vnicum crimen duplici p&#x0153;-
na feriatur, quod minimè est iuri & rationi con-
forme, vt ex ijs probatur, quæ adducit P. Sancius
loco citato, Sayrus, & Bonacina, alijque: quidquid
Nauarrus, Maiolus, & Emmanuel apud eosdem<marginalia>A suspensio-|ne Trident.|possunt Re-|gulares ab-|solui à suis|Prælatis, &|etiam vir-|tute Cruciæ-|tæ in foro|conscientiæ.</marginalia>
aliter videantur censuisse. Quia verò suspensio
dicta reseruata non est, poterit Regularis ab ea
absolui à suo Prælato, aut ab eo, qui eius vices
habuerit, in foro conscientiæ, sicut & virtute
Bullæ Cruciatæ, vbi eius vsus permittitur; etiamsi
dicamus non posse virtute priuilegiorum absolui
à peccatis Episcopo reseruatis: quia id intelligitur
de reseruatis ab homine, non à iure, vt commu-
niter aduertunt scriptores, & nos superiùs etiam
obseruauimus. Si autem Ordinarij de transgres-
sione conscij litem intendant, nec satisfactionem
pro adhibita absolutione virtute priuilegiorum
admittant, patienter id sustinendum, & peccati
p&#x0153;na benè satis merita sustinenda, dum intra suos
se limites nequit Religiosa temperantia contine-
re. Et hæc quidem circa illas duas Propositionis<marginalia>Posse illos in|partibus in-|fidelium de|caussis ma-|trimoniali-|bus cognos-|cere per Leo-|nis X priui-|legium, vt|stare queat.|Thomas|à IESV.</marginalia>
partes de quibus citatus P. Bruno, qui addit posse
Regulares in partibus infidelium cognoscere de
caussis matrimonialibus, ex concessione Leonis
X. in præcitata Bulla his verbis: Vt de caußis ma-
trimonialibus, quas in partibus illis ad Audientiam
nostram deferre deberent, legitimè cognoscendi, &
discordantes inter se concordare. Quæ autem sint
illæ caussæ matrimoniales docet Thomas à Iesv
de Conuersione omnium gentium verb. Matrimonium,
esse diuortia, adulteria, & similia: qui & aduer-
tit cum P. Sancio de Matrimonio Disputat. 19. (li-
brum non citat, & est 10.) illos debere hac fa-
cultate vti simpliciter, & de plano, sine Tabel-<marginalia>Quid circa|praxim.</marginalia>
lione, ac strepitu & figura iudicij; modò pro vi-
ribus nitantur de veritate certiores fieri. In vtrô-
que autem foro, si à Prælatis licentiam habeant,
& per Episcopos liceat, procedere possunt iuxta
duos citatos scriptores. Iuxta concessionis autem
formam Primò videtur dicendum in ijs, quæ ad
Audientiam Episcoporum deferri deberent, non
esse recursum ad ipsos necessarium, quia solùm
ea quæ ad Audientiam Sedis Apostolicæ deferri
deberent, vt maiora & difficiliora, committun-
tur, vt ex eo ad minora, & faciliora argumentum
deriuetur. Secundò ea, de quibus recursus talis ha-
bendus dicitur, concessis caussis, secundùm se
spectatis, ad dispensationes reduci, in quibus Re-
gulares pro regionibus dictis amplissimam ha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0376.jpg/>
@@1@<SE376>De Regularibus in Indijs circa Matrimonia &c. 361
<duolan 2><-P>bent facultatem de quo latiùs in Thesauro Tomo
2. Tit. 12. num. 378. & seqq. Tertiò, difficulta-
tes, quæ occurrere possunt, eo quòd negotium
conuersionis multas secum afferat, pro quibus
moris est Sedem Apostolicam consulere, à Re-
ligiosis possunt, prudenti arbitrio, resolui. Id
quod semotis etiam priuilegijs fieri frequenter
solet, non iudiciali auctoritate, sed doctrinali cui
se possunt & solent iudices accommodare. Sicut
in casu, de quo nuper, de suspensione videli-<marginalia>Suspensio an|ab Officio &|beneficio.|Sayrus.</marginalia>
cet à Concilio Tridentino imposita, circa quam
dubitant Scriptores an sit ex officio & benefi-
cio. Et Sayrus quidem ab officio tantùm esse
verosimile proponit, sic enim respondet cul-
pæ intromittentis se in officium Parochi, ait ta-
men rem esse dignam, pro qua Sedes Apostoli-
ca consulatur: dum autem eius Oraculum non
habetur sic delinquentem tutius esse vt ab vtro-
que se suspensum arbitretur. Sic citato nu. 9. Vbi
ex spiritu Apostolico agentibus dici meritò cum
dilecto Discipulo poterit: Vnctio eius docet vos 1.
Ioan. 2. v. 27. Id autem quod vltimò dicebatur<marginalia>1. Ioan. 2.|v. 27.</marginalia>
de potestate in vtroque foro difficultatem pecu-
liarem tangit, de qua sit.</P>
<Z><A+1>SECTIO XVI.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi, qui voto peculiari te-
nentur non admittendi dignitates,
possint in Indijs Vicarij esse Episco-
porum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>254.</absatz-nummer> <INI3>L</INI3>Icet communis esse quæstio possit,
pro Indijs specialiter titulus eius-
dem inquirit, quia in illis frequen-
tior esse occasio potest muneris prædicti susci-
piendi, ex adductis à Dom. Solorzano Tomo 2.<marginalia>Dom.|Solorzanus|Posse abso-|lutè loquendo|multorum|sententia est.</marginalia>
de Indiarum iure Lib. 3. Cap. 8. num. 26. & posse
quidem Religiosos illud cum Prælatorum licen-
tia obire communis est Doctorum sententia,
pro qua plures congerunt P. Azor Tomo 2. Lib. 3.
Cap. 43. Quæs. 10. §. Quæres itidem. P. Thomas
Sancius in Opere morali. Lib. 6. Cap. 15. num. 88.
P. Palaus Tomo 3. Tractat. 16. Disputat. 4. Puncto
12. §. 1. num. 8. P. Fragosus Tomo 2. Lib. 8.
Disputat. 29. §. 4. num. 11. Diana Parte 10. Tra-
ctat. 15. Resolut. 30. Quod de Mendicantibus ne-
gant aliqui, ex quibus P. Azor §. Quid dicen-
dum. Portel verb. Religiosus num. 5. Sbrosius de
Vicario Episcopi Lib. 1. Quæst. 38. num. 4. & 11.
bene impugnatus à P. Sancio pro se alios al-
legante, & à Dom. Solorzano num. 27. Bar-
bosa de potestate Episcopi Allegat. 54 num. 14.
Quod & tenent citati Diana, & Palaus, nec
aliter sentire videtur P. Fragosus, qui asser-
tionem sine aliqua exceptione proponit, affir-
mans prætereà cum aliquibus, quos profert, ille-
gitimum non posse præfato officio fungi, quia
est Prælatura extra Religionem, ad quam non<marginalia>De illegiti-|mis anceps|quæstio.</marginalia>
se extendit talis defectus dispensatio. Quod qui-
dem difficultate non caret, quia licet dignitas
talis iurisdictionem erga subditos extra Religio-
nem importet, est tamen omninò compatabilis
cum statu Religioso, & minoris æstimationis
quàm Prouincialatus, aut eo superior in Reli-<-P>@@

<-P>gione Prælatio. Et ita tenet Illustriss. Barbosa
in Collectaneis ad Cap. 1. de filijs Presbyter. quem
adducit, & videtur sequi Dom. Solorzanus su-
prà num. 29. licet Diana citata Resolutione vbi
oppositum defendit cum alijs ibidem adductis,
dicat putare se non assertiuè, sed recitatiuè ab
eo adductum. Sed in Politica Lib. 4. Cap. 8. id<marginalia>Dom.|Solorzanus</marginalia>
clariùs indicat, sic dicens: Sed in alijs Monachis
& Fratribus, & multò magis in Canonicis Regu-
laribus, qui sub communi Clericorum nomine con-
tinentur, non audeo discedere ab opinione curren-
te Doctorum tenentium posse Vicarios esse Episcopo-
rum, dum modò ad id licentiam suorum habeant
superiorum, fundatorum multis in Textibus sic do-
centibus. Immò & addunt, quòd licet vt quis Vi-
carius sit requiratur esse legitimum, iuxta id, quod
ait Nicolaus Garcia, sufficiat tamen huiusmodi
Monachis & Fratribus huius defectus dispensatio,
quæ inducatur propter ingressum & fauorem Reli-
gionis. Sic ille ex Hispano Latinus. Vbi cum
opinionem communem se amplecti proferat,
& illud additamentum subdat cum eodem con-
textu, manifestum apparet ipsum pariter am-
plexari.</P>
<P>  <absatz-nummer>255.</absatz-nummer> Et videtur ipsi propter Regiam sche-<marginalia>Pro Indijs|vetitum, sed|non ab om-|nibus exe-|cutioni|mandatum.</marginalia>
dulam, quam adducit num. 27. ex die 26. Maij.
An. 1550. & etiam in citato iam Cap. Politicæ
facilem futuram decisionem pro Indijs, quod at-
tinet ad facultatem Episcoporum, vt possint Vi-
carios sibi adsciscere Religiosos, si eisdem se ve-
lint ij, ad quos spectat, accommodare, licet aliàs
sentiat illam de Religiosis tantùm Franciscanis
procedere, quibus id est specialiter vetitum, vt
ferè omnes obseruant de hoc scribentes. Sed cer-
tè schedula dicta non solos Franciscanos tangit,
sed quoscumque alios Fratres, vt constat ex ver-
bis illis post multa alia: Al dicho Frayle Francis-<marginalia>Regia sche-|dula.</marginalia>
co, proveyendole en persona, que nosca Frayle. Sed
accommodare se post illius expeditionem non
omnes Religiosi Episcopi voluerunt, quod vti-
nam eis feliciter accidisset; sed non ita, vt euen-
tu est ipso declaratum, quia neque Religiosis<marginalia>Nec felici|exitis.</marginalia>
ipsis sic electis, nec subditis, vnde neque Epis-
copis electoribus, vtilis esse electio potuit, ne-
que speratur futura, quidquid de singulari aliquo
posset quispiam feliciùs ominari. Neque est cur
Episcopi circa hoc prudentiam & prouidentiam,
qua præditos esse oportet, non studeant ad-
hibere, & id vitent disponere, quod si non fa-
ciant, minimè est à Regio Consilio tolerandum.
Ne ergo vt sapiens ille aliàs tanti emant p&#x0153;ni-
tere.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Non prætereundum discrimen, quod<marginalia>Discrimen|inter Vica-|rium &|Prouisorem|nullius esse|momenti.|Portel.</marginalia>
circa hoc habet Portel suprà dicens quòd Proui-
soris officium, quod est à Vicariatu generali di-
stinctum, poterit Mendicans exercere, vt praxis
docet, secus aliud: quia Prouisor Episcopi non
habet lites illas ac strepitus forenses Censurarum.
Scio tamen (verba illius sunt) quòd Bernardinus
Bustos 10. parte Sermonum Serm. 7. refert quem-
dam Fratrem Nicolaum de Padua Minoritam fuisse
Vicarium Generalem Episcopi Tantini in Lombar-
dia. Sic ille Circa cuius assertum, quod ad dis-
crimen attinet, nullo solido fundamento robo-
ratur: nam & Prouisor iurisdictionem in foro
externo etiam exercet, & negotia valde grauia
pertractat & iudicat: licet apud eum forenses<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0377.jpg/>
@@1@<SE377>362 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>non sint strepitus, qui peculiarem fori litigiosi
notitiam & experientiam exigunt, propter quo-
rum defectum minùs idonei ad hoc munus esse
Religiosi solent, vt obseruat Dom. Solorzanus
supra nu. 28. Sed certè non ea de caussa viden-
tur ab istis repelli, cum possit defectus talis sup-
pleri adminiculis Assessorum, ex notatis cum
bonis Auctoribus à Barbosa suprà num. 13. vt in
multis sæcularibus Prouisoribus accidit quan-
do Theologi sunt, & officium inexperti penitus
adoriuntur; immò & in Canonici Iuris studio
versatis. Qui ergo negant id Religiosis, ex prin-
cipijs eiusdem Canonici Iuris id probare conten-
dunt, quia scilicet eorum dedecet institutum,
quod subiectionis est, & à sæcularibus curis alie-
num, & ita illud professi à iudicialibus debent
caussis absistere, quæ non possunt non eos ni-
miùm implicare, & à proprijs Religionis occu-
pationibus amouere. Ex quo fit non solùm Vi-
cariatus Generalis officium, sed Prouisoratus et-
iam illis non expedire, præsertim in Indijs, in
quibus idem Vicarius, qui & Prouisor, vnde &
vtroque nomine indifferenter appellantur, &
communiùs posteriori: & ita de illis sub præfa-
tis nominibus quasi indifferentibus disserit Bar-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
bosa cum multis, quos allegat, suprà num. 10.
vbi sic: Vicarius generalis, seu Prouisor, aut Offi-
cialis, Iudexque Ordinarius &c. Iam quod de Re-
ligioso illo dicebatur Tantini Episcopi Vicario,
parùm videtur vrgere, cùm dici satis conue-
nienter possit licentiam pro eo Pontificis exti-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
tisse, iuxta id quod habet Barbosa citato nu. 13.
vbi cum Laurentio de Franchis (corrige Laureto)<marginalia>Praxis Ro-|manæ Cu-|riæ.</marginalia>
affirmante se vidisse in Curia Romani obserua-
ri, quòd quoties Episcopus Ecclesiæ suæ neces-
sitate alicuius Monachi opera indiget vt sui Vi-
carij officio fungatur, cùm neminem idoneum
habeat ex Clero sæculari, sacram Congregatio-
nem Regularium consulit, quæ attenta exposita
necessitate, impertitur vt Monachum in suum
constituere possit. Potuit ergo Episcopus Tanti-
nus Pontificem attenta Ecclesiæ suæ necessitate
consulere, & ille circa hos consultationi tali et-
iam annuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Sed iam ad difficultatem propositam de-<marginalia>Stante vb$unclearto|non posse quæ|videantur|suadere.</marginalia>
ueniendo, vt id, quod proponitur, nequeat fieri
pendet voti peculiaris obligatio, qualis in So-
cietate extat, à Professis emissi non ambiendi,
nec acceptandi Prælationem aut dignitatem ex-
tra Societatem, nisi supremæ potestatis adsit
imperium, vel præcepti in Religionibus alijs.
Quod secuti Patres Carmelitani Discalciati, Au-
gustiniani, ac Clerici Ministrantes, alijque, vt
testatur Vrbanus VIII. Constitut. 167. Vicaria-<marginalia>Vicariatum|esse dignita-|tem.</marginalia>
tum autem seu Prouisoratum dignitatem esse
communis Doctorum sententia firmat: & inde
colligunt eorum plures illegitimos esse huius mu-
neris incapaces: ex quibus aliquos adducit P.
Thomas Sancius Lib. 5. Cap. 5. n. 16. quibuscum
& sentit. Ex quo fundamento affirmat. Lib. 6.
Cap. 18. nu. 28. contra votum ire, qui illum pro-
curat, aut in sui circa illum electione consentit,
quod & alij tenent, ex quibus P. Palaus suprà
Disput. 5. Puncto 5. n. 3. Additque P. Sancius voto<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
huiusmodi comprehendi quodcúmque aliud Officium
iurisdictionem in foro externo habens in sibi subdi-
tos. Et hoc votum non cessare quoad suam obli-<-P>@@

<-P>gationem, etiam si qui illud emisit, ad Religio-
nem transeat, in qua talis non viget obseruantia,
decreuit Vrbanus VIII. speciali Constitutione,
quam adducit Cardinalis Lugo in Responsis mo-<marginalia>Constitutio|Vrb. VIII.|iuxta quam|votum non|expirat in|transeunti-|bus ad|aliam Reli-|gionem.</marginalia>
ralibus Lib. 3. Dubitat. 4. Ex quibus videtur fie-
ri non posse Religiosos tales officium dictum
admittere, & multo minùs procurare, quod
& in Indijs videtur dicendum, quia & in illis
munus præfatum cum omnibus suis præroga-
tiuis exercetur, & ex tali exercitio illa pos-
sunt inconuenientia emergere, de quibus sumus
paulò superiùs prælocuti. Quibus prælibatis,</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Dico Primò. Licet quod est dictum,
tam circa non ligatos voto, quàm circa ligatos<marginalia>Assertio 1.|Posse in ali-|quo casu tale|munus in|Indiis etiam|à voto lega-|tu assumi.</marginalia>
ipsos, generaliter sit obseruandum: casus tamen
aliquis occurrere in Indijs potest, in quo liceat
munus Vicarij cum licentia Superiorum, ab ijs
etiam, qui votum emiserint, acceptare. Hoc est
probandum, quia talis potest esse necessitas, vt
charitas obliget, cuius imperio extante, ipsum
Dei extat imperium, vnde non fit contra vo-
tum, cùm in eo exceptio illa extet: Nisi coactum
obedientia eius, qui mihi præcipere potest sub p&#x0153;-<marginalia>Votum non|ambiendi in|Societate.</marginalia>
na peccati. Id quod in difficiliori casu loquens do-
cet P. Thomas Sancius citato Cap. 18. nu. 36. vbi
de Episcopatu loquens prædicto modo philoso-
phatur dicens posse Professos, non obstante vo-
to, acceptare Episcopatum, non tantùm quando
Pontifex, cuius est hoc præcipere, iusserit accep-
tare, sed etiam à fortiori quando præceptum na-
turale ratione necessitatis imminentis ad hoc ob-
ligauerit: vt si manifestè vrgeret Ecclesiæ neces-
sitas, nec alius esset, idoneus ad id munus obeun-
dum, & rationem ait esse apertam, quia qua ra-
tione exceptus est casus, quo compulerit præcep-
tum Superioris, censetur quoque exceptus à for-
tiori casus, quo ius ipsum naturæ obligat: dictio
enim taxatiua numquàm excludit similes ca-
sus, vt ex multis probat Euerardus in suis Topicis,
loco à natura dictionis taxatiuæ nu. 4. Addit de-<marginalia>Euerardus.</marginalia>
inde alia, & pro Assertione citat Hostiensem,
Archidiaconum, Astensem, Abulensem: consta-
reque ait ex doctrina D. Thomæ 2. 2. q. 89.
arti. 7. ad 2. Concludit tamen casum esse ra-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
rissimum, & qui difficillimè continget, & id
quidem fatetur etiam P. Suarius Tomo 4. de Relig.
Tractat. 10. Lib. 9. Cap. 8. n. 26. vbi sic ait: Quo-
circa sententia Glossæ ibi citatæ asserentis esse pec-
catum mortale non acceptare Episcopatum, si is, cui
offertur, se dignum credat; non est vera, nisi quando
sub præcepto imponitur, vel saltem euidens est ne-
ceßitas, vt charitas ipsa obliget, & ita sunt intelli-
gendi Gregorius & Augustinus &c. Neque huic,
resolutioni aduersatur quod n. 25. præmiserat ita
scribens: Immò etiamsi talis videatur esse casus in
particulari, in quo secluso voto videretur clarum &
certum esse melius acceptare Episcopatum, facto
iam voto acceptandus non est sine præcepto: tum quia
votum generaliter factum est: tum etiam quia nulla
est necessitas aliter faciendi, cùm facile sit Pontifici
præceptum ponere, si omnino vtile vt acceptetur.
Sic ille, ita exponendus, ne contrarietas ali-<marginalia>Eius dicta|circa accep-|tationem|Episcopatus|concilian-|tur.</marginalia>
qua in eius dictis videatur: vt cùm, voto fa-
cto, videretur clarum & certum esse melius ac-
ceptare Episcopatum, nihilominùs obligatio ad
acceptationem non sit, quia non ex eo quod ali-
quid melius appareat, statim est obligatio illud<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0378.jpg/>
@@1@<SE378>Religiosi in Indijs an Vicarij Episcoporum &c. 363
<duolan 2><-P>efficiendi aut acceptandi: quando autem Chri-
stus manifestè obligat, post habendum est votum,
quia præceptum Superioris rationis vrget: quem-
admodùm si facto voto audiendi Missam, occur-
reret necessitas subueniendi proximo tempore
auditionis, manifestissimum est tunc obligatio-
nem voti non vrgere, quia præceptum superius
ad Missam omittendam adstringit.</P>
<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> Ex quo id, quod in Assertione est pro-
positum potiori ratione conuincitur, quia in Vi-
cariatu non illæ rationes concurrunt, quæ in Epi-
scopatu, & ideò faciliùs potest pro illius accepta-
tione obligatio voti cessare, & casus potest ita<marginalia>Casus propo|nitur, de quo|Assertio.</marginalia>
proponi, vt Episcopus adsit, sed impeditus in
Di&#x0153;cesi, cui summè oporteat per Ecclesiasticam
prouidentiam subueniri, quia Indicæ gentes id
præ alijs exigunt; nec sit in illa qui commodè id
præstare queat, vnde ad Religiosum tali voto li-
gatum ab Episcopo recurrendum: quem dicimus
posse in tali peristasi, annuentibus Prælatis, Vi-
cariatum acceptare. Si dicas instante præcepto
charitatis, non esse necessarium recursum ad Præ-
latos, id quidem in rigore loquendo admittunt
Cardinalis Alexandrinus citato Cap. 13. n. 89. à
P. Sancio adductus, & Antonius Cucus ibidem,
absolutè loquendo, vnde id potiùs asserendum
vrgente præcepto charitatis: quod tunc posset
saltim admitti, quando recursus ad Prælatum esset
difficilis, ita vt moraliter videretur impossibilis:
generaliter tamen loquendo communi Doctorum
sententiæ standum requirentium licentiam Præ-
lati, vt omnes citati tradunt, & specialiter ij, quos
adducit Barbosa n. 12. & etiam in nostro casu;
quia cùm peti possit, non est Religiosa subordi-
natio violanda. Quòd si Prælatus renuerit, ob-
sequendum ipsi, cui & erit spirituale incommo-
dum, quod ex eo resultare poterit, imputan-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Dico Secundò. Non obstante voto præ-<marginalia>Assertio 2.|Non obstante|voto esse posse|Vicarium|foraneum.</marginalia>
dicto potest Religiosus in Indijs esse Vicarius fo-
raneus, oppidi scilicet, aut oppidorum aliquo-
rum. Id probatur, quia Vicariatus huiusmodi non
reputatur dignitas, nec Prælatio, vnde nec tales
veniunt nomine Prælatorum; nisi fortè pro illu-
stri loco aliquo constituantur, vt Vicarius Curiæ
Matritentis, in quibus neque id certum; vnde
neque Conseruatores esse possunt, iuxta Iuris
Canonici, & Pontificiorum Decretorum præ-
scripta. Id quod in casu, de quo præsertim agi-
mus, manifestius apparet, quia Vicariatus talis so-
let Clericis omni auctoritate destitutis, & hester-
no promotis sacerdotio committi, quos neque
peritio, nec prærogatiua alia commendat. Inde
est vt Doctores de Vicarijs loquentes, cùm diffi-
cultatem circa Religiosos mouent, de Generali-
bus loquuntur; vti qui de alijs inferioris notæ posse
Vicariatu potiri proculdubio sentire videantur, vt
videri apud citatos potest. Neque ad illum accep-
tandum necessaria est summa necessitas, sed non
leuis conuenientia sufficiet, iudicio Prælatorum,
sine quorum licentia non acceptandus. Quod
amplius roboratur ex differentia inter Vicarium
generalem & Foraneum: ille enim ordinaria<marginalia>Discrimen|inter Gene-|ralem &|Foraneum.</marginalia>
gaudet iurisdictione, de quo in Thesauro dictum
Tomo 2. Tit. 12. n. 315. & Tit. 14. n. 1. pro quo &
quamplures Doctores congerit Barbosa suprà n.
26. alter autem delegata, quia non ratione officij,<-P>@@

<-P>& ita nomine Ordinarij non venit, neque assistere
matrimonio potest, vt cum Gutierrez & P. San-
cio obseruat Diana Parte 11. Tract. 3. Resolut. 25.<marginalia>Diana.</marginalia>
Nec constituitur ratione illius vnum tribunal
cum Episcopo, sicut in Vicario generali accidit,
& ita ab illo potest appellari iuxta plurimos Do-
ctores ab eodem Barbosa adductos n. 22. Ex quo
fit non esse in illis eum excellentiæ gradum, qui
ad constituendam sufficiat dignitatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> Quod ampliùs etiam illustrari potest ex<marginalia>Ex doctrina|P. Suarij|circa mune-|ra, quæ in|Religione|Rectoratu in-|feriora sunt|roboratur.</marginalia>
eo, quod docet P. Suarez suprà Cap. 7. n. 13. vbi
neque nomine dignitatis, neque Prælationis com-
prehendi ait superioritatem inferiorem Rectora-
tu, aut Præpositura, qualis est in Societate Mini-
strorum, quæ correspondet Vicariorum in Reli-
gionibus alijs qui alium superiorem supra se ha-
bent, de quibus & Lezana Tomo 1. Parte 12. Cap.
10. n. 17. Ex quo ad Vicarios foraneos fit argu-
mentum: illi enim Vicario generali subsunt,
cuius, sicut nomen ipsum præsefert, generalis est
iurisdictio, & ita Vicarij ipsius Vicarij generalis
sunt, quatenus cum Episcopo vnum constituit
tribunal, & ad ipsum appellationes deferuntur,
iuxta dicta. Non ergo aut ex paritate nominis,<marginalia>Præpositi|nomen quid|in Iure de-|signat. Cap.|Quamuis,</marginalia>
Vicarij, vel ex iurisdictione argui in præsenti ne-
gotio potest, sed standum receptissimæ acceptio-
ni, iuxta Cap. Quamuis, de verbor. significat vbi
sic habetur: Quamuis omnes qui præsunt Præpositi
ritè vocantur, vsus tamen obtinuit eos vocari Præpo-
sitos, qui quamdam Prioratus curam super alios ge-
runt. Sic ibi, vbi Glossa ait Prioratum esse dig-
nitatem per se sic dictam. Ita ergo de Prælatione
in præsenti dicendum, circa quam versatur vo-
tum, & de quo Vrbani Bulla etiam procedit. Quæ
quidem sine dignitate esse non potest, vt etiam
P. Suarius citato n. 13. exposuit sic dicens: Non<marginalia>P. Suarius.</marginalia>
existimo tamen limitari vocem ad hæc duo (Episco-
patum scilicet & Cardinalatum) sed comprehendere<marginalia>Dignitas &|Prælatio an|distinctæ, &|quid illæ.</marginalia>
in vniuersum omnem Prælationem & Dignitatem
Ecclesiasticam, quæcumque illa sit; siue hæc nomina
significent res distinctas, siue tantùm ad maiorem
explicationem posita sint: omnis enim Prælatio vi-
detur esse Dignitas, licet fortassè non conuertuntur:
Dignitas enim iurisdictione carens non censetur Præ-
latio. Sic ille: circa quod P. Pellizarius Tract. 8.<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
Cap. 6. n. 197. Dignitatem & Prælationem coin-
cidere ait. Id quod etiam inuenimus praxi robo-
ratum; quod & modò oportuit ad submouendos
scrupulos ampliùs roborari. Pro quo & adden-
dum resolutionem dictam non solùm habere lo-
cum in oppidis Indorum, sed etiam Hispanorum,
quæ quantùm ad frequentiam & splendorem at-
tinet, solent in Indijs nihili esse multis Indicis
meliora, & sæcularibus sacerdotibus ad id mune-
ris cum satisfactione obeundum frequenter de-
stituta.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Claudendum duorum grauium scripto-<marginalia>Duorum|grauium|Scriptorum|suffragium.|Cæsar Ca-|rena.</marginalia>
rum communiter recepta doctrina, quos adduxi
in Thesauro Tit. 20. n. 44. vbi sic Cæsarem Care-
nam (quod ad præsens attinet) loquentem exhi-
bui: Hi Vicarij Foranei (Inquisitionis sanctæ Tri-
bunales) nullam habent præeminentiam Dignitatis
prout nec Vicarij Foranei Episcoporum, vt notat Bar-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
bosa in Summa Bullarij in verb. Vicarius Foraneus.
Et in suo Tractatu de Officio Episcopi. Parte 3. Alle-
gat. 54. n. 140. &c. Sed quia circa Vicarios S. Tri-
bunalis, seu Commissarios, esse aliquid potest<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0379.jpg/>
@@1@<SE379>364 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio XVII.
<duolan 2><-P>difficultatem ingerens, illud est sectione sequenti
discutiendum, vbi & id addendum, quod vide-
tur incommodare posse propositæ positioni. Sit
ergo</P>
<Z><A+1>SECTIO XVII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An esse Commissarij S. Jnquisitionis
possint, qui votum non procurandæ
& acceptandæ Dignitatis & Præla-
tionis nuncuparunt. Addicta in The-
sauro Tomo 2. Tit. 20. num. 44.
& 57.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>263.</absatz-nummer> <INI3>L</INI3>Icet id, quod nuper dictum pro af-<marginalia>Vicarij simi-|les Episcopa-|libus in san-|cto esse Tri-|bunali posse.</marginalia>
firmatione faciat; sunt tamen qui
circa hos hæreant, & verò etiam qui
generaliter negant; sed immeritò, quia Com-
missariorum diuersitatem non videntur attendis-
se. Et quidem si Commissarius, ita fiat vt qui sic
eliguntur, sint ad instar Vicariorum generalium
Episcoporum, quod fieri posse ex Cæsare Carena
citato dudùm Thesauri loco positum, vbi & Zu-
nerdum adducit: pro quo & Diana Parte 4.
Tract. 8. Resolut. 18. adducit Thomam Triuisa-
num Lib. 1. Decis. 66. n. 4. & multis adductis pro-
bat P. Fragosus Tomo 2. Disput. 13. n. 70. dicens
de hoc ambigi non posse. Tunc quidem non leue
est fundamentum ad affirmandum id esse contra
voti obligationem sicut de Vicariatu Episcopo-
rum dictum est: videtur enim illi consimilis, &
aliquomodo magis disconueniens, quia ad Tri-
bunal iurisdictionem magis formidabilem exer-
cens, spectat, & supra omnes fere aliàs diuagan-
tem, vnde & supra Vicarios ipsos generales Epis-
coporum, & quodammodo supra Episcopos, iuxta
illa quæ apud Doctores occurrunt. De Commis-
sarijs autem foraneis alia est ratio, quia isti meri
sunt executores mandatorum S. Tribunalis, vnde
ipsi mandata pronuntiare nequeunt, nisi in casi-
bus permissis iuxta eorum Titulos, de quo Capi-
tulum 8. Concordiæ pro Indijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Ex quo videtur cessare difficultas, quæ<marginalia>Decretum|Vrb. VIII.</marginalia>
oriri poterat ex Decreto Vrbani VIII. die 25. Ia-
nuarij. An. 1632. qui declarauit & statuit voto
Professorum Societatis, sicut & aliorum similiter
vouentium, comprehendi Dignitates, seu Præ-
lationes sæculares, & quæcumque officia, quorum<marginalia>Qui Genera-|libus respon-|dent Decreto|illius com-|prehensos.</marginalia>
Officiales iurisdictionem Ecclesiasticam vel laicalem,
de iure, vsu, vel consuetudine habent, seu quomodo-
libet extra ipsam Societatem exercent. Quod De-
cretum adducit Cardinalis Lugo in Responsis mo-
ralibus Dub. 36. Lib. 4. propter quod id quod de
Commissario est dictum cum vera iurisdictione,
venit roborandum. Sicut & quod de alijs modò
est dictum, quia neque iure, neque vsu, neque
consuetudine iurisdictionem aliquam exercent.
Iure quidem, quia ratione officij id non habetur,
sicut neque vsu & consuetudine; cùm in con-
trarium vsus & consuetudo sint, Propter casus
autem aliquos, in quibus mandatum librare &
exequi possunt, non est asserendum iurisdictio-
nem illis competere, quia in eo ipso mandatarij
sunt. Vnde in Capitulo dicto non sine peculiari<-P>@@

<-P>mysterio verbum permittendi appositum: Sino<marginalia>Capitulum|Concordiæ.</marginalia>
fuere por causas de la fe en los casos, que les es per-
mitido, vt indicaretur id non ex iurisdictionis an-
nexæ officio virtute facere, sed ex speciali man-
dato permissionis vocabulo sapienter designato.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Secluso autem Vrbani Decreto non vi-<marginalia>Secluso Vr-|bani Decreto|posse Profes-|sum Societa-|tis Officium|cum iurisdi-|ctione exer-|cere vt pro-|babile propo-|nitur.</marginalia>
detur sua probabilitate carere, posse etiam Pro-
fessum Societatis esse Commissarium cum iuris-
dictione sibi delegata. Id quod probari potest,
quia neque Dignitas, neque Prælatus est. Non
primum, quia inter illas, quas Doctores assig-
nant, vt quid sit Dignitas explicent, non inueni-
tur. Neque ex eo quod de Vicariatu Episcopi
dicitur, paritas certa deducitur: immò ex eo ar-
gui potest, quia cùm de illo id asseratur, quod vi-
dimus, de hoc tamen non deprehenditur sic ac-
commodata locutio. Et ratio esse potest, quia Vi-
carius Episcopi ex dispositione Iuris vnum con-
stituit cum eo tribunal, vnde & ordinaria iuris-
dictione gaudet, vt sæpè, diximus, & ita Ordi-
narij nomine venit. Hoc autem non habet Vi-
carius Inquisitionis; vnde nec vocari Ordinarius
potest, quod & Inquisitoribus ipsis multi attri-
buunt, existimantes eorum iurisdictionem tan-
tùm esse delegatam. Quòd autem Prælatus non
sit, ex eo ostendi potest: Quia neque apud DD.<marginalia>Inquisitores|Prælati no-|mine non|veniunt.</marginalia>
Inquisitores Prælati nomine veniunt, nec supe-
riorum, cùm de illis Iura agunt, vnde neque posse
frui priuilegio Cap. finalis de p&#x0153;nit. & remission.
tenent multi, ex quibus Pasqualigus Decis. 114.
quem adduxi in Thesauro Tomo 2. in Additionib.<marginalia>Pasqualig.</marginalia>
n. 137. & omnes illi indicant, qui eos non habere
iurisdictionem Ordinariam arbitrantur, sed merè<marginalia>Non gaudere|priuilegio|Cap. fin.|Barbosa.</marginalia>
delegatam, quia non adhæret officio, sed merum
exercitum importat, vt exponit Barbosa in Colle-
ctaneis ad Cap. Per hos, de hæreticis in 6. n. 4. & 5.
quod esse satis probabile nequit negari. Accedit
id, quod tradit P. Suarez Tomo 4. in 3. p. Disput. 27.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Sect. 2. n. 8. scilicet nomine Prælati eum solùm
intelligi, qui iurisdictionem habet proprio iure ac
titulo, & non per commissionem: ex quo infert
Vicarios Episcoporum, & aliorum Prælatorum
non gaudere priuilegio dicti Cap. finalis: cùm verè
Prælati non sint. Ex quo etiam videtur clarè de-
duci neque Vicarium generalem Episcopi no-<marginalia>Sicut neque|Vicarios|Generales,|licet Ordi-|narij sint.</marginalia>
mine Prælati venire, & ita non semper iurisdi-
ctionem Ordinariam ad hoc sufficere, quia recep-
tius est talium Vicariorum iurisdictionem esse or-
dinariam, vt aliàs dictum. Hinc est, vt non so-
lùm ex eo fundamento, quo mouetur Pasquali-
gus Inquisitores Prælati non sint, quia scilicet
eorum iurisdictio delegata est, nam etiam si Or-
dinaria dicatur, non censentur in Iure Prælati,
quia reuera delegati sunt, licet eorum iurisdictio
priuilegia Ordinariæ, vt aliàs dictum, sortiatur
Tomo 2. Thesauri. Tit. 20. n. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Factum hinc vt ante Decretum Vrbani<marginalia>Ante Decre-|tum Vrbani|Religiosivoto|adstricti loco|Ordinarij in|S. Tribunali|assistebant.</marginalia>
circa hoc sine vllo scrupulo ageretur, & ita loco
ordinarij in Officio S. Inquisitionis Religiosi fue-
rint Societatis designati, vbi quidem quasi Epis-
coporum Vicarij, quatenus illi Inquisitores Or-
dinarij sunt, munus tale obire minimè dubitabant:
vnde & ab Inquisitoribus Vicarij etiam aut Com-
missarij constitui poterant propter eamdem ra-
tionem. Quod quidem in Societate aliam etiam
habebant peculiarem, renuntiasse inquam illam
in Congregat. generali 8. ad instantiam Philippi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0380.jpg/>
@@1@<SE380>voto ligati circa Prælationes an S. Inquisit. Commissarij &c. 365
<duolan 2><-P>Secundi priuilegijs omnibus, quibus circa hoc
& alia ad Tribunal sanctum spectantia, frue-
batur. Sic Decreto 21. à nobis adducto in The-<marginalia>Quiante|illud Pro-|fessi non vi-|deri eo ad|strict. ex vi|voti.</marginalia>
sauro citato Tit. nu. 57. Ex quo & fiebat votum à
Professis emissum, sic fuisse intellectum: & ita
quoad eos, qui ante Vrbani Decretum illud nun-
cupauerant, non videri quidquam additum, quo
adstringi vi eiusdem voti possent; quia Pontifex
noluit, immò nec potuit vires voto adijcere, quæ
ex vouentis solùm sumuntur voluntate, vt est
extra dubium; vnde & sententia Scriptorum
omnium roboratum. Me ergo, qui An. 1629. die
24. Maij Professionem emisi, & post eam votum
prædictum, in vi voti declaratio prædicta non
vrget, sicut neque alios modo superstites in hac
Prouincia, & alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>267.</absatz-nummer> Dici tamen potest, licet non in vi voti,<marginalia>In vi man-|dati, non|videtur ex-|ploratum &|dubia circa|Decretum|dictum.</marginalia>
in vi tamen statuti obligationem adiectam, quia
voluit Pontifex eos, qui sic vouerant, nullo mo-
do aptos relinqui ad munerum dictorum exerci-
tium, & vt qui deinceps vouerent, sub eo sensu
votum emitterent, iam ex vi voti adstringendi
propria voti obligatione. Circa quam erit forsan,
qui hæreat, cùm Breue à Cardinali Lugo cita-
tum inter Constitutiones alias ab ipso editas non
inueniatur, nec sciamus quales vires habeat ex
modo publicationis. Pro quo obseruatione di-
gnum occurrit citatum Pontificem in Consti-
tutione sua An. 1635. die 21. Maij quæ est ordine
142. & est declaratio voti non ambiendi extra
Religionem, sic statuere: Volumus pariter & man-<marginalia>Bulla Vr-|bani VIII.|circa votum|non am-|biendi extra|Religionem.</marginalia>
damus, quòd eædem præsentes per aliquem seu ali-
quos ex Auctoribus nostris ad Ecclesiæ Lateranensis
Basilicæ Principis Apostolorum de Vrbe, nec non Can-
cellariæ Apostolicæ Valuas, eæ in acie Campi Floræ,
apponantur ac publicentur, & cùm inde amouebun-
tur, earum exempla in eisdem locis affixa dimittan-
tur, quæ sic publicatæ, & affixæ, omnes & singulos,
quos concernunt, perinde afficiant, & arctent, ac si
vnicuique illorum personaliter intimatæ & notificatæ
fuissent. Sic ille. Quæ clausula desideratur in Con-
stitutione circa votum idem, & est ordine 1607.
in qua declarat & statuit idem Pontifex ad Se-
dem Apostolicam solam modò spectare dispensa-
tionem & præceptum, vt qui illud emiserunt,
possint dignitates acceptare, & solùm sic habetur:
Volumus autem vt præsentium transumptis, etiam
impreßis, manu alicuius Notarij publici subscriptis,
& sigillo personæ alicuius in Dignitate Ecclesiastica
constitutæ munitis, eadem prorsus fides vbique adhi-
beatur, quæ præsentibus ipsis adhiberetur, si forent
exhibitæ vel ostensæ. Sic Pontifex. Cùm ergo Bre-
ue illud, de quo dictus Cardinalis, nesciamus qua-
lem formam pro obligatione contineat, neque
vllo modo fuerit intimatum aut notificatum, non
leue inde fundamentum desumi videtur ad id;
quod multi ex recentioribus Scriptoribus respon-
dent, cùm illis Decreta aliqua Pontificia obij-
ciuntur, illa scilicet non esse intimata, nec notifi-
cata, quod tamen in eisdem sic faciendum decer-
nitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>268.</absatz-nummer> Ex quo pro Indijs excusatio instrui vali-<marginalia>Pro Indijs.|validior ex-|cusatio.</marginalia>
dior potest, ad quas propter immensam distan-
tiam rerum istarum notitia seriùs peruenit, &
confusiùs, neque de intimatione ac notificatione
cum efficacia tractatur, & licet in libris ex Europa
transmissis multa huiusmodi reperiantur, illorum<-P>@@

<-P>Auctores non semper sunt personæ in Dignitate
Ecclesiastica constitutæ; & vt quandoque sint,
eorum desideratur sigillum, & Notarij publici
subscriptio, cuius nequit vices, supplere typogra-
phus. Neque ex talibus haberi, aut formari ple-
nus conceptus potest de earum acceptatione aut
supplicatione, quando verosimiliter aliquid tale
possumus suspicari. Per quæ id saluari potest,
quod de Vicarijs diximus Sect. præced. si forte il-
lud est præfato Vrbani Decreto comprehensum;
non enim intimatum aut notificatum; immò de
modo publicationis, vt diximus, dubitatur; vnde
eius non videtur vrgere particula, quæ apud ci-
tatum extat Cardinalem.</P>
<P>  <absatz-nummer>269.</absatz-nummer> Dixi, Si fortè comprehensum, quia vero-
similiter videtur dici posse non ita esse, scilicet
quod Vicarios foraneos concernit, quia illi non
exercent iurisdictionem Ecclesiasticam vt Digni-
tates aut Prælati; quod solùm videtur suo Decre-
to Vrbanus prohibere voluisse. Et quidem apud
illum Dignitas & Prælatio, seu Prælatura, pro<marginalia>Ex Vrbano|Dignitas &|Pælati idem,|vnde argui-|tur.</marginalia>
eodem vsurpatæ, vt constat ex Constitutione
142. citata, in qua cùm sic præmisisset: Cùm
votum, promißionem, siue iuramentum solemniter,
siue simpliciter, emittant, aut præstent, de non pe-
tenda, nec procuranda, minusve acceptanda aliqua
Dignitate, neque aliqua Superioritate extra eorum
Religionem &c. Sic inferiùs loquitur: Prætendere
se dicto voto, promissione, siue iuramento, de non pe-
tendo, nec obtinendo aliquam Dignitatem, & de
illam etiam Motu proprio collatam non acceptendo
&c. de quo & iterùm sic: Quorumcum&#xE8BF; dignita-
tum huiusmodi proinde incapaces &c. Vbi neque
de Prælatione aut Prælatura, aut Superioritate
verbum additum, quia Dignitatum nomine satis
videbantur explicatæ: cùm illæ solum Prælatio-
nes, Prælaturæ, & Superioritates voto sint com-
prehensæ, quæ Dignitates sunt. Cùm ergo hoc
ita sit, si declaratio Vrbani tantoperè circa præ-
dicta soliciti & satagentis, componi cum illo
possit, non videtur obligatio vltra debitum am-
plianda.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Dici ergo potest tantùm id sibi voluisse<marginalia>Dignitas|cum iu-|risdictione|extra Reli-|gionem De-|creto tantùm|comprehen-|sa.</marginalia>
Pontificem, vt omnis Dignitas voto debeat com-
prehensa censeri, quæ iurisdictionem quomodo-
cumq; extra Religionem exercet. Quod quidem
necessariò videtur admittendum, quia non solùm
de Officijs Pontificia declaratio procedit, quibus
Ecclesiastica iurisdictio exercetur, sed etiam lai-
calis, id est, quæ spirituale negotium non concer-
nat, pro quo ad constringendam conscientiam
deueniri possit præceptis & p&#x0153;nis spiritualibus.
Constat autem Rectores Vniuersitatum iurisdi-<marginalia>Vniuersita-|tum Recto-|res, licet iu-|risdictionem|habeant, non|comprehensi.</marginalia>
ctionem aliquam in omnia eiusdem membra ex-
ercere posse, quæ quidem extra Religionem
sunt: & quamplures esse Vniuersitates, quæ
curæ sunt Societatis commendatæ, manifestissi-
mum est. Quòd autem iurisdictionem Rectores
habeant, ex definitione ipsius desumitur, quam
habet, discussis alijs, P. Molina Tomo 6. Tractatu<marginalia>P. Molina.</marginalia>
5. Disput. 2. nu. 5. scilicet: Est facultas seu ius fa-
ciendi vnumquem&#xE8BF; circa ea quæ sibi tamquam Su-
periori subduntur, ea omnia, ad quæ munus suum
Superioris se extendit. Quæ quidem cum omni<marginalia>Iurisdictio|quid.</marginalia>
potest proprietate Rectoribus applicari, quibus
in vsu est præcipere sub p&#x0153;na præstiti iuramen-
ti. Quod cùm ita sit, omni prorsus deposito scru-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0381.jpg/>
@@1@<SE381>366 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XVIII.
<duolan 2><-P>pulo post Breue præfatum Vrbani in suo est vsu
conseruatum, quia in eo prærogatiua Dignitatis
non elucet, quæ cum Prælatura in caussa præ-
senti conuertatur. Iuxta quem explicandi mo-
dum boni Doctores tenent, cum Pontifices in suis
Bullis aut Decretis aliqua concedunt, addentes,<marginalia>Interpretatio|adhibenda,|quæ minùs|grauet.</marginalia>
Dummodò non sint contra Concilij Tridentini De-
creta, aut sacras Canones, debere intelligi de sacris
eiusdem Concilij Canonibus vt exceptio minùs,
hac ratione, seruata verborum proprietate gra-
uet priuilegiatos. Cùm ergo id, quod de iurisdi-
ctione quomodocumq&#x0301;ue exercenda extra Reli-
gionem, proprietate verborum salua, ita intelligi
possit, vt de Prælatione, quæ sit Dignitas, acci-
piatur, non est cur talis explicationis modus re-
ijciendus sit, dum de mente Pontificis expressius
aliquid non habemus. Quod pro Indijs magis op-
portunè cadit, ob rationes dictas, & Societati no-
stræ numquàm esse incommodum potest, Sanctæ
Inquisitionis Tribunali in ijs, pro quibus vti-
lis eius iudicatur labor, cura, & industria, sub-
seruire.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An decoctores publici, qui scilicet multa
accepta pecunia, aut gratis, aut cum
lucro, se subducunt, si Familiares S.
Inquisitionis sint, eius foro gaudere
possint.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>271.</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Es in controuersiam deducta est in<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
casus prædicti contingentia; & cùm
pro vtraque parte rationes videren-
tur vrgere, competentia formata est concursu iu-
dicum, iuxta formam in Concordia præscriptam,
ca prærogatiua Regiæ Limanæ Cancellariæ ser-
uata, vt quia vacante Proregnatu, gubernatio to-
tius regni ad illam deuoluta est, & antiquior Se-
nator Præsidis dignitate sit clarior, non ipse, sed
qui post eum antiquior cum antiquiore in S. Tri-
bunali ad articuli huius determinationem conue-
niat. Quod quidem pro futuris temporibus hoc
loco aduertisse oportuit, & forsitan aliquando le-
gentibus occurrisse iuuabit. Solent namque com-
pugnantiæ istæ, bono vtrimque zelo exertæ, ni-
mium quantùm caussarum expeditionem retar-
dare. Et sancti quidem Tribunalis erga Regiam
Maiestatem obseruantia, sicut etiam circa eos,
qui eam cum auctoritate Proregia repræsentant,
dignissima quidem est, cùm Regum nostrorum
verissimè in hoc Catholicorum, effectissima be-
neuolentia, ad eum sit euectum excellentiæ gra-
dum, vt venerabilius nihil, sicut neque firmida-
bilius hostibus nominis Christiani. Factum hinc
vt in pulcherrimo sacello magnis ad communem
admirationem extructo sumptibus in hoc Lima-
no caussarum sublimiorum Prætorio, iuxta ip-<marginalia>Imagines|Catholicor&#x0169;|Regum Fer-|dinandi &|Isabella iux-|ta Aran in|Sacello S. In-|quisitionis vt|stare possint.</marginalia>
sam aram Catholicorum Regum Ferdinandi &
Isabellæ pulchra fuerint simulacra collocata, vt-
potè à quibus illius c&#x0153;pit maiestas propagari. In
quo neutiquam hærendum, quasi aliquod in eo
extet Sacris Decretis de non collocandis sanctis
in locis imaginibus eorum, pro quibus Apostolicæ<-P>@@

<-P>Sedis non est indulta facultas. Id namque de ijs
accipiendum, quæ eorum sunt, qui titulo sancti-
tatis in locis huiusmodi collocantur: quod hic
non accidit, quandoquidem alio titulo agitur, be-
neficentiæ inquam singularis, & Christianæ
magnificentiæ Regia in sublimitate. Licet autem
profanarum personarum imagines in templis lo-
cari nequeant, quod est Apostolicæ Sedis cau-
tione præuentum, nec vt par erat obseruatum, id
nequit item obstare: reuera enim profanarum
personarum imagines dici non possunt, quæ ad
testimonium egregiæ pietatis apponuntur. Sic
Carolus V. prædictarum Nepos statuam argen-
team viri armati genibus nixi, manibus in cælum
sublatis, supplici habitu, dedit, dicauitque Vir-
gini Hallensi, vt scribit Iustus Lipsius. Quæ qui-
dem statua & stabit tenerrimi tanti Herois erga
mundi Imperatricem monumentum & pignus
amoris.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Fundamenta pro vtraque parte esse pos-<marginalia>Pro parte|negante fun-|damenta.</marginalia>
sunt. Pro negante Primum quia decoctores tales
sunt latrones, & non vtcumque, sed publici, vt
declarauit Pius V. in Bulla edita An. 1570. sicut
l. 1. & seqq. nouæ Recopilat. Tit. 19. Lib. 8. vnde in<marginalia>1. Quia la-|trones pu-|blici.</marginalia>
illos Capitalis sententia vtrobique constituitur. In
Bulla etiam Gregorij XIV. sat celebri de immu-
nitate Ecclesiæ publici latrones ab Ecclesiæ be-
neficio excluduntur. Ergo & à foro S. Inquisi-
tionis, quia non est credibile velle Pontifices
huiusmodi Ecclesiæ pestes, contra quos tot dam-
nificatorum clamores ad cælum ascendunt, pa-
trocinio S. Tribunalis frui, quibus Ecclesiæ refu-
gium denegatur, & ita in antiquiore Concordia
die 10. Martij. An. 1552. statuitur de raptore
publico.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Secundum ex Capitulo 5. Concordiæ.<marginalia>2. Quia est|iuxta Capi-|tulum Con-|cordiæ 5.</marginalia>
Que los Comissarios, y Familiares de las dichas In-
quisitiones, que fueren Mercaderes, Tratantes, ô En-
comenderos, no sean exentos de pagar los derechos
Reales, y las Iusticias Reales les compelan à ello, y
les puedan reconocer sus casas ô mercaderias, y hal-
lando auer cometido algunas fraudes en los Registros,
castigarlos conforme las leyes y Ordenanzas Reales,
y los Inquisidores no les amparen y defiendan. Ex
quibus apparet crimen defraudationis aliquorum
Regalium iurium, in quo species aliqua latroci-
nij est, ad forum S. Inquisitionis minimè pertine-
re: ergo neque illud, de quo agimus, quod in
comparabiliter maius est: vnde non credendum
Reges nostros his velle fauendum, ex quorum
enormi facinore adeò grauia incommoda in
Rempublicam veniunt, quibus & Regium pa-
trimonium tenuatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Tertium ex Capitulo 6. in quo ita dici-<marginalia>3. Quia iux-|ta Aliud|eiusdem.</marginalia>
tur: Que nombrando la Iusticia Real seglar por de-
positario de algunos bienes à algun Familiar, la puede
compeler à que de quenta de los tales bienes, y casti-
garle siendo inobediente. Ex quo similiter argui
potest. Nam tale Depositarij crimen genus la-
trocinij publici est, cui tamen S. Tribunal nequit
auxilium impertiri, nec ad forum suum tra-
here: ergo neque in casu, de quo loquimur,
vbi damnum manifestius: non enim in casu
Depositarij de eo agitur, qui cum deposito se
subtrahit, sed de eo, qui renuit depositi reddere
rationem, contra quem est præsumptio suffura-
tionis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0382.jpg/>
@@1@<SE382>De Familiaribus S. Inquisit. publicis Decoctoribus. 367
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Quartum ex 19. tenoris sequentis: Que<marginalia>4. Quia|iuxta Aliud|item.</marginalia>
los Familiares; que tuvieren Oficios publicos, y de-
linquieren en ellos, sean castigados por las Iusticias
Reales, y los Inquisidores no les defiendan y amparen
&c. Constat autem eos, qui in officijs huiusmodi
delinquunt, frequentiùs ex eo esse, quòd aliena
vsurpent, & peculatus crimen ex illis multi com-
mittant; vnde & latrones habendi, grassatoribus
viarum non rarò deteriores, quos necessitas ad
infanda compellit. Inde ergo pro decoctoribus
argumentum, qui velut publici officiales haben-
tur, ad quos fiducialiter promiscua turba concur-
rit, vti ad securum pecuniarum traditarum asy-
lum.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Quintum: quia vt decoctores dicto fo-<marginalia>5 Quia cri-|minaliter|agendum,|cùm tamen|tales esse sine|cuba ne-|queant.</marginalia>
ro S. Inquisitionis frui queant, debet agi crimi-
naliter contra illos, quia solum in criminalibus
hoc est illis, priuilegium ab Apostolica Sede, &
Regia Maiestate concessum: atqui stare potest
vt nequeat criminalis caussa contra tales crimina-
liter agi, quia sine culpa contingit multos in eum
statum deuenire, contra quos p&#x0153;næ in decocto-
res latæ non procedunt, vt notat Ioannes de He-
uia in Curia Philippica Tomo 2. Lib. 2. Cap. 11. n. 4.
& seqq. Immò communiter omnes ita sibi con-
tigisse contendunt, ne infamiæ notam crimini
huic adnexam incurrant: non ergo potest S. Tri-
bunal eos tamquàm sui fori à laicali abiunctos
vindicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> Vltimum. Quia Auctores de hoc agen-<marginalia>Vltimo.|Quia non|inueniuntur|excepti apud|Scriptores.</marginalia>
tes, de priuilegiatis inquam circa forum, Fami-
liares in hos crimine exemptos non affirmant, ne-
que de illis agunt, vt ij faciunt, qui de Ecclesiæ
immunitate loquuntur: quod quidem ex eo fa-
ctum videtur, quia de hoc non videntur dubi-
tasse: quandoquidem minora alia crimina in hoc
genere bonorum temporalium commissa excep-
ta dignoscebant. Nec dici potest per contrarium
posse argumentum efformari, ex eo quòd crimen
dictum non videatur exceptum, quia id satis im-
probatum manet ex dictis, exceptum enim non
esse probant alia eiusdem generis non excepta,
vnde negatur quod assumitur, scilicet exceptum
non inueniri; eadem enim est ratio taciti & ex-
pressi, quando tacitum in expresso continetur,
vt Textibus & Auctoribus exornat Batbosa Tra-
ctat. de Axiomatibus. Axiom. 218. nu. 1. & 2. qui
nu. 6. illud aliud adducit: Taciti & coniecturati
par est virtus cum expressi.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Et hæc mihi criminosis dictis aduersa oc-<marginalia>Quid pro|affirmante.|1. Quia non|sunt raptores|publici.</marginalia>
currunt, quid iam pro ipsis faciat adijciendum, &
illud Primò criminosos huiusmodi iuxta Consti-
tutionem Gregorij XIV. non venire nomine rap-
torum publicorum, & ita eos gaudere immuni-
tate Ecclesiæ tenent multi, quos adducit & se-
quitur Diana Parte 1. Tract. 1. Resolut. 32. & ijs<marginalia>Diana.|Tancredi.</marginalia>
addendus P. Vincentius Tancredi de Religione
Tract. 1. Lib. 4. Disput. 7. n. 1. & 2. vbi alios alle-<marginalia>Vbi arguitur|etiam si|Constitutio|Greg. XIV.|in Hispania|recepta non|sit.</marginalia>
gat. Licet autem in Hispania dicta Constitutio
recepta non sit, vt aduertit ipse Diana cum Por-
tel Tomo 1. verb. Ecclesiæ immunitas nu. 9. quod
& praxis ipsa confirmat; habemus tamen ex eo
sufficiens argumentum pro instituto præsenti,
quia S. Inquisitionis Tribunal maximè attendit
Pontificias Constitutiones, vt secundùm eas op-
timum modum procedendi teneat, eas consuetu-
dines non attendens, quæ diuersis in locis circa<-P>@@

<-P>illarum obseruantiam esse possunt. Cùm ergo in-
ueniat iuxta Constitutionem dictam criminosis
talibus Ecclesiam beneficium defensionis impen-
dere, meritò iuxta eumdem spiritum operatur,
tales ad suum sinum confugientes admittens, iu-
stitiam creditoribus pro vt facultates iuuerint,
minimè negaturum.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Deinde Secundò, & valde fundamentali-<marginalia>2. Quia cri-|men hoc|exceptum|non est.</marginalia>
ter, quia hoc crimen exceptum non est: ergo
cum alijs non exceptis venit. Antecedens de non
expressione illius est certum, vnde & vrget conse-
quentia. Si dicat, vt dictum est nu. 277. licet ex-
pressè non sit exceptum, esse tamen tacitè, cum
eâdem ad effectum, de quo agitur, efficacia. Con-
tra est, quia ex maioritate criminis non benè ar-
guitur, quando materia odiosa est, quod alibi à
me ostensum, & est quamplurium grauiumque<marginalia>Taciti &|expressi|quando ra-|tio eadem.|Marius|Antoninus.</marginalia>
Scriptorum valde recepta sententia. Quod ergo
de expresso & tacito dicitur, tunc accipiendum
quando tacitum includitur in natura expressi, vt
explicat Marius Antoninus Variar. Resolut. Lib. 2.
Resolut. 57. n. 72. Item, in prohibitis non est ratio
vtriusque eadem, vt ex Castrensi, & Craueta ha-
bet Barbosa Supra Axiom. 228. n. 5. Constat autem
crimen, de quo agimus non inesse in natura alio-
rum, quæ videntur maiora: & hîc de prohibitis
agi, quia Inquisitoribus prohibitio incumbit cir-
ca delicta illa, de quibus dictum, & in Concordia
extant; quare non debet ad non prohibita dispo-
sitio extendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Prætereà Tertiò, quia cùm res ista videa-<marginalia>3. Quiæ in|dubio S. Tri-|bunali fa-|uendum.</marginalia>
tur dubia, sancto est Tribunali fauendum, iuxta
communes regulas de fauore religionis, de quo
dictum alibi, nec semel, & obuium in multis.
Quod vrgeri potest ex eo quòd ex Alfonso de<marginalia>Alfonsus|Narbona.</marginalia>
Narbona, alibi datum in Glossa 19. n. 2. circa leg.
Concordiæ; vbi affirmat crimen ipsum læsæ Ma-
iestatis nequaquàm exceptum in ministris Sala-
riatis. Qui singularis fauor ex affectu illo Princi-<marginalia>Crimen læsæ|Maiæstatis|non excep-|tum, ex quo|arguitur.</marginalia>
pum sic statuentium descendit, quo caussas fidei
supra omnes alias prosequuntur. Quid ergo mi-
rum, si pro Familiaribus illud, quod adeò est mi-
noris momenti concedatur? Vnde & argui ex
Axiomatibus Iuris potest, quod scilicet, si plus<marginalia>Plus & mi-|nus, vt se|inferant.|Barbosa.</marginalia>
licet, etiam quod minus est, licebit. De quo citatus
Scriptor Axiom. 180. & quòd maius cui concedi-
tur, etiam minus concessum esse videtur. De quo
Axiom. 140. & si quod est aliud his simile, appli-
canda non personis in particulari, sed S. Tribu-
nali, cui concessum debet intelligi quod est mi-
nus, cùm id quod plus est concessum esse com-
periatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Item Quartò. Quia ex nullo Capite inferri<marginalia>4. Quia ex|nullo capite|apparet de-|negandum,|discursu|facto circa|adducta.</marginalia>
potest hoc esse Tribunali sancto denegandum:
si enim ex aliquo, maximè ex ijs, de quibus pau-
lò superiùs; quod tamen non ita esse ostenditur.
Nam de Primò iam dictum, quod ad immunita-
tem Ecclesiæ spectat. De Secundo autem proba-
tur, quia in eo de iuribus Regijs agitur: constat
autem ea, quæ ad Regem spectant, esse maximè<marginalia>De 1. iam|dictum.|2 De iuri-|bus Regiis.</marginalia>
priuilegiata: nec credibile est voliturum illum
vt ex alijs coniectura fiat ad ipsius læsionem.
De Tertio verò ratio conuenientiæ peculiaris de-
duci potest ex fidelitate maxima, quæ in Depo-<marginalia>3. De depo-|sitartis.</marginalia>
sitario requiritur per auctoritatem publicam desi-
gnato: eo enim ipso ciues securi redduntur, vt
apud ipsum deponere pecunias possint, vnde nullo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0383.jpg/>
@@1@<SE383>368 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XVIII.
<duolan 2><-P>modo, si fraudem committat, dispendium in-
de secutum imputari deponentibus debet. Et
ita per laicos indices meritò debet puniri, p&#x0153;-
nas talibus assignatas per leges infligendo. Quod
non ita accidit quando Mercatores cum mul-
torum damnificatione se subtrahunt, quia de-
ponentes apud eos pecunias, solicitiores cir-
ca hoc esse debuerunt, cùm nulla pro ijs pu-
blica auctoritate sit constituta securitas. Ita-
que Depositarij publica auctoritate positi, æ-
quum est vt officium secum illegaliter agentes,
publica etiam auctoritate, per quam positi sunt,
puniantur: non ita qui aliter pecunias, quas deco-
querent, receperunt: vnde circa hos iudicium
potest S. Tribunalis conuenienter exerceri, licet
à creditoribus plus moræ sit aliquid sustinendum.
Ex quo pro Quarto etiam argui potest, quia illi<marginalia>4. De ha-|bentibus|officia pu-|blica.</marginalia>
sicut Depositarij officia publica auctoritate de-
mandata gerunt, vnde ab eadem auctoritate con-
uenit in eos animaduerti. Quemadmodùm in
Capitulo 14. Concordiæ statuitur vt lites carcera-
torum, etiam pro caussis fidei, in carceribus S.
Tribunalis, quæ ante carcerationem apud iudices
Ordinarios agebantur, etiam post carcerationem
apud eosdem peragantur. Licet autem pro Mini-
stris Salariatis aliter sit dispositum, qui in præfatis
foro Inquisitionis gaudent, id non obstat, quia ob
speciales rationes ita fieri potuit, non ea seruata
proportione, quam in Familiaribus vidimus ad
effectum, de quo agimus, suffragari. Quod ad
Quintum etiam pertinet, ex eo conuellitur, quia<marginalia>5. De Cri-|minali|agendi modo.</marginalia>
licet creditoribus sufficiat ciuiliter & non crimi-
naliter agere, iudices tamen ex officio possunt
procedere contra tales, qui communiter loquen-
do inueniuntur culpabiles, quando ex fortuitis
euentibus infortunium huiusmodi non constat
accidisse. Et licet ipsi se aliàs iustificare pergunt,
re tamen ipsa criminosos se ostendunt, dum ad
forum S. Inquisitionis prouocant, in quo soli
criminosi iudicantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Quod insuper in Vltimo fundamento<marginalia>6. De tacito|casu retor-|quetur.</marginalia>
dicebatur de hoc casu à Doctoribus tacito, pro
hac parte potiùs facit, quia ideò non locuti de
illo quòd existimarent non esse de ipso dubitan-
dum, cùm pro eo addita non fuerit exceptio, &
quæ pro alijs adiecta hoc firmare videatur, iuxta
vulgarem regulam, Exceptio firmat regulam in con-
trarium. Quo fundamento Narbona, vt vidimus,
n. 280. crimen læsæ Maiestatis ad forum Inqui-
sitionis spectare dixit in prædictis Ministris, quia
exceptum non inuenitur, licet id negent Siman-
cas & Paramus, quos adducit & sequitur P. Fra-
gosus Tomo 2. Disput. 13. §. 10. n. 15. Cùm tamen<marginalia>Circa cri-|men læsæ|Maiestatis.</marginalia>
adeò enorme & horribile sit, & tantoperè Prin-
cipibus odiosum. Ex quo arguere prætereà possu-
mus confirmantes id, quod n. 279. dicebamus,
scilicet ex maioritate criminis non benè argui
pro maiori p&#x0153;na, aut magis odiosa prohibitione.
Crimen enim læsæ Maiestatis maius est crimine
corruptarum pecuniarum, & Sodomiæ; nec ta-
men illi, sicut istis, ignis est p&#x0153;na constituta, &
homicidio maiora alia crimina sunt, nec tamen
p&#x0153;na capitis pro istis, sicut pro illo fulminata;
Neque tamen aberrare ab æquitate dicendi sunt
legislatores, quia ad sic faciendum bonis sunt du-
cti rationibus, & proportiones dignæ considera-
tione seruatæ.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Addi insuper potest Quintò, Nam si lai-<marginalia>5. Quia ni-|hil fit quod|creditoribus|officere possit.</marginalia>
cale forum non esset declinandum, ratio aliqua,
quæ Creditoribus fauorabilis esset, videretur con-
ducere. Et tunc quidem posset id non ægrè S.
Tribunal sustinere. Atqui non ita accidit: ergo
non est cur debeat declinari. Circa Maiorem
non est difficultas, & ita Minorem probo. Nam
S. Tribunal non ideo Familiarium caussas ad se
aduocat, vt Creditores, aut aliàs iniuriam passi,
maiores quàm in laicis tribunalibus molestias pa-
tiantur, sed potiùs vt minores; quod ex eo patet:
Nam cum illius Ministris minori cum dispendio
pecuniarum agitur; iudices adiri facilè possunt,
& sunt illi pauciores, pro quorum captanda be-
neuolentia neque munera, neque intercessiones
multiplicare oportet. Quibus commodis aliqua-
lis mora in expeditione caussarum compensatur.
Et quidem quæ ad id genus spectant, de quo agi-
mus, alijs sunt semper moratiores, cùm ea, quæ
decoctores relinquunt bona, aut pauca, aut recu-
peratu difficilia sint, & vt proratæ fiant, multum
debeat operæ impendi, faciendæque expectatio-
nes (Esperas vulgo) aut legitimæ, aut priuilegia-
tæ. Nullum ergo grauamen notabile creditori-
bus ingeneratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Tandem, quia Concordia pro Indijs fa-<marginalia>6. Quia|Concordia|Indica fa-|uorabitior|est commu-|ni, & in hac|crimen non|inuenitur|exceptum.</marginalia>
uorabilior est quàm communis pro alijs regnis
Coronæ Hispanicæ: & tamen in ista non inue-
nitur prædictum crimen exceptum, vbi tamen
alia excipiuntur, scilicet crimen læsæ Maiestatis,
nefandum contra naturam, & rebellionis, vel se-
ditionis publicæ vt ex Simanca habet P. Frago-
sus citato n. 15. vbi indifferenter loquitur de Fa-
miliaribus & Ministris: constat autem in Mini-
stris Salariatis, qui præsertim ad officium sanctum
propiùs accedunt, criminum, de quibus loqui-
mur, exceptionem locum non habere. Cæsar<marginalia>Cæsar|Carena.</marginalia>
Carena citans alios de Officio S. Inquisit. Titulo 15.
n. 17. Sed plura alia esse delicta constat ex l. 20.
Lib. 4. Additionum ad nouam Recopilationem, de
quibus à Nobis in Thesauro dictum, quia & illa
pro Indijs obseruare iussa est, vt ex Regijs Sche-<marginalia>D. Solor-|zanus.</marginalia>
dulis testatur D. Solorzanus Tomo 2. de Iure India-
rum Lib. 3. Cap. 24. n. 60. & quidem cum tot cri-
mina inueniantur excepta, decoctorum tamen
mentio nulla; ex quo fieri videtur minimè illud
exceptum haberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Illud tamen difficultatem ingerere ali-<marginalia>Ex Concor-|diæ verbis|obiectio.</marginalia>
qualem potest, quod tandem additur: Y en otros
delitos mayores que estos. Videtur autem crimen
prædictum maius aliquibus ex præmissis ibidem,
sic enim dicitur post illa, de quibus suprà: Fuerza<marginalia>Crimine|exemptas|quibus cum|facta deco-|ctorum cri-|minis com-|paratio.</marginalia>
de muger, ô robo de ella, y de robador publico, y de
que brantamiento de casa, Iglesia, ô Monasterio, en
quema de campo, ô de casa, con dolo, y en resistencia
y desacato calificado contra las Iusticias Reales.
Crimen siquidem decoctorum maius est crimine,
quod constuprator violentus committit, cùm in
hoc damnum & iniuria ad singularem personam
spectet, in alio autem ad multos propagatur. Idem
videtur de raptore publico; tales enim magnas
non solent pecuniæ summas subripere, sed via-
tores inualidos spoliare. Sicut & domus præfra-
ctor aliquali summa pro necessitatis succursu con-
tentus. Et etiam resistens Regijs ministris iusti-
tiæ, vbi præter irreuerentiam damnum nullum,
Quod & de incendiario dici similiter potest, qui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0384.jpg/>
@@1@<SE384>De Familiaribus S. Inquisit. publicis Decoctoribus. 369
<duolan 2><-P>inimici campum cum illius tantùm nocumento,
ad moto igne, corrupit.</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> Sed certè licet hoc vrgere aliquomodo<marginalia>Fit satis|singulorum|criminum|reddita ra-|tione.</marginalia>
videatur, non tamen ex eo ratio à nobis adducta
conuellitur: quia licet in rigore scholastico lo-
quendo aliqua ex prædictis criminibus minora
esse videantur, in ordine tamen ad gubernatio-
nem politicam, quæ præcipuè attenditur, alia ra-
tio esse potest, & ita quæ maiora reipsa sunt, pos-
sunt non esse excepta, vt non est exceptum ho-
micidium, quod maius est violentia facta mulie-
ri; & ita illud, de quo agimus, reputari potest,
& prætereà de rigore etiam scholastico loquendo
non est ita exploratum id, quod de maioritate di-
cebatur; nam malitia peccatorum quoad eorum
specificam rationem, non desumitur ex actionum
extensione, quæ ad circumstantias aggrauantes
spectare potest, sed ex peculiari difformitate, iuxta
diuersos illam explicandi modos, qui apud Theo-
logos occurrunt. Iuxta quod vis illa facta mulieri<marginalia>De stupro.</marginalia>
maius peccatum est furto, licet illud notabile sit:
quia hoc contra solam iustitiam est, illud autem
& contra iustitiam, dum vis infertur, & contra
charitatem, quia scandalum, dum feminam in pe-
riculum manifestum grauiter peccandi violenter
inducit: & contra castitatem. Quod autem ad
raptorem publicum pertinet, iam vidimus n. 278.<marginalia>De raptore|publico.</marginalia>
quid sit de eo in casu præsenti dicendum. Et
maius quidem peccatum esse ex eo conuincitur,
quia præter subtractionem bonorum est in eo
violentia peculiaris valde iniuriosa cum præpara-
tione animi ad continuandum scelus, & vitę etiam
innocentium insidiandi. Præfractio domus pecu-<marginalia>De præfra|ctione do-|mus.</marginalia>
liare etiam aliquod habet, propter quod non ve-
niat tale crimen ei, de quo loquimur, exæquan-
dum, quia securitas publica læditur, qua sublata
nihil tutum, neque facultates, neque vxores, aut
filiæ, neque instrumenta publica, neque vita ipsa.
Incendium segetum inhumanitatem arguit non<marginalia>Incendium|segetum.</marginalia>
solùm Christiano homine, sed etiam indignam
Pagano: estque bono publico nocentissima, quia
id destruitur, quo sustentanda vita est, & licet
damnum esse possit respectu tantùm inimici
cuiusquam, id non debet patrocinium criminis
immanitati præstare, quia si quisque inimici sui
campum velit incendere, neque per publicam id
auctoritatem vigilantissimè caueatur, cùm tot
sint inimicos habentes, & etiam segetes, damnum
inde grauissimum promanabit. Domus etiam<marginalia>Concrema-|tio domus.</marginalia>
conflagratio grauissimum damnum est, quia præ-
ter id quod secum affert applicitus ignis, pericu-
lum est præsentissimum, vt & vicinæ domus, &
magna etiam populi pars, conflagratione dispe-
reat. Et quidem si præfractio domus id habet,
quod vidimus, circa incendium ratio est manife-
stior. Iam quod ad resistentiam attinet facilè<marginalia>Resistentia|iustitiæ mi-|nistris.</marginalia>
perspicitur quàm sit pro illa ratio vrgens: funda-
mentum namq; politici status subiectio est, quam
seruare subditi debent sublimiorum respectu po-
testatum. Non ergo ex prædictorum criminum
exceptione legitimè argui potest pro eo, de quo
agimus. Iuxta quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Dico Primò. Crimen decoctorum, si<marginalia>Assertio 1.|Affirmans|in crimine|verè tali.|Assertio 2.</marginalia>
verè tale sit in Familiaribus, ad Tribunal sanctum
spectat. Id probant adductæ nuper rationes.</P>
<P>  Dico Secundò. Si tantùm ciuiliter agatur dicta
caussa, ad sanctum Tribunal non est aduocanda.<-P>@@

<-P>Constat, quia pro ciuilibus caussis non est fori<marginalia>Negant si|tale don est.</marginalia>
priuilegium.</P>
<P>  Dico Tertiò. Si caussa ciuiliter c&#x0153;pta est, &<marginalia>Assertio 3.|Distinguens|inter caus-|sam ciuiliter|& crimina-|liter inten-|tatam in|distinctis tri-|bunalibus.</marginalia>
apud iudices Ordinarios illam creditores prose-
quuntur, aliqui autem eorum criminalem quere-
lam apud maiores iudices intentauerint, caussa est
ad S. Tribunal pertrahenda: sed quod ad ciuilem
prosecutionem attinet, iudicibus est relinquen-
dum, apud quos c&#x0153;pit agitari. Primum liquet,
quia est consequens ad dicta: quòd enim ciuili-
ter c&#x0153;pta caussa sit, criminalem prosecutionem
non tollit, & ita neque priuilegio exemptionis
obest. Secundum autem ex eo suadetur, quod
habetur in Capitulo 14. Concordiæ, sic enim ibi:<marginalia>Capitulum|Concordiæ.</marginalia>
Que estando presos en la Inquisicion alguna ô algu-
nas personas por algun delito, aunque sea de la fe, los
Inquisidores no den mandamientos contra las Iusti-
cias paraque sobresean ô paren en los pleytos, que los
tales presos tuuieren ante las tales Iusticias. Hæc
ibi: iuxta quæ ciuiles caussæ carceratorum iudi-
cibus, apud quos agi sunt c&#x0153;ptæ, relinquendæ
sunt. Et quidem in fortioribus terminis dispositio
procedit, in caussis inquam etiam Fisci, vbi bona,
de quibus agitur, apud Ordinarios iudices, Fisco
sunt applicanda, & Tribunalis areis inferenda. In
qua Tribunalis erit sancti iuxta merita caussæ
reum aut damnare, aut absoluere: Ordinariorum
autem iudicum (qui in negotio præsenti esse pos-
sunt iudices Consulatus mercantilis contractatio-
nis) bona non occultata diuidere, iure creditorum
attento.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si criminalis actio inten-<marginalia>Assertio 4.|Circa seque-|strum bono-|rum crimi-|nalium|faciendum.</marginalia>
tata sit circa bona aliqua in particulari, quæ di-
cantur occultata, dolosè accepta, aut fraudulen-
ter alienata, præter cognitionem criminis prædi-
cta bona ab alijs sequestrari possunt, & ad Tribu-
nal sanctum, quod detectum ex ipsis fuerit, ad-
ducendum est, & inter creditores prorata, attento
eorum iure, & priuilegijs circa debita, distri-
buendum. Sic factum in casu simili, cùm inter
Consulatum & Regios Auditores criminalis fori,
iurisdictionis fuisset competentia exorta in caussa
cuiusdam decoctoris; sequestrata sunt enim bo-
na, de quibus in speciali criminaliter agebatur,
vt ea sic criminaliter agentibus, fauentibus pro-
bationibus, aut ex integro, aut pro rata traderen-
tur. Ratio est, quia attenta Iuris dispositione, iu-
dicium vbi c&#x0153;ptum est debet terminari. l. Vbi c&#x0153;p-<marginalia>l. Vbi|c&#x0153;ptum.</marginalia>
tum est. D. de iurisdiction. omn. iud. ne scilicet acto-
res apud diuersos iudices caussam suam prose-
quentes duplicatam molestiam patiantur, de quo
in Thesauro dictum circa citatum Capitulum Tit.
20. num. 51.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> Dico Quintò. Si post criminalem actio-<marginalia>Assertio 5.|Si inculpa-|tus depre-|hendatur|reus, non|vltra proce-|dendum.</marginalia>
nem is, contra quem est intentata, deprehendatur
inculpabilis, nō est à Tribunali sancto ad vlteriora
procedendum, nec de rata bonorum pro satisfa-
ciendo creditoribus agend&#x0169;. Id ex eo ostenditur,
quia comperto non esse crimen commissum, ci-
uilis tantùm actio restat, quæ ad S. Tribunal non
spectat. Petat ergo sic agens coràm eo, qui aliàs
esset, si criminalis non fuisset interpositus strepi-
tus, adeundus, & tam ipse quàm reus, sibi
consulant, nihil iam cum S. Tribunali, quod ad
caussam pertineat, habituri. Pro quo deseruire
doctrina potest, quam ex Ioanne Moure adducit
Diana Parte 4. Tract. 8. Resolut. 111. & versatur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0385.jpg/>
@@1@<SE385>370 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XVIII.
<duolan 2><-P>circa explicandam clausulam Cap. Accusatus, de<marginalia>Elegans pro-|batio ex|Cap. Accu-|satus.</marginalia>
hæreticis §. sanè in 6. vbi sic dicitur: Sanè, cùm
negotium fidei (quod summè priuilegiatum existit)
per occupationes aliàs non debeat impediri, pestis In-
quisitores hæreticæ à Sede Apostolica deputati, de di-
uinationibus aut sortilegijs (nisi hæresim saperent
manifestè) intromittere se non debent, nec punire ta-
lia exercentes, sed eos relinquere suis iudicibus pu-
niendos. Sic Alexander IV. circa quæ citatus
Scriptor à Diana probatus, (si de temporibus ante
Sixtum V. loquamur, qui sortilegia, etiam cùm<marginalia>Ioannes|Moure.</marginalia>
non sapiunt manifestè hæresim, ad sacrum Inqui-
sitionis Tribunal voluit pertinere) affirmat ita
esse intelligenda, vt si prima facie non appareat
in sortilegio manisestus sapor hæresis, non possint
DD. Inquisitores cognoscere, sed teneantur re-<marginalia>Ex sortilegiis|desumpta,|circa quæ|praxis.</marginalia>
linquere rem intactam alijs iudicibus. Si verò ea
qualitas appareat, cognouerunt, præuioque exa-
mine inuenerunt non subesse talem saporem, seu
suspicionem, tenentur reum dimittere impuni-
tum, quantumuis eis constet de delicto: sicut
cùm ob blasphemiam, quæ videbatur hæretica-
lis, res examinatur, vel reus capitur, & præuio
examine reperitur quidem blasphemasse, sed non
hæreticaliter, tenentur reum dimittere; non qui-
dem remittendo eum ad alios iudices vt eum pu-
niant pro tali delicto, sed eum simpliciter relin-
quendo, iuxta prædictum verbum; Relinquant,
id est, dimittant, & non impediant. Iudex autem
ad quem punitio spectauerit, poterit & tenebitur
cognitionem rei præsumere, & constito sibi
quod S. Tribunal eum proptereà tantùm dimisit,
quia delictum non qualificabatur hæresis suspi-
cione, poterit procedere. Sic ille. Ex cuius do-
ctrina id generaliter habetur, vt postquàm S.
Tribunal functum est munere suo circa caussæ
cognitionem, & eam ad se non pertinere depre-
hendit, id quod ad illam secundùm se sumptam
spectat, ordinarijs debeat iudicibus relinquere, &
reos in sua constituere libertate. Quod quidem
in casu nostro potiori ratione agendum, in quo
nullum supponimus delictum deprehensum: vn-
de quidquid est reliquum, ciuile est, & ita ciui-
liter à proprijs iudicibus dirimendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> Et iuxta resolutionem propositam pars<marginalia>Caussæ con-|clusio.</marginalia>
S. Tribunalis post hæc scripta tandem obtinuit.
Licet enim Regius Auditor, vir quidem doctus,
& in Regijs Tribunalibus veteranus, illi fuerit ad-
uersatus ex fundamento legum adductarum, iux-
ta quas raptores publici foro Inquisitionis non
gaudent, cum aliàs decoctores raptores sint pu-
blici declarati in eisdem, ex quo videtur per legi-
timam consequentiam intentum haberi. Nihilo-
minùs vnus ex Præbendarijs Metropolitanæ Ec-
clesiæ, iuxta id quod in Concordia Indica dispo-
situm habetur, delectus, discordiam duorum iu-
dicum suo pro Tribunali adhibito suffragio tem-
perauit, reo ad carceres eiusdem adducto, & actis
criminaliter contra ipsum cancellatis. Quantam
autem vim discursus aduersantis partis habeat,<marginalia>Ex raptori-|bus argui-|tur, in qui-|bus requiri-|tur actuum|frequentia.|Diana.|P Gamba-|carta.</marginalia>
iam vidimus, & modò addendum illud etiam si
decoctores vti raptores publici iudicandi sint, id
tamen circa eos obseruandum quod de raptori-
bus publicis graues scriptores affirmant, requiri
inquam actuum frequentiam, pro quo Diana
citata Resolut. 32. ex Peregrino, inde pro immu-
nitate decoctorum arguente P. Gambacurta de<-P>@@

<-P>Immunit. Eccles. Lib. 5. Cap. 11. P. Vincentio Tan-<marginalia>P. Tancre-|do.</marginalia>
credi de Religione Tractatu 1. Lib. 4. Disputat. 8.
Quæs. 5. n. 7. qui alios adducunt. Qui ergo semel
crimen decoctoris commisit, non est publicus
raptor reputandus: & talis est, de quo in præ-
senti. Ex quo habetur regulariter loquendo huius-
modi crimen ad forum S. Tribunalis pertinere,
quia aut numquàm, aut rarissimè accidit vt quis
illud committat iteratò.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Potest autem dici in decoctoribus non<marginalia>Roboratur|contra ali-|quos, qui|frequentiam|non requi-|runt.</marginalia>
esse iteratum delictum expectandum, sicut in
raptoribus alijs: quia vnum illud æquiualet mul-
tis, vt superiùs dicebamus. Iuxta quam conside-
rationem sunt qui censeant in raptoribus alijs non
esse iteratum delictum expectandum, vt immu-
nitate Ecclesiæ priuentur, quando ingentem ra-
puerunt quantitatem, vt videri potest apud cita-
tum P. Gambacurtam adducto. Cap. 11. Sed licet<marginalia>P. Gamba-|carta.</marginalia>
hoc non videatur sua probabilitate carere, vero-
similius est quod citatus Pater tenet de necessitate
frequentiæ in crimine raptorum vt Ecclesia eos
beneficio immunitatis excludat. Quod probari
potest ex criminibus alijs non exceptis, quæ licet
circumstantias habeant, ex quibus notabiliter mi-
litia eorum accrescat, non ideò alterius fori di-
cenda sunt, etiam si fortè ratione illarum crimina
alia non priuilegiata videantur exæquare, immò
& superare. Sic homicida non qualificatus qui
vnum occidit, immunitate Ecclesiæ gaudet, nec
ex eo quòd plures occiderit, in quo maior esse
malitia potest, quàm in vnius proditoria occisio-
ne, priuilegium immunitatis amittit. Et fur oc-
cultus, cui non negatur Ecclesia, maiorem vsur-
pans quantitatem quàm publicus raptor, benefi-
cio non est prædicto priuandus. Pro quo & alia
possunt exempla glomerari: sed adducta sint satis,
vt nos iam ad alia gradum faciamus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quidam ex voto faciebat quædam in
honorem Virginis de Copacauana in
Peruuio celebris: quod votum Re-
ligionem ingressus noluit expirare,
Circa hoc quæstio, & vtilia non-
nulla.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>292.</absatz-nummer> <INI3>G</INI3>Eneraliter loquendo expirare affir-<marginalia>Vota omnia|Professione|expirant.</marginalia>
mat Pasqualigus Decisione 435. &
probat quia huiusmodi vota extin-
guuntur ipso iure, vt tenet Glossa Cap. Monacho.
verb. Vouerit 20. q. 4. Abbas Cap. Peruenit 2. n. 1.<marginalia>Etiam si|quis velit en|permanere.|iuxta Pas-|qualigum|alios addu-|centem, ea|ratione, quia|ex Iure id|habetur.</marginalia>
de Iure iurando. Paludanus in 4. dict. 38. q. 4.
arti. 1. Conclus. 6. & alij quos citat & sequitur
P. Thomas Sancius In opere morali Lib. 5. Cap. 5.
n. 36. ex quo videtur elici eos sentire id etiam
verum habere, licet quis non extincta velit, quia
quod ex Iure habetur, nequit ex voluntate pri-
uati cuiusquam infringi. Et instauratur ratio.
Quia quando quis emittit Professionem, habet
voluntatem efficacem se obligandi per vota Re-
ligionis, & consequenter vult etiam totum id
quod præstat Professio ex natura sua: vnde cùm
ipsa ex natura sua extinguat priora vota, vult<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0386.jpg/>
@@1@<SE386>Vota post Profeßionem an maneant ex volunt. Profitentis. 371
<duolan 2><-P>etiam huiusmodi extinctionem: & ita voluntas
in oppositum est voluntas frustratoria, quia facto
ipso eidem voluntati contradicit, quoniam ipsam
reddit irritam. Vt si quis effunderet aquam super
ignem, & extingui nollet, frustratoria esset ista
volitio, & irrita, quia facto ipso illam irritaret.
Si dicatur tunc ratificari vota. Contra est, quia
tunc censentur ratificari quando voluntas habet
suum effectum, & non redditur irrita & frustra-
toria ab alia potentiori voluntate, quæ inferat fa-
ctum contrarium, vt in casu nostro infert: ergo
non est ratificatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>293.</absatz-nummer> Contrarium tenent alij, ex quibus cita-<marginalia>Quicenseant|$unclearpositum,|&$unclear qua di-|$unclearctione|$unclearnulli|$uncleartantur.</marginalia>
tus Scriptor adducit Syluestrum verb. Votum 4.
Quæs. 7. Dicto 3. P. Sancium Lib. 9. de Matrimo-
nio. Disput. 39. n. 45. Portel in Dubijs Regularium.
verb. Votum n. 1. in fine. & Syluester quidem, quem
omninò sequitur P. Sancius ita id explicat, vt si
Nouitius ante Professionem nolit vota relaxari,
nihilominùs extinguantur Professione ipsa, in
qua talem voluntatem persistentiæ eorum non
habuit, quæ omninò necessaria est in ipsa Pro-
fessione, ita vt præcedens non influat, quia vide-
tur Professioni tota sua relinqui vis, & ita operari
illam nullo obstante impedimento: quòd quidem
idem Pater docet Lib. 4. Cap. 15. n. 32. quem vi-<marginalia>P. Sancius.|P. Palaus</marginalia>
detur sequi P. Palaus Tomo 3. Tract. 15. Disput. 1.
Puncto 16. n. 8. vbi eum adducit, & solùm de
votis ante Professionem emissis tradit extingui,
quia Profitentis consensus immutare non potest
solutionem, quæ per Professionem fit cuiuscumq;
præcedentis voti in meliùs commutati. Quod
quidem de consensu antecedenti Professionem
accipiendum iuxta doctrinam P. Sancij, quam
escitate debet amplecti, aliàs contrarium eidem
affirmabit. Sunt etiam qui censeant vota ante
Professionem emissa non extingui, si extingui
nolit qui emisit; quia ad hunc extinctionis mo-
dum illius consensus requiritur, ex quibus est
Bonacina Tomo 2. Disput. 4. Quæst. 2. Puncto 5.<marginalia>Bonacina.</marginalia>
§. 2. n. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>294.</absatz-nummer> Dico Primò. Vota ante Professionem<marginalia>Assertio 1.|Vota non ex-|tingui si quis|ta non velit|extingui in|ipsa Profe-|ssione.</marginalia>
emissa non extinguuntur stante voluntate Pro-
fitentis nolentis extingui in ipso Professionis actu,
aut post illum. Hæc videtur esse communis om-
nium sententia, cui aduersatur Pasqualigus, qui
pro sua Auctorem adducit nullum: illi enim,
quos allegat, tantùm communi adstipulantur
sententiæ de extinctione votorum per Professio-
nem ex vi illius: quod quidem intelligendum
quando voluntas Profitentis contraria non extat;
quod illi nequaquàm negant, & componi ritè
vtraque sententia potest. Quemadmodum dicunt
multi matrimonium inter fideles non esse Sacra-
mentum, si quis tantùm ciuilem velit celebrare
contractum: licet enim secundùm, si id habeat
attenta institutione; quia tamen ad Sacramenti
rationem necessaria est intentio ministri, quæ in
casu prædicto deficit, stante eidem contraria,
ideò etiam deficit perfectio Sacramenti. Et ita
sententiam P. Sancij stantis pro Assertione, &<marginalia>P. Sancius.|P. Comito-|lus.</marginalia>
P. Comitoli, qui Lib. 2. Respons. moral. Quæst. 12.
contrarium videtur amplecti, conciliari posse af-
firmat Portel suprà in fine. quod & de similiter<marginalia>Portel.</marginalia>
loquentibus videtur pariter asserendum. Videan-
tur illi apud P. Comitolum ibidem, & Villalobus<marginalia>Villalobus.</marginalia>
Tract. 34. Difficult. 18. n. 11. vbi pro Assertione<-P>@@

<-P>stat. Quam sic probo: Nam in Professionis in-<marginalia>Probatur|ratione fun-|damentali.</marginalia>
stanti potest quis se voto adstringere ad aliquod
faciendum, quod videtur innegabile: ergo &
potest velle perseuerantiam voti emissi: qua vo-
luntate stante, nequit in eodem instanti extin-
gui. Illatio videtur manifesta: Nam velle perse-
uerantiam voti est de nouo vouere, si non for-
maliter, saltim æquiualenter: ex vi enim talis
voluntatis, si obligatus non esset anteà voto, se
obligaret, quia obligationem vult cum Profes-
sione stare: est ergo par vtriusque ratio, scilicet
volentis de nouo vouere, & volentis emissum
ante votum continuare; & quidem si expressè
diceret, volo vouere nunc, proculdubio staret
obligatio voti anteà emissi: Atqui volens perse-
uerantiam voti, id ipsum præstat quantùm ad ef-
ficaciam volitionis; quia cùm persistere nunc
votum velit, nunc etiam intendit voto se obli-
gare: Ad eum modum, quo ratificans Professio-
nem nullam ex defectu consensus, eo ipso quòd
ratificare velit, vota tunc emittit, licet non sit
necessarium vt expressè formulam proferat Pro-
fessionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Dico Secundò. Etiam si quis in ipso actu<marginalia>Assertio 2.|Idem affir-|mans. etiam|si in actu|Professionis|non adsit|specialis vo-|luntas, dum$unclear|modo præ-|cesserit, nec|fuerit retra-|ctata.|Richardus.</marginalia>
Professionis non habeat expressam, formalem, &
positiuam voluntatem circa emissorum votorum
perseuerantiam, si illam priùs habuit, nec retra-
ctauit, eorum perstat obligatio. Hoc est iuxta
eorum mentem, quos n. 293. adduximus, & non
obscurè traditur à Richardo in 4. dict. 38. q. 2.
arti. 3. vbi habitualem sufficere iudicat intentio-
nem. Fundamentum autem, quo moueor, ex eo
deducitur, quòd voluntas dicta moraliter perse-
ueret, quæ perseuerantia communiter reputatur
necessaria in vsu Sacramentorum, & in rebus
alijs, ac etiam in votis ipsis: qui enim voluntatem<marginalia>Fundamen-|tum pro ea.</marginalia>
habuit emittendi illa solemniter, aut sine solem-
nitate, etiamsi in actu ipso omissionis omninò di-
stractus sit, validè emittit. Et hoc quidem non
est onera conscientijs superaddere: cùm enim
sic agens circa rem, quam vouet, adeò affectus
sit, onus certè leue, & suaue iugum assumit.
Quòd si procedente tempore onerosum sentiat,
remedium adest præsentissimum, recursus scili-
cet ad Prælatum, qui votum potest irritare etiam
in ipsa Professione emissum, iuxta doctrinam
Syluestri suprà, quam communiter alij sequun-
tur. Ex quo circa casum in Titulo propositum
constat resolutio.</P>
<P>  <absatz-nummer>296.</absatz-nummer> Circa votum simplex Religionis specia-<marginalia>Circa vo-|tum simplex|Religionis|specialis dif-|ficultas quod|tenetur im-|plere eiectus|à Religione,|iuxta P.|Sancium.</marginalia>
lius aliquid obseruandum: Nam P. Sancius Lib. 8.
de Matrimonio. Disput. 9. n. 21. docet quòd si eie-
ctus ab Ordine, dum erat in sæculo, vouerat Re-
ligionem, posteà eiectus Religionem non tene-
tur intrare, vt satisfaciat voto priori, quia omnia
vota simplicia extinguuntur per Professionem:
ex quo arguit Portel contra ipsum quasi contra-
ria docentem: nam constat quòd Profitens ille
noluit sibi auferri votum simplex illud Religio-
nis, quod fecit. Licet autem scriptor iste id dicat
quod vidimus circa conciliationem doctrinæ,
oportet explicare quando habens votum simplex
Religionis, non obstante Professione maneat eo
ligatus: quia non videntur secum ritè cohærere
voluntas profitendi, & voluntas persistentiæ voti
simplicis circa Religionem. Dum enim quis
profitetur, votum simplex Religionis adimplet,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0387.jpg/>
@@1@<SE387>372 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XX.
<duolan 2><-P>& ita vult obligationem talis voti prorsus extin-
gui: quemadmodùm cùm implet votum ieiu-
nij, consequenter vult obligationem talis voti pe-
nitus aboleri. Non ergo apparet quomodo cum
voluntate tali stare voluntas permanentiæ voti
queat; & ita etiam quomodo, si eijciatur, talis
voti vinculo teneatur. Quod euidentiùs constat,
si quis non solum ingressum voueat, sed expressè
Professionem; ea enim emissa, non est cogita-
bilis vlterior obligatio circa illam. Est autem ea-
dem ratio, etiam si Professio expressè non vo-
ueatur, quia non minùs extinguitur obligatio,
quando supra id, quod est promissum, quod est
amplius superadditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>297.</absatz-nummer> Nihilominùs dicendum est votum sim-<marginalia>Expedita|illa.</marginalia>
plex Religionis posse; non obstante Professione,
permanere, si Profitens ita velit. Primò quidem
si ita vouit, vt omnino voluerit nullo modo vi-
uere in sæculo, vt etsi ab vna Religione defice-
ret, ad aliam transuolaret. Deinde, quia contin-
gere potest vt Professio nulla sit, quo euentu lo-
cum habet simplex votum, si aliunde impedi-
mentum non extet ad repetendum ingressum,
si talis fuit vouentis intentio. Prætereà vim suam
exercere simplex votum potest in eiecto, vt re-
ditum ad suam Religionem accuret, si ille possi-
bilis sit. Ratione enim Professionis ad hoc non
teneri graues scriptores sentiunt, vt videri potest<marginalia>Eiectum non|teneri ad re-|ditum ra-|tione Pro-|fessionis.</marginalia>
apud Dianam Parte 3. Træct. 2. Resolut. 60. & ita
neque emendationem ex eo fine procurare:
quod secus accidet, si voti simplicis obligatio
perseueret.</P>
<Z><A+2>SECTIO XX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Occasione damnati hæretici nonnulla
circa Degradationem peculiaria du-
bia discutiuntur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>298.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Vb hoc ipsum, quo hæc scribo, tem-<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
pus, in hac Limana Ciuitate Peruuij
Metropoli, die scilicet 8. Octobris An-
ni 1667. (sic scribebam, modò excubans die 23.
Februarij An. 1669.) in Sanctæ Inquisitionis Sa-
cro Prætorio grande portentum insonuit, dum
Caussa lecta est Nicolai le gras, alias Don Cæsaris
Vander, Galli, in qua tot stupendi continebantur
errores in Deum, Deiparam, Apostolos, & vni-
uersam Ecclesiæ &#x0153;conomiam, obseruantiam, Sa-
cramenta, & quidquid est in illa; immò & in
naturæ ipsius ordinatissima dispositione, adeò ex-
orbitantes iniuriæ, cum præteritione aliarum,
ob vitandam publicam offensionem, & reueren-
tiam rebus & personis sacratioribus adserendam;
vt stupore grandi sint omnes correpti, qui ad hor-
rendum adeò spectaculum conuenerunt. Et erat
hic professione medicus, Doctoratus gradum in
ea adeptus facultate, vt Valentinæ Academiæ
litteræ, quæ & ipsa inter Gallicanas non ignobi-
lis, attestantur, cùm tamen & Presbyter, ordi-
natus in eodem regno fuerit, & aliquarum Ec-
clesiarum Curio, & in Dataria Pontificia nescio
quo functus officio, ob peritiam Gallicæ scriptio-
nis. Et maiorem quidem portionem vitæ pere-
grinationibus obeundis impendit perditissimus<-P>@@

<-P>Vlysses, Qui mores hominum multorum vidit, &
vrbes, noua sciendi auidus, eo quidem profectu,
vt perfidissimè concluderet nullum esse Deum
præter naturam ipsam, in qua forma deitas, cùm
tamen hominis animam mortalem diceret; adeò
absurdè philosophatus, vt quod in mundo est no-
bilissimum, peioris duceret conditionis. Dixit
ergo insipiens iste in corde suo: Non est Deus: nec
tantùm in corde; sed dementissimum phantasiæ
suæ partum conatus est alijs persuadere, & abundè
impletum in eo, quod apud Regium vatem se-<marginalia>Psal. 13. v. 1.</marginalia>
quitur: Corrupti sunt, & abominabiles facti sunt in
studijs suis. Psal. 13. v. 1. In studijs sanè suis cor-
ruptus est, & abominabilis factus insipiens hic,
multorum librorum scriptor, multorum & helluo,
Europæ, Asiæ, Africæ, & Americæ peragrator
indefessus; hauriendarum nouitatum prurigine,
eo fructu, vt antiquam religionem, Catholicam
inquam, aduersus quam inferi portæ præualere
non possunt, abiuraret. Resipuit tamen, dum in
Tribunali fidei illius caussa peragitur, pro quo
non leuia exhibuit argumenta, plenissima con-
fessione, adeoque copiosa, vt si omnia quæ de se
protulit, publica essent relatione promenda, vnus
hic reus, & matutinas, & pomeridianas, ac ves-
pertinas horas occupasset.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Et circa illum piè actum ab confessionem<marginalia>Relaxari|potuisse,|etsi non|relapsum,|iuxta sen-|tentiam|multorum.</marginalia>
dictam, reuerentiam Sacerdotij, & prouectionem
ætatis, septimum enim supra sexagesimum an-
num numerabat. Cùm reuera ad extrema cum
illo veniri potuerit, eum relaxando Curiæ sæcu-
lari; iuxta grauium scriptorum sententiam affir-
mantium ad relaxationem dictam non esse incor-
rigibilitatem necessariam, immò neque relapsum.
Pro quo Barbosa de potestate Episcopi Allegat.<marginalia>Barbosa.</marginalia>
110. n. 12. Vbi ait non esse tutam eorum resolu-
tionem, qui asserunt, quòd conuictus de hæresi
tradendus sit Curiæ sæculari quando est incorri-
gibilis, sed si vult se corrigere & emendare, non
poterit degradari, & tradi Curiæ sæculari, sed
in Monasterium, vel carcerem detrudendus; nisi
esset relapsus in eodem crimine. & ita seruari af-
firmat Iulius Clarus. Licet ipse teneat contra-
rium, adductus à Cardinali Tuscho Tomo 2. lit.<marginalia>Cardinalis|Tuschus,|Iulius Cla-|rus.</marginalia>
D. Conclus. 141. Videndus ille in Praxi Criminali
§. finali Quæst. 16. nu. 36. & 48. v. contrarium.
vbi & de magis communi testatur. Meritò au-
tem videtur Barbosa sententiam oppositam mini-<marginalia>Oppositam|non esse tu-|tam.</marginalia>
mè tutam asseruisse, quia contra praxim est S. Tri-
bunalis, licet negari non possit in casu præsenti
damnationem extremam summa cum accepta-
tione excipiendam: adeò enormitas delictorum
exacerbauit publicam pietatem, vt opus fuerit
reum ab inuasione turbæ frementis custodire: id
præ alijs ægerrimè ferentis, quod contra Virgi-
nem immanes fuerint iactatæ blasphemiæ, nec
manus sacrilegæ in ea horribili tempestate ces-
sârint.</P>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Reconciliatus est ergo, sacco benedicto<marginalia>Verbalis de-|gradatio|decretanda-|que queri-|tur.</marginalia>
accepto, & verbali degradatione decreta. Circa
quam Primò inquiri potest an verè degradatio
dicenda sit: & licet quæstio videatur esse de no-
mine, non leuis erit operæ pretium, proprieta-<marginalia>1. An sit|propria.</marginalia>
tem in hoc, quod & in multis alijs accidit, ag-
noscere locutionis. Et sunt quidem multi, qui sic
loquuntur, dum degradationem sine additamento<marginalia>Illius diui-|sio.</marginalia>
aliquo, in verbalem & actualem, seu realem di-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0388.jpg/>
@@1@<SE388>Circa Degradationem damnati ab Inquisitione. 373
<duolan 2><-P>uidunt, vt videri poterit apud Syluestrum verb.
Degradatio, vbi cum multis alijs loquitur, sicut
& citati supra. Et in hoc quidem nulla videtur
esse difficultas, si de verbali degradatione lo-
quamur, vt eam definit Syluester citato verb. n.
1. quæ scilicet propriè importat priuationem execu-<marginalia>Degrada-|tionis defin-|tio ex Syl-|uestro.</marginalia>
tionis legitimæ officiorum & beneficiorum Ecclesia-
sticorum simpliciter & ex toto, absque spe restitu-
tionis, cum certa solemnitate, & priuatione pri-
uelegij Clericalis. Quod & alij tradunt, ex qui-
bus plures adducit Barbosa suprà num. 1. & ta-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
lis degradationis verbalis forma habetur in Pon-
tificali Romano. Ex qua diuisione infert cum
alijs Syluester, quòd quando in Iure, vel ali-
liqua Constitutione reperitur imposita p&#x0153;na de-<marginalia>Cum p&#x0153;na|degradatio-|nis imponi-|tur, verba-|lem intelli-|gendam.</marginalia>
gradationis, intelligendum est de leuiori; &
sic de verbali: quia verbum illud ita simpliciter
prolatum sic interpretari debemus, vt de minori
p&#x0153;na, quam sub se etiam comprehendit, vti dis-
positio odiosa, intelligatur, iuxta Regulam In
p&#x0153;nis 49. in 6. Nomen erga degradationis pro-<marginalia>Regula Iu-|ris.</marginalia>
priè etiam significat verbalem, iuxta præfatos,
aliàs dispositio p&#x0153;nalis non esset interpretanda<marginalia>Ex quo vi-|detur esse|propriè ta-|lem.</marginalia>
de illa, quia secundùm propriam significationem
debent Ecclesiasticæ Constitutiones intelligi,
sicut & dispositiones quæcumque, dum nihil oc-
currit speciale, propter quod verba debeant im-
propriari.</P>
<P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> Contrarium tamen videtur manifestè<marginalia>Oppositum|videri cer-|tum.</marginalia>
statuere Romanum Pontificale Parte 3. §. De-
gradationis forma, vbi degradationis nomen solùm
tribuit actuali seu reali exauthorationi, & insig-
nium Clericalium detractationi: verbalem au-
tem depositionem vti distinctam proponit, & sic
loquitur vers. & est notandum. Et talis degradatio<marginalia>Pontificale|Romanum.</marginalia>
solemnis depositio dicitur, propriè tamen loquendo
quis à dignitatibus & honoribus deponitur, sed ab
Ordinibus degradatur. Sic ibi. Et quidem quod
de solemni depositione dicitur, proptereà est,
quia ab aliquibus talis dicendi modus inuenitur
vsurpatus. Et Syluester citato verb. Degradatio<marginalia>Syluester.</marginalia>
num. 6. ita scribit: Nota etiam quòd Panormita-
nus in delictis grauissimis nomine depositionis vti-
tur pro degradatione etiam actuali. Sic ille. Non<marginalia>Sed reuera|tale non est,|vt efficaciter|demonstra-|tur.</marginalia>
est tamen existimandum hoc loco communem
Doctorum diuisionem reprobatam, licet no-
men degradationis soli reali exauthoratione vi-
deatur adhibitum, dum de verbali enim exau-
thoratione ibidem agitur, nomen degradatio-
nis non inuenitur vsurpatum, sed depositionis.
Sed verò cùm respectu Ordinum dicatur quis-
quam degradari, si in depositione etiam ab Or-
dinum gradibus verbalitas admoueatur, etiam
degradatio dici verbalis poterit, quia non est
aliqua repugnantia in eo quòd verbo pariter ac
legitimo actu talis remotio fieri possit. Id quod
& Pontificale ipsum non leuiter innuit, dum
sic habet pag. 450. vers. Circa depositionem, vbi
Dispositionem positum errore typographi: Sed in<marginalia>Pontificale.</marginalia>
ipsa actuali degradatione &c. Et paulò inferiùs.
Si post huiusmodi verbalem depositionem secutura
sit actualis degradatio. Et iterùm: Dicta autem
sententia depositionis ab Ordine, si intenditur vt
post eam sequatur actualis degradatio &c. Si enim
degradatio solùm dicitur de reali exauthoratione
per insignium Clericalium subtractionem, non<-P>@@

<-P>erat cur adderetur terminus Actualis, quia degra-
datio nullam diuisionem patitur, iuxta prædi-
ctum dicendi modum. Cùm ergo addatur, sig-
num est locum esse diuisioni, & præter actua-
lem seu realem, verbalem dari. Vbi & obseruan-
dum illud, Sententia depositionis ab Ordine. Ergo
depositio etiam circa Ordinem versatur: & ita
cùm sic accidit, non impropriè potest illi nomen
degradationis adaptari.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Eodem modo loquitur Concilium Tri-<marginalia>Amplior|comprobatio.</marginalia>
dentinum Sessione 13. Cap. 4. de Reformat, ibi:
Episcopum per se, seu illius Vicarium in spiritualibus
generali contra Clericum in sacris etiam Presbyte-
ratus Ordinibus constitutum, etiam ad illius con-
demnationem, nec non verbalem depositionem, &
per se ipsum etiam ad actualem atque solemnem de-<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
gradationem &c. Vbi quidem cùm solemnis de-
gradatio dicatur, quæ & dicitur actualis, non
ita accipiendum est, quasi ea, quæ verbalis est,
omninò careat solemnitate: quandoquidem in
Pontificali, citato nuper loco, post verba ibidem
adducta sic sequitur: Nomine Episcopi Ordinarij
cum præsentia Capituli, siue cum consilio & assen-
su Episcoporum, vt respectiuè, prout illam requirit
in hunc modum, videlicet: Quia nobis euidenter
&c. Plus autem de solemnitate habet restitutio
sic verbaliter degradati, vt ex sequentibus liquet,<marginalia>Solemnis|degradatio|cur dicatur.</marginalia>
pro quo & Syluester adductus nu. 300. Vocatur
ergo solemnis degradatio, quia multa continet
ad solemnitatem pertinentia. Quemadmodum
Missa solemnis ea dicitur, quæ in Festis solem-
nioribus cantatur, in qua nihil omittitur, quod
solemnitatem indicandam spectat, vt obseruat<marginalia>Gabantus.</marginalia>
Gabantus in Thesauro sacrorum rituum Tomo 1.
Parte 2. Tract. 2. circa §. 5. vers. Ea verò. & tamen
iuxta Rubricas Missalis solemnis dicitur, quæ
priuata non est, vt notat idem vers. anteced. Vnde<marginalia>Missa so-|lemnis qua|dicatur.</marginalia>
& Ordinariæ Conuentuales communiter non
censentur solemnes, quia in illis multa, quæ ad
solemnitatem faciunt, omittuntur, vt incensatio
&c. quia licet aliquo modo solemnes sint, solem-
nitas vera ad peculiarem illam & exactam inue-
nitur applicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Et quia ex dictis apparet duplicem esse<marginalia>Verbalis|duplex, &|vtriusque|ritus.</marginalia>
depositionem; vnam scilicet quam secutura est
actualis degradatio, ex quo infertur & aliam exi-
stere, quam secutura non sit, de hac etiam vide-
tur asserendum nomine verbalis degradationis
venire, quia Scriptores indifferenter de verbali
degradatione loquuntur, & suam etiam habet so-
lemnitatem, vt videri in Pontificali potest: id enim
quod de verbali, quam secutura est actualis, di-
ctum est n. præc. ad verbalem etiam, quam non est
secutura, extenditur, præter id, quod dicitur de
sententia Capituli, & assensu Episcoporum: & ita
solemnitas restitutionis ibidem apposita clarissimè
ostendit: degradati enim non restituuntur, nisi ex
Romani Pontificis dispensatione & statim Curiæ
sęculari relinquuntur, vt ibidem statuitur. Pro quo
& sic concluditur immediatè ante formam degra-
dationis: Si Clericus secundùm primam formam sen-<marginalia>Pontificala$unclear.</marginalia>
tentialiter depositus, incorrigibilis appareat, debet ex-
communicari: & si postmodùm in profundum malo-
rum veniens contempserit, tunc, vt cùm Ecclesia, non
habeat vltra quod faciat, Pontifex debet iilum de-
gradare, & Curiæ sæculari relinquere. Sic ibi:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0389.jpg/>
@@1@<SE389>374 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio XX.
<duolan 2><-P>quod est desumptum ex Cap. Cùm nobis ab homi-<marginalia>Cap. Cum|nobis ab|homine.</marginalia>
ne, de iudicijs. Ex quo euidenter infertur, quæ ibi-
dem de verbali depositione dicuntur, ad vtram-
que extendi, de qua loquimur, quæ & degrada-
tionis nomine gaudet, vt ostendimus. Et per hoc
constat quid dicendum sit circa id, quod Secundò
inquiri poterat, quotuplex scilicet sit degradatio:
diximus esse verbalem & actualem, seu realem:<marginalia>2. Quæ stio|de diuisione|ex dictis|habetur.</marginalia>
verbalem etiam subdiuidi in eam, quam secutu-
ra est actualis, & in eam, quam non est secutu-
ra, qualis hæc fuit quæ in reo, de quo præfati su-
mus, per publicam est sententiam indicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Iam Tertiò inquiritur, an per verbalem<marginalia>3. An pri-|uilegium|Clericale per|illam amit-|tatur:|Negatur|speciali|difficultate|ex Pontifi-|cali propo-|sita.</marginalia>
degradationem Clericale priuilegium amittatur?
In quo Doctores communiter affirmant quod ad
forum attinet minimè immutari, & similiter pri-
uilegium Canonis retineri. Id quod in Iure vide-
tur pressum, & iam vidimus ex Cap. Cùm nobis,
cui Pontificale innixum. Et ex Cap. Degradatio
de p&#x0153;nis in 6. alijsque: multa enim debent præ-
cedere vt Clericus sæculari Curiæ relinquatur.
Illud tamen videtur difficultatem ingerere, quod
in Pontificali habetur, dum forma depositionis
ita degradati traditur, sic enim dicitur: Quia no-
bis euidenter & legitimè constat te tale crimen aut<marginalia>Pontificale.</marginalia>
flagitium commisisse, quod non solùm graue, verum
etiam damnabile est & damnosum; Idcirco de (ta-
lium) consilio & assensu ab omni Ordine & priui-
legio Clerici te sententialiter perpetuò duximus de-
ponendum, & deponimus. Et in forma restitutio-
nis ita habetur: Restituo tibi Dilectissimo filio pri-
uilegium Clericale, & executionem Ordinum &
graduum &c. Non videtur autem quale aliud
priuilegium Clericale esse queat, nisi fori & Ca-
nonis. Et quidem priuilegium dictum ratione
primæ Tonsuræ habetur, & ad illam in Pontifi-
cali videtur alludi: cùm enim de alijs gradibus
mentio specialis fiat in restitutione; primæ Ton-
suræ solùm sub eo nomine Clericalis priuilegij
ratio habetur, vt constat ex peculiari forma
circa gradus omnes, & tandem ex omnimoda,
pro qua sic præmittitur: Executionis autem Pres-
byteratus, Diaconatus, Subdiaconatus, & mino-
rum Ordinum & priuilegij Clericalis restitutio fit
similiter &c. Et statim ita sequitur: In nomine
Domini. Ego quamuis peccator, tamen Episcopus,
per hanc manus impositionem restituo tibi Dilectis-
simo filio priuilegium Clericale, & executionem
Ordinum & graduum Ostioratus &c. Cùm ergo
de priuilegio ratione dicta accepto sermo sit, il-
lud per verbalem degradationem videtur abla-
tum, quod aliud præter dictum non apparet.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Verùm ex adducto tenore circa degra-<marginalia>Dissoluitur|ex eodem.</marginalia>
dationem & restitutionem in Pontificali propo-
sito verus est intellectus ad præsentis difficulta-
tis enodationem eliciendus. Non enim est aliud
Ecclesiæ intentum in illo, nisi manifestare per
degradationem verbalem vsum ordinum prohi-
beri, & etiam Clericatus, qui communiter Pri-
ma Tonsura dicitur, & quem priuilegium Cle-
ricale compellat, eo quòd per illud incipiat ve-
lut de sorte Domini extra vulgarem hominum
conditionem haberi beneficio Ecclesiæ eum-
dem ad suum gremium admittentis. Stat autem
Clericatus absque eo quòd tamquàm aliquid ad
substantiam eius spectans dictum priuilegium in-<-P>@@

<-P>grediatur, vnde in eius collatione nulla fit il-
lius mentio, sed in fine sic additur: Filij charis-<marginalia>Pontificale|circa Pri-|mam Ton-|suram.</marginalia>
simi, animaduertere debetis, quod hodie de foro Ec-
clesiæ facti estis, & priuilegia Clericalia sortiti estis:
cauete ergo ne propter culpas vestras illa perdatis
&c. Possunt ergo perdi priuilegia stante sub-
stantia Clericatus: vnde & Concilium Triden-<marginalia>Priuilegia|Clericatus|eo stante|perdi possunt.</marginalia>
tinum Seßione 23. Cap. 6. conditiones opponit,
quæ concurrere debent, vt Prima Tonsura ini-
tiatus fori priuilegio gaudeat. Quòd vero ad
priuilegium Canonis attinet, sine illo stare Cle-
ricatus poterit, vt multis temporibus accidit.
Canon enim, Si quis suadente de quo 17. q. 4.
Innocentij Secundi est, qui post mille & am-
pliùs annos fundatæ à Christo Ecclesiæ eam vti
illius Vicarius gubernauit. Et quidem si priuile-
gium dictum ad substantiam pertineret, noua
ordinatione opus esset, quod constat dici non
posse. Et ita distinguit Pontificale Ordinem à
priuilegio in forma degradationis à Prima Ton-
sura, in qua sic dicitur: Exuimus te omni Or-<marginalia>Pontificale.</marginalia>
dine, beneficio, & priuilegio &c. Ordine qui-
dem quantum ad vsum, beneficio autem & pri-
uilegio absolutè, & hoc quoad tertiam quæstio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Circa effectus verbalis degradationis sit<marginalia>4. Circa|effectus de-|gradationis|vbi speciale|dubium cir-|ca spem re-|stitutionis|ablatam.</marginalia>
Quarta, quos scilicet habeat? Id quod ex dictis
videtur iam compertum, siue eam secutura sit
actualis, siue non, id importat, quod ex Sylue-
stro dedimus nu. 300. totalem etiam priuatio-
nem totius muneris Clericalis quoad Ordines &
beneficia Ecclesiastica sine spe restitutionis, vt ibi-
dem additur: Quod difficultatem habet: Nam
in forma degradationis ita dicitur: & post talem<marginalia>Forma de-|gradationis.</marginalia>
degradationem (actualem scilicet & realem) iustè
& ritè factam, solus Romanus Pontifex cum tali
dispensat. Episcopus tamen ante ipsam insignium de-
tractionem, & etiam post sententiæ depositionis
probationem, dispensare & restituere solo verbo po-
test, sicut verbaliter depositus fuit, vt præmissum
est. Sic ibi. Non ergo verbalis degradatio spem
restitutionis excludit. Si dicas ijs verbis significa-
ri perpetuam priuationem. Contra est id, quod
habetur etiam in Pontificali pag. 449. vbi de su-<marginalia>Suspensio|quando|perpetua.</marginalia>
spensione agitur; sic enim ibi: Illud autem scien-
dum est quòd simpliciter, & sine temporis præfini-
tione ab homine vel à Iure suspensus, perpetuò in-
telligitur esse suspensus &c. Supensio autem à de-
positione & verbali degradatione distinguitur, &
ita citatis locis proponitur. Cùm ergo hoc non
satisfaciat, aliter videtur exponendum, si dica-
nus sine spe restitutionis degradari, quia in pri-<marginalia>Expeditur,|illud, & ex-|plicatur|duratio su-|spensionis.</marginalia>
mis suspensio secundùm se considerata spem non
excludit, cùm temporalis esse queat: quando
autem simpliciter, & sine temporis præfinitione
imponitur, licet perpetua debeat intelligi, id
non tam est positiuè accipiendum, quàm ne-
gatiuè, hoc est, non habere terminum specia-
lem, sed nihilominùs illius esse capacem, quia
perpetuitas non decernitur positiuo decreto,
& ita tantùm censetur, esse perpetua modo
dicto, quia scilicet terminus præfinitus non
est, vnde locus esse illi potest secundum ordi-
narium procedendi modum: quod tamen in
verbali degradatione non ita accidit, pro qua
tollenda, & restitutione impendenda opus est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0390.jpg/>
@@1@<SE390>Circa Degradationem damnati ab Inquisitione. 375
<duolan 2><-P>dispensatione, & ita Pontificali præscribit, vt
vidimus. Quo rem hanc componendi modo op-
portunior alius non occurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>307.</absatz-nummer> Quod autem de restitutione dictum est,<marginalia>Circa hære-|tices spis re-|stitutionis|censea$uncleartur.</marginalia>
posse scilicet per restitutionem haberi, non est
de hæreticis accipiendum: Episcopus enim de-
gradatum ex sententia S. Tribunalis, in quo &
ipse sua sententia concurrit, restituere nequit,
præsertim quando verbalis sit cum respectu ad
actualem, quia cùm in ea præcipuas partes ha-
beat S. Tribunal, supra facultatem Episcopi est
restitutio; immò & videtur supra facultatem di-<marginalia>Etiam In-|quisitoribus|sublata fa-|cultatas|Cap. In|litteris.</marginalia>
cti S. Tribunalis, quod semel lata sententia, fun-
ctum est officio suo: quod generaliter statuitur
ab Alexandro Tertio Cap. In litteris, de offi-
cio & potest. iud. deleg. nisi quando moderatio-
nem sententiæ suo arbitrio reseruauit, quod num-
quàm accidit quando in ipsa continetur relaxatio
ad Curiam sæcularem, quia cùm sententia dicta
à Iure decreta sit Cap. Excommunicamus 13. &
15. alibique, nequit circa illud locum habere be-
nignitas, meritis caussæ id dubio procul postulan-
tibus: immò grauissimè peccarent iudices, &
p&#x0153;nis ab ipso Iure impositis obnoxij remanerent.
Circa p&#x0153;nas autem alias fauet Cap. Vt commißi,<marginalia>Cap. Vt|commissi.</marginalia>
§. Nec non, de hæreticis in 6. In quo sic habetur:
& illorum, qui vestris mandatis obedientes (Inqui-
sitores alloquitur) humiliter stant propter hæresim
in carcere vel muro reclusi; p&#x0153;nam vnà cum Præla-
tis, quorum iurisdictioni subsunt, mitigandi, vel mu-
tandi, cùm videritis expedire. Sic Bonifacius VIII.
Vbi quidem id, quod de Episcopo dicebamus,
compertum habetur, non posse inquam hæreti-
cum verbaliter degradatum solo suo arbitrio re-
stituere, sicut neque Inquisitores sine illo. Fauet
autem, vt dixi, quia contra dispositionem Iuris
communis mitigandi p&#x0153;nas concedit faculta-
tem, vt notatum à Glossa verb. vel mutandi.  Quod
licet iuxta dispositionem dictam fieri debeat,
vnà scilicet cum Prælatis, in quo non solùm Con-
cilium, sed etiam consensus videtur manifestè re-
quisitus: nihilominùs Vrbanus VIII. ad tollen-<marginalia>Quidquid|dim circa|moderatio-|nem p&#x0153;na-|t$unclearum fuerit,|pro Hispa-|nia est peni-|tus subla-|tum.</marginalia>
dam omnem aliter opinandi licentiam, statuit
cumulatiuè debere intelligi, & Consilium expe-
ctandum. Quod quidem in Romana Inquisitio-
ne locum habet; nam in Hispana mutandi &
minorandi potestas soli Generali Inquisitori re-
seruatur, vt cum bonis Auctoribus, citatis etiam
Instructionibus Hispalensi & Toletana tradit
Diana Parte 4. Tract. 7. Resolut. 37. in fine. Id
quod intelligendum venit de mutatione aut
minoratione considerabili; aliqualis enim, reten-
ta p&#x0153;næ substantia, non videtur deneganda, ne-
que enim carcer desinit esse perpetuus, eo
quòd aliquando exitus concedatur, & sic in
alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Est insuper quæstione dignum, & sit<marginalia>5. An In-|quisitores|possint de-|gradare.</marginalia>
illud Quintum, An Inquisitoribus competat de-
gradandi facultas: vt enim iam vidimus ex Tri-
dentino Sessione 13. Cap. 4. de Reformat. actio
hæc Episcopo, & eius Vicario competit: neque<marginalia>Responsiò est|affirmatiua.</marginalia>
Inquisitorum mentio vlla. Et quidem de actuali
degradatione dubium esse nequit, quia actus
Pontificius est, non iurisdictionalis, sed Ordinem
concernens, vnde ad verbalem quæstio reuoca-
tur. Circa quam Arnaldus Albertinus in Cap.<marginalia>Arnaldus|Albertinus</marginalia>
Quoniam de hæreticis in 6. q. 7. in fine, quam ad-<-P>@@

<-P>ducit & sequitur Cardinalis Tuschus Conclus.<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
139. nu. 10. affirmat fieri ab Inquisitoribus posse,
quod & praxis comprobat. In quo quidem non
video solemnitatis quidquam admisceri, sed in
publica sententia inter alias p&#x0153;nas pronuntiari.
Et quidem cum sententiæ tales concurrente Epi-<marginalia>In Episcopi|concursu|est, & aliqua|solemnitas.</marginalia>
scopi iudicio ferantur, non videtur cur non possit
degradatio dicta eidem adscribi. Cui opponi illud
potest, scilicet sine solemnitate fieri, quam ta-
men Pontificale præscribat. Sed certè ipsa iudi-
cialis pronuntiatio, quæ tanta cum auctoritate in
S. Tribunali personat, satis videtur solemnitatis
habere. Episcopus ergo & Inquisitores ad præ-
dictæ p&#x0153;næ inflictionem concurrunt, siue illius
Vicarius, iuxta Concilij Tridentini citatum nu-
per Decretum.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> In quo quidem peculiaris alia difficultas<marginalia>Dissicultas|pecultaris.|eo quòd in|S. Tribunali|Vicarius|Generalis|Episcopi non|assistat, sed|alius.</marginalia>
occurrit, ex eo quòd Concilium non quemcum-
que Vicarium designet, sed Vicarium in spirituali-
bus Generalem: cùm tamen in S Tribunali non
soleat Vicarius Generalis assistere, sed specialis
alius eo pro munere designatus. In quo videtur
dicendum Concilium agere de verbali degrada-
tione in ordine ad actualem secuturam: quod
quidem ex tenore eiusdem apparet. Sic enim ibi:
Cùm verè tam grauia nonnumquàm sint delicta ab<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Ecclesiasticis commissa personis, vt ob eorum atroci-
tatem, à Sacris Ordinibus deponendæ, & Curiæ sint
tradendæ sæculari &c. statuit & decreuit Episcopum
per se, seu illius Vicarium in spiritualibus generalem,<marginalia>Illam non|esse in omni|verbali de-|gradatione,|assistentiam|necessariam.</marginalia>
contra Clericum in sacris etiam Presbyteratus Ordi-
nibus constitutum, etiam ad illius condemnationem,
nec non verbalem depositionem, & per seipsum etiam
ad actualem atque solemnem degradationem &c.
Iuxta hæc ergo cùm non de huiusmodi degrada-
tione agitur, sed de alia, non erit Vicarius Gene-
neralis necessarius in S. Tribunali. Quod & de
casibus dicendum alijs, in quibus talis p&#x0153;na in-
fligenda veniat. Quia verò Inquisitoribus degra-<marginalia>Inquisito-|ribus omnis|competit.</marginalia>
datio verbalis conceditur, & id ad nullam in spe-
ciali limitatur, poterit illa ab eisdem infligi, etiam
cùm secutura est actualis, concurrente Vicario
Episcopi etiam non generali: cùm aliàs Episco-
pus in talibus vt Ordinarius Inquisitor procedat,
& consequenter eius Vicarius sub eadem consi-
deratione assistat, vnde & simili prærogatiua
potiuntur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXI.</A+2>
<A+1>An Proreges Indici communem possint
indifferenter accipere.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>310.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc in Thesauro Tit. 4. Cap.<marginalia>Vt possint|quæ videan-|tur funda-|menta.</marginalia>
4. vbi resolutum non posse, quia
id legibus prohibitum, eo quòd
Præsides Audientiarum Regalium sint, & circa
Præsides absoluta prohibitio procedit: quod qui-
dem non videtur communiter obseruatum. Cui
resolutioni videtur obstare posse, Proreges in ijs,<marginalia>1. Cessare|finem prohi-|bitionis.</marginalia>
in quibus Præsides esse possunt, non habere suf-
fragium, & ita cessare rationem prohibitionis,
quæ eò tendat vt violandæ iustitiæ periculum
amoueatur. Exodi 23. v. 8. Nec accipies munera,<marginalia>Exodi 23.|v. 8.</marginalia>
quæ etiam exc&#x0153;cant prudentes, & subuertunt verba<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0391.jpg/>
@@1@<SE391>376 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XXI.
<duolan 2><-P>iustorum. Quæ vltima verba sic exponit Abulen-
sis Quæst. 8. in citatum Caput: Dicuntur subuerti,<marginalia>Quanta|munerum|vis</marginalia>
vel mutari verba iustorum, quia verba antè benedi-
cta, posteà mutantur in malum: vt si quis iudicet in
aliqua caussa iustè, & posteà aliquis afferat munera<marginalia>Abulensis.</marginalia>
(affectat habet ille, sed videtur error) mutabit
verba retractando sententiam, vel inquirendo ali-
quem modum, per quem ipse, qui dat munera, de-
beat magis probare de iure suo, & ita sit color ad re-
tractandam sententiam, tamquàm iniquam, vel in-
debitè latam, non allegato iure partis, vel concluso
in caussa. Sic ille. Ex quo apparet, cùm de repel-
lendis muneribus agitur, ad solos iudices prohi-
tionem dirigi, vnde & in Iure vulgaris illa diuisio<marginalia>Indicum|diuisio.</marginalia>
iudicum Ordinariorum, & delegatorum, circa
quos discrimen aliquod in munerum acceptione
statuitur, de quo ex professo in Thesauro Tomo 1.
Tit. 3. nu. 31. & Tit. 4. nu. 196. De alijs autem
qui iudices non sunt, nihil tale statutum, nisi qua-
tenus aliquas in iudicio partes habent, vt sunt
Fiscales, qui pari cum Togatis alijs iure censen-
tur; & in ijs, qui pro ministerio stipendium ha-
bent publica auctoritate taxatum, vt Tabelliones,
Alguacelli Cancellariarum, & sic alij, cùm de
stipendij ipsius solutione agitur, secus quando ab
eo vacant, & amicabili ratione res agitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>311.</absatz-nummer> Si dicatur Proreges eo ipsa quòd Præsi-<marginalia>2. Ex Pro-|regum nobi-|liori condi-|tione.</marginalia>
des sunt, caussas litigantium posse magnoperè
promouere, quia Auditores eorum ad vnam par-
tem propensionem attendentes, in eam pariter
propendebunt, ne eorum incurrant offensionem.
Id non videtur vrgere, quia cùm Proreges sint
viri principes, & præ nobilitate excelsioris ani-
mi, nec non verissimè Christiani, non est credi-
bile propter sordes donariorum, rem apertè con-
trariam iustitiæ volituros, & extorquendo ab ip-
sis iniqua suffragia, cum onere restitutionis, vnde
ipsis valde quæstuosa sit euasura coactio. Et qui-
dem si Rex adesset, cuius amplissima potestas est,<marginalia>3. Quia|Regis vices|gerens, qui|accipere|potest, &|amplissimam|confert po-|testatem.</marginalia>
non posset contra illum formari præsumptio talis,
cùm primarius iustitiæ patronus sit: & ita vide-
tur etiam de illo sentiendum, quem ipse loco sui
cum amplissima destinat potestate, quam exponit
pro Indicis religiosissimæ memoriæ Philippus
Tertius Rex noster in quadam schedula die 19.
Iulij An. 1614. in qua sic loquitur: Que los Vir-<marginalia>Philipp. 3.|schedula,|circa Pro-|reges.</marginalia>
reyes como Lugartenientes del Rey pueden hacer y
proveer loque la Persona Real, y sean obedecidos co-
mo quien tiene sus veces, sin replica, ni interpreta-
cion &c. Pro quo Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib.
4. Cap. 10. nu. 2. & in Politica Lib. 5. Cap. 13. §§.
prioribus. Et licet contingere posset vt aliquando<marginalia>Ex rara|turpitudine|argui non|debere.</marginalia>
non consonum iustitiæ quidquam patraretur, id
quidem cùm rarum æstimari debeat, non debet
communem regulam variare. Sic enim Proreges
vxores in prouincia suæ gubernationis ducere
prohibentur, de quo statim: nec proptereà quòd
aliqui eorum ita iustitiæ zelatores inueniri pos-
sint, vt connubij occasione nihil sint eidem ad-
uersum effecturi, generalis illa debet dispositio
circa tales alterari, quia id rarum censeri debet,
& ita non curandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>312.</absatz-nummer> Accedit prætereà ratio ex eo desumpta<marginalia>4. Quia in|legibus pro-|hibentibus|non expressi,|ùm soleant|in aliis.</marginalia>
quòd in enumeratione eorum, quibus receptio
munerum prohibetur, non sunt expressi Prore-
ges: nam quando illi in alijs dispositionibus com-
prehensi veniunt, non parcitur eorum titulis,<-P>@@

<-P>etiamsi de Præsidibus mentio expressa habeatur.
Quod quidem videre licet in schedulis de non
contrahendo matrimonio intra prouincias gu-
bernationis agentibus, vt est obuium apud cita-
tum Scriptorem Tomo 2. Lib. 4. Cap. 4. & in Po-<marginalia>Alia Phi-|lippi 2.</marginalia>
litica Lib. 5. Cap. 9. De casarse los nuestros Virreyes,
Presidentes, Oydores &c. Et inferiùs. No se pueden
casar, ni casan en las dichas nuestras Indias los di-
chos nuestros Virreyes. Presidentes, y Oydores &c.
quæ sunt verba Philippi Secundi Regis nostri
præclarissimæ recordationis, vt alia omittam.
Idem videre licet in schedula alia Philippi Tertij
die 17. Septemb. An. 1616. in qua cauetur, Que<marginalia>Alia Phi-|lippi Tertij</marginalia>
los Virreyes y Presidentes se abstengan de llamar à los
Oydores à sus casas à horas des accomodadas, è in-
decentes, si la grauedad de los negocios no obligare à
ello: Et in recentissima quadam Serenissimæ Re-
ginæ nostræ Gubernatricis die 30. Nouemb. An.
1666. pro colligendo pecuniario subsidio ad-<marginalia>Alia Sere-|nissimæ Re-|ginæ Mariæ|Annæ.</marginalia>
sumptus in Canonizatione B. Francisci Borgiæ
faciendos sic: Y mando à los Virreyes, Presidentes,
y Oydores de las Audiencias Reales &c. Iuxta hæc
ergo, & alia eisdem consona, videtur pars ista non
leuiter roborata.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> In contrarium tamen sua sunt funda-<marginalia>In contra-|rium quæ|faciant.</marginalia>
menta, & quidem non leuia: argui enim potest.
Primò, quia cùm iudices sint, ad ipsos spectat
quidquid de iudicibus supremæ potestati subie-<marginalia>1. Quia iu-|dices, & ita|iudicium|legibus ad-|stricti.</marginalia>
ctis generaliter in Iure dispositum circa accep-
tionem munerum inuenitur: pro quo & Textus
& Auctores congerit P. Thomas Sancius Lib. 3.
Conciliorum Cap. Vnico Dub. 1. Cùm ergo Hispa-
niæ Regibus ardens iustitiæ zelus assistat, cui
excipiendorum munerum ampla potestas ni-
mis quantùm obsistit, non sunt credendi hac
in parte ministris suis velle generaliter indulge-
re, aut eorum alicui, in quo forsitan maior
esse prohibitionis ratio potest, & scandalum per-
niciosius: Secundò arguere, & quidem non con-<marginalia>2. Quia|Proconsuli-|bus facto|prohibitio,|quibus Pro-|reges respon-|dent.</marginalia>
temnendo discursu possumus, quia Ius Cæsari-
cum prohibitionem huiusmodi statuens, de Pro-
consulibus, & prouinciarum Præsidibus loqui-
tur iuxta Romani Imperij dispositionem, vt con-
stat ex l. solent §. finali, de officio Proconsulis, & l.
Plebis cito. D. de officio Præsidis. Obseruant autem
graues & eruditi Scriptores Proreges illis respon-<marginalia>l. Solent.|l. Plebis|cito.</marginalia>
dere, vt videri potest apud Dom. Solorzanum
Tomo 2. Lib. 4. Cap. 9. nu. 7. vnde videntur eorum
iure censendi. Tertiò, Quia Præsidibus onus præ-<marginalia>3. Quia de|Præsidibus|idem statu-|tum.</marginalia>
fatæ prohibitionis incumbit, vt vidimus, in qui-
bus tamen eadem quæ in Proregibus ratio vide-
tur militare, ijs non obstantibus, quæ pro eorum
parte sunt à nobis adnotata. Præsides enim Re-
giorum Conciliorum viri magni constitui solent,<marginalia>Concilij In-|diarum qui|Prædes ex|Proceribus.|& primaria|nobilitate.</marginalia>
& qui Proreges in Regnis præcipuis aut fuerant,
aut posteà fuerunt. Sic modo Excellentissimi Co-
mites de Castrillo, & de Peñaranda, quorum
prior ex Indiarum Consilio Prorex Neapolitanus
constitutus, nunc in supremo Castellæ Consilio
præsidet: alter ex Indiarum etiam Consilio in
eodem Regno Prorex, ac perfunctus munere ad
Indicas curas regressus, officij tanti retenta, dum
abiret, proprietate. Marchio Salinarum Dom.
Don Ludouicus de Velasco, bis in Noua Hispa-
nia, Prorex, in Peruuio semel, Indico Consilio
datus Præses, quod & titulo gubernationis mo-
deratus Excellentissimus Dux Metinæ, Turrium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0392.jpg/>
@@1@<SE392>De Proregibus circa munerum acceptionem. 377
<duolan 2><-P>Neapolitano potitus Proregnatu, quibus & addi
magnus sanè Peres potest Marchio à S. Germa-
no, & de la Hinojora, Indici etiam Senatus Pręses,
magnis aliàs clarus muneribus, quia erat illi ad
magna quæque peragenda promptum & ex-
peditum ingenium; & qui hos præcessit omnes
Excellentissimus Dom. D. Petrus de Castro, &
Andrade, Comes de Lemus, prius Neapolitano
in Regno Prorex, & deinde Indico Consilio Præ-
ses designatus. Et quis in viris talibus acceptione
munerum periclitaturam iustitiam suspicari pos-
sit, sicut & in similibus, qui Consilijs alijs dati
Præsides, non equidem minoris abollæ? & ta-
men legibus munerum acceptionem prohiben-
tibus comprehensi, vt proptereà Proreges etiam
comprehensos affirmare meritò debeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Quòd si dicatur Ius Cæsareum pro Hi-<marginalia>Stare obli-|gationem|etiam si ius|Cæsareum|pro Hispania|non vrgere|videatur,|quia leges in|illastrictio-|res.</marginalia>
spania nullam inducere obligationem suas ha-
bente peculiares leges, & in præsenti caussa satis
manifestas: id non videtur obstare: nam ex le-
gibus Hispaniæ arguimus, quibus Præsides com-
prehensi, & vt excipi non debent cùm Proreges
ita etiam sunt, vt contenditur, ex Cæsareo Iure
vrgemus, cui neutiquam verosimile est voluisse
Reges nostros contraire, cùm circa hoc genera-
liter loquendo vrgentiores illas reperiamus, quod
apertè demonstrandum. Nain in citata l. solent
sic habet Vlpianus: Non verò in totum Xenijs ab-<marginalia>S olent.</marginalia>
stinere debebit Proconsul, sed modum adijcere: vt
neque morosè in totum abstineat; neque auarè mo-
dum Xeniorum excedat: quam rem Diuus Seuerus,
& Imperator Antoninus elegantißimè Epistola sunt
moderati, cuius Epistolæ verba hæc sunt: Quantùm
ad Xenia pertinet audi quid sentimus: Vetus prouer-
bium est, οὐτε πανι, οὕτε παντονε, οὐτε παρὰ παντων,
(idest, Neque omnino, neque semper, neque ab om-
nibus) Nam valde inhumanum est à nemine accipere:
Sed passim, vilißimum est: & omnia, auarißimum.
Et quod mandatis continetur, ne donum, vel munus
ipse Proconsul, vel qui in alio officio erit, accipiat,
ematue quid, nisi victus quotidiani caussa, ad Xenio-
la non pertinet, sed ad ea, quæ edulium excedant
vsum. Sed nec Xenia producenda sunt ad munerum
qualitatem. Hæc ibi, iuxta quæ apparet prohibi-<marginalia>Xenia ad|munerum|qualitatem|produci non|debent.|Pro quo ex-|plicatio.</marginalia>
tionem non esse adeò strictam, vt Xeniola accipi
nequeant, quæ frequentiùs ad palati solent gu-
stum pertinere. Postrema autem verba interpreta-
tione videntur indigere. Dum dicitur Xenia ad
munerum non esse perducenda qualitatem. Circa
quæ Glossa qualitatis nomine necessitatem dicit
indicatam: pro quo adducit. l. Scio D. de annuo
legato. §. 1. vbi nihil ad rem. Melius probari potest
ex l. Munus. la. 2. D. de Verborum significat. vbi sic<marginalia>l Munus|sa. 2.</marginalia>
dicitur: Munus propriè est quod necessario obimus,
lege, more, imperiove eius, qui iubendi habet potesta-
tem. Dona autem propriè sunt, quæ nulla necessitate<marginalia>Inter xenia,|dina, &|munera, quæ|diuersitas.</marginalia>
iuris, officij, sed sponte præstantur; quæ si non præ-
stentur, nulla reprehensio est: & si præstentur, ple-
rumque laus est. Sed in summa, in hoc ventum est,
vt non quodcumque munus, id & donum accipiatur:
at quod donum fuerit, id munus rectè dicatur. Sic ibi.
Xenia ergo non esse producenda ad munerum
qualitatem, est dicere, non esse ita extendenda,
vt liberalitas in necessitatem adducatur: quod
quidem non rarò accidit: & Indis hoc esse ma-
lum non semel illatum, à nobis dictum aliàs, non-
nullorum inclementia, qui in pusillis istis in Chri-<-P>@@

<-P>stum credentibus volunt facere necessitatem ex
virtute, cùm in se ipsis virtutem de necessitate
facere debuissent. Potest etiam dici muneris no-
mine honorarium in supremis Magistratibus de-
signatum, ex diuisione muneris honorarij, &
quod puri est oneris, de qua in l. Munus. cit. Tit.
vt sit sensus Xenia non debere extendi, vt quali-
tatem talium Magistratuum exæquent, aut illi
cum proportione respondeant, vt magnis magna
dentur, eximijs eximia, sed quæ decent, & sine
rubore possint ab offerentibus præsentari. Addi
& illud potest, quod ex discrimine inter Xenium
& munus verosimile etiam occurrit, vt Xenia non
sint ad qualitatem munerum producenda, vt sci-
licet non tam Xenia, quàm munera, idest, largi-
tiones quæstuosæ videantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> In l. Plebis scito. Sic Modestinus: Plebis<marginalia>l, Plebis|scito.</marginalia>
scito continetur, vt ne quis Præsidum munus, donum-
ve caperet, nisi esculentum, poculentumve, quod in-
tra dies proximos prodigatur. Sic ibi Xeniorum<marginalia>Authenti-|cum Iusti-|niani.</marginalia>
licentia coarctata. Id autem Correctum nouo
iure Authenticorum à Iustiniano Collat. 2. Cap. 14.
§. Scriptum est exemplar huiusmodi. Vbi sic Impe-
rator Dominico Præfecto Prætoriorum apud Il-
lyricum, post alia: Sicut enim Curialibus parcere
volumus, ita & defensorum castigare & retinere
auaritiam Sancimus: & ab eis præsumere accipere
à nostris subiectis, nisi secundùm quod eis administrat
Respublica; aut si non est aliquod eis publicum sala-
rium, quantùm inculpabilis antiquitas definiuit à
Spontaneis ipsis magis, quàm ab inuitis accipiant:
& hoc primum, & quantùm eis ad mediocrem suffi-
cit vitæ gubernationem. Sciant enim quia si citra
hæc aliquid acceperint, non solùm quadrupli subiace-
bunt p&#x0153;næ, sed etiam exilium habitabunt conti-
nuum, priùs eis plagis corporis infligendis. Sic Im-
perator. In qua tamen rigida sanctione, neque
vxorum, neque filiorum adiuncta mentio, vt ij
scilicet Xenia prohibeantur accipere, quod & in
præfatis Digestorum legibus licet obseruemus;
id tamen à Regibus nostris aliter constitutum,
dum & vxores & filij munera accipere prohiben-
tur, etiam quæ ad victum spectant: vt videre est
in l. 56. Tit. 5. Lib. 2. nouæ Recopilat. ibi: Ni dadiua<marginalia>Lex Hispa-|niæ circa|munerum|acceptio-|nem.</marginalia>
alguna de qualquier valor que sea, ni cosas de comer,
ni beber &c. durante sus officios: ni lo pueden recebir
mugeres, ni hijos, en poca, ni en mucha cantidad,
directè ô indirectè &c. Ex quo non obscurè con-
uincitur leges Hispaniæ strictiores esse Cæsareis,
& ita non esse admittendum in Proregibus id,
quod neque in summæ post Imperialem digni-
tatis iudicibus permissum inuenitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>316.</absatz-nummer> Vbi dicet forsan aliquis Iustinianum in<marginalia>Iustinianus|in Authen-|tico de Præ-|fecto etiam|locutus.|Vbi vtilis|doctrina pro|talibus.</marginalia>
suo Authentico de Præfecto Illyrici non locu-
tum, sed de inferioribus iudicibus, seu Curiali-
bus, circa quos vult inuigilare Præfectum, ne id
à subiectis recipiant, quod Edicto Imperiali ca-
uetur: Id quod etiam ex p&#x0153;næ qualitate colli-
gitur, postremis illis verbis: Priùs eis plagis corpo-
ris infligendis. Talis enim neutiquàm infligenda
Præfecto, quem Gloriosissimum vocat, vt videtur
manifestum. Sed hoc certè non videtur vrgere;
nam cùm Authenticum dictum statuat ius stri-
ctius, minimè ex eo arguere licet ad introducen-
dam laxitatem. Præterquàm quòd vigilantia ipsa
commendata Præfecto, id ipsum indicat: si enim
ille iuberet, & secus faceret, vana esset eius cura,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0393.jpg/>
@@1@<SE393>378 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XXI.
<duolan 2><-P>quandoquidem vna destrueret manu, & quidem
validiore, quod alia construxisset. Notissimum
enim est quod à Claudiano eleganter dictum:</P>
<tspb>                        Nec sic inflectere sensus
                    Humanos edicta valent quàm vita regentis.</tspb><marginalia>Claudia-|nus.</marginalia>
<P>Adde in rectoribus dictis rationem militare eam-
dem, submouendæ inquam auaritiæ, quæ malo-
rum omnium radix: & quòd à Republica com-
modum suo statui salarium accipiant; quod in
Peruuianis Proregibus est quam verissimum; nul-
lis enim in vniuersa Hispanica Monarchia subli-
mioris notæ Magistratibus luculentius stipen-
dium inuenietur assignatum: Quod autem de
p&#x0153;na dicitur, congruum suscipit intellectum, vt
scilicet cum proportione accommoda accipi de-
beat iuxta peccantium conditionem, id quod in
alijs delictorum generibus constat euenire. Ex
quibus Tertiò argumentari possumus, ex obliga-
tione scilicet aduigilandi in Proregibus, ne sub-
iecti ministri munera accipiant, quia id commo-
dè præstari nequit, si ipsi aliter se gerant, & quod
in alijs punire pergunt, in se ipsis amplectuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>317.</absatz-nummer> Argui etiam Quartò potest, quia in Pro-<marginalia>4. Ex syn-|ditatu.</marginalia>
regum Syndicatu prædicta munerum acceptio
censuræ subest, & solerter agitur, ne quis de re-
petendo eo, quod est largitus, tractet: & solet
sic petentibus reddi ante iudicialem expostulatio-
nem, vt nota ex huiusmodi tractatibus euitetur.
Mutantur enim hominum voluntates, & quando
neque timent, neque sperant, aliorum honori
non consulunt, actione vna & vindictam & com-
pen dium relaturi. Tandem qui accipiunt solicitè
curant vt res secretò transigatur. Et quare hoc?
Nam si id licitum, quid timent; soli enim qui
malè agunt, odio habent lucem, luce ipsa mundi
Christo sic clamante Ioan. 3. Reges certè cùm
donaria accipiunt, in publica id esse luce non ve-
rentur, sicut & Dynastæ, dum à subditis id genus
obsequij recipiunt; quia licitum cùm sit, non est
curlucis officium reformident. Videtur ergo hoc
satis verosimile.</P>
<P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Dico Primò. Proreges Indici generali-<marginalia>Assertio 1.|Negans à|legibus ex-|cipi.</marginalia>
ter loquendo non sunt à legibus acceptionem
munerum prohibentibus exempti. Sic diximus
citato Thesauri loco: id quod etiam adducta nuper
fundamenta videntur euincere.</P>
<P>  Dico Secundò. Quæ ad edulia spectant, aut<marginalia>Assertio 2.|Indulgens|edulia, &|poculenta.</marginalia>
poculenta non videntur cum rigore prohibita.
Id ex eo ostenditur, quia sic vsu receptum, & vsu
quidem non quorumlibet, sed ipsorum etiam Re-
ligiosorum, qui affectum suum, quem testatum
esse oportet erga viros tantos, à quibus omnes in
multis dependent, sic solent reddere manifestum.
Et res tales in Indijs non ea sunt regulanda men-
sura, quæ in Europa solet attendi, quia singularis
opulentia, splendidiùs & copiosiùs exercetur.
Pro quo & stat communis sententia scriptorum
asserentium posse accipi munera citra mortalem
reatum, quando nullum est periculum peruersio-
nis, pro qua P. Fragosus Tomo 1. Parte 1. Lib. 3.<marginalia>P. Fragosus|P. Tambur.|P. Molina.</marginalia>
Disputat. 9. n. 30. alios adducens P. Tamburinus
Lib. 9. in Decalogum Cap. 2. n. 7. iunctis ijs, quæ ha-
bet n. 6. P. Molina Tomo 1. Disput. 88. §. Illud ad-
monuerim. Et alij. Atqui in Proregibus nequit
cum fundamento dici, sicut nec timeri, ob recep-
tionem munerum prædictorum peruersionis pe-<-P>@@

<-P>riculum incursuros: ergo sine grauis culpæ reatu
illa possunt acceptare. Accedit sententiam esse
multorum, non obstante Authentico citato vim
suam retinere l. Solent. & l. Plebis cito admittentes,
quas vidimus, largitiones; immò & legibus Hi-
spaniæ non esse introductas sunt etiam qui tra-
dant, vt significat P. Palaus Disputat. 2. de Iustitia,<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
commutatiua Puncto 21. n. 7. & 13. Quod quidem
in Proregibus potiori ratione locum habet, vt
nuper dicebamus. Quibus & videtur colenda,<marginalia>Quod sine|peccato vllo$unclear|stare potest.</marginalia>
secundùm se loquendo, nullum peccatum esse,
quia vel legibus non prohibita, vel consuetudine
firmata, & omnis periculo peruersionis immunis:
vnde aliqui ex citatis licitam dicunt, sic autem
& veniale excludunt, quia id quod sine veniali
fieri nequit, licitum non est. Dixi Secundùm se
loquendo, quia ex adiunctis circumstantijs vitiari
potest, vt ex nimia cupiditate, aliquali scandalo,
aut gloria vana, dum genus illud quasi adoratio-
nis exoptant. Quamuis & hoc vltimum honestari
possit, si non vanæ sit gloriæ studium, sed cultus
decentis, attenta sublimi eorum dignitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>319.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si caussa aliqua apud Pro-<marginalia>Assærtio 3.|Cum caussa|apud Prore-|ges agitur,|negans nuper|concessum.</marginalia>
regem criminalis aut ciuilis agitur, quodcumque
munerum genus eis debet censeri prohibitum. Id
probo, Quia sine graui inconuenienti stare talis
acceptio nequit: non quidem ex eo quòd per-
uersionis periculum sit, vt diximus, sed quia si in
fauorem dantis non feratur sententia, inhuma-
num videtur rerum illius dispendium admisisse,
& non leuis querelæ occasionem præbuisse.
Quòd si dicatur munus posse accipi antequàm
Prorex animum suum circa ius litigantium in-
formârit, & sententiam præconceperit: Non vi-
detur satisfacere, quia præconcipere debuit mu-
neris largitorem aduersa fortuna feriendum, vnde
& inhumanè agendi periculo se exponit, & gra-
uis querimoniæ. Hoc autem non euenit quando
ante caussæ, nec de illa in speciali cogitatum,
dicta præcurrit acceptio, quia illa non animo
alliciendi Proregem in ordine ad lites, & crimi-
nales caussas videtur disposita, sed beneuolentiam
sibi conciliandi, quæ omni iudiciali respectu cir-
cumscripto exoptabilis est, & potest obsequijs
prædictis obtineri, & ex præfata instantia fir-
matur etiam idem dicendum quando sententia
est in fauorem dantis munera præconcepta; quia
cùm talia esse occulta nequeant, is, contra quem
sententia lata est, præ dolore victoriæ, si res inter
partes agitetur, Proregem muneribus corruptum
inclamabit. Et licet falsò, cùm apparenti tamen
fundamento, & non sine boni nominis iactura,
cùm debeat ille præ alijs satis compertum diuini
Spiritus dictamen amplecti: Curam habe de bono<marginalia>Eccli. 41.|v. 35.</marginalia>
nomine. Eccli. 41. v. 15. In quo quidem Proreges
aliqui singulari exemplo præfulsere. Et etiamsi
res inter partes non agatur, vnde timeri præfata
nequeant, semper bonis nominis est timenda ia-
ctura, quia vt dictum nuper. Secretum pro tali-
bus esse nequit, & dantes ipsi sunt etiam quan-
dôque præcones, qui & existimare poterunt suis
se obtinuisse muneribus: & certè dum ad largi-
tiones procedunt, non rectè de ijs iudicant, quos
illis flectere nituntur, & sic ad iudicia procedere,
puris manibus non venturos. Et resolutio præ-
sens, quòd ad illius auctoritatem spectat, pro se
habet Iuris communis leges, & Hispaniæ pecu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0394.jpg/>
@@1@<SE394>De Proregibus circa munerum acceptionem. 379
<duolan 2><-P>liares, cum auctoribus loquentibus iuxta ipsarum
mentem. Neque suffragatur quod de consuetu-
dine Assertione præcedenti dictum, quia circa hoc
illa non extat, & reuera si extaret, non esset ra-
tionabilis & legitimè præscripta, sed abusus, qui
etiam circa alia minimè tolerandus, inualuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> Dico Quartò. Licet munerum accep-<marginalia>Assertio 4.|Circa mode-|rationem in|præfatis.</marginalia>
tio, de quibus nuper, cum ea ampliatione, quam
pro Indijs admitti posse statuimus, tolerabilis sit,
non tamen si ita excrescant, vt sustentationi
magna ex parte deseruiant, aut ex illorum vendi-
tione copiosa pecunia redigatur. Id facilè osten-
ditur attentis legibus adductis, in quibus Xeniola
dicuntur, vel si Xenia, cum eà tamen limitatione,
vt Xeniola censeri debeant, vnde nihil contrarie-
tatis in ipsis. Quòd verò pro Indijs augeri pos-
sint; prudenti est auctione regulandum, non ita
tamen excessiua, vt locupletior inde reddatur ac-
cipiens, & illud impleatur, quod Hispano iacta-
tur prouerbio: Quien te hace el pico, te hace rito.
Idest, Qui tibi præstat victum, ille & te facit diui-
tem. Quomodo ergo Xeniola dici possint, quæ
tali habentur in pretio, & copiosos in accipienti-
bus sumptus impediunt, & ita possunt reddere
locupletes?</P>
<P>  <absatz-nummer>321.</absatz-nummer> Dico Quintò. Acceptio rerum aliqua-<marginalia>Assertio 5.|Admittens|ta, quæ ad|Oratorij|ornatum|spectant.</marginalia>
rum Oratoria spectantium non videtur damnan-
da, etiam si argenteæ, aut decoratæ, nec leuis
pretij sint. Probari potest, quia in hoc nihil ap-
paret turpis cupiditatis execrationem sapiens:
vnde & nonnulli circa receptionem munerum
scrupulosi Proreges, circa huius generis donoria
non hærent, dicentes illa non tam sibi, quàm
Deo, aut Deiparæ, agnita circa ipsam singulari
illorum deuotione, conferri. In quo quidem ne-
que scandalum esse potest, quod timendum ve-
reantur: si præsertim, & dantium conditio, &
tempus, aliæque circumstantiæ, vt vitetur, ex-
pendantur. Ne scilicet ab eo, qui pendentem ha-
bet caussam accipiantur, aut pretium videatur
officij, vel pompaticè deferantur. Vbi obseruan-
dum est, quòd licet dicta munera deuotionis tri-
buantur intuitu, & sacris ministerijs applicanda;
non ideò accipiens prohibetur quo minùs de ijs
possit tempore labente disponere, quia hoc modo
interpretanda est voluntas largientium, qui Pro-
regum voluerunt obsequi voluntati, & eo vsi sunt
largitionis modo, qui ipsis arbitrati sunt futurum
gratiorem. Vnde aliqua ad vsus etiam non sa-
cros apta ad illos quandoque adduci poterunt,
vt candelabra, phialæ, suffumigatoria, & sic
alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>322.</absatz-nummer> Dico Sextò. Munera gratitudinis gratia<marginalia>Assertio 6.|Item & gra-|titudinis|gratia colla-|ta, sed non|in pecunia.</marginalia>
collata Proregibus, quæ pecunia non constant,
admitti possunt, si exorbitantia non sint. Hoc
vsus iam pridem admisit, & vtinam apud omnes
cum limitationibus præfatis. Et eorum, qui vsum
probarunt conscientiarum Proregum directores,
ex eo fortè permoti, quòd existimarent genera-
liter loquendo non esse prohibita in illis mune-
rum acceptionem, quia rem istam non curarunt
penitius inscrutari, contenti circa venditionem
officiorum absurdum non tolerandum amouere,
qui interuenire non videtur, quando ante officij
collationem nihil datur, sed eo finito, aut tenden-
te ad finem: cùm tamen generaliter prohibitio
extat, vt benè probat P. Thomas Sancius citato<-P>@@

<-P>Cap. 1. n. 18. & 30. & P. Molina Disputat. 88. ci-
tata §. Contraria sententia. Quo pacto etiam ac-
cipiendum id quod tradit P. Fragosus nu. 39. §.<marginalia>P. Fragosus</marginalia>
Quæres. Vbi cum Marsilio ait posse iudices ali-
quid ampliùs quàm merentur recipere post la-<marginalia>Vt possint|iudices acci-|pere post|senientiam|latam, nisi|leges obstent.</marginalia>
tam sententiam, quæ transiuit in rem iudicatam,
si nullum de hoc intercedat pactum, & partes ex
liberalitate, siue ex gratitudine donent, neque ipsi
capiant pro pretio, aut ob caussam principalem.
Accipiendum inquam seclusis legibus, vt sibi
constet in ijs, quæ habet nu. 28. & 33. Erat au-
tem pro eo specialis cautio l. 2. Tit. 1. Lib. 9. nouæ<marginalia>Lex moræ|Recopilat.</marginalia>
Recopilationis, ibi: Aunque sean fenecidos los nego-
cios. Et verò nisi generalis prohibitio, quæ in<marginalia>Obstare|ostenditur.</marginalia>
communi sorte, & municipalibus extat, hoc mo-
do Iure esset intelligenda, corruptioni iustitiæ
porta latissima panderetur, Iudices enim spe mu-
nerum accipiendorum ditioribus & potentioribus
fauerent, & ita pauperes iniquis sententijs subia-
cerent, & reuera iudicibus, si iustè iudicent, non
est debita gratitudo, quia ad id eorum obligatio
compellit officij & quando sic accidit, cùm be-
neficium non sit, neque etiam gratitudo debetur.
Si verò aliquid gratuitum interuenerit, nec ta-
men constat quo id animo factum sit, neque be-
neficium æstimari debet, atque ita qui in lite
vincunt communiter arbitrari solent pro se iusti-
tiam stetisse; etsi caussa cadunt, de iudicibus so-
lent conqueri, & violatam ab eis iustitiam con-
clamare. Et vt reuera gratuitum illud beneficij<marginalia>Gratitudo|quibus mo-|dis sine lar-|gitionibus|stare possit.</marginalia>
rationem subeat, sicque gratitudinem mereatur,
hæc modis alijs exhiberi potest, neque est ad mu-
nera solum modò reuocanda: verbalis enim gra-
tiarum actio esse potest, & vrbanis officijs quan-
doque vtilibus gratus animus ostendi. Pro quo
ita Seneca Lib. 6. de beneficijs. Cap. 29. Quam<marginalia>Seneca.</marginalia>
multa sunt, per quæ quidquid debemus, reddere etiam
felicibus possumus; fidele consilium, assidua conuersa-
tio, sermo comis, & sine adulatione iucundus, aures,
si deliberare velit, diligentes; tutæ si credere: con-
uictus familiaris &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Cùm ergo generalis ratio gratitudinis<marginalia>Proregibus|in eo suffra-|gatur vsus.</marginalia>
fundamentum non præbeat Assertioni, viden-
dum vnde illa Proregibus suffragetur. Et in pri-
mis afferri potest vsus, de quo dictum; pro quo
illis in syndicatu lis numquàm intenditur, vnde<marginalia>Item & Re-|gum indul-|gentia, qui|dare ad id|licentiam|possunt.|P. Palaus.</marginalia>
& Regia indulgentia pro eo videtur assistere:
posse enim Reges licentiam pro accipiendis mu-
neribus largiri, videtur compertum, & ita vt cer-
tum statuit P. Palaus citato Puncto 21. §. 3. nu. 1.
Vnde & vtrumque Ius esculenta, vt vidimus, &
poculenta etiam iudicibus circa caussarum parti-
cularium decisionem intentis, indulgent. Quod
intelligendum quandò neq; scandalum, neque pe-
riculum peruersionis imminet. Prædicta autem
licentia præsumitur, quia Proreges copiosas Regi
solent facere largitiones ex Indiarum præcipuis
fructibus, auro, scilicet & argento; quas & exigi
quandoque scimus, quas tamen ex salario, licet
pingue illud, non ea pecuniæ copia supersit, vt
largitionibus adeò splendidis satis esse queat, si
largientibus notabile aliquod ex suo sit labore
subsidium relinquendum, vt Regia petitio sup-
ponit, quæ circa moderatam portionem, & non
circa præcipuam emolumentorum substantiam
ordinatur. Prætereà ipsa Proregalis dignitas ad<marginalia>Ipsa etiam|Proregalis|dign</marginalia>
hoc videtur conducere, quæ valde ad Regium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0395.jpg/>
@@1@<SE395>380 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XXI.
<duolan 2><-P>accedit; & vt eruditi Scriptores volunt apud
Dom Solorzanum supra nu. 8. supra Proconsula-
rem, & Præsidentialem eminet, vnde mirum non
est, si id genus obsequii admittat, quod gratitu-
dinis titulo exhibetur ab ijs, qui acceptis officijs,
& honorem & emolumenta pretiosa compara-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Dixi, Quæ pecunia non constant, si exor-<marginalia>Cur pecunia|non admit-|tatur.</marginalia>
bitantia non sint. Et quod ad pecuniam attinet,
ex se apparet indecorum, & rationem solutionis
habere, cùm sit illa pro commercijs inuenta, &
quidem xeniorum nomine ea, quæ Magistrati-
bus offerri possunt iuxta Cæsareas leges, vt iam
vidimus, designantur: xenium autem illud di-
ctum quod dari solebat hospitibus, aut mitti ami-<marginalia>Quid xe-|nium.</marginalia>
cis, de quo Grammatici, & Martialis Interpretes
Lib. 13. qui est de xenijs, inter quæ de pecunia
nihil. Posset autem mitti & admitti, quando in
pecuniâ aliquid speciale esset, propter quod æsti-
mationem sibi peculiarem conciliaret, ratione ar-
tificiosæ cusionis, splendoris, nouitatis &c. Et
ita non tam commercijs, quàm amicabilibus ob-
sequijs seruitura. Quòd verò ad exorbitantiam<marginalia>Exorbitan|tia munera|neutiquam|tol. randa.</marginalia>
spectat per se videtur apertum, & conuincitur
prætereà ex dictis Assertione 4. circa illa, quæ ad
victum spectant, nec non ex nuper dictis de pro-
prietate xeniorum, & quidem luculenta adeò
munera non sine graui esse nota possunt. Præter-
quam quòd vt comparari à donaturis queant,
quibus & insuper opima est substantia futura,
multa agenda sunt minimè iustitiæ consentanea,
aut Christianæ pietati: Vnde ianua hæc clau-
denda à Confessarijs, & conscientiæ Proregum<marginalia>Circa quod|Confessario-|rum con-|scientia con-|uenitur.</marginalia>
moderatoribus. Quòd si fortè sint qui aperiant,
ipsi viderint, directionis suæ rationem iudici om-
nium reddituri. Sed quid fortè dixerim, cum cer-
tò sciam fuisse qui dicerent Excellentissimo Pro-
regi iuxta hæc inflexibili, vt quæreret qui acci-
piendorum munerum vtilia ipsi futura consilia
præberet, & viam hinc timoratæ conscientiæ dif-
ficilem complanaret. Et præbuisset sanè ille, eo
tamen ipso Principi Christiano suspectus, qui non
placentia, sed secura conquirit.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Dico Septimò. Prohibitio munerum, de<marginalia>Assertio 7.|Obligatio-|nem dictam|esse sub mor-|tali.</marginalia>
quibus diximus, obligationem sub reatu culpæ
lethalis inducit. Sic citati generaliter loquentes,
& alij apud ipsos. Ratio est, quia materia est valde
grauis, & violatio legum prohibentium in mag-
num redundat Reipublicæ detrimentum: ex quo
fundamento Doctores complures adducti à nobis
in Thesauro Tomo 1. Tit. 2. n. 3. grauitatem obliga-
tionis desumendam affirmant. Pro quo etiam vi-
dendus Iosephus Rocafull in Praxi totius Theolo-<marginalia>Rocafull.</marginalia>
giæ Parte 3. Lib. 6. de legibus. Cap. 8. §. Sit assertio:
ex materia. Quibus accedit id quod aliqui, pariter
adducti, asserunt, tunc scilicet obligationem esse<marginalia>Quando ta|lis obligatio|legum dig-|noscatur.</marginalia>
grauem, quando si talis non esset, bono publico
non fuisset conuenienti remedio prouisum in re-
bus momenti magni: quod quidem in casu nostro
videtur manifestum, vbi si obligatio sub veniali
tantùm sit, vix erit qui illam attendat; quando-
quidem sub lethali etiam reatu vrgens, rem mag-
nam fecerit qui illam non violauerit. Et quidem
quando scandalum, aut periculum peruersionis
incumbit, lethalem transgressionem futuram
omnes affirmant; ex quibus prius rarò abesse po-
terit, & erunt non pauci qui credunt nec poste-<-P>@@

<-P>rius: licet enim apud Proreges caussæ largien-
tium munera, agitandæ non sint (quamuis & hoc
sæpiùs accidere possit) sed apud inferiores iudi-
ces, ijs certè, illi tales de se benemeritos commen-
dabunt, ex quo peruersionis periculum constat
imminere. Plus enim aliquando indignatio Pro-
regum, quàm Regum ipsorum formidatur, &
nullius est qui infensos sibi eos habere non peni-
tus extimescat.</P>
<P>  <absatz-nummer>326.</absatz-nummer> Dico Octauò. Non desunt Auctores,<marginalia>Assertio 8.|Esse qui|censeant non|esse mortale,|quia leges|sunt p&#x0153;na-|les,</marginalia>
qui generaliter loquendo censeant acceptionem
munerum non esse lethalem. Illorum fundamen-
tum ex multorum sententia desumitur asseren-
tium leges p&#x0153;nales ciuiles in conscientia non
obligare; quod cùm probabile sit, non est cur in
casu nostro non possit securè applicari, vbi de non
accipiendis muneribus leges p&#x0153;nas statuunt, vt
vidimus n. 315. pro quibus etiam Authent. Nouo
iure. C. de p&#x0153;na iudicum, qui malè iudicant. & l. 1.
ad finem. C. Ad l. Iul. repetund. Sic P. Tamburinus<marginalia>Tambur.</marginalia>
n. 318. adductus. Cuius sententiam auidè arri-
puerunt ex ijs aliqui, de quibus agimus, vel po-
tius eorum conscientiæ directores. Vnde cùm à
me ex eis quidam (quem omnes vtinam hac in
parte, sicut & in alijs Christianis dotibus seque-
rentur) quid tuta conscientia posset agere in casu
generis huiusce requireret, & ego securam, &
genio eius consentaneam responsionem præsti-
tissem: mihi sententiam P. Tamburini propo-
suit, quæ proculdubio ab aliquo eius conscientiæ
ductore fuerat instillata. Cui quidem opponi po-
test leges Hispaniæ, in quibus Proreges videntur
comprehensi, p&#x0153;nas non apponere, licet pro non-
nullis alijs iustitiæ ministris adijciant: vt videri
potest apud P. Sancium citato Dubio 1. & ita
pro illis legum p&#x0153;nalium libertatem à culpa non
extare. Sed ad hoc dici poterit reuera p&#x0153;nales
esse, etiam si p&#x0153;na non exprimatur in eis, quia
arbitraria esse potest, quandoquidem iuxta Ius
commune tales sunt, cui se conformare iudex re-
sidentiæ potest, aut aliter huius generis reum
conuictum castigare. Et ita censet Leander à
Murcia in Disquisitionibus moralibus Lib. 2. Disp. 5.
Resolut. 34. n. 17. ex quo infert n. 18. non obli-
gare ad restitutionem, pro eo adducens Dianam
Parte 6. Tract. 6. Resolut. 59. ita sentientem cum
P. Fagundez Tomo 2. in Decalogum Lib. 8. Cap. 26.
n. 32. & 33. in fine, vbi manifestè contrarium sta-
tuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> His addi potest id quod tradit Guilielmus<marginalia>Guilielmus|Herincx.</marginalia>
Herincx post alios Tomo seu Parte 2. Summæ Theo-
logicæ. Tract. 3. Disput. 3. n. 172. scilicet ex con-
suetudine fieri posse, & frequenter fieri, vt leges<marginalia>Leges prædi-|ctas consue-|tudine, vt in|conscientia|non obli-|gent, tom-|peratas.</marginalia>
quæ appositam habent moderatam saltem p&#x0153;nam
temporalem, non obligent in conscientia, etsi
vtuntur verbis præceptiuis. In casu autem nostro
ita videtur accidere: licet enim in citatis legibus
apponuntur p&#x0153;næ, ex consuetudine tamen Pro-
regibus moderatæ tantùm imponuntur, vnde le-
ges consuetudine temperatæ; & quando tales
sunt, vt moderatam p&#x0153;nam imponant, non obli-
gare sub mortali tenent multi, qui pro argumen-
to grauis obligationis impositionem p&#x0153;næ gra-
uis accipiunt, vt videri potest apud citatum
num. 167. & apud Rocafull suprà §. Dico 1.<marginalia>Rocafull.</marginalia>
Benè verum est Scriptorem hunc obligatio-
nem sub mortali agnoscere, si grauitas mate-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0396.jpg/>
@@1@<SE396>De Proregibus circa munerum acceptionem. 381
<duolan 2><-P>riæ subsit, etiam si p&#x0153;na non adijciatur, vt di-
ximus.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Sed certè modus dicendi prædictus solido<marginalia>Modum di-|cendi præ-|dictum solido|esse funda|mento desti|tutum osten-|ditur.</marginalia>
videtur fundamento destitutus. Et applicatio
sententiæ illius de legibus p&#x0153;nalibus in conscien-
tia non obligantibus minimè subsistere potest;
cùm videamus Auctores pro illa stantes, circa
munerum acceptionem aliter pronuntiare, vt vi-
deri in Nauarro potest, inter illos præcipuo, qui
non solùm acceptionem lethalem censet, sed obli-
gationem restitutionis ex illa resultare multoties
asseuerar, vt videri est in Manuali Cap. 17. §. 31.<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
& 33. & in Commentario de datis & promissis
Tomo 2. quia iudicat munerum acceptionem
esse naturali iure prohibitam, & cùm leges sæcu-
lares supra tale aliquid cadunt, licet grauem obli-
gationem non addant, illam tamen roborare. Pro
quo n. 57. citati Capitis & n. 4. §. Quare quòd omnia
& n. 5. §. Secundo quod etiam, citati Commenta-
rij. Neque alia est mens aliorum. Et quidem ne-
que P. Tamburinus videtur de muneribus magni<marginalia>P. Tambu|rinus, non|videtur ad|uersaria.</marginalia>
valoris locutus, quia n. 6. citato affirmat, si munera
ita accipiantur à iudice, vt ab illis nec moueatur
ad iniustitiam, nec periculum graue & proximum
sit, vt ad eamdem afficiatur, tunc iure naturæ ne-
que illicita, neque restitutioni esse obnoxia. Et
huius generis regulariter esse munuscula ex escu-
lentis, vel ex rebus parui momenti; quia tunc
non adest caput nec vllius culpæ, nec vllius p&#x0153;-
næ. Quando autem Assertionem suam statuit cir-
ca obligationem per leges ciuiles, id quod ex iure
naturæ habetur non excludit, sed loquitur præ-
scindendo ab eo, quod dictum à se fuerat de iure
naturæ. Atqui iuxta ipsum solum munuscula ac-
cipi possunt: immò & in ipsis periculum esse
posse significat, dum ait regulariter ita continge-
re, vnde & aliquoties periculosa esse possunt.
Quidquid ergo de obligatione sit ex legibus sæ-
cularibus orta, quod ad rem moralem spectat,
& praxim, quam securam inquirimus, non mul-
tum consideratio illa conducere potest, iuxta
scriptorem dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Sit ergo sententia illa metaphysicè pro-<marginalia>Sententia|dicta in pra-|xi non tuta,|vt in pluri-|mum quid-|quid de vno|aut altero|casu sit, qui|proponuntur.</marginalia>
babilis, quoad praxim verò rarò poterit vsui licito
deseruire. Apponam autem vnum vel alterum
casum in quo vsus non sit penitus damnabilis iu-
dicandus. Prætoris officio functus magnam ex eo
pecuniæ summam extraxit, cogitatque in Hispa-
niam se conferre, & ante nauigationem gratum
se Proregi, cui eximium illum fortunæ fructum
debere se conspicit, exhibere. Det tunc quod li-
beat, secluso scandalo, quia cessat iam quidquid
obstare poterat licitæ largitioni. Item. Prorex
iam finem suæ gubernationis attingens, ab ijs,
quos sua beneficentia reddidit locupletes opima
dona recipiens, si etiam scandalum absit, non vi-
detur mortalis culpæ reus, quia periculum per-
uersionis non imminet, suo cùm sit iam officio
functurus. Et videbitur forsan alicui idem dici
posse, si tunc officium conferat, & grande aliquid
titulo gratitudinis ipsi tribuatur. Sed opponi po-
test in eo palliatam esse venditionem, talis enim
accelerata largitio id videtur indicare. Verùm si
gratis omnino officium est datum, & accipiens eo
se pacto velit gratum demonstrare, licebit illi
de suis esse profusum. Quamuis timeri aliunde
possit sic dantem, vt id quod dedit suppleat, &<-P>@@

<-P>aliquid insuper pretij non leuis acquirat, in ad-
ministranda iustitia non se vt oportet esse gestu-
rum, quod incommodum non semel lamentabi-
lis experientia comprobauit. Si alia his similia
eueniant, de illis est similiter iudicandum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXII.</A+2>
<A+1>Circa munerum acceptorum restitutio-
nem. Vbi casus aliquot peculiares.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>330.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ixi de illa citato loco Thesauri, & tot<marginalia>Vt cesset|obligatio re-|stitutionis|munera|debere esse|gratuita.</marginalia>
sunt Scriptores, qui ab eo onere ac-
cipientes eximant, vt non videatur
sperandum seueriores in hac parte sententias va-
lituras. Benè verum est Doctores fauentes multa
requirere, vt restitutionis cesset obligatio, quæ
ad vnum illud videntur reuocari, vt scilicet mu-
nerum largitio omnino gratuita sit, quod rarò in
omnibus iustitiæ ministris accidere, vti valde no-<marginalia>Id rarò ac-|cidere.|Murcia.</marginalia>
tandum proponit Leander à Murcia suprà n. 22.
Liberalem ergo futuram statuunt, non quatenus
liberalitas etiam gratitudinem excludit, sed vt
coactionem importat, & inuoluntaria reputatur,
vt accidit quando vexatio redimitur, aut soluitur
vsura: & in negotio præsenti quando simile con-
tingit aliquid, vt cùm ob timorem indignationis
aliquid datur, vel ne ab officio amoueatur potitus
illo, in quo emitur prorogatio, si reuera de amo-
tione tractaretur, esset enim tunc palliata proro-
gationis emptio & venditio. Vbi Togati cuius-<marginalia>Non bonum|Togati Con-|silium.</marginalia>
dam consilium minimè probandum occurrit,
quod Proregi valde commodum futurum arbi-
trabatur. Ne scilicet pro officijs quidquam acci-
peret, vt nundinationis notam declinaret: sed
verò si in fine anni, pro quo solent officia con-
cedi, nihil rependeret gratus largitori, eum statim
ab officio remoueret, cùm soleant officia pro vno
concessa anno, ad alium extendi, nec sine graui
possidentium incommodo coarctari. Nam reuera
modus hic agendi venditionem sapit: venditur
enim prorogatio, gratitudinis titulo subrogato.
Vbi tamen obseruare oportet multa inuitè fieri,<marginalia>Quando in-|uita largitio|obligatio-|nem prædi-|ctam non|inducat.</marginalia>
quibus tamen restitutionis obligatio non succe-
dit, quia cum tali molesto agendi modo stare po-
test voluntas absolutæ donationis, & ita domi-
nium transferendi. Sic largitio elecmosynæ in
suauis est multis, & iniucunda etiam liberalitas,
quam pro status conditione conuenit exercere:
& multa, dum importunè exigunt, dantur pelli-
cibus, minimè prompta voluntate. Vnde non est
exploratu facile quando in ijs, quæ Proregibus
conferuntur obligatio restitutionis incumbat, vbi<marginalia>In dubio|quid.</marginalia>
leges illos dominij non reddunt incapaces, quod
etiam est difficilis probationis, & quando id non
constat, standum esse pro valore actus, erunt qui
verosimiliter tueātur, iuxta l. Apud Celsum §. Iulia-<marginalia>l. Apud|Celsum.</marginalia>
nus D. de doli mali, & met. except. & quia in dubio
melior est conditio possidentis, quando scilicet
possessio bona fide est inchoata, nec tenetur vo-
luntatem dantis explorare, (sicut nec legislatoris
non exactè per leges declaratā) cùm sufficiat per-
suadere sibi illum non velle accipientis conscien-<marginalia>Quid pro|praxi nota-|bile.</marginalia>
tiam onerare grauissimo restitutionis onere, quod
nullus ex sic dantibus solet intendere: sed cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0397.jpg/>
@@1@<SE397>382 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XXII.
<duolan 2><-P>quidquam Proregibus tribuunt, omnem recupe-
rationis spem amittunt: & quandoquidem neque
ipsi, neque eorum hæredes id habituri sint, om-
ninò impertinens intentio ad restitutionem dire-
cta videretur. Vbi circa bonam fidem distinctio-
ne opus est: nam esse illa potest circa dominium
rei acceptæ, licet circa modum acceptionis talis<marginalia>Pretium pro|illicitis sine|obligatione|dicta.</marginalia>
non sit, eo quòd sit contra legem, & accidit in
multis, quæ pro actionibus illicitis tribuuntur:
cum translatione tamen dominij, iuxta satis com-
munem grauium Scriptorum sententiam, & in
hac ipsa, in qua sumus, materia, docent plures,
viderique potest P. Sancius citato Dubio 1. nu. 30.<marginalia>P. Saucius.</marginalia>
& alij adducti. Ex prædicto autem fundamento
non iam conscientiam dubiam, sed probabilem
formare possunt accipientes, ex quo securiore via
procedetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Vbi illud non contemnendæ quæstionis<marginalia>An Prorex|partem de-|biti possit ac-|cipere, quod|solui facit.|Vbi casus|peculiaris.</marginalia>
occurrit, de quo illa in casus contingentia incidit,
An scilicet Prorex possit aliquid magni valoris
accipere propter adhibitam specialem diligentiam
vt debitum alicui soluatur, partem scilicet debiti
iam soluti. Et fuit qui non semel, sed iterùm ac-
ceperat, sine graui remorsu conscientiæ. Cùm
enim in Hispania designatus iam Prorex de na-
uigatione ageret, ipsum adiuit quidam, cui debi-
tor in Indijs erat sexaginta millium argenteorum
ponderum, (iuxta vulgarem loquendi modum)
seu octo regalium, petiuitque vt in vrgenda solu-
tione faueret, mediam tantæ quantitatis partem,
si res feliciter cederet, habiturus. Venit ille, &
factum ita, triginta argenteorum ponderum mil-
libus vna diligentia munerata, iudiciali inquam
adhibita potestate. Iam in Indijs existenti eidem
pro ęquali recuperanda summa decem millia sunt
octo regalium oblata à Religiosa familia, quæ so-
lutionem alijs tentatis medijs non valuerat obti-
nere. Sed eo pro potestate agente obtinuit, &
suam ille sextam partem imbursauit. Et multi
iam transierant anni, cùm Christianus Princeps
de assecuranda conscientia solicitus, & nullum
in Hispaniam circa viscosum istud genus scrupu-
lum portaturus, quidquid ad id spectare poterat,
cum doctis, & sanæ intentionis consiliarijs transi-
gebat. Et cùm omnia iam viderentur finita, &
conscientia in tranquilla esset statione composi-
ta, ab vno ex illis rogatus est an aliquid ob adhi-
bitum officium circa solutionem debitorum ac-
cepisset? Respondit ex vero id, quod de sexta
illa parte à Religiosis accepta diximus. Et cùm
illi circa obligationem restitutionis stimulus esset
infixus, restitutionem pollicitus est. Cumque
bonum consiliarium circa obligationem prolo-
quentem audiret, manu sellæ brachio percusso,
En, ait, è manibus modò mihi triginta octorega-
lium millia elapsa sunt. Recordatus enim prioris
illius suæ diligentiæ fructus, quem post tot annos
reperit non maturum, & ita restitutionem animo
excelso destinauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Et ratio quidem obligationis dictæ ex-<marginalia>Negatum|meritò in|illo, quia pro|administra-|tione iustitiæ|nihil accipi|potest.</marginalia>
communi sententia, est obuia, iuxta quam pro
administratione iustitiæ nihil accipi potest, nisi
cum onere restitutionis. Prorex autem interpel-
latus à creditore, debet iuxta muneris sui obliga-
tionem omnia præstare quæ ad obtinendam iu-
stitiam fuerint necessaria. Sic Glossa, Couarru-
bias, Nauarrus, Syluester, & Medina, quos addu-<-P>@@

<-P>cit & sequitur P. Fragosus Tomo 1. Parte 1. Lib. 4.<marginalia>P. Fragosus</marginalia>
Disputat. 9. §. 3. n. 42. & Lib. 5. Disputat. 13. §. 9.
n. 220. qui & obligationem restitutionis agnos-
cunt, sicut in eo, qui supra iustum rei pretium
aliquid accipit, quia iudex competenti salario
donatus, iam laboris in cognitione & expeditione
caussæ adhibiti congruum stipendium nactus est.
Si dicas eum, qui emit, posse, si velit, supra iu-
stum pretium dare quod libuerit ex aliquo ami-
cabili respectu, & ita etiam posse litigantem, etiam
secluso intuitu redimendæ vexationis. Contra est,
quia si spes sit consequendi iustitiam, quam iudex
tenetur exhibere sine munerum adiectione, in-
credibile est ingentem pecuniæ summam pro as-
secutione offerendam: Nemo enim ita resupinus<marginalia>Indebitam|largitionem|non præsumi|gratuitam.</marginalia>
est, vt facilè suas pecunias iactet, & indebitas effun-
dat, vt habetur l. Cùm indebiti de probat. & sic
cùm offertur, redemptio vexationis interuenit.
Sicut incredibile est daturum emptorem aliquid,<marginalia>l. Cùm in-|debits.</marginalia>
supra iustum pretium, vt rem, qua indiget, com-
paret, si venditor iustè agere velit, paratus ex of-
ficio mercatoris; vnde si supra iustum tribuat
aut donet aliquis, aut fraus, aut iniusta negatio
extitit, nisi inter valde amicos res agatur, quod in
casibus non accidit, de quibus agimus; si enim<marginalia>Amicitiæ|prætextus|ablegatus.</marginalia>
vera amicitia esset, iudex promptissimè negotium
expediret, & tunc omnis nundinationis species
procul esset. Qualis enim amicitia illa vbi adeò
est consecutio iustitiæ quæstuosa? & nihil plus
pro amico agitur, quàm pro non amico fieret,
immò & pro inimico? Item. Aut iustè petenti
debitum apud iudicem, iuxta officij sui obligatio-
nem facturus ille vt soluatur, aut non, si operæ
pretium desit? Si primum, administratio iustitiæ
est, pro qua illud non debetur. Si posterius, vexa-
tio est, & quod datur, illius redemptio. Si ad
amicitiam recurritur, id prorsus infirmum: quia
illa in caussa esse debuit vt se ad solutionem ex-
pediendam sine aliquo ad pretium respectu
promptissimum offerret. Cumque non ita acci-
derit, nihil ibi ami citia præstitit: turpis ergo ven-
ditatio iustitiæ fuit. Ex quo pro casu præsenti va-
lidum deprehenditur argumentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Quòd si dicatur specialem diligentiam<marginalia>Ex speciali|diligentia|non recta|desensio.</marginalia>
adhibitam, sine qua solutio minimè foret obti-
nenda. In eo quidem sunt qui faueant Doctores
communiter asserentes pro speciali aliqua dili-
gentia non debita posse iudicem aliquid supra
salarium accipere. Sed in casu nostro nulla appa-
ret diligentia adeò ingenti digna pretio præter
mandatum solutionis ad partis petitionem. Nisi
addatur negotium hoc extra iudicialiter fieri
posse, dum iudex, & maximè Prorex accersitum
debitorem admonet vt soluat, timore, si relucte-
tur, iniecto. Sed certè in hoc etiam iudicialis in-
tercedit auctoritas: neque enim ab illa alienum
est sic solutiones vrgere, vt forensis strepitus ces-
set: & ita vidimus, & videmus, Proreges hoc
agendi modo & debitores ac creditores à multis
quæstuosis molestijs liberare. Et quidem timo-
rem non vt priuata persona, sed vt iudiciariam
habens potestatem infligit, faciendo inquam id
contra morosum debitorem, quod nequit nisi iu-
diciaria potestate præstare. Præterquam quòd
diligentia talis pretio multò minore debuit æsti-
mari, si talis sit titulus admittendus. Id autem quod
superius diximus, manifestiùs apparet quando<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0398.jpg/>
@@1@<SE398>Circa restitutionem in Proregibus ab munerum acceptionem. 383
<duolan 2><-P>debitor est fiscus: in eo enim non nisi iuxta Or-
dinationes Regias procedendum est, & res iudi-
cialiter transigenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>334.</absatz-nummer> Prætereà, si creditor dictus coràm Pro-<marginalia>Vrgetur cla-|ro dilemate.</marginalia>
rege agens peteret vt ille pro recuperando debito
sibi assisteret, & ille denegaret, iniuriam procul-
dubio petenti inferret: aut ergo cùm dicto modo
paciscitur, illam timet, aut non? si primum dica-
tur; id quod extali timore datur, iniquè accipi-
tur, & cum onere restitutionis, vt ex Soto, Car-
dinali Toleto, P. Lessio, & P. Rebello statuit<marginalia>Desumi ex|timore iudi|ci obligatio-|nem restitu-|tionis impor-|tat.</marginalia>
P. Fragosus suprà n. 4. §. In foro tamen, datur enim
inuoluntariè. Posterius autem si affirmetur, ergo
spes est non dubia de obtinenda solutione, & ita
incredibile gratis donari. Rogo enim an recupe-
rato integrè debito dabitur summa illa excressiua
nullo præcedente pacto? Quis dandam affirma-
rit? Neque summa dicta, neque summæ consi-
derabilis portio, cùm videamus neque mutuò fa-
cilè dari, & sæpè sæpiùs, si detur; cum fide iusso-
ribus, aut pignoribus. Immoderata quidem do-
natio numquam præsumitur, vt cum multis ob-
seruat Muscardus Tomo 1. de Probationibus Con-<marginalia>Donationes|immoderatæ|non præsu-|muntur.</marginalia>
clus. 154. n. 13. & 32. Id quod in summa illa à
Religiosis data cernere licet. Quomodo enim
Religiosi adeò excessiuas possint facere largitio-
nes: Vnde argumento est, si ab ijs factæ, in vo-
luntarias extitisse, & vt iustitiam assequi possent,
de qua obtinenda aliter desperabant.</P>
<P>  <absatz-nummer>335.</absatz-nummer> Vbi & alius scrupulus timeri potuit, in<marginalia>Scrupulus|non leuis ex|meliori iure|concredito-|rum.</marginalia>
quam Conscientia Gubernatoris impingeret, si
videlicet ex arcis Regijs pecunia extrahenda es-
set pro solutione dicta. Nam esse poterant Cre-
ditores, qui pro se maius ius haberent, & ita alijs
præferendi. Propter istam autem rationem fauor
Gubernatorum inquiri solet, & carò haberi: quo
euentu manifestior est iustitiæ læsio: nam cùm
multi petunt sibi debita, nec tamen obtineant, so-
lusque opimus largitor quod petit, accipiat, non
obscurè apparet procul iustitiæ respectum abesse;
alij enim non accipiunt, quia non tribuunt, &
currentium pariter vnus accipit brauium, quia
Gubernatoris animum sua largitione corrupit.
Si enim circa omnes iustitiæ respectus præualet,
cur non accipiunt omnes? Fateantur ergo id,
quod iustitia teste nequit sine veritatis iniuria
negari. Deus enim non irridetur: & se in tuto
constituant, iustitia in integrum restituta.</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> Potest autem alicui videri non in vero-<marginalia>Contrarium|vt probari|queat ex|caussidico|non obligato|ad illam|similiter|paciscente.</marginalia>
simile contrarium, ex probabili sententia, quam
P. Thomas Sancius amplectitur Lib. 3. Consilior.
Dub. 42. cum P. Henriquez ab eo consulto, dum
affirmat Caussidicum, qui pactum init cum cliente
de aliquo sibi dando, si victoria in lite obtineatur,
quod est contra l. 8. Tit. 16. Lib. 2. nouæ Recopilat.
vbi sic dicitur: Mandamos que ningun Abogado
pueda hacer partido, ni iguala con la parte, que le dè<marginalia>Lex Hispa-|niæ pro Ad-|uocatis.</marginalia>
cierta cantidad, ni otra iguala por razon de la vitoria
del pleyto: Nihilominùs non teneri ad restitutio-
nem, quia licet lex prohibeat acceptionem, non
tamen inualidat illam, quantùm ad translationem
dominij: videtur autem idem in casu nostro con-
tingere: Nam sicut Prorex nequit quidquam
pro sententia accipere, sicut & quiuis alius iudex,
ex eo quòd salarium pro iustitiæ administratione
recipiat; ita etiam Aduocatus, vnde excessus,
obtenta victoria, iniquè in pactum deducitur,<-P>@@

<-P>quia cùm id valde contingens sit, nec plus labo-
ris, quam is, qui erat debitus, supponatur adhibi-
tus, quod abundantius est, à malo est. Quod au-
tem addi potest de inualidatione actus, eo quod
in l. 8. citata, in qua solum irritatur pactum verbis
illis: Ningun Abogado pueda hacer partido &c. Id
inquam non videtur adeò firmum, vt proptereà
sit aliter iudicandum: Nam & quando in legibus
habetur Non possit, non inualidari actum in The-
sauro ostendi varijs adductis Textibus: quibus
addi modò potest in materia, de qua agimus,
multorum sententiam esse iudices, aliosque mi-<marginalia>Data iudi-|cibus ad be-|neuolentiam|concilian-|dam pro ob-|tinenda iu-|stitia non esso|obnoxia re|stitutioni,|iuxta mul-|torum sen-|tentiam.</marginalia>
nistros, quibus munera concessa sunt animo alli-
ciendi eorum voluntates, vt intra limites iustitiæ
dantibus quoad fieri possit faueant, restituere
ante sententiam declaratoriam criminis non te-
neri, qui attentis etiam legibus Hispaniæ lo-
quuntur, vt videri potest apud P. Palaum Dispu-
tat. 2. de Iustitia commutatiua. Puncto 21. §. 2. n. 2.
vbi adducit Patres Molinam, Vasquium, & Re-
bellum, & etiam apud Leandrum à Murcia ad-
ductum n. 324. Pro quo & videntur esse Couar-
rubias, Syluester, Caietanus, Alcocer, Medina,
Gutierrez, Palacius, Nauarra, & Trullench,
quos allegat P. Mendus in Bullam Cruciatæ Disp.
34. n. 74. & in statera opinionum benignarum Dis-
sertat. 6. Quæst. 7. n. 50. dum generaliter affirmant
non esse obligationem restitutionis, quamuis le-
gibus sit prohibita acceptio ministris iustitiæ pro
suo munere gerendo, & ex modò citatis, vno aut
altero exceptis, reliqui tenorem legum Hispaniæ
non potuerunt ignorare; nec tamen distinctio-
nem illam P. Sancij subiunxerunt. Iuxta quæ
nullum apparet discrimen inter Proregem &
Aduocatum, quod attinet ad restitutionis obli-
gationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Quibus addi potest in Prorege iniustam<marginalia>Aduocati|& Proregis|amplius fir-|mate in|caussa præ-|senti collatio.</marginalia>
videri acceptionem, quia dum sine illa non pergit
solutionem vrgere, vt est ratione sui muneris obli-
gatus, petitorem vexat. Vnde quod accipit, re-
demptio vexationis est, & ita inuoluntaria largi-
tio. Quòd si iustitiam administraturus, vt debuit,
crederetur, nihil ipsi creditor impertiret. Tunc
sic: Aduocatus ratione sui officij, accepto pro
competenti labore pretio, tenetur alicuius caus-
sam solicitè peragere, vt quid ergo auctarium
illud prorsus indebitum, si cliens iudicat suo il-
lum officio minimè defuturum? Nullus quidem
ita sibi persuasus pecunias prodigeret, & indebi-
tas effunderet, vt n. 332. iuxta Cæsaream legem
dicebamus. Cùm ergo auctarium in pactionem
venit, officij defectus probabiliter extimetur,
vnde inuoluntaria promissio est, & ita eadem in
vtrôque videtur ratio militare. Et nihilominùs
ad restitutionem non tenetur Aduocatus iuxta
probabilem sententiam, quam ita communem
dicit P. Sancius vt nullum ex Auctoribus quæ-
stionem agitantibus eum ad restitutionem dam-
nare pronuntiet: ex quo pro iudice probabiliter
etiam videtur pronuntiandum. Dici enim potest
eum vexationis modum talem non esse vt tran-
slationi dominij obstet: quia neque iudex a-
pertè partes officij sui circa solutionem negat,
neque Aduocatus debitam industriæ portio-
nem: & qui ita agit, sine spe recuperationis pro-
cedit, vnde id sequitur, quod num. 330. dice-
bamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0399.jpg/>
@@1@<SE399>384 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XXII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>338.</absatz-nummer> Quibus videtur euinci obligationem<marginalia>Concluditur|non videri|improbabile|restitutionis|onus non|extare.</marginalia>
restitutionis in casu dicto non esse adeò certam,
vt oppositum improbabile videatur. Et quidem
Religiosi, de quibus dictum, qui sextam debiti
partem obtulére Proregi, benè docti erant; &
licet. docti etiam possint redemptionem vexatio-
nis licitam iudicare, & accipientem suæ con-
scientiæ relinquere; satis verosimile est eum in
hac parte, aut illos benè erga ipsum affectos, vel
aliàs ritè circa materias istas instructos, securum
redidisse. Quòd si his non obstantibus docto con-
sulenti in restitutione prompte obsecutus est, id
quidem ex eo accidere potuit, quòd conscientiæ
suæ maiori securitati consuluit, grandævus ille,
& benè diues, ac longæ nauigationi plenæ peri-
culis iam propinquus. Vbi & addere possumus,<marginalia>Cur præfa-|tus Princeps|consulenti|obsecutus.</marginalia>
etsi id promiserit, quid tandem fecerit nos nes-
cire: mutare enim animum potuit, consulto-
ribus alijs adhibitis, aut priorum iudicium am-
plexus. Id autem quod ex se adeò dissonum ap-
paret, vt summa tantoperè excedens pro diligen-
tia circa solutionem impensa tradatur, ex eo
emolliri potest, quòd huius excessus caussa sit<marginalia>Quod in-|credibile in|largitione|dicta, ratio|ne distantiæ|euollitar.</marginalia>
distantiæ adeò ingenti tribuenda, ex qua fit vt
pluris æstimetur numus vnus in Hispania, quàm
duo in Indijs, circa quos ius habeatur: vnde &
consequenter pluris decem quàm viginti, &
triginta quàm sexaginta, qui per Proregis soli-
citudinem expectantur. Quod quidem eatenus
admittendum, vt non admisceatur tertij alicuius
iniuria iuxta dicta n. 335. quæ compensanda est
iuxta damni illati qualitatem. Et hæc pro casu
priore, vt ad casum alium veniamus.</P>
<Z><A+1>Casus doctrinæ valde peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>339.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Roregi cuidam misit pretiosa quædam<marginalia>Proponitur|ille.</marginalia>
monilia ex auro & Smaragdis Vassal-
lorum vnus, qui prætorio fuerat perfunctus mu-
nere quadam in prouincia ante illius in regnum
aduentum, scribens amico, per cuius manus vo-
luit ad domini potestatem donaria dicta transire,
vt ea offerret dicens suo nomine pro eorum ac-
ceptione nullo debere Excellentiam suam scru-
pulo cohiberi: & quia à Vassallo illa, & finito
officio alterius Proregis beneficentia comparato,
& quòd de alio obtinendo minimè cogitaret. Sic
factum, & dictum. Sed Christianissimus, & ex-<marginalia>A non ha-|bituris lites|an aliquid|accipi queat.</marginalia>
celsissimi animi Princeps, cùm vidisset, & vxori
fore gratissima perspexisset, ea noluit admittere:
in quo, quod ad conscientiam attinet, nullum
videbatur obstaculum: quia in lege maximè vr-
gente, de qua n. 336. sic habetur post alia: Ni de<marginalia>lex Hispaniæ|circa mini-|mam accep-|tionem.</marginalia>
persona algnna, que tratare, ô verisimilmente se e-
spera, que tratara pleyto ante ellos, durante sus offi-
cios. Et talis donans prædictus videbatur. Quia
tamen subditus manebat in regno, & lex alia,
scilicet 5. tit. 9. lib. 3. nouæ Recop. de subditis ge-
neraliter statuit, rationem reddens verbis illis:<marginalia>Alia.</marginalia>
Y todos los subditos, si han de tener pleytos, han de ve-
nir à ellos. Cùm reuera nullus sit, cui lis intentari<marginalia>Vt nequeant|alij, in Pro-|regibus quæ|in contra-|rium specia-|lis ratio.</marginalia>
nequeat, & qui non valeat etiam intentare: Est
quod rationi dictæ possit opponi, scilicet in illa
de Proregibus non agi, sed de iudicibus inferiori-
bus, vnde si verosimiliter lis mouenda non sit,
prioris legis indulgentia frui possunt. Et licet
nullus sit, cui lis moueri nequeat, aut qui etiam<-P>@@

<-P>non possit intentare, non omnes ad Proregum
tribunal veniunt, sed ab inferioribus iudicibus
dirimuntur. Vnde stare potest verosimilis per-
suasio de non mouenda apud illos. Nihilominùs<marginalia>Sed famæ &|conscientiæ|potior alia|fuit.</marginalia>
famæ suæ consulens in quo & negotium con-
scientiæ versabatur, quia valde necessaria illa ge-
neraliter loquendo, & in statu, in quo regnum
versabatur, peculiari quadam ratione: munera
illa satis & venusta & pretiosa reiecit, neque in-
inuita vxore, quæ mariti & conscientiam & fa-
mam, sicut & suam, thesauris omnibus pretiosio-
res reputabat. Post hæc autem nuntiatur vassalli<marginalia>Mortuo do-|nante subor-|ta quæstio.</marginalia>
illius mors, cùm ante illam de suorum repulsa
munerum minimè certus reddi potuisset, vtpote
quæ eo iam mortuo acciderat: vnde suborta du-
bitatio, an rebus sic stantibus possent dona præfa-
ta admitti, quorum admissionis inconuenientia
cessarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Et fuerunt quidem qui affirmarent licet<marginalia>Posse accep-|tari ex com-|muni do-|ctrina.|P. Thomas|Sancius.|Molina.|Iurisperitus.</marginalia>
non penitus de sua affirmatione securi, pro qua
P. Thomæ Sancij sententiam protulerunt, qui
Lib. 1. de Matrimonio Disputat. 6. n. 5. absolutè af-
firmat posse donationem post mortem donatoris
acceptari, pro quo adducit Molinam de Primoge-
nijs Lib. 4. Cap. 4. n. 77. addens necessariò dicen-
dum sententiam istam locum habere, quando do-
nans ante mortem nuntium, aut epistolam ad in-
timandam donationem misisset: Quia cùm illud
non sit mandatum donandi, quod morte mandan-
tis finitur, sed donatio perfecta, censetur durare<marginalia>Mandatum|donandi|cessat, non|ipsa donatio|per mortem|donantis.</marginalia>
voluntas donantis in n&#x0169;tio aut epistola, per quam
intimanda erat. Quia illa gratia iam erat ex par-
te facta, & nuntius erat executor, seu intima-
tor illius gratiæ: quando autem gratia facta est,
potestas executoris ad illam exequendam, tam-
quàm accessoria gratiæ non expirat morte con-
cedentis. Cap. si super gratia: de officio deleg. in 6.<marginalia>Sicut nos|gratia.|Cap. Si su-|per gratia.</marginalia>
vnde si prædicta deficiant, clarum est non posse
post mortem acceptari, quia omninò necessaria
sint vt acceptatio donationis in absentia factæ
quidquàm prosit; etiam viuente donatore, vt ha-
bet Auctor idem n. 3. ad quem se refert. Videntur<marginalia>Requisita vt|valeat in|casu præsenti|concurrunt.</marginalia>
autem requisita præfata in casu præsenti concur-
rere: nam & destinatus nuntius, & epistola ad
eum missa, cuius interuentu res erat transsigen-
da. Neque enim videtur solum mandatum do-
nationis interuenisse, sed propriam donationem
transmissione munerum dictorum expressam
cum circumstantijs dictis, quæ voluntatem do-
nandi plenissimam arguebant; eo enim ipso quòd
dona ab se ablegauit, donare quantùm ex se erat
voluisse conuincitur, & solum executionem con-
fidentiario interuentori fuisse commissam. Le-
gendus est autem attentè citatus Scriptor: nam
præfato n. 5. sic determinat post aliorum addu-
ctas sententias: Verius tamen est absolutè posse ac-<marginalia>P Sancij.|Non con-|grua resolu-|tio.</marginalia>
ceptari post donantis mortem, & ita tenet Molina
&c. statim, quam vidimus, infert rationem. Cùm
autem deinde ait sententiam istam necessariò ha-
bere locum nuntio aut epistola concurrentibus,
videtur id quasi certius quiddam adijcere, cum
tamen reuera aliter concludat, & consequenter
ad dicta ab ipso n. 3. Debuit ergo ad æquiuoca-
tionem tollendam, & suam aperiendam mentem
ita dici: Necessariò tamen dicendum est hanc sen-
tentiam tantùm locum habere, quando donans ante
mortem, nuntium &c. sine particula enim Tan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0400.jpg/>
@@1@<SE400>De donatione non acceptata ante mortem donatoris. 385
<duolan 2><-P>tùm, aut solùm deceptioni locus erat, quod nescio
vnde processerit, nec circa illud est amplius im-
morandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>341.</absatz-nummer> Illud tamen non prætermittendum, ex<marginalia>Quamcum|que notitiam|donatìonis|sufficere est|probabile|iuxta alle-|gatos ab ipso.</marginalia>
eo quòd ita sentire, vt verba præseferunt, di-
ctus Auctor crederetur nihil absurdum in tali as-
sertione credi debuisse: cùm multorum & gra-
uium Scriptorum sententia sit, quos refert ipse
citato nu. 3. asserentium quamcumque notitiam
donationis ad acceptationem sufficere. Id au-
tem quod de donatione in absentia dicitur com-
mune esse donationi post mortem acceptatæ ex
eodem habemus, ex quo sic arguere possumus
iuxta ea, quæ habet num. 5. vbi sic suam sen-
tentiam probat: & ratio est, quia ante accepta-<marginalia>Contra il|lum ex eo-|dem argui-|tur.</marginalia>
tionem donatio ex parte donantis fuit valida & per-
fecta, quamuis reuocabilis, vt expreßè habetur. l.
Nec ambigi C. de donat. nec fuit ante acceptatio-
nem reuocata: nec heredum donatoris præiudicium
in consideratione est, &c. Tunc sic: Atqui stante
valida & perfecta donatione solùm requiritur
acceptatio: quæ stare sine nuntio aut epistola po-
test secundùm probabilem multorum senten-
tiam, quando donatio fit in absentia: ergo &
post mortem: Probatur illatio à paritate ratio-
nis, quia vtrobique donatio valida & perfecta
est, licet reuocabilis, & quòd hoc vel illo modo
in notitiam donatarij veniat est valde acciden-
tarium. Ex hac ergo parte ampliùs resolutio
prædicta firmatur circa casum, in quo versa-
mur.</P>
<P>  <absatz-nummer>342.</absatz-nummer> Quæ & firmari vlteriùs potest, si cui-<marginalia>Mandatum|donandi non|expirare|morte man-|dantis, sen-|tentia pro-|babilis.|P. Sa.</marginalia>
quam non ita exploratum appareat in eo nego-
tio non purum mandatum, sed donationem et-
iam extitisse, Nam etiam si id demus, dici po-
test mandatum dictum non expirasse morte man-
dantis, iuxta id, quod habet P. Sa verb. Dona-
tio num. 21. vbi ita scribit: Mandatum donan-
di expirare morte mandantis ait Couarrubias. Ego
nonnihil dubito, est enim res fauorabilis, & gra-
tia quædam. Vide verb. Mandatum. Sic ille: qui
citato à se verbo num. 2. id de quo se nonnihil du-
bitare dixerat, absolutè pronuntiat ita scri-
bens: Mandatum re integra finiri morte mandan-
tis dicitur C. Mandati l. Mandatum. Sed casus
quidam excipiuntur à Doctoribus; & quidem quòd
mandatum per modum Constitutionis non expirat:
nec, vt ego puto, quod in gratiam alicuius. Vide
supra. Donatio. Sic doctus Pater, cuius sen-
tentiam probabilem affirmat P. Lessius Lib. 1.<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
de iust. & Iure Cap. 18. Dubitat. 6. in fine. Præ-
tereà ex eo firmari resolutio præfata potest, quia
sententiam P. Sancij plures alijs tenent, ex qui-
bus sunt P. Rebellus de obligationibus Iustitiæ
Lib. 18. Quæst. 3. num. 7. vbi & puram accepta-
tionem sine nuntio aut epistola videtur admit-
tere, quia de illis verbum nullum P. Lessius
suprà num. 45. P. Luisius Turrianus Disput. 64.<marginalia>Resolutio|præcipua|Seriptorum|auctoritate|firmatur.</marginalia>
de Iustitia Dubit. 5. num. 6. P. Oñate Tomo 2. Di-
sputat. 29. num. 158. Cardinalis Lugo Tomo 2. de
Iust. & Iure Disput. 23. num. 75. Villalobos Par-
te 2. Tractat. 20. Difficult. 3. num. 8. Bassæus To-
mo 2. verb. Promißio. num. 12. Quidquid secus
sentiant alij apud Dianam Parte 8. Tractat. 6. Re-
solut. 95. & P. Palaum de Iust. commutat. Dispu-
tat. 2. Puncto 4. num. 11. eos sequentem, sed
contrariam sententiam valde esse probabilem<-P>@@

<-P>affirmantem, cuius fundamenta non vrgent.</P>
<P>  <absatz-nummer>343.</absatz-nummer> Arguit enim cum alijs, & ex alijs.
Quia ad donationis perfectionem duæ debent<marginalia>P. Palij.|Aduersantis|fundamenta</marginalia>
concurrere voluntates argumento Cap. si gratio-
sè, de rescriptis in 6. mortui autem non est vo-
luntas. Item, acceptatio necessaria est ad essen-
tiam donationis, quæ tamen esse nequit mor-
tuo donaturo, quia non est qui donet, & ita
esse nequit locus acceptationi, id enim accipi-
tur quod donatur. Prætereà, sic videtur deci-
sum in l. 2. ff. de donation. vbi ita habetur: Sed si
quis donaturus mihi pecuniam, dedit alicui, vt ad<marginalia>L. 2. de|donationib.</marginalia>
me perferret, & ante mortuus est, quàm ad me per-
ferret, non fieri pecuniam dominij mei constat. Vbi
Glossa verb. Dominij, sic addit: Quamuis mihi
dictam pecuniam posteà tradat. Vbi non satisfa-<marginalia>Glossa.</marginalia>
ciunt dicentes legem prædictam de mandato ad
donandum intelligi, quod morte mandantis ex-
pirat, quia id ex ipsa lege non colligitur, cum
nullius mandati, sed solius donationis mentio
facta fuerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>344.</absatz-nummer> Ad quæ non est operosa responsio. Ad
Primum enim conceditur pro donatione duas de-<marginalia>Ad 1. duas|voluntates|coniungi|moraliter,|sicut in te-|stamento.</marginalia>
bere coniungi voluntates, & ita in casu præsenti
contingere, sed non esse necessariam coniun-
ctionem physicam, sed moralem sufficere, vo-
luntas enim donatoris moraliter perseuerat, sicut
& testatoris in legitimo instrumento, aut aliàs
expressa. Nec Cap. Gratiosè quidquam momen-
ti habet ad intentum, in quo Pontifex statuit<marginalia>Ad citatum.|Cap. Gra-|tiosè circa|beneplaci-|tum, exactè|explicatum.</marginalia>
gratiam concessam ad beneplacitum Papæ, eo
mortuo expirare: secus concessam ad benepla-
citum Sedis Apostolicæ, quia hæc non mori-
tur. sic enim manifesta est voluntas Pontificis
circa gratiæ extinctionem, cùm ad eius benepla-
citum est concessa, qui beneplacito verè, pro-
priè ac naturaliter in morte deficienti voluit
gratiæ durationem alligare. Quod non tollit
quo minùs suum beneplacitum ita possit exten-
dere, vt moraliter existens eosdem effectus ha-
beat, quos, si viueret habuisset. Et ita est certa
positio gratiam Pontificis non expirare morte
concedentis. Nec plus vrget Secundum, ad quod<marginalia>Ad 2. dari|acceptatio-|nem, quia|& datur|moraliter|donans, vt|in donatione|ad pias caus-|sas Aucter|admittit.</marginalia>
similiter respondetur, posse inquam acceptari
donationem, quia fuit, qui verè donauit, &
modò existit moraliter: Pro quo arguere ad ho-
minem euidenter possumus: Nam citatus Au-
ctor affirmat valere donationem post mortem
donatoris, si sit ad caussas pias. Sic num. 14.
cum alijs, quos citat, & est valde recepta sen-
tentia. Nec solùm de donatione id asserit, sed
etiam de mandato ad illam. Quo euentu non
coniunguntur aliter voluntates, quàm modo di-
cto, & qui acceptat, à non existente rem cap-
tat: recurrendum ergo ad moralem voluntatis<marginalia>Ad legem|citatam, in|ea de man-|dato agi|responsio|est facilis.</marginalia>
donationem. Iam quod ad legem citatam atti-
net, mandati videtur mentio non leuis in illa,
dum dicitur: Sed si quis donaturus. Ex quo ha-
betur non de præsenti donatione, sed de futura
esse sermonem, quæ mandato erit perficienda.
Et quia satis probabile est, vt vidimus, num.
342. mandatum donandi non expirare morte
mandantis, dici vlteriùs potest, intelligendam de
mandante, non quidem donationem, sed pecu-
niæ perlationem, volente domino per se facere
donationem, hoc enim designat etiam verbum
Donaturus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0401.jpg/>
@@1@<SE401>386 Auctarium Indicum. Pars. III. Sectio XXII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>345.</absatz-nummer> Licet autem citatus Scriptor contra-<marginalia>Vt tandem|suffragetur|P. Palaus.</marginalia>
rius videatur, id tamen post adductam resolutio-
nem subdit, quod suffragatorem se non obscu-
rum manifestat: nam num. 13. sic scribit: Ve-
rùm est, hoc ita sit: permittit satis probabiliter Pau-
lus Layman Lib. 3. Sum. Sect. 5. Tractat. 4. Cap. 1.
circa finem donatario vt rem sibi post mortem donan-
tis transmissam recipiat & seruet quousque ab here-
dibus defuncti repetatur, quia censetur ex tacita
voluntate defuncti retinere, dum heredes non repe-
tunt. Sic ille; non quidem ex eo ductus quòd
probabilis opposita sententia sit, de hoc enim
ita scribit: Præterquàm quòd adhærere potest con-
trariæ sententiæ, quæ probabilis est. Sed ex funda-
mento illo de tacita voluntate defuncti, quod qui-
dem, si solidum est, vt citatus Auctor insinuat,
dum satis probabiliter id assertum esse pronun-
tiat, donatio talis absolutè valida est, & in vtro-
que foro, cùm veram dominij translationem im-
portet: vnde licet heredes exigant, negari potest:
si autem res iudicialiter agitetur, & in lite vincant,
id profectò accidet, quia iudices sententiam op-
positam, quæ sua probabilitate gaudet, ample-
ctentur. Et tunc occulto se poterit donatarius foro
tueri, quantùm res locum dederint quia iure
possidet, & melior est illius condito, à qua nequit
penitus exturbari.</P>
<P>  <absatz-nummer>346.</absatz-nummer> Hæc cùm satis alicui videri possent suffi-<marginalia>Difficultas|suborta ex|repulsa do-|nariorum|ante noti-|tiam mortis.</marginalia>
cere ad præfati casus decisionem, re tamen vera
peculiaris remanet difficultas ex eo quod monilia
dicta non fuerint à Dom. Prorege recepta, sed
interuentori reddita, vnde defuit acceptatio, & ita
id, quo ad essentiam spectat donationis. Sic autem
rebus se habentibus non videtur repetitioni lo-
cum esse, quia iam donatio fuit extincta, & ius
heredibus acquisitum, qui si adessent, dominium
in re sibi vindicare possent, quod ad rem constat
habuisse. Nihilominùs dicendum oppositum, pro<marginalia>Enodata illa|ex manife-|stis indiciis|voluntatis|donantis.|Card. Lugo</marginalia>
quo est doctrina satis opportuna Cardinalis Lugo
supra nu. 76. vbi doctè obseruat post assertionem
de valore donationis, pro quo est à nobis addu-
ctus nu. 342, totum hoc in rigore pendere ex in-
tentione & voluntate donantis aut promittentis
qui potest intendere vel restringere intentionem<marginalia>Notanda|pro eo do-|ctrina.</marginalia>
suam, ita vt post suam etiam mortem perseueret,
vel non perseueret, voluntas donandi vel obligan-
di se, & transferendi validè dominium, etiamsi
donatarius post eius mortem acceptet: quod à
posteriori colligitur ex eo quòd de facto testa-
tor hanc voluntatem habet circa legata, quæ qui-
dem à legatarijs non acceptantur, nec quidem no-
titiam eorum habent regulariter, nisi post mor-
tem testatoris: & tamen posita nunc acceptatio-
ne, transfertur dominium rei legatæ in legata-
rium ex voluntate præterita testatoris non reuo-
cata. Poterit ergo donator similem voluntatem
habere quando donat, vt efficax sit ad transferen-
dum dominium rei donatæ, etiamsi non nisi post
suam mortem donatarius sciat & acceptet dona-
tionem: non enim apparet differentia de possibili
loquendo, cur voluntas testatoris hanc efficaciam
habeat, & voluntas donantis non possit eam ha-
bere.</P>
<P>  <absatz-nummer>347.</absatz-nummer> Ex hoc fundamento infert n. 77. non posse<marginalia>Ex citato|Cardinali|pronuntiata|nonnulla.</marginalia>
heredes donatoris reuocare illius voluntatem, sic-
ut neque testatoris quoad legata, & nu. 78. addit
regulariter loquendo non ita accidere in manda-<-P>@@

<-P>to donandi, quia illud expirat morte donantis:
posse tamen contingere vt non expiret, si man-
dans ita velit, vt accidit in Procuratore igno-
rante mandantis mortem, & in mandato ad caus-
sas pias, de quo num. 80. cum ijs, quos vtroque
loco allegat, & nihil præterea addens ad suæ
sententiæ probationem, ex præfatis concludens
donationis valorem post mortem donatoris. Vbi
tamen videri alicui posset in præfato magni Scri-
ptoris discursu aliquid desiderari: cùm enim de
possibili extensione voluntatis donatoris arguat,<marginalia>Vnde conie-|ctanda vo-|luntas dona-|toris.</marginalia>
addi oportebat vnde colligendum de facto veniat,
existere id, quod esse possibile comprobatur, seu
quibus indicijs deprehendi queat extensio huius-
modi voluntatis, quæ mortem transgrediatur. Sed
reuera in sua probatione non deficit, dum in or-
dine ad factum ex voluntate circa legatum ar-
guit, & nullam esse inter legatum & donatio-
nem differentiam statuit. In eo autem quod de
mandato tradit, illud scilicet posse etiam post
mandantis mortem locum habere, cùm id ad
procuratorium non restringat, neque ad pias
caussas, id certè opus erat adijci, quod dictum di-
cebamus: quibus scilicet indicijs possit talis ex-
tensio deprehendi. Vbi quidem ad circumstan-
tias necessariò recurrendum, tales enim esse pos-
sunt, vt donantis, & donare mandantis voluntas
verosimiliter colligatur, & tales esse, quæ in casu,<marginalia>De qua in|præsenti ca-|su.</marginalia>
de quo agimus, occurrunt, satis videtur ex dictis
manifestum, vt scilicet non solùm acceptari post
mortem donaria illa pretiosa possint, sed etiam
reiecta vindicari. Ad hoc enim extendere se vo-
luntas donatoris potuit, vt in legatis accidit, &
heredibus hac in parte incommodare, dum ex
donatarij postrema & irreuocabili voluntate in
pacifica possessione non sunt, peracta dominij
translatione: se autem hoc pacto extendisse addu-
cta conuincunt; qui enim donandi, dum viueret,
adeò luculentum testimonium exhibuit, satis ani-
mum suum, si mors obtingeret, testatum voluit,
vt scilicet meliori modo, quo possent, in domi-
nium Excellentissimi donatarij peruenirent, &
ita, si viueret, esset donatio: si moreretur, le-
gatum.</P><marginalia>In quo fir-|matur reso-|lutio, quia|repulsa ex|ignorantia|processit, quæ|facit in vo-|luntarium.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>348.</absatz-nummer> Addo quod videtur negotium hoc ex-
tra statum ambiguum collocare, quoad articu-
lum, in quo versamur: reiectionem scilicet do-
nariorum ex ignorantia mortis donatoris pro-
cessisse: ignorantia autem, iuxta receptissimum
in Theologia dogma, fuit inuoluntarium: vn-
de non plus officit id quod cum illa actum est,
quàm si minimè præcessisset. Pro quo in mate-<marginalia>Antonius|Naldus.|Fauet in|simili alio.</marginalia>
ria præsenti occurrit apud Antonium Naldum
verb. Donatio §. vltimo id, quod eius verbis pro-
ponendum, sic enim ille: Donandam, à me
Titio pecuniam mutuaui Seio, qui me mortuo, si-
ue ignoranter, siue scienter, eam Titio vt manda-
ueram, dedit: verè fecit donatarij, quia licet
mandatum morte reuocetur, tamen quia pecunia
fuit dantis, mediante nempe contractu mutui, ef-
fectus mandati durat post mortem: Sed si tibi manda-
ui vt des pecuniam meam Titio, cui donare volebam,
& me mortuo scienter illi tribuis, non habebis actio-
nem contra heredem meum: sed sic, si ignorans me
mortuum hoc feceris: propter iustam enim ignoran-
tiam excusaris, licet mandatum sit morte finitum l.
hoc iure §. quis, de donat. Hæc ille, Iuxta quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0402.jpg/>
@@1@<SE402>De acceptatione donationis post mortem in Societ. IESV. 387
<duolan 2><-P>tributio ex ignorantia mortis facta pro nulla ha-
bet: ergo & reiectio pariter, quia caussa est ea-
dem. Potuit ergo præfatus Princeps monilia pre-
tiosa repetere, disponente Deo vt manuum illius
puritas suffragio mortis præmium illud vxoris
eius oculis desiderabile, dum minùs id cogitat,
obtineret. Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+1>DVBIOR VM SPECIALIVM.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Decisiones circa acceptationem donatio-
nis post mortem donantis in Societate
IESV.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>349.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Congregatione Generali II. Decre-<marginalia>Decretum|Cong. 11.</marginalia>
tum extat 17. tenoris sequentis Delato ad
Congregationem iudicio Patrum pro Paupertate De-
putatorum, de potestate Præpositi Generalis ad ad-
mittendam, & ratam habendam, post donantis mor-
tem, vel prosecutionem, donationem à Scholastico
Societatis factam certo alicui Collegio: Probauit iu-
dicium Congregatio, suoque Decreto firmatum voluit
esse in potestate Generalis admittere & ratas habere
donationes huiusmodi, non obstantibus contrarijs re-
scriptis Præpositorum Generalium. Pro eodem est
Canon. 2. & circa vtrumque ex dictis paulò supe-<marginalia>Admitti|generaliter|posse, quia|sunt piæ.</marginalia>
riùs dicendum in primis occurrit: donationes
huiusmodi admitti sine vllo scrupulo posse, quia
piæ sunt, vt constat, cùm sint factæ Religioni,
vnde mirum est circa hoc aliter fuisse dispositum,
vt vltimis Decreti verbis indicatur. Circa quod
dubia aliqua se offerunt, breuiter discutienda, ex
quibus sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>550.</absatz-nummer> Primum, An ad Scholasticos solos illud<marginalia>Non tantum|ad Schola-|sticos Decre-|tum perti-|nere.</marginalia>
pertineat? & videtur certum non pertinere, vn-
de etiam ad Coadiutores extendendum, in qui-
bus ratio est eadem, & qui multoties possunt co-
piosas donationes facere; immò & fecisse con-
stat Societati. Scholasticorum ideò solùm facta
mentio, quia in illis frequentiùs id accidit. Pote-
rit autem, vt in alijs contigit, omnis dubitatio-
nis occasio subtrahi, aut Scholastici voce subla-
ta, aut eo addito, quod aliorum statum compre-
hendat.</P>
<P>  <absatz-nummer>351.</absatz-nummer> Secundum, Quid Scholastici nomine<marginalia>Scholastici|nomine qui|veniant.</marginalia>
veniat? Ad quod non est operosa responsio, ve-
nire inquam omnes, qui necdum Gradum in So-
cietate sunt adepti, etiam Sacerdotes, qui bono-
rum dominium retinent, de quibus possint dis-
ponere. Id quod licet non sit modo loquendi om-
nino conforme, qui in Bullis Pontificijs, Con-
stitutionibus, Congregationum Decretis, & alijs
Instituti tractatibus reperitur, in quibus Schola-
stici ij dicuntur, qui in statu studentium sunt, stu-
dijs videlicet non absolutis: quia tamen bonorum,
quorum dominium permittitur durante studio-
rum curriculo fieri debet abdicatio, iuxta Decre-
tum 17. Congreg. 7. §. 5. vbi quadriennium ab in-
gressu in Societatem assignatur, ideò de Schola-
stico Decretum statuit, regulari procedendi mo-
do pariter indicato, sicut Dub. præced. diceba-
mus. Sicut autem ibi expeditiorem desideraui-
mus formam, ita & dicendum modò est ob ra-
tionem, quæ non contemnenda forsitan appa-
rebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>352.</absatz-nummer> Tertium, An admitti possit donatio eius,<-P>@@

<-P>qui vota Coadiutoris Formati nuncupauit. Ra-<marginalia>Coadiutoris|formati an|eadem ratio.</marginalia>
tio dubitandi est, quia in Decreto solius profes-
sionis mentio fit, cuius nomine non venit voto-
rum simplicium nuncupatio, sed quæ solemnis
est? Licet autem emissio votorum simplicium
dici aliquo modo professio possit, & in Societate
Professio prima ea quæ post biennium fit, vt lo-<marginalia>Eorum vota|vt dici Pro-|fessio possint.|Bordonus.</marginalia>
quitur Bordonus Tomo 5. Cap. 1. de Professione Re-
gulari nu. 98. obseruat tamen in Bulla Gregorij
XIII. Ascendente Domino, sat celebri pro Insti-
tuto Societatis, emissionem simplicium votorum
numquam vocari Professionem, quia eo nomine
venit solemnis ex vsu Religionum. Sed responsio
est facilis ex tenore Canonis sic se habentis: Do-<marginalia>Ea non cita-|tæ Congreg.</marginalia>
natio Scholastici facta Societati paulò ante mortem,
vel vota vltima, potest admitti, seu rata haberi à
Præposito Generali, etiam si contingat illum priùs
mori, vel vltima vota emittere, quàm donatio rata
habeatur. Sic Canon. Ex quo apparet Professio-
nis nomine, aut vltimam votorum emissionem,
quæcumque illa sit comprehendere, iuxta dicta
Parte 1. Sect. 7. aut Professionem tamquam præ-
cipuam, & plus vsu receptam, fuisse positam. Et
oportebit sanè vt Canoni Decretum, sublata
omni dubitationis vmbra, respondeat.</P>
<P>  <absatz-nummer>353.</absatz-nummer> Quartum, An donatio facta non certo<marginalia>De donatio-|ne facta aliis|præter Colle-|gio.</marginalia>
alicui Collegio, sed Domui Professæ, Probatio-
nis, aut Residentiæ, aut iuxta Præpositi Genera-
lis voluntatem, admitti ab eo possit? Ita sanè,
quod ex identitate rationis dicendum videbatur:
& nihilominùs ad submouendas dubitationum
occasionculas in Canone habetur expressum,
in quo, vt vidimus, non extat. Certo alicui Colle-
gio, sed Facta Societati. Dici autem potest certum
Collegium positum, quia illis frequentiùs fieri
solitæ donationes. Quod si ratio dicta non videa-
tur exacta, proptereà in Canone aut expositum
ampliùs, aut emendatum. Extat quidem Decre-
tum 58. Congregat. 2. quod post Decretum 23.
quasi illius interpretatio visum est apponi, in quo
statuitur non esse admittendam à Præposito Ge-
nerali donationem, quam quispiam de Societate
fecerit particulari alicui Societatis loco extra
Prouinciam, in qua degit: sed in eo nihil de do-
nationis admissione post mortem, quando neque
viuente donatore acceptanda est. Quia verò in<marginalia>Donatio fa-|cta contra|simplicem|prohibitio-|nem non|ideò inuali-|da est.</marginalia>
Decreto dicto simplex prohibitio est, si admitte-
retur, valida esset, quod & haberet etiam mor-
tuo donatore. Quemadmodùm in Congregat. 7.
Decreto 17. §. 7. statuitur quod quando iudicio
P. Generalis, ob graues caussas ante quadrien-
nium prorogata bonorum possessio fuerit, nullo
modo ex annuis post Nouitiatum prouentibus
quidquam possessionibus eorum possit accresce-
re, sed ad pias caussas Prouincialis iudicio facien-
das fructus tales, cum in potestate Nostrorum
fuerint, impendi debere. Et nihilominus in Con-
greg. 11. Decreto 15. declaratio talis habetur: Ro-<marginalia>Decretum|Congreg. 11.</marginalia>
gata Congregatio vt declaret cuiusmodi sit obligatio
ex §. 6. Decreto 17. Congreg. 7. expendendi in caus-
sas pias fructus bonorum, quorum possessionem No-
stri retinent. Declarauit, relicta in suo vigore pau-
pertatis obligatione intuitu subditi bona possidentis,
nullum Prouinciali per laudatum Decretum, in ma-
teria, votoue paupertatis grauamen imponi, neque
valorem actuum elidi, quibus ipse de fructibus illis a-
liter disponat, aut disponi permittat. Sic ibi.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0403.jpg/>
@@1@<SE403>388 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XXII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>354.</absatz-nummer> Iuxta quæ stat ritè actus validitas cum<marginalia>In expensio-|ne fructuum|dictorum|grauiter|peccari si in|res non pias|expendantur|à Prouin-|ciali.</marginalia>
prohibitione simplici circa illum: simplici in-
quam tamquàm ad effectum dictum: nam aliàs
grauis videtur culpa fructus tales in vsus profa-
nos expendere eum, qui illorum Dominus non
est; pro quo neque Religio illi concedit, neque
potest concedere facultatem, neque ipse vt Supe-
rior eam sibi arrogare, licet aliàs ob vitanda gra-
uia inconuenientia in repetitione eorum, quæ
data sunt, largitiones tales sustineantur. Non esse
autem contra votum paupertatis ex eo decerni-
tur, quia in nullo lædimus dominium alterius
vtendo re illius tamquàm propria, quia iam illud
ad Religiosum, cuius est principalis radix, non
spectat: neque ad Societatem, ad quam tantum-
modò spectat Dispensatio, quæ committitur Pro-
uinciali, qui si ex rebus Prouinciæ quidquam
notabile in vsus non pios expenderet, grauiter
peccaret, nec donatio vim vllam haberet, etsi non
esset exorbitans: eo quòd bona, quorum admi-<marginalia>Quod & de|expensione|tali genera-|liter dicen-|dum.|P. Suarez.|P. Sancius.</marginalia>
nistrator est, ad loca spectant, in quibus eorum
dominium residet, vel dominum certè habent,
vt neque Patres Minores excipiamus, vt videri
potest apud P. Suarium Tomo 4. de Relig. Tract. 8.
Cap. 26. nu. 11. & apud P. Thomam Sancium in
Opere moral. Lib. 7. Cap. 19. num. 22. 31. & 32.
P. Molinam Disput. 276. vers. Illud verò P. Les-<marginalia>P. Molina|P. Lessius.</marginalia>
sium Lib. 2. de Iust. Cap. 18. nu. 83. de quo & di-
xerat Cap. 4. nu. 29. & alios, qui non solùm lo-
quuntur de expensione in vsus turpes & inho-
nestos, sed etiam Religioso statui non confor-
mes, vt ditare amicos & consanguineos, &
quidquid sæcularem modum procedendi sapit.</P>
<P>  <absatz-nummer>355.</absatz-nummer> Sed potest obijci, Nam si ex eo Prouin-<marginalia>Obiectio|contra ra-|tionem red-|ditam de non|læso dominio|cuiusquam|in expensione|dicta.</marginalia>
cialis tribuens fructus bonorum dictos non violat
votum paupertatis, quia nullius dominium, vi-
detur ex eo fieri non violaturum pariter, si quæ
ipsi offeruntur vt prolibitu de ijs disponat, in vsus
non pios expendat, quia illorum dominium ipse
non comparat, neque Prouincia in communi,
quia illi data non sunt, neque domus aliqua par-
ticularis, ab eamdem rationem, neque omnes;
aliàs si fructus tales applicarentur vni alicui, alijs
fieret iniuria, quod est dictu non parùm absur-
dum. Sequela autem ista non videtur vllatenus
admittenda, & proptereà ratio adducta pro fun-
damento Decreti violationem voti paupertatis
excludentis, minimè exacta & legitima iudican-
da. Ad quod respondeo Prouincialem dicto in<marginalia>Fit satis|ostendendo|Prouincia-|lem quid-|quid acqui-|rit Prouin-|ciæ acquire|re, & sic|peccare mor-|taliter non|piè expen-|dendo.</marginalia>
casu votum paupertatis violare, quia de rebus dis-
ponit ad Prouinciam spectantibus: sicut enim
Religiosus acquirit Monasterio, secundùm re-
ceptissimum in Theologia dogma, Canonico suf-
fragente Iure, ita Prouincialis acquirit Prouin-
ciæ, quæ in communi potest bona possidere, licet
habere redditus nequeat aliquando, vt in Socie-
tate accidit. Neque vrget quod dicitur, ea scili-
cet quæ Prouinciali dantur, non dari Prouinciæ,
reuera enim dantur, sicut quæ priuato dantur
Religioso, Domui, cuius est habitator tribuun-
tur, dum aliud in ipsa non exprimitur largitione.
Prouincia autem non commune aliquid per ra-
tionem est, sed domus cunctæ, in quorum com-
modum cadere donatio potest, iuxta prudentem
administratoris dispensationem, sicut id, quod
Religioso priuato datur, cedere, potest in coha-
bitantium omnium vtilitatem, quorum omnium<-P>@@

<-P>est, licet nullius in particulari; nec tamen prop-
tereà est necessarium, vt ad omnes se extendat
vtilitas, cùm ad vnum aut alterum possit dirigi,
aut plus indigentem, aut merentem: quamuis &
contingere possit vt ad omnem Prouinciam per-
ueniat vtilitas, si ad negotium aliquod applice-
tur: ex quo omnes Prouinciæ Socij emolumen-
tum aliquod assequantur. Præterquàm quòd pro-
prijs ille sumptibus applicare potest, & ita con-
tributionem, quæ pro ijs à Prouincia fieri de-
beat, minorare.</P>
<P>  <absatz-nummer>356.</absatz-nummer> Id quod non solùm in Prouinciali verum
habet, sed etiam in ipso Generali, ob eamdem
rationem, quia scilicet non minùs voto pauper-
tatis adstringitur, & exemplo alijs ratione am-
plioris magisterij esse debet. Et in Societate no-
stra adeò obligatio circa hoc vrget, vt inter ca-
sus, propter quos dimitti Generalis ab ipsa possit,
sequens, habeatur: Ex redditibus Collegiorum ali-<marginalia>Circa Gene-|ralem quid|statutum in|Societate,|bona dissi.|pantem.</marginalia>
quid ad proprios sumptus assumere, vel cuiuis extra
Societatem donare, vel aliqua stabilia bona Domo-
rum aut Collegiorum alienare. Sic Parte 9. Constit.
Cap. 4. §. 7. Vbi Declaratio Lit. D. sic habet: Id
agitur peculiariter vt non det consanguineis, vel eis,
qui coniunctionem aliquam sæcularem cum ipso ha-
bent: & non præcluditur ostium, vt fiat eleemosyna,
vel detur, quod conuenit, ei, cui dari debere ad Dei
gloriam Generalis sentiret. Sic ibi. Id quod in Su-
perioribus alijs etiam locum habet, vt scilicet non
solùm titulo eleemosynæ largitiones fieri possint,
sed ex honestis alijs, tum consanguineis, aut alias
ipsis aut Societati coniunctis. Licet autem de
fructibus aut redditibus Collegiorum, & stabi-
libus bonis ipsorum ac Domorum Professarum
fiat mentio, idem est de alijs proculdubiò dicen-
dum ob paritatem rationis. Vnde P. Suarez suprà
de pecunia in speciali locutus, in cuius vana ex-
pensione Prælatos contra officium peccare affir-
mat, & eo abuti cum iniustitia, & voti pauper-
tatis violatione, dum non se vt Religiosos Præ-
latos, sed vt dominos in eo gerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>357.</absatz-nummer> Quid autem dicendum sit, quando do-<marginalia>Quid cum|donans do-|nationem|adstringit ad|Prælatos.</marginalia>
nans expressè protestatur nolle se ad alios, præter
Prælatos, suam exporrigi largitionem, communis
cum non Prælatis quæstio est, quam Scriptores
moderni discutiunt, & videri pro ea potest P.
Thomas Sancius citato Cap. 19. n. 45. vbi cum<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
alijs affirmat reddendum largienti quod hoc pacto
fuerit collatum, apud quem dominium perseue-
rat, & aliter in vsu contra votum paupertatis de-
linqui. Pro alia autem quæstione an si, Religio-
sus pecuniam, vel quidpiam aliud ad vsum acci-<marginalia>Quid etiam|cùm accipi-|tur liberè|expenden-|dum.</marginalia>
piat à sæculari liberè expendendum, eôque sine
licentia Superioris vtatur, contra votum delin-
quat paupertatis? Negant Caramuel & Sosa:
affirmat autem Cardinalis Lugo, quem sequitur
Diana consulendus Parte 1. Tract. 6. Resolut. 10.
& Parte 7. Tract. 11. Resolut. 18. Ex vtriusque<marginalia>Ex decisione|in surgit dif-|cultas circa|Decretum,|ex cuius|enodatione|doctrina|tradita am-|pliùs robo-|ratur.</marginalia>
autem quęstionis resolutione videtur difficilis red-
di illa, quæ in memorato Decreto continetur,
iuncta ratione à nobis adducta n. 354. ex eo scili-
cet quòd Prouincialis prouentus expendens, nul-
lius dominium lædat: nam in vtroque casu nuper
proposito nulla dominij alicuius læsio est, & ta-
men contra votum delinquitur paupertatis. Sed
dicendum rationem adductam subsistere, non ob-
stante illa, quæ apud præfatos Doctores occurrit.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0404.jpg/>
@@1@<SE404>De acceptione donationis post mortem in Societ. IESV. 389
<duolan 2><-P>Et quidem P. Sancius violationem voti ex eo<marginalia>P. Sancius</marginalia>
statuit, quia per illud adstringitur Religiosus ad
nihil habendum tamquàm proprium, idest, pro-
prio nomine aut voluntate, sed voluntate & no-<marginalia>Votum pau|pertatis an|solam con|cernat pro|prtetatis ex|clusionem|Cardinalis|Lugo,</marginalia>
mine Superioris, vt constat ex Cap. Non ditatis 12.
q. 1. & ex Concilio Trident. Sessione 25. Cap. 2.
de Regularibus. & Cardinalis Lugo, cuius verba
Diana exscribit Tomo 1. de Iustitia. Disputat. 2.
n. 50. rationem à priori esse ait quia votum obli-
gat semper iuxta intentionem vouentis: illi au-
tem qui in Religione emittunt hoc votum non
solùm intendunt abdicare à se omne ius, sed etiam
imitari statum pauperum, ita vt careant ijs re-
bus, quibus indigent ad vitam humanam, nec illis
vtantur, nisi ex arbitrio Prælati. In casu autem,
de quo Decretum procedit, nihil tale interuenit,
nam Prouincialis, ad donationes prouentuum<marginalia>De casu|Decreti.</marginalia>
nullius alterius licentia indiget, vnde proprio no-
mine & voluntate eas exequi valet, nec proptereà
quidquam contra statum pauperum committit,
quia nihil sibi vsurpat, sed alijs tribuit, aliunde
suæ indigentiæ consulturus, licet in modo is,
quem vidimus, ab eo committatur excessus.</P>
<P>  <absatz-nummer>358.</absatz-nummer> Sed quid si pro suis vsibus quidquam<marginalia>Quid si pro|suis vsibus|quidquam|assumat|Prouincialis.</marginalia>
assumat? Vtique si decentes illi, nihil in eis dam-
nabile, sicut neque in donatione facta Societati,
quia vsus illi pij sunt, & in substantia & in modo
nihil dissonum admiscetur. Vbi dicendum vide-
tur etiam quadriennij tempore comparatos pro-
uentus posse à Prouinciali dicto modo in Socie-
tatis vtilitatem impendi, non obstante prohibi-
tione, de qua in Decreto illo 17. §. 7. vbi ita habe-
tur: Quòd si fortè ante quadriennium expletum per-<marginalia>Decretum|Congreg. 7|circa abdi-|cationem|bonorum.</marginalia>
fectionis studio ducti abdicare se in solidum suis in
Nostrorum vsum voluerint: solius Patris Nostri iu-
dicio committendam hanc abdicationem censuit: qui
habita personarum, locorumque ratione id statuet
quod in Domino expedire iudicauerit. Sic ibi. Nam
§. 6. de quo n. 353. de annuis post Nouitiatum<marginalia>Intra qua|driennium|disponere|non posse|Prouincia-|les.</marginalia>
prouentibus pronuntiatur id, de quo nobis dispu-
tatio fuit: poterunt ergo Prouinciales de illis dis-
ponere quadriennij tempore, per biennium in-
quam subsequens in fauorem Societatis, nulla ex-
pectata Generalis Præpositi facultate. Sed certè
aliter videtur, & pro certo dicendum: nam §.
citato 17. post adducta verba sic habetur: Si ta-
men quadriennij huius tempore, siue de annuo censu,
siue de rerum proprietate, in externas, piasque caus-
sas disponere vellent, impediendi non essent. Iuxta
quæ compertum habetur de prouentibus annuis
posse à prædictis Religiosis disponi intra qua-
driennium, vnde ad Prouincialem huiusmodi dis-
positio non pertinet. Quod ergo §. priore de pro-
uentibus post Nouitiatum dicitur, iuxta dictam
limitationem est accipiendum, si videlicet ante
quadriennij implementum non fuerit à potente
disponere dispositio anticipata in externos modo
dicto, ijs obseruatis, quæ circa abdicationes in So-
cietate extant constituta. Vbi illud etiam circa<marginalia>Possunt ta-|men domi|nium ha-|bentes in|fauorem|Societatis|disponere, sed|non plenè se|eis abdican-|do.</marginalia>
Decretum præfatum §. 7. obseruatione dignum
occurrit, videlicet intra quadriennium non om-
nem largitionem in gratiam Nostrorum excludi,
sed eum; quæ abdicationem in solidum, seu om-
nimodam, vel totalem importat, non obstante
dispositione §. 3. quia potest assensus Prouincia-
lis accedere, & non sola donantis voluntas ope-
rari: Vnde quæ totalis non est, poterit à Supe-<-P>@@

<-P>riore sine peculiari P. Generalis facultate admit-
ti, & is ipsum posteà de illa reddere certiorem.
Et hoc quidem in citato Decreto 17. Congreg.
11. videre licet, dum in eo dicitur esse in po-
testate Generalis admittere, & ratas habere do-
nationes post donantium mortem: ex quo fit
multò id potiori iure de viuente acceptationis
tempore donatore dicendum: & in vtrôque e-
uentu est, qui acceptet id, quod Generalis ratum
habeat, & est immediata Generalis ipsius accep-
tatio: quod vtrôque modo posse contingere, tra-
dit in casu priore P. Rebellus n. 342. adductus.
Sed circa hoc sit iam</P>
<P>  <absatz-nummer>359.</absatz-nummer> Quintum dubium. An potestas accep-<marginalia>Potestas ac-|ceptandi do-|nationes non|est limitata|ad Genera-|lem in De-|creto.</marginalia>
tandi donationes post donantium mortem in solo
Generali sit. Videtur enim ita insinuari, dum de
illo tantùm decisio Decreti procedit, nullius al-
terius facta mentione. Sed certè non est potestas
ad ista ad illum coarctanda, quia non est vnde id
vniuersim possit colligi: quia ad donationes ge-
neraliter loquendo non est Generalis recursus re-
quirendus: & cum aliunde etiam post mortem
admitti posse receptissima sententia sit sine limi-
tationibus alijs præter dictas de nuntio & episto-
la, quæ pluribus placent; non est cur in Societate
illas confingere debeamus. Id quidem in Socie-<marginalia>Circa dona-|tiones quid|sit generali-|ter statutum|in Societate.|Ex quo ar-|gui contra|resolutionem|præfatam|potest,</marginalia>
tate statutum circa donationes, quod in Congre-
gat. 2. Generali Decreto 23. aliàs 58. iam ex parte
vidimus n. 359. & prætereà vt in manu Præpositi
Generalis sit potestas probandi aut improbandi
applicationem bonorum suorum alicui Collegio
intra Prouinciam designato. Quo videtur sup-
poni admissionem huiusmodi ad eum spectare,
sicut spectat ea, de qua difficultas esse nequit, cùm
scilicet quis bona sua ipsius dispositioni relinquit.
Admonentur ibidem Prouinciales & Rectores,
vt ijs, qui bona sua in beneficium Societatis di-
stribuere pro sua deuotione desiderant, eisdem
repræsentent perfectiùs fore, vt huiusmodi distri-
butionem dispositioni Præpositi præfati commit-
tant: quibus videtur ostendi admissionem huius-
modi non spectare ad ipsos, sed ad eum, qui vni-
uersalem curam sustinet Societatis. Et hoc pacto
diuersa loca Constitutionum conciliantur: in
quibus illa est Parte 9. Cap. 3. (per errorem 5. in
dicto Decreto) §. 6. vbi cùm Generali ad plenè
disponendum, de bonis Societati relictis potestas
concedatur, excipiuntur quæ alicui certo Colle-
gio ab eo, qui relinquit determinatè applicata aut
annexa fuerint. Ad illum ergo & non ad alios do-
nationum pertinere videtur acceptatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>360.</absatz-nummer> Sed hæc non obstant, quia licet ita sint<marginalia>Sed nihil esse|quod, obstet|ostenditur.</marginalia>
vt proponuntur, nihilominùs per concessiones
Generalium possunt in multis Prouincijs dona-
tiones non leuium quantitatum admittere Pro-
uinciales, præsertim in dissitis, & maximè Indi-
cis regionibus, in quibus etiam si concessiones
peculiares non sint, ipsa recursus difficultas suffi-
ciens ad id meritò potest iudicari. Deinde ita vi-<marginalia>Pro eo pra-|xis.</marginalia>
detur vsus habere, cùm donationes tales nostris
Collegijs aut domibus fiunt, certus de illis reddi-
tur per superiorum litteras Generalis, vt iuxta
donationum valorem spiritualia suffragia per
Prouincias, aut Assistentias, aut per totam So-
cietatem fieri iubeat, vtpotè pro insignibus bene-
factoribus; quod & ille præstat, nullam de ad-
missione ab illis præstita mouens quæstionem.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0405.jpg/>
@@1@<SE405>390 Auctarium Indicum. Pars III. Sectio XXII.
<duolan 2><-P>Et Prouinciales ipsi intra Prouinciam, vbi pri-
mùm donationes sortiuntur effectum, aut de illo
sufficiens habetur securitas, suffragia etiam indi-
cunt, in domibus præsertim, quibus factæ sunt
donationes: quod grauamen pro re incerta mi-
nimè deberet imponi; si videlicet Generalis esset
admissio pro eisdem expectanda. Nec solùm Su-
periores admittunt, sed donata secundùm occur-
rentes necessitates expendunt, ea, quam Eccle-
siasticæ leges circa alienationem bonorum adhi-
bita cautione.</P>
<P>  <absatz-nummer>361.</absatz-nummer> Quod ergo de admonendo Generali di-<marginalia>Recursum|ad Genera-|lem non esse|in vsu, &|rem esse|consilij, non|relinquere|bonorum di|stributionem|illius arbi-|trio.</marginalia>
citur, aut abrogatum consuetudine, nisi in ordine
ad suffragia, aut res tantùm Consilij est. Et hoc
quidem tum ex Constitutionibus, tum ex Con-
gregationum Decretis fundari potest. In Consti-
tutionibus inquam Parte 3. Cap. 1. §. 9. tamquam
res maioris perfectionis proponitur, si Societatis
alumnus circa abdicationem bonorum iudicium
Præposito Generali relinquat; nec Diuus Parens
maiorem obligationem circa illud addendum iu-
dicauit. Vnde neque veniale peccatum in eo est,
vel ad summum tale, accedente superioris licen-
tia, quæ omnino necessaria est, vt violatio voti
paupertatis euitetur. Iuxta Decreta 50. & 59. &
Canonem 7. Congregat. 5. Pro quo præsertim vi-<marginalia>Decreta|Congreg. 5.|P. Suarez.</marginalia>
dendus P. Suarez Tomo 4. de Religion. Tract. 10.
Lib. 4. Cap. 6. n. 5. & seqq. In Declaratione autem
Lit. H. eâdem maiori perfectione proposita sic
subditur: Nihilominùs si in eo propensio animi ad
locum vnum potiùs quàm ad alium (quamuis im-
perfectum id sit) cerneretur, etiamsi iudicio superio-
ris suum submittere vellet, certiorem tamen reddere
Præpositum Generalem poterunt &c. Quòd possint
ergo, non quòd teneantur, per talem declaratio-
nem habetur. In Decreto etiam 23. Congregat. 2.
citato post alia sic dicitur: Si verò ea alicui Collegio<marginalia>Declaratio|Constitutio-|nis,</marginalia>
intra Prouinciam assignauerit, sit in manu Præpositi
Generalis potestas probandi eam applicationem, vel
improbandi. Sic ibi: vbi nec obligatio inferioribus
Prælatis videtur iniuncta, sed supremi omnium
potestas stabilita: potestas inquam etiam im-
probandi, non arbitraria, sed ratione regulata:
vnde donationem Societati conuenientem, sine
vllo improportionato ipsius instituto grauamine,
nequit improbare, iuxra generalem doctrinam à
P. Thoma Sancio propositam citato Cap. 19. n. 75.<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
de Religioso non acceptante donum sine iusta
caussa, qui peccat contra charitatem impediens
bonum Religionis: quod quidem in supremo<marginalia>Donationem|Collegio fa-|ctam nequit|non admit-|tert ille, si|omnino con-|ueniens sit.</marginalia>
Prælato malitiam continet ampliorem, cuius est
maior consulendi Religionis commodis obliga-
tio: vnde in eo non solùm contra charitatem, sed
etiam contra iustitiam videtur esse delictum, quia
ex officio obligatio dicta consurgit. Stante ergo
conuenientia donationis particulari loco factæ,
eâque inferiori Prælato perspecta, & ita à Præpo-
sito Generali neutiquam improbabili, rigorosa re-
cursus ad ipsum pro acceptatione cessat obligatio,
quia & cessat potestas in Decreto præfato decla-
rata. Accedit in Decreto 17. de quo suprà Con-
gregationis 7. vbi de abdicatione præfata exqui-
sitiùs pertractatur, de recursu in casu dicto nihil
statui.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>362.</absatz-nummer> Sextum, An circa donationes à Sæcula-<marginalia>Circa dona-|tiones sæcu-|larium simi-|liter rem se|habere.</marginalia>
ribus factas idem quod de sociorum donationibus
sit dicendum. Ratio dubitandi ex tenore Decreti
est obuia, de donatione enim à Scholastico facta
procedit, & licet ad alios ampliandam dixerimus,
ij omnes ad eamdem spectant Societatem. Sed
verò ex dictis resolutio est constans, communi
doctrina superiùs. stabilita eidem applicata: Cur<marginalia>Cur de So-|cietatis|alumnis|tantùm pro-|nuntiatum.</marginalia>
autem de solis Nostrorum donationibus actum
fuerit, si quæratur, responderi potest è re nata
sumptam occasionem, quia grauis præcurrerat
controuersia circa donationem prædij cuiusdam
à quodam ex Nostris factam, & R. P. Generali
transmissam, cuius tamen acceptatio non est in-
uenta post annos aliquot, & ob eam caussam lis
est à Collegio quodam intentata, quia do-
nator iam solemnem quatuor votorum emisserat
Professionem. Et de prædio quidem locuta Con-
stitutio §. illo 6. citato (sicut & de domo aliqua)
non permittit Præposito Generali de illo pro suo
arbitratu disponere quando certo Collegio ab eo, qui
relinquit, determinatè applicatum est, vel annexum.<marginalia>De donatio-|ne ab iis fa-|cta eodem|modo ac de|facta ab ex-|ternis iudi-|candum.</marginalia>
Quod quidem de donatione ab externis facta
procedere satis indicat citatum Decretum 23. dum
de huiusmodi Constitutione loquens, sic ait: Si
quo pacto de nostris fratribus intelligi possunt, vide-
licet ea, quæ in ipsa continentur. Quia verò in-
telligi posse erunt fortè qui contendant, illa ad
eum, quem præmiserat, reuocat, intellectum, vt
scilicet à Fratribus nostris Societati relicta, vt ea<marginalia>Decretum|Congreg. 2.</marginalia>
pro suo arbitratu disponat, intra Prouinciam præ-
stare debeat Præpositus Generalis. De exceptione
autem illa nihil subdit, vtpotè satis per se mani-
festa. Idem autem esse de rebus mobilibus, cuius-
modi sunt pecunia, triticum, & quæuis alia, vt ibi-
dem exponitur, ex eo ostenditur, quod ante alia
præmittitur verbis illis: De ijs verò, quæ Societati<marginalia>De mobili-|bus idem|quod de|prædio.</marginalia>
ita relinquuntur, vt ipsa pro suo arbitratu disponat
&c. Atqui pecunia, triticum, & alia mobilia
certo Collegio aut loco relicta, non relinquuntur
Societati pro arbitratu disponenda: ergo sicut
propter eam rationem prædium & domus sunt
excepta, mobilia sunt similiter excipienda; aliàs
dicendum erit bona huiusmodi posse pro Socie-
tatis arbitratu distribui, quod constat quàm sit
absurdum. Nec de his plura: quæ autem dicta,
eorum libens suppono iudicio, qui de rebus So-
cietatis in ea possunt censorio arbitrio iudicare.</P>
<P>  Et his modò scribendi finem facio, plura enim
daturus, vt visus sum in exordio recepisse, stare
promissis nequeo necessitatis interpellatione coa-
ctus; quæ regionibus in istis non rara solet ac-
currere, & bonis c&#x0153;ptis ac progressibus incom-
modare. Faxit Deus vt ad necessitatem omnium
maximam, (Fatum Christianum) obeundam ni-
hil infaustum intercurrat, & infaustum mihi ni-
hil erit, nisi quod diuinæ displiceat Maiestati,
aut eius inquirendæ gloriæ studium possit impe-
dire.</P>
<P>  Sit ergo SS. Trinitati Gloria, sit Beatissimæ
MARIÆ, sit eius sanctissimo sponso Ioseph, in
cuius die festo hæc scribo, sit Diuis Parentibus
IGNATIO & Francisco, qui diuinam inquiren-
tes sibi cumulatissimam meruerunt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0406.jpg/>
@@1@<SE406>
<Z><A+4>INDEX</A+4>
<A+3>EORVM QVÆ IN HOC</A+3>
<A+4>AVCTARIO INDICO</A+4>
<A+2>CONTINENTVR.</A+2>
<A+1>P. Partem indicat, & numeri sunt marginales.</A+1></Z>
<duolan 2><Z>A.
Absolutio.</Z>
<negEZ><INI5>A</INI5>Bsolui an debeant qui contrariam
opinionem Confessarij opinioni
sequuntur. P. 1. n. 103. &
seqq. & n. 574. & 575. Vbi &
de p&#x0153;nitente, qui venerit consue-
tudinem peccandi confiteri.</negEZ>
<negEZ>Absoluendus reus renuens fateri veritatem quando
sit. <R>572</R></negEZ>
<negEZ>De absolutione moribundi, & P. Suarij sententia.
643. & seqq.</negEZ>
<negEZ>An sit capax absolutionis ignorans mysteria fidei.
630.</negEZ>
<P>Circa absolutionem ab hæresi. <R>P. 2. 321. & seqq.</R></P>
<Z>Abortus.</Z>
<P>An aliquando liceat. <R>P. 1. 591</R></P>
<Z>Academia.</Z>
<negEZ>Louaniensis circa opinionem de licita sequela opinio-
nis minùs tutæ. <R>P. 1. 456. & circa alia. 672</R></negEZ>
<negEZ>Academiæ Rector an habeat iurisdictionem. P. 3.
270</negEZ>
<Z>Actus.</Z>
<negEZ>Interni quomodo præcipi queant. Parte 2. 254.
263</negEZ>
<Z>Adulterium.</Z>
<P>An sit consentiente coniuge. <R>P. 1. 593. & seqq.</R></P>
<Z>Aduocatus.</Z>
<P>Vt queat patrocinari nullum ius habenti. <R>P. 1. 569</R></P>
<negEZ>An pacisci queat de parte litis, & sit obligatus ad re-
stitutionem. <R>P. 3. 336</R></negEZ>
<Z>Amadæus.</Z>
<negEZ>Multa circa illum, & contra illum Vincentius Baron,
de quibus. <R>P. 1. 641. & 683. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Appellatio.</Z>
<negEZ>Ad laica tribunalia prohibita Ecclesiasticis, & quid
per viam violentiæ. <R>P. 3. Sect. 6</R></negEZ>
<P>Quid de Religiosis. <R>143. & seqq.</R></P>
<Z>Approbatio.</Z>
<negEZ>Religiosus approbatus an valide absoluat audiens
Confessiones sine licentia Prælati, aut eo reniten-
te. <R>P. 2. 287. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Data cum limitatione circa feminas Religiosis an
poßit reuocari. 289. & seqq. vbi alia circa ipsam.</negEZ>
<negEZ>Circa semel approbatum quid de vlteriori approba-
tione dicendum. P. 3. Sectione 8. per totam, con-
tra modernos Scriptores.</negEZ>
<P>De iniustè negata. <R>210. & seqq.</R></P>
<Z>M. Arauxo.</Z>
<P>Dianam carpit, qui defenditur. <R>P. 1. n. 1. & seqq.</R></P>@@

<negEZ>Defendit consecrationem Episcopi sine Litteris Apo-
stolicis. n. 4. & seqq. Contra quem ibidem, vbi
& marginalis Index.</negEZ>
<Z>Assessor.</Z>
<P>Multa de illo, P. 1. 284. & seqq. vbi de Assessore
Conseruatoris.</P>
<Z>Auditores Regij.</Z>
<negEZ>Quæ salutatio illis in concionibus exhibenda. P. 1.
421. & seqq.</negEZ>
<Z>Axiomata Iuris.</Z>
<negEZ>Eius est incommodum cuius est commodum. P. 1.
473.</negEZ>
<P>Quod tibi non vis explicatum. <R>Ibidem.</R></P>
<negEZ>Dispositio interpretanda prout verba diriguntur: &
generalis restringitur ad rationem, & caussam, ac
subiectam materiam. <R>P. 2. n. 21</R></negEZ>
<negEZ>Cui licet plus, licet & minus quomodo intelligendum.
P. 3. 280</negEZ>
<negEZ>Lex debet intelligi, vt non maneat fine affectu.
P. 2. 25</negEZ>
<Z>B.
Baptismus.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca dubium in illo quid faciendum. P. 3. Sect. 1.
per totam, vbi peculiaris casus circa Nouitiam.
Priuilegium circa illum. <R>P. 3. 162</R></negEZ>
<Z>Beatificatio, & Beati.</Z>
<negEZ>Quid circa illos liceat, & de Bulla Alexandri VIII.
Parte 2. n. 1. & seqq.</negEZ>
<P>Quid circa non Beatificatos. <R>13. & seqq.</R></P>
<Z>Bellum.</Z>
<P>Priuilegium pro exhortantibus in illo. <R>P. 3. 166</R></P>
<Z>Beneficium.</Z>
<negEZ>Vnde oriatur obligatio conferendi illud digniori.
P. 1. 84</negEZ>
<negEZ>Potest esse sterile, & sine officij obligatione. P. 3.
123.</negEZ>
<Z>Bigamia.</Z>
<P>De dispensatione circa illam. <R>P. 1. 357</R></P>
<Z>Bona Ecclesiæ.</Z>
<negEZ>Quando alienari poßint pro soluendis debitis. P. 1.
307. & seqq. & Sect. 3. per totam plura cir-
ca illa.</negEZ>
<Z>Bulla C&#x0153;næ.</Z>
<negEZ>Quoad recursum per viam violentiæ in Hispania non
recepta. <R>P. 3. 140</R></negEZ>
<P>Quæ mens Pontificum circa illud. <R>Ibid.</R></P>
<Z>Bulla Cruciatæ.</Z>
<negEZ>Pro Regularibus circa casus reseruatos non suffraga-
tur. <R>P. 1. 103. & seqq.</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0407.jpg/>
@@1@<SE407>INDEX.
<duolan 2><negEZ>Absolui potest virtute eius excommunicatus, qui non
potest satisfacere, <R>P. 2. n. 70</R></negEZ>
<negEZ>An poßit absolui à casibus reseruatis qui eam non ha-
bet, habuit tamen anno transacto. 311. & seqq.
vbi multa vtilia.</negEZ>
<Z>C.
Capellanus.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca illorum obligationes aliqua. P. 3. 115.
& seqq.</negEZ>
<Z>Casus reseruati.</Z>
<negEZ>A reseruatis Episcopis possunt in Indijs absoluere Re-
ligiosi virtute priuilegiorum. P. 3. 204. & seqq.
Vbi quid virtute Bullæ & Iubilei.</negEZ>
<P>Vide, Bullæ Cruciatæ.</P>
<Z>Censuræ.</Z>
<P>V. Irregularitas.</P>
<Z>Charitas.</Z>
<negEZ>Eius præceptum directè obligare. P. 1. 582. & 583.
vbi oppositæ sententiæ proscriptio.</negEZ>
<Z>Christus.</Z>
<negEZ>Est filius Dei naturalis vt homo, & modus id expli-
candi defensus contra Moderni Scriptoris censu-
ram. <R>P. 1. 387. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Si accepit Eucharistiam in Emmaunte, quid de spe-
ciebus. P. 3. 33. vbi quid cùm comedit aliàs post re-
surrectionem.</negEZ>
<Z>Clericus.</Z>
<negEZ>Clericatus quid dicat. P. 3. 304. Vbi de illius priui-
legijs.</negEZ>
<Z>Communio.</Z>
<negEZ>Priuilegium circa illam, vt ante & post Missam con-
ferri poßit. <R>P. 3. 172</R></negEZ>
<P>In cælo an sit. Vide Eucharistia.</P>
<Z>Concionator.</Z>
<negEZ>Concionatores nequeunt probabilitatem suis figmen-
tis conciliare. <R>P. 3. 35</R></negEZ>
<negEZ>Periculosi eorum plausus, qui & argumentum sæpiùs
esse solent peßimè dicentium. <R>43</R></negEZ>
<Z>Concubinarius.</Z>
<negEZ>An teneatur domo pellere sibi vtilem concubinam.
P. 1. 592</negEZ>
<P>Quid de illo electo in Episcopum. <R>P. 2. 44. & seqq.</R></P>
<Z>Confessarius.</Z>
<negEZ>An se accommodare debeat opinioni p&#x0153;nitentis. P. 1.
89. & seqq.</negEZ>
<P>Circa vsum notitiæ. P. 2. Sect. 12. per totam.</P>
<negEZ>Quot præceptis ad sigillum teneatur. 352. vbi &
an præceptum nouam malitiam addat.</negEZ>
<P>Circa approbationem. Vide Approbatio.</P>
<Z>Confessio.</Z>
<negEZ>Consuetudo peccandi an debeat aperiri. P. 1. 524. &
525</negEZ>
<P>Confeßione nulla non fit satis præcepto. <R>617</R></P>
<negEZ>De circumstantijs aggrauantibus quid D. Thomas.
652</negEZ>
<negEZ>Non esse obligationem confitendi quod ignorabatur
esse mortale. P. 2. Sect. 13. per totam. Sicut
quod probabiliter iudicatur non fuisse commissum.
379</negEZ>
<P>Circa rusticos fauorabilia. <R>288</R></P>
<Z>Confirmatio.</Z>
<P>Ex certa scientia quam habeat vim. <R>P. 3. 177</R></P>
<Z>Confirmatio Sacramentum.</Z>
<negEZ>Circa balsami defectum numquam dispensatum, sicut
neque circa Episcopi benedictionem in chrisma-<-P>@@

<-P>te. <R>P. 1. 20</R></negEZ>
<P>Nec posse iuxta aliquos. <R>42</R></P>
<Z>Consecratio.</Z>
<negEZ>Episcopi sine Litteris Apostolicis dubia ostenditur
consecratio. P. 1. n. 4. & seqq. contra Modernum
Scriptorem.</negEZ>
<Z>Conseruator.</Z>
<P>Vide Episcopus. Et Vicarius generalis.</P>
<P>Circa recusationem. <R>P. 1. 268. & seqq.</R></P>
<Z>Consilium.</Z>
<P>Sub manu quod. <R>P. 3. 50</R></P>
<Z>Consuetudo.</Z>
<P>Circa consuetudinem peccandi. Vide Confessio.</P>
<Z>Contractus.</Z>
<negEZ>Contractui vt teneatur stare qui probabiliter con-
traxit. <R>P. 1. 493</R></negEZ>
<Z>Culpa.</Z>
<P>Vide Peccatum.</P>
<Z>D.
Damnum.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vi est illius caussa inducens an teneatur ad re-
stitutionem. <R>P. 1. 610</R></negEZ>
<Z>Decimæ.</Z>
<negEZ>Pro illis sententia obtenta ab Ecclesijs Indiarum con-
tra Religiones. <R>P. 1. 187</R></negEZ>
<negEZ>Cui se Religiones opposuerunt, & quibus fundamen-
tis. <R>188. & 189</R></negEZ>
<P>Ex Noualibus an debeantur. <R>190. & seqq.</R></P>
<P>De hortis & nutrimentis animalium. <R>206. & seqq.</R></P>
<P>De prædijs dotalibus. <R>214. & seqq.</R></P>
<Z>Declaratio.</Z>
<negEZ>Declarationes viuæ V. Oraculo. Vide Oracula vi-
uæ vocis.</negEZ>
<Z>Decretum.</Z>
<negEZ>Alevandri VII. circa Beatificatos. P. 2. Sect. 1. per
totam.</negEZ>
<P>Vrbani VIII. circa non Beatificatos. <R>Sectione 2.</R></P>
<P>Aliud eiusdem circa eijciendos à Religione. <R>67</R></P>
<negEZ>Clementis VIII. circa notitiam ex Confeßione. Sect.
12. per totam.</negEZ>
<negEZ>Alia eorumdem & aliorum in opere occurrent, de
quibus & Index circa diuersas materias.</negEZ>
<Z>DEVS.</Z>
<negEZ>Ipsius prouidentiam in sui dispositione non falli quàm
meritò dictum. P. 1. 246. Vide Fides.</negEZ>
<Z>Dictio.</Z>
<P>Debet quam vim habeat. <R>P. 1. 341.</R></P>
<P>Nullus patitur limitationem. <R>P. 2. 79</R></P>
<negEZ>Seuerè in mandatis non arguit obligationem sub
peccato. <R>256</R></negEZ>
<P>Penitus quid dicat. <R>P. 3. 184</R></P>
<Z>Dispensatio.</Z>
<P>Vide Irregularitas.</P>
<negEZ>In voto castitatis an dispensare Episcopus poßit cum
non di&#x0153;cesano eo fine veniente virtute facultatum
Iudicarum. Parte 3. Sect, 3. per totam: vbi alia
circa dispensationem.</negEZ>
<Z>Distantia.</Z>
<negEZ>Vbi illa respectu Sedis Apostolicæ, inconuenientibus
obuiandum. <R>P. 3. 240</R></negEZ>
<Z>Distributio bonorum.</Z>
<P>Vide Societas Iesv.</P>
<Z>Doctrinæ Indorum.</Z>
<P>Vide Religiosus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0408.jpg/>
@@1@<SE408>INDEX.
<duolan 2><Z>Domicilium.</Z>
<negEZ>Vide Religiosus, vbi de habente domicilium, sed
non Parochum circa matrimonium contrahen-
dum.</negEZ>
<Z>Donatio.</Z>
<P>Donationes immoderatæ præsumuntur. <R>P. 3. 334</R></P>
<negEZ>Post mortem donantis vt queant acceptari. 339. &
seqq. vbi vtilia & specialia multa.</negEZ>
<negEZ>De donatione post mortem donantis, aut Profeßio-
nem in Societate IESV. 349. & seqq. Vbi mul-
ta scitu digna.</negEZ>
<Z>Dubium.</Z>
<negEZ>Quando cum illo contingat peccari mortaliter, aut
venialiter. P. 1. 61. & seqq. & magis ex pro-
fesso. <R>178. & seqq.</R></negEZ>
<P>Dubium circa Baptismum. Vide Baptismus.</P>
<negEZ>Circa Matrimonium. Vide Matrimonium, vbi
multa de opinione circa illud.</negEZ>
<P>Circa fidem. Vide Fides.</P>
<Z>E.
Ecclesia.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca Indulgentias quæ eo nomine veniant. P. 3.
174</negEZ>
<Z>Ecclesiastici.</Z>
<negEZ>Quæ negotiatio illis prohibita. P. 1. 410. & seqq.
Vbi specialiter de locatione.</negEZ>
<Z>Eleemosyna.</Z>
<P>Ad illas vt teneantur diuites. <R>P. 1. 627. & seqq.</R></P>
<Z>Episcopus.</Z>
<negEZ>Auxiliares an pro Indijs expediant. P. 1. 246. &
seqq. vbi prioris laus, & rarus successus.</negEZ>
<negEZ>An poßint esse iudices Conseruatores in caußis Reli-
gionum ante receptionem Litterarum Apostolica-
rum. <R>252. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quæ salutatio illis à concionatoribus exhibenda. 422
& seqq.</negEZ>
<P>Vide Concubinarius, Consecratio & alia.</P>
<Z>Eucharistia.</Z>
<P>Amydum an sufficiens materia. <R>P. 1. 520</R></P>
<negEZ>An sit, aut futura in cælo. P. 3. Sect. 2. per totam,
vbi multa scitu digna, & varia pro illa elogia.</negEZ>
<Z>Examen.</Z>
<P>Vide Approbatio.</P>
<Z>Exercitia D. P. Ignatii.</Z>
<P>Pro illorum defensione agitur. <R>P. 1. 718. & seqq.</R></P>
<Z>Excommunicatio.</Z>
<P>Vide Bulla Cruciatæ.</P>
<Z>Exemplum.</Z>
<P>Magistratuum quam necessarium. <R>P. 3. 316</R></P>
<Z>Extrema vnctio.</Z>
<P>An sit in præcepto. <R>P. 1. 652</R></P>
<Z>F.
Fama.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>N Gubernatoribus illa est res conscientiæ. P. 3.
339</negEZ>
<Z>Famula, Famulus.</Z>
<P>De adiuuantibus ad turpia. <R>P. 1. 589</R></P>
<Z>Festum.</Z>
<negEZ>Peculiare dubium circa famulos laborantes per spatia
breuia. <R>P. 1. 587. & 588</R></negEZ>
<Z>Fides.</Z>
<P>Cum assensu fidei vt stare poßit opinio. <R>P. 1. 39</R></P>
<P>Dubius in fide quando hæreticu. <R>168</R></P>@@

<P>Vno errore amittitur. <R>409</R></P>
<negEZ>Ecclesiæ auctoritatem agnosci vt sit necessarium.
476</negEZ>
<negEZ>Quomodo necessaria in Sacramento P&#x0153;nitentiæ. 483
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Quando sit obligatio amplectendi illam, & quid de
opinionibus circa ipsam. <R>618. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Deum æquiuocatione non vti in tradenda notitia
mysteriorum fidei. <R>673</R></negEZ>
<Z>P. Franciscus Suarius.</Z>
<P>Illustre illius elogium. <R>P. 1. 56. & 61</R></P>
<negEZ>Apologia pro ipso. 642. & quid poßit facere opinio-
nem probabilem.</negEZ>
<P>Collatio cum Mag. Bañez. <R>701</R></P>
<P>Eiusdem elogium ex P. Theophilo. <R>713</R></P>
<Z>Fructus.</Z>
<negEZ>Fructus reddituum in ijs, qui in Societate I. non re-
nuntiarunt vt expendere debeant Prouinciales.
P. 3. 353. & seqq.</negEZ>
<Z>G.
Gabella.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca illas multa. P. 1. 439. Ibi Index margi-
nalis.</negEZ>
<negEZ>De fraudatæ cui cedant Principi, an conductori.
P. 3. 221. & seqq. vbi alia.</negEZ>
<Z>Glossa.</Z>
<P>Quantæ auctoritatis. <R>P. 1. 69</R></P>
<Z>Gratia.</Z>
<negEZ>Non expirat morte concedentis vt mandatum, pro
quo & ratio. <R>P. 3. 340</R></negEZ>
<Z>Gratitudo.</Z>
<negEZ>Quibus modis haberi poßit sine largitionibus. P. 3.
322</negEZ>
<negEZ>Ratione illius recipere an aliquid Proreges queant.
Ibidem. & 323.</negEZ>
<Z>Gubernator.</Z>
<P>Vide Exemplum. Munera.</P>
<Z>Gula.</Z>
<negEZ>Ex suo genere non est mortale peccatum, & sine ve-
niali esse potest vsus delectabilium, obsolam dele-
ctationem. <R>P. 1. 597. & 598</R></negEZ>
<Z>H.
Hæresis, Hæreticus.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>Vbius in fide quando hæreticus. P. 1. 168. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Suorum dogmatum non habent probabilem opinio-
nem. <R>475</R></negEZ>
<P>Neque à Sectarijs illa. <R>479</R></P>
<P>Qui censendi sint hæretici materiales. <R>377</R></P>
<negEZ>Nequeunt elicere actum amoris Dei, nec validè Sa-
cramenta recipere, & cum fructu. <R>478. & seqq.</R></negEZ>
<P>Circa matrimonium notatu digna. <R>480. & seqq.</R></P>
<negEZ>Hæreticus insignis in Peruuio, circa quem multa.
P. 3. Sect. 20. per totam.</negEZ>
<Z>Homicidium.</Z>
<negEZ>An liceat occidere proferentem crimen complicis oc-
cultum. <R>P. 1. 570</R></negEZ>
<negEZ>De militibus puluerem sulphureum incendentibus.
579. & 580.</negEZ>
<negEZ>De condemnato vt fame pereat. 581. Vbi & de se
offerente ad supplicium.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0409.jpg/>
@@1@<SE409>INDEX.
<duolan 2><Z>Horæ Canonicæ.</Z>
<negEZ>Quæ attentio in illis requisita. P. 1. 559. & seqq. vbi
& de Missa.</negEZ>
<negEZ>Priuilegium antepositionis. P. 3. 168. Vide offi-
cium.</negEZ>
<Z>Horti.</Z>
<P>Vide Decimæ.</P>
<Z>I.
Ieiunium.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>e apponentibus impedimentum ieiunio vt pec-
cent. <R>P. 1. 600. & 601</R></negEZ>
<P>Alia circa obligationem multorum. <R>602. & seqq.</R></P>
<P>Quædam D. Thomæ sententiæ circa illud. <R>650</R></P>
<P>In honorem non declarati Sancti vt liceat. <R>P. 2. 31</R></P>
<Z>Ignorantia.</Z>
<negEZ>Quæ versatur circa mysteria fidei an obstet absolu-
tioni. <R>P. 1. 630</R></negEZ>
<negEZ>Quos effectus habeat. P. 3. 348. vbi de donatione post
mortem donantis.</negEZ>
<Z>Illegitimus.</Z>
<negEZ>An poßit esse Vicarius Episcopi Religionis talis. P. 3.
254</negEZ>
<negEZ>An Pater & filius illegitimus simul poßint in eadem
Religione profiteri. <R>P. 2. 54. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Immunitas Ecclesiastica.</Z>
<negEZ>An sit contra illam prohibitio locandi funebrem appa-
ratum. <R>P. 1. 410. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Indi, Indiæ.</Z>
<P>Quid nomine Indiarum veniat. <R>Parte 3. 167. 169</R></P>
<P>Pro Indijs militant priuilegia distantiæ. <R>240</R></P>
<P>Vide Confessarius, & Confeßio circa ignorantiam.</P>
<Z>Indulgentia.</Z>
<negEZ>Indulgentia suffragium certius, quàm applicatio fru-
ctus specialis. <R>P. 1. 171</R></negEZ>
<negEZ>Circa illas non versari reuocationem Oraculorum V.
vocis. <R>P. 3. 173</R></negEZ>
<P>Quid veniat nomine Ecclesiæ in illis. <R>174</R></P>
<P>Plenaria in morte pro Religiosis. <R>Ibidem.</R></P>
<negEZ>Vbi quòd facultas illam concedendi eodem modo est
accipienda, & quid circa prorogationem tempo-
rum, & quòd plus videatur esse quàm declaratio.
& reuocationem Pauli V. vigere, circa quod cen-
sura proscriptionis Alex. VII.</negEZ>
<Z>Infidelis.</Z>
<negEZ>Cui proponitur fides quomodò ad illam teneatur. P. 1.
618. & seqq.</negEZ>
<Z>Inquisitio, Inquisitores.</Z>
<negEZ>Quomodò non incurrant irregularitatem tradentes
reos Curiæ sæculari. <R>P. 1. 338. & 339</R></negEZ>
<negEZ>Quæ salutatio illis à Concionatoribus exhibenda.
422. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Miraculorum & reuelationum vt poßint publicatio-
nem prohibere. <R>P. 2. 22</R></negEZ>
<negEZ>Non veniunt nomine Prælati, nec gaudent priuile-
gio Cap. Finalis, circa electionem Confessarij.
P. 2. 165</negEZ>
<negEZ>An relaxare Curiæ sæculari poßint non relapsum.
299</negEZ>
<P>An degradare. <R>308. & 309</R></P>
<Z>Instructiones.</Z>
<negEZ>Instructio circa iustitiæ vsum in Confeßione habitæ
in Societate. <R>P. 2. 224</R></negEZ>
<Z>Instrumentum, seu Scriptura.</Z>
<P>De Quarentigio, & illius vi. <R>P. 1. 318. & seqq.</R></P>@@

<Z>Interdictum.</Z>
<P>Priuilegia circa illud. <R>P. 3. 165</R></P>
<Z>Irregularitas.</Z>
<negEZ>Quæ in foro interno talis non est, neque etiam est
in externo. <R>P. 1. 90</R></negEZ>
<negEZ>Quomodò non incurratur ab Inquisitoribus per tra-
ditionem reorum Curiæ sæculari, & qualis inter-
ceßio futura. <R>341. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Peculiaris casus cum peculiari etiam doctrina. Et
quis poßit in ea dispensare. <R>344. & seqq.</R></negEZ>
<P>Circa homicidium voluntarium. <R>348. & seqq.</R></P>
<negEZ>P&#x0153;nalis an sit censura. P. 3. 218. vbi & quod ali-
quando venit nomine suspensionis.</negEZ>
<Z>Iudex.</Z>
<negEZ>Circa innocentis condemnationem quid. P. 1. 89.
& 649.</negEZ>
<negEZ>Circa recusationem, & illius, caussas. 268. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>in opinionum paritate an poßit rem vni adiudica-
re, & pretium pro eo accipere. 633. & P. 2. 93.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>An sequi poßit opinionem minùs probabilem. P. 1.
697</negEZ>
<negEZ>An teneatur ad restitutionem acceptorum. P. 3.
Sect. 22.</negEZ>
<Z>Iuramentum.</Z>
<negEZ>An inducere liceat ad iurandum, quod solus inducens
scit esse verum. <R>P. 1. 571</R></negEZ>
<P>Et an ad falsum, quod testis verum arbitratur. <R>671</R></P>
<P>De iuramento per meam vitam. <R>570</R></P>
<negEZ>Cum æquiuocatione vt res liceat. 572. 573. 661. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Iurare sine animo iurandi an licitum. 584. & seqq.
& P. 3. 77. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Iuramentum Mercatorum circa rerum pretia vt sint
licita. P. 3. Sect. 5. per totam. Vbi circa id vtilia
nonnulla.</negEZ>
<negEZ>Ex defectu iudicij, seu neceßitatis tantùm veniale.
131. & 132.</negEZ>
<Z>Iurisdictio.</Z>
<P>Quid sit. <R>P. 3. 270</R></P>
<Z>Ius & Iustitia.</Z>
<negEZ>De iure quæsito in priuilegijs Religiosorum. P. 3.
195. & seqq.</negEZ>
<Z>L.
Labor.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Festum.</P>
<Z>Legatum.</Z>
<P>Annuum censentur plura. <R>P. 1. 106</R></P>
<Z>Lex.</Z>
<negEZ>An actoris, an rei rationem habeat in conscientiæ
operatione. <R>P. 1. 78. & 79</R></negEZ>
<P>De futuris feruntur. <R>P. 2. n. 2</R></P>
<negEZ>De qua dubitatur an sit recepta, obligat. 6. & con-
trarium probabile quando & dubium tale. Ibi-
dem.</negEZ>
<negEZ>Supplicatio circa leges Pontificas an suspendat exe-
cutionem. <R>8</R></negEZ>
<negEZ>Legis p&#x0153;nalis extensio vnde dignoscenda. P. 2.
100</negEZ>
<negEZ>Quæ lex habenda sit p&#x0153;nalis & odiosa, & è contra.
182. & seqq.</negEZ>
<P>Vtens verbis præceptiuis vt obliget. <R>250. & 251</R></P>
<negEZ>Strictè & arctè mandamus obligationem sub mor-
tali arguere. <R>358</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0410.jpg/>
@@1@<SE410>INDEX.
<duolan 2><P>Non ita, statuimus, & ordinamus. <R>260</R></P>
<P>Quando aliàs obligatio sub mortali. <R>P. 3. 325</R></P>
<Z>Libri.</Z>
<negEZ>Liber Moderni, non ideò probatus quoad omnia in eo
contenta censeri debet. <R>P. 283. & seqq.</R></negEZ>
<P>De Libro vitæ. <R>P. 3. 83. & seqq.</R></P>
<P>Priuilegium circa libros prohibitos. <R>P. 3. 181</R></P>
<P>In Bulla C&#x0153;næ soli hæreticorum prohibiti. <R>Ibidem.</R></P>
<Z>Lis.</Z>
<P>Vide Aduocatus.</P>
<Z>Litteræ.</Z>
<negEZ>Litteræ S. P&#x0153;nitentiariæ vt aperiri ex priuilegio, &
aliter poßint. P. 3. Sect. 14. per totam.</negEZ>
<P>Vide Consecratio.</P>
<Z>M.
Malum.</Z>
<P><INI2>Q</INI2>Vomodo ex quocumque defectu. <R>P. 1. 88</R></P>
<Z>Mandatum.</Z>
<negEZ>Quomodo Deus mandata sua iubeat custodiri nimis.
P. 1. 521</negEZ>
<negEZ>An mandatum semper expiret morte mandantis. P. 3.
342. & seqq.</negEZ>
<Z>MARIA Virgo.</Z>
<negEZ>Circa Purgatorij animas vt solicita. P. 1. 437. &
438</negEZ>
<negEZ>Reuelationes pro illius Conceptione non respuendæ.
69. & seqq. Vbi præsertim de reuelationibus S.
Birgittæ.</negEZ>
<Z>Maritus.</Z>
<P>Vide Adulterium.</P>
<Z>Matthæus Homen.</Z>
<negEZ>Singularem viam circa probabilitatem ingressus, con-
tra quem. <R>P. 1. 25. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Matrimonium.</Z>
<negEZ>In dubio circa illud quid faciendum. P. 1. 72. & seqq.
& magis ex professo. <R>178. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Posse dispensari in primo gradu transuersali an sit
probabile. <R>P. 1. 324. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Inter hæreticos, aut cum illis quomodo Sacramen-
tum. 480. & seqq. vbi specialia quædam.</negEZ>
<negEZ>Opinans probabiliter circa illius valorem an queat
iuxta aliorum opinionem coniugem relinquere.
499. Vbi & de hereditate filiorum. Item & 506.
circa valorem, an liceat variare.</negEZ>
<negEZ>Vsum coniugalem ob solam delectationem sine veniali
stare posse. <R>599</R></negEZ>
<negEZ>Illius solemnitas in quo consistat. P. 3. 141. &
seqq.</negEZ>
<P>Clandestinum quod dicatur. <R>151</R></P>
<negEZ>P&#x0153;na Religiosorum solemnizantium. 245. & seqq.
Vbi non nulla alia scitu digna.</negEZ>
<Z>Metus.</Z>
<negEZ>Datum ex metu inducit obligationem restitutionis.
P. 3. 334</negEZ>
<Z>Missa.</Z>
<negEZ>Dari præceptum de audienda illa sub mortali obli-
gans. <R>P. 1. 612</R></negEZ>
<negEZ>An illi satis fiat audiendo distinctarum Missarum
partes. <R>613</R></negEZ>
<negEZ>De audiente simul duas, pro quibus obligatus. Ibi-
dem.</negEZ>
<negEZ>Circa obligationem audiendi illam multa. 614. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Duplex stipendium accipi non posse ratione applica-
tionis fructus specialis. <R>P. 2. 145. & seqq.</R></negEZ>@@

<P>Vbi multa specialia & vtilia.</P>
<negEZ>Vnde vis imperationis in illa. 188. de qua & alia in
seqq. & quod ratione illius nequeat distinctum sti-
pendium accipi.</negEZ>
<Z>Monialis.</Z>
<negEZ>An exire poßit vt sit Prælata diuersæ Religionis,
P. 2. 131. & seqq. Vbi an validæ Profeßiones ab
ea admissæ, & alia notabilia.</negEZ>
<negEZ>Valida est electio non Quadragenariæ, nec habentis
octo annos Profeßionis. <R>147</R></negEZ>
<Z>Mors.</Z>
<negEZ>Mortem alterius desiderare vt bonum proprium an
liceat. <R>P. 1. 577. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Donatio post mortem vt admitti queat. P. 3. 339. &
seqq.</negEZ>
<Z>Munera.</Z>
<negEZ>An iudices accipere poßint. P. 3. Sect. 21. Vbi multa
specialia, & scitu digna.</negEZ>
<Z>Mutuum.</Z>
<P>Circa illud pro Religiosis multa. <R>P. 1. 294. & seqq.</R></P>
<negEZ>Ex eo quod præsens pecunia plus valeat, an liceat
aliquid supra sortem accipere.</negEZ>
<Z>N.
Negotiatio.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N conuenienter stet Clericos puniri vt negotia-
tores, qui res forma variata diuendunt, quod
à quodam factum Episcopo. P. 1. 451, Supposito
quòd probabiliter negotiatio non sit.</negEZ>
<Z>Nouitiatus.</Z>
<negEZ>Necessarium esse quomodolibet translato, etiam vt sit
Prælatus. <R>P. 2. 133</R></negEZ>
<negEZ>Et in Profeßis vbi Constitutiones approbatæ non sunt,
cum aliàs legitimè profitentur. <R>137. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Cum Nouitiatu probabiliter valido an poßit ad Pro-
feßionem procedi. P. 3. Sect. 1. Vbi multa vtilia
circa illum.</negEZ>
<Z>O.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>Ctus formalis obedientiæ nequit præcipi. P. 2.
263.</negEZ>
<Z>Occasio.</Z>
<P>Vide Confessarius, Consuetudo, Scandalum.</P>
<Z>Officium.</Z>
<negEZ>Officia pro administratione iustitiæ an vendi queant.
P. 2. 32. & seqq.</negEZ>
<P>Vide Horæ Canonicæ circa officium diuinum.</P>
<negEZ>An pro aliquo tempore ratione probabilium opinionum
excuti poßit illius obligatio. <R>P. 1. 567. & 568</R></negEZ>
<Z>Opinio.</Z>
<negEZ>Defenditur vt conueniens diuersitas opinionum. P.
1. 4</negEZ>
<P>Vnde illarum probabilitas. <R>5</R></P>
<negEZ>In materia Sacramentorum quid illæ suppleant. 7.
& 8</negEZ>
<negEZ>Quæ sit opinio probabilis iuxta propriam eius ratio-
nem. <R>26. & seqq.</R></negEZ>
<P>Semper aliqua in ea formido. <R>28</R></P>
<negEZ>Opinionem veram & probabilitatem nō esse sinonima.
29. & 30</negEZ>
<negEZ>Duæ contrariæ opiniones vt poßint esse probabiles.
31. & seqq.</negEZ>
<P>Obiectiua vt stare queat. <R>36</R></P>
<P>Vnius Doctoris potest esse probabilis. <R>40</R></P>
<P>Notæ improbabilis. <R>41</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0411.jpg/>
@@1@<SE411>INDEX.
<duolan 2><negEZ>Contraria ei, quam quis sequitur, vt falsa diri queat.
42</negEZ>
<negEZ>Stante iudicio paris probabilitatis, res dubia perstat.
43</negEZ>
<negEZ>Opinionem alienam potest quis amplecti, etiamsi fal-
sam reputet. 46. & seqq. Et quomodo illa non
improbabilis. <R>49. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Assensus circa duas partes probabiles stare nequit.
52. & 53.</negEZ>
<P>Vt queat oppositum aliqualiter sustineri. <R>54</R></P>
<negEZ>Qualitates Doctoris facere valentis opinionem proba-
bilem. <R>55</R></negEZ>
<negEZ>Maior probabilitas cognitu difficilis, vnde & hoc.
62</negEZ>
<negEZ>Obligationem ad illam qui esse censeant. 63. &
64</negEZ>
<P>Contrarium statuitur. <R>65. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quando sit obligatio amplectendi probabilius. 71. &
seqq. Vbi Homen explosus dicendi modus.</negEZ>
<P>Nullum in eo periculum aut imprudentia. <R>83</R></P>
<P>Regula de tuto eligendo quomodo exponenda. <R>88</R></P>
<P>Circa Confessarium. <R>89. & seqq.</R></P>
<negEZ>De certitudine circa licitam sequelam opinionis mi-
nùs probabilis, aut omninò tutæ. 137. & seqq.
Vbi de Fagnano, & Caramuele.</negEZ>
<negEZ>De certitudine iudicij practici. 157. & seqq. inter
PP. Suarium & Vasquium, de quo & 674. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Censura probabiliter imposita an liget. 359. &
seqq.</negEZ>
<P>An puniri poßit probabiliter operans. <R>362. & seqq.</R></P>
<negEZ>Guilielmi Herincx circa opinionum sequelam asser-
ta. <R>456. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>P. Scildere item. 462. & seqq. Vbi multa specia-
lia & vtilia. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>Quid circa opiniones ratione horologiorum. 500. &
seqq. & 567. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa vnius Doctoris licitam sequelam. 504. & 509.
& quid necessarium in illo.</negEZ>
<negEZ>Ioannis Baptistæ Goned circa opiniones multa impro-
banda asserta habentur. 511. & seqq. Ibi Index.</negEZ>
<P>Circa vnius Doctoris auctoritatem. <R>634. & seqq.</R></P>
<negEZ>Circaidem, & alia multa de probabilitate. 683. &
seqq. Vbi contra Vincentium, Baron. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>Opinionem de vnius Doctoris auctoritate non esse
damnatam ab Alexandro VII. in 27. inter proscri-
ptas, sed potiùs ei fauere in Bulla contra Pari-
sienses. <R>P. 2. 283, & 287</R></negEZ>
<negEZ>De opinione circa Baptismum, Nouitiatum, & Pro-
feßionem. <R>Parte 3. Sect. 1</R></negEZ>
<negEZ>Ecclesia non supplet defectum opinionis improbabilis
in Sacramento P&#x0153;nitentiæ &c. <R>P. 3. 215</R></negEZ>
<Z>Oratio.</Z>
<P>Vide Horæ Canonicæ.</P>
<Z>Ordo.</Z>
<P>Vide Degradatio.</P>
<Z>Oracula V. vocis.</Z>
<negEZ>An vigeant non obstante reuocatione. P. 3. Sect. 7.
per totam, vbi contra Brunonem Cassaing.</negEZ>
<negEZ>Pro eisdem. 153. contra F. Antonium à Spiritu
Sancto. & seqq. Vbi & quid circa ea, quæ ad
Indias spectant.</negEZ>@@

<Z>P.
Papa.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Vr illi nomen Sancti & Sanctißimi tribuatur.
P. 2. 26</negEZ>
<Z>Parochus.</Z>
<negEZ>Nequit non approbato confiteri. P. 1. 364. & seqq.
Vbi de Clericis alijs circa damnationem Alexandri
VII.</negEZ>
<negEZ>Neque potest non approbatos exponere. 366. 367. &
magis ex professo. P. 2. 196. & seqq. Vbi pecu-
liaria quædam.</negEZ>
<P>A quo accipiant iurisdictionem. <R>204</R></P>
<negEZ>Quantùm eorum facultas in hoc pateat. 214. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Imperiti ex neceßitate electi an sint eligibiles sicut
alij. <R>223. & seqq.</R></negEZ>
<P>De Parochis Indorum. <R>226. & seqq.</R></P>
<Z>Patronus.</Z>
<P>An poßit in præsentatione variare. <R>P. 2. 52</R></P>
<Z>Paupertas.</Z>
<P>Vide Eleemosyna.</P>
<negEZ>Paupertatis votum quid propriè importat. P. 3.
357</negEZ>
<Z>Peccatum.</Z>
<negEZ>Fornicatio an ideò tantùm mala, quia prohibita. P. 1.
557.</negEZ>
<negEZ>Idem de mollitie: circa quam & alia. 558. Vbi &
Sodomia ac bestialitate.</negEZ>
<Z>Periculum.</Z>
<negEZ>Nullum in opinione opinionis minùs probabilis & tu-
tæ. P. 1. 85. & alibi circa probabiles opiniones.</negEZ>
<Z>Præceptum.</Z>
<negEZ>Simul affirmatiuum ac negatiuum an detur. P. 1.
81</negEZ>
<negEZ>Quando obliget sub peccato. P. 2. 259. & seqq. Vbi
quid de Societate I.</negEZ>
<Z>Prædicatio.</Z>
<negEZ>Qui excessus Prædicatorum censuræ subiaceant. P. 1.
357. & seqq.</negEZ>
<P>Vide Concionator.</P>
<Z>Prælatus.</Z>
<negEZ>An vti poßint notitia in Confeßione habita. P. 2.
Sect. 12. per totam.</negEZ>
<P>Qui veniant nomine Prælati. <R>P. 2. 165</R></P>
<Z>Præsentatio.</Z>
<negEZ>Supprimenda à Proregibus circa Episcopos scandalo-
sos. <R>P. 2. 47. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Præsumptio.</Z>
<negEZ>Non præsumantur immoderatæ donationes. P. 3.
334</negEZ>
<Z>Pretium.</Z>
<negEZ>Debet esse valoris certi in contractibus, nec sufficit
esse probabilis. <R>P. 1. 172. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Pro illicitis acceptum non est obligatio restituendi.
P. 3. 330</negEZ>
<Z>Priuilegium.</Z>
<negEZ>Non derogatur priuilegio alteri concesso, nisi de illo
fiat mentio. P. 1. 197. Vbi de priuilegio ad com-
mutanda vota.</negEZ>
<negEZ>Regula de fauorabili quod sit simpliciter extenden-
dum, quomodò intelligenda. <R>198</R></negEZ>
<negEZ>Aliquando priuilegium nihil nouum concedere. P. 3.
179</negEZ>
<negEZ>Priuilegia Regularium an sint iura quæsita, & sic ir-
reuocabilia. 195. & seqq. Vbi plura circa illa.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0412.jpg/>
@@1@<SE412>INDEX.
<duolan 2><Z>Professio.</Z>
<negEZ>An propriè talis sit emißio votorum simplicium in So-
cietate I. <R>P. 1. 167. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Profeßio patris, in qua est professus filius illegitimus
est valida. <R>P. 2. 54. Pro quo & in seqq. multa.</R></negEZ>
<negEZ>Sub conditione aut ratihabitione vt sit valida. 119.
Quod negant multi. 121. Sed non sub conditione
aut ratihabitione approbationis Constitutionum.
120. & seqq.</negEZ>
<negEZ>In coniuge profitente obligatio remanet circa castita-
tem. <R>124. 126. & 128</R></negEZ>
<negEZ>In ratificante Profeßionem nullam non est necessarius
iteratus Nouitiatus. <R>P. 3. 8</R></negEZ>
<P>Potest firma esse cum probabilitate circa illum. <R>11</R></P>
<negEZ>Posse etiam aliàs fieri cum probabilitate opinionis.
Ibidem.</negEZ>
<Z>Prorex.</Z>
<negEZ>Proreges an munera accipere poßint. P, 3. Sect. 21.
per totam, vbi & casus peculiares.</negEZ>
<Z>Purgatorium.</Z>
<negEZ>Quibus iuuari queant animæ in illo existentes. P. 1.
411. & 412</negEZ>
<negEZ>Executio piorum operum quomodo illis prodesse poßit.
427. & seqq. Vbi multa scitu vtilia.</negEZ>
<Z>Q.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Adragesimæ ieiunium. Oua & lacticinia vt
prohibita in illa. <R>P. 1. 607</R></negEZ>
<Z>P. Quintanadueñas.</Z>
<negEZ>Circa reuelationem de Eucharistia in Cælo probatum
iudicium. P. 3. Sect. 2. circa quod & multa.</negEZ>
<Z>R.
Recusatio.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Conseruator.</P>
<Z>Regula.</Z>
<P>Vide Religio.</P>
<P>Regula de minimo eligendo. <R>P. 3. 194</R></P>
<P>Vide etiam Opinio.</P>
<Z>Religio Religiosus.</Z>
<negEZ>Circa approbationem Confessariorum & Prædicato-
rum. <R>P. 1. 353. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa eijciendos iuxta Decretum Vrbani VIII. P. 2.
63. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Religiosum Monasterium sine Constitutionibus à Se-
de Apostolica approbatis fundari queat, si ali-
quam ex approbatis regulis amplectatur. P. 2. 107.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Mutatio Religionis regulariter damnabilis, & iniu-
riosa Ordini. <R>P. 3. 52</R></negEZ>
<P>Religiosus an esse poßit Capellanus. <R>P. 3. 123</R></P>
<negEZ>An poßint in Indijs aßistere vt Parochi matrimonio,
& de p&#x0153;nis circa hoc cum vtilibus multis. 241.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>An esse poßint Vicarij Episcoporum. Sect. 16. per
totam.</negEZ>
<negEZ>An Vicarij Inquisitorum voto ligati de non acceptan-
da dignitate. Sect. 17. per totam,</negEZ>
<Z>Reseruatio.</Z>
<P>Vide Casus Reseruati, & Bulla Cruciatæ.</P>
<Z>Restitutio.</Z>
<negEZ>Non est ad illam obligatio ratione dati consilij, si non
constat influxisse. <R>P. 1. 610</R></negEZ>
<P>Quid circa parua furta. <R>611</R></P>@@

<negEZ>Iudex quando ad illam teneatur. P. 2. 105. & 106.
& P. 3. Sect. 22. per totam.</negEZ>
<Z>Reuelatio.</Z>
<P>Reuelationes vulgari prohibentur. <R>P. 2. 19. & seqq.</R></P>
<negEZ>Reuelatio S. Mechtildis de Eucharistia in Cælo pro-
posita, & exposita. <R>P. 3. 22. &  42</R></negEZ>
<negEZ>Reuelationibus quantùm deferri debeat. 54. & seqq.
Vbi de excellentia reuelationum D. Teresiæ.</negEZ>
<negEZ>De reuelationibus S. Birgittæ Vide MARIA
Virgo,</negEZ>
<Z>Reus.</Z>
<negEZ>Posse negare veritatem vsu æquiuocationum. P. 1.
572. 573.</negEZ>
<negEZ>An falsum queat sibi crimen imponere ad vitanda
tormenta. Vide etiam Iuramentum.</negEZ>
<Z>S.
Sacramentum.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Opinio.</P>
<negEZ>Neque in cælo illa, neque in statu innocen-
tiæ.</negEZ>
<Z>Scandalum.</Z>
<P>De famulis ad turpia iuuantibus. <R>P. 1. 589. & seqq.</R></P>
<Z>S. Scriptura.</Z>
<P>Vt vtatur hyperbolis. <R>P. 3. 65</R></P>
<Z>Sententia.</Z>
<P>Vide Opinio, Iudex.</P>
<Z>Simonia.</Z>
<negEZ>An dispensare Regulares in ea poßint inhabilitate,
quæ ex illa contrahitur in recipiente Beneficium.
P. 3. 215. & seqq. Vbi non pauca vtilia.</negEZ>
<Z>Societas Iesv.</Z>
<negEZ>A doctrina egregiè commendata, ex qua probabilitas
opinionibus. <R>P. 1. 19</R></negEZ>
<P>Quid in illa circa contractus. Vide Mutuum.</P>
<negEZ>Priuilegia circa dispensationem in irregularitate ex
homicidio contracta, & alijs. <R>347</R></negEZ>
<negEZ>Emißio votorum post biennium an Profeßio, & alia
circa ipsam. <R>367. & seqq.</R></negEZ>
<P>Non ex priuilegio, sed ex Instituto Mendicans. <R>606</R></P>
<negEZ>Singularis fauor Sedis Apostolicæ circa communica-
tionem cum Monialibus in Belgio. <R>640</R></negEZ>
<P>Circa eius Scriptores notanda. <R>704. & 705.</R></P>
<negEZ>Sua priuilegia meritò defendit. Et quid circa reuo-
cationem. 714. Vbi de grato animo erga Grego-
rium XV.</negEZ>
<negEZ>De communi, & non austero agendi modo. 725.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>An in ea admitti queant pater & filius illegitimus.
P. 2. 59</negEZ>
<negEZ>Circa dimittendos vt obliget Decretum Vrbani VIII.
60. 72. & seqq. & præsertim. 79. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa prohibitionem audiendi Confessiones quid pos-
sint superiores. <R>309. & 310</R></negEZ>
<negEZ>Circa prohibitionem vsus notitiæ per Confeßionem
habere. Vide Decretum, & Instructiones.</negEZ>
<Z>Suspensio.</Z>
<P>Quando perpetua. <R>P. 3. 306.</R></P>
<Z>T.
Tabellio.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Væ illis dantur, sicut & alijs iustitiæ ministris
ad alliciendos eos circa executionem iusti-
tiæ non inducere obligationem restitutionis, sen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0413.jpg/>
@@1@<SE413>INDEX.
<duolan 2><-P>tentia est multorum. <R>P. 3. 356</R></negEZ>
<Z>D. Teresia.</Z>
<negEZ>Illius Epistola, in qua multa pro Societate IESV,
circa quam & plurima, quæ & gloriosa Diuæ
Matri, & honorifica Societati. <R>P. 3. 45. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Territorium.</Z>
<P>Quid illud. <R>P. 1. 203</R></P>
<Z>Testis.</Z>
<P>Quid cum paritas in illis. <R>P. 1. 505</R></P>
<Z>P. Theophilus Raynaudus.</Z>
<negEZ>Defensus à calumnijs Vincentij Baron & aliorum.
P. 1. 705. & seqq.</negEZ>
<Z>V.
Venditio.</Z>
<P><INI2>D</INI2>E venditore dubio. <R>P. 1. 183</R></P>
<negEZ>Venditio legitima rei Ecclesiasticæ sustinetur,
etiamsi pretium non sit conuersum in Ecclesiæ vti-
litatem. <R>311</R></negEZ>
<Z>Vicarius Foraneus.</Z>
<negEZ>Quis sit, & an Religiosus esse talis poßit. P. 3. 260.
& 261. Idem suo modo respectu Inquisitorum.
263. Id quo non obstante Decreto Vrbani VIII.
de quo ibi.</negEZ>
<Z>Vicarius Generalis.</Z>
<negEZ>An poßit esse Conseruator in caußis Religionum.
P. 1. 252.</negEZ>@@

<P>Vide Religiosus.</P>
<Z>P. Villaroel.</Z>
<P>Archiepiscopus laudatus. <R>P. 1. 11</R></P>
<Z>Viuæ vocis Oracula.</Z>
<P>Vide Oracula viuæ v.</P>
<Z>Voluntas.</Z>
<negEZ>Cur è duabus bonis æqualibus possit vnum eligere,
& non idem accidat circa iudicium duarum opi-
nionum æquè probabilium. <R>P. 1. 44</R></negEZ>
<negEZ>Voluntatis parentum præsumptio in fauorem filio-
rum, & illius aliqui effectus recensentur. P. 3.
122.</negEZ>
<Z>Votum.</Z>
<negEZ>Priuilegium ad commutanda vota intelligitur in
æquale. <R>P. 1. 197</R></negEZ>
<P>Votorum solemnitas vnde proueniat. <R>375. & seqq.</R></P>
<negEZ>Vide Beatificatio, Dispensatio circa vota Castita-
tis & Religionis, Paupertas Societas Iesv. &
Sect. 16. & 17. P. 3. circa Decreta Vrbani
VIII.</negEZ>
<Z>Vsura.</Z>
<negEZ>An liceat tradere pecunias vsurario, etiamsi non
apertè videatur eis male vsurus, vbi de sententia
D. Thomæ. <R>P. 1. 651</R></negEZ>
<Z>Vxor.</Z>
<P>Vide Maritus, Matrimonium.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0414.jpg/>
@@1@<SE414>
<Z><A+5>INDEX</A+5>
<A+3>SECTIONVM,</A+3>
<A+4>PARAGRAPHORVM,</A+4>
<A+2>DVBIORVM &c.</A+2>
<A+1>QVARTÆ PARTIS.</A+1></Z>
<duolan 2><negEZ><INI5>S</INI5>Ectio I. Circa licitam se-
quelam opinionis probabi-
lis corroborata doctrina, de
qua Parte 1. P. Iulij Mer-
cori impugnationibus infir-
matis, vbi & pro rebus Indicis non-
nulla. <R>N. 1</R></negEZ>
<negEZ>§. I. Institutum & protestatio Aucto-
ris, ex quibus contra eumdem & alios
arguitur. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa concordiam extremè pugnan-
tium opinionum à P. Mercoro proposi-
tam & probatam. <R>7</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Sententia de necessaria obliga-
tione amplectendi opinionem fauentem
præcepto proponitur, & illius præcipuum
fundamentum expenditur. <R>11</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Quædam apparens demonstratio
pro sententia aduersante proponitur, &
eneruis demonstratur. <R>21</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Confictæ alterius demonstrationis
debilitas propulsata. <R>26</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Leuis alterius demonstrationis non
leuis enodatio. <R>30</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Ex peccato primorum parentum
argumentum propositum & solutum
32</negEZ>
<negEZ>§. VIII. Ex facto Saulis in victoria de
Amalecitis argumentum aliud vtili
animaduersione discussum. <R>37</R></negEZ>
<negEZ>§. IX. De Roboami historia, quæ cum
præcedentibus contra receptissimam sen-
tentiam vrgetur. <R>42</R></negEZ>
<P>§. X. Circa mentem D. Thomæ. <R>45</R></P>
<P>§. XI. De mente D. Augustini. <R>51</R></P>
<negEZ>§. XII. P. Mercorus vt faueat sententiæ,
cui tantoperè aduersatur. <R>54</R></negEZ>
<negEZ>§. XIII. Circa vtriusque sententiæ Patro-
nos. <R>60</R></negEZ>
<negEZ>§. XIV. De sinistra interpretatione ab
Auctore adhibita benignæ sententiæ Pa-
tronis. <R>69</R></negEZ>
<P>Conclusio Disceptationis. <R>73</R></P>
<negEZ>§. XV. Resolutiones quædam non admit-
tendæ, de quibus secundùm suum opi-
nandi modum. <R>74</R></negEZ>@@

<negEZ>Resolutio I. Circa restitutionem, An stan-
te vtrimque opinione probabili sit to-
tum restituendum, an saltem medietas.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Resol. II. Circa obligationem dotandi quam
quis importunis permotam precibus de-
florauit. <R>75</R></negEZ>
<negEZ>Resol. III. Circa obligationem pro infli-
cto vulnere in percussore pecuniæ com-
pensatione. <R>76</R></negEZ>
<negEZ>Resol. IV. Circa compensationem, vbi est
probabilitas circa illam. <R>78</R></negEZ>
<negEZ>Resol. V. Circa contractus, in quibus de
illorum honestate diuersæ sententiæ ver-
santur.</negEZ>
<negEZ>Resol. VI. Circa quantitatem sufficien-
tem ad peccatum lethale contra votum
paupertatis. <R>83</R></negEZ>
<negEZ>Resol. VII. Circa quantitatem cibi in re-
fectiuncula dierum Ecclesiastici ieiunij.
89</negEZ>
<negEZ>Resol. VIII. Circa paruitatem materiæ
in lectione librorum hæreticorum. <R>92</R></negEZ>
<negEZ>Sectio II. An Beatificati imago circum-
ferri in publica pompa poßit pro illo in-
stituta, aut aliàs in supplicationibus.
Occasione Beatificationis Beatæ Rosæ
Virginis Peruuianæ. <R>97</R></negEZ>
<negEZ>Sectio III. De Indulto circa Indicos Mer-
catores Regia prouidentia constituto. Vbi
nonnulla vtiliter decernuntur. <R>107</R></negEZ>
<negEZ>Sectio IV. Circa obligationem recitatio-
nis diuini officij Capellano qui con-
gruam pro sustentatione non recipit por-
tionem, difficultas peculiaris ad dicta
in Thesauro Tit. 16. nu. 15. & seqq.
115</negEZ>
<negEZ>Sectio V. An in prouisione Canonici Ma-
gistralis & Doctoralis debeat præferri,
qui in Ecclesia talis Præbendæ Benefi-
cium habet. Et quid pro Indijs peculia-
re. <R>122</R></negEZ>
<negEZ>Sectio VI. Proreges Indici an concedere
possint licentiam ædificandi Ecclesiam
in loco vbi alia extat, sed in meliorem
formam cum ampliatione aliqua inten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0415.jpg/>
@@1@<SE415>INDEX SECT. PARAGR. DVB. &c.
<duolan 2><-P>ditur transmutari. Ad dicta Tomo 1.
Thesauri Tit. 3. n. 154. & seqq. <R>127</R></negEZ>
<negEZ>Sectio 7. An petenti decimas compensatio
obijci possit. Ad dicta nu. 78. & seqq.
135</negEZ>
<negEZ>Dubium incidens circa decimas. An Pa-
rochus negare poßit Sacramenta eas non
soluentibus. <R>138</R></negEZ>
<negEZ>De abusu quodam apud Indias eliminan-
do sibi peculiaris difficultas circa com-
pensationem. <R>140</R></negEZ>
<negEZ>Sectio VIII. Circa quædam asserta mo-
der ni Scriptoris. Vbi & depulsæ calum-
niæ in Mexicanæ Prouinciæ Patres So-
cietatis IESV, & vtiles aliquæ pro In-
diarum fauore doctrinæ. <R>147</R></negEZ>
<negEZ>Circa linguæ Indicæ peritiam in Paro-
chis, & Confesionem per interpretem.
149</negEZ>
<negEZ>Circa Religiosorum Paræcialem curam. Vbi
de illius conuenientia. <R>157</R></negEZ>
<negEZ>Circa Regularium examen, & licentiam
Episcopi ad audiendas Sæcularium Con-
fessiones. Vbi de litigiosa controuersia
cum Episcopo Angelopolitano. <R>158</R></negEZ>
<negEZ>Circa alia ex eodem Scriptore ad prædictam
caussam pertinentia. <R>172</R></negEZ>
<negEZ>Sectio IX. Vtrum in Indijs possint Re-<-P>@@

<-P>gulares virtute priuilegiorum absol-
uere à peccatis Episcopis reseruatis.
179</negEZ>
<negEZ>Sectio X. Damnata Propositio circa per-
manentiam Priuilegiorum, quæ sunt
à Concilio Tridentino reuocata an quid-
quam contineat Indicis rebus aduer-
sum. <R>186</R></negEZ>
<negEZ>Sectio XI. De Propositione alia circa ap-
probationem cum limitatione. <R>192</R></negEZ>
<negEZ>Erudita defensio pro Collegio Societatis
IESV Prouinciæ Peruuianæ circa solu-
tionem decimarum & executorialem
Regij Indiarum Consilij sententiam. Vbi,
quòd executioni mandari non debeat;
præsertim in prædijs dotalibus, funda-
mentalibus, & subrogatis, cuius Au-
ctor laudatus. Parte 1. n. 234.</negEZ>
<negEZ>Allegatio iuridica pro Collegio Diui Pauli
Societatis IESV in caussa mutui ac-
cepti ab eius Procuratore, Doctoris
D. Gregorij de Roxas, y Azeuedo in-
signis Aduocati in Regia Limana Can-
cellaria, & in ciuitatis eiusdem ce-
lebri Academia Sacrorum Canonum Pro-
fessoris, Ex Hispano Latina, non-
nullis additis à Patrono aduersæ par-
tis obiectis cum eorumdem dilutione.</negEZ></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0416.jpg/>
@@1@<SE416>1
<Z><A+3>PARS QVARTA.</A+3></Z>
<negEZ><A+2>Erit illa additio ad præcedentes iam prælo transmissas, in qua
& circa dicta adijciendum aliquid, & si quid disceptatio-
ne peculiari dignum occurrerit, inofficiosè neutiquam omit-
tendum. Sit ergo</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+1>SECTIO PRIMA.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa licitam sequelam opinionis minùs
probabilis corroborata doctrina, de
qua Parte 1. R. P. Iulij Mercorij
impugnationibus confutatis.</A+1></negEZ>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ>Institutum & protestatio Auctoris? ex
quibus contra eumdem & alios desump-
tum argumentum.</negEZ>
<P><INI5>I</INI5>Nstitutum quidem illius est illud<marginalia>Num. 1.</marginalia>
ipsum quod & Patris Baron, vnde
& Auctorem illa singulari lauda-
tione commendat, quem vtinam
temperato agendi modo fuisset
imitatus. Graues siquidem Auctores stylo est
cruento insectatus, de quibus sic P. Mercorus
in Præfatione: Tamen protestor me in his, non Do-<marginalia>P. Merco-|rus laudat|& reueretur|modernos|Scriptores, de|quibus secui$unclear.|P. Baron.</marginalia>
ctores, quos summè veneror, sed opiniones, quas ve-
ritati minùs congruere, aut conscientijs inutiles ar-
bitror, impugnare, quarum nec censorem me esse pro-
fiteor, sed seruum; immò catulum fidelissimum Ma-
tris Ecclesiæ &c. Ex quibus contra ipsum licet ar-
guere, cuius in suo Tractatu, seu Basi totius Theo-
logiæ moralis, talis enim eius est titulus, vnus est
scopus argumentis sibi euidentibus concludere
in opinionum probabilium conflictu tutiorem
partem seu probabiliorem eligendam. Nam Do-<marginalia>Ergo &|eorum non|damnanda|doctrina.</marginalia>
ctores oppositum sentientes ij sunt, quos ille sum-
ma veneratione prosequitur: quod vtique ex eo
accidit, quia sunt illi sapientia & probitate præ-
stantes. Atqui virorum sapientia & probitate
præstantium iura omnia diuina & humana sta-
tuunt posse vt conscientiæ directores assumi:
igitur in puncto, de quo agitur, licita & tuta est
talis directionis sequela, & consequenter minimè
illa damnabilis pronuntianda.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Quod vrgeo. Nam si licita & tuta non esset<marginalia>Sine cuius|securitate|non laude|digni.</marginalia>
doctrina talis, neutiquam Auctores summa essent
digni veneratione. Id constat. Quia in re gra-
uissima, & quæ basis est, vt dicitur, totius mora-
lis Theologiæ, & sapientia & probitas manifestè
deficeret: sapientia quidem, dum errorem, quam-
plurium aliorum originem, amplectuntur; &
probitas, quæ errorem amplecti non patitur, vbi
ille potest facilè declinari, securioris partis ele-
ctione, nec se exponendo magnis conscientiæ
periculis in totius diuinæ legis obseruantia, circa
quam vagatur probabilitas opinionum, aliosque<-P>@@

<-P>eisdem laqueis implicando. Et quidem æstimatio<marginalia>Vniuersalis|æstimatio,|quæ & à|Pontificibus.</marginalia>
prædicta in Auctore nostro singularis non est, sed
vniuersalis: sunt enim illi in Republica litteraria
celebres, & communia oracula, vnde argumenti
robur accrescit; nec solùm ab inferioris gradus
studiosis & Doctoribus, atque ad iudicandum de
hoc genere qualitatum idoneis, fauorabilis cen-
sura profluxit; sed ab ipsis Apostolicæ Cathedræ<marginalia>E Societate|insignes ali-|quot recen-|siti.</marginalia>
moderatoribus, vt aliàs expendi: sic enim Cle-
mens VIII. circa duos Eminentissimos Cardina-
les Toletum & Bellarminum, Palus V. erga Exi-
mium Doctorem P. Franciscum Suarium, Vr-
banus VIII. erga Cardinalem Lugo, Innocentius
VII. erga Cardinalem Sfortiam Pallauicinum,
cui & historiam Concilij Tridentini scribendam
commisit, multa & magna Religionis Catholicæ
dogmata, cum discussione & elucidatione pro-
funda, & accurata continentem. Quam cùm
nescio quis Nouatorum de grege suis fuisset ca-
uillatus scriptis, Sacræ Congregationis de Indico
Decreto proscripta sunt Romæ in Palatio Apo-
stolico Quirinali die 22. Iunij. 1665.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Ad quod quidem id dici tantùm potest,<marginalia>Responsio ex|stantibus ex|aduerso de-|pulsa.</marginalia>
prædictos Doctores meritò audiendos, nisi in
contrarium starent alij, & sapientia & probitate
pariter venerabiles, quorum stante auctoritate,
id, de quo est controuersia dubium redditur; in
dubio autem non libertati, sed legi fauendum pro
securitate conscientiæ, vt Canones Sacri deter-
minant. Sed hoc minimè satisfacit: Nam aucto-
ritas Doctorum ob prædictas qualitates sapientiæ
& virtutis, non solùm conuincit eos dignos esse
vt eorum sententiæ generatim sumptæ sint am-
plexabiles & tutæ in praxi, sed etiam stante dicta
contrarietate. Sic enim absolutè decernunt, &
conscientiæ securitatem affirmant; aliàs proba-
bilitas in ordine ad mores esset inutilis, cùm ne-
queat ad praxim applicari, quandoquidem sem-
per necessariò est operandum iuxta sententiam
fauentem præcepto. Probabile est Pictorem posse
in die Festo laborare, quia eius ars seruilis non est.
Probabile item oppositum; & hoc necessariò
amplectendum sub reatu peccati mortalis. Ergo
probabilitas adstruens licitam esse pictionem, aut
reuera talis non est, aut prorsus inutilis. Quòd si
dicatur probabile esse, dum nihil in contrarium
occurrit, ex eo fit etiam probabilitatis proprium
conceptum euanescere: quia vbi nihil in contra-
rium obuersetur, non est locus formidini, quæ
proprià est opinioni, vt docet D. Thomas 2. 2.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
q. 1. arti. 4. vnde & fit Doctores summa venera-
tione dignissimos, quales P. Mercorus sibi ad-
uersantes agnoscit, eo ipso tali veneratione desti-
tui, cùm eorum nequeat auctoritas probabilita-
tem ad praxim sufficientem constituere, etiamsi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0417.jpg/>
@@1@<SE417>2 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>mille in eadem sententia conueniant. Quod quàm
sit à ratione alienum statim apparet, vndè & im-
probabile censent doctissimi Scriptores. Quo-
modò autem commune illud effatum de tenendo
tuto, relicto incerto, verum habeat, dictum à
nobis non semel, & præcipuè Parte 1. num. 88.
quod & aduersarij debent etiam explicare, qui in
varijs casibus obligationem talem cessare, & te-
neri posse minùs tutum arbitrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Quod ampliùs vrgere iuuat ex præfati<marginalia>Ex admissis|ab Auctore|vrgetur ille.</marginalia>
Scriptoris doctrina, qui pagina 155. hanc contra
suum placitum obiectionem proponit, quòd sci-
licet Religiosus laicus magis probabile credat
non esse licitum laborare per duas horas in die
Festo, & affirmatiua sit ei minùs probabilis, ei-
demque Prælatus præcipiat vt per duas horas la-
boret huiusmodi die. Statim ex vi suæ regulæ
obtemperabit (de Societate peculiarem inducit
mentionem) consequenter opinabitur sibi licere
illud; aliter si ita opinaretur, ageret contra dicta-
men conscientiæ: igitur ex solo imperio volun-
tatis, quæ c&#x0153;co modo obtemperat suo Prælato
ille laicus opinabitur de minùs probabili, relicta
probabiliori. Ad quam sic respondet pag. 168.
Ad Tertiam. Auctoritas proprij Prælati, cui subdi-
tus obtemperare tenetur, est medium extrinsecum su-
peradditum in fauorem sententiæ minùs probabilis
certificans illum laicum sibi licitum esse laborare
per duas horas in die Festo. Non ergo adhæret huic<marginalia>Subditus|contra pro-|priam sen-|tentiam obe-|dire tenetur.</marginalia>
parti ex puro motiuo minùs probabili, seu ex sola vo-
luntate, sed ex auctoritate Prælati, de quo præsumi-
tur quod præcipiat tantùm ea, quæ licita sunt & ho-
nesta. Ex vi ergo præsumptionis credit certò esse ve-
rum, quod anteà ex motiuo intrinseco credebat mi-
nùs probabile; dubiumque quod manet in eius mente
est solùm speculatiuum. Ita Sanchez lib. 6. dec. cap. 3.
num. 2. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Tunc sic. Auctoritas Prælati est sufficiens<marginalia>Inde vali-|dum argu-|mentum|contra eum-|dem.</marginalia>
vt Religiosus talis tutò possit eius sententiam
præcepto intimatam amplecti, quia præsumitur
id solùm, quod est licitum, præcepturum; ergo
& grauium Doctorum auctoritas sufficiens erit
vt eorum sententiam amplecti possit, quisquis
eam satis habuerit perspectam, quia non debet
præsumi eos id, quod licitum non iudicant, per-
docturos. Consequentia videtur euidens, quia
Prælati præceptum non immutat materiam, cir-
ca quam versari morales actus possunt, neque de
illicito facere licitum possunt in ijs, quæ ab eo-
rum dispositione non veniunt, sed ab altiori, di-<marginalia>Vide P.|Vasquez in|Opusculo|de Restitut.|Cap. 6. §. 3.|n 74.|P, Sancius.|P. Vasquez.|P. Salas.</marginalia>
uina aut humana potestate; vnde in sola aucto-
ritate vis est facienda, qua constante, illationis
videtur irrefragabilis euidentia. Et Pater quidem
Sancius citato n. 2. nihil habet, quod præfatæ fa-
ueat responsioni: immò ex PP. Vasquio & Salas
aliqua proponit, quæ incommodare illi possunt.
Et quæstio quidem circa subditum agitatur ab
illis de licita præcepti materia dubitante, non de
probabiliter iudicante esse illicitam. In qua statuit
num. 3. teneri obedire, licet dubium perseueret,
quod tantùm erit speculatiuè tale, ita vt honestati
operationis non obstet, dum iudicat se teneri hic
& nunc obedire, quidquid aliàs dubitet, quo stante
dubio, & secluso præcepto, esset illicitum ope-
rari. De subdito autem habente opinionem pro-
babilem de illicita operatione affirmat num. 6.
Similiter teneri contra propriam opinionem, cuius<-P>@@

<-P>non est necessarium vt deponat assensum, quia
speculatiuum tantùm est. Nec fundatur docti
Patris assertio in eo, quod eidem adscribitur, scili-
cet subditum moueri auctoritate Prælati, quia
præsumitur illum tantùm præcipere licita & ho-
nesta, secus enim ille sentit, dum sic ait: Nec exi-<marginalia>P. Sancius,|sinistrè ad-|ductus.</marginalia>
stimo opus esse vt subditus iudicet opinionem Superio-
ris esse probabilem dicentem rem illam esse licitam,
nec vt deponat proprium assensum opinatiuum, quo
credit rem illam esse illicitam. Sed eo assensu perse-
uerante, & ignorata probabilitate alterius opinionis,
tenetur subditus parêre, dum non sibi certa est mali-
tia præcepti. Sic ille. Et quidem iudicare absolutè
rem esse illi citam, vt verè iudicat subditus, &
etiam præsumere licitam & honestam, nequit
stare, vt est manifestum; quia præsumere nihil
aliud est quàm iudicare ob verosimiles coniectu-
ras circa factum alterius. Fundamentum ergo
assertionis dictæ possessio superioritatis est, circa
quod ille doctè discurrit, sed non sine aduersan-
tium quorumdam haud leui conflictu; de quo
aliàs: modò enim ad ista descendimus, vt appareat
Doctorem tantum non esse fideli citatione pro-
latum.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Addo & aliud ex eodem pag. 92. vbi pro<marginalia>Aliunde|Auctor Ba-|sis confuta-|tus.</marginalia>
licito vsu probabilitatum rationem illam apud
Doctores eiusdem defensores inducit, ex eo quòd
est conformis rationi, & ita certificans conscien-
tiam de honestate operis in singulari: Nam cog-
nitio moralis compossibilis humanæ capacitati
conformatur rectæ rationi, quia ad impossibile
nemo tenetur: cùm igitur impossibile sit de om-
nibus agibilibus, quæ occurrunt, habere demon-
strationem, vt certitudinem saltem moralem de
illis habeamus, sicuti quotidiana docet experien-
tia, sequitur cognitionem opinatiuam de illorum
honestate esse conformem imbecillitati humanæ
cognitionis, & consequenter vsum doctrinæ pro-
babilis esse secundùm rectam rationem. Ad quam
sic ille: Respondetur, quidem non posse haberi de-<marginalia>P. Merco-|rus.</marginalia>
monstrationes directè & ab intrinseco ostendentes
quodcumque opus, quod occurrit, esse honestum: ta-
men facilè possunt haberi per media extrinseca, &
huiusmodi sunt non pauca, vt auctoritas Doctorum,
vsus, consuetudo, perscriptio, præsumptio, possessio,
tolerantia, exemplum, & similia multa. Sic ille.
Vbi non omnia prædicta esse necessaria ad securè
procedendum intendit, vt est manifestum, quia
præscriptio & possessio, non semper occurrunt,
vnde singula sufficere vt certum proponit. Tunc
sic. Auctoritas Doctorum stat pro sententia ne-
gante obligationem sequendi partem probabilio-
rem, aut fauentem præcepto: & sunt illi, quos
Auctor, vt vidimus, summa veneratione prose-
quitur: prætereà vsus in Christiana Republica;
& Religiosis familijs receptissimus: item præ-
sumptio, iuxta id, quod nuper ex Scriptore eô-
dem datum, subditum scilicet obedire teneri ex
præsumptione circa Prælatum, qui non præci-
piet nisi quod licitum est: ergo similiter de mag-
nis illis Scriptoribus sentiendum. Tolerantia in-
super, quia sententia, pro qua agimus, à Sede
Apostolica toleratur: & cùm contra plures cen-
sorium fuerit fulmen iaculata, circa illam nihil
tale aut factum, aut excogitatum, cùm tamen ad
morale negotium, & conscientiarum securita-
tem, secus factum oporteret, clamantibus aduer-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0418.jpg/>
@@1@<SE418>§. II. Circa concordiam opinionum de minus probabili &c. 3
<duolan 2><-P>sarijs basim moralis Theologiæ per illam con-
quassari. Exemplum tandem: vsus enim pro-
babilitatum in viris notæ probitatis est perfre-
quens, notæ etiam probitatis & sapientiæ magi-
stros sequentibus; ergo & licitus, cum ea tamen
moderatione, quam semel & iterùm à me tan-
tùm probari sum ingenuè & corditus potesta-
tus.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa concordiam extremè pugnantium sen-
tentiarum à P. Mercoro propositam, &
probatam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>7.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Onatur illam statuere Parte 1. Arti. 5. vbi<marginalia>Antonius|Merenda.</marginalia>
Antonij Merendæ sententiam adducit ne-
gantis absolutè licitum esse vsum probabilita-
tum, vt à Modernis statuitur, cùm de operatione
agitur, in qua opinio stat pro libertate contra
præceptum: & ait in aliquo vero sensu posse ad-
mitti vsum probabilitatum iuxta Modernorum
sententiam absque præiudicio moralis certitudi-
nis, quam omnino necessariam Merenda iudi-
cat, & Moderni etiam Scriptores, cui non esse
contrariam existimant probabilitatum ad praxim
consentaneam applicationem. Obiectum enim<marginalia>Varij gradus|certitudinis|moralis.</marginalia>
opinabile secundùm aliquam rationem dici simul
potest certum & probabile: pro quo diuersos
gradus certitudinis, logicæ scilicet & physicæ
præmittit, sicut & probabilitatis. Et ad moralem
caussam deueniens ait probabile logicè esse, quod
vt in pluribus verum est, sed secundùm quam-
dam rationem communem potest contingere
non verificari: vt scriptura Notarij facit fidem,
quia Notarius est persona publica & iurata, nec
præsumitur mentiri; cùm tamen attenta huma-
na conditione mentiri possit certum certitudine
morali est, quod attentis circumstantijs, & com-
muniter accidentibus, & proprijs rationibus ob-
iecti, non potest aliter se habere, & ideò vt in
pluribus verificatur, vt in dato exemplo de Scri-
ptura Notarij. Probabile verò morale est, quod
attentis circumstantijs & rationibus particulari-
bus subiecti, & communiter accidentibus, potest
aliter se habere; ideò aliquando verificatur, &
aliquando non, vt depositio vnius testis iurati in
iudicio apud iudicem non facit certitudinem, sed
tantùm probabilitatem, quia attenta ratione fe-
rendi testimonium in iudicio, non semper com-
pertum est vnicum testem deposuisse veritatem
quando non habet contestem. In moralibus er-
go, sicut in physicis certitudo prudentialis coin-
cidit cum probabilitate logica, vt in exemplo
Scripturæ Notarij: vbi licet aliqualis formido
sit in obiecto operabili moraliter certo, quæ po-
test manere ex eo quòd dignoscitur non repug-
nare aliter se habere attentis communibus ratio-
nibus, nihil derogat obiecto quin non censeatur
certum, quantùm sufficit ad honestatem opera-
tionis, cùm sit de de periculo remoto, & ita vt
leuis contemnenda. Quòd autem id quod est
certum moraliter, probabile apud Doctores so-
leat appellari probat ex Aristotele, D. Thoma,
Syluestro, & P. Thoma Sancio in Sum. lib. 6.<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
cap. 3. vbi sic ait: Omnimoda certitudo de rebus<-P>@@

<-P>moralibus haberi nequit, & ad eam Deus non obli-
gauit, sed ad operandum cum morali certitudine,
qualis in opinione probabili reperitur. Sic ille. Quan-
do ergo Doctores dicunt probabilitatem esse tu-
tam regulam nostræ operationis, & opus esse
honestum, non obstante formidine de opposito,
quam ferè semper experimur in nostris operatio-
nibus, debent interpretari de probabilitate logica,
quæ simul stat cum certitudine morali, & de
formidine remota, quæ est passio probabilitatis
logicæ. Et argumenta Merendæ concludunt de
probabilitate morali, quæ repugnat certitudini
requisitæ ad opus prudentiale. Sic doctus Auctor
philosophatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Vbi quidem cùm de certitudine morali lo-<marginalia>Concordiam|non stare|ostenditur.</marginalia>
quatur iuxta mentem Modernorum etiam Scrip-
torum, vt expressè affirmat, & ex eis adducat
P. Sancium suis loquentem verbis, si consequen-
ter ad eorum est mentem procedendum, procul-
dubiò dicendum in conflictu probabilium opi-
nionum quamlibet earum eligi posse, quia pro-
babilitas est regula sufficiens, licet non imme-
diata honestarum operationum iuxta ipsos, &
moralem secum affert certitudinem. Immò iuxta
eosdem certitudo moralis talis est, vt nullam ad-
mittat formidinem, nec remotum vereatur pe-
riculum. In morali, quod est logicè probabile,
admittitur aliquando non verificari illud, cùm
certum sit modo explicato, vt in scriptura Nota-
rij: at Moderni scriptores nihil tale admittunt in<marginalia>Quænta sit|in operante|probabiliter|certitudo.</marginalia>
amplexu opinionis probabilis, quia numquàm
contingere potest vt eam amplectens peccet, ser-
uatis regulis ab eisdem traditis, seu limitationibus
aut exceptionibus, de quibus à nobis dictum.
Quod quidem negat P. Mercorus, vnde non vi-
detur quomodo concordia dicta stare possit. Vult
etiam ille in conflictu opinionum partem eligen-
dam esse tutiorem, illam scilicet, quæ fauet præ-
cepto. Non est ergo certitudine probabilitatis lo-
gicæ contentus. Patet, quia sic operantem cer-
tissimum est non peccare, vnde nullus formidini
etiam remotæ locus relinquitur. Errare quidem
potest, dum iudicat opinionem, quæ pro præcep-
to stat, esse veram, cùm re ipsa contingere possit
non esse talem: at hic error culpabilis non est,
quia ad sic iudicandum probabili est ductus fun-
damento, vt generaliter in opinionum electione
accidit.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Item, cùm dicitur probabilitatem esse posse<marginalia>Quæ proba-|bilitas sit re-|gula opera-|tionis.</marginalia>
regulam moralium operationum, aut intelligitur
de immediata regula, aut mediata, ita vt præter
illam iudicium aliud practicum requiratur di-
ctans hîc & nunc licitam esse operationem.  Si
Primum, id Moderni Scriptores non dicunt gene-
raliter loquendo, sed communiter oppositum,
de quo à nobis dictum Parte 1. n. 157. & seqq.
Si Secundum, in eo, vt dixi, nullam ipsi admittunt
formidinem. Quia verò P. Mercorus moralem
certitudinem operationis quoad honestatem ad
opinionis certitudinem reuocandam existimat,
eius circa hoc doctrina neque sustineri absolutè
potest, neque receptissimæ est apud omnes do-
ctrinæ conformis. Quando enim conflictus opi-<marginalia>Vbi deficiat|ab Auctore|tradita.</marginalia>
nionum non est inter fauentes præcepto & liber-
tati, sed vtrimque præceptum vrgere contendi-
tur, moralis certitudo necessaria non est, vt in
exemplo iudicis, cui de innocentia Rei constat,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0419.jpg/>
@@1@<SE419>4 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>contra quem tamen sunt allegata & probata. De-
bere enim illum condemnare affirmat D. Tho-
mas, negat Scotus, de quo diximus Parte etiam 1.
n. 89. vbi compertum est vtrumque esse probabi-
le, neutrum autem certum moraliter.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Iam ex præfatis pro sententia, quæ Mo-<marginalia>Eadem ille,|quam alijs|obijcit, diffi-|cultate im-|plicatur.</marginalia>
dernorum dicitur, & antiquiorem esse ostendi-
mus Parte 1. nu. 65. & seqq. arguo: nam Me-
renda, & nonnulli alij, id, quod vidimus, affir-
mant circa obligationem sequendi partem tutio-
rem, probabilitatibus penitus amandatis. Pro quo
& Auctor Præfationis post inductam citati Scri-
ptoris mentionem ita loquitur: Huic denique
sponte concedent quicumque hoc sæculo vehementiùs
probabilitates insectati sunt. Sic ille. His tamen P.<marginalia>Præfationis|Scriptor.</marginalia>
Mercorus obsistit, & probabilitates cum morali
certitudine certas esse regulas honestæ operatio-
nis affirmat. Rogo iam, vnde id hauriat, cùm
Merenda innumeris Scripturæ locis iuxta San-
ctorum Patrum interpretationem accuratè satis,
vt ipse fatetur, impugnet, & omninò damnet
vsum probabilitatum, vt à Modernis admittitur?
Dicet stare posse Scripturæ, & Sanctorum Pa-
trum interpretationem pro eligenda parte tutiore
ad securitatem conscientiæ militantium. Sed con-
tra: Nam Merenda auctoritates huiusmodi pro
sua sententia adducit, & vrget, maiorem certi-
tudinem necessariam esse contendens. Vnde er-
go logicæ illius certitudinis fundamentum? Ad-
det bonas pro illa esse rationes, & aliquam Scrip-
torum auctoritatem. Tunc sic. Ergo & sententia,
quæ Modernorum Scriptorum, admittenda est,
quia & ipsa graues pro se habet rationes, & gra-
uissimos patronos. Et quemadmodum explicatio
certitudinis, quæ P. Mercoro placet, vt admissu
digna proponitur, ita & eam, quam Moderni ex-
hibent, suo est merito vt secura & plausibilis ad-
mittenda. Addo explicationem certitudinis pro-<marginalia>Instantia|manifesta.</marginalia>
babilis logicæ non quadrare Auctoris intento:
nam illa contingit, cùm res ita communiter acci-
dunt, vnde formido oppositi est de periculo re-
moto, & ideò non curanda: quod dicitur ita eue-
nire cum opinio probabilior in praxi tenetur, con-
tra eam, quæ fauet præcepto. Atqui quòd hæc sit
falsa est non rarò contingens, vt falsitas Scripturæ
Notarij publici, sed frequenter: ergo non qua-
drat explicatio. Minor constat: Nam opinio,
quæ mihi est probabilior, potest multis esse minùs
probabilis, & probabilior opposita, vt passim eue-
nit, & qui illam amplectitur, debet iuxta ipsam
operari. Esset quidem verosimilis doctrina, si opi-
nio, quæ probabilior dicitur, ita omnibus appa-
reret: at cùm non ita sit, regula tradita deficit,
nec veritati consulitur, & ita ad vnum illud est
recurrendum principium de morali certitudine
in qualibet opinione probabili.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Sententia de necessaria obligatione ample-
ctendi opinionem fauentem præcepto
proponitur, & illius præcipuum funda-
mentum expenditur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>11.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa Auctor Parte 2. Arti. 8. & 9. & in<marginalia>Difficultas|circa Aucto-</marginalia>
priori quidem statuit pec catum esse<-P>@@

<-P>operari secundùm opinionem minùs probabi-<marginalia>ris assertio-|nem ex ip-|sius princi-|pijs expe-|dita.</marginalia>
lem: in posteriori autem conatur ostendere as-
sertionem huiusmodi comprobari per illam regu-
lam, In dubijs tutior est pars eligenda. Quia verò
circa hoc statim videtur difficultas occurrere  ex
eo quòd, vt nuper dicebamus, sententia minùs
probabilis potest fauere præcepto, vnde & esse
tutior, ex illius peculiari doctrina videtur occur-
rendum, de qua Arti. 7. vbi asserit, & multis co-
natur suadere opinionem minùs probabilem in
concursu probabilioris, si motiuum graue pro
illa suppetat, & vt tale ab intellectu apprehenda-<marginalia>Probabilior|quæ & tu-|tior iuxta|illum.</marginalia>
tur, statum dubium in concipiente hoc modo
constituere: est enim tunc paruus excessus re-
spectu probabilioris, qui non sufficit ad tollen-
dam dubietatem, exemplo eius qui Rusticum
percontatus circa viam, id ex eo audit quod Ru-
stica negat, cuius testimonium licet minoris fidei
sit, tale tamen vt merito viator possit de opposito
dubitare. Cùm ergo in dubijs tutior sit pars eli-
genda, inde est vt opinio quæ minùs probabilis
dicitur, & tamen præcepto fauet, reuera proba-
bilior sit. Quòd ex ijs etiam colligitur, quæ ha-
bet Arti. 9. vbi §. Pio intelligentia obseruat opi-
nionem non dici tutiorem quia est probabilior,
neque minùs tutam, quia est minùs probabilis;
nam potest esse quòd aliqua opinio sit minùs pro-
babilis, & tutior: & alia sit magis probabilis, &
minùs tuta. Regula ergo securitatis ex sola ca-
rentia periculi offendendi Deum pensanda est.
Et post huiusmodi obseruationem subdit §. se-<marginalia>P. Merco-|rus vt ex-|plicet opi-|nionem tu-|tam.</marginalia>
quenti in hunc modum: Quamobrem cùm pars pro-
babilior dictans actum non esse licitum careat peri-
culo transgrediendi præceptum; opposita verò asse-
rens actum esse licitum, stante dubio habeat anne-
xum periculum, sequitur probabiliorem asserentem
actum non esse licitum, esse tutam; & minùs proba-
bilem asserentem actum esse licitum, non esse tutam:
ergo ex vi huius regulæ prudentialis vnusquisque te-
netur sequi probabiliorem, & abstinere à minùs pro-
babili. Sic ille; vbi opinionem carentem pericu-
lo probabiliorem agnoscit, licet communiter lo-
quendo minùs probabilis quandoque esse possit
secundùm propriam spectata rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Item quondo opinio probabilior talis est,<marginalia>Minùs pro-|babilis verè|non est talis|iuxta ipsum,|si ab opposita|multùm ex-|cedatur,|etiam fa-|uens præ-|cepto.</marginalia>
vt oppositam notabiliter superet, affirmat ille
Arti. 7. hanc non esse dicendam probabilem, quia
signum est carere graui & solido fundamento: si
enim illud haberet, statum dubium constitueret,
vt nuper dicebatur: impossibile enim est vt mo-
tiuum probabile contra aliquam sententiam non
causset dubium graue: si ergo non tale est vt du-
bium ingerat, est sanè leue & ita non curandum:
quo fundamento vti circa vexatos scrupulis soliti
sumus. Ex quo fit sententiam fauentem præcep-
to, & iuxta quam illi cita est operatio, verè pro-
babilem non esse, si opposita sit probabilior cum
excessu dicto. Quod quidem ita dicendum ex ad-
ductis Auctoris principijs constat, licet ipse non
non ita conformanda curasse videatur asserta, &
loquendi modos minimè inter se esse pugnantes
demonstrare. Iuxta hæc ergo procedit quæstio-
nis resolutio, & illius assertio, dum ait peccatum
esse opinionem minùs probabilem amplecti reli-
cta probabiliori.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Et illius præcipuum fundamentum ex eo<marginalia>Fundamen-|tum ex cer-</marginalia>
desumitur, quòd operans debet esse certus de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0420.jpg/>
@@1@<SE420>§. III. Fundamentum aduersariæ sentent. circa probabil. &c. 5
<duolan 2><-P>licita operatione, quod tamen stare nequit, si<marginalia>titudine ne-|cessaria lici-|ta operatio-|ne.</marginalia>
quis partem non fauentem præcepto, licet suo
aut aliorum iudicio probabilem, amplectatur.
Nam regula talis operationis est opinio probabi-
lis, & quasi prior pręmissa in discursu ex quo de-
ducitur honestas operationis: Atqui opinio incer-
ta est, & vt aliquid aliud certum admisceatur,
conclusio sequitur debiliorem partem, & ita di-
ctamen proximum certum esse non poterit, quo
asseritur hîc & nunc licitum esse taliter operari.
Ergo erit sic operari peccatum, quia se exponit
operans periculo faciendi contra præceptum, &
consequenter diuinæ offensæ: hac enim ratione
peccat, qui dubius operatur, secundùm receptis-
simum in Theologia dogma, quia scilicet peri-
culo se violandi præceptum exponit. Sed hoc
non vrgere ex dictis Parte 1. in Appendice Sectio-<marginalia>Vt faueat|aduersæ|parti de|monstratur.</marginalia>
nis 1. compertum habetur, ad quod & modò re-
spondeo operantem secundum opinionem pro-
babilem sufficienti certitudine, esse præditum,
quia certum est moraliter sic procedentem non
peccare, & licet opinio quam amplectitur, certa
moraliter non sit, conclusio ex illa potest certa
deduci, quia non influit secundùm quòd incerta
est, sed secundùm certitudinem eidem conue-
nientem. Certum enim est illam esse probabilem,
& ita discursus est euidens, sic arguendo: Lici-
tum est operari secundùm opinionem probabi-
lem: hæc opinio est talis: ergo licitum est hîc,
& nunc iuxta illam operari. Maior est receptum
in Theologia principium, vt ostendi aliàs, &
constat etiam ex dictis §§. præcedentibus. Mino-
ris veritas supponitur, vnde legitima est Conse-
quentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Vbi dici potest Maiorem quidem esse ge-<marginalia>Contra cer-|titudinem|responsio|depulsa.</marginalia>
raliter veram: circa Minorem autem distinctio-
nem adhibendam sic: Est probabilis sine concur-
su alterius, conceditur: in concursu, negatur.
Quo pacto etiam distingui posset Maior, præce-
dentis doctrinæ applicatione: Addendumque id
quod est certum, à nemine sanè sentiente negari:
cùm ergo dogma prædictum à multis negetur
secundùm generalitatem, quam argumentum in-
tendit, non esse tale videtur apertè concludi: hac
enim ratione opiniones certæ non sunt, quia
contra se habent aliter sentientes. Sed verò di-
stinctio illa secundùm sententiam quorumdam
est, qui negare nequeunt oppositam esse probabi-
lem, nisi per summam iniuriam, cùm respectu il-
lius abundè concurrat quidquid ad veram proba-
bilitatem fundandam excogitari potest, siue à ra-
tione, siue ab auctoritate: moralis ergo pro illa
militat certitudo, quam etsi verbis videantur ne-
gare nonnulli, facto ipso confirmant, dum iuxta
illam operantes in praxi non audent vt reos pec-
cati condemnare. Pro quo Auctorem nostrum<marginalia>Fauent fa-|cto aduer-|fantes.</marginalia>
iuuat audiamus, qui vltimo Operis Articulo
ex quorumdam è suis ingenua confessione diffi-
cilem praxim sententiæ præfatæ proponit, dum
dicunt: Si nos volumus limitare hanc regulam de
sequenda minùs probabili, vt dictum est, alij Con-
fessarij non limitabunt. Si dicimus ex doctrina pro-<marginalia>P. Merco-|rus.</marginalia>
babiliori Titium teneri ad restitutionem, alius Con-
fessarius dicet ex probabili non teneri: si docemus
hunc actum esse peccatum, illi negabunt: & ex hac
contradictione duo sequuntur incommoda, videlicet
illos, qui adhærent laxiori sententiæ, apparere huma-<-P>@@

<-P>niores & doctiores vulgo, atque in doctrinis Recen-
tiorum versatos: nos verò austeros & ineruditos, do-
ctrinis&#xE8BF;&#x0301; iam antiquis solùm imbutos: consequenter
p&#x0153;nitentes à nobis recessuros; cùm tamen eorum
eleemosynis victitemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Post hæc ita scribit: Cuidam Religioso, qui<marginalia>Suo fauet|concilio.</marginalia>
ita causabatur, memini me consuluisse p&#x0153;nitentem
in casu controuerso sic esse alloquendum: Fater mi,
in hoc casu, de quo à me petis consilium, sunt duæ
sententiæ oppositæ: vna vtique probabilis, quæ dicit
te non teneri ad restitutionem: alia probabilior, &
dicit te teneri: quando autem occurrunt duæ senten-
tiæ, vna probabilis, & altera probabilior, etiamsi sit
rigidior, quia est tutior, eligenda est. Ita suadet ra-
tio, & Doctores præcipui ac primæ Classis benè in-
tellecti communiter docent. Nonne illi, qui in nego-
tijs sæculi videntur prudentes, cùm possunt, semper
tutiorem partem remotam à periculis eligunt? Quan-
tò magis id oportet in negotijs animæ? Tu ergo tuæ
conscientiæ consule; dixi tibi quod debui ex meo mu-
nere, & quod ego agerem in fimili casu pro quiete
meæ conscientiæ &c. Sic doctus Pater. Vbi in pri-
mis obseruare iuuat, in concursu probabilioris
opinionis oppositam dici probabilem, quod ta-
men ab eo negatum, vt vidimus. Deinde sen-
tentiam rigidiorem non proponi vt eligendam
sub culpæ reatu, sed per modum consilij, quia
dum obligatio sub reatu dicto non exprimitur,
quod suadetur solam habet consilij rationem:
quod & verba illa indicant Memini me consuluisse.
Prætereà, dum vtraque sententia proponitur, op-
tio eligendi datur, vtriusque probabilitate decla-
rata, aliàs impertinenter se haberet propositio ta-
lis. Si enim sentit absolutè peccare eum, qui non
restituit, nec vllius opinionis patrocinio ab obli-
gatione tali immunem se posse præstare, quæ-
renti, an teneatur, sine ambagibus vllis dicen-
dum: Teneris. Cùm ergo non ita dicatur, mani-
festum signum est eum, qui ita respondet, existi-
mare non peccaturum illum, qui minùs proba-
bilem sententiam in praxi, quidquid secus de pro-
babilitate alterius sentiat, amplectatur. Id autem<marginalia>Doctores|præcipui|& primæ|Clericis|immeritò|allegati.</marginalia>
quod de Doctoribus præcipuis & primæ Classis
benè intellectis, sic communiter sentientibus di-
citur, immeritò additum, & contra fidelis consi-
liarij munus: significatur enim oppositam sen-
tentiam non habere pro se præcipuos & primæ
Classis patronos, quod est à vero alienum, vt vi-
dimus n. 2. & contra Auctorem ipsum, qui Parte 2.
Arti. 21. in principio Magistros Bañez, Medi-
nam; & Sotum vocat Thomistas primæ Classis.
Si autem præcipuorum nomine D. Thomam &
Scotum intelligat, quos cum nonnullis alijs ad-
ducit Parte 2. Arti. 26. eos benè intellectos ab
ipso, & non ab alijs, qui pro contraria eos senten-
tia allegant, aut saltim non aduersantes ostendunt,
nequit tamquam certum pronuntiari, neque vt
tale consulenti proponi: qui si audiret pro sen-
tentia, quæ dicitur minùs probabilis circa opi-
nionum amplexum grauissimos & primæ Classis
Doctores extare, qui præcipuos illos aliter intel-
ligunt, probabiliter etiam tantùm locutos, si id
verum haberet, & omne circa talem operandi
modum conscientiæ periculum remouentes, di-
uersum circa obligationem suam conceptum ef-
formaret. Iuxta hæc ergo stat sententiam benig-
nam probabilitati fauentem morali esse certitu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0421.jpg/>
@@1@<SE421>6 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>dine minimè destitutam. Quod & aduersantes
velint nolint constat non audere penitus inficiari.
Et quidem difficultas illa in sententię rigidæ exe-
cutione satis ostendit eos, qui ita docent, fre-
quentissimè in praxi aliter iudicare. Cùm præ-<marginalia>Sunt ex ad|uerso ex Do-|minicanis|PP. plures.</marginalia>
sertim ad ita procedendum non sit illis dedecori
externos Doctores sequi, quandoquidem inter
commilites multos habeant grauissimos & sa-
pientissimos, quorum possint magisterio se tueri,
& securum in ministerijs sacris habere proces-
sum. Videant Catalogum P. Mercori Arti. 26.
citato, vbi occurrent Aluarez, Bañez, Candidus,
Ledesma, Lopez, Martinez, Medina, & Vigua-
rius, quibus addi plures alij possunt, viam illam
difficilem exosi, & faciliorem aliam, ac securam
pariter demonstrantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Vlteriùs, Potest aliquid communiter ha-<marginalia>Certum ha-|beri aliquid|potest, & si|contradi-|cant aliqui.</marginalia>
beri certum, etiam si aliqui sint certitudinem
inficiantes. Catholica quidem fides certissima est,
quæ multos tamen patitur aduersarios. Item, at-
tritionem cum Sacramento sufficientem esse ad
illius valorem & effectum, certum communiter
habetur, licet nonnulli refragentur. Conceptio-
nis Virgineæ puritas ab Ecclesia vt certa cele-
bratur, quidquid aliqui contradixerint, vnde sine
formidine in eius celebratione proceditur. Pro-
cessiones in diuinis esse per intellectum & vo-
luntatem, vt certum dogma habitum in Theolo-
gia, quidquid Durandus, & nonnulli alij secus
affirmarint. Similiter posse demonstrari Deum
esse, & tantùm vnum, obluctantibus quibusdam.
Sicut & esse c&#x0153;lum Empyreum, circa quod Car-
dinalis Caietanus aut inficiator aut anceps, de
quo dixi in Amphitheatro Parte 1. n. 144. & sic
alia multa, quibus veritas, de qua agimus, accen-
senda.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Pro qua & stare demonstrationem docti<marginalia>Demonstra|tio pro sen-|tentia licitæ|sequelæ opi-|nionis minùs|probabilis.</marginalia>
Scriptores non immeritò arbitrantur breui dis-
cursu comprehensam, hoc scilicet: Omnis pru-
denter operans, rationis pondere, & sapientium
omni exceptione maiorum auctoritate ductus,
licitè operatur: sequens opinionem probabilem
sic se habet: ergo licitè operatur. Quæ conse-
quentia adeò est aperta, vt omnem benè affectum
intellectum sit nata conuincere, quandoquidem
præmissæ sunt euidentes. Maior scilicet, quia sic
operans non procedit temerariè, præcipitanter,
aut præsumptuosè: ratio enim solida, qua duci-
tur, rationabiliter operantem ostendit: auctoritas
omnem temeritatis, præcipitationis, ac præsump-
tionis, vitium remouet. Pro quo præstabit D.
Thomam consuluisse 2. 2. q. 53. arti. 3. vbi de<marginalia>D. Thom.</marginalia>
præcipitatione ac temeritate agit, & in respon-<marginalia>Temeritas|& præcipi-|tatio quid.</marginalia>
sione ad 2. sic habet: Ad Secundum dicendum,
quòd illa dicuntur fieri temerè, quæ ratione non re-
guntur: quod quidem potest contingere dupliciter.
Vno modo ex impetu voluntatis vel passionis: alio
modo ex contemptu regulæ dirigentis: & hoc propriè
importat temeritas: vnde videtur ex ea radice Super-
biæ prouenire, quæ refugit subesse regulæ alienæ:
præcipitatio autem se habet ad vtrumque. Vnde te-
meritas sub præcipitatione continetur, quamuis præ-
cipitatio magis respiciat primum. Hæc Doctor San-
ctus, ex quibus manifestum habetureum, qui
opinionem probabilem secutus, operatur, neque
temerè, neque præcipitanter agere, quia neque
impetu voluntatis aut passionis ducitur, neque<-P>@@

<-P>contemnit regulam dirigentem, quandoquidem
voluntas eius ita in bono firmata est, vt statuat
nullo modo peccare, & sic minimè regulam diri-
gentem contemnere: vnde si contingeret illici-
tum esse id, quod probabilis sententia licitum fir-
mat, neutiquam voluntas illud in praxi sustineret.
In Corpore autem Articuli, inter gradus, per quos
ordinatè non descenditur, exemplo corporalis
præcipitationis, ab eo, qui præcipitanter in mo-
ribus agitur, constituitur à S. Doctore Docilitas,<marginalia>Quid doci-|litas.</marginalia>
per quam aliquis acquiescit sententijs maiorum, eo-
rum scilicet, qui non tempore, sed scientia &
probitate maiores habentur, comparatione eius,
qui eorum inquirit sententias, dum honestè co-
natur agere, & sine offensione supremæ Maie-
statis; quod in negotio, de quo agimus, accidere
est manifestum. Iam quod ad præsumptionem
attinet, indubitatum est ex ijs, quæ habet idem
Doctor Angelicus ibidem, q. 130. arti. 1. & 2. qui-
bus illa clauditur, vbi præsumptionem dicit esse
vitium, quo quis assumit ad agendum ea, quæ præ-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
feruntur suæ virtuti. Quis autem non videat in
operante probabiliter modo dicto nihil tale re-
periri?</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Et ex his apparet ita operantem pruden-<marginalia>Operantem|iuxta opinio-|nem dictam|prudenter|procedere|demonstra-|tur.</marginalia>
ter se gerere: si enim imprudenter, id quidem
propter vitia prudentiæ contraria contingeret:
Atqui non ita res habet: nam si aliqua vitia, maxi-
mè prædicta: hæc autem longè abesse remanet
euidenter demonstratum: de illis enim speciali-
ter agit D. Thomas: & de præsumptione, quæ
& ipsa manifestè abest, vti de vitio prudentiæ
opposito non disseruit, sed vt opposito magnani-
mitati. Nec dici potest alia esse vitia prudentiæ
contraria, ex quibus aliquid possit in præfato o-
perandi modo admisceri: nam circa illa discur-
renti, vti à D. Thoma qq. 54. & 55. proponun-
tur & exponuntur, nihil tale occurret, ex quo
possit assertio huiusmodi verosimiliter compro-
bari: quia neque negligentia, neque prudentia
carnis, neque astutia, neque dolus, neque fraus.
Iuxta hæc ergo euidentia discursus adducti vide-
tur irrefragabilis: licet non desint, qui præoccu-
pati spiritu quodam contradictionis, conentur
iuxta Prophetam ponere tenebras lucem, & lucem
tenebras. Isa. 5. v. 20. Vbi & concinit quod habet<marginalia>Isa. 5. v. 20.</marginalia>
idem Doctor Sanctus ibidem q. 51. arti. 3. ad 1. vbi
ita scribit: Ad Primum ergo dicendum, quòd rectum<marginalia>D. Thom.</marginalia>
iudicium in hoc consistit, quòd vis cognoscitiua ap-
prehendit rem aliquam secundùm quod in se est. Quod<marginalia>Rectum in-|dicium ex|appetitus|inordinatio-|ne peruerti-|tur.</marginalia>
quidem prouenit ex recta dispositione virtutis appre-
hensiuæ, sicut in speculo, si fuerit benè dispositum,
imprimuntur formæ corporum secundùm quod sunt.
Si verò fuerit speculum malè dispositum, apparent ibi
imagines distortæ, & prauè se habent. Sic ille: qui
nonnullis interiectis subdit bonam dispositionem
indirectè contingere ex bona dispositione appetitiuæ
virtutis, ex qua sequitur quòd homo benè iudicet de
appetibilibus. Sic Doctor Sanctus: iuxta cuius
mentem contingere potest vt id, quod discursu
euidenti concluditur, quibusdam non videatur
tale, quia mentis speculum ex alicuius affectus
interiectu ad recipiendas veritatis formas indispo-
situm habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Neque ad infirmandum huiusmodi dis-<marginalia>Auctoris|doctrina|circa opinio-</marginalia>
cursum quidquam facit, quod de minùs proba-
bili opinione initio huius §. ex Auctore, quocum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0422.jpg/>
@@1@<SE422>§. IV. Fundamentum aduersæ sententiæ circa probabilitaiem &c. 7
<duolan 2><-P>agimus, est præmissum, dum opinioni minùs pro-<marginalia>nem minùs|probabilem|in concursu|probabilio-|ris.</marginalia>
babili in concursu probabilioris probabilitatem
negat, nisi sit leuis probabilitatis excessus, quan-
do enim notabilis est, ea proportione, qua cres-
cit, decrescit opposita, & ita probabilis dici non
potest, quod sequenti declarat exemplo. Decem<marginalia>Exemplum|pro ea.</marginalia>
Doctores ex vna parte tenent aquam ex sale esse
materiam Baptismi; ex aduerso vnus Doctorum
sentit oppositum. Quamuis huius Doctoris au-
ctoritas extra casum controuersiæ sufficeret, vt
quis eius sententiæ posset adhærere, tamen in
concursu decem Doctorum (ceteris paribus)
contradicentium valde diminuitur, intellectus-
que facilè ipsam posset paruipendere. Et in hoc
sensu absque controuersia ait esse intellectum
posse opinari de probabiliori. Vnde solum (ait)
est difficultas, an quando pars minùs probabilis,
concurrente probabiliore, respectu eiusdem in-
tellectus est verè probabilis, vt est quando eius
motiuum est graue, vrgetque, quamuis minùs
quàm motiuum oppositæ partis magis probabi-
lis, possit intellectus de probabiliori opinari: vt
si decem sint Doctores pro vna & pro alia no-
uem, ceteris paribus. Quod negat ex ratione
adducta, quia motiuum minùs probabilis graue
esse supponitur, & ita caussat dubium graue &
formale; in dubio autem huiusmodi, cùm de
materia peccati agitur, non licet nisi in præcepti
fauorem operari: & etiam si probabilior senten-
tia adsit, idem dicendum ex eo ostenditur, quia
etiam illa concurrente, grauitas motiui perstat,
& ita eumdem habet effectum.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Non inquam ad intentum quidquam fa-<marginalia>Efficaciter|consutata.</marginalia>
cit; facili enim negatione conuellitur, scilicet
motiuum graue non tum ita caussare dubium, vt
volentem operari ad probabiliorem partem ad-
stringat, quandoquidem & iuxta minùs proba-
bilem potest. Cum enim pars quælibet graue
motiuum, vnde & probabile etiam habeat, tum
à ratione, tum etiam ab auctoritate, prudenter
potest quamlibet amplecti, iuxta discursum nu-
per efformatum & exornatum. Dubium ergo,
quo stante operari non licet, est illud, quod mo-
tiua non sufficientia ingerat ad præstandum as-
sensum licet aliàs non contemnenda: vnde dis-<marginalia>Cap. Inqui-|sitioni.</marginalia>
cretum dicitur, immò & probabile in Cap. Inqui-
sitioni, de sent. excommun. ibi: Ex credulitate
probabili & discreta: sumpto probabili pro habente
aliquam verisimilitudinem, & in Theologica
proprietate, quia sine assensu, de quo nos Parte 1.
n. 178. & seqq. licet non desit qui secus sentiat
quantùm ad intelligentiam Canonis, sed non
quantùm ad rem ipsam. Pro quo P. Scildere<marginalia>P. Scildere.</marginalia>
Tract. 6. Cap. 7. §. 4. n. 80.</P>
<Z><A+1>§. IV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Quædam apparens demonstratio pro sen-
tentia aduersante proponitur, & ener-
uis demonstratur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>21.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illam Auctor Arti. 8. & est quarta<marginalia>Arguitur ex|defectu con|formitatis|cum regula|æterna.</marginalia>
suæ Assertionis ratio, sic arguens: Di-
ctamen rationis, quod fundatur in vsu opinionis
minùs probabilis in concursu probabilioris, ne-
quaquam tum ad apparentiam conformatur legi<-P>@@

<-P>æternæ: Atqui debet conformari: ergo est illi-
citum iuxta illud operari. Maior est certa, & ita
communiter in Theologia recepta, pro qua D.
Thomas 1. 2. q. 19. arti. 3. Maior ostenditur: Nam<marginalia>D. Thom.</marginalia>
stante opinionum conflictu, non magis apparet
conformari, quàm non conformari; immò ma-
gis apparet non conformari, quia pars probabilior
suadet magis non conformari: ergo dictamen
rationis, quod fundatur in vsu sententiæ minùs
probabilis in concursu probabilioris non potest
esse regula morum. Quòd si dicatur huiusmodi
dictamen, etiam si sit indifferens vt conformetur,
vel non conformetur legi æternæ, nihilominùs
habere rationem regulæ, iam non lex æterna,
sed probabilitas erit prima regula morum, quod
dicere omnino erroneum est. Ad hæc ille sic sub-
dit: Hæc demonstratio ita est euidens, vt nec appa-
rentem responsionem quis fingere possit, nisi subuer-
tat principia Theologiæ moralis.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Sed verò, vt dixi, in tali discursu apparen-<marginalia>Sed defectum|talem non|extare osten-|ditur.</marginalia>
tia tantùm demonstrationis elucet, non solida ba-
sis Theologicæ veritatis, vbi adeò est facilis &
aperta responsio. Dico ergo verissimum esse di-
ctamen pro recta operatione debere legi æternæ
conformari; nego tamen tale non esse, quod in
vsu opinionis minùs probabilis interuenit; & ad
probationem respondeo iuxta dicta n. 13. Cùm
enim dictamen circa probabilitatem certum sit,
nihil in eo est, quod obstet, quo minùs legi æter-
næ possit esse conforme. Falsum est ergo opinio-
nem magis probabilem suadere magis illud non
conformari: nam magis probabilis probabilitatem
alterius non negat, sed approbat, dum cum for-
midine ex tali probabilitatis persuasione procedit.
Retorqueo ergo discursum, & demonstrationem
in hunc modum efformo: Operans iuxta dicta-
men legi æternæ conforme, rectè operatur: At-
qui oparans iuxta opinionem minùs probabilem
operatur iuxta dictamen legi æternæ conforme:
ergo rectè operatur. Maior est certa, & minor
est apertè probata n. 17. & 18. vnde & est euidens
consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Sed pergit, & vt magis euidentiam osten-<marginalia>Discursus|obijcitur|euidens|iudicatus|ex dissposi-|tione diuinæ|prouidentia.</marginalia>
dat, statuit Deum, stante dispositione præsenti
suæ ineffabilis prouidentiæ, non posse minùs pro-
babilis vsum concedere, quod sic probat: Nam
Deus vult & præcipit nos viuere secundùm vir-
tutem, quod & ab ipso oramus frequenter: cuius
ratio est, quia ita viuere est via per se instituta à
diuina prouidentia vt homo tendat in suum fi-
nem. Cùm ergo nobis ignotum sit quid iubeat
lex æterna, Deus debet nobis pro regula, quoad
nos, constituere aliquid, ex cuius directione,
quandocumque eo vtimur, vt plurimùm saltem,
operemur actum virtutis iuxta præscriptum di-
uinæ legis: At vsus sententiæ minùs probabilis,
relicta probabiliori, nos non conducit ad hone-
stum simpliciter, sed fortè magis in errores; cùm
ratione svmpathiæ obiecti & potentiæ verosimi-
lius sit esse id honestum, à parte rei, quod nobis
ita apparet esse; aut saltem opus, quod dictat ratio
fundata in vsu opinionis minùs probabilis, est in-
differens vt sit honestum, vel non: Ergo si Deus
vult nos viuere secundùm veram virtutem, non
potest nobis statuere pro regula vsum opinionis
minùs probabilis in concursu probabilioris. Hæc
etiam ratiocinatio euidens affirmatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0423.jpg/>
@@1@<SE423>8 Auctar. Indic. Pars. IV. Sectio I.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Sed certè neque admodùm est illa proba-<marginalia>Eneruis pe-|nitus com-|probatur.|Vbi quomo|do velit Deus|nos honestè|& secun-|dùm virtu-|tem viuere.</marginalia>
bilis: In primis si contendat ita Deum velle &
præcipere vt secundùm virtutem viuamus, quòd
nequeat dari actus, indifferens in indiuiduo, sunt
qui id probabilissimè negent, & qui contrarium
sentiunt, probabilitatem istius sententiæ non ne-
gant. Ex hac ergo parte ratiocinatio dicta ab
euidentia deficit, vnde esse demonstratio nequit.
Deinde iuxta sententiam dictam procedens, &
actum in indiuiduo indifferentem admittens, di-
cere potest ita Deum velle nos secundum virtu-
tem viuere, vt non id circa omnes actus præci-
piat, sed tantùm beneplaciti & consilij volunta-
tem ostendat. Prætereà vt demus sententiam
prædictam admitti debere ex ea tantùm sequitur
eum qui operatur iuxta opinionem minùs proba-
bilem; ita vsum talem debere moderari, vt hone-
stum finem suæ operationi præstituat: quod qui-
dem stare optimè potest, vt scilicet qui laborat
in die festo, & in die ieiunij comedit, aut non re-
stituit, vel officium diuinum omittit, & sic alij,
id faciant honestis ducti rationibus, quæ tales esse
possunt, vt plus apud Deum mereantur, quàm
multi præceptorum exacti obseruatores. Si au-
tem aliter doctrina illa de obligatione viuendi se-
cundùm virtutem procedat, eam ad præcepto-
rum obseruantiam coarctando, id est quod nega-
mus, Deum scilicet ita nos suis præceptis con-
stringere, vt circa illa non liceat opiniones verè
probabiles vsurpare. Quid euidens contra hoc?
Non equidem illud, quod de erroribus dicitur,
nec probatur. Quòd autem opus iuxta opinio-
nem minùs probabilem factum, non sit directè
honestum, sed indifferens vt honestum & non
honestum sit, & hoc frequentiùs: minimè vrget;
quia si de honestate sermo sit, quæ ex eo proue-
nit, quòd sit conforme præcepto, hoc ipsum est
quod sententia nostra complectitur, & aperta
conclusio, scilicet nos non teneri ad operandum
semper iuxta opinionem fauentem præcepto. Si
autem de alia, secundùm dicta de actibus indiffe-
rentibus in indiuiduo faciendum satis: Ergo eui-
dentia dicta nihil minus habet quàm id, quod eo
nomine designatur</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Sed vrgetur exemplo, quod apertissimum<marginalia>Exemplum|pro aduer-|sariis.</marginalia>
dicitur, & sic se habet: Dux quidam iubet mili-
tibus vrbem obsessam aggredi hora sexta noctis,
quia in eo puncto ciues nonnulli daturi sunt ma-
nus: & ne errent, horologium, consignat, quod
putat motui cæli conformius. Quòd si Dux mi-
litibus pro regula constitueret horologium, quod
crederetur non minùs indicare horam sextam,
quàm decimam, signum esset euidens nolle eum
vrbis deditionem, eique nullius esse curæ quòd
milites aggrediantur mænia magis hora sexta,
quàm decima. Ita supposito Deum velle & præ-
cipere nos viuere secundùm virtutem, vt præscri-
bit lex æterna: implicat hoc velle, & simul nobis
constituere pro regula vsum sententiæ minùs
probabilis, per quam indifferenter contingit ope-
rari actum virtutis, vel oppositum. Verùm ex<marginalia>Non esse ad|rem ostendi|tur, & re-|torquetur,</marginalia>
his postremis verbis minimè suffragari exemplum
ostenditur, quia vsus sententiæ minùs probabilis
non est, nec permittitur pro operatione, quæ sit
actus virtutis, aut illi oppositus, prauus inquam,
cùm constat ex dictis esse honestum posse. Po-
namus Ducem pro inuasione vrbis non solùm<-P>@@

<-P>sextam horam, sed etiam decimam consignare in
horologio ritè gubernato, qui & dicat militibus:
Quòd fiat sexta, mihi erit gratius: sed quia nolo vos
somni detractione vexare, fiat decima, si vobis ita pla-
cet. Tunc quidem satis ille ostendit velle se de-
ditionem, & milites hora decima aggredientes
nullo modo Ducem ipsius indulgentia vtentes
offendent. Quo pacto exempli pro sententia no-
stra aptior succurrit applicatio: licet enim Deo
gratior sit vsus probabilioris sententiæ simpliciter
loquendo, quia tamen iugum suum graue esse
non vult, vsum minùs probabilis opinionis, hu-
manæ fragilitati concedit, salua semper præcepti
reuerentia & cura ne offensio eius se ingerat Ma-
iestatis, quod respondet deditioni vrbis certò qua-
libet hora ex designatis futuræ. Licet dici etiam
meritò possit exemplum vt proponitur non con-
gruere, quia ibi est præceptum speciale circa vr-
bis aggressionem, & tempus pro illa: in casu au-
tem nostro præceptum quidem generale est fa-
ciendi ea, quæ necessaria sunt ad vltimi finis con-
secutionem, in qua generalitate cùm multa oc-
currere dubia possint, directio circa illa Docto-
rum magisterio committitur, vnde & locus di-
uersis sententijs esse potest. Addo, si placet addu-
cti exempli conuenientiam tueri, ex eo fieri sa-
tis, si dicamus designatæ horæ respondere dicta-
men practicum certò indicans operationem esse
honestam saltem negatiuè, id est non illicitam,
quod in vsu opinionis minùs probabilis euenit.
Pro quo hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. V.
Demonstrationis alterius debilitas pro-
pulsata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>26.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abetur etiam Arti. 8. §. Ex his sic, & ita<marginalia>Arguitur ex|iudicio pra-|ctico, quod|debet esse|operationi|conforme.</marginalia>
procedit: Qui tuta conscientia vult se-
qui aliquam sententiam in moralibus, oportet vt
de ea formet iudicium particulare practicum sal-
tem opinatiuum, & dicat: Mihi modò licitum est
habere plures præbendas: sed dato quòd sententia
de habendis pluribus præbendis sit minùs proba-
bilis quàm opposita, non valet intellectus meus
formare hoc iudicium particulare opinatiuum,
quòd hic & nunc mihi liceat habere plures præ-
bendas, quando est in concursu suæ probabilioris
oppositæ: ergo stante tali concursu neque vale-
bit opinari de particulari. Maior est certa, & Mi-
noris probationem supponit ex Arti. 3. in quo
probat stantibus duabus probabilibus opinionibus
inter se oppositis æquali probabilitare, non posse
intellectum, se determinare ad vnam, nec de
alterutra ad libitum opinari, quia tunc constitui-
tur in statu dubio, neque est motiuum speciale,
per quod se possit ad assensum inclinare: vnde
videtur illatio manifesta.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Sed manifestam non esse facilè redditur<marginalia>Commoda|distinctione|sit satis.</marginalia>
manifestum: concedo enim Maiorem de iudicio
particulari practico quoad primam partem, &
quoad posteriorem, dum dicitur: Mihi modò lici-
tum est habere plures præbendas, distinguo: lici-
tum est per assensum, qui determinatè & directè
versetur circa licitam obtentionem, nego: per
assensum, qui versetur circa probabilitatem sub-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0424.jpg/>
@@1@<SE424>§. V. Obiectæ demonstrationis ostensa debilitas. 9
<duolan 2><-P>intellectam, cùm dicitur, Mihi licet,, concedo.
Sub quo intelligendi modo potest etiam Maior
absolutè concedi, & sub eodem negari Minor:
cuius probatio tantùm euincit prius distinctionis
membrum: vnde & nos diximus Parte 1. num.
43. stante iudicio paris probabilitatis statum es-
se dubium, nec posse earum alicui assensum præ-
stari. Sed quidem etsi non præstetur, stante as-
sensu dicto circa probabilitatem, operari iuxta
quamlibet potest sic iudicans, sicut & stante in-
æqualitate; quia licet opinio aliqua magis pro-
babilis sit, non est necessarium vt intellectus ei-
dem assentiatur, quam necessitatem sola potest
euidentia conciliare. Quod quidem non heri
aut nudiustertius inuentum, sed ante annos plu-
res septuaginta traditum à P. Vasquez Tomo 1.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
in 1. 2. Disput. 62. Cap. 4. §. vltimo, vbi benè
ostendit magis expeditum esse hunc procedendi
modum, quam sit ille, cum quis partem vnam
opinabilem per positiuum assensum amplexus,
iuxta aliorum opinionem ipsi placet operari: mi-
nus enim est quod obstet, neque circa deponen-
dum proprium iudicium illi est opus laborare.
Pro quo & P. Thomas Sancius Lib. 1. in Decal,<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
Cap. 9. n. 12. & 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Quia verò in P. Bardi Lib. 11. Select. mo-<marginalia>Patris Bardi|exacta re-|sponsio.</marginalia>
ral. num. 32. solutionem præcedenti conformem
reperit, contra illam insurgit Auctor, dum sic
ille ait, quòd scilicet opinari de aliqua propo-
sitione dupliciter contingit, scilicet modaliter,
& secundùm se: Primum accidit, cùm quis
dicit: Probabile est mihi licitum esse habere plures
præbendas: Secundum, cùm ait: Mihi licitum
est habere plures præbendas, cum formidine de oppo-
sito. Posset ergo aliquis respondere (ait Au-
ctor) ad Maiorem rationis factæ sufficere pri-
mum iudicium, quia non repugnat intellectum
formare hoc iudicium modale opinatiuum de sen-
tentia minùs probabili, etiam in concursu pro-
babilioris, quia non ideò desinit esse probabilis.
Insurgit inquam, & suam impugnationem vti<marginalia>Impugnata|ab Auctore.</marginalia>
euidentissimam proponit, & sic arguit: Iudi-
cium particulare, quod requiritur ad rectitudi-
nem operationis non potest stare cum conscien-
tia dubia, quia hæc non stat cum conscientia
recta: sed iudicium opinatiuum modale stat
cum conscientia dubia, quia in eodem intelle-
ctu sunt duo hæc iudicia: Probabile est mihi nunc
non esse licitum habere plures præbendas, & Proba-
bile est mihi licitum esse habere plures præbendas,
quod statum dubium constituit: tunc enim dubi-
tamus quando ex vtrâque parte contradictionis
iudicamus esse rationes graues, consequenter
probabiles: ergo iudicium opinatiuum modale
non sufficit ad rectitudinem operationis: ergo re-
quiritur iudicium opinatiuum de propositione se-
cundùm se, quod non potest haberi neque in vni-
uersali, nec in particulari de sententia minùs pro-
babili in concursu probabilioris. Sic ille, conclu-
dens sic oportuisse firmam rationem à se addu-
ctam demonstrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Responsio tamen est iuxta dicta satis<marginalia>sed clara|responsione|defensa,</marginalia>
prompta & dilucida: nego enim iudicium parti-
culare non posse stare cum conscientia dubia cir-
ca propositionem secundùm se sumptam, si sub
aliqua ratione habeat certitudinem, quam pra-
cticum iudicium attingit, & cùm propositiones<-P>@@

<-P>probabiles certò sint tales, aut saltim probabili-
ter, vt in quibusdam accidit, quæ & sunt etiam
certò probabiliter probabiles, neque circa hoc
dubius sit intellectus (vt supponimus) benè il-
lud potest cum conscientia modo dicto dubia
componi. Quod ergo à P. Bardi dictum de pro-
positione modali, optimè stare potest, contra quod
immeritò dicitur solita æquiuocatione laborare.
Quæ enim in hoc æquiuouatio subest? Nisi fortè
velit conscientiam dubiam cum probabili con-
scientia confundi; quod quidem non ita acci-
dit, vtriusque enim ratio delucidè remanet de-
clarata.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Leuis alterius demonstrationis non leuis
enodatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>30.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abetur etiam Arti. 8. n. 5. ratione, & de-<marginalia>Ex principiis|oppositæ sen-|tentiæ argui-|tur, scilicet|ex dictamine|rationis.</marginalia>
sumitur ex eisdem principijs, in termi-
nis quibus oppositæ sententiæ Auctores ad illius
probationem vtuntur, & sic procedit: Princi-
pale fundamentum dicentium licitum esse se-
qui opinionem minùs probabilem in concursu
probabilioris est, quia Deus nobis instituit pro
regula morum dictamen rationis, vt homo id pos-
sit licitè agere, quod sibi probabiliter honestum
apparet, ita vt formalis ratio rectitudinis huma-
næ operationis refundatur in ipsam probabilem
apparentiam honestatis: Atqui sicut ex præscri-
pto diuinæ regulæ id solùm licitum est operari,
quod nobis apparet honestum, ita peccatum est
agere id, quod non apparet honestum; sed quan-
do mihi recurrit opinio minùs probabilis simul
cum probabiliori opposita, opus, quod aggredi
volo, mihi quidem apparet honestum ex motiuo
opinionis minùs probabilis, sed simul mihi magis
apparet non honestum ex motiuo probabilioris:
ergo attenta ratione apparentiæ, in qua consistit
ratio formalis regulæ rectitudinis humanæ ope-
rationis, potiùs fugiendum est, quàm prosequen-
dum opus, quod suadet opinio minùs probabilis.
Quod suadetur exemplo Regis, qui in expedi-<marginalia>Exemplo|roboratur.</marginalia>
tione militari præcipit Duci vt in grauioribus
negotijs sequatur consilium septem seniorum,
quos ei Collaterales constituit. Occurrit hostis,
consuliturque an acie sit dimicandum: ex Con-
siliarijs tres affirmant, reliqui negant. Si Dux
tunc nihilominùs vellet præliari, ageret contra
præceptum Regis, neque excusaretur dicens:
Rex præcepit mihi agere iuxta consilium Senio-
rum: sed tres, quorum consilio feci, sunt senio-
res: ergo pugnando feci iuxta præceptum Regis:
Nam protinus Fiscalis ipsum tamquàm deluso-
rem regij mandati redargueret simili syllogismo:
Immò fecisti contra mandatum Regis, quod erat vt
sequereris consilium seniorum: sed quatuor, quorum
consilium non es secutus, erant Seniores constituti
à Rege: ergo egisti contra mandatum eius. Ex hoc
arguitur: Quia non secus se excusant illimitatè
vtentes sententia minùs probabili, dum sic ar-
guunt: Deus à nobis solùm exigit vt sequamur con-
silium rationis: dictamen opinionis probabilis est
consilium rationis, etiam in concursu probabilio-
ris: ergo non facit contra diuinum mandatum. At
non aduertunt quòd ex aduerso remordet & red-
arguit synderis, quæ in interiori foro gerit vi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0425.jpg/>
@@1@<SE425>10 Auctar. Indic Pars. IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>cem vigilantissimi Fiscalis, & ait: si fateris id so-
lùm esse opus licitum, quod ex consilio rationis ap-
paret honestum: igitur contra diuinum mandatum
agis, qui eligis opus, quod tibi suggerit opinio mi-
nùs probabilis, cùm ex consilio probabilioris magis
non honestum apparet. Ecce demonstrationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Sed talem non esse responsio expedita
conuincit: Concedo enim quod assumitur de ap-<marginalia>Expedita|responsio.</marginalia>
parenti probabili honestate in opinione minùs
probabili, & magis de inhonestate in probabi-
liori, & distinguo consequens: Potiùs sequendum
est hoc quàm illud, ex consilio; transeat (nam
& hoc sunt qui negent) ex præcepto, nego. Po-
test etiam distingui Minor: Magis apparet non
honestum, ita vt in tali apparentia quiescat ani-
mus, nego: ita vt non quiescat, sed formidet,
& suspicetur an sit tale, concedo. Formido ergo
ista, quæ fauet opinioni minùs probabili, iuncta
probabili apparentiæ honestatis, in caussa est vt
hanc sequens non sit censendus peccare. Itaque
in hac argumentatione nihil est quòd vrgeat, ne-
que nouum quid additur, sed verba replicantur.
Fundamentum communis & receptissimæ sen-
tentiæ est: operans iuxta opinionem probabilem
proponentem honestatem, etiamsi in opposita
probabiliùs appareat ratio inhonestatis, rationabi-
liter, nec temerè aut præcipitanter operatur, vt vi-
dimus n. 17. & 18. Arguitur ex aduerso: Opinio
probabilior dictat opus esse magis nonhonestum.
Quid inde? Hoc est quod dicimus, quod fatemur;
& eo non obstante oppositum esse licitum affir-
mamus. Exemplum autem nihil euincit: in eo
enim est manifestum Regis mandatum à Duce<marginalia>Exemplum|ad rem non|facere osten-|ditur.</marginalia>
violatum: vnde eius excusatio dicto modo propo-
sita esset paralogismus, non ita in eo, qui opinio-
nem minùs probabilem sequitur, cui fauet syllo-
logismus adductus, & cùm vrgetur à Fiscali syn-
deresi, ex consilio rationis opus, quod proponitur,
iuxta opinionem magis probabilem esse magis
non honestum, id est leue, quia cum consilium
tale non excludat consilium aliud probabile iuxta
quod tale opus est honestum, non sequitur sic
operantem agere contra rationem. Hoc ergo est
speciale in opinionibus, vt duo esse dictamina op-
posita possint, & tamen conformia rationi.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Ex peccato primorum parentum argumen-
tum propositum, & solutum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>32.</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Mitto multa apud Auctorem occurren-
tia, quia aliqua à nobis sunt in Appendice
discussa Parte 1, alia parùm vrgent, & nonnulla
peculiares casus attingunt inter Doctores com-
muniter controuersos de probabilitate disseren-
tes. Quædam etiam Scripturæ loca, & Sancto-
rum auctoritates, de quibus ibidem à nobis dict&#x0169;.
Quia verò ex factis nonnullis peculiaris impug-
natio construitur, quæ sacer exhibet Textus, circa
illa iuuat aliquantulùm inhæsisse. Arguit ergo
Par. 2. Art. 19. ex casu primorum parentum, qui ex
comestione fructus ligni scientiæ boni & mali po-
tuerunt habere probabilitatem se non esse letha-<marginalia>Probabiles|rationes pro|primis pa-|rentibus|obijciuntuæ.</marginalia>
liter peccaturos. Primò, quia lex p&#x0153;nalis secun-
dùm probabilem sententiam non obligat in con-
scientia, etiamsi p&#x0153;na sit capitalis vt docet P. Va-
lentia 1. 2. Disput. 7. q. 5. puncto 6. pro qua etiam<-P>@@

<-P>citatur Nauarrus in Manuali Cap. 23. nu. 55. & P.<marginalia>P. Valentia|Nauarrus.|P. Lessius.</marginalia>
Lessius de Iustitia Lib. 1. Cap. 33. Dub. 8. Præcep-
tum autem fuisse p&#x0153;nale constat ex verbis illis:
In quacumque die comederis ex eo, morte morieris.
Gen. 2. Quòd si dicatur p&#x0153;nam mortis ex iure<marginalia>Gen. 2.</marginalia>
naturæ vitandam: Contra hoc est, saltem Heuam
probabiliter existimare potuisse mortem non fore
ob vnius pomi esum infligendam: quod significat
D. Augustinus eodem loco post alia sic dicens:<marginalia>D. August.</marginalia>
Maxima libertate habenas prohibitionis rumpere de-
lectata, probabilius existimans non esse mortem, quam
timuerant, secuturam. Sic ille. Secundò etiam po-
terant probabiliter credere se non grauiter pec-
caturos ex paruitate materiæ: cùm non desint
Doctores, qui asserant Deum non posse præci-
pere aliquid leue sub p&#x0153;na graui. Tertiò Lex p&#x0153;-
nalis, & præcipuè quæ exorbitat à iure communi,
non debet extendi ad personas in ea non nomina-<marginalia>Cæsar|Carena.</marginalia>
tas, vt ex pluribus docet Carena Tit. 13. §. 2. p. 2.
sed pręceptum de abstinendo à ligno scientiæ fuit
factum soli Adæ antequàm Heua crearetur, his
verbis: & præcepit ei dicens: Ex omni ligno Para-
disi comede, de ligno autem, scientiæ boni & mali ne
comedas. Et nulla est facta mentio de Heua, aut
eius descendentibus in genere, nec in specie. In-
super p&#x0153;na mortis propter esum vnius pomi vi-
detur satis grauis & exorbitans: ergo Heua po-
tuit probabiliter saltem eo præcepto non ligari.
Et tamen eos grauiter peccasse est certum: ergo
probabilitas contra Dei præcepta minimè suffra-
gatur. Primos autem parentes circa notitiam pro-
babilitatum satis fuisse instructos probat ex perfe-
cta eorum scientia multò quàm nostra maiori. Et
ea nō vsos ex eo ostenditur, quia ipsi earum vsum
in sui excusationem neutiquàm produxerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Sed hæc minimè Auctoris possunt caussam<marginalia>Præceptum|Adamo im-|positum, etsi|p&#x0153;nale, obli-|gatorium:|& vnde.</marginalia>
promouere. Ad Primum dico præceptum Adamo
impositum, etsi fuerit p&#x0153;nale, fuisse absolutè obli-
gatorium, quia in eius adimpletione totius huma-
ni generis erat felicitas constituta, vnde eius vio-
latio non potuit grauissimum non esse peccatum,
quia teste Apostolo Rom. 5. v. 12. Pervnum homi-<marginalia>Rom. 5. v. 12</marginalia>
nem peccatum in hunc mundum intrauit, & per pec-
catum mors, & ita in omnes homines mors pertransijt,
in quo omnes peccauerunt. Vt demus ergo vsum o-
pinionum probabilium iam tunc locum habere
potuisse, in casu præsenti id neutiquàm admitten-
dum, quia locum habere nequit quando ex eo
graue damnum potest in alios deriuari, vt est cō-
munis resolutio Scriptorum, pro qua Auctor Parte<marginalia>Circa He-|uam quid|D. August.|vt non pu-|tauerit se|moriturum.</marginalia>
2. Arti. 11. Ad id, quod de Heua dicitur, non scili-
cet se morituram credidisse iuxta D. Augustini
expositionem, in primis dico Auctorem non vi-
deri sententiam Doctoris Sancti suo in fonte de-
libasse, neque enim librum, neque Caput citat, sicut
commentatur D. Augustinus eodem loco dixisse con-
tentus: qui Lib. 11. de Genesi ad litteram Cap. 30.
priora illa verba habet ab Auctore adducta: & non
credens posse inde se mori, arbitror quòd putauerit
Deum alicuius significationis caussa dixisse: Si man-
ducaueritis, morte moriemini. Sic de Heua ille, qui
ab Auctore dicitur verba superiùs data inferiùs
protulisse, quæ quidem habentur Cap. 31. in qui-
bus de Heua in speciali non locutus, sed de paren-
te vtroque: illa enim Sacri Textus commentaba-<marginalia>Gen. 3.</marginalia>
tur verba: & aperti sunt oculi amborum: cumque
cognouissent se esse nudos &c. Ex eo autem quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0426.jpg/>
@@1@<SE426>§. VII. De peccato primorum par entum an ex opinione &c. 11
<duolan 2><-P>delectata dicitur, erroris occasio, cùm animad-
uersum non fuerit verbum præfatum curiositati
respondere, sic enim Doctor sanctus: Vbi enim ad
transgrediendum præceptum audax curiositas mota
est &c. Priora ergo tantummodò verba ad He-
uam in speciali spectant; quia verò & sequentia
simul cum Adamo, dicendum quod à S. Doctore<marginalia>Probabi-|lius quid in|illo.</marginalia>
dictum Probabilius existimans de verâ non posse
probabilitate intelligi, aliàs non peccarent, quia
& iuxta Auctorem nostrum, id quod verè est
probabilius, tutò quisque amplecti potest: vnde
& ipsum necesse est sua vt premat & torqueat
obiectio. Iudicarunt ergo, sed temerè, quia ita
posse operari prorsus erat improbabile: neque<marginalia>Temeraria|in illis cu-|riositas.</marginalia>
enim pro se solidum apparebat fundamentum,
neque alia erat auctoritas nisi serpentis, & quan-
tus ille diuinorum præceptorum interpres? vnde
& temeritas & præcipitatio præcipuas in eorum
transgressione partes habuerunt: vbi (vt loquitur
D. Augustinus) ad transgrediendum præceptum,
audax curiositas mota est auida experiri latentia,
quidnam tacto vetito sequeretur, & noxia libertate
habenas prohibitionis rumpere delectata &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Ad secundum de paruitate materiæ, licet<marginalia>Non excu-|sabilis ex|paruitate|materiæ.</marginalia>
ita esse possit quod dicitur, in casu tamen præsenti
locum habere nequit, quia præceptum à Deo im-
positum vt grauem materiam concernens & gra-
uiter obligans est intimatum: tale enim verè
erat, & ita oportuit proponi in illo statu, qui cla-
rum & inoffensum procedendi modum exigebat,
ne vllus excusationi locus remaneret: vnde ne-
que illius transgressores redarguti à Deo quid-
quam tale in sui defensionem protulerunt, cùm
illud esset maximè obuium: Comedimus quia exi-
stimauimus rem fuisse leuem, cùm & materia talis
esset, & te id, quod tale est, non posse sub reatu le-
thalis noxæ iubere sumus probabiliter arbitrati.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Ad Tertium, præceptum fuisse etiam<marginalia>Præceptum|etiam Heuæ|impositum.|Gen. 3. v. 1.|& 3.</marginalia>
Heuæ impositum videtur ex narratione sacra
manifestum Gen. 3. v. 1. Cur præcepit vobis Deus?
Quæ sunt verba sepentis: nec fuisse falsa, Heuæ
responsio manifestat statim v. 3. De fructu verò
ligni, quod est in medio Paradisi, præcepit nobis Deus
ne comederemus &c. Licet autem ante formatio-
nem Heuæ tale præceptum Adamo datum vi-
deatur, graues ad id respondent Interpretes, per
anticipationem positum à Mose, quod & 70. ver-<marginalia>Versio. 10.</marginalia>
sio non obscurè indicat, in plurali habens, Ne
comederitis. Pro quo P. Salianus plures adducit,<marginalia>P. Salianus</marginalia>
quibuscum & sentit Tomo 1. Annalium circa diem
mundi sextum n. 134. Alij secuti narrationis or-
dinem affirmant Heuam ab Adamo de præcepto
instructam, pro quo Diui Ambrosius & Chry-
sostomus apud eumdem nu. 133. quibus addo D.
Augustinum suprà Lib. 8. Cap. 17. vbi præmissa
expositione iam dicta de narratione per recapi-
tulationem ita subdit: An sciens (Deus) quòd ei<marginalia>D. August.</marginalia>
facturus erat mulierem, ita præcepit ordinatißimè, vt
per virum præceptum Domini ad feminam perueni-
ret? Quam disciplinam & in Ecclesia seruat Aposto-
lus dicens: Si quid autem discere volunt, domi viros
suos interrogent 1. Cor. 14. 35. Sic ille, in ea con-<marginalia>1. Cor. 14.|v. 35.</marginalia>
quiescens sententia, dum nihil eidem opponit, &
ea adhibita ad nouam transit quæstionem. Et
quidem cùm compertissimum sit Heuam vio-
lati præcepti ream fuisse, & proptereà à Deo p&#x0153;-
nas recepisse commeritas, necessarium prorsus<-P>@@

<-P>est vt intimatum eidem præceptum asseratur.
Vnde non potest non friuola omnino censeri ra-
tio, quæ ad probabilitatem adstruendam, id quod
est à veritate penitus alienum assumit. Quomodò
item existimare illa potuit p&#x0153;nam mortis propter
esum vnius pomi, eo quòd satis grauis & exorbi-
tans videatur, ad se non spectare, quia eo præ-
cepto non ligata? Intimatum quidem vtrique,
& sine aliquo inter eos discrimine: ligata ergo,
& ita etiam obnoxia p&#x0153;næ.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Quomodo autem præceptum de re leui<marginalia>Præceptum|graue de re|leui esse po-|test ob finem|momenti|non leuis.</marginalia>
non fuerit, licet circa materiam leuem communi
iudicio, eo quòd ad finem momenti maximi tra-
hebatur, declarant & exornant Interpretes, estq;
communis sensus Theologorum, pro quo videri
potest Diana Parte 5. Tract. 5. Resolut. 47. qui ta-<marginalia>Diana.</marginalia>
men in fine ita scribit: Notandum est etiam hic
obiter cum Duvallio in 2. 2. D. Thomæ Tract. de legi-<marginalia>Duvallius.</marginalia>
bus q. 5. arti. 4. conclus. 2. in fine, solum Deum in
leui materia posse ad mortale obligare, vt probabile
est fecisse erga Adamum & Heuam, ratione esus fru-
ctus vetiti. Sic ille: cuius mens est, id quod est<marginalia>Quid circa|Deum, &|primos pa-|rentes.</marginalia>
leue, etiam attentis circumstantijs, posse à Deo
præcipi obliganti sub mortali: nam quando ra-
tione circumstantiarum pondus habet, negari id
nequit, non solùm Deo, sed Ecclesiasticis Præ-
latis. Quod verò subditur, probabile esse in præ-
cepto primis parentibus imposito id accidisse,
quod soli diuinæ competit potestati, eum vide-
tur habere sensum, præceptum circa rem leuem
ratione materiæ & circumstantiarum imposi-
tum: id quod neutiquam admittendum, fuit
enim materia grauis respectu finis à Deo intenti,
quem explicat D. Augustinus supra Cap. 13. vo-
luisse inquam Deum obedientiam ab homine sibi
præstari, quem in tanto honore condiderat, eo
sibi obsequio tamquàm tributo nobili persoluto.
Et quidem in præcepto ieiunij Ecclesiastici simile<marginalia>Ex præcepto|Ieiunij Ec-|clesiastici|illustratu|doctrina.</marginalia>
quid videmus accidere; materia enim non adeò
magna in eo interuenit, comestio scilicet vltra
permissas in prandio, & serotina refectiuncula,
cibi modici, iuxta varias Scriptorum sententias.
Et modi cum quidem est, quod excedit aliquan-
tulum duas vncias, vt videri apud eumdem Dia-
nam potest Resolut. 11. & Parte 1. Tractatu de Ie-
iunio Resolut. 1. Ponamus ergo præcepisse Deum
ne primi parentes pomum comederent duarum
vnciarum pondus excedens, materia quidem esset
grauis iuxta sententiam dictam: & tamen nimius
ille videri posset rigor, vt scilicet propter huius-
modi comestionem, & parum illud quod duabus
vncijs accreuit, p&#x0153;na adeò acerba imponeretur,
certissimè præceptum violantibus infligenda.
Cumque reuera non esset talis, idem dicendum
de præcepto non comedendi absolutè; quia licet
materia esset leuis, si parùm ex pomo vetito su-
meretur, id quod de materia est minus, ratione
finis grauissimi compensatur. Vbi D. Augustinus<marginalia>D. August,</marginalia>
audiendus citato Cap. 13. sic locutus: Quare pro-
hibitum est, nisi ut ipsius per se bonum obedientiæ, &
ipsius per se malum inobedientiæ monstraretur? De-
nique à peccante nihil aliud appetitum est, nisi non
esse sub dominatione Dei, quando illud admissum est,
in quo ne admitteretur sola deberet iußio dominantis
attendi. Sic ille.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0427.jpg/>
@@1@<SE427>12 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><Z><A+1>§. VIII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Ex facto Saulis in victoria de Amalecitis
argumentum aliud vtili cum animad-
uersione discussum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>37.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illud Auctor eodem Arti. 19. de-<marginalia>1. Reg. 15.|v. 3.</marginalia>
ductum ex. 1. Reg. 15. Samuel præci-
pit Sauli dicens: Vade, & percute Amalec, & de-
molire vniuersa eius &c. Non ita ab eo factum:
nam pepercit Agag, & optimis gregibus ouium &
armentorum, & vestibus, & arietibus, & vniuersis,
quæ pulchra erant, nec voluerunt disperdere ea &c.
v. 9. In quo quidem perperàm ab eo factum, vn-<marginalia>Vers. 9.</marginalia>
de & Dei sententia condemnatus: & tamen
probabili est vsus opinione: tum quia verbum
Hebræum in loco Exodi, iuxta cuius præscrip-<marginalia>Vnde Saul|appareat|excu abilis.|Exodi 17.|v. 14.</marginalia>
tum Samuelis iussio processit, benignam patitur
interpretationem: sic enim Cap. 17. v. 14. Delebo
enim memoriam Amalec sub c&#x0153;lo: vbi vox respon-
dens Memoriæ in Hebræo, scilicet ‎‏זבר‏‎ diuersis
punctis adiectis, & memoriam & masculum sig-
nificat, cùm possit legi Zachar, quod est mascu-
lus, & Zecher, quod est memoria. In Auctore hæc
diuersitas, & forsan ex errore typographico, ab-
surdè legitur. Inde ergo Rabbini aliqui factum
Saulis excusant, qui præceptum ad solos extendi
masculos potuit probabiliter reputare. Item quod
ad Agag attinet, ad magnificentiam triumphi
fuit propter gloriam populi Dei, post quam po-
terat occidi, sicut & pecora ad sacrificium reser-
uari, cùm nihil interesset ea demoliri gladio, aut
igne consumere, sicut & alia pretiosa stipendijs
militum applicari. Licet enim (verba Auctoris<marginalia>P. Merco-|rus.</marginalia>
sunt) hoc videatur expressè aduersari verbis dicti
præcepti: Non concupisces ex rebus ipsius ali-
quid: Tamen hæc vltima verba, cùm in nostra Vul-
gata sint expuncta obelo, non habentur in Textu He-
bræo. Sic ille, addens in casu isto ea, quæ præ-
cepto vetabantur, non fuisse mala, & eatenus
prohibita, sed è contra, in quibus benigna inter-
pretatio solet frequentiùs admitti. Quòd autem
Saul probabili sit vsus fundamento, ex ipsius ex-
cusatione constat dicentis: Immò audiui vocem<marginalia>1. Reg. 15.|v. 20.</marginalia>
Domini, & ambulaui in via, per quam misit me Do-
minus, & adduxi Agag &c. v. 20.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Sed hæc nullius momenti sunt. Et in pri-<marginalia>Hebræa vox|perperàm|adducta ab|Aduersariis|demonstra-|tur, sicut &|alia.</marginalia>
mis, quod ex ambigua voce ‎‏זבר‏‎ dicitur posse
fundari argumentum, ex eo euidenter reuinci-
tur, quia licet vox dicta secundùm se sumpta
dici possit ambigua, ex interpretatione tamen
Samuelis adeò expressa, omnis est ambiguitas
propulsata, iuxta quam reseruari nihil potuit ob
fines illos memoratos. Quòd autem verba illa,
Non concupisces &c. à Vulgata sint expuncta, vt-
pote in Hebræo Textu non extantia, nescio quo-
modo à viro potuerit docto proferri, cùm mani-
festissimè in illa, sine obelo aliquo, contineantur.
Verum quidem est in Hebræo, Textu, qui apud<marginalia>Vulgatæ|auctoritas</marginalia>
Pagninum, & Arias Montanum exactior, non
haberi: sed Vulgatæ auctoritas Textus superemi-
net omnes, vnde ea à Samuele dicta nequit salua
fidei integritate dubitari, stante pro Vulgata, &
omnibus in illa contentis Decreto Concilij Tri-
dentini. Et quidem licet præfata verba submo-<-P>@@

<-P>ueantur, alia ita sunt aperta & vniuersalia, vt sa-
tis esse ad cohibendam Saulis effrænem cupidi-
nem debuissent: Demolire vniuersa eius &c. Quod<marginalia>1. Reg. 15.|v. 1. & 2.</marginalia>
quidem mandatum non auctoritate propria, sed
Dei nomine locutus, intimauit Samuel dicens:
Nunc ergo audi vocem Domini: Hæc dicit Dominus
exercituum n. 1. & 2. Non ergo fuit locus pro-
babili existimationi. Quòd si opinatum libeat
dicere, opinionem omninò improbabilem est
amplexus Saul, quæ excusationi esse non potuit.
Nec vrget illud: Immò audiui vocem Domini &c.<marginalia>v. 24.</marginalia>
Sed aliud ex vero prolatum ab ipso: Peccaui, quia
præuaricatus sum sermonem Domini, & verba eius
v. 24.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Instat Auctor eos, qui negant Saulem<marginalia>In graues|Scriptores|depulsa ca-|lumnia.</marginalia>
probabiliter processisse, ideò negare quia vident
Deum non eum excusasse: si tamen suppresso
nomine proponeretur casus in abstracto, absque
difficultate vtique Saulis interpretationem am-
babus manibus vt probabilem admitterent, quia
magis est probabilis, quàm dicere esse veniale vti
ouis & lacti cinijs in Quadragesima: & dicere li-
citum esse inducere ad iurandum falsum eum,
qui credit iurare verum: aut non teneri ad soluen-
dum legatum pium perpetuum post centum an-
nos legatarium, quia tempus centum annorum
moraliter æquiparatur æternitati. Et similia, quæ
probabilia euulgentur in libris. Prætereà Saulis
interpretatio aliquam apparentiam veritatis ha-
buit: ergo & aliquam probabilitatem, licet mi-
nimam: Atqui minimam probabilitatem suffi-
cere ad licitam operationem Recentiorum sen-
tentia est, ex quibus Pasqualigus de electione opi-<marginalia>Pasqualig.|Bresserus.</marginalia>
nionum Decis. 20. n. 7. & Bressarus lib. 3. de Con-
scientia. Cap. 7. n. 27.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Sed eneruis est prorsus instantia: nego<marginalia>Saulis fa-|ctum perpe-|ram Recen-|tiorum opi-|nionibus an-|te latum.</marginalia>
enim futurum quamquam verè doctum, cui si
casus prædictus proponeretur cum omnibus suis
circumstantijs, in Saulis fauorem iudicaret. Pro-
batio autem promptam habet facilemque repul-
sam, negando in opinionibus verè probabilibus,
quæ à doctis scriptoribus euulgantur, minùs pro-
babilitatis existere, quia & bonis rationibus, &
auctoritate competenti fulciuntur: quod quidem<marginalia>De ouis &|lacticiniis.</marginalia>
pro Saulis procedendi modo non extitit. Sen-
tentia de ouis & lacticinijs, vti à suo est Auctore
proposita, in contradictorio iudicio suam est pro-
babilitatem inconcussam in posterùm, fauorabili
Decreto consecuta, de quo Parte 1. n. 607. De<marginalia>De inducen-|te ad iuran-|dum.</marginalia>
inducente ad iurandum modo præfato dictum
etiam nu. 671. De legato quæstionem mouens
Diana Parte 5. Tract. 14. Resolut. 84. pro negante<marginalia>Diana.</marginalia>
deberi adducit P. Gasparem Hurtadum, Viuium,
Naldum, Molfesium, qui pro eadem allegat Co-<marginalia>De legato|post centum|annos.</marginalia>
uarrubiam, Brunum à Sole, Tuschum, Meno-
chium, & Surdum: pro affirmante Bonacinam &
Homobonum; & concludit vtramque esse pro-
babilem, & primam in Iure probabiliorem, sed
secundam in praxi seruari. Cùm ergo prima in
Iure sit probabilior, nec Modernos tantùm pro se
habeat Auctores, sed antiquiores & grauissimos,
non nisi per apertam iniuriam potest opinioni
Saulis adeò absurdæ æquari, immò & postponi.
Id quod de alijs dici opinionibus potest, contra
quas generalis illa censura prolata.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Nec tamen proptereà animus mihi est
pro Modernorum defensione solicitus, vt gene-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0428.jpg/>
@@1@<SE428>§. IX. De Roboami historia pro opinionum probabilitate. 13
<duolan 2><-P>raliter probabiles æstimem, & laudabiliter am-<marginalia>Minimam|probabilita-|tem non esse|tutæm abso-|lutè loquen-|do.</marginalia>
plectendas: quod aliàs non semel admonui: vn-
de neque placet quod de minima probabilitate
dicitur: adeò enim exigua esse potest, vt pro
nulla haberi debeat; vt nulla verè extitit in Sau-
lis facto: aliàs nulla propositio apud Auctores re-
perta proscribi à Pontifice potuisset: nulla enim
est, pro qua ratio aliqua non adsit, & auctoritate
non gaudeat aliquali, quandoquidem à docto est
Auctore vulgata. Negari tamen nequit suos in
probabilitate gradus esse, sicut in pretijs, in qui-
bus est supremum, medium, infimum. Sic etiam
est probabilitas magna, minor, minima, quæ &
parua dici solet, quam communiter Doctores vt
veram & propriam admittunt, vnde communiter
dicisolet aliquid parùm probabile. Sed adeò par-
ua esse potest, vt iuxta dicta pro nulla haberi de-
beat, dum sic communiter reputatur. Sicut in
pretijs accidit: dicuntur enim res nullius pretij,
quæ valde exiguo dignæsunt, vt fructus qui ven-
duntur in plateis incumbente nocte, nec com-
modè seruari in diem sequentem possunt. Quam-
quàm & hîc obseruare oporteat eam probabili-
tatem, quæ quibusdam videtur minima, alijs posse
non minimam apparere: quo euentu iuxta illam
poterit probabiliter operari, quia & probabile
est id fieri posse quando sententia aliqua à non-
nullis censetur improbabilis, cùm tamen ab alijs
probabilis censeatur. Quod ergo vulgari axio-
mate circumfertur Parùm pro nihilo reputari, non<marginalia>Parùm pro|nihilo repu-|tari vt ha-|beat verum.</marginalia>
est vniuersim verum: quia parùm cibi aut potus
ante sacram Communionem sumi non reputatur
pro nihilo. Quo ad tempus idem sæpè accidit,
vt in ieiunio, Ordinibus, ac multis alijs, in quibus
terminus designatus intelligitur de momento ad
momentum. Vnde licet axioma dictum habeat
fundamentum in Iure, vt videri potest apud Bar-
bosam Tractatu de Dictionibus. Dist. 246. vbi &<marginalia>Barbosa.|Surdus.</marginalia>
Textus & Doctores adducit, ex Surdo tamen li-
mitat, quando scilicet non datur diuersa ratio. Sic
ergo parum probabilis opinio verè probabilis esse
potest; cùm etiam adeò exigua esse possit pro-
babilitas, vt pro nulla veniat meritò reputanda.</P>
<Z><A+1>§. IX.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Roboami historia, quæ cum præceden-
tibus contra receptissimam sententiam
infertur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>42.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abetur illa 3. reg. 12. statim enim ac<marginalia>3. Reg. 12.</marginalia>
Roboamus regnare post Salomonem
parentem c&#x0153;pit, rogatus à populo pro tributorum
alleuiatione, maluit consilium iuuenum, qui cum
eo nutriti fuerant, quàm seniorum amplecti, ex
quo rebellio subsecuta, decem tribuum irrepara-
bili defectione: propter quod abscriptore sacro<marginalia>Vnde vis ar-|gumento.</marginalia>
meritò reprehensus. Ex quo sic arguit Auctor
Arti. 19. citato. Consilium iuuenum habuit ali-
quam probabilitatem: & tamen reprehenditur
Rex ob relictum seniorum consilium circa ne-
gotium regni temporalis: ergo dignior reprehen-
sione erit, qui relicta probabiliori eligit minùs
probabilem opinionem in negotio animæ, &
regni c&#x0153;lestis. Quod vrgetur, nam licet dicantur
iuuenes illi, quorum est Rex consilium amplexus,<-P>@@

<-P>erant tamen coætanei Regi, qui regnare c&#x0153;pit,
cùm esset annorum 41. vt Lyranus expendit,
vnde ad præbendum consilium non inepti, & ita
probabiliter loqui potuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Sed nihil in hoc, quod negotium possit fa-<marginalia>Quæ nulla.|ostenditur.</marginalia>
cessere communissimam sententiam amplexis.
Roboamum grauiter sua in responsione peccasse
eruditè ostendit Abulensis Quæst. 5. in citatum<marginalia>Abulensis.</marginalia>
Caput. multa in ea peccata prosecutus, de quo
& spiritus sanctus Eccli. 47. v. 26. & 27. & finem<marginalia>Eccli. 47.|v. 26. & 47</marginalia>
habuit Salomon cum patribus suis, & dereliquit post
se de semine suo, gentis stultitiam, & imminutum à
prudentia, Roboam, qui auertit gentem consilio suo.
Circa quod eleganter Oliuerius noster sic ait:<marginalia>Oliuerius|Bonarcius.</marginalia>
Fuit verò consilium illud longè stupidissimum: cùm
enim ipse minimè gratia apud populum suum vale-
ret, & ipsius fauorem omnibus modis conciliare opus
haberet, responso suo barbaro & tyrannico, & asperi-
tate minarum, grauissimè illum exacerbauit, & ad
schisma viam aperuit, seductus scilicet ab inconsultis
adolescentibus, spreto Consilio seniorum. Sic ille. Et
quis hîc probabilitatis vmbram deprehendat? Iu-
uenes consiliarij; immò & adolescentuli dicun-
tur, licet coætanei Roboamo: iuxta litteram,
comparatione seniorum, vt Abulensis exponit
Quæst. 4. & morali sensu, iuxta eumdem, quia
tales prudentia: sic enim vocatur puer centum
annorum, quia solum habet prudentiam pueri-
lem, vel desideria puerilia. Sic patet isa. 65. n. 20.<marginalia>Isa. 65. v. 20</marginalia>
Eorum ergo consilium illi simile, de quo Vates
idem Cap. 19. v. 11. Stulti principes Taneos, sa-
pientes consiliarij Pharaonis dederunt consilium insi-
piens. Si ergo in sapientibus & principibus stul-<marginalia>Cap. 19.|v. 11.</marginalia>
tum esse consilium potest, quando non ex ratio-
nis dictamine, sed ex affectuum inordinatione
procedit: quid si in iuuenibus Regi adulari co-
nantibus, cuius habebant ingenium satis ex diu-
turno & familiari conuictu perspectum, vt nihil
probabilitatis in eo repertum meritissimò dicere
valeamus?</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Et quidem sic arguentes rogo an serio<marginalia>Contra sic|arguentes|redargutio|valida.</marginalia>
existiment in consilio tali probabilitatem reluce-
re, an secus sentiant? Si Primum, contra scripturæ
sacræ mentem esse videtur, quæ meram in eo
fuisse stultitiam protestatur. Si Secundum, ad quid
inducitur? Ad id proculdubiò, vt indicetur pro-
babilitates quamplurium sententiarum iuxta
hanc formam iudicandas: vt scilicet cùm eorum
Auctorum sint, qui antiquiorum comparatione
dicuntur Iuniores, & nullo firmo fundamento
subsistant, vt blandiantur tantùm nouitatum aui-
dis, & laxitatis studiosis, & quandôque Principi-
bus, procudantur. De quo Auctor Parte 2. Arti.
27. In quo quidem, vt aliàs dixi, summa est gra-
uium, & sapientia ac probitate insignium scrip-
torum iniuria, quidquid de nonnullis sit, qui fortè
esse possunt, quos non immerito præfata censura
perstringat: in qua etiam peccari grauiter potest,
dum graue illis peccatum impingitur, qui in scri-
ptis suis bono zelo laborare potuerunt, & ea vul-
gare, quæ coràm Deo ipsis probabilia, & sine in-
conuenienti, immò vtiliter posse fieri iuris pu-
blici iudicarunt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0429.jpg/>
@@1@<SE429>14 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><Z><A+1>§. X.
Circa mentem Diui Thomæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>45.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illa à nobis in citata Appen-<marginalia>S. Doctoris|sinistræ ex-|positiones.|Vide Parte 1.|n. 513. &|seqq.</marginalia>
dice, de qua & Auctor Parte 2. Arti. 21.
vbi ijs adductis, quæ S. Doctor habet Quodlibeto.
8. Arti. 13. ea adeò duris, & minimè textui adap-
tabilibus expositionibus prosequitur, vt valde du-
bitem an quisquam futurus sit sincerus veritatis
amator, qui illis sit vel leuiter adhæsurus. Legan-
tur illæ, neque enim vacat circa ipsas sine operæ
pretio diutiùs immorari. Et vt sententiæ, quam
probandam suscipit, & S. Doctoris pergit aucto-
ritate fulcire, firmum in eiusdem assertis nihil
possit adscisci, facit inter alia Doctissimi Arauxo,
præstantissimi Thomistæ, non vulgaris auctoritas
in Decisionibus moralibus Disput. 9. de Statu ciuili
Casu 3. vbi ex professo probat neminem peccare
agendo contra propriam opinionem, si sequatur
aliorum opinionem magis aut æquè probabilem,
quod in Confessario, Medico, Iudice, & Aduo-
cato ita verum existimat, vt oppositam senten-
tiam, de Iudice præsertim agens, proculdubio
irrationabilem arbitretur n. 6. Adducta autem
n. 2. integra Doctoris Angelici resolutione, ita
n. 3. concludit: Ex quibus planè colligitur de ip-<marginalia>Mag. A-|rauxo.</marginalia>
sius mente, quòd licitè potest quis agere secundùm
vnam opinionem contra alteram etiam propriam,
dummodò istæ tres conditiones concurrant: nimirùm
quòd non sit contra legem diuinam aut humanam
obligantem ad culpam; & quòd non sit contra pro-
priam conscientiam, quæ etiam habet vim obligandi,
& quòd determinatum assensum præbeat illi parti,
quam opinatur veram, nec ex contrarietate opinionum
maneat pendulus neutri parti determinatè assentiens.
Hæc ille: quæ quidem non ideo adduxerim quòd
penitus probem; sed vt ostendam mentem D.
Thomæ aliam esse iuxta graues Thomistas ab ea,
quam Auctor sibi est visus odorari: neque posse
illius auctoritate ex præfato loco desumpta con-
tra communem triumphari sententiam, cùm in
ea nihil sit, quod fauere verosimiliter videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Quod enim deducitur ex verbis illis: Ex
conscientia enim obligatur aliquis ad peccatum, seu<marginalia>D. Thom.</marginalia>
habeat certam fidem de contrario eius, quod agit, siue
etiam habeat opinionem cum aliqua dubitatione: ve-
rum quidem est, sed minimè contrarium, exacta
adhibita explicatione præter dicta aliàs. Nam qui
probabiliter iudicat hoc esse peccatum, reuera
peccat, cum eo statu conscientiæ operando: quod
secus accidit quando iuxta sententiam aliam pro-
babilem operatur; tunc enim iudicium aliud
practicum est, vt sæpiùs dictum. Pergit autem
ille, & ex alijs S. Doctoris verbis affirmat nota-
bili confidentia euidenter deduci sentire illum
non solùm non licere sequi minùs probabilem
opinionem affirmantem actum esse licitum in
concursu probabilioris oppositæ, sed etiam pec-
catum esse sequi magis probabilem asserentem<marginalia>Idem.</marginalia>
actum esse licitum. Verba S. Doctoris sunt: Aut
non habet conscientiam de contrario, sed certitudi-
nem: sed tamen in quamdam dubietatem inducitur
ex contrarietate opinionum; & sic, si manente tali
dubietate plures præbendas habet, periculo se com-
mittit, & proculdubio peccat. Hæc ille, ex quibus<-P>@@

<-P>euidenter se putat concludere: Nam ex opinione
minùs probabili potest oriri dubitatio: Atqui se-
cundùm D. Thomam peccat qui sequitur sen-
tentiam, de qua habet certitudinem, quando ex
opposita inducitur in dubietatem; ergo magis
peccabit sequendo probabilem, etiam si maiorem
probabilitatem habeat, dummodò ex opposita
minùs probabili in aliquam dubietatem induca-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Sed quo minùs euidens ista illatio sit ob-<marginalia>Textus lectio|emendatior.</marginalia>
stat in primis id, quod habet Dom. Arauxo n. 2.
citato, vbi ait textum prædictum non esse legen-
dum vt proponitur; Aut non habet conscientiam
de contrario, sed certitudinem, sed sic, Seu certitu-<marginalia>Dom. A-|rauxo.</marginalia>
dinem; aliter enim difficilem continet doctrinam:
vnde Spinula Disput. 1. Sect. 2. existimat D. Tho-<marginalia>Stephanus|Spinula.</marginalia>
mam hoc loco non posse ad litteram exponi, quia
incompossibilia docet, nimirùm habentem cer-
titudinem de habendis licitè pluribus præbendis
posse in dubitationem induci, cùm dubietas de
eodem obiecto repugnat certitudini. Sic ergo
cessat vis obiectionis, quæ ex certitudine desu-
mitur, sicut & euidentia dispâret, subiecto, circa<marginalia>Vtcumque|sit lectio, non|contrarius</marginalia>
quod versari poterat, non extante. Sed demus
textum esse fidelem, & particulam Sed retinen-
dam, nulla inde etiam euidentia sublucet, quan-
doquidem D. Thomas, stante dubietate, negat<marginalia>D. Thom.</marginalia>
licere præbendarum retentionem, quod & nos
admittimus, quia in dubio tutior est pars eligen-
da, iuxta communem Doctorum sententiam cum
probabilibus exceptionibus: qui autem iuxta
opinionem probabilem eo in casu operaretur, tuta
id facere conseientia posset. Certitudo ergo tunc
non obiectiua, sed subiectiua ex adhæsione ad
sententiam, quia nihil in contrarium, quod vr-
geat, occurrit, succedente consideratione de con-
trarietate opinionum, cessat, dum sic discurrit,
qui plures sibi licitas esse præbendas arbitratur:
(vt verbis Auctoris loquar) Quomodò euidenter
ego agnosco hanc veritatem, quam tot viri docti non
perceperunt? Si vera esset ista mea sententia affir-
matiua, quam ego credo veram, non videtur verisi-
mile tot viros doctos latuisse: fortassè ego decipior
deducendo ipsam ex suis principijs. Ex opinatiuo
ergo statu in dubium est ex consideratione huius-
modi deuolutus. Hi enim actus stare nullo modo
possunt simul: Hoc certò, immò & euidenter
vt vult Auctor) scio ita esse: &, Fortassè ita non
est, & ego fallor.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Sed respondet P. Mercorus ex doctrina<marginalia>Responsio|summè diffi-|cilis de si-|multate cer-|titudinis|speculatiuæ|cum practico|dubio, quæ|& refellitur.</marginalia>
P. Sancij in Sum. lib. 1. Cap. 9. scientiam, certitu-
dinem, opinionem, dubium, probabilitatem dici
& speculatiuè & practicè, & ita in mente Cleri-
ci habentis per medium intrinsecum certitudi-
nem quòd licitum sit habere plures præbendas,
durante tali certitudine speculatiua, potest oriri
dubietas practica ex motiuo extrinseco, scilicet
auctoritate Magistrorum, quòd non sit licitum
habere plures præbendas. Quæ quidem doctrina
summè difficilis est caussæ præsenti applicata,
pro qua P. Sancijsententia n. 3. & 4. minimè suf-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
fragatur. Quod enim aliquis habens firmum as-
sensum possit contra illum licitè operari quod
erat illicitum iudicatum, adueniente aliquo, pro-
pter quod iudicium variari possit, vt idem Pater
cum alijs censet. Sit quidem ita; quod tamen
multi negant: At quòd stante iudicio certo &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0430.jpg/>
@@1@<SE430>§. X. Circa mentem D Thomæ in electione opinionum. 15
<duolan 2><-P>euidenti de re aliqua, possit subire dubitatio, &
cum certitudine componi iuxta modum dictum,
& pro casus positione ex eôdem adducta, impos-
sibile prorsus apparet. Nam cùm dico, Fortassè
fallor, de assensu illo speculatiuo loquor, quia alium
non habeo, qui dubitationem præcedat, & ita est
apertè affirmare assensum illum speculatiuum
posse esse falsum. Item, certitudo dicta talis as-
seritur ab intrinseco, & deducta ex princi-
pijs sententiæ, cui quis assentitur: & tamen
dubitans inducitur: ita loquens: Fortasse ego
decipior, deducendo eam ex suis principijs. Er-
go etiam circa motiuum intrinsecum vt spe-
culatiuè propositum versatur dubitatio, & ita
etiam ex ea parte deficit omnimoda certitudo: hi
enim assensus maximè pugnantes inter se sunt:
Ego ab intrinseco censeo rem istam esse veram, &, ego
ab intrinseco censeo forsitan non esse veram. Non
ita accidit cùm quis sentiens aliquid esse illicitum
probabiliter, secundùm oppositam sententiam
operatur: quia assensus ille non est certus, sed
cum formidine, & ita ritè cum alio potest com-
poni, quo dicat: Fortasse fallor: id enim secum
affert formido: vnde & in communi agendi mo-
do, sic accidit, & ita frequenter loquuntur: Yo
asi lo siento; mas bien puede ser que me engañe. Ego
ita sentio; Sed benè stare potest vt fallar. Hoc ni-
mis quantum videtur apertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Adducit prætereà vt claram contra sen-<marginalia>D. Thom.|alia auctori-|tas.</marginalia>
tentiam sibi aduersam, auctoritatem S. Doctoris
ex Opusculo. 9. Arti. 15. de qua & nos aliàs. Et sic
habet: Omnis quæstio vbi de peccato mortali agitur,
nisi expressa veritas habetur, periculosè determinatur,
quia error, quòd non creditur esse peccatum mortale,
quod est peccatum mortale conscientiam non excusat
à toto, licet fortè à tanto: præcipuè autem periculo-
sum est vbi veritas ambigua est: quod in hac quæstio-
ne accidit, quia Theologi Theologis, & Iuristæ Iuristis
inueniuntur contraria sentire. Sic ille: ex quo sic<marginalia>Inde argui-|tur.</marginalia>
arguit: secundùm S. Thomam error non excusat
à toto quando est ambiguitas opinionum: sed
quando occurrit mihiprobabilis in concursu pro-
babilioris, tunc est ambiguitas opinionum, ergo
si contingat errare, & facere contra præceptum
sequendo minùs probabilem asserentem actum
esse licitum relicta probabiliori opposita, secun-
dum S. Thomam conscientia non excusabit à to-
to. Quid clarius? Sic Auctor. Ex cuius discursu
clarissimè deducitur secundum S. Thomam ne-<marginalia>Sed redar-|gutione con|uellitur ar|gumentum.</marginalia>
que magis probabilem opinionem posse quem-
piam sequi, cùm de mortali peccato agitur. Pa-
tet: quia accidere potest esse peccatum mortale,
quod non creditur esse tale: ergo conscientia non
excusabit à toto, licet fortè à tanto. Quid clarius?
Doctrina quidem S. Doctoris valde difficilis est:
quidquid autem de illa sit, de quo dictum aliàs,
nihil certè ad præsentem caussam conducit, vt
ex illa possit quidquam contra communem sen-
tentiam inferri, cùm etiam aduersantes debeant
eidem respondere. Addo sententiam pro licita
sequela æqualiter aut minùs probabilis opinionis
stantem, iuxta D. Thomam posse legitimo dis-
cursu fundari, sic videlicet: si propter aliquam
rationem non posset, maximè ob periculum erro-
ris: Atqui idem est in probabiliori, vt videmus;
ergo si eo non obstante licet, licebit & illud. Quid
ad hæc? Nihil certè, quod facere satis queat.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Sed concludit Auctor sic arguens: Si<marginalia>Argumen-|tum aliud|retorsione|a$unclear siectum.</marginalia>
quando occurrunt duæ opiniones ambæ proba-
biles, licitum esset quamlibet sequi iuxta D. Tho-
mam, facile ille potuisset absque periculo deter-
minare hanc quæstionem, & dicere, ex hoc quòd
opinio tam affirmatiua, quàm negatiua de ha-
bendis pluribus præbendis est probabilis, dum
vtraque habet Theologos & Iuristas, vt testatur
ipse, vtraque tutò potest sequi; sicuti ita absque
scrupulo recentes Scriptores casuum conscientiæ
determinant morales quæstiones. Iste ergo mo-
dus determinandi quæstiones ambiguas ob con-
trarietatem opinionum, admittendo vsum sen-
tentiæ probabilis vel minùs probabilis, asserentis
actum esse licitum, relicta probabili, vel proba-
biliori opposita, nullo modo potest congruere
menti & doctrinæ Doctoris Angelici. Ad quod
quidem respondeo retorsione argumenti: quia
si S. Doctor censuit opinionem magis probabi-
lem, & præcepto fauentem, esse tenendam, faci-
lè id potuit, & sine periculo incidendi in letha-
lem errorem asserere: cùm ergo id non fecerit,
non est iuxta illius mentem & doctrinam talis
modus determinandi morales quæstiones.</P>
<Z><A+1>§. XI.
De mente Diui Augustini.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>51.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X ijs, quæ S. Doctor habet Lib. 2. de do-<marginalia>Cap. In|Canonicis.</marginalia>
ctrina Christiana Cap. 8. & referuntur in
Cap. In Canonicis 19. dist. arguit Auctor; cùm ta-
men ex illis P. Bardi in Selectis lib. 11. §. 2. pro<marginalia>P. Bardi.</marginalia>
sua sententia, & nostra illum adducat. Sic ergo
ibi: In Canonicis Scripturis Ecclesiarum Catholica-<marginalia>P. August.</marginalia>
rum quam plurim&#x0169; (Cap. In Canonicis habet Quam-
plurimùm, sicut & Auctor) auctoritatem sequatur:
inter quas sanè illæ sunt, quæ Apostolicas Sedes ha-
bere, & Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur
hunc modum in Scripturis Canonicis, vt eas, quæ ac-
cipiuntur abomnibus Ecclesijs Catholicis, præponat
eis, quas quædam non accipiunt. In eis verò quæ non
accipiuntur ab omnibus, præponat eas, quas plures
grauioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque
auctoritatis Ecclesiæ tenent. Si autem aliàs inuenerit
à pluribus, alias à grauioribus haberi (quamquàm
hoc inuenire non poßit) æqualis tamen auctoritatis
eas habendas puto. Hæc ille. Circa verba inclusa
parenthesi alia lectio habet. Inueniri non pòßit. Et
Caput citatum, Vix poßit. Et rationem postremæ
sententiæ reddit Glossa, quia Dignitas personarum<marginalia>Glossa.</marginalia>
compensatur cum numero. Ex quo ait Auctor ex-
pressè haberi eius assertionem. Supposito enim
quòd Scripturæ Ecclesiarum minoris auctorita-
tis suam habeant probabilitatem: non enim dixit
Augustinus esse contemnendas, vt ex Turrecre-
mata obseruauit P. Bardi, consequenter Scriptu-
ræ Ecclesiarum maioris auctoritatis maiorem ha-
bebunt probabilitatem in suis sententijs. Dicit
ergo S. Doctor: In casu, quo contingat vti di-
ctis Scripturis, sequendas esse eas, quæ sunt ma-
ioris auctoritatis, consequenter maioris probabi-
litatis, relictis alijs minoris probabilitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Responsio citati Patris satis congrua est,<marginalia>Responsio P.|Bardi satis|congruens,|defenditur.</marginalia>
agi scilicet de vsu Canonicarum Scripturarum
in ijs, quæ spectant ad fidem, & non de ijs, quæ
concernunt mores, & consequenter hanc aucto-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0431.jpg/>
@@1@<SE431>16 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>ritatem non esse ad rem pro hac controuersia. Sic
cùm proponat P. Mercorus, insurgit auctoritate
eiusdem S. Doctoris Cap. 9. in quo manifestè mo-
res exprimit verbis illis: In his enim quæ apertè in<marginalia>D. August.</marginalia>
Scriptura posita sunt, inueniuntur illa omnia, quæ
continent fidem, moresque viuendi. Verùm in re-
sponsione dicta hoc non est, nec dici potuit ab-
solutè negatum: nam & morum præcepta ad fi-
dem spectant, illa enim suscipimus credentes à
Deo data. Vnde est illud Eccli. 32. v. 28. Qui
credit Deo, attendit mandatis. & 35. v. 3. Homo<marginalia>Eccl. 32.|v. 28. & 35.|v. 3.</marginalia>
sensatus credit legi. Dicendum ergo, cùm de fide
agatur, & consequentur de fundamentis æternæ
salutis, & hæc à Deo in Scripturis tradantur, in
eis illa quærenda, & consequenter eas, quæ ma-
ioris sunt auctoritatis. Quod verò ad opiniones
spectat, in quibus diuersimodè salua fidei veritate,
& diuinæ legis necessaria obseruatione, possunt
sentire Doctores, nihil Doctor Sanctus. Et hoc<marginalia>Circa Serip-|turas Cano-|nicas iam|omnis cessat|quæstio.</marginalia>
quidem eo tempore locum habuit, quo sacrarum
scripturarum Canon quoad omnes illas non erat
penitus Ecclesiæ auctoritate firmatus, vt modò
est Concilij Tridentini irrefragabili definitione
omnes illos libros continens, quos D. Augustinus
citato Capite 8. vti Canonicos est amplexus; licet
vnus aut alter inter Canonicos à quibusdam Ec-
clesijs, & Doctoribus, inter quos D. Hierony-
mus, non fuerit numeratus, de quo aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Quia verò pauciorum Ecclesiarum au-<marginalia>D. August.|auctoritas|validissimè|vrgetur.</marginalia>
ctoritatem non esse contemnendam D. Augusti-
nus censuit, vt ex illius loquendi modo conij-
ciunt Archidiaconus & Turrecremata, inde pro
sententia, quam P. Mercorus impugnat, argui
non immeritò potest: licet enim minoris aucto-
ritatis sententiam sequerentur, minimè Doctor
Sanctus eas censuit contemnendas & quidem de
re agebatur momenti dicti, & tamen sua vt opi-
nione vti possent Ecclesiæ, eisdem ab eodem
conceditur, neque litem pro eo eisdem intendit.
Ad quod quidem respondet Auctor concedens
non esse tales scripturas contemnendas, tamen
quando concurrunt cum alijs, quæ à pluribus
Ecclesijs recipiuntur, debere postponi: & esse
idem quòd dicere minus probabilem opinionem
non esse contemnendam, quia habet suam proba-
bilitatem, ad differentiam sententiæ temerariæ:
tamen considerata in concursu probabilioris, esse
postponendam: nec propter hoc dicendum esse
contemni: sicut quando duo concurrunt ad be-
neficium, & minùs dignus postponitur, non dici-
tur contemni. Sic ille discurrit. Iuxta quem ha-
bemus opinionem, de qua agimus, non esse con-
temnendam: ergo honore digna est: ergo im-
meritò contra illam tot machinæ instruuntur, vt-<marginalia>Sententia|Auctoricon-|trariaquàm|immeritò|sugilletur,|cum non cō-|temnenda|asseratur.</marginalia>
potè contra eam, quæ non expedit saluti anima-
rum, cuius vsus omnem legem successu temporis
possit subuertere, honestatem Tribunalium in-
scitia atque auaritia f&#x0153;dare: quæ moralem Theo-
logiam contemptibilem reddat, & sub qua lateat
ars communis hostis ad fouendam nostram con-
cupiscentiam, quæ incrementis fidei, & immu-
nitati Ecclesiasticæ aduersetur, pro quibus priora
Capita Partis 3. Quæ enim talis reuera sit, non
solùm contemni, sed ab Ecclesia eliminari, vt exi-
tialis pestis debet, & contra eam Doctores Sacri
armis potentioribus instrui, & censurarum ful-
minibus detonare. Si dicat de illimitato tantùm<-P>@@

<-P>probabilitatum vsu prædicta procedere vt tituli
præseferunt; dicatur ingenuè moderatum vsum
sententiæ de minùs probabili in concursu proba-
bilioris non esse damnabilem, & in condemna-
tione illimitati vsus nos eisdem fautores libentissi-
mi & defensores pariter accedemus. Absit ergo
iniuriosus agendi modus, dum non contemnenda
meritò contemnendis & profligandis implicantur.
Addo D. Augustinum, cùm Ecclesiæ æqualis<marginalia>Euidens in-|stantia.</marginalia>
sunt auctoritatis, liberam relinquere fidelibus ele-
ctionem. Quod euidenter militat contra Auctoris
doctrinam, de qua §. 3. dum contendit non so-
lùm æqualem, sed neque vtcumque probabilio-
rem posse, ob statum dubium, amplecti. Atqui
in casu. de quo S. Doctor, erat æqualitas, & con-
sequenter status dubius, & tamen liberam ele-
ctionem relinquit: ergo apertè militat contra
ipsum.</P>
<Z><A+1>§. XII.
P. Mercorus vt faueat sententiæ, cui
tantoperè aduersatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>54.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Ideri circa hoc possunt dicta à nobis<marginalia>Vsus minùs|probabilis|sententiæ vt|queat con-|suli.</marginalia>
n. 4. & seqq. quibus addo Primò id quod
habet Parte 2. Arti. 14. vbi statuit directorem
conscientiæ teneri consulere p&#x0153;nitenti vt in ma-
terijs moralibus operetur iuxta sententiam tu-
tam, quæ fauet præcepto. Quod tamen non ab-
solutè pronuntiat, sed dicens peccare Confessa-
rium contra charitatem, qui p&#x0153;nitenti consule-
ret opinionem minùs probabilem relicta proba-
biliori in quacumque materia. Si ergo non in
quacumque materia, sed moderatè, & in vtilita-
tem p&#x0153;nitentis, iuxta eumdem non peccabit
mortaliter contra charitatem. Casus autem pos-
sunt frequenter occurrere, in restitutione, ieiu-
nio, & Festorum obseruatione, dum ex minùs
probabilis opinionis vsu futuris aliàs peccatis
contraitur: vnde tantùm abest vt tunc contra
charitatem vllo modo delinquat, vt potiùs in op-
posito agendi modo contra illam faciat, & fortè
contra iustitiam, quia contra officij obligationem,
præsertim si Parochus, aut Prælatus: pro quo
faciunt quæ habet Auctor Arti. 15. vbi Confes-
sarium probat esse Medicum animarum, inde
propriam conatus deducere positionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Item Arti. 28. pag. 457. cùm sibi obie-<marginalia>Illius proba-|bilitas ex|Ecclesiæ to-|lerantia vt|veniat com-|probanda.</marginalia>
cisset sententiam de vsu sententiæ minùs proba-
bilis toleratam ab Ecclesia, quod quidem, si verè
probabilis non esset, minimècontingeret, cùm
videamus à Pontificibus sententias alias proscrip-
tas, quæ periculosæ sunt ab eisdem iudicatæ. Re-
spondet. Ecclesiam non solitam damnare opinio-
nes in materia morum, nisi sint apertè falsæ &
temerariæ: hæc autem de sectanda minùs pro-
babili, habet adhuc aliquam apparentiam verita-
tis, cùm possit ad bonum sensum trahi, de quo se
dicturum infra pollicetur. Tunc sic. Apparentia
veritatis ex non leuibus fundamentis, & insigni
auctoritate constituit probabilitatem, præser-
tim vbi compertum est, fatentibus aduersarijs,
abesse temeritatem: ergo cùm in casu nostro
ita accidat, irrefragabilis est in eo probabilitas ad-
mittenda.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0432.jpg/>
@@1@<SE432>§. XII. P. Mercorus vt faueat sententiæ à se impugnatæ. 17
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Bonum autem sensum, ad quem trahi po-<marginalia>Sensus qui-|dam vti bo-|nus proposi-|tus, sed in|congruus.</marginalia>
test, proponit Parte 3. Arti. 6. dicens Primò id
habere verum, si nomine partis probabilis intel-
ligatur tuta, & nomine partis probabilioris, tu-
tior. Tutam autem partem affirmat, quæ pru-
denter eligi potest: tutiorem autem eam, quam
si quis eligeret, esset magis prudens. Exemplum
apponit in sententia modò communi, iuxta quam
non est obligatio recitandi Matutinum ante ce-
lebrationem Missæ, quæ eligi prudenter potest,
quia tuta, non quia probabilior, cùm contingere
possit probabiliorem non esse tutam. Qui autem
contrariam amplecteretur, prudentiùs ageret,
quia vitaret quemcumque scrupulum etiam ima-
ginabilem in hoc genere. In hoc ergo sensu con-
cedi potest licitum esse vsum sententiæ minùs
probabilis, quatenus idem est ac licere sequi par-
tem tutam relicta tutiore, quæ iuxta ipsum im-
probabilis est. Omnem ergo sententiam, quam
prudenter quis sequi potest, licet non faueat præ-
cepto, sed libertati, censet tutam & probabilio-
rem reipsa; licet quia minùs tuta, possit aliquo-
modo dici minùs probabilis. In quo quidem di-
cendi modo fauet illud, quod asseritur tutam esse
opinionem, quam prudenter sequi possumus: At-
qui minùs probabilem, propriè sumpta minori
probabilitate, prudenter sequi possumus: ergo
est tuta. Cùm autem iuxta sensum ab eo inten-
tum hic dicendi modus non attingat mentem
aduersantium & pugnantium pro licita sequela
opinionis minùs probabilis, eorum sententia hoc
pacto nequit ad bonum sensum trahi, vt debeat
probabilis iudicari. Terminis enim abutitur, dum
minùs tutum pro minùs probabili vsurpat, &
quod comparatione minùs probabilis in eo sensu
est probabilius, absolutè vocat improbabile. Et
hoc quidem eo ipso quòd minùs probabile possit
quis prudenter amplecti, quæ videntur paradoxa
scholis insalutata.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Secundus sensus. Si vtraque pars habet<marginalia>Sensus alter,|ex quo vr-|getur Au-|ctor.</marginalia>
suam probabilitatem ex motiuo intrinseco, potest
dari casus, in quo liceat minùs probabilem sequi:
quando scilicet minùs probabilis per extrinsecum
motiuum redditur certa moraliter. Exemplum
ei simile, de quo n. 4. in eo, qui censet non li-
cere in die festo laborare per horam: qui potest
secus operari, quia videt personas Religiosas, do-
ctas & timoratas, suos famulos citra necessitatem
facere horis duabus laborare. Quo euentu quia
motiuum intrinsecum tantùm arguitiuè resolui-
tur, ideò assensus probabilior speculatiuè retine-
tur; cùm tamen pars opposita sit practicè certa
& quia plura sunt motiua extrinseca, ideò sæpiùs
posse accidere affirmat, vt admitti in praxi vsus
opinionis minùs probabilis possit fauentis liber-
tati. Recenset autem motiua talia, addens non-<marginalia>Motiua quæ|iuuant.</marginalia>
nulla ijs, de quibus n. 6. & dicens esse auctorita-
tem Doctorum, exempla Maiorum, præsump-
tiones, titulos possessionis, legitimam consuetu-
dinem, tolerantiam approbatiuam superiorum in
lege humana, regulam ab inconuenienti vitando,
vel pro maiori bono in his, quæ mala sunt quia
prohibita, & similia. Post hæc concludit num-
quàm licitum esse extra duos casus dictos operari
iuxta opinionem minùs probabilem, nisi in casu
necessitatis. Iuxta quæ summa conceditur am-
plitudo pro talis opinionis vsu, cùm motiua ex-<-P>@@

<-P>trinseca esse possint quamplurima, & frequen-
tissimæ operandi taliter occasiones. Quòd autem
de necessitate dicitur, ad motiua etiam extrinseca
spectat, vnde sub præfata regula debebat intelli-
gi, licet non noceat expressio.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Cùm ergo in necessitate locus sit opinioni<marginalia>Rigidissima|Auctoris|resolutio.</marginalia>
minùs probabili, inde notanda venit rigidissima
Auctoris resolutio Parte 3. Arti. 1. vbi ait in casu,
quo quis vltimo laboraret morbo, nec posset dis-
poni à Confessario ad restitutionem, ad quam te-
neretur ex sententia probabiliori, vt imp&#x0153;niten-
tem dimittendum, ita vt nequeat illi sententia
minùs probabilissuffragari: Atqui tunc interue-
nit summa necessitas pro illius vsu: ergo non est
dimittendus p&#x0153;nitens vt imp&#x0153;nitens, & æternæ
damnationi mactandus. Durum ille agnoscit ser-
monem hunc, sed nihil eum durities ista mora-
tur, dum se audire ait Discipulos dicentes Ioan. 6.<marginalia>Ioan. 6.</marginalia>
Durus est hic sermo: nec tamen proptereà Chri-
stum à veritate tradenda desistentem auscultatur,
sed dicentem: Numquid & vos vultis abire? Ad
quæ sic Cardinalis Toletus: Veritas ad salutem<marginalia>Card. To-|letus.</marginalia>
necessaria non est dißimulanda propter incredulorum
scandalum, exemplo Domini. Huic Maiori statim
Minorem istam addit: Firma est veritas in concur-
su opinionum tutiorem sententiam eligendam esse:
ergo non dissimulanda propter vnius p&#x0153;nitentis
scandalum. Vbi quidem Cardinalis doctissimus,
qui Maiorem exhibuit, Minorem negabit, cen-
sens illam esse falsam, vt suo loco diximus; scili-
cet Parte 1. n. 65. & nos consequenter ad doctri-
nam Auctoris respondentes distinguemus: Est fir-
ma veritas, cùm non instat necessitas, transeat:
quando instat, negamus. Sed transeamus ad
alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Citato Arti. 28. circa finem sibi obijcit posse<marginalia>Ex bello|vtrimque|iusto efficax$unclear|argumen-|tum.</marginalia>
dari bellum iustum ex vtrâque parte: & tamen
cùm vna sit veritas à parte rei, non potest saluari
quod vtrimque sit iustum, nisi ratione probabili-
tatum, & ita vsus minùs probabilis contra proba-
biliorem erit licitus. Ad quod respondet admit-
tens quod assumitur, & negando illationem:
vtrimque enim bellum potest esse iustum, non ex
vsu probabilitatum, sed quia vterque Rex facit
certum iudicium se sectari iustitiam, & hostem
iniustitiam, & consequenter vterque sequitur iu-
dicium certum; licet necesse sit quòd vnus eo-
rum decipiatur in suo iudicio, quia vna tantùm
est veritas. Tunc sic, iudicium certum non po-
test aliam habere certitudinem præter eam, quam
confert probabilitas: ergo Rex vterque secun-
dùm probabilitatem operatur. Antecedens pro-
bo: quia iudicium illud non est ex conscientia
erronea, sed iuxta consilium sapientium: Atqui
sapientes solam probabilitatem iustitiæ depre-
hendunt in tali bello, nec certius quidquam de-
prehendere possunt: ergo & Reges, qui eorum
consilium amplectuntur. Deinde, Rex potest
certum formare iudicium de iustitia belli: ergo
& quiuis alius de licito amplexu opinionis minùs
probabilis. Consequentiam probo: Quia ius,
quod Rex sibi adesse iudicat, potest esse minùs
probabile, vt frequentiùs accidere necessè est,
quia vix possunt circa talia opiniones esse æquè
probabiles: ergo sicut eo non obstante licita est
belligeratio, ita & minùs probabilis opinionis
sequela in quouis alio. Illatio est clara: Quia Re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0433.jpg/>
@@1@<SE433>18 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>ges non habent priuilegium aliquod peculiare ad
operandum in ijs, quæ ad mores spectant, aliter
quàm priuati, sicut neque aliam legem. Quòd
si aliqua admittenda diuersitas, id quidem in fa-
uorem priuatorum cedit, quorum operationes
non ita exitiales esse possunt, cùm tamen bellum
innumera & inferentibus & sustinentibus afferat
nocumenta. Fauet ergo prædicta Auctoris do-
ctrina, quidquid ille contendat non fauere.</P>
<Z><A+1>§. XIII.
Circa vtriusque sententiæ defensores.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>60.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet Auctor Parte 2. Arti. 26. fauen-<marginalia>Catalogus|Auctorum|apud P.|Mercorum</marginalia>
tium vtrimque Catalogum, & pro sen-
tentia suæ opposita multò plures refert. Vt au-
tem eorum numerum, qui pro se faciunt, ad au-
geat, illis adnectit D. Augustinum, & D. Ioan-
nem Chrysostomum; poteratque etiam D. Ber-
nardum, quem cur omiserit nescio, de quo toto
Articulo præcedenti, & de quo nos Parte 1. n. 529.
D. Thomam, & nonnullos alios, de quorum
mente non constat; quibus sublatis perpauci, nec
auctoritatis præcellentis remanebunt. Et tamen
decretoriè resoluit plures & grauiores sibi suffra-<marginalia>Plures sibi|suffragari vt|probet.</marginalia>
gari, omnes inquam sæculorum antecedentium
Scriptores ab ipso Ecclesiæ exordio ex magisterio
Apostolorum. Oportuit enim doctrinam circa
opinionum probabilitatem, in quibus moralis
Theologiæ negotium principale versatur, ab illis
tradi: traditum autem de illicita minùs probabi-
lis sententiæ sequela ex eo probat, quia duabus
vltimis sæculis elapsis S. Thomas, Scotus, S. An-
toninus, Gorgon, Ioannes Maior, Adrianus, &
alij, ita docuerunt. Quæ quidem si noua esset
sententia, contra illam, & eius Auctores insur-
rexissent plurimi, vt in talibus videmus accidere;
quod tamen non ita accidisse constat, cùm nihil
huiusmodi à quoquam ex antiquioribus scriptum
inueniamus. Probat deinde Arti. 27. antiquiores
Recentioribus, & si plures sint isti, præferendos,
contra quos in caussa præsenti ex eo arguit quòd
vniformes in sua assertione non sint, sed varijs eam
exceptionibus & limitationibus temperandam
arbitrentur, quod ijsdem, & earum Auctoribus
adductis ostendit, concludens Sexaginta pro illa
præallegatos, pro vna & vniuoca sententia citari
non posse, qui, si essent vniformes, maiori aucto-
ritate loquerentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> In quo discursu, si vti proponitur res ha-<marginalia>Ad Aposto-|licam tradi-|tionem spe-|ctare vsum|probabilita-|tum: quod|tamen non|prorsus ne|cessarium,</marginalia>
beret, multùm equidem esset momenti, sed nihil
minùs. Concedo quod & à me dictum Parte 1.
n. 153. posse ad Apostolorum traditionem referri
Theologicum dogma de probabilitatum vsu li-
cito, quando opiniones verè probabiles sunt: licet
hoc necessarium non sit, cùm sufficiant naturalia
principia, quibus humanus intellectus instruitur,
vt non debeat illi citum censeri, quando res ex-
plorata non est, id quod bono fundamento, & sa-
pientium consilio agitur. Vnde & dici potest
nullam peculiarem circa hoc apud Apostolos ha-
bitam quæstionem. Vt verò habita sit, dubitan-
tibus fidelibus quid essent acturi quando dubita-
tio circa mandatorum obligationem accideret,
dicere possumus respondisse ad eam formam, quæ<marginalia>Exodi 24.|v. 14.</marginalia>
Exodi. 24. v. 14. habetur, loquente ad populum<-P>@@

<-P>Mose: Habetis Aaron & Hur vobiscum: si quid na-
tum fuerit quæ stionis, referetis ad eos. Ita & Apo-
stoli ad fideles: Habetis Doctores & Magistros: si
quid circa mandatorum obligationem occurrerit, illos<marginalia>Quo id modo|dispositum.</marginalia>
consulite, & iuxta eorum directionem agite: Deus
enim ipsos vt vos securè poßint dirigere, diriget, edo-
cebit, illustrabit. Scitis quid sit dictum à Christo Do-
mino Iudæis, vnde & potiùs vobis similiter operan-
dum: Super cathedram Moysi sederunt Scribæ &
Pharisæi: Omnia ergo quæ dixerint vobis, seruate &
facite. Matth. 23. v. 14. Sicut autem Aaron &<marginalia>Matth. 23.|v. 14.</marginalia>
Hur nulla à Mose tradita legitur regula iudican-
di, & natas decidendi quæstiones, sed eorum pru-
dentiæ & maturo iudicio relictum; ita in Eccle-
siæ factum regimine verosimiliter potest, immò
& debet æstimari. Cumque probabilis sententia,
& si minùs quàm alia probabilis, prudenter ad
vsum adscisci queat, non est credendum talem
operandi modum in Ecclesia non fuisse: licet
credi etiam possit aliquos aliter censuisse, & scrip-
to mandasse, quorum, sicut & aliorum opera
perierunt, quandoquidem, vt testatur P. Posse-<marginalia>P. Posseui-|nus.</marginalia>
uinus Lib. 3. Bibliothecæ Cap. 22. à P. Mercoro
adductus, plusquàm sexaginta, quos enumerat,
ex antiquis casuum conscientiæ summas edide-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Ex quibus habemus antiquiorum agmen,<marginalia>Imagina-|rium agmen|quod opponi-|tur, demon-|stratur.</marginalia>
quod vti certum pro assertione præfata produci-
tur, esse imaginarium. Et duo illi, qui præcipui
dicuntur duces, D. Thomas & Scotus, nihil equi-
dem quod conferre ad intentum possit, impen-
dunt, vt nuper de priori vidimus, §. 10. & de alio
Parte 1. n. 519. & 520. Pro quo est non leue ar-
gumentum ex eo desumptum, quòd neque Tho-
mistæ, qui iurati illius doctrinam sequuntur, sen-
tentiam istam, pro qua adducuntur, generaliter
tueantur, sed multi & grauissimi contrariam, vt
in Catalogo ab Auctore adducto videre licet, de
quo & diximus n. 15. Neque Scotum Scotistæ,
ex quibus in Catalogo eodem Portelius, & Ro-
dericius, quibus addendi ij, quos dedimus etiam
Parte 1. n. 703. scilicet Angles, Pelbartus, Villa-
lobos, Ioannes Poncius egregius Commentator
Hauzeur, Bassæus, Coriolanus, Caspensis, Ge-
sualdus, omnes Franciscani. Alij autem, & si ita
sentire videantur, vt dicitur, pauci profectò sunt,
vt dixi, & eorum numerus multitudine aduer-
santium obruitur, de quibus citato n. 703. & 65.
quibus obstare nequit antiquitatis defectus, pro
quo ita Syluester V. Opinio citato circa finem:<marginalia>Iunioribus|deferendum.</marginalia>
& si Doctores contraria opinantes sint antiqui &
moderni, præponuntur antiqui, quia temporis diutur-
nitas videtur aliquam auctoritatem attulisse; nisi ex
nouis ratíonibus & caussis aliud sentiatur; quia ali-
quando intellectus Iunioris est perspicacior l. Gallus.
ff. de liber. & posthum. Dist. 63. §. Verùm. Sic ille.
Ex quo illatio est pro nostra positione com-
perta.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Addendum id, ex quo euidenter illa fir-<marginalia>Pro quorum|sententia|stat anti-|quitas ab|Aduersanti-|bus requisita</marginalia>
matur, iuxta regulam ab Auctore præscriptam
Parte 2. Arti. 27. vbi postquàm ostendit qua sin-
ceritate debeant Scriptores in opinionum suarum
cuulgatione procedere, ob cuius defectum vi-
dentur Recentiores multi ab eodem sugillari, de
quo n. 44. ita subdit: Ad hoc autem vt huius since-
ritatis sufficiens notitia de Auctorum scriptis in ma-
teria casuum conscientiæ habeatur, præcipuè vbi agi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0434.jpg/>
@@1@<SE434>§. XIII. De Auctoribus circa controuersiam probabilit. 19
<duolan 2><-P>tur de introducenda noua regula mor&#x0169; contra commu-<marginalia>P. Merco-|rus.</marginalia>
nem sensum Doctorum antiquorum, non sufficit ap-
plausus viginti aut triginta annorum, quo aliqua vo-
lumina de his materijs solent aliquando recipi: sed
vera approbatio sinceræ doctrinæ longè diuturnius
exigit tempus, quia sicuti variantur affectus, mutan-
tur mores, varia suscitantur ingenia, si quæ Docto-
rum placita ita diutiùs ventilata steterint ad suppli-
cium, tamquàm aurum in fornace, vt ait Leuitæ in
Sylua, postmodùm si communiter recipiuntur, veluti
ad lydium lapidem comprobata censebuntur. Hæc<marginalia>Sua ex re-|gula eui-|denter im-|pugnatus.</marginalia>
ille. Stemus ergo dictis, & iuxta hanc regulam
id, quod diximus, adstruamus. Et in primis
hic non agitur de introducenda noua morum re-
gula (quamuis Caramuel non reformidet dicere
nouam esse Theologiam moralem) quam nuper
ostendimus, esse vetustam, licet à Recentioribus
subtiliùs, profundiùs, & exactiùs ventilatam. Si
viginti aut triginta anni ad recipiendam non suf-
ficiunt eam sententiam, quæ cum plausu vt pri-
mùm edita in lucem excepta est, sed diuturnius
spatium, & delicatum examen est insuper neces-
sarium. Ecce non iam vicennariam aut tricenna-
riam damus, sed centenariam. Docuit eam Bar-
tholomæus Medina centenarius Professor, & qui-
dem Primarius in Salmanticensi Academia, an-
tequam iam erat in Scholis recepta, vt testatur
P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 62. n. 14. Iam-<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
que in scholis & multò ante communis fuit. Verba
illius sunt, & testis quidem omni exceptione ma-
ioris & illis vicini temporibus. De examine au-
tem aut ventilatione quis dubitet, cùm toties in
scholis prælecta, nullius fuerit censura perstricta,
& in luce Ecclesiæ, annuentibus maioribus eius
luminibus, approbata.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Iam quod de vniformitatis defectu dici-<marginalia>Desectus v-|niformitatis|non rectè,|ebijcitur, qui|& in aduer-|santibus.</marginalia>
tur, nullius momenti apparet, quandoquidem in
absoluta assertione conueniunt omnes, & quidem
limitationes aut exceptiones adductę tantùm ab-
est vt resolutioni incommodent, quòd ex ea parte
veniat potius illa ampliùs approbanda. Id patet:
nam sic ad sententiam oppositam aliqualiter ac-
cedunt, pro qua Auctor militat, dum liberum
vsum non penitus admittunt. Ponamus omnes ita
locutos, vt absolutè & sine limitatione aliqua
vsum sententiæ de minùs probabili opinione lici-
tum esse pronuntiarint. Tunc quia maiori vni-
formitate loquerentur, essentne magis audiendi
ab ijs, qui vsum talem illicitum prorsus arbitran-
tur? Quis hoc credat, cùm ea agendi ratione ma-
gis constet aduersari? Dum ergo limitationes ad-
dunt, libentiùs audiendi, cùm dicere P. Mercorus
possit quod alias Regius vates: Quoniam in multis
erant mecum, iuxta versionem, quam D. Augu-
stinus amplexus, vbi Vulgata habet: Quoniam
inter multos erant mecum. Psal. 54. v. 19. Possunt<marginalia>Psal. 54.|v. 19.</marginalia>
ergo omnes sexaginta, aut ferè omnes adducti
pro sententia, quam tuentur, adduci, quatenus
suis exceptionibus, cùm aliàs in contrario asserto
conueniant, ad partes aduersantium accedunt,
vno aut altero renuente, vt qui neque de consilio
debere tutiorem amplecti partem affirmant: qui
ex eo iuxta sensum P. Mercori videntur alias
præferendi, quia magis ex aduerso pugnant. Siue
ergo limitent, siue non, id affirmant omnes, quod
aduersarij negant: sunt ergo in sua affirmatione
conformes, & meritò eatenus audiendi. Et verò<-P>@@

<-P>sententiam probabiliorem sequendam arbitran-
tes, multas limitationes apponunt, vt in P. Mer-
coro videre licet ex dictis §. 12. & in alijs apud
P. Vasquez suprà Cap. 1. & 2. Syluestro, & alijs.
Si ergo in eis vniformis opinandi modus auctori-
tati resolutionis incommodat, non est cur de-
beant nobis obijci terribiles vt castrorum acies
ordinata.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Et Auctor quidem noster suis illis limita-<marginalia>P. Mercor.|suis limita-|tionibus vi-|sus non ad-|modùm ab|aduersariis|distare.</marginalia>
tionibus adeò sententiam, rigidissimam aliàs,
emolliuit, vt nonnullis visum sit eum à Recen-
tioribus, quos impugnat, nihil admodùm discre-
pare, cùm asserat licere opinionem minùs proba-
bilem sequi, quando videlicet minùs probabilis
ex motiuo intrinseco, per motiuum extrinsecum
redditur certa moraliter; vt testatur Præfationis
auctor dicens eos non esse mentem docti Scrip-
toris assecutos: Rectißimè enim ille licere statuit<marginalia>Præfationis|Auctor.</marginalia>
(verba Præfantis sunt) minùs probabilem amplecti
sententiam, cùm aduentitia auctoritate fit certa mo-
raliter. Tunc enim non iam minùs probabilis, sed
probabilior, immò certa supponitur: nec minùs pro-
babilis probabiliori, sed contrà certa minùs probabili
præfertur. Hæc ille & alia, quæ præstat omittere,
nimis enim licenter aduersus sententiam à P.
Mercoro impugnatam, & eiusdem Sectatores
excurrit, parùm in eo docti & modesti Scripto-
ris, quem defendendum suscepit, temperantiam
æmulatus. Rogo tamen vnde talis certitudo in<marginalia>Euidens im-|pugnatio.</marginalia>
opinione illa, quæ contra proprium sensum cir-
ca alterius maiorem probabilitatem operaturi
mentem præoccupauerat? Remanet ne in statu
opinionis, an non? Si Primum, deficit certitudo,
quia opinio certa non est, sed tunc accidit, quan-
do intellectus eo quòd motiuum non conuincat,
voluntaria electione in vnam partem cum formi-
dine declinat, vt docet D. Thomas 2. 2. q. 1. arti.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
4. Et licet aliquando contingat formidinem so-
piri, excitari tamen potest, & id frequentiùs ac-
cidit; vnde moralis certitudo non datur perseue-
rante tali statu, & nihil adueniente eidem con-
trario. Si Secundum, extra casum quæstionis su-
mus, dum de opinionibus agimus, & pugna in-
ter illas.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Dicetur esse opinionem posse certam mo-<marginalia>Præoccupa-|ta responsio.</marginalia>
raliter, quia prudenter se gerit operans iuxta il-
lam, quando esse aliquid peccatum existimat, sed
aduentitia auctoritate moralem de honestate ope-
rationis certitudinem deprehendit. Sed hoc est
in eâdem hærere salebra: hoc enim est quod in-
quiro, vnde, cùm perseueret status opinionis,
cum aduentitia auctoritate, quo euentu sunt qui
negent licere operari, sed tutiorem censent par-
tem eligendam, certitudo moralis habeatur? Re-
currendum est profectò ad principium aliquod
generale, ex quo talis certitudo, & omnimoda
securitas deducatur: neque aliud esse potest, nisi
irrefragabile illud, certum esse moraliter non pec-
care eum, qui opinionem probabilem amplecti-
tur solida probabilitate gaudentem. Quod qui-
dem à Syluestro v. Opinio Quæs. 1. benè & di-
ctum, & probatum, ad operandum scilicet hone-
stè sufficere moralem certitudinem quæ in ope-
rante probabiliter inuenitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Prætereà, Tunc aliquis cum certitudine<marginalia>Euidens pro|benigna sen-|tentia con-|clusio.</marginalia>
morali honestatis operatur, quando operationem
attentis circumstantijs aduentitiarum auctorita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0435.jpg/>
@@1@<SE435>20 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>tum iudicat probabiliorem, & sincero iudicio
certam, licet se teneat ex parte libertatis, vt Præ-
fationis auctor affirmat P. Mercori mentem elu-
cidans. Tunc sic. Opinio, quam quisque tenet,
est ipsi probabilior, vt benè P. Vasquez citata<marginalia>P. Vasquez</marginalia>
Disput. 62. n. 8. ergo potest eam certam arbitrari,
si sincero iudicio ducatur; immò quia probabi-
lior, certa videtur, stando principijs citati Scrip-
toris. Tunc vltra. Tenens sententiam de vsu li-
cito opinionis minùs probabilis, eam iudicat eo
ipso probabiliorem: ergo potest iuxta illam ope-
rari. Et quidem certus moraliter de licito vsu;
eam enim certam iudicat, quia principio irrefra-
gabili vtitur. De sincero autem iudicio dubitari
nequit, cùm sit illa iuxta mentem doctissimo-
rum, & non solùm exploratæ, sed eximiæ etiam
probitatis. Sicut autem illi in ea docenda sin-
cero, & sibi certo iudicio processerunt, ita & de
eosdem sequentibus, & ad vsum eam aduocanti-
bus, nisi quis temerariè velit obstrepere, iudi-
candum.</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Pro quo & facit id quod Auctor habet<marginalia>Ex Auctoris|iterata do-|ctrinâ robo-|rata.</marginalia>
Parte 2. Arti. 28. vbi obijciens sibi plurimas opi-
niones minùs probabiles tradi in Scholis, & scribi
in libris; & tamen Doctores & Scriptores mini-
mè censeri temerarios, respondet sic: Responde-
tur huiusmodi opiniones doceri & scribi non ab illis,
qui eas putant minùs probabiles, sed ab illis, qui eas-
dem putant certas: quod enim tibi minùs probabile
apparet, alteri probabilius, immò certum, potest exi-
stimari. Sic ille. Cùm ergo Doctores & Scrip-
tores præclarissimi doceant & scribant opinio-
nem minùs probabilem posse licitè probabilioris
in concursu teneri, manifestum est apud illos pro-
babiliorem haberi, immò & certam, vt ipsi cla-
mant. Possunt ergo & eos, qui volunt, sequi, &
ita operantes iuxta mentem Auctoris nostri pro-
cedent. Qui & eodem Articulo. pag. 432. ita scri-
bit: Ad Quartum dico me non docere semper inuesti-
gandam esse sententiam probabiliorem, quia hoc for-
tassè esset nimis operosum: sed doceo, quando proba-
bilis dicit actum esse licitum, & probabilior negat,
sequendam esse probabiliorem. Hoc autem non est in-
uestigare probabiliorem, sed inuestigatam supponere.
Hæc ille: iuxta quæ eadem illatio ineluctabili
euidentia deducenda: sententia enim, de qua agi-
mus, vt probabilior post illius inuestigatam pro-
babilitatem occurrit: licita est ergo illius sequela.
Apparet autem in responsione dicta contradicto-
rium aliquid; quòd scilicet operosum sit proba-
biliorem opinionem inuestigare, ex quo obliga-
tio inuestigationis talis amouetur; & aliôqui in-
uestigatam debere supponi: vnde & consequen-
ter supponitur operosum in tali inuestigatione
negotium. Amplectamurprius, & minimè do-
cto Scriptori contrarij dicamus quamlibet verè
probabilem sententiam ad securitatem conscien-
tiæ sufficere, cùm adeò operosum sit gradus pro-
babilitatis explorare.</P>
<Z><A+1>§. XIV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De sinistra interpretatione ab Auctore ad-
hibita magnis Doctoribus benignæ sen-
tentiæ patronis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>69.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illam Parte 2. Arti. 21. pag. 384.
vbi post adductos initio Articuli Magi-<-P>@@

<-P>stros Bañez, Medinam, & Sotum, vti primæ Clas-<marginalia>Mag. Ba-|ñez incom-|moda inter-|pretatio re-|iecta.</marginalia>
sis Thomistas sibi aduersantes, circa Priorem ait 2.
2. q. 10. arti. 1. non asseruisse licitum esse minùs
probabilis opinionis vsum, vti qui eum doceret,
sed gratis admisisse, ne videretur vim argumenti
declinare, ea in parte, vbi non erat locus oppor-
tunus agendi de hac materia. Vbi quis non vi-
deat friuolam esse responsionem? Asserit, conce-
dit, affirmat esse verum Dub. 5. Conclus. 4. & ta-
men non docet. Et quo alio modo docendum
est, nisi affirmando, & dictorum reddita ratione?
quod à Mag. Bañez præstitum: & loco quidem
valde opportuno, vbi quæstio erat de obligatione
amplectendi fidem Catholicam probabiliter pro-
positam Infidelibus, & ita diuersitas circa illam,
& operationes alias debuit conuenienter ostendi,
quod à tanto Magistro factum, affirmante prius,
& posterius negante, de quo nos Parte 1. n. 701.
& 702.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Circa Mag. Bartholomæum Medinam<marginalia>& similis|Mag. Me-|dinæ.</marginalia>
fatetur hanc tractasse quæstionem 1. 2. q. 19. arti.
6. Et quidem ex professo: Ac si benè obseruetur
(verba illius sunt) loquitur hypotheticè, & docet li-
citum esse sequi minùs probabilem (opinionem)
relicta probabiliori; si minùs probabilis in concursu
probabilioris est probabilis: quæ conditionalis posset
admitti pro vera, sicut admittitur, si lapis haberet
oculos, videret; ibi tamen Auctor iste nullum habet
verbum de principali difficultate huius materiæ, an
scilicet minùs probabilis in concursu probabilioris
verè sit probabilis? & hoc est quod affirmant Aucto-
res probabilitatum, & quod falsum sit ostensum Ar-
ti. 8. Sic ille, qui huius suæ interpretationis vi-
detur immemor, dum Arti. 28. Auctorem dictum
vt primarium sententiæ oppositæ patronum in-
ducit, & eius propositis rationibus, pergit eisdem
responsurus, sic auspicatur: Medina 1. 2. q. 19.
art. 6. tenet quòd non sit peccatum sequi minùs pro-
babilem, & sex rationibus &c. Non ergo hypo-
theticè, sed absolutè affirmat, vt & rationes eius
ostendunt. Quòd autem expressè teneat minùs
probabilem in concursu probabilioris esse proba-
bilem, ex eo apertè conuincitur quod asserat &
probet sine peccato illam, comparatione facta ad
probabiliorem, teneri & ad vsum aduocari posse.
Et dum minùs probabilis dicitur, comparatio est
clara, vnde & concursus, cùm de operatione agi-
tur. Si autem amplecti eam volenti operari licet:
ergo quia probabilis: nam improbabilem, quis
ita desipiat, vt licitam eius sequelam arbitre-
tur?</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Accedit ratio eiusdem inter alias ex Con-<marginalia>Ex Confes-|sario deducta|ratio à Me-|dina eius|reddit men-|tem mani-|festam.</marginalia>
fessario desumpta, qui iuxta ipsum tenetur p&#x0153;-
nitentis opinionem amplecti in ordine ad Sacra-
menti vsum, licet minùs sit illa probabilis. Ecce
vtriusque concursum & casum frequentissimum:
ergo non hypotheticè locutus de casu impossi-
bili: si videlicet minùs probabilis in concursu
probabilioris sit probabilis. Cùm enim iuxta P.
Mercorum impossibile sit esse probabilem, sicut
& oculos habere lapidem, doctrina pro Confessa-
rijs tradita esset ridicula. Clariora sunt hæc, quam
vt in eis reijciendis tempus inutiliter terere de-
beamus. Ad rationem autem ex Confessario de-
sumptam respondet Auctor resolutissima nega-
tione. Sed cur non inter motiua extrinseca hoc
locum habere non possit? Est sanè illud momenti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0436.jpg/>
@@1@<SE436>§. XIV. Grauium Scriptorum absurda interpretat. confutata. 21
<duolan 2><-P>non exigui, & maioris quàm alia ex ijs, quæ ad-
mittantur, vt vidimns n. 4. & 57. ius scilicet p&#x0153;-
nitentis, qui in sacro Tribunali est reus, & iuxta
receptissimas Iuris vtriusque regulas non debet,
nisi claræ contra ipsum probationes adsint, con-
demnari, obligarique ad iteratam Confessionem,
si eius opinioni nolit se Confessarius cunformare.
Addo id, quod ex eodem Auctore positum n. 68.<marginalia>Euidens in-|stantia.</marginalia>
id quod vni est minùs probabile, alteri posse pro-
babilius, immò & certum existimari. Ergo cùm
p&#x0153;nitens vnus ex his esse possit, & eo ipso quòd se
itaexistimare asserat, sententiam suam vt probabi-
liore&#x0303; amplectatur, nequit à Confessario ad operan-
dum iuxta oppositam obligari, etiam stante rigida
illa sententia, quam P. Mercorus conatur tanto-
pere persuadere, & paruo quidem aut nullo fru-
ctu, vt credo quoad hanc partem, licet P. Baron
aliter ominetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Iam circa magnum Sotum, qui Libro 3. de<marginalia>Mag. Soti|expressa|mens, nec|aduersantis,|sed fauentis.</marginalia>
Iust. & Iure q. 6. arti. 5. ad 4. vti non obscurus fau-
tor allegatur, sic ait: Quamuis à Doctoribus citatus,
ipsum tenere Iudicem quando opiniones sunt pariles
licitè posse modò secundùm vnam, modò secundùm al-
teram, ferre sententiam; tamen hoc ipse non absolutè
asserit, sed dicit: Si Iudex ita faceret, non esset æper-
tum scelus: ergo secundùm hunc Auctorem, si Iudex
ita faceret, esset Scelus, sed non apertum. Sic ille. Qui
certè explicare debuisset quod sit scelus non aper-
tum, & nihilominùs habeat veram sceleris ratio-
nem. Mens quidem Doctoris citati aperta est, &
propriam sceleris rationem negasse ex ijs, quę sta-
tim addit, compertum habetur; sic enim ille: Sed
vix carere potest scandalo: ergo nullam malitiæ ra-
tionem in eo nisi scandali recognoscit, quando il-
lud potest rationabiliter vitari. Si autem non ita
accidat, sine peccato stare poterit. Non est autem
prædicta sententia ex diametro pugnās cum sen-
tentia de vsu illicito sententiæ minùs probabilis,
sed contra Auctoris sentiendi modum; & quorum-
dam aliorum dicentium stante æqualitate opinio-
num statum dubium constitui, & ita tutiorem
partem eligendam. Et Sotum quidem ita apertè
sensisse, vt diximus, affirmat Mag. Medina suprà<marginalia>Bat. Medi|na.</marginalia>
Concl. 2. dicens rem esse euidentem, & non solùm
in Iudice, sed in alijs iuxta diuersas materias ope-
rantibus, & cùm euidens illud videatur Doctori
tanto, primæ profectò Classis vt vidimus, & ex
Thomisticæ doctrinæ Mystis, vult P. Mercorus
discursum suum omninò oppositum esse euiden-
tem, & ita præualidum ad sententiam receptissi-
mam rationibus & auctoritate egregiè communi-
tam, penitus demoliendam. Addo Magistrum So-
tum pro ea videri non obscurè stare citato loco, vbi
docens Iudici & Medico obligationem incumbe-
re sectandi sententiam probabiliorem, subdit id
magis, immò & maximè curandum Theologo in re-
bus fidei. Ergo cùm exceptio firmet regulam in
contrarium, in rebus alijs licebit iuxta sententiam
quamcumque verè probabilem operari.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Sic cùm præmisisset circa tres dictos Mag.<marginalia>Illustres|Scriptores|sibi aduer-|santes, vt|contra Au-|ctor ad pro-|prium sibi|sensum re-|torqueat.</marginalia>
citato Arti. difficiliorem posteà prouinciam assu-
mit Parte 3. Arti. 8. & doctores magis conspicuos
huius sæculi, vt ille loquitur, secundùm limitatio-
nes à se propositas Arti. 7. tantùm locutus fuisse
prosequitur, de quibus suprà n. 56. & 57. scilicet
cùm minùs probabilis opinionis nomine intelligi-
tur tuta, & nomine probabilioris tutior, & cùm<-P>@@

<-P>accedunt motiua extrinseca adductis Mag. Ioanne
à S. Thoma, Mag. Marco Serra, Thoma Vilar, &
iterùm Mag. Bartholomæo Medina, Ioanne Ilde-
fonso Baptista, P. Vasquio, P. Tur$unclear no, P. Thoma
Sancio, Cardinali Lugo, P. Layman, Bonacina, &
P. Escobar: quod quàm sit à sinceritate interpre-
tationis alienum, ne plus aliquid dicam, quam di-
ctus & doctus Auctor profitetur, Scriptorum ta-
lium sola lectione constabit. Et vt de Mag. Ioanne
à S. Thoma in speciali loquar, quam ille celeber-
rimum Doctorem appellat, videantur dicta Par. 1.
n. 688. 689. 696. & 697. vbi eius verba dedimus.
Citat autem ille pro se eos, qui clarissimi sunt sen-
tentiæ, quam insectatur Auctor, defensores, vnde
in eodem illam sensu accipit & tuetur: quod &
in alijs accidit, sicut contra se allegant eos, quos
P. Mercorus vt apertos patronos adducit. Et qui-
dem citato Arti. 28. ita in principio scribit: Afferam
duorum Doctorum principaliores (rationes) præser-
tim qui præsumantur primò scripsisse in defensionem
huius sententiæ, à quibus ceteri posteà rescripserunt.
Sic ipse. Sunt autem duo illi Mag. Bartholomæus
Medina, & P. Thomas Sancius. Cùm ergo illi ma-
nifesti defensores sint, & qui post eos scripserunt,
iuxta eorum sint mentem locuti, ijsdem allegatis,
velle illos in contrarium sensum pertrahere, &
contradicere sibi est suis in assertis, & clarissimæ
iniuria veritatis.</P>
<Z><A+1>§. XV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Resolutiones quædam non admittendæ, quæ
apud Auctorem extant, suntque iuxta
illius peculiarem opinandi modum.</A+1></negEZ>
<Z><A+2>RESOLVTIO PRIMA.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Circa restitutionem. An stante vtrimque
opinione probabili sit totum resti-
tuendum, aut sufficiat dimidium.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>74.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc ille Parte 3. Arti. 11. ait, quando<marginalia>Ratio pro|medietate.</marginalia>
facta diligentia, apud Theologos quęstio
manet indecisa, & vtraque opinio videtur alicui
probabilis, restituendam medietatem. Probat ra-
tione sibi euidenti: Quia eatenus in dubijs opinio-
num tenemur sequi tutiorem partem, vt vitemus
periculum lædendi proximum: at non minùs te-
nemur cauere periculum lædendi proximum in
id, quod est sui iuris, quàm nos in iure nostro. Si
ergo nihil restituis, potest esse quòd defraudes
proximum in toto, quia opinio affirmans potest
esse vera à parte rei: at si totum restituis, est peri-
culum defraudandi te ipsum in toto, quia non mi-
nùs opinio negans potest esse vera: ergo de duo-
bus malis minus est eligendum, vt scilicet restitu-
tio fiat pro medietate, sic enim æqualitas periculi
& vtilis correspondebit æqualitati iurium vtrius-
que partis. Sic ille iuxta principium illud suum de
statu dubio, stante opinionum æqualitate. Sed di-<marginalia>Reijcitur, &|contrarium|statuitur.</marginalia>
cendum posse sic dubitantem operari iuxta opi-
nionem sibi fauorabilem, nihil restituendo: immò
etiamsi opinio minùs probabilis sit. Quod quidem
iuxta principia procedit superiùs stabilita & ad id,
quod de periculo defraudandi alium in toto dici
potest, occurrendum etiam extare periculum de-
fraudandi se ipsum, & in pari caussa sibi potiùs
quisque quàm alteri potest consulere, dum id pro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0437.jpg/>
@@1@<SE437>22 Auctar. Indic. Pars. IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>babili valet, & consequenter prudenti ac iusta ra-
tione præstare. Hac ratione dubitans circa rem,
quam possidet non tenetur illam alteri tradere,
iuxta vulgarem regulam, quòd in dubio melior
est conditio possidentis: & tamen contingere po-
test rem talem esse alienam, & ita periculum con-
sequenter instat defraudandi illum ipsa, quantum-
uis pretiosa sit. Videatur P. Vasquez Opusculo de<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
Restitutione Cap. 6. §. 3. n. 80. & 84.</P>
<Z><A+2>RESOLVTIO II.
Circa obligationem dotandi illam, quam
quis importunis precibus deflorauit.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>75.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc etiam citato Articulo vbi ait circa
hoc affirmare Medinam, Bañez, Caieta-
num, Nauarrum & Toletum: probabiliter autem
negare Lessium, Molinam, Vasquez, Sotum, Azo-
rium, quos colligit Ioannes de Lugo Disp. 12. Sect.<marginalia>Pro medie-|tate Auctor.</marginalia>
1. & post hæc sic decernit: Stante igitur probabi-
litate vtriusque partis stuprator tuta conscientia satu-
facit, si solùm medietatem dotis soluat. Sic ille. Et
quidem benè: quia cùm talis possit neque medie-
tatem soluere iuxta opinionem probabilem, quod
insuper pręstat, superabundans satisfacto est. Quia<marginalia>Qui impro-|batus.</marginalia>
verò aliud videtur sibi velle suis innixus principijs
scilicet pro eo obligationem vrgere, id negan-
dum, vt absolutè negant citati, & alij, quibuscum
Eligius Bassæus verb. stuprum n. 3. dicens senten-<marginalia>Bassæus.</marginalia>
tiam hanc esse probabiliorem, & cui adhæren-
dum, adductis insuper P. Thoma Sancio Lib. 4. de<marginalia>P. Sancius.|Sayrus.</marginalia>
Matrimonio Disput. 10. & Syro in Claui regia Lib.
11. Cap. 2. n. 28.</P>
<Z><A+2>RESOLVTIO III.
Circa obligationem pro inflicto vulnere
in percussore, pecuniæ compensatione.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>76.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc item loco eodem, vbi affirmantes ad-<marginalia>Qui affir-|ment & ne-|gent obliga-|tionem.</marginalia>
ducit Syluestrum, Caietanum, Armillam,
Sotum, quos refert P. Vasquez de Restitutione Cap.
2. §. 3. & fauere videtur D. Thomas 2. 2. q. 62.
arti. 1. ad 1. & negantes Albericum, Panormita-
num, Azorium, Patrem Nauarram, Victoriam,
Bañez, & Sanchez, apud Ioannem de Lugo Disp.
11. Sect. 1. & statim sic determinat: Durante igi-<marginalia>Auctor stat|pro medie-|tate.</marginalia>
tur probabilitate opinionum percussor pro vulnere sol-
uat medietatem eius, quod soluere teneretur, si ei cer-
ta esset sententia affirmans. Sic ille. Circa quod si-
militer dicendum, ad nihil videlicet soluendum
teneri, si velit probabilem & sibi fauentem opinio-
nem amplecti. De quo & nos in Thesauro Parte.</P>
<P>  Addit Auctor post resolutionem præfatam sic:<marginalia>Mag Ioan.|à S. Thoma|perperam|adductus.</marginalia>
Hanc regulam dedi ei ex Magistro Ioanne à S. Thoma
1. 2. Disp. 12. arti. 3. vbi tradit regulam deponendi
conscientiam dubiam, & quando res est ambigua, nec
constat cui posseßio magis faueat, res est diuidenda.
Constat autem in dubijs opinionum posseßionem neu-
tri parti fauere, vt optimè docuit Ioannes de Lugo loco
citato, quia in huiusmodi dubijs posseßio nullam facit
præsumptionem de opposito. Hęc ille. Sed verò Mag.
Ioannes à S. Thoma, licet in dubijs id tradat, quan-
do status omnino dubius est: in opinionibus ali-
ter existimat rem habere, de quo dictum nu. 73.<marginalia>Sicut &|Card. Lugo</marginalia>
Sicut & Cardinalem Lugo, qui nihil penitus ci-<-P>@@

<-P>tato loco habet Disputatione inquam 11. Sect. 1.
neque commodus ille erat ad huiusmodi tracta-
tionem. Disputatione autem 17. Sectione 4. vbi de
obligatione restituendi agit in dubiæ fidei posses-
sore, debere restituere ait, si post exactam diligen-
tiam dubium perseueret, plus minusve secundùm
quantitatem dubij: si autem cesset dubium, posse
rem integram retinere. Sic nu. 81. qui & nu. 94.
cum communi Recentiorum sententia affirmat,
quòd si possessor bonæ fidei incipiat posteà du-
bitare an res sit aliena, & facta diligentia perseue-
rat dubium, magisque inclinat & propendeat
quòd res sit aliena, non debet propter maiorem
illam inclinationem aliquid restituere. Quod vi-
detur iuxta eiusdem doctrinam difficile: nam si
pro quantitate dubij restitutio facienda est, & vbi
talis inclinatio extat, quantitas dubij crescit, ali-
quid certè ratione illius videtur adijciendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Sed quidquid de hoc sit, quod ad opiniones
attinet, valde ab eius mente & doctrina alienum
est in dubijs opinionum neutri fauere possessio-
nem. Vnde §. vltimo Sectionis citatæ sic ait: Illud<marginalia>Illius verba|contra Au-|ctorem ma-|nise Va.</marginalia>
quod dicitur in pari caussa meliorem esse caussam
poßidentis, sic debet intelligi, vt dum neutra pars
sufficienter probatur, possessoris pars debeat sustineri.
Hoc autem debet intelligi iuxta id, quod paulò ante
diximus: quòd si assensus probabilis sit contra posses-
sionem: sit tamen etiam pro eius iure aliquis alius
assensus probabilis: si enim stante iudicio probabili
contra ipsius ius, null&#x0169; esset fundamentum probabile
pro ipso, iam deberet condemnari. Ad hoc autem de-
seruit posseßio, vt faciliùs generetur talis assensus pro-
babilis pro ipso, dum contraria pars prædicto modo non
probatur. Hæc ille: iuxta quæ manifestum est quid
circa probabilitatem opinionum sentiat, cùm de
possessore agitur. Id autem quod à se paulò antè
dictum asserit, ad id videtur referendum quod ha-
bet n. 88. §. dices ergo: vbi affirmat quòd licet quis
cum opinione probabili possit retinere rem, quam
opinatur esse alienam, non tamen opinionem ta-
lem sufficere ad spoliandum bonæ fidei possesso-
rem: pro quo citat P. Thomam Sancium Lib. 2. de
Matrimonio Disp. 44. n. 1. & 5. Quod sic debet in-
telligi, vt pro possessore bonæ fidei fundamentum
probabile adsit, si enim desit, nihil illi bonæ fidei
possessio proderit, nisi vt assensus probabilis faci-
liùs in eo generetur. Stat præterea pro Cardinali
vniuersalior assertio de opinionum electione, et-
iam stante inæqualitate, de quo Parte 1. n. 65. &
etiam Resolut. sequenti. Vnde sine fundamento
vllo pro resolutione sua ab Auctore nostro volens
est nolensque protrusus.</P>
<Z><A+2>RESOLVTIO IV.
Circa compensationem, vbi est probabi-
litas erga illam.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>78.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Arti. 12. vbi adducit Cardinalem<marginalia>Card Lugo</marginalia>
Lugo Disp. 16. Sect. 5. affirmantem quòd
si detur probabilitas proxima de licita compensa-
tione, etiamsi alij oppositum sentiant, probabile sit
licitam esse illam. Et addit: Nota, quòd non dicit
licitam esse compensationem, sed modaliter, Pro-
babile est licitam esse compensationem. Hæc ille:
post quæ pro contraria sententia allegat P. Moli-<marginalia>P. Molina.|P. Vasquez.|P, Suarez.</marginalia>
nam, Disp. 691. P. Vasquez Opusculo de Restitu-
tione Cap. 6. Dub. 5. P. Suarium Lib. 5. de legibus,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0438.jpg/>
@@1@<SE438>§. XV. Resolutio 4. circa compensationem cum opinione &c. 23
<duolan 2><-P>P. Sancium Lib. 6. in Decalogum vbi cum non<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
citentur exactè loca in præfatis Auctoribus, vi-
dentur illi non lecti, vel certè deproperato trans-
cursu, quod circa illos, qui parùm sunt grati le-
gentibus, solet accidere, nec tamen proptereà hoc
loco tale aliquid velim suspicari. Ergo P. Molina
in sentit citata Disput. n. 1. P. Vasquez Cap. 6. §. 3.
Dub. 5. nu. 84. de dubio loquitur, non de opinio-
ne. P. Sancius Cap. 3. n. 7. P. Suarez Cap. 18. n. 20.
Pergit Auctor, & Primò asserit in dubijs opinio-<marginalia>Qua contra|compensa-|tionem obij-|cit Auctor|diluuntur.</marginalia>
num compensationem non esse licitam: quod
probat inprimis ex eo quòd si creditor dubius id
possit: ergo & posteà debitor, quia æqualem ha-
bet probabilitatem, & sic deinceps creditor vs-
que in infinitum. Quæ ratio militat etiam contra
bellum iustum ex vtrâque parte, iuxta id quod
multi admittunt, inter quos Auctor, vt vidimus
n. 59. vbi potiùs de infinitate suspicio esse posset,
nam regnorum iura in Regum semper memoria
viuunt, cùm in priuatis, quæ ad hoc spectant
genus, morte extinguantur. Deinde arguit, quia
sic in vtroque est ius integrum, quod implicat,
quia ius actiuum supponit passiuum: ergo & in
debitore est ius passiuum reddendi rem: ergo
non est ius habendi rem per nouam compensa-
tionem, sit hoc ita: ergo contra arguentem ex
infinitate. Distinguo item: Est ius passiuum, cer-
tum nego: probabile concedo: cum eo autem
potest esse etiam probabile actiuum, cui in credi-
tore iam compensato passiuum respondeat. Tan-
dem vrget: Quia si in vtroque est ius habendi
rem: ergo est illa vtrique communis, & vnicui-
que propria, quia vterque de ea sine alterutro
potest disponere. Nec dici potest esse per accidens
ratione obscuritatis: nam contradictoria neque
peraccidens possunt verificari de eodem. Ad quod
dicendum rem non esse communem reipsa, quia
ex opinionibus vna tantùm est vera, vnde cessat
contradictio: ratione autem probabilitatis potest
vterque eam sibi propriam asserere, sed vnus fal-
litur inculpatè, quod in dubijs circa factum pas-
sim accidit.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Hinc est vt compensationem seruatis con-<marginalia>Qui eam|admittant.</marginalia>
ditionibus, de quibus Doctores adducti, & alij,
multi vt probabilem admittant, & in casibus qui-
busdam etiam qui generaliter negant, vt videri
potest apud Cardinalem Lugo, & apud Dianam<marginalia>Card. Lugo|comprobat&#x0169;|iudicium.</marginalia>
Parte 7. Tract. 10. Resolut. 16. & Parte 9. Tractatu
9. Resolut. 44. l. 2. duæ enim sunt eiusdem nu-
meri. Et quidem citatus Cardinalis licet proba-
bile admittat, & probet compensationem esse li-
citam, quando in compensante ita fauet probabi-
lis opinio, vt sperari possit iudicem, si coràm eo
res petatur, eam ipsi adiudicaturum; quando ta-
men minùs probabilis est opinio, non ita deter-
minat, quia nec iudicem posse sententiam ferre
secutum minùs probabilem opinionem censet,
pro quo Disput. 37. Sect. 10. ait verò, quia Do-
ctores aliter sentientes circa iudicem extant, con-
sequenter idem dicere debere in casu præsenti:
nec defuturum, qui licet id neget iudici, pro
compensante affirmet, congrua reddita ratione:
quamuis concludat abstinere se ab vltimo iudicio
circa dicta à se de compensatione: quia licet in<marginalia>Quid gene-|raliùs ille.</marginalia>
casibus particularibus Auctores videantur id admitte-
re, in communi tamen, & dum quæstionem in pro-
prijs terminis tractant, videntur id communiter ne-<-P>@@

<-P>gare, à quibus non est in practica facilè discedendum,
quia fortaßè aliquid occurrebat, quo argumenta no-
stra supra posita possent dissoluere. Quæ sunt illius
verba, temperatum illud & maturum iudicium
in prægrandi ingenio, & diuturno magisterio, sa-
tis demonstantia. Quæ tamen præmissis non ob-
stant, & prolato ab ipso de probabilitate iudicio:
quod etiam in eo casu dicendum, in quo opinio
minùs probabilis pro compensante adsit, quia &
quod de iudice dicitur est valde probabile, & ab
ipso Cardinali in multis casibus admittitur, pro
quo Conclusio illius tertia. Iuxta quæ etiam proce-<marginalia>Et quomodo|apertè fa-|ueat.</marginalia>
dit generalis illius assertio Sect. 5. nu. 97. vbi ita
scribit: Possum autem semper in qualibet operatione
amplecti opinionem probabilem, quæ dicit me hîc &
nunc omnibus pensatis licitè operari. Quotiescumque
ergo probabilitas versaretur circa ipsam compensatio-
nem, possum licitè compensare occultè debitum, se-
quendo opinionem aliquam probabilem, quæ dicat non
solùm rem esse meam, sed me posse licitè vti compen-
satione: & quoad hoc omnes debemus conuenire. Hæc
ille: iuxta quæ id, quod diximus, manet suffi-
cienter expeditum, Doctoris tanti, & omnium
eorum, qui circa electionem opinionum cum eo
sentiunt, assensu suffragante.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Iam ad Auctorem, qui Secundò dicit in<marginalia>Auctoris|sententia pro|medietate.</marginalia>
dubijs opinionum pro qualitate dubij licitam esse
compensationem, seruatis alijs conditionibus. Ex.
g. sunt opiniones probabiles an testamentum fa-
ctum tempore pestis cum minori numero testium
sit validum. Heres habet probabilitatem non te-
neri soluere legatum, etiam legatarius habet pro-
babilitatem pro se, si ergo facta diligentia existi-
mat vtramque opinionem esse probabilem, pote-
rit occultè sibi compensare de medietate legati.
Ratio est, quia iura non minùs stant pro herede
quàm pro legatario: ergo vterque in illa portione
relicta pro legato debet habere partem. Vlteriùs,
legatarius accipiendo partem non facit iniuriam
heredi, cui pro sua parte iurium relinquit partem
legati. Demùm hæc partitio videtur magis sape-<marginalia>Vti in vero-|similis refu-|tata.</marginalia>
re æquitatem, & magis consonans rationi, cùm
vterque participet de re, ad quam vnusquisque
habet ius. Sic ille philosophatur, ex cuius discursu
non solùm sequitur legatarium ita compensare
posse, sed hæredem etiam teneri legati soluere
medietatem; quod tamen non asseritur: ergo
sicut heres totum legatum retinere potest, ita &
legatarius compensare. Quod quidem cùm opi-
nio valde probabilis statuat, iuxta illam omnino
securè, sicut & heredi, ita & legatario licet ope-
rari, nihil in contrarium vrgentibus, quæ in con-
trarium adducuntur: Iura enim vtrique fauent,
sed vt totum singuli habere queant, vt ex Tex-
tibus, qui pro vtraque parte inducuntur, apparet.
Sicut autem legatarius non facit iniuriam me-
dietate sublata, ita neque integro legato, quia vti-
tur iure suo, licet probabili. Et quamuis consona
pietati appareat illa agendi ratio, non omnes ta-
les in conscientia obligant, & ideò lites passim
insurgunt, dum quisque ius suum prosequitur,
cùm tamen magis esset expediens, vt partes inter
se remotis altercationibus conuenirent. Sic etiam
cessarent bella, quæ tamen iustè, licet magna
cum regnorum concussione & conquassatione,
geruntur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0439.jpg/>
@@1@<SE439>24 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><Z><A+2>RESOLVTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Circa contractus, quos aliqui licitos
negant, alij probabiliter licitos arbi-
trantur.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>81.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Arti. 13. vbi distinctione vtitur:<marginalia>Distinctio|Auctoris &|resolutio iu-|xta illam.</marginalia>
Nam vel dubius de honestate contra-
ctus habet necessitatem contrahendi, vt si Mer-
cator ad præseus non habeat occasionem, nec
in proximo esset spes exponendi solitam pecu-
niam ad lucrum in alio negotio; quia ratione
probabilitatis videtur habere aliquod ius ad lu-
crum, quod potest sperari per huiusmodi contra-
ctum dubium: nec Mercator tenetur magis con-
sulere indemnitati proximi, quàm proprium ca-
uere detrimentum: quo euentu arbitratur licitè
posse contrahere cum medietate illius lucri, quod
totum sibi competeret, si opinio, quæ asserit a-
ctum esse licitum, esset moraliter certa. Exem-
plum apponit in Cambio recursæ pro Mercatori-
bus, & generalius aliud in venditore rei fructife-
ræ cum reseruatione fructuum, donec emptor
soluerit pecuniam: quos contractus sunt qui illi-
citos censeant, alijs eos probabiliter approbanti-
bus. Aut nccessitas deest in Mercatore, & vendi-
tore prædicto potentibus applicare pecuniam ne-
gotio alteri, aut venditionem cum indemnitate
differre. Et tunc à contractibus abstinendum, quia
non sine proximi læsione contingunt, quæ vitari
sub reatu culpæ debet, quando pro contrario
agendi modo non vrget proprij detrimenti e-
uitatio, quæ est indemnitati alterius præfe-
renda.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Sed certè modus hic dicendi solido est<marginalia>Vt minimè|solida repro-|batur.</marginalia>
fundamento destitutus: stante enim probabili-
tate sententiæ fauentis ipsi, totum quod resultare
commodum ex illo potest, procurare & reportare
licet contrahenti, in quo sensu prædicta sententia
procedit. Nec est considerationis alicuius debita
attentio ad vitandum alterius detrimentum: si
enim illud verè extat, valde voluntarium est, dum
quis ita vult contrahere, & detrimento aliquali
negotium agit suum, dum ab eo ad commodum
alias habendum ordinatur: nemo enim contrahit,
nisi commodi alicuius intuitu. Prætereà qui con-
tractus dictos damnant, proptereà id faciunt,
quòd in illis aliquid admisceatur, cui medietas
etiam dicta repugnet: & ita absolutè pronuntiant
non licere, & esse lethale peccatum in eo: ergo
etiam stante cōmodo aliquo non est iuxta prædi-
ctam sententiam operandum: stante insuper Au-
ctoris inuiolabili dogmate de parte amplectenda
tutiore. Antecedens patet, & consequentia pro-
batur: quia commodum temporale non excusat
operantem id, in quo est periculum peccati, iuxta
celebrem doctrinam D. Thomæ Quodlibeto 8. Ar-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
ti. 13. sic dicentis: Si manente tali dubietate plu-
res præbendas habet, periculo se committit, & pro-
culdubio peccat; vtpotè magis amans beneficium tem-
porale, quàm propriam salutem. Sic ille: de quo &
Auctor Parte 2. Arti. 21. qui & Arti. vltimo ita
tenaciter adhærendum contendit opinioni suæ,
vt propter nullum temporale commodum ab eius
vsu declinandum admittat. Quòd si conniueat, &<-P>@@

<-P>respectum talem posse locum habere concedat,
dogma equidem de illicito vsu opinionis non tu-
tæ iam nutat, & omnia pariter firmamenta pro
eodem adducta subsidunt, quibus legis diuinę sta-
biliri obseruantia prætenditur, nullo ad concupis-
centiam carnis & oculorum admisso respectu, vi-
deantur dicta.</P>
<Z><A+2>RESOLVTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Circa quantitatem sufficientem ad pec-
catum lethale in Religioso contra vo-
tum paupertatis, vbi pro Indijs no-
tanda doctrina.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>83.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa Arti. 24. vbi eius regulæ, quam<marginalia>Diuersæ cir-|ca illam|opiniones.</marginalia>
secutus in præcedentibus fuerat de me-
medietate in dubijs opinionum, exceptionem ex-
hibet, & circa alia, de quibus inferiùs. Ait ergo
circa ipsam diuersas opiniones existere: nam Re-
bellius 1. p. Lib. 3. q. 5. Sect. 3. & Azor Lib. 12.<marginalia>Non legales|citationes.</marginalia>
Cap. 12. (Adde in priori nu. 22. & in altero To-
mum seu Partem, scilicet 1. & quæs. 6. recognos-
cens dicta nu. 78.) statuunt quantitatem, quæ
apud sæculares facit furtum lethale, communi-
terque est valor trium Iuliorum, violare votum
paupertatis. Alia opinio extrema est Rodriguez<marginalia>Rodericius</marginalia>
in Summa Parte 4. (pro Tomo 4.) Cap. 118. do-
centis Religiosum non esse reum furti lethalis,
dummodo summa non excedat valorem duorum
aureorum. Vbi pro. Non ascendat ad summam, re-
positum Non excedat: videndus nu. 27. vbi sen-
tentiam docti Iurisconsulti proponit, & probat,
& 29. vbi iuxta propriam locutus mentem. Et
vulgari, quo scripsit, sermone. LLegando à lacan-
tidad &c. Et de Ducatis id protulit, qui & vul-
gares, & simplices aurei dici solent, vt habet Co-<marginalia>Couarrub.</marginalia>
uarrubias in Collatione de Moneta veteri Cap. 3.
§. 2. n. 7. Vers. Percußi. Et vndecim regalibus con-<marginalia>P. Rebellus</marginalia>
stant. Nec fidelior citatio præcedentium: P. Re-
bellus non ita generaliter locutus de furto apud
sæculares, sed comparatione cum filijs facta, in
quibus nu. 16. ait debere quatuor aut saltim tres
argenteos excedere. P. Azor licet ita proferat,<marginalia>P. Azor.</marginalia>
non tamen ibi determinat quæ apud sæculares
quantitas ad mortale peccatum furto sublata sit
ad lerhale necessaria, sed pro eo remittit se ad di-
cenda circa septimum Decalogi præceptum, de
quo Parte 3. in cuius Lib. 5. Cap. 13. Quæs. 2. as-
serit quantitatem non posse generaliter determi-
nari, quia pro diuersitate prouinciarum & loco-
rum pecuniæ est æstimatio diuersa, sicut & re-
rum pretia.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Progreditur iam Auctor, & ait nullam<marginalia>Auctoris|iudicium.</marginalia>
determinatam opinionem probabilem in hac re
posse designari; & consequenter, sicut extremæ
opiniones non sunt probabiles, ita neque mediæ
dici possunt tutæ. Ratio est nuper adducta de di-
uersitate æstimationis pecuniæ & rerum, pro
diuersitate locorum, quæ & esse potest ratione
personæ, vel status: nam quantitas, quæ sufficit
ad violandum votum in Religionibus strictioris
regulæ, non sufficit in Religione opulentiori. Igi-
tur in huiusmodi casibus, consulenda est praxis
Mirandæ in Manuali Prælatorum Quæst. 28. arti.<marginalia>Miranda.</marginalia>
17. (Adde Tomo 1. & in fine Articuli) dicentis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0440.jpg/>
@@1@<SE440>§. XV. Resolutio 6. contra votum paupertatis quæ &c. 25
<duolan 2><-P>quantitatem notabilem in furtis Religiosorum
determinandam esse in particulari pro tempo-
rum, locorum, Religionum personarum, & alia-
rum circumstantiarum, differentia, iudicio & au-
ctoritate boni viri. Sic ille mirabili confidentia &
potestate locutus, dum doctissimorum Theologo-
rum & Iuristarum determinatam quantitatem as-
signantium sententiā improbabilitatis censura tra-
ducit. Et quidem si inter illas, ea pro qua P. Azo-
rium adducit, numeranda veniat, improbabilitatis
etiam nota eius sententia laborabit: nam dictus Pa-
ter, vt vidimus, eodem modo philosophatur. Et
vtinam Mirandæ temperatum agendi modum
vnà cum sententia pariter admisisset sua magnis
Scriptoribus veneratione delata: sic enim ille §.
vltimo post adductos eorum plures: Ego autem in
hac tantorum Doctorum diuersitate quid sentiam,<marginalia>Illius in lo-|quendo mo-|deratio</marginalia>
quid sanè dicam, nescio. Addit statim materiam
debere esse alicuius magnæ quantitatis & momen-
ti, & pro illa determinanda modo præfato con-
cludit. Non ergo improbabiles aliorum senten-
tias censuit, ne & ipse improbabiliter loque-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Et quidem in Societate nostra Ordinatio<marginalia>Ordinatio|pro Societate.</marginalia>
extat in eorum libro Cap. 4. tenoris sequentis:
Intelligant omnes eam quantitatem, quæ furto sub-
lata satis esset ad constituendum peccatum mortale
contra Septimum præceptum, sufficere vt peccasse ad-
uersus votum paupertatis iudicetur, si quis è Nostris
rem vt propriam vel vsurpet, vel alienet, absque Su-
perioris facultate. Sic Ordinatio, de quo agens
P. Molina Tomo 3. Disput. 687. n. 2. affirmat eam
à R. P. Generali dispositam iuxta sententiam
Patrum, qui anno 1594. Congregationi Gene-
rali Romæ interfuerunt: & fuit illa eo anno fi-
nita, cùm tamen anno præcedenti 1593. die 3.
Nouembris fuisset inchoata; & fuit Quinta, cui
R. P. Claudius Aquauiua præfuit, qui Ordina-
tionis tunc missæ Prouincijs initio sic profatus:
Curauimus ea de re inter Doctores nostros diligenter
inquiri ac disceptari, Omnium verò sententia fuit<marginalia>Vener. P.|Claudius.</marginalia>
&c. Quis autem nisi valde temerè affirmare ausit
id quod tanto est consilio à viris doctissimis &
grauissimis iudicatum, improbabilitatis vitio la-
borare? Ne autem tale quippiam in mentem ali-
cuius ex Nostris veniat, obseruandum est tali
facta declaratione eum vsum in Societate vigere,
& ab omnibus admitti vt inuiolabilem; quod ne-
cessariò ita fieri debet: nam votum paupertatis
iuxta vsum talem emittitur: & indubitabile est
ita fieri posse, vt scilicet quis ita voueat, & obli-
gatio sub lethali reatu constringat. Pro quo vl-
teriori obseruatione dignum occurrit venerabi-<marginalia>Obseruatio|peculiaris.</marginalia>
lem P. Claudium in prædicta Ordinatione sta-
tuisse vt omnes in Societate opinionem huius-
modi sequerentur, vt videri in eius tenore potest
apud P. Molinam: id tamen in Ordinatione, quæ
inter alias habetur, & à nobis est integro tenore
proposita, non extat: visum enim est Societati
valde expediens illud auferre, ne quisquam rem
esse iam apud Nostros opinabilem reputaret, aut
aliquam circa ipsum moueri posse quæstionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Et verò dictus Auctor, quidquid tergi-<marginalia>Auctor in|sententiam à|se impugna-|tam relabi-|tur.</marginalia>
versari libeat, in id relabitur, quod in alijs vt im-
probabile refutauit: ait enim rem hanc non posse
generaliter signata quantitate definiri, sed iudi-
cio boni viri reseruandam. Tunc sic. Determi-<-P>@@

<-P>nantes quantitatem & boni & doctissimi viri
fuerunt: ergo eorum iudicijs potest conuenien-
ter stari. Nec verò cùm P. Thomas Sancius<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
Lib. 7. in Decal. Cap. 20. n. 3. & 6. quatuor argen-
teos sufficientem materiam esse ait, quam opi-
nionem tenent alij, & probabiliorem reliquis af-
firmat Diana Parte 1. Tract. 6. Resolut. 36. de om-<marginalia>Diana.</marginalia>
nibus mundi plagis est locutus, sed de ea, in qua
scribebat, & similibus. Quòd si verum est id quod
P. Mercorus ait, vnum aureum Matriti vel Pa-
risijs, vbi abundant pecuniæ, quantùm ad existi-
mationem furti æquipollere valori trium Iulio-
rum vbi abundant res, & non abundant pecu-
niæ; iuxta hoc venit accipienda P. Sancij sen-
tentia, vt vbi æquipollentia valoris est, iuxta il-
lam, & non iuxta numorum numerum, debeat,
cùm de materia furti agitur, iudicari. Et quia in
opulentioribus Indiarum prouincijs duo octo re-
gales, seu patacones (quod nomen vsitatissimum
est in illis, & iam apud Scriptores inuenio) æqui-
pollere possunt quatuor argenteis, regalibus, aut
Iulijs in Europa, ideò quantitas sufficiens pro fur-
to à pluribus æstimatur; quamquàm fortè non
desint qui plus aliquid censeant adijciendum. Si
autem alicubi quatuor argentei vnius aurei æsti-
mationem adæquent, iuxta id erit iudicium feren-
dum, & plures quatuor regales imaginatione
formandi boni viri iudicio, qui in vno quolibet
multiplicentur, & ita minor summa pro furto
constituendo sufficiet: quod quidem iuxta sen-
tentiam dictam vir bonus & sapiens adaptabit:
ad quam aduocari aliquo modo Nauarrus pote-<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
rit, qui in Cap. fin. 14. q. 6. quod est de furto & ra-
pina, affirmat quantitatem vnius argentei esse ad
effectum dictum notabilem quantitatem: quod
& tenet Corduba in Summa de Casibus quæst. 109.<marginalia>Corduba.</marginalia>
puncto 2. iuxta id enim, quod in locis, in quibus
degebant, res habebat, verosimiliter iudica-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Pro eo autem, quod de Indijs dicebamus<marginalia>Pro Indiis|notanda do-|ctrina ex|Missarum|stipendiis.</marginalia>
id iuuat expendere, quod esse in vsu circa sti-
pendia Missarum est certum. In his enim Pro-
uincijs Peruuianis frequentius est octoregalis;
cùm tamen in nonnullis dimidio sit maius, & in
alijs Duplò: & quædam etiam sint, in quibus
quatuor argentei pro communi taxa habeantur.
In Europa autem maius stipendium duobus ar-
genteis adimpletur. Collatione ergo facta, vbi
octoregalis stipendium est, duobus in Europa
respondet argenteis. Et ita duo octoregales ar-
genteis quatuor. Iuxta quod in Indijs, vbi sti-
pendium vnius octoregalis est, duo ex his suffi-
ciens materia lethalis peccati in furto erunt. Vbi
autem stipendium maius, pro quantitate excessus
erit iudicium proportione adhibita faciendum.
Sicuti iuxta diminutionem vsque ad argenteos
quatuor: ibi enim vnus octoregalis reputandus
sufficiens ad lethalem prolapsionem, & ita qui-
dem boni viri consulere possint, nec poterit P.
Mercoro displicere, qui nihil plus exigit: Si au-
tem neque ille, neque alij quipiam probent, di-
cant ipsi certius aliquid, & quantitatem determi-
nent; quod dum non præstant, aut velint rem
hanc indeterminabilem futuram, quod graue in-
conueniens est, carere scilicet circa hoc luce do-
ctrinæ ad conscientiarum directionem; aut ve-
rosimiliter loquentibus acquiescant.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0441.jpg/>
@@1@<SE441>26 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Iam id quod Auctor ait, quòd sicut ex-<marginalia>Medias sen-|tentias esse|posse proba-|biles, licet|extremæ ta-|les non sint.</marginalia>
tremæ sententiæ non sunt probabiles in hac re,
ita nec mediæ possunt esse tutæ, non videtur
conuenienter dictum; quia non apparet cur exi-
stentibus extremis sententijs improbabilibus, non
possit media aliqua esse probabilis: id quod ex
eiusdem venit exemplo comprobandum, qui sen-
tentiam Merendæ & aliorum neutiquam vt pro-
babilem admittit, neque extremè oppositam de
vsu probabilitatum, sed mediam amplectitur su-
periùs explicatam: quod & in multis alijs acci-
dere potest, & est valde rationi conforme, vt ex-
tremis vitatis medium æquitati consonum te-
neatur. Sic media sententia circa attentionem in
horis Canonicis pluribus placet, quod scilicet ali-
qua necessaria sit vitatis extremis de nulla, aut
summa: de qua Auctor pag. 554. vbi ait sufficere
virtualem, cùm in principio sit satis mentem ele-
uare ad Deum, vt si posteà contingat inuolunta-
riè mentem euagari, etiam vsque ad finem, sit
satisfactum officio: videndus etiam pag. 656. &
seqq. qui & pag. 650. ex D. Antonino ponit fuisse
aliquos, qui nimis rigidè contendebant ex præ-
cepto Eeclesiæ in recitandis horis necessariam
esse continuam actualem attentionem. Erat ergo
illorum extrema sententia, sed improbabilis, qua-
lis etiam videtur illa, quæ necessitatem omnem
attentionis à præcepti obligatione submouet,
contra quam acriter pugnat toto Articulo 23.
Pro quo hæc satis.</P>
<Z><A+1>RESOLVTIO VII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa quantitatem vespertinæ refecti-
unculæ in diebus Ecclesiastici Ieiu-
nij.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>89.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illa Arti. 14. pariter iudiciali censura<marginalia>Duæ extre-|mæ sententiæ|circa Colla-|tionem.</marginalia>
dicturus, præmittit esse nonnullorum opi-
nionem asserentium octo vncias cibi non fran-
gere ieiunium; aliorum item extremam, qui con-
tendunt non esse excedendam trium vnciarum
quantitatem: & concludit vtramque esse impro-
babilem, neque tertiam eligi posse, quæ proba-
bilis sit, eo quòd designet medietatem, neque
tuta: sed iuxta vniuscuiusque complexionem
fortem vel debilem, aut alijs circumstantijs desig-
nandum esse ad arbitrium Confessarij. Approbata
enim est talis consuetudo non solùm vt olim ra-
tione potus, sed ad qualitercumque reficiendas
vires. Cùm igitur diuersis complexionibus ho-
minum diuersæ correspondeant indigentiæ, non
potest vniuersaliter designari aliqua determinata
quantitas pro omnibus. In quo dicendi modo<marginalia>Quæ octo|concedit vn-|cias defendi-|tur.</marginalia>
illud in primis non probandum, opinionem scili-
cet doctissimis Scriptoribus probatam, & con-
gruis fundamentis stabilitam, sicut & frequen-
tissimo vsu, improbabilem compellari, de quan-
titate scilicet octo vnciarum. Videndi illi apud<marginalia>Diana.</marginalia>
Dianam Parte 1. Tract. 9. Resolut. 1. & Parte 9.
Tract. 6. Resolut. 8. qui in fine sic ait: Vnde refel-
lendus venit Homobonus, qui in Respons. casuum<marginalia>Homobon.</marginalia>
conscient. volum. 1. parte 2. respon. 59. parùm modestè
asseruit supradictos viros doctos nimis laxè & licen-
ter locutos fuisse. Sic ille. Deinde praxim iniun-
git impossibilem, quod scilicet Confessarij de-<-P>@@

<-P>beant p&#x0153;nitentium omnium complexiones ag-
noscere, & iuxta eas vncias cibi sumendi taxare,
vt & Medicos etiam esse oporteat. Quod cùm re-
uera ita sit, obligatio ad praxim huiusmodi me-
ritò videbitur ritè sentientibus improbanda, ex
quo & improbabilis. Prætereà stat contra illam
Religiosorum, omnibus enim determinata quan-
titas apponitur; cùm tamen verosimile, immò
& certum sit non omnibus eamdem pro reficien-
dis viribus esse necessariam, neque cuiquam ea de
caussa scrupulus inijcitur: & ridiculum habere-
tur, si facto complexionum delicato scrutinio,
vuæ passæ, amygdalæ, auellanæ & similia ad ex-
actam trutinam penderentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Est equidem certum refectiunculæ sero-<marginalia>Et multipli-|citer proba-|tur.</marginalia>
tinæ vsum ad reparandas aliquomodo vires iam
diu licuisse, & circa hoc diuersis complexionibus
plus cibi minusve fore sufficiens: & quoad debi-
liores octo vncias sufficere videtur Auctor admit-
tere, cùm extremam per excessum sententiam
dicat, & ita id concedentem, quod summum esse
potest. Inter illos autem gradus debilitatis inter-
noscere valde difficile est, vnde pro debilibus talis
quantitas assignari potest, quia ad arbitrium pru-
dentis Confessarij pro aliquibus potest illa iudi-
cari sufficiens, vnde & ad alios idem arbitrium
extendi. Tunc vltra. Ergo & pro robustis desi-
gnari illa poterit. Patet Consequentia. Primò,
quia vsus refectionis talis pro omnibus est gene-
raliter introductus, & non vt priuilegium debi-
liorum. Secundò, quia in præcepto ieiunij, & vni-
ca comestione permissa, nullum est discrimen at-
tentum in ordine ad præfata, vt plus concedere-
tur delicatis, & debilioribus, quàm robustis, dum-
modò implere præceptum possint; vnde stare
potest sine violatione præcepti, vt robusti, & ad
sustinendam abstinentiam validiores, plus come-
dant quàm debiles, vt non rarò accidit. Tertio,
quia in robustis non omnes sunt æquales dies, &
aliqui superuenire possunt, in quibus debilitas
aliqua sentiatur: esset autem onus intolerabile,
si iuxta inæqualitatem dictam refectio deberet
variari, & ea de caussa adeundus esset Confessa-
rius. Tandem, etiamsi robusti minùs videantur
indigere, id quidem non est penitus exploratum:
licet enim statim non persentiscant defectum,
poterunt deinceps, præsertim longo Quadrage-
simæ ieiunio. Et natura quidem etiam per insen-
silia detrimenta extenuatur, sicut insensilibus
crescit augmentis. Solent etiam laborare am-
pliùs, vnde & plus alimenti in fine diei eis vide-
tur indulgendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Vbi circa Indias occurrere dubitatio po-<marginalia>Pro Indiis an|plus aliquid|indulgen-|dum.</marginalia>
test; an videlicet in illis plus aliquid conceden-
dum sit, quia alimenta minùs videntur habere
substantiæ, sicut & corpora virium, lautioribus
eatenus assueta: vnde sub earum nati c&#x0153;lo non
ita ad ardua exprompti sunt, vt eorum progeni-
tores, quorum egregia facinora magnam & illu-
strem Indicis Annalibus materiam præbuerunt.
In quo quidem affirmare possumus, & duarum
vnciarum adiectione caussam istam termina-
re. Pro quo deseruit multorum sententia apud<marginalia>Pro decem|vnciis fun-|damenta.|Diana.</marginalia>
Dianam suprà asserentium decem cibi vncias
in Collatione sumere, tantùm esse veniale pec-
catum, quia octo licent, & duæ ex se parua
materia sunt, in quarum sumptione quolibet diei<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0442.jpg/>
@@1@<SE442>§. XV. Resolutio 8. de paruitate materiæ in lectione &c. 27
<duolan 2><-P>tempore tantùm venialiter delinquitur: pro quo
& ille Parte 5. Tract. 5. Resolut. 11. Ergo etiam si
alijs octo permissis, sumantur, peccatum non erit
maius. Tunc sic. Ergo stante rationabili caussa,
nec malitia erit venialis. Probatur illatio: quia sic
accidit in diuersis materijs iuxta probatas Docto-
rum sententias, vt in anticipatione, postpositione,
aut transmutatione aliqua Officij diuini: circa
seruilia opera in diebus festis: & in ieiunio ipso,
si circa horam aliquid antepositionis accidat, aut
collationis & prandij tempora inuertantur: si pri-
uilegiatus ad concedendas carnes, piscium ali-
quid sumat, &c. de quibus Diana Tract. 5. citato
Atqui vt ita fieri in Indijs queat ratio prædicta
succurrit: ergo non erit in eo venialis culpa. Di-
ces: Ergo sumere duodecim vncias non erit pec-
catum mortale: quia decem licent, & in duabus
culpa tantùm venialis est, iuxta dicta. Videtur
concedendum consequentia doctrinæ. Et quidem
cùm negotium hoc ad arbitrium Confessarij pru-
dentis deferatur, nihil est in præfata resolutione
damnabile, sic enim Confessarij prudentes in In-
dijs iudicabunt, desiderantes vt omnes ritu præ-
dicto ieiunarent, sic enim non ita facilè præcep-
tum adeò graue & vtile, vtpotè corporibus ani-
misque curandis salubriter institutum, à pluribus
frangeretur. Vnde & in ieiunantibus; & bona
fide lautius aliquid pro collatione sumentibus,
dissimulandum illud prudenter, ne grauis lapsus
ex rigida admonitione præbeatur occasio, iuxta
doctrinam, de qua aliàs, quæ & multorum.</P>
<Z><A+1>RESOLVTIO VIII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa paruitatem materiæ in lectione
librorum hæreticorum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>92.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xtat illa eôdem Articulo, vbi statuit opi-<marginalia>Diuersæ cir-|ca paruita-|tem senten-|tiæ.</marginalia>
nari aliquos in lectione talium non ligari
excommuni catione Bullæ C&#x0153;næ, qui vnam pa-
ginam legeret. Ita Sanchez in Sum. Lib. 2. Cap. 10.
At nec vnam lineam posse legi absque tali p&#x0153;na
docuisse Toletum Lib. 1. Cap. 19. & Vgolinum
in Exposit. 1. Can. Bullæ eiusdem. Quibus præli-
batis ita decernit dirimens quæstionem: Ad Quæ-<marginalia>P. Mercor.|quid de illis|sentiat, & de|suo addat.</marginalia>
situm igitur in forma dico, si quis putat probabilem
opinionem Toleti vel Azorij asserentium paruitatem
materiæ in hoc genere esse pauca verba legere, seu
quando non est multarum linearum lectio, vt docet
Suarez de fide Disput. 20. Sect. 2. Quamuis etiam
probabilem existimaret opinionem Thomæ Sanchez,
quòd vna pagina sit parua materia, non potest ter-
tiam opinionem eligere in praxi asserentem medieta-
tem paginæ posse bona conscientia legi. Et vna sem-
per est ratio: quia opinio quæ fauet legi, cùm sit pro-
babilis, potest esse vera, & ita qui oppositam elige-
ret, exponeret se periculo transgrediendi legem. Hæc
ille, suo illo innixus principio de obligatione se-
quendi partem tutiorem, quo reiecto non cur-
rit assertio, & oppositum posset aliquis probabi-
liter opinari. Sicut Auctor ipse ait eum, qui le-<marginalia>Ex quo red|arguitur.</marginalia>
geret quartam partem paginæ in illis locis, in
quibus certò sciret hæreses aut alios errores non
contineri, non peccare mortaliter, cùm in huius-
modi breui lectione non possit præsumi Aucto-
rem libri honorari, quem honorem auertere Ec-<-P>@@

<-P>clesia intendit, cùm lectionem prohibet in illis
etiam locis, vbi errores non contineri fuerit ma-
nifestum. Ex quo & argui contra ipsum potest:
Nam sententia stans pro lege potest esse vera,
quòd scilicet etiam parua illa lectio sit prohibita:
ergo sic legens exponit se periculo transgredien-
di illam. Vbi quod datum responsum fuerit, ar-
gumento poterit applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Sed fortè dicet opinionem Cardinalis To-<marginalia>Cardin.|Toleto|falsò adscri-|ta sentantia,|cuius pro-|pria defendi-|tur.</marginalia>
leti & Vgolini priùs citati, quem posteà cum
P. Azorio videtur confundere, qui Tomo 1. Lib. 8.
Cap. 16. Quæs. 3. vnum vel alterum versiculum,
eo quòd venialis culpa tantùm in eo sit, solùm
pro excusanda p&#x0153;na permittit: est autem versi-
culus linea, sicut & versus ex Plinio Lib. 4. Epist.
Si inquam dicat opinionem non esse probabilem,
si de lectione modo dicto explicata loquantur,
quod videtur significare verbis illis: Si quis putet
probabilem opinionem. In quo quidem neutiquam
audiendus, maioris enim auctoritatis Doctor in
Ecclesia Dei censetur Cardinalis Toletus, quam
& secuti alij, quam Modernus nihil adducens
quod momenti alicuius sit ad illius sententiam
improbabilitatis stigmate deturpandam. Vbi &
addendum falsò attribui dicto Cardinali senten-
tiam asserentem neque vnam lineam posse legi
absque censuræ incursione: quem errorem hau-
sit Auctor ex Diana, ex quo solitus cursim desu-
mere citationis locis non exactè designatis: ille
enim Tract. 5. citato Resolut. 42. ex eodem, &
Vgolino refert in hac re non dari paruitatem ma-
teriæ, quamuis vnam vel alteram lineas quis le-
gat, in quo & P. Thomas Sancius dux etiam er-
roris n. 31. cùm tamen de paruitate materiæ ni-
hil apud eum habeatur, neque ille verborum te-
nor, sed qui sequitur: Prætereà siue paucæ lineæ,<marginalia>Illius verba.</marginalia>
siue multæ legantur, incidunt legentes in Canonem
hunc, dummodò tamen scienter legatur &c. Vna
autem vel altera linea, non sunt paucæ, immò
neque paucissimæ vix dici possunt, vnde illæ non
videntur tanto cum rigore damnatæ. Dauidi di-
ctum ab Eliab fratre: Quare dereliquisti pauculas
oues illas? 1. reg. 17. v. 28. quæ tamen duarum<marginalia>1 Reg. 17.|v. 28.</marginalia>
numerum valde superabant; & tamen pauculæ,
vt conijciamus hinc, cùm paucæ dicuntur lineæ,
minimè ad vnam vel alteram numerum coar-
ctandum. Nec P. Suarez à sententia dicti Cardi-<marginalia>Eadem P.|Suarij|sententia.|P. Sancio.|aduersantis.</marginalia>
nalis videtur discrepare, dum loco citato n. 20. exi-
git ad vitandam p&#x0153;nam, vt breuis sit lectio, & non
multarum linearum: non multæ enim paucæ sunt.
Vnde non video cur sententia illius adducta, vt
probabiliorem opponat eam, cui ipse subscribere
videtur, reiecta tantùm sententia P. Sancij, quam
ait se nullo modo probare. Quod cùm ait, &
probabiliorem sententiam, quæ talis in rigore
sit, sententiæ priori antefert, manifestè eam
probabilem agnoscit, cuius iudicio standum po-
tius, quàm sine fundamento neganti, & sen-
tentiam P. Suarij suo illo iudicio pariter inuol-
uenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> Eodem autem modo videtur sentire de<marginalia>Circa cuius|probabilita-|tem excursio.</marginalia>
sententia P. Sancij vnam concedentis paginam
etiam voluminis magni, quia eôdem modo de illa
loquitur, cui fauet, vt vidimus, P. Suarius, quam-
uis probabilitatem non fuerit inficiatus, pro quo
& Diana ita scribit: Ex quo fit non esse audiendum
P. Layman Lib. 2. Theol. moral. Tractat. 1. Cap. 15.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0443.jpg/>
@@1@<SE443>28 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio I.
<duolan 2><-P>n. 5. dum ait posse Confessarium absoluere eum, qui
vnam paginam libri hæretici legerit, quia præsume-
re potest eum non incurrisse excommunicationem
Bullæ iuxta opinionem Sanchez suprà  relatam. Sed<marginalia>Diana acer|impugnator.</marginalia>
manifestè fallitur, quia opinio Sanchez parùm
probabilitatis habet, tum quia magis communi-
ter reijcitur: tum etiam quia Viualdus, & Emma-
nuel Sa, qui eam asserebant, expurgati fuerunt,
& per consequens saltem est valde dubium an le-
gens vnam paginam libri sit excommunicatus, &
hoc sufficit vt absolui non poßit propter rationem di-
ctam. Et ita docet Merolla Tomo 1. Disput. 1. Cap. 2.
Coroll. 7. Difficult. 3. nu. 344. Quod magis probatur
dum videmus hanc opinionem in Viualdo & Sa emen-
datis à R.mo. Mag. S. Palatij ampliùs non inueniri.
Sic ille, qui dum absolutionem dubij casus negat
ob rationem dictam, ad Decretum Clementis
VIII. à se præmissum adludit eam prohibentis.
Sed in primis probabilitatem ille non abnuit, li-<marginalia>Decretum|Clem. 8.|ab eo obie-|ctum non|vrgere.</marginalia>
cet paruam tantummodò fateatur: quod autem
parùm probabile est, absolutè est probabile, vt
vidimus nu. 41. Deinde quod ad Decretum Cle-
mentis spectat, per illud casus dubius exprimitur,
non est autem talis, quando pro illo est opinio
probabilis, vt communis est resolutio. Præter-
quam quod Decretum dictum pro Italia tantùm
extra Vrbem vim habere constat ex eôdem, vt
& Diana recognoscit, qui & Parte 10. Tract. 14.
Resolut. 8. affirmat Decretum prædictum per po-
sterius aliud moderatum, in quo de casibus du-
bijs nihil idem Pontifex statuit, pro quo adducit
P. Pellizarium, & Carolum Bausium cum doctis-
simis alijs à se consultis probabiliter decernentes.
Iam</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Iam quod de emendatione in præfatis<marginalia>Neque cor-|rectionem|Magistri|S. P. circa|Viualdum|& P. Sa.</marginalia>
Auctoribus dicitur, parùm vrget, & argumen-
tum per oppositum vrgeo: nam P. Sa sic corre-
ctus circa assertionem dictam, & plures alias, eô-
dem modo sine illis currit ac anteà: & vna pro-
positione de absolutione absentis excepta, circa
reliquas nihil Sanctum Inquisitionis Tribunal ha-
buit proscriptionis sententia damnandum. Quod
& in Viualdo est cernere, vt eius, sine extinctio-
ne alicuius luminis aureum luceat Candelabrum.
In quo tamen iuxta iudicium Mag. S. P. emen-
dato, sicut & in P. Sa clarum est non inueniendam
proportionem dictam, quandoquidem sine illa
impressionem fieri curatum est. Quod quidem
antiquioribus editionibus non incommodat, &
alijs iuxta ipsas, pro quibus prohibitio nulla. Hinc
P. Bussembaum in Medulla Theol. mor. Lib. 7. Cap.<marginalia>P Bussem-|baum.</marginalia>
3. Arti. 5. nu. 5. ita scribit: Non sufficit vna altera-
ve linea; immò secundùm Sanchez, Rodriguez, &
Sa, nec integra pagina, etiam magni voluminis; quod
tamen Bonacina & Layman locis citatis non conce-
dunt: licet hic fateatur Confessario id posse ad hoc
seruire, vt non continuò damnet peccati mortalis &
excommunicationis eum, qui bono fine, vel etiam ex
curiositate, vnam paginam legit. Sic ille, non im-
probans sententiam dictam, & P. Sa pro ipsa ad-
ducens, vti eum qui inter primarios rerum mora-
lium magistros numerari debeat, neque circa sen-
tentiam dictam alicuius legitimi Tribunalis iu-
dicio p&#x0153;nali mulctatus. Et quod ad Roderi cium
attinet, & ego sententiam præfatam in eo non<-P>@@

<-P>inuenio; pro cuius tamen probabilitate stat etiam
P. Tamburinus Lib. 2. in Decalogum Cap. 1. §. 16.
nu. 34. qui illam etiam attribuit Patri Layman si-
mul cum P. Sancio, sed non verè, quia solam ille
probabilitatem agnoscit, vt vidimus. Nec de Re-
solutionibus plura.</P>
<Z><A+1>Conclusio Disceptationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>96.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illa hæc ex Auctore Parte 2. in fine:<marginalia>P. Merco-|rus.</marginalia>
Has, quæ maiorem vim & apparentiam ha-
bent, rationes collegi prò opposita sententia, quas vnà
cum solutionibus ad ipsas, & rationes à me suprà ex-
plicatas pro sententia affirmatiua, in sinceritatis tru-
tina perpendat doctus lector, iudicet veritatem, & det
gloriam Deo. Sic ille: quæ licet ad me non vi-
deantur directa, vti ad eum, qui inter doctos non
veniam percensendus; pro eo tamen, quod erga
præfata studium non indiligenter adhibui, & ho-
nore, quem sum inter illos, licet immeritus, con-
secutus, dans gloriam Deo, & in eius conspectu
serius & sincerus affirmo opus P. Iulij Mercori<marginalia>Pro illius|opere iudi-|cium.</marginalia>
eruditum quidem esse, & ingenio non præferui-
do, sed alijs pro eadem caussa depugnantibus
maturiore constructum. Et quod attinet ad illimi-
tatum opinandi modum eliminandum, percom-
modum, meritoque proptereà à P. Hieronymo
Placentia Societatis nostræ in Academia Par-
mensi Theologiæ Professore laudatum: quoad
sententiam verò de illicito vsu opinionis minùs
probabilis, non tantùm habere momenti, vt pro-
pter rationes ab eo adductas sententia opposita
vllum sit suæ probabilitatis detrimentum subitu-
ra. Quatenus verò non solùm minùs probabi-
lem, sed etiam in ea parem, simili assertione con-
uoluit, minùs multò esse probabilem: vt verò &
probabiliorem, penitus reijciendam. Et conse-
quentiam, quam in eo tenendam statuit Parte 3.
Arti. 6. pauci profectò vti legitimam admittent,
de quo ita scribit: Respondeo Doctores tenentes opi-<marginalia>Eiusdem|verba pa-|rùm verosi-|milia.</marginalia>
nionem minùs probabilem fauentem libertati non
posse eligi in moralibus concurrente probabiliori oppo-
sita, quæ fauet præcepto, debere consequenter docere,
nec æquè probabilem, neque probabiliorem in concur-
su oppositæ habentis æqualem, vel etiam minorem
probabilitatem: fauentisque præcepto, eligi posse.
Sic ille: sed locutus cum paucis, & à paucis, siue
etiam ab illis, audiendus. Et vbi iam tantopere
iactata venerabilis antiquitatis auctoritas, & ab
ipso magisterio Apostolico deriuata? P. Ioannes<marginalia>Cui & ad-|uersatur|P. Goned|commilito.</marginalia>
Baptista Goned in Dissertatione de Probabilitate
Arti. 2. sic ait: Secundò, certum est hominem non
teneri semper sequi tutiorem sententiam, sed posse
sequi minùs tutam, si illa appareat probabilior, seu
veritati conformior. Hæc ille alias data: & vnus
est ex nuperis Scriptoribus, qui contra probabili-
tatum sectatores acerrimè digladiatur. Et quòd
ille certum affirmat, & quidem non immeritò,
vult P. Mercorus nec certum esse, neque conse-
quenter dictum. Et assertioni suæ, quam talibus
fundamentis stabilire satagit, tamquàm dogmati
prorsus irrefragabili obsequendum, non digna-
tus oppositum probabilitatis honore. Ergo quod
scripsi, scripsi, ad Dei gloriam, fidelium vtili-
tatem, & veritatis sincerissimam defensionem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0444.jpg/>
@@1@<SE444>De B. Rosa Peruuiana, & an imago in supplicatione &c. 29
<Z><A+2>SECTIO SECVNDA.</A+2>
<A+1>An Beatificati imago circumferri in publica pompa queat pro illo instituta, aut
aliàs in supplicationibus. Occasione Beatæ Rosæ Virginis Peruuianæ eo
nuper condecoratæ honore à SS. Domino.</A+1>
<A+3>CLEMENTE IX.</A+3></Z>
<duolan 2><P><absatz-nummer>97.</absatz-nummer> <INI5>E</INI5>St illa Peruuiani viridarij in-<marginalia>B. Rosæ|patria, pro-|fessio, nomen.</marginalia>
ter Ecclesiæ delicias non po-
stremi, primæuus sanctitatis
Flos sacris honoribus decora-
tus, Domini canæ culturæ in-
ter Tertij Ordinis Beatas pretiosum germen, &
plenissimæ laudis argumentum, (cui & suam cu-
ram Societas nostra per eximiæ probitatis viros
adhibuit, quatuor enim ex illa habuit Confessa-
rios, vt historiæ testatur Scriptor) quod audiui-
mus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus,
& (quod sanctè etiam dicere liceat) manus nostræ
contrectauerunt 1. Ioan. 1. v. 1. Limana Virgo no-
mine & omine Rosa, immò & numine, cùm
proprium illius nomen fuerit Isabella. Quod licet
& Virgineum sit, quia Diuam Elisabetham ha-
bemus Virginem Schonaugiensem satis cele-
brem, de qua Martyrologium Romanum die 28.
Septembris, cuius vita prodigijs plena extat inter
Lilia Cistercij, à me iam pridem eo in opere cum
admiratione perlecta: quia tamen & aliarum est
sanctarum non Virginum, Matris scilicet San-
ctissimæ Præcursoris, & Hungariæ Regis filiæ,
de qua plurima & admiranda exhibet Laurentius
Beyerlinck in Theatro, quæ dabit Index verb.<marginalia>Beyerlinck</marginalia>
Elisabetha Regis Hungariæ filia: nec non celeber-
rimæ Aragoniensium Regum prolis Lusitaniæ
Reginæ; ideò à Deo singulari est prouidentia dis-
positum, vt Isabellæ suppresso nomine Rosæ il-
lud præualeret, quod solis ex sanctarum choris
datum constat esse Virginibus, vt & nomine Vir-
go esset, eoque odorem puritatis cælestis inhala-
ret. Et ne Diui Francisci Religio hac in parte se<marginalia>B. Rosæ|Viterbiensis.</marginalia>
doleat esse Minorem, Rosam habet honori suo
olim cumulatissimè militantem, de qua sic Pater<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
Cornelius à Lapide scribit ad Cap. 12. Actuum
Apostol. v. 13. §. Similis ei. S. Rosa Virgo Francis-
cana, quæ velut rosa inter spinas resplenduit virgi-
nitate, virtutibus, & miraculis, migrauitque ad Do-
minum anno 1254. Viterbij prope Romam, vbi etiam
nunc eius Virgineum corpus non tantùm integrum,
sed & flexile (quod proinde vestiri se sinit) ostenditur:
quæ proinde in Martyrologio Romano Sanctis adscri-
pta legatur die 4. Septembris. Sic ille. Meminit
etiam citatus Theatri auctor Rosæ alterius, cu-
ius Sanctum Corpus Roma delatum in Collegio
Gandauensi Societatis Iesv asseruatur, & pro-<marginalia>Gandaui|Alia.</marginalia>
culdubio est Viterbiensi antiquior. Sicut & S.
Rosalia, Sicula, cuius luculentum elogium ha-
bet idem P. Cornelius in Commentario ad Cap. 24.<marginalia>Præstantissi-|ma. Deipara|eo nomine|salutata à|B. Herman.|Surius.</marginalia>
Ecclesiastici v. 18. §. Talis, Siculæ. Quod legatur
dignissimum. Est & omnium antiquissima Rosa
Deipara, hoc nomine vt proprio salutari solita ab
Hermanno Iosepho Religioso Præmonstratensi,
vt in eius vita refert P. Laurentius Surius Tomo 7.<-P>@@

<-P>die 7. Aprilis, stupenda Matris pulchræ dilectio-
nis beneficia continente. Vide Cap. 22. Has ergo
voluit Dominus Peruuianam æmulari Rosam: vt
virgineo nomini cetera egregia decora, & prodi-
gia responderent.</P>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Scripti pro illis libri eleganti stylo, in qui-
bus peruidenda; ego enim panegyristam non
ago, sed Indicarum conscientiarum, & aliarum
insuper directorem: vnde vna ero consideratione
& obseruatione contentus, collatione facta Ro-
sarum, quæ ex India Orientali & occidentali per
idem tempus Romam sunt, diuersa quidem ratio-<marginalia>Rosa Chi-|nensis Ro-|mam delata,|admirabilis.|P. Cornel.</marginalia>
ne, sed mystica assimilatione delatæ. Pro Orien-
tali P. Cornelius ad citatum locum Ecclesiastici.
§. in quo ad marginem Rosa Chinensis, post eius
narratam exportationem. Ita scribit: Mirum est,
quod de ea hoc anno (Iubilei 1625.) in lucem edi-
dit noster P. Baptista Ferrarius Senensis Hebraicæ
linguæ in Collegio Romano Professor, qui primus se-
men eius è China acceptum Romæ seuit, educauit,
arborescens, florensque hoc anno effecit, vt oculatus
sum testis: illam enim cubiculo meo oppositam, immò
appositam quotidie specto. Sic ergo ipse: Ætas florea
Rosam Chinensem pingit. Videas frondibus, ma-<marginalia>P Ferrar.</marginalia>
gnitudine ac forma, pampinos imitantibus conuesti-
tam, ex smaragdino dehiscentis calicis conclaui,
multiplici foliorum syrmate regaliter explicato, in
publicam lucem prodire, lucis ipsius formosa discri-
mina quotidie sic æmulantem, vt initio quidem can-
didam, deinde ex candida rubentem, postremò saturo
colore purpuream: hoc est, simul aliam, simul eam-
dem admireris, & quotidiani miraculi nouitate fa-
teri cogaris, ad florum reginam, que tanquàm sol
alter vario fuco lucis diem colorat, colorum principes
vicißim accedere tributarios. Sic illi, vt in ore duo-
rum omni maiorum exceptione testium stet hoc
mirabile, & Dei potentiam, sapientiam, & pul-
chritudinem enarrans verbum. Quibus addendus
& tertius, fidelis & ipse in Poe&#x0308;tica venustate, P.
Ioannes Baptista Bargiocchus Lib. Epigrammatum
2. Epigram. 160. tenoris sequentis.</P>
<Z>ROSA SINENSIS.</Z>
<shi><INI2>Q</INI2>Vàm benè formosos variat natura colores,
  Dum Rosa Sinensis, quæ rubet, alba fuit.
Scilicet hæc primùm diues candore niuali,
  Vulsa solo sensim tincta rubore nitet.
Seu citò sit lymphis grauido superaddita vitro,
  Seu iaceat sicco fortè relicta solo.
Disce hinc Virginitas quàm sit vicina pudori,
  Quando hæc tam facilè purpurat alba Rosa.</shi>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Huic Orientali rosæ Occidentalis alia,<marginalia>Chinensi vt|Peruuiana|respondeat.</marginalia>
mirabilior sanè respondit. Mortua est Peruuiana
Rosa anno 1617. die 26. Augusti. Et non multò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0445.jpg/>
@@1@<SE445>30 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio II.
<duolan 2><-P>post, si non corpus, sanctitatis tamen fama, &
miraculosi successus ad vrbem sanctam peruene-
runt. Rosa recens à longinquo olet, si ea propriùs.
Ita Plinius Lib. 21. Cap. 7. & Peruuiana quidem
in morte recens, quia felix sanctorum est in morte
natiuitas, & ideò tunc & recens, à Peruuio, lon-
ginquo adeò, vt plusquam trium mille leucarum
à Roma sit interiectu discretum, odorem suum,
odorem scilicet miræ sanctitatis, nouæ Cathari-
næ Senensis, effuderit, simul eadem, simul alia
diebus singulis, principibus coloribus, tamquàm
sol alter, sol inquam iustitiæ, Angelis & homini-
bus admiranda. Priùs candida, dum matutina in
contemplatione candore lucis æternæ abundè
perfruita, eodem illustrata visebatur. Deinde ru-
bens, cùm Missæ sacrificio assistens, & sponsum
in communione sacra candidum & rubicundum
accipiens, ex eo etiam & animo & corpore si-
mul cum candore rubebat. Purpurea insuper,
dum proprij effusione sanguinis purpurasceret,
corona ferreis acuminibus adpressa capiti, &
multiplici flagrorum apparatu, sponsum sanguinum
imitata. Exodi. 4. v. 25. Laudem illam sponsæ
habemus Cantic. 7. v. 5. Caput tuum vt Carmelus,<marginalia>Cant 7. v. 5.</marginalia>
& comæ capitis tui, sicut purpura regis vincta cana-
libus. vbi effusi à Christo sanguinis mystica desi-
gnatio. Quia enim Carmelus idem est ac scientia
circumcisionis, ideò caput sponsæ eidem simile
perhibetur, iuxta Guilielmum: cuius & illud:<marginalia>Guilielm.</marginalia>
Purpura regis est proprio rubens sanguine caro Re-
demptoris. Sed tempore paßionis in regalem purpu-
ram hominibus & Angelis adorandam, in proprio
sanguine tincta est &c. Iuxta quæ B. Rosæ caput
vt Carmelus, & regia purpura, quia Christi in
præfatis mysterijs effusum sanguinem, alta con-
sideratione perpendens, & coronam eius spineam
ferreæ tormento coronæ, & dira verberatione,
Regem est regum, & dominantium Dominum,
iustitiæque solem suo in occasu purpureum æmu-
lata. Quæ quidem per otium poterit qui volue-
rit ampliare. Illud addam reuelatum ipsi breui
morituræ honorandum eius corpus, & supra illud
stramentum holosericum purpureum expanden-
dum. Quod quidem ex ore incorruptissimi testis<marginalia>Peculiaris|reuelatio.</marginalia>
audiui, cui illud ipsa fuerat ingenuè protestata.
Fuit is P. Ioannes de Villalobos, cuius memoria
in benedictione huius Prouinciæ est.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Hanc ergo Rosam SS. Dom. Clemens IX.<marginalia>Pro licita|Reliquia-|rum porta-|tione quid|faciat.</marginalia>
Beatificationis honore condecorans, eius festum
voluit ritibus supra ordinarios concessis honorari
apud Peruuianos, & Limanos præcipuè conci-
ues: & inter alia eius Reliquias corporis publicæ
venerationi exponendas indulsit, addens tamen,
sed non circumferantur. Vnde orta quæstio, an
eius posset circumferri imago; circa quod plures
annuerunt; immò aliquibus nec dubium subiuit
id certissimum arbitratis. Et ratio quidem ex eo
videbatur aperta, quod minimè vetitum videba-
tur, sola Reliquiarum circumlatione prohibita,
quæ cùm exceptio sit, ex ea intentum apparebat
certum, ex vulgari axiomate, quòd exceptio fir-
mat regulam in contrarium, ab Illustrissimo Bar-
bosa multis & Textibus, & Doctoribus exorna-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
tum in Tractatu de Axiomatibus iuris Axiom. 85.
Aliunde tamen prohibitio Alexandri VII. vide-
batur obstare, de qua dictum Parte 2. Sect. 1. &
huius partis erant solidissima profectò funda-
menta.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Primum, ex dicta Alexandri prohibitio-<marginalia>Primum vt|non liceat|fundamen-|tum ex pro-|hibitione|Alex. 7.</marginalia>
ne, quam suam circa hoc retinere vim non vide-
tur posse dubitari, dum nihil in contrarium affer-
tur, quod eam possit infirmare. Et quod de ex-
ceptione firmante regulam in contrarium est di-
ctum, minimè fauet, illud enim non currit quan-
do dispositio potest aliter rationabiliter explicari,
neque ad ampliationem trahi, quod diuersam
materiam respicit, & ita separabile prorsus inue-
nitur. Pro quo citatus Barbosa, vbi plures addu-
cit præfati Axiomatis limitationes, quæ præsenti
casui possunt adaptari. Et quidem exceptio ge-
neralem dispositionem respicit, cuius limitatio
sit. Tunc sic. Quando Pontifex concedit Reli-
quiarum cultum, quænam generalis dispositio
est, vt per exceptionem circumlationis earum ad
imaginis circumlationem veniat concessio proro-
ganda? Nulla equidem. Non ergo exceptio est
communis regulæ, sed singularis concessionis li-
mitatio, ex qua ad summum argui potest argu-
mento à simili deducto, siue à maiori ad minus,
quod erit diuersum fundamentum, de quo infe-
riùs. Et quidem concessio in hunc modum po-
terat procedere: Concedo vt B. Rosæ cultus publicus
deferatur, sed eius Reliquiæ non circumferantur.
Tunc quidem ad imaginis deportationem in sa-
cra pompa magnum esset fundamentum, quia re-
spectu cultus publici exceptio est vnica consti-
tuta. In nostro autem casu aliter res habet, quia
cultus publicus non est absolutè concessus, sed ali-
qua ad illum spectantia, ex quibus ad alia fieri
illatio nequit, nisi errante consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Secundum. Quia stante prohibitione<marginalia>Secundum,|quia nihil|adducitur,|quo infirme-|tur disposi-|tio.</marginalia>
Alexandri VII. & anteriore alia Innocentij X.
imago Beati sine speciali concessione nequit in
publica supplicatione portari: Atqui pro casu no-
stro nulla est specialis concessio: non ergo licet.
Dici potest à maiori ad minus deduci argumen-
tum posse: nam præterquàm quòd Missa & Of-
ficium conceditur, alia non solita pro Beatis con-
cedi liberaliter indulgentur, scilicet vt Festum
extra proprium obitus diem celebrari possit, In-
dulgentiæ &c. Accedit dispensatio circa tempus,
in quo non erat de publici cultus impartitione
tractandum, annorum scilicet quinquaginta ab
Vrbano VIII. constitutum. Sed quidem prædi-
cta minimi videntur esse momenti. Primum enim
de Missa & Officio nimium probat; ex eo enim
fieret Beatis nihil ad cultum spectans posse nega-
ri; quantumcumque enim illud fuerit, minus
sacrosancto Missæ sacrificio est: & tamen vide-
mus à Pontificibus illud concedentibus, circa
cultum multa moderari, vt solemni Canoniza-
tioni illa reseruentur. Quod & in Canonizatis
etiam est cernere, quorum est cultus inæqualis,
nec potest ob præfatam rationem ad libitum
cuiusquam extendi. Alia autem, quæ peculiaria
sunt, pro peculiari hoc, de quo agimus, non vr-
gent, quia cùm inter peculiaria illa hoc potuerit
exprimi, expressum tamen non est. Concessio-
num autem huiusmodi non excedendus tenor,
vt est mens aperta ipsorum Auctorum. Cap. Porrò<marginalia>Cap. Porrò.</marginalia>
de Priuilegijs, & alibi. Et in materia, de qua agi-
mus extat generale Decretum Vrbani VIII.
quod in Missali, & Breuiario Romanis post eius-
dem Bullam apponitur, cuius illa sunt verba: De<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
Beatis nondum Canonizatis nihil propria auctoritate<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0446.jpg/>
@@1@<SE446>De B. Rosa Peruuiana, & an imago eius in supplicatione &c. 31
<duolan 2><-P>constituatur, sed omnino consulatur Sacra Rituum
Congregatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Tertium ex eo venit, quod res sine ex-<marginalia>Tertium,|quia res sine|exemplo.</marginalia>
emplo sit: numquàm enim à Sede Apostolica
conceditur vt Beatorum imagines, cùm Beatifi-
cationis festum agitur (quod & eisdem in De-
creto Alexandri negatur) in publica possint pom-
pa portari, neque circa B. Rosam scimus alibi se-
cus fuisse peractum. Neque adduci iam possunt
vetustiora exempla, quæ & ego vidi, & quibus
interfui: nam in primis dici potest non fatis con-
sultò talia perpetrata: sicut & multa alia, quæ in
Decretis Pontificum sunt abusus manifesti, con-
demnata, ob concessionum excessum. Deinde in
aliquibus ex prædictis quorumdam Scriptorum
est auctoritas suffragata, quæ tamen iam in pa-
trocinium nequit aduocari, quia contra eos, vt-
potè non veros Pontificiæ mentis interpretes sa-
cra Edicta prodierunt. Beati Andreæ Inquisito-
ris Martyris nupera Beatificatio extat: circa quā
cùm supremum Inquisitionis Tribunal formam
tenendam Tribunali Limano transmiserit, de sup-
plicatione publica additum nihil, vtpotè quæ in
vsu non sit, minimè circa hoc Sede Apostolica
conniuente. Vnde sine circumlatione publica
sacræ statuæ, illius est festum in templo D. Do-
minici assistentibus Dominis & Ministris solem-
niter celebratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Tandem, sacri corporis Reliquiæ cir-<marginalia>Vltimum ex|negata Reli-|quijs cir-|cumlatione,|quæ hono-|rabiliores.</marginalia>
cumferri prohibitæ: ergo & imago, dum gene-
ralis concessio non habetur, de qua n. 101. Con-
sequentia videtur vrgere, quia Sanctorum Reli-
quijs magis peculiaris honor, quàm eorum ima-
ginibus iuxta vsum Ecclesiæ debetur, si de ijs
præsertim loquamur, quæ partes corporum sunt,
vt obseruat D. Thomas 3. p. q. 25. arti. 4. in Corp.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
vnde imagines, si iam vetustate detritæ sint, &
publico indecoræ conspectui, aut disijciuntur,
aut ad obscuriora conclauia deportantur. Quod
quidem cum Reliquijs neque fit, neque fieri, ni-
si irreligiosissimè, potest, sed vasis pretiosis in-
clusæ pro fouenda fidelium deuotione publicitùs
proponuntur. Hinc etiam habetur, vt cùm ima-
gines quibusuis in locis non indecentibus locari
possint; Reliquias tamen non nisi locis decen-
tissimis haberi liceat, nec passim contractari.
Vnde Innocentius Tertius in Cap. Cùm eo de Re-<marginalia>Cap Cùm|co.</marginalia>
liquijs & venerat. Sanctorum præcipit eas rarò
ostendi & quod extra capsam nullatenus ostendan-
tur. Vult ergo eisdem peculiarem venerationem
adhiberi; quam quidem erga imagines non ita
debere impendi, nisi aliàs valde miraculosæ sint,
est sine aliqua dubitatione compertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Ex quibus videtur ita fieri debuisse; sed<marginalia>Secus fact&#x0169;,|& quid cir-|ca illud.</marginalia>
non ita factum, & bona quidem fide, annuente
pijssimo Archipræsule, & pompam ritu Pontifi-
cio cohonestante, quo fuerat Sacra Officia à pri-
mis Vesperis executus: pro cuius adaugenda
maiestate multa sunt & decori & ornatui com-
modissima, & magnificentiæ plenissima, cumu-
lata; omnia promouente Excellentissimo Pro-
rege Comite de Lemus, cuius pietati nullam hu-<marginalia>Excellentiss.|Prorex Co-|mes Leminus|laudatus.</marginalia>
cusque Peruuium vidit æqualem: & quidem
iuxta Apostolum, ad omnia vtilem 1. Tim. 4. v. 8.
omnia enim piæ eius industriæ beneficio felicio-
rem sunt statum consecuta, vt exclamare cum
Poe&#x0308;tarum maximo liceat: Heu pietas! Heu prisca<-P>@@

<-P>fides! Aneid. 6. Heu inquam, quæ dolentis vox<marginalia>Virgilius.</marginalia>
est, dum id, quod summa est æstimatione dig-
nissimum, non desunt qui pergant maledicentiæ
nebulis obscurare. Sed Dij meliora pijs; errorem-
que hostibus illum. Idem 3. Georg. vbi Ardorem
alij, & hic vtrumque. Quod Christianè & reli-
giose sit dictum, vt & is, de quo est sermo, de-
siderat.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Et ego quidem vbi debui, quod sentie-<marginalia>De Auctoris|iudicio.</marginalia>
bam dixi, remq; Ordinarij dispositioni relinquen-
dam, cui, & non alijs, executio Decreti Alexan-
dri VII. est commissa. Sed cui commissa, non
missa illius authentica copia, vnde & verosimile
aliquid sublucere potuit iuxta Scriptorum quo-
rumdam laxiorem sensum, quo potuit functio,
de qua agimus, honestari. Et Decretum quidem<marginalia>De supplica-|tione pro De-|creti execu-|tione.</marginalia>
in Hispania non admissum; seu de illo supplica-
tum, nescio quo, multos ante dies, fundamento
in nonnullos rumor confusus emanauit, de quo
nihil ad nos scriptum, ad quos tamen Decretum
Alexandri transmissum. Ea enim est Procurato-
ris pro vniuersa Societate Romæ agentis dili-
gentia, vt quidquid huiusmodi à Romana Sede
prodeat, in Prouincias etiam remotissimas tra-
sumptis authenticis dirigatur. Quod equidem si<marginalia>Pro trans-|missione ta-|liumquæ Ro-|mæ cura ad-|sit, & desi-|deratur.</marginalia>
erga Episcopos fieret, magnum ea diligentia mo-
mentum haberet, & est illa eiusdem S. Sedis zelo
dignissima. Possetque saltim circa Metropolita-
nos ita disponi, vt ex ipsis ad suffraganeos notitia
flueret legaliter intimata. Cùm autem Decretum
tale nihil pro Indijs speciale contineat, non debet
credi executionem ea de caussa suspensam: &
cum aliàs pro suspensione leuissimum fundamen-
tum subsit, non debet in illis eatenus suspensio
tolerari. Nec de his plura.</P>
<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>De Indulto circa Jndicos Mercatores
Regis nostri prouidentia constituto.
Vbi nonnulla vtiliter decernun-
tur.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>107.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>St illud Regia pariter & Indicorum<marginalia>Indulti for-|ma & vti-|litas.</marginalia>
institorum vtilitate dispositum, vt &
Rex pro Classium sumptibus neces-
saria subsidia comparet, & illi cum omni securi-
tate, & expensis moderatis, suas possint in Hi-
spaniam copiosas auri & argenti transducere fa-
cultates: neque opus habeant Hispali pro extra-
hendis illis ex domo Contractationis, eas mole-
stias pati, quas & moræ, & nouæ expensæ, &
super omnia timor eas non integras recipiendi,
si pro Regijs necessitatibus mutuum aliquid, tar-
dè soluendum, & cum non leuibus mutuantium
iacturis, solent importare. Ideò eisdem certa du-
catorum summa imponitur, ex quibus Peruuiani
350. millia soluunt, & eorum curæ quidquid ad
aueriam spectat relinquitur; vt ipsi registro facto
in Callaensi portu, pro quo vnus ex commercij
primoribus designatur, & Panamæ alij, qui in
loco, per quem necessarius est futurus transitus
ad Portumbellum, excubias agant, ne quid sine
registro præuolet. Quia enim ante ordinariam
Peruuiani thesauri transmissionem magna solet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0447.jpg/>
@@1@<SE447>32 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio III.
<duolan 2><-P>argenti copia Panamensem in portum transuehi
registro deuitato, ideò noua pro eo cura ibidem
est adhibenda, quæ & in Portubello non omit-
tenda, quia eò etiam solent ingentes copiæ præ-
ferri: cui incommodo non videtur suus occursus
defuturus. Quòd si ex manifestatis summa sol-
uenda integrari nequeat, imaginaria distributio
fit, de qua diximus in Thesauro Tit. 5. num. 113.
Circa quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Dico Primò. Id quod in Thesauro di-<marginalia>Assertio 1.</marginalia>
ctum Titulo 5. Cap. 17. de Aueria, stante Indulto
prædicto pariter obseruandum, quia Rex ius om-
ne suum circa illam in Commercium transfun-
dit, & ita eadem est circa ipsam obligatio modo
ibidem explicato.</P>
<P>  Dico Secundò. Commissarij circa executio-<marginalia>Assertio 2.|Ad mini-|stros Indulti,|sicut & Re-|gios ad resti-|tutionem|damni tene-|ri ex gabel-|larum de-|fraudatione.|P. Leander|à Murcia.|Doctor|Ioannes|Machadus.</marginalia>
nem Indulti eodem modo grauare conscientias
possunt, quo Regij administri, de quibus ibidem
dictum. Pro quo & stat P. Leander à Murcia
in Disquisitionibus moralibus Lib. 2. Resolut. 21.
vbi statuit teneri illos ad restitutionem damni il-
lati, licet non ad p&#x0153;nas, de quibus leg. 3. 4. 8. &
9. Tit. 24. Lib. 1. & leg. 10. Tit. 30. & leg. 1. Tit. 32.
Lib. 5. Recopilat. Sic n. 4. & 5. vbi adducit Do-
ctorem Ioannem Machadum Tomo 2. perfecti
Confessarij Lib. 6. Parte 8. Tract. 3. Documento 14.
dicens se illius non probare sententiam (quam in
ordine ad restitutionem damni affirmat verissi-
mam) quatenus asserit ad gabellarum restitutio-
nem teneri. Nam gabellæ debentur ex lege p&#x0153;-
nali, quæ non obligat in conscientia; quod qui-
dem in materia, de qua agimus, asseruerat n. 2.
ergo ante sententiam non tenentur ad earum so-
lutionem. Id ergo solum ex iustitia debent, quod
ex secura transuectione Regi est debitum, sicut
deberetur cuicumque nauigij domino quod ad
negotium huiusmodi deseruiret.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Sed cùm de Regijs ministris resolutio<marginalia>Non benè à|P. Leandro|ld negatum|ostenditur|discursu|claro.</marginalia>
illius procedat, de qua agit, à n. 3. non videtur
accommodata doctrina: nam tales tenentur ad
restitutionem damni illati, quidquid de Merca-
toribus sit: Atqui damnum illatum est in defrau-
datione gabellarum, cuius ipsi fuerunt caussæ:
ergo illud restituere tenentur. Maior est recep-
tissima doctrina, quæ & admittitur ab Auctore
citato; & Minor est euidens; vnde & est legiti-
ma consequentia. Nec dici potest ministros ta-
les teneri tantùm ex lege p&#x0153;nali, quandoquidem
leges eam eisdem assignant, quia in hoc est aperta
deceptio: non enim tenentur tantùm ex lege
p&#x0153;nali, sed ex contractu, ex quo obligatio oritur
iustitiæ commutatiuæ: Rex enim cum talibus
paciscitur, & sub conditione onerosa exequendi
suum munus illis competens salarium assignat.
Pro quo Auctores à me dati in Thesauro Tit. 3.
n. 18. Tit. 4. n. 67. & seqq. & Tit. 5. n. 5. 8. 12. 13.
16. 18. 19. & 24. quibus addo Patrem Vasquez
Opusculo de Restitutione Cap. 7. n. 61. vbi alios<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
adducit, & de legibus p&#x0153;nalibus loquitur. De
quo & Cap. 6. §. 3. Dub. 2. vbi de gabellarum obli-
gatione ex professo disserit. Prætereà, gabellæ,
de quibus agimus, debentur titulo transuectionis
rerum cum earum securitate: ergo ex earum
defraudatione obligatio restitutionis in Officiali-
bus oritur. Antecedens constat ex dictis, de Aue-
ria citato in Capite & Consequentia patet: Nam
P. Leander fatetur deberi ex eo titulo, & ita id,<-P>@@

<-P>quod negat,  ex eo, quod admittit, cogitur con-
fiteri.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Qui simul administri aut<marginalia>Assertio 3.|Circa Ad-|ministros qui|& Merca-|tores.</marginalia>
Commissarij sunt, & etiam Mercatores, indubi-
tatum videtur non posse Aueriam defraudare,
attributa sibi abutentes potestate: neque enim in
damnum eorum conuertenda est, qui nullo ex
capite tenentur id suis ex facultatibus supplere,
quod ad integrandam summam Regi exhiben-
dam est necessarium: nisi fortè ex illorum con-
sensu inde ipsis stipendium laboris obueniat; in
quo quidem & laboris ipsius ratio, & facultatum
pariter est habenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Dico Quartò. Prædicti Commissarij<marginalia>Assertio 4.|Dissimulatio|in illis est|let halis. Et|qualis tole-|randa.</marginalia>
ob gratificandum amicis nequeunt dissimulatio-
ne vti in notabili quantitate. Probatur ratione
nuper adducta, quia scilicet id in aliorum cedit
notabile detrimentum. Dixi in notabili quanti-
tate, quia si talis non sit, attentis opulentiæ cir-
cumstantijs, cùm tamen aliàs talis esset, non vi-
detur in eo graue esse peccatum, quia in rebus
istis non solet ita delicatum examen adhiberi:
estque id iuxta Mercatorum ipsorum volunta-
tem, ex quorum opibus summa extrahenda est:
nullus enim vult secum ita delicatè agi: vnde ne-
que circa alios eum agendi modum condemna-
bilem arbitrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Dico Quintò. Gubernatores etiam su-<marginalia>Assertio 5.|Circa Gu-|bernatores|fupremos.</marginalia>
premi, si contractare velint, & ea de caussa ar-
gentum mittere, debent communem alijs legem
obseruare. Et quidem videtur in illis vrgentior
ratio obligationis: nam vt Mercatores suam de-
bent ad constitutæ summæ implementum por-
tionem inferre; aliàs id accidet, quod nuper dixi-
mus, aliorum scilicet detrimentum. Deinde ra-
tione Officij debent exemplo præire, & scanda-
lum amouere, ne eorum imitatione alij huius-
modi fraudibus assuescant. Nisi fortè Mercato-
res velint circa hoc sponte gratificari, quod re-
spectu omnium difficile apparet, quod est tamen
conscientiæ conniuentium relinquendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Dico Sextò. Mercatores tenentur ad<marginalia>Assertio 6.|Obligatione&#x0303;|Aueriæ esse|sub reatu|lethali.</marginalia>
Aueriæ solutionem sub reatu lethalis peccati, &
cum onere restitutionis. Id probo, quia circa hoc
nulla esse excusatio potest ex ijs, quæ apud Scrip-
tores occurrunt de gabellarum obligatione tra-
ctantium, & legibus p&#x0153;nalibus circa illas: Nam
in casu nostro res aliter se habet: est enim con-
tractus reciprocam pariens obligationem, inno-
minatus quidem, do vt facias, vel, do vt des, secu-
ram scilicet nauigationem & alia, de quibus di-
ctum n. 107. Quando autem ita accidit, obliga-
tio in foro animæ resultat. Pro quo iuuat id, quod
habet P. Fagundez de Iustitia & Iure Lib. 5. Cap. 5.<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
num. 5. vbi ait Henricum Cardinalem Regis Se-
bastiani tutorem, vt finem molestijs populorum<marginalia>Exemplum|aptum ex in-|capitatione.</marginalia>
in exactione gabellarum, & clamoribus propter
illas imponeret, cum populis totius regni contra-
ctum inijsse transactionis, & amicabilis composi-
tionis, ea conditione ex parte populorum, vt in
posterùm integras gabellas soluerent eo modo,
quo eas tunc temporis soluebant; & quòd inca-
pitarentur in populis, in singulis districtis, & Con-
cilijs: ea verò ex parte Regis, vt nullo vnquàm
tempore augerentur, nec illarum incapitatio mu-
taretur. Iuxta quem procedendi modum mani-
festum est gabellas, in foro conscientiæ deberi:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0448.jpg/>
@@1@<SE448>De obligationibus circa Indultum Regium pro Indicis &c. 33
<duolan 2><-P>ad summam enim constitutam omnes debent
concurrere, & ita aliorum damna quisque vita-
re, quæ ex defraudatione necessariò sequeren-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Dico Septimò. Si supra id, quod pro<marginalia>Assertio 7.|Reddendum|quod ex eol-|lecta super-|fuerit.</marginalia>
summa Regi reddenda necessarium est, plus ali-
quid facto registro supersit, pro rata est ijs, qui
concurrerunt ad illam, redhibendum. Id constat,
quia solùm ad summam dictam tenentur: ergo
quod superest ad conferentes spectat, non ad
Regem, qui taxata est summa contentus, non
ad Commissarios omni iure carentes. Ad quos
ergo? Potest etiam contingere vt ante finitum<marginalia>Obseruatio|notanda.</marginalia>
registrum habeatur iam summa Regi tribuenda:
non tamen proptereà qui reliqui sunt Mercato-
res à registro immunes dimittendi, sed vsque ad
vltimum in ea est diligentia procedendum, vt
sic ex illis, quæ supersunt, ijs, qui priores fue-
runt suæ proportionatæ cedant portiones. Vnde
si remissiùs cum postremis agatur, quod accide-
re potest ad vitandum laborem, & suis rebus
consulturis, in eo grauiter, & cum restitutionis
obligatione, peccabunt. Quòd si quidquam pro<marginalia>Pro malè|accepto à|Commissa-|riis non esse|obligatio-|nem restitu-|tionis.|P. Leander|P. Vasquez</marginalia>
tali detur incuria non erit obligatio restitutio-
nis, quod & in ministris alijs communis sententia
firmat, pro qua P. Leander suprà in fine adducit
Patres Lessium & Sancium, & Villalobos, Bo-
nacinam ac Machadum, quos & sequitur. His
addendus P. Vasquez Opusculo de Restitutione
Cap. 7. nu. 60. & 61. vbi ait leges Hispaniæ nul-
lum facere incapacem ad recipienda munera, li-
cet in eo grauiter peccare contingat, nisi vbi pro<marginalia>In quibus|illa.</marginalia>
actione aliqua Officio propria est taxatum sti-
pendium, & in Secretarijs, quam solam legem
se vidisse affirmat Lib. 2. Recopilat. Tit. 18. l. 1.
(pro libro, in quo error) quæ & ad p&#x0153;næ solutio-
nem obligent, in quo tamen non esse receptam
attestaturos.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Circa obligationem diuini Officij in Ca-
pellano, qui integram pro susten-
tatione non recipit portionem. Diffi-
cultas peculiaris ad dicta in The-
sauro Tit. 16. n. 15. & seqq.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>115.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Via circa illa casus non contemnen-<marginalia>Capellania|collatiua est|Beneficium.</marginalia>
dus, & Indias etiam concernens, oc-
currit, hoc loco vtiliter discutien-
dus. Capellaniam quis habet Collatiuam: & tales
Beneficij Ecclesiastici rationem habere commu-
nis sententia est, pro qua videndus P. Vasquez in<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
Opusculo de Beneficijs Cap. 4. §. 1. Arti. 1. Dub. 3.
vbi suppresso nomine refert aliquos, qui id sunt
inficiati. Sed quia ætatem pro Sacerdotio non
habet, Missas per alium dicit iuxta fundatoris vo-
luntatem, in quo pars reddituum maior impen-
ditur, proprietario, quod est reliquum, & supe-
rauit vulgò dicitur, reseruato. At illud tale non
est vt sustentationi etiam valdè moderatæ, suffi-
ciat, licet pro bona illius parte sufficiens videatur.<marginalia>Si tenuis an|obliget ad|officium.,</marginalia>
Quæsitum ergo an ad officij diuini recitationem
teneretur, & teneri quidem sententia grauium<-P>@@

<-P>Scriptorum est, qui tenue quantumuis Benefi-
cium pro eo sufficiens arbitrantur, ex quibus plu-
res adducit P. Vasquez suprà Dub. 5. eos secutus
sicut & P. Palaus Tomo 2. Disp. 2. de Oratione Pun-<marginalia>P. Palaue$unclear.</marginalia>
cto 1. §. 2. num. 9. Contrarium tamen tenent plu-
res, vt visum citato n. 15. Thesauri, vbi & senten-
tiam hanc probabiliorem esse ex P. Thoma San-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
cio indicauimus. Verùm licet ita sentiant multi,
cùm ad tenuitatem explicandam accedunt, non
eam censent plures talem, quando Beneficij red-
ditus ad bonam partem sustentationis sufficiunt,
vt dictum etiam in Thesauro nu. 16. vbi ex eodem
Patre, qui varios dicendi modos circa designatio-
nem huius partis adducit, etiā dictum id esse pru-
dentis arbitrio relinquendum. In casu aute&#x0303; nostro
sufficiens apparet, cùm ad centum & triginta octo
regales, vulgo Patacones, ascendat, quæ summa
aliquantulùm maior est dimidia eorum parte,
qui pro alimentis solent annuatim in Seminarijs
Scholasticorum bene instructis, & decentem vi-
ctum exhibentibus, impertiri: vnde & pro Be-
neficio videri posset sola sufficiens, & in casu
præsenti ad officij obligationem, stante aliàs illius
proprietate.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Et casum quidem magis in speciali pro-<marginalia>P. Lessij|sentiant.</marginalia>
ponens P. Lessius Lib. 2. de Iust. & Iure Cap. 34.
nu. 172. ait non videri excusandos, qui habent
Altaria vel Capellas, & cùm non sint Sacerdo-
tes, expendunt maiorem partem prouentuum
in substitutum, qui sacra faciat: est enim (ait ille)
nonnullus abusus merito reformandus, quod talia Be-
neficia dentur adolescentibus: vnde non potest cen-
seri mens Ecclesiæ vt excusentur. Deinde illa Be-
neficia per se sufficiunt ad bonam partem susten-
tationis, quòd autem illi maiorem partem pro-
uentuum cogantur alijs dare, est ex eo quòd ipsi
sunt inepti ad primariam Beneficij functionem,
quod non debet eos excusare. Addit autem sic:
Quia tamen poßim est consuetudo, vt talia dentur
adolescentibus, senserit aliquis non condemnan-
dum, si quis cum illis aliqua mo deratione vtendum
putet. Supposita enim illa consuetudine non plus
censetur Beneficium suo possessori valere, quàm
quod deducto stipendio Sacerdotis superest. Sed hæc
res non est amplianda, nec putarim faciendum abs-
que expresso vel tacito Pontificis consensu. Sic ille:
qui dum moderatione vtendum vult, iuxta id
videtur accipiendus, quod habet, nu. 189. in fine,
ita scribens: Sentio tamen omnes qui aliquid per-
cipiunt, aliquoties teneri per annum. v. g. festis &
Dominicis, pro vt ratio dictauerit: non enim par est
vt fructus aliquos percipiant, & numquàm Offi-
cium recitent: neque etiam vt ob tam exiguos fru-
ctus obligentur quotidie, sed vtendum Epikeia, &
moderandum iuxta piam Ecclesiæ mentem. Sic ille.
Quod & videtur probare Victorellus in Additio-
nibus ad Caput. 12. Lib. 2. Cardinalis Toleti §. Qui<marginalia>Victorellus</marginalia>
Beneficium & circa Cap. 14. §. Contrarium tamen.
Vbi in eo videtur deceptus, quòd existimet P.
Lessium tenue asserere Beneficium, quod pro
tenui sustentatione tantùm habet 15. aut 16.
aureos, sicut & P. Tamburinus Lib. 2. in Deca-<marginalia>P. Tambur.</marginalia>
logum Cap. 5. nu. 24. verba illius sunt: Vnde mihi
videtur probabile eum non teneri ad quotidianum<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
pensum precum Canonicarum, cuius Beneficium est
adeò tenue, vt non suppeditet bonam partem tenuis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0449.jpg/>
@@1@<SE449>34 Auctar Indic. Pars IV. Sectio IV.
<duolan 2><-P>sustentationis. v. g. 15. aut 16. aureos. Sic ille:<marginalia>Quod cen-|seatur tenue|Beneficium.</marginalia>
iuxta quem, Beneficium quod non suppeditat
15. aut 16. aureos, tenue est ad effectum di-
ctum: vnde à contrario quod suppeditat illos te-
nue non est, aliàs non benè quota illa fuisset assi-
gnata. Multa huiusmodi accidunt in Auctorum
citatione, quia cursim leguntur. Verum quidem
est nonnullos, quos suppresso nomine refert P.
Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 67.<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
nu. 5. quos & sequitur, laudatis pro eo P. Hen-
riquez, & Dominico Soto, censere sexdecim au-
reos non esse summam competentem his tempo-
ribus in Hispania ob pretia rerum adaucta: quo
non obstante P. Lessius in Belgio scribens, vbi
commodiora illa, ita existimare potuisse, sicut
& Thomistas aliquos, de quibus idem P. San-
cius nu. 3. qui tamen cum P. Lessio in eo conue-
niunt, quod si valet Beneficium 12. aut 10. aut
15. numos aureos ad partem tantùm arbitrio bo-
ni teneantur: si minùs, ad nihil, in quo ali-
ter censet P. Lessius, de quo inferius redibit
sermo.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Dico Primò. Valde verosimile apparet<marginalia>1. Assertio|pro verosi-|mili obliga-|tione.</marginalia>
Beneficiatum dictum ad aliquod sacrum offi-
cium teneri. Probatur: quia Scriptorum de hoc
agentium mente non apparet sat solidum in eo-
rum assertis fundamentum ad obligationem pe-
nitus remouendam. Constat ex dictis, quia aut
omnino obligant, licet tenue Beneficium sit;
aut si admirtunt, id in eo casu est, in quo reddi-
tus non sufficiunt ab bonam partem sustenta-
tionis, quæ tamen in casu nostro videtur sta-
re, vt vidimus, considerabili illa quantita-
te. Vnde si qui inueniuntur Recentiores Tho-
mistæ absolutè decernentes, iuxta præfatam
doctrinam sunt accipiendi, vel reijciendi pe-
nitus, vt qui omnino inuerosimiliter opinen-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Dico Secundò. Sententia P. Lessij de<marginalia>2. Assertio|pro verosi-|mili P. Lessij|sententia.</marginalia>
obligationis moderatione circa Horas Canonicas
est valde probabilis. Id probo, quia Auctorem
habet sapientia & probitate percelebrem, &
doctos Thomistas, vt vidimus, nec contemnen-
dam rationem, quia Beneficium datur propter
officium, & non titulo eleemosynæ ab Ecclesia
confertur, estque contra omnem æquitatem, vt
cùm ad recitationem obliget quando tenue non
est, in illis, in quibus prouentus sunt minores,
non debeat proportionata obligatio respondere,
id quod minimè iuxta Ecclesiæ mentem esse vi-
detur, vt nullo ministerio se Beneficiarium esse
testetur, sicut etiam est valde alienum à funda-
torum voluntate, vt nullum ex liberalitate sua
fructum reportent, cùm non ingens aliquid, sed
moderatum tantùm obsequium ab eisdem requi-
ratur. Iuxta quæ non videtur conuenienter di-
ctum à P. Thoma Sancio prædictum dicendi
modum fundamento carere. Et quidem Thomi-
stæ præfati cum minori rigore locuti, quia si Be-
neficium sit tantum quinque ducatorum, ad ni-
hil teneri Beneficiarium asseruerunt: cùm tamen
P. Lessius generaliter pronuntiauit. Quamquàm
aliàs illi ad Horarum partem obligatum dixerint,
cùm redditus sunt maiores iuxta summam præ-
dictam: & P. Lessius ad dies tantùm aliquos ob-
ligationem censeat limitandam, quod verosi-<-P>@@

<-P>milius apparet, quàm quotidianam Horarum
partitionem iniungi, & quòd circa partem Ho-
rarum esse aliquando obligatio possit tenet i-
dem P. Sancius Ibidem Lib. 7. Cap. 2. Dubi-
tat. 43.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Præfatus Beneficiarius<marginalia>3. Assertio|probabiliter|exonerans|Beneficia-|rium.</marginalia>
probabiliter potest à recitatione Horarum Ca-
nonicarum excusari. Probatur ex doctrina P,
Lessij superiùs adducta, stante eo quod dixi-
mus de sufficienti quantitate ad bonam partem
sustentationis, quia aut tertia est, aut maior,
cùm graues Scriptores solam quartam ad excu-
sationem censeant sufficientem: pro quo P. San-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
cius Dubio 67. citato nu. 4. cum alijs, & ante il-
lum P. Suarez Tomo 2. de Religione Lib. 4. de Ho-<marginalia>P Suarez.|P. Lessius.</marginalia>
ris Canonicis, Cap. 21. nu. 10. Probatur inquam
ex illius doctrina quatenus admittit caussa stu-
diorum cum talibus aliqua moderatione vten-
dum. Rogo iam quænam moderatio futura ista
sit? Nam si prouentus ad bonam sustentationis
partem non sufficiunt, iam ipse moderationem
adhibuerat, de qua dictum, obligationem scili-
cet ad dies festos & Dominicos adstringendo.
Ergo ratione studiorum nihil conceditur, cùm
tamen ipse concedendum censeat, vel saltem vt
verosimile admittat. Habebit ergo locum cùm
tertia tantùm pars, aut plus aliquid, quod et-
iam Auctores præfati dicunt, sufficiens esset ad
bonam partem sustentationis. Quia verò di-
ctus Pater sola moderatione vtendum dicit, nec
totalem patitur excusationem, iuxta illius phi-
losophandi modum dici posset teneri diebus ali-
quibus ad recitationem, festiuis scilicet, aut
Quintis ferijs, in quibus non adeuntur scho-
læ. Quibus tamen videtur obstare id, quod
de consensu Pontificis adijcit: quod si ita sit, ni-
hil est quod reuera concedit, nam cum consen-
su tali omnis cessat difficultas, & non tantùm
moderatione vtendum, sed obligatio potest pe-
nitus aboleri.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Est tamen aliquid vnde consensus pos-<marginalia>Pro Indiis|consensus|Pontificius.</marginalia>
sit verosimiliter coniectari. Primò, quia in In-
dijs impossibilis moraliter est recursus: dum enim
de eo agitur, Capellanus ad ætatem perueniet,
in qua Ordinem sacrum possit suscipere, cum
quo certa recitandi veniet obligatio. Ergo ad ar-
bitrium prudentis Consiliarij est id deferendum,
sicut circa alia ex prædictis Doctores affirmant.
Et ita non est à Pontificis alienum voluntate.
Prætereà coniectura satis valida ex eo deduci po-
test, quòd prouentus prædicti rationem pen-
sionis habeant, licet non cum omni rigore talis<marginalia>Officio paruo|Virginis posse|satisfieri, vt|pensionarij.</marginalia>
sit, quia illis Beneficiarius ipse fruitur habens Be-
neficij possessionem & proprietatem: quod qui-
dem in re fauorabili potest conuenienter admitti,
cum reuera portio tantùm Beneficij sit studio-
rum caussa à fundatore disposita, & quidem vt
pensio, quia fundatores non solent de huiusmodi
subtilitatibus cogitare. Atqui pensionem titulo
Clericali habentes ad solum officium paruum B.
Virginis obligantur: & ita præfatus Beneficiarius<marginalia>Est in Hi-|spania re-|ceptus pro eo|Motus pro-|prius Pij V.</marginalia>
illius recitatione poterit satisfacere, & licet non
defuerint qui dicerent, Motum proprium Pij V.
ita statuentis quoad hoc non esse vsu receptum, vt
videri potest apud P. Vasquez citato Arti. 1. n. 20.
ipse tamen id refellit, sicut & P. Sancius suprà<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0450.jpg/>
@@1@<SE450>De obligatione diuini officij in Capellano &c. 35
<duolan 2><-P>Dubit. 63. num. 4. cum multis, & præsertim
cum P. Suario suprà Cap. 22. num. 5. vbi vti
de re sibi certa in Hispania testatur, quod &
alij communiter attestantur. Affirmat autem ibi-
dem idem Pater pensiones à Pontificibus sæpè
concedi ad iuuandos iuuenes in studijs litterarum:
quod in casu nostro suffragatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Et hæc quidem verosimiliter, & mihi<marginalia>Vt queat|aliter obli-|gatio cessare|attentis ne-|cessariis|sumptibus|pro sustenta-|tione.</marginalia>
probabiliter dicta sint, si reuera redditus dicti
ad tertiam partem sustentationis sufficiant: quia
verò præter illa quæ ad victum spectant, sunt in-
super plures faciendi sumptus in vestibus, habita-
tione, famulitio, infirmitatibus, & ceteris, quæ
ad decentem statum pertinent, & in ipsis littera-
rijs actibus: dici fortè poterit tertiam partem non
attingere. Quod si ita sit, expeditior prodibit re-
solutio. Et quidem ij, qui in Hispaniam filios suos
mittunt vt Salmanticæ studia prosequantur, si
quingentos octo regales, demptis pro transue-
ctione expensis conferendos destinent, nullum
in eo excessum recognoscunt. Quid ergo in In-
dijs? & licet contingere possit Beneficiarium ta-<marginalia>Officij parui|quotidiana|non leuis|obligatio.</marginalia>
lem aliunde pro sustentatione non tenuia habere
subsidia, id est per accidens, sicut in stipendio pro
Missis Doctores obseruant. Ex quo maius onus
præfato Beneficiario imponi, recitatione scilicet
officij dicti, quàm sit illud, quod P. Lessius illis
arbitratur incumbere, recitatione maioris Officij
diebus festiuis, quando redditus ad bonam susten-
tationis partem non sufficiunt, videtur comper-
tum: ex eo enim quod quotidianum sit, non
leue profectò est: licet id P. Suarez, de obliga-
tione etiam maioris Officij locuto leue videatur,<marginalia>P Suarez.</marginalia>
qui ex suo alios spiritu metiebatur, quo vtinam
omnes prophetarent.</P>
<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>An in electione Canonici Magistralis
& Doctoralis debeat præferri qui in
Ecclesia, in qua tales Præbendæ sunt,
Beneficium habet. Vbi quid pro In-
dijs peculiare. Addicta in Thesauro
Tit. 18. n. 80. & seqq.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>122.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Isceptatum circa hoc occasione nu-
peræ oppositionis ad Magistralem<marginalia>Casus pro-|positus.</marginalia>
Canonicatum Limanę Ecclesię Me-
tropolitanæ: fuit enim ex oppositoribus vnus qui
inter tredecim hac prærogatiua singulariter ex-
cellebat, quia Portionarius integræ portionis,
cum competentibus alijs qualitatibus ad proui-
sionem huiusmodi requisitis. Et pro eo videbatur
stare Motus proprius Sixti IV. quem adducit
Nicolaus Garcia Tomo 1. de Beneficijs Parte 5.<marginalia>Nicolaus|Garcia.</marginalia>
Cap. 4. nu. 169. Pontifex enim erectionem dicta-
rum Præbendarum faciens inter alia sic habet:
Qui si in eadem Ecclesia (Beneficiati, iuxta teno-
rem relatum in Motu proprio Leonis X. de quo
statim) & alias sic qualificati reperiantur, alijs<marginalia>Sixtus 4.|& Leo 10.|vt faueant.</marginalia>
præferantur, sicque perpetuis futuris temporibus ob-
seruetur &c. Quod quidem à Leone X. appro-
batum prædictum Motum proprium confirman-
te suo alio, cuius & litteram ex integro inducit
citatus Scriptor ibidem, quatenus tenore præfati
Motus proprij adducto, & illa, quam retulimus,<-P>@@

<-P>clausula, ita profatur: Litteras Sixti, & Innocentij
(VIII. scilicet, qui simultatem dictarum Præ-
bendarum cum alijs prohibuerat &c.) prædecesso-
rum huiusmodi, cum omnibus & si gulis in eis con-
tentis clausulis auctoritate Apostolica approbamus &c.
Sic in cedula motus proprij: in ipsis autem litte-
ris prout plenariè expeditis apud eumdem sic ha-
betur: Singulas Sixti & Innocentij prædecessorum
Litteras huiusmodi cum omnibus & singulis in eis
contentis, ex certa scientia nostra, auctoritate Aposto-
lica tenore præsentium approbamus, & innouamus, ac
perpetuæ firmitatis robur obtinere, & inuiolabiliter<marginalia>Sicut & ius|commune.</marginalia>
obseruari debere decernimus. Sic ille. Iuxta quæ
Beneficiarij dictarum Ecclesiarum videntur præ-
ferendi. Quod & iuri est communi conforme, iu-
xta Textus à nobis adductos in Thesauri Additioni-
bus n. 28. Tomo 1. vt scilicet habeat vnusquisque suæ
fructum militiæ in propria Ecclesia. Circa quod.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Dico Primò. Stante paritate qualitatum<marginalia>Assertio 1.|Absolutè af-|firmans, si|in eo sit|excessus.</marginalia>
generaliter loquendo, Beneficiatus in propria
Ecclesia, ratione talis qualitatis excedens, est
proculdubio præferendus. Constat: ex aperta
Pontificum decisione; non enim verba illa inuti-
liter posita sunt: & cùm sit grauis materia in ma-
teria iustitiæ, non videntur Electores à reatu le-
thalis criminis excusandi.</P>
<P>  Dico Secundò. Non est obligatio eligendi<marginalia>Assertio 2.|negans vbi|exceditur|qualitas|dicta.|Sixtus IV.</marginalia>
talem, si dicta qualitas alijs superatur. Id probo
ex ipsa Pontificia dispositione, sic enim Sixtus.
Elapso tempore Edicti &c. ad illam procedere valeant,
& in huiusmodi electionibus ipsi Electores iuramen-
tum de eligendo magis idoneum, habito respectu ad
vtilitatem Ecclesiæ, & mores personæ eligendæ, præ-
stare teneantur &c. Iuxta hæc ergo idoneitas mul-<marginalia>Innocent.|Electorum.</marginalia>
tiplici ex capite sumenda est, vnde si Benefi-
ciatus in Ecclesia, minus habens in alijs qualitati-
bus inueniatur, non est alijs in eis præstantibus
præferendus. Quod quidem & Leo probat præ-
dicta clausula adducta, & eam cum alijs appro-
bans, innouans, & robore perpetuo confirmans.
In qua quidem Assertio proposita satis indicata
verbis illis: & aliàs sic qualificati reperiantur. Sup-<marginalia>Leo X.</marginalia>
ponit enim posse non ita qualificatos inueniri,
quibus Beneficiaria prærogatiua nihil sit alijs de-
ficientibus, aut parùm eminentibus, valitura.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si prædicta qualitas alijs<marginalia>Assertio 3.|idem sta-|tuens, si sit|æqualitas.</marginalia>
adiuncta cum qualitatibus alterius paritatem con-
stituat, ita vt excessus per illam compensetur, vi-
detur talis iuxta mentem Pontificum præferen-
dus. Id ostendo: Nam illi statuunt talem præfe-
rendum, vt vidimus. Rogo iam, quando talis dis-
positio sit locum habitura? Non quidem stante
excessu iuxta præcedentem Assertionem: neque
è contra quando excessum illa constituit iuxta
primam Assertionem, quia sic non esset disposi-
tio peculiaris, quandoquidem iuxta ius commune
talis debet prælatio fieri, iuxta Textus, de quibus
nu. 122. qui pro parte isti etiam apertè militant,
dum præferendos statuunt, & præmium suæ mi-
litiæ spiritualis tali in prælatione habere determi-
nant. Videantur ibidem dicta, hoc enim videntur
euincere: ex quo fit Pontificiam decisionem ad
casum Assertionis præsentis pertinere. Vbi etsi
aliqualis sit excessus ex parte oppositoris, vide-
tur similiter asserendum, quia parùm pro nihilo
reputatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Dico Quartò. Casus potest occurrere,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0451.jpg/>
@@1@<SE451>36 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio VI.
<duolan 2><-P>in quo probabiliter dici potest qualitatem dictam<marginalia>Assertio 4.|pro casupe|cultari, in|quo Benefi-|ciati quali|tas non at-|tenditur.|Nicolaus|Garcia</marginalia>
non venire in considerationem, iuxta id quod ha-
bet Nicolaus Garcia, qui n. 205. quærit an quan-
do in vltimo scrutinio duo habent paria vota, de-
ueniendum sit ad sortes, iuxta Leonis dispositio-
nem, ita vt nobilis præseratur ignobili, & Bene-
ficiatus in eadem Ecclesia non Beneficiato, iuxta
eumdem? & adducta aliquorum sententia id ne-
gantium, & contendentium sortes tantùm habi-
turas locum quando est paritas qualitatum, pro
quo & praxim, ac singularia exempla aliquarum
exhibet Ecclesiarum: contrarium determinat &
probat nu. 208. & seqq. & licet eius probationes,
sicut & exempla, sola nobilitatis facta mentione<marginalia>Sortibus|quando|vtendum.</marginalia>
procedant, de ea, de qua agimus, pariter conuin-
cunt, quia & illa est in dubij propositione ex-
pressa, & rationes de illa pariter probant, aut ni-
hil roboris continent, cùm generaliter velit in
casu proposito non esse collationem qualitatum
faciendam, sed sortibus controuersiam dirimen-
dam. Cùm ergo contingere possit paritatem esse
in alijs, & in qualitate Beneficiaria excessum;
tunc ea non attenta veniendum ad sortes iuxta
citatum Scriptorem, qui pro eo dispositionem
Leonis ait esse manifestam, cùm posse vota tan-
tùm ad illas exigat, & ita quidquid de impari-
tate in alijs sit non curandum videtur stabilire.
Neque proptereà intelligendum est Pontificem
de qualitate dicta non esse Electoribus curandum
indicare, quandoquidem circa illam id, quod vi-
dimus à Sixto statutum approbat, innouat, & con-
firmat: & quando ad paritatem votorum deuen-
tum est, supponit Electores suo non defuisse offi-
cio, nec vult ampliùs circa qualitatem dictam,
sicut neque circa alias, implicatam moueri quæ-
stionem. Quod est satis verosimile; sed contra-
rium ratione, auctoritate, & praxi non parùm
probabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Dico Quintò. Etiamsi in Indijs electio<marginalia>Asssrtio 5.|Pro Indiis.</marginalia>
non spectet ad Capitulum cum Prælatis, quan-
doquidem præsentatio Regi reseruatur vt Patro-
no, idem quod circa electionem à nobis dictum,
videtur obseruandum. Probatur, Quia Rex vt in
plurimùm solet se maiori votorum parti confor-
mare: vnde etiam si electio formaliter (vt sic
loquar) ad Capitulares non spectet, radicaliter
tamen videtur spectare. Deinde cùm ratione ti-
tuli dicti non leuis habeatur excessus, etiam est
maior dignitas, vnde sine iniuria stare nequit il-
lam non attendere, iuxta receptissimam senten-
tiam, de quo in Thesauro Tomo 1. Tit. 1. nu. 68. &
seqq. Quando autem est paritas, de qua Asser-
tione 3. pro ea faciunt ibidem adducta. Et nolle
quidem talem eligere, non nisi ex deprauato ali-
quo affectu solet prouenire. Neque iuramen-<marginalia>Iuramen-|tum Electo-|rum vt non|obstet pari-|tati.</marginalia>
tum obstat de eligendo magis idoneo, ex quo
videtur pro æquè idoneo non esse obligatio-
nem: nam magis idoneus iudicatur à Ponti-
sice, qui in eadem Ecclesia militauit, sicut &
à Iure communi vt vidimus: sicut & magis no-
bilis, non quòd melius credatur seruiturus,
sed quia ad decorem Ecclesiæ pertinet tales ha-
bere ministros.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Proreges Indici an concedere licentiam
possint ædificandi Ecclesiam in loco
vbi alia extabat, sed in ampliorem
ambitum commutata. Ad dicta To-
mo 1. Thesauri Tit. 3. nu. 154.
& seqq.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>127.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>T non liceat, videtur facere prohi-<marginalia>Cencessio|Iulij 2.</marginalia>
bitio, de qua citato num. 154. quæ
iuxta concessionem Iulij Secundi
procedit. Ecclesia de nouo ædificata verè noua
Ecclesia est, nec quidem parua. Quòd si ex loco
publico pro ampliatione quidquam assumatur, ea
obstant quæ in Iure habentur de noui operis<marginalia>Prohibitio|ædificandi in|loco publico,|& cum al-|terius in-|commodo.|Baldus.|Tuschus.</marginalia>
nuntiatione, quæ competit omnibus aduersus
ædificantem in loco publico, & ijs præsertim, qui
ex eo incommodum aliquod patiuntur, vt ex
Baldo Consil. 464. habet Cardinalis Tuschus To-
mo 5. lit. N. Conclus. 122. Quod & in Ecelesiarum
ædificatione locum habet, quæ ædificari ne-
queunt, quando ex earum ædificatione magnum
aliquod incommodum respectu alicuius sequere-
tur: immo nec ampliari, ex adductis ab Illustris-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
simo Barbosa in Votis decisiuis & consultiuis Tomo
2. voto 102. n. 46. & seqq. Quòd si damnum ra-
tione publici loci sit, quia vel platea, vel via,
aut quid aliud ad decorem aut commodum ci-
uium spectans, & etiam ratione alicuius priuati,
id videtur manifestius. Et Proregem non posse
pro eo licentiam concedere, quia numquam illis
in præiudicium tertij potestas videtur concedi,
vt ex Rebuffo & Auendaño tradit Dominus
Solorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 10. num. 74. Id
quod maiorem videtur difficultatem habere si Ec-
clesia talis sit Religiosa, adnexa scilicet Reli-
giosorum habitationi, quia pro eo speciales pro-
hibitiones extant, de quibus dictum citato The-
sauri loco.</P>
<P>  <absatz-nummer>128.</absatz-nummer> Dico Primò. Noua Ecclesia intra am-<marginalia>Assertio 1.|Nouam Ec-|clesiam pro|veteri in|eodem loco|posse ædifi-|cari.</marginalia>
bitum, in quo vetus Ecclesia erat, absolutè lo-
quendo ædificari potest sine noua ad id necessaria
facultate. Id constat, quia pro eo nulla appa-
ret prohibitio: & sicut domum suam potest
quisque in meliorem formam redigere, erigere,
& ampliare, vbi nullum bono publico nocumen-
tum infertur, etiamsi respectu priuatorum esse
contingat, dum vtitur iure suo, pro quo Docto-
res apud P. Thomam Sancium Tomo 1. Consil.<marginalia>P. Thomas|Sancius.|Barbosa.</marginalia>
moral. Lib. 1. Cap. 5. Dub. 9. & apud Barbosam su-
pran. 52. ita etiam de Ecelesia, & potiori quidem
ratione dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Dico Secundò. Intra idem oppidum li-<marginalia>Assertio 2.|Idem sta-|tuens in eo-|dem oppido.</marginalia>
cita est Religiosæ Ecclesiæ mutatio pro maiori
vtilitate, & necessitate, etiam sine peculiari Pro-
regis, aut Episcopi licentia. Ita de solis Episcopis
mentione inducta Diana Parte 2 Tract. 2. Resolut.<marginalia>Diana.</marginalia>
vltima. adducens Mirandam, Portel, & Hiero-
nymum Rodriquez. Lezana Tomo 1. Parte 1.<marginalia>Lezana.</marginalia>
Cap. 9. num. 35. cum Laurentio de Peyrinis de
priuileg. Minimorum circa Constitut. 6. Gregorij XV.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0452.jpg/>
@@1@<SE452>Pro ædificanda Ecclesia an Proreges licentiam &c. 37
<duolan 2><-P>P. Pellizarius Tomo 2. Tract. 8. Sect. 7. num. 91.
qui & videndus Cap. 5. num. 64. vbi specialiter
de Ecclesiæ Patrono cum Barbosa. Fundamen-
tum desumi potest tum ex priuilegijs, tum ex ra-
tione, quia mutatione tali nihil fit, quod Reipu-
blicæ incommodare possit ob multiplicatas elee-
mosynas; aut Religiosis alijs ob eamdem ratio-
nem; nisi fortè ratione minoris distantiæ, quod
tamen non curandum stantibus pro eo priuilegijs.
Quæ quidem ostendunt, neque respectu Prore-
gis necessariam esse licentiam: quamuis expediat
ad vitandas controuersias & illum & Episcopum
de mutationibus talibus admonere.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si Ecclesia ad iurisdictio-<marginalia>Assertio 3.|Circa Eccle-|siam de iu-|risdictione|Episcopi.</marginalia>
nem Episcopi pertineat, non est circa illam quid-
quam notabile ab eo, qui ipsam proximè admi-
nistrat, sine ipsius beneplacito disponendum. Res
videtur extra dubium, quia administrator præ-
cipuus est Episcopus: & sicut in profano ædifi-
cio nihil tale fieri potest administratore præcipuo
non præmonito, ita & in Sacro, in quo plures sunt
attendendæ rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Dico Quartò Prorex potest licentiam<marginalia>Assertio 4.|Proregem|posse licen-|tiam conce-|dere cum|quibusdam|limitationi-|bus.</marginalia>
concedere pro nouo ædificio cum aliqua ampli-
ficatione, etiamsi pro ea sit quidquam de publico
assumendum, in quo notabile non recognosca-
tur incommodum, sicut & priuati alicuius, quan-
do pro ædificatione magna resultat in publicum
bonum vtilitas. Probatur. Quia nullibi hoc pro-
hibitum reperitur: licet enim prohibitio extet
circa ædificationem in loco publico: sed quòd
pro aliquali ædificatione id nequeat concedere,
nullibi prohibitum inuenietur. Et quidem prohi-
bitio dicta ex eo habetur quòd talibus fabricis
commoditas vsus publici, & oppidorum venustas
impediatur: Atqui in casu nostro nihil tale acci-
dit, quia quod ex loco publico desumitur, non
est notabile, & ita neque commoditas neque de-
cor possunt pati detrimentum: quod quidem &
si aliquale sit, aliunde compensatur, vtilitate in-
quam magna spirituali, & prætereà ædificij ma-
iestate. Pro quo Illustrissimum Barbosam audijsse<marginalia>Dom.|Barbosam.</marginalia>
iuuabit suprà num. 42. & seqq. sic loquentem:
Ita etiam pro erectione Campanilis poterit Ecclesia
cogere vicinos ad vicinam domum vendendam, stante
quod illud dicitur pars Ecclesiæ: & argumentum à
toto ad partem validum est. l. Quæ de tota. ff. de rei
vendicat. Euerardus in Topicis legalibus loco 80.
cum alijs per me citatis in locis communium argu-
ment. iuris. loco 114. Ex quibus ita in terminis
resoluit Ioannes Maria Nouarius qq. forens. par. 2.
q. 1. num. 6. & 11. & rationem præstat ibi n. 16.
quia campanile in Ecclesia ædificare respicit publi-
cam vtilitatem, vt benè ait Carolus Maranta Con-
trouersiarum iuris vtriusque, responsionum parte 2.
respons. 22. n. 17. Campanariæ Sacræ hæ turres in
Ecclesijs vt fiant non parùm interest Reipublicæ
Christianæ. Ergò à fortiori nullus vicinus poterit
turris huiusmodi ædificationem impedire, etiam si ex
aliqua parte incommoditatem reciperet peculiarem,
cui publica præferri debet commoditas. Cap. Bonæ 3.
vbi Glossa de postulat. Prælat. Cap. licet 18. de Re-
gular. l. vtilitas. C. de primipilis lib. 12. Franciscus
Antonius Costa Consilio 28. num. 5. & 6. volum 1.
Tum quia fauor dilatationis, & augmentum cultus
diuini, etiam in præiudicium antiquioris Ecclesiæ &
vicinorum iuxta habitantium præualere debet, ad tx.<-P>@@

<-P>in Cap. Ad audientiam 3. de Eccles. ædificat. Sera-
phinus Decis. 847. num. 3. Rota Decis. 676. num. 10.
par. 1. recentiorum. Sic ille addens statim quod ex
ipso dedimus de non magno incommodo & præ-
iudicio: quod quidem in casu, de quo agimus,
ita euenire supponimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Et licet de loco publico non videantur<marginalia>Etiam cum|aliquali de-|tractione|loci publici|id stare.</marginalia>
dicta procedere, iam ex dictis constat pro eo ra-
tio, quia parùm pro nihilo reputatur: constat
etiam ex fundamento à Doctoribus præfatis ad-
ducto de publica vtilitate, quæ præferenda est,
quando agitur de caussa pietatis: non ergo con-
tra bonum publicum tenditur, quando sic agitur,
sed pro eo potiùs militatur, dum parùm vtile in
aliud commutatur vtilius & excellentius, tum
ratione boni spiritualis, tum etiam politici: quan-
doquidem Ecclesiarum decoræ fabricæ ad splen-
dorem conferunt ciuitatum. Vnde dubitari ne-
quit, cùm res sic se habent posse Proregem li-
centiam concedere, iuxta omnium allegatorum
mentem, qui Magistratum posse officium im-
partire suum affirmant: quod cum magno grano
salis faciendum admonet Stephanus Gratianus<marginalia>Stephanus|Gratianus.</marginalia>
Disceptat. forensium Tomo 4. Cap. 742. num. 26. ne
scilicet magnum præiudicium ratione exiguæ
necessitatis in Ecclesia se opponentibus infera-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> Quòd si contingat ex Senatus sententia
post agitatam caussam inter partes, prohibitam
fuisse ædificationem, vt in casu, de quo Dom.
Solorzanus supranum. 77. id quidem nihil obstat:
nam semel fundata Ecclesia, vt reuera fundata
est, facultate concessa ab Excellentissimo Dom.
Comite de Chinchon Peruuiano Prorege, & à
multis retro annis in pacifica est erectionis suæ
possessione; iam circa illam doctrinæ præfatæ
procedunt. Immò ex fabrica tali validum potest
argumentum desumi: Nam si Prorex dictus fa-<marginalia>Excellen-|tissimus Co-|mes de Chin-|chon lauda-|tus.</marginalia>
cultatem dictam præbens id non esse bono pu-
blico aut priuato contrarium iudicauit, aut si ali-
quale erat, abundè vtilitate maioris momenti
compensari (& erat ille maturi ac meditati iudi-
cij, atque ad omnia prudentium solitus adhibere
consilium) multò id potiùs in paruo additamento
dicendum, arguendo de toto ad partem, sicut ex
Euerardo vidimus argui posse, & Barbosa, qui
cum plurimis locuti.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Neque obstare debet, Ecclesiæ huius-<marginalia>Obiectio|depulsa de|Religiosa do-|mo Ecclesiæ|adnexa.</marginalia>
modi fabricam eò videri tendere, vt iuxta illam
Religiosa domus erigatur: quod quidem fieri
sine Regia licentia nequit: nam quidquid de
Scopo tali sit, de quo, cùm occultum sit, Ecclesia
non iudicat, sicut neque ciuilia tribunalia, ex eo
fabrica impediri nequit; nam in illa, etiamsi do-
mus Religiosa, quæ peculiarem familiam cum suo
Prælato contineat, non habeat annexam, possunt
multa ad diuinum cultum spectantia, & singula-
rem ciuium in Christiana obseruantia profectum,
exerceri, vt exercentur modò; vnde stare sine
domo Religiosa potest, quæ formam prædictam
habeat: licet pauci quidam ibi habitent quasi
custodes celeberrimi Virginis sanctuarij, superiori
domus primariæ subiecti: idque annuente Illu-
strissimo Archipræsule, & Excellentissimis Pro-
regibus non conniuentibus modò, sed & fauen-
tibus ac fouentibus, immò & postulantibus ar-
dentissima pietate. A diuersis ergo non benè ar-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0453.jpg/>
@@1@<SE453>38 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio VII.
<duolan 2><-P>guitur, & diuersonum diuersum debet esse iudi-<marginalia>L. Inter sti-|pulatio-|nem.|Stephanus|Gratianus.|Barbosa.</marginalia>
cium. l. Inter stipulationem §. Sacram. ff. de verbor.
obligat. Stephanus Gratianus Marchiæ Decis. 32.
num. 8. & Decis. 42. num. 10. & Barbosa Tractatu
de locis commun. argumentor. iuris. loco 37. Iuxta
hæc ergo, quæ initio adducta sunt, non vrgere
constat, & rem hanc adeò esse perspicuam vt
non videatur circa illam posse rationabiliter du-
bitari. Vnde in casus contingentia modò occur-
rentis appellatio interposita contra sententiam
Proregis vt friuola reiecta est, re ad Regium
Consilium auocata, interim pergente Ecclesiæ
fabrica.</P>
<Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>An petenti Decimas compensatio obij-
ci queat. Ad dicta num. 78. &
seqq.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>135.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Egat eruditus Licentiatus D. Di-<marginalia>D. Didacus|Aluarez|Faria vt|negat.</marginalia>
dacus Ibañez Faria in Additionibus
& Notis ad librum 1. variarum Illu-
strißimi Couarrubiæ Cap. 17. num. 36. vbi pro certo
id videtur statuere, pro quo & adducit Rebuffum
quæst. finali num. 19. Abbatem in Cap. Tua nobis,<marginalia>Rebuffus|Abbas.|Ceballos.</marginalia>
num. 10. de decimis. Ceballos cum alijs apud
eumdem quæst. 437. in fine. Sed assertio talis non
caret difficultate. Et in primis, non petentem
defraudari posse, aut eidem posse minus reddi,
non videtur cur negari debeat, stante doctrina
apud Doctores receptissima circa compensatio-
nem: non est enim priuilegium aliquod speciale
respectu illarum, sicut neque respectu Regij fis-
ci; non obstante titulo spirituali, ex quo deben-
tur: quia ius compensationis fundatur in ratione
vniuersali, quæ ad Sacra etiam ratione alicuius
respectus spiritualis se extendit, vt ad redditus ex
Beneficio, & stipendia Missarum, quæ secundùm
se ipsa profana sunt. Et sicut ex illis tenetur de-
bitor soluere, si alia non suppetant; ita & circa
illa compensatio potest exerceri. Rationem au-
tem, quam vniuersalem dixi, benè explicat P.
Vasquez Opusculo de Restitutione Cap. 5. §. 1. Dub. 8.<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
ex eo quòd ius accipiendi de alieno, non est in-
iuriam vindicandi, quia iniuriæ vindicatio in hoc<marginalia>Ius compen|sationis ex-|plicatum.</marginalia>
tantùm consistit quòd alicui tantùm inferatur
malum, quantum ille intulit: Sed est ius defen-
sionis: cui enim non restituitur debitum, continuà
fit iniuria, ac si de nouo immineret. Sicut ergo
à principio potest quis defendere se, ne patiatur
damnum in re familiari destruendo rem illius; ita
etiam postquàm res ab illo ablata est, & non re-
stituitur, potest hoc ius tueri suum, accipiendo
rem debitoris, quando alio modo non potest se
indemnem seruare. Ex hac ergo generali ratione
habemus quòd quemadmodùm potest quis rem
suam defendere ab inuasore quolibet, etiamsi per-
sona sacra sit, ita & indefensione progredi, quia
& continuatur iniuria, & rem subtrahere iustissi-
ma compensatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Stare autem prædicta assertio potest si<marginalia>Vt stare|queat asser|tio Scriptoris|citati.</marginalia>
dicamus, quòd petenti non possit obijci compen-
satio iudicialiter agenti, quia proculdubio ad so-
lutionem, qui obiecerit, compelletur, neque<-P>@@

<-P>curabitur de exceptione debiti, quia pro illo age-
re aliàs poterit: etsi probare non potuerit, cùm
reuera tale sit, patienter sustinendum, & occasio
alia ad compensationem feliciùs exequendam,
expectanda. Quòd si excommunicatio contra
non soluentes decimas proferatur, illa non ligabi-
tur qui iusta est vsus compensatione, iuxta mul-<marginalia>P. Vasquez</marginalia>
torum doctrinam, quossecutus P. Vasquez suprà
Dub. 9. affirmat non ligari generaliter, qui in com-<marginalia>Excommu-|nicatio vt|liget com-|pensantes.</marginalia>
pensatione nullum commisit excessum: etiamsi
in excommunicationis forma fiat mentio com-
pensationis expressa; intelligendum enim ait de
accipientibus nimium prætextu illius, vel saltim
quando dubium erat debitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer>Sed quid si tantùm erat probabile? Nihil<marginalia>Quid quan-|do est opinio|probabilis|deobligans|ad solutio-|nem.</marginalia>
certè hîc specialiter dicendum occurrit præter
dicta Resolut. 4. citato nu. 78. & insuper P. Vas-
quium in ea esse sententia vt compensatione vti
liceat, stante opinione probabili: quod quidem
in defraudatione gabellarum probat, quando pro
illarum solutione certa obligatio est: asserit enim
posse tunc non solui ei, cui Rex earum colligen-<marginalia>Ex P. Vas-|quez sen-|tentia circa|gabellas con-|firmatio.</marginalia>
darum per locationem fecerit potestatem, in
compensationem debeti, quo Rex illi est obliga-
tus. Quod quidem non vt certum, sed vt proba-
bile tradit, vt ipse concludit in fine Dubij 4. Cap. 6.
§. 3. & hæc maximè probabilia mihi videntur, &
ratione efficaci id probari, quæ sunt illius verba. Vbi
accommodanda ratio ex ipso adducta num. 135.
de iniuria continuata, à qua se quis defendere
potest probabili vsus opinione. Licet autem dici
possit eum loqui in casu certi debiti, & aliud esse
certam iniuriam probabili opinione depellere,
aliud eam, quæ certa non est, in quo maior esse
videtur difficultas: Id quidem non officit reso-
lutioni propositæ: Nam licet verum sit Regem
certo fuisse obligatum debito; at non est certum
respectu publicani Regium ius ad gabellas emen-
tis, sed tantùm est probabile illum esse debito-
rem: currit ergo in eo stabilita doctrina cum sua
probabilitate.</P>
<Z><A+2>DVBIVM INCIDENS</A+2>
<A-1>CIRCA DECIMAS.</A-1>
<A+1>An parochus negare Sacramenta possit eas
non soluentibus.</A+1></Z>
<P><INI2>T</INI2>Etigit hanc quæstioncm citatus Scriptor ibi-<marginalia>Licentiatus|Faria non|benè pro ne-|gatiua sen-|tentia Au-|ctores alle-|gat.</marginalia>
dem nu. 49. vbi ita scribit: An poßit Parochus
negare Sacramenta non soluentibus decimas? tractat
Suarez Cap. 38. n. 2. Nauarrus Consilio 2. de decimis
Bonacina dicta Quæst. 5. Puncta 3. n. 2. Vers. Vtrum
verò, vbi multi (corrige nu. 5. vers. An autem) qui
affirmat. aduersus duos præallegatos &c. Sed in
primis Bonacina citato loco nihil resoluit, sed se<marginalia>P. Suarez|& Nauarro|non aduer-|satur Bona-|cina.</marginalia>
refert ad Disput. 5. de Sacramentis Tomo 1. Quæst.
7. Puncto 4. §. 2. nu. 20. vbi statuit Parochum
posse & debere, non tanquàm iudicem, sed tam-
quàm ministrum Sacramentorum, qui ea indignis
nequit ministrare, si cognoscat eos animo paratos
esse ad non soluendum data opportunitate. Addit
tamen Parochum, cui competit ius decimarum,
vt euitet scandalum, vsurpatæ sibi alienæ po-
testatis, debere coràm alijs protestari p&#x0153;niten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0454.jpg/>
@@1@<SE454>Circa Parochum negantem Sacram. & violant. decim. &c. 39
<duolan 2><-P>tem repelli à Sacramentis, non quia deneget
quod sibi debetur, sed quia non vult suæ con-
scientiæ consulere, seque ad dignè suscipien-
da Sacramenta præparare. Vnde si p&#x0153;nitens pa-
ratus sit ad decimas data opportunitate præstan-
das, Parochus non potest ei Sacramenta dene-
gare.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Deinde cùm sic sentiat prædictus Scrip-<marginalia>P. Suarij|mens.</marginalia>
tor, minimè aduersantem sibi habet P. Suarium
loco citato ex Tractatu 2. de Religione Tomo 1.
Lib. 1. qui absolutè fatetur Parochum posse Sa-
cramenta denegare in casu dicto, si videlicet in-
dubitabile delictum, aut public&#x0169; euidentia facti.
Hoc autem ipsum est quod Bonacina tradit: cùm<marginalia>Bonacina.|t$unclearonsona.</marginalia>
enim asserat Parochum debere coràm alijs pote-
stari caussam, ob quam p&#x0153;nitentem dictum à Sa-
cramentorum participatione repellat, manifestum
est illius publicum esse peccatum: si enim tale
non esset, minimè posset ita cum eo agere, vt est
communis Doctorum sensus, pro quo Auctor
idem multis adductis Disputat. 1. de Sacramentis,
Quæst. 6. Puncto 4. nu. 4. & seqq. Neque alia est
mens Nauarri Consilio citato, & casus quidem vix
apparet moraliter possibilis: quòd scilicet habens
voluntatem non soluendi decimas, quas scit se
debere, ad Parochum, cui illæ debentur, Sacra-
menta recepturus accedat. Nam si de Sacramen-
to P&#x0153;nitentiæ agitur, satis compertum est acces-
surum neminem cum voluntate tali Parocho ma-
nifestanda, cum qua constat non esse locum Sa-
cramento. Si autem de Sacramento Eucharistiæ,
cùm iam p&#x0153;nitens, de sua sit indignitate in Con-
fessione præmonitus, & de Parochi circa il-
lam negandam voluntate, quis accessurum cre-
dat?</P>
<negEZ><A+1>De abusu quodam apud Indias eliminan-
do. Vbi peculiaris difficultas circa com-
pensationem in Decimis, ratione iniustæ
earum vsurpationis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>140.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X prædictorum Scriptorum doctrina
habetur non posse Parochum per vim<marginalia>Decimæ ne-|queunt vi|extorqueri à|priuatis. &|eius ratio.|P. Suarez.</marginalia>
accipere decimas propria auctoritate, etiamsi
subditus iniustè detineat, vel solutionem differat.
Quod doctè probat P. Suarez de Parocho loquens;
eius autem ratio ad alios etiam ius habentes ad
illas extenditur: quia fidelis quisque est in legiti-
ma possessione suorum fructuum: ergo non po-
test per vim priuari illa auctoritate priuata, et-
iamsi sit debitor illorum: quia hæc vis est contra
pacem Reipublicæ, & esse potest origo plurium
iniuriarum & scandalorum. Et ideò omnia Iura
dicunt per publicam potestatem cogendos esse
soluere decimas, qui eas debent. Sic ille. Publi-
ca autem potestas est in iudice Ecclesiastico, qui
armis est proportionatis vsurus, spiritualibus in-
quam, quod præsertim tradit Concilium Tri-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
dentinum Seßione 25. Cap. 12. de Reformat. vbi
excommunicationem adhibendam statuit: quæ si
non sufficiat, commune extat perfugium ad bra-
chium sæculare,</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Quid ergo dicemus de illis, qui cùm ali-<marginalia>Abusus|explicatus.</marginalia>
cuius pagi decimas conduxerint (quod in Cleri-
cis passim euenit) accepturi eas veniunt ab ijs,
qui vt non soluant, ius aliquod prætendunt, vt in<-P>@@

<-P>Colonis terrarum priuilegiatarum, vel aliud pro
dilatione, aut quota fundamentum; quibus non
obstantibus, per vim quidquid deberi sibi tumul-
tuariè iudicant, arripiunt? Dicemus equidem in-
iustissimè illos agere, & contra mentem piæ Ma-
tris Ecclesiæ, quæ moderationem hoc in negotio
seruandam non vno in loco commendauit: vnde
P. Suario licuit meritò dicere omnia Iura facien-
dum hoc per publicam potestatem affirmare.
Cùm ergo in eo manifesta fiat iniuria, non solùm
quia plus vsurpatur, aut absolutè melius, vt fre-
quenter accidit, sed etiam ratione violentæ ag-
gressionis, erga eum qui res suas pacificè possidet:
videtur ratione illius restitutio aliqua facienda,
quia omnis iustitiæ violatio (vt de distributiua
modò non agamus) illius obligationem impor-
tat. Quod quidem ex D. Thomæ doctrina col-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
ligitur 2. 2. q. 66. arti. 5. ad 3. vbi ait eum, qui
furtim accipit rem suam apud alium iniustè de-
tentam, non teneri ad restitutionem, eo quòd ip-<marginalia>Obligatio|restitutionis|ex illo.</marginalia>
sum non grauet: sed solùm communem iustitiam
violari, dum ipse sibi vsurpat suæ rei iudicium,
iuris ordine prætermisso. Atqui in casu nostro
grauatur decimarum debitor, quia præter earum
acceptionem, pro qua tenetur, vim patitur, qua
possessione & vsu priuatur, & ita molestum gra-
uamen sustinet, pretio æstimabile, & consequen-
ter obnoxium compensationi, arbitrio prudentis
faciendæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Et hoc est, gratis indulgendo quòd non
teneatur ad decimarum restitutionem, quod vi-
detur absolutè asserendum: quia iniustè spolia-
tus debet ante omnia restitui ex notis Iuribus,
Cap. In litteris Cap. Conquerente. cum similibus,<marginalia>Spoliatus|ante omnia|restituen-|dus.</marginalia>
de restitut. spoliat. & ita significat P. Suarez
citato num. 2. & in p&#x0153;nam posset amissio deci-
marum imponi, essetque illa maximè proportio-
nata delicto. Sed si non imponatur, accipiet qui-
dem illas decenti & iuridica via, de qua citato
Cap. Conquerente. Quòd si ratione violentiæ
mulcta aliqua ei soluenda, qui illam est passus,
decernatur; non erit locus occultæ compensa-
tioni, quia mulcta pro compensando est graua-
mine constituta; id quod erat per occultam com-
pensationem obtinendum. Et cùm illud ad arbi-
trium debeat viri prudentis constitui, pro tali
certè arbitrium est iudicis æstimandum. Sed quis
est hic, & laudabimus eum? fecit enim mirabilia in
vita sua? Ego iniurias vidi, & querelis interfui.
Sed mulctam nullam vidi, nec ad meas vnquàm
aures illa peruenit. In promptu caussa est, (dicet
aliquis) res in eo iudicum agitur. Nihil ego tale:
ipsi viderint, ei, qui cùm acceperit tempus, ipse
iustitias iudicabit, rationem exactissimam reddi-
turi.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Et quidem genus hoc violentiæ adeò est<marginalia>Violentia|etiam pro|furto ablatis|non susti-|nenda.|Sotus.</marginalia>
à ratione alienum, vt neque ad recuperandam
rem furto ablatam licitum videatur, & ita nullo
modo tolerandum; nisi vt ait Dominicus Sotus
Lib. 5. de Iustitia. Quæst. 3. Arti. 3. ad 1. adeò esset
perturbata Respublica, quòd nullus posset ius
suum obtinere; tunc enim cum aliquali iniuria
liceret rem suam recuperare. Quod non admittit
P. Vasquez, quia hoc est bellum indicere, quod<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
priuatæ personæ non licet: quamuis tandem
affirmet, id posse probabiliter sustineri, vt videri
potest citato Opusculo de Restitutione Cap. 5. §. 1.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0455.jpg/>
@@1@<SE455>40 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio VII.
<duolan 2><-P>num. 43. & 44. Videant ergo qui hoc in Repu-<marginalia>Inde argui-|tur pro deci-|mis.</marginalia>
blica Christiana permittunt, quàm eius statum
dedeceat, vbi non iam de recuperandis rebus furto
sublatis agitur, sed de auferendis ijs, in quarum
quis est pacifica possessione.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Circa quod scio esse aliquos, qui sentiant<marginalia>Ecclesiam|dominium|in decimis|habere abso-|lutè qui sen-|tiant.</marginalia>
Ecclesiam habere dominium decimarum ante-
quàm separentur ab alijs fructibus. Sic enim Pa-
normitanus, Innocentius, Hostiensis, & Ioannes
Andreas apud P. Suarium suprà Cap. 36. num. 2.
pro quo & Bonacina statim allegandus adducit
P. Azorium Parte 1. Lib. 7. Cap. 34. Quæs. 9. vbi<marginalia>P. Azor.</marginalia>
nihil habet ad intentum; benè tamen Cap. 23.
Quæs. 9. vbi hanc sententiam suo iudicio tenen-
dam ait, & magis sibi probari. Quam & tenet
Trullenck Lib. 3. in Decalogum. Cap. 3. n. 5. Lean-<marginalia>Trullenck.</marginalia>
der à Sacramento, de præceptis Ecclesiæ Tract. 6.<marginalia>Leander à|SS Sacram.</marginalia>
Disput. 2. Quæst. 10. in quam etiam tamquàm valde
probabilem, & magis piam erga Ecclesiam ait
P. Fagundez suum animum inclinare Lib. 1. de<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
Quinto Ecclesiæ præcepto. Cap. 6. num. 3. Dum au-
tem valde probabilem ait, non ideò id asserit
quòd probabiliorem existimet, sed quòd cùm
opposita valde probabilis sit, quod fuerat ipse pro-
testatus num. 2. etiam illam valde probabilem
arbitretur. Sed contrariam tenet Bonacina suprà<marginalia>Qui omni-|no negent.|Bonacina.</marginalia>
Puncto 1. num. 5. adductis pro ea Rebuffo, Mo-
neta, & Frederico de Senis, dominium absolutè
negantibus. Pro quo & Glossa in Cap. Tua nobis,
de decimis. verb. Tributa. & Glossa etiam in Cap.<marginalia>Glossa.</marginalia>
Moderamine 16. q. 1. & ita etiam negant actionem
realem, quæ dicitur rei vendicationis, vtpotè erga<marginalia>Et actionem|realem.</marginalia>
rem propriam ab alio possessam & detentam.
l. Officium. ff. de rei vendicat. Sed P. Suarez num. 8.<marginalia>L. Officium|Qui vtile|tantùm con-|cedant.|P. Suarez.|P. Lessius.</marginalia>
& seqq. dominium quidem directum negans, vtile
concedit, quale in vsu fructuario, secundùm quem
dicendi modum rem explicat P. Lessius Lib. 2.
de Iust. Cap. 39. num. 15. licet eum pro sua senten-
tia P. Leander adducat, sicut & Patrem Fagun-
dez, qui vt vidimus est locutus; sed reuera ille
num. 4. cum P. Suario quæstionem tandem di-
rimit: quem & absolutè sequuntur P. Palaus<marginalia>P. Palaus.|P. Layman.|P. Filliuc.|P. Tancred</marginalia>
Tomo 2. Disputatione de Decimis Puncto 2. P. Lay-
man Lib. 4. Tract. 6. Cap. 2. num. 5. P. Filliucius
Tomo 2. Tract. 27. Parte 2. num. 240. P. Vincentius
Tancredi de Religione Tract. 1. Lib. 2. Disput. 11.
num. 19. & 20. vbi inter aliquos ex citatis addu-
cit Trullenck suprà, qui tamen vtsuprà vidimus
reuera videtur opinari: & alij. Cùm ergo sen-<marginalia>Illatio ad|intentum ex|vtraque|negante|sententia.</marginalia>
tentia absolutè negans dominium valde probabi-
lis sit, & quæ directum negat & plenum, adeò
cum ea conueniat; & pro vtraque quoad nega-
tionem dictam, maior proculdubio sit Doctorum
numerus, iure optimo iuxta illam cum P. Suario
loqui licuit, & violentam vsurpationem eo ex
fundamento damnare, quòd fructuum legitimus
possessor, proprio ipsorum vsu priuetur; præter
rationem aliam ex Pontificia dispositione desum-
ptam, Ecclesiam scilicet in hoc negotio suis pro-
prijs armis vsuram; quòd si alijs, in nouacula con-
ducta Isaiæ 7. v. 20. implorato scilicet, si opus sit,
auxilio brachij sæcularis.</P>
<P>  <absatz-nummer>145.</absatz-nummer> Et ex prædicta sententia satis notanda<marginalia>Notanda re-|solutio iuxta|illum, de|obligatione|integræ re-|stituionis.</marginalia>
resolutio venit, de qua P. Suarez suprà num. 11.
& ex ipso P. Palaus num. 5. dicens eum qui Pa-
rochiani fructus iniquè possidet, non decimatos,
debere illos restituere ipsi in integrùm, quia sunt<-P>@@

<-P>eius præcipuè & principaliter: neque posse deci-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
mam detrahere, & Ecclesiæ restituere, nisi cùm
constaret dominum negligentem esse. Nam si
Parochus non potest propria auctoritate fructus
vindicare, multò minùs poterit alter ex bonis ip-
sius rapere. Et Pater quidem Suarez, qui sub du-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
bio videtur locutus, reuera ita sentit. Illius verba
sunt: Immò fortassè non rectè faceret reddendo no-
uem partes domino, & decimam Ecclesiæ. Imme-
diatè autem ante ista sic habet: Primus modus ha-
bet locum in eo, qui omnes fructus indecimatos fura-
tur, & tunc clarum est teneri ad restituendos omnes
fructus. Si ergo clarum; omnis iuxta eius sen-
tentiam cessat dubitatio. Id quod & ratio eius-
dem ostendit, dum inferiùs ita subdit: Quia non
potest ipse sua auctoritate decimam ab alio debitam
ex illius bonis soluere &c. vnde in eo casu non vide-
tur Ecclesia habere immediatam actionem contra fu-
rem, nisi quando dominus esset negligens, & Ecclesia
ea de caussa pateretur. Hæc ille: iuxta quæ non
dicendum fortassè malè facturum, qui decimam
solueret Ecclesiæ, & nouem partes domino red-
deret, sed absolutè ita iuxta eius mentem pro-
nuntiandum. Tunc ergo consequenter videtur
dicendum eum, qui decimam soluit, debere in-
tegrè fructus reddere; non quidem in specie,
quandoquidem decima pars detracta est, & alia
similis forsitan non facilè inuenietur, sed in valo-
re: quo euentu illos accipiens, non tenebitur ad
decimæ solutionem, quia iam soluta est, & num-
quàm bis est soluenda, vt Canones Sacri dispo-
nunt, quod Textibus & Doctoribus exornat Bar-
bosa De Officio Parochi Par. 3. Cap. 28. n. 44. & 45.
Habebit ergo illud suæ iniuriæ compendium, &
raptor p&#x0153;nam suæ iniquæ dispoliationi comme-
ritam.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Et hæc quidem ad firmandam superio-<marginalia>Circa ap-|prehensio-|nem per|actionem|realem, quo-|modò proce-|dendum.|P. Lessius.</marginalia>
rem resolutionem spectant, de illicita & iniusta
decimarum apprehensione per violentam inua-
sionem. Vnde ad commodum sensum trahen-
dum id quod habet P. Lessius suprà vers. Ex his
patet vbi ita scribit: Ex his patet Ecclesiam duplici
actione posse decimas collectis fructibus petere, vt do-
cet Panormitanus suprà. Primo Condictione ex Ca-
none, idest quia per Canonem impositum est laicis<marginalia>Duplex actio|iuridica.</marginalia>
onus & debitum illas soluendi. Secundò, rei vindi-
catione, quæ est actio in rem, & conceditur domino
l. In rem x. de rei vindicatione. Prior est actio perso-
nalis, eâque priùs vti debet, tum ne debitores tur-<marginalia>L. In rem.</marginalia>
bentur, si res apprehendatur antequàm ipsi conuenti
fuerint: tum quia diuisio est per debitorem facienda.
Si tamen hac via non procedat, potest rem apprehen-
dere, & sibi inde decimam separare. Sic ille, cuius
verba Trullenck transcripsit, & ille habet suprà
num. 6. ex quo P. Leander Quæst. 11. qui pro-<marginalia>P. Leander.</marginalia>
fectò potuit, & ingenuè debuit primarium lau-
dare pro ipsis auctorem: qui de apprehensione
non violenta intelligendus, truculenta, & tumul-
tuaria, sed Iuris ordine seruato armis Ecclesiæ ap-
plicitis, & laica, si opus sit, adiecta potestate:
numquàm enim modus alius in Concilijs, Sacris
Canonibus, aut Doctoribus inuenietur. Pro quo<marginalia>Realem qui|vlterius ne-|gent, vnde|& arguitur.|P. Didacus,|Ibañez de|Faria.</marginalia>
& faciunt valdè practici Scriptores, Burgos de
Paz, Morla, & Ceballos, quos adducit & sequi-
tur D. Didacus Ibañez de Faria Regij Senatus
Aduocatus, de quo num. 137. & 138. in Addition.
num. 36. solam enim actionem confessoriam, ad-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0456.jpg/>
@@1@<SE456>Circa Dominium decimarum in Ecclesia. 41
<duolan 2><-P>mittunt, aut condictionem ex Canone. Quid sit
autem actio confessoria explicat Cardinalis Tus-<marginalia>Cardinalis|Tuschus.|P. Azor.</marginalia>
chus Tomo 1. Litt. C. Conclus. 111. & P. Azor
citata Quæst. 9. & est illa, qua agitur contra
eum, qui in re, cuius est dominus, habet serui-
tutem, ratione cuius est alteri obligata. Et ta-
lem pro decimis agnoscunt etiam ex antiquiori-<-P>@@

<-P>bus Profredus & Iason apud P. Azor, qui eos
inter negantes dominium adlegat. Condictio
etiam ex lege cum dominio stare nequit, pro
quo Cardinalis Tuschus suprà Conclus. 116. ex
Ægidio Bellamera: licet Conclus. 103. nu. 13. as-
serat aliquando actionem Confessoriam posse esse
realem ex Castro. Consilio 336.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+4>INDEX</A+4>
<A+2>PARTIS QVARTÆ</A+2>
<A+3>AVCTARII INDICI</A+3>
<A+1>Numeri sunt marginales.</A+1></Z>
<duolan 2><Z>A.
Actio.</Z>
<negEZ><INI5>I</INI5>Vridica duplex, & vtraque pro deci-
mis vt competat Ecclesiæ. 144.
& 146. Vbi & de Confessario.</negEZ>
<Z>Adamus.</Z>
<negEZ>Non peccauit eo quòd secutus fuerit
opinionem probabilem. 32. & seqq. Vbi alia de
illius peccato.</negEZ>
<Z>Ædificium.</Z>
<negEZ>Ecclesia vt queat ampliari in Indijs sine Regis licen-
tia, vbi & de alijs: & quòd sola Proregis sufficiat.
127. & seqq.</negEZ>
<Z>Aueria.</Z>
<P>Vt obliget in conscientia Vide verb. Indultum.</P>
<Z>D. Augustinus.</Z>
<P>De illius mente circa opinionum sequelam. 51. & seq.</P>
<Z>B.
Beatificatio, Beatus.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N imagines Beatorum deferri in pompa queant.
100. & seqq.</negEZ>
<Z>Bellum.</Z>
<P>Vt esse iustum ex vtraque parte poßit. <R>59</R></P>
<Z>Beneficium.</Z>
<P>Ex tenui an obligatio ad Officium diuinum. <R>115</R></P>
<P>Quod dicatur tenue. <R>116</R></P>
<P>Verosimilis P. Leßij sententia. <R>116. & 118</R></P>
<P>Iuxta eam resolutio. <R>119</R></P>
<negEZ>Consensus Pontificis ex obligatione ad Officium par-
uum per Motum proprium Pij V. deducitur, quod
receptum, præsertim in Hispania. <R>120</R></negEZ>
<P>Fauorabilis resolutio ex multiplicitate fructuum. <R>121</R></P>
<Z>C.
Canonicus.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E Magistralis, & Doctoralis prouisione. Vide
v. Præbenda.</negEZ>
<Z>Capellanus.</Z>
<negEZ>Capellania collatiua est Beneficium. 114. Vide alia
verb. Beneficium.</negEZ>
<Z>Compensatio.</Z>
<negEZ>Vt liceat cum opinione probabili. 78. & seqq. Circa
decimas. Sect. 7. Circa gabellas. <R>137</R></negEZ>@@

<P>An Ecclesia habeat in illis dominium. 144. & seqq.</P>
<Z>Conscientia.</Z>
<P>Dubia quomodo deponenda. 76. Vbi quod malè con-
funditur cum probabili, de quo Vide Verb. opinio.</P>
<Z>Contractus.</Z>
<negEZ>Vt iniri poßint, cum stat opinio, iuxta quam sunt il-
liciti. <R>81. & 82</R></negEZ>
<Z>D.
Decretum.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Lementis VIII. circa absolutionem à casibus Bul-
læ c&#x0153;næ, casus etiam dubios prohibentis. <R>94</R></negEZ>
<Z>E.
Ecclesia.</Z>
<P><INI1>V</INI1>Ide verb. Ædificium.</P>
<Z>F.
Furtum.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Væ quantitas in illo faciat mortale peccatum
generaliter, & in Religiosis. 86. & 87. Vbi
speciale pro Indijs.</negEZ>
<Z>G.
Gabella.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>Ncapitatæ absque dubio obligant in conscientia.
111. Vide etiam V. Compensatio.</negEZ>
<Z>H.
Heua.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N peccauerit secuta opinionem probabilem, &
alia circa ipsius peccatum. 33. & seqq.</negEZ>
<Z>I.
Ieiunium.</Z>
<P><INI2>D</INI2>E quantitate refectiunculæ in Ecclesiastico. 89.
& 90</P>
<P>Quid pro Indijs. <R>91</R></P>
<Z>Indultum.</Z>
<negEZ>Mercatorum pro Indijs Occidentalibus. 107. & seqq.
Vbi vtilia multa.</negEZ>
<Z>L.
Libri.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E paruitate materiæ in lectione librorum, hære-
ticorum. <R>92. & seqq.</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0457.jpg/>
@@1@<SE457>INDEX QVARTÆ PARTIS.
<duolan 2><Z>M.
Munera.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>Llorum receptio quando inducat obligationem re-
stitutionis. <R>114</R></negEZ>
<Z>N.
Nobilitas.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vando sit obligatio prælationis in Beneficijs ra-
tione illius. <R>125</R></negEZ>
<Z>O.
Opinio.</Z>
<P><INI2>Q</INI2>Vid iuxta D. Thomam. <R>3</R></P>
<P>Eius probabilitas vnde poßit agnosci. <R>6</R></P>
<negEZ>Extremè pugnantes circa obligationem sequendi par-
tem tutiorem; & de concordia circa illam P. Mer-
cori. 7. & seqq. Vbi minimè illam stare ostendi-
tur, & quomodo opinio dici certa poßit.</negEZ>
<P>Quanta certitudo sit in operante probabiliter. <R>8</R></P>
<P>Quæ probabilitas sit regula operationis. <R>9</R></P>
<negEZ>Circa certitudinis probabilis logicæ fundamentum.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Magis tutæ, & magis probabilis discrimen & quo-
modo à P. Mercoro explicentur. <R>11. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Operantem iuxta opinionem probabilem sufficientem
habere certitudinem. 13. & seqq. vbi quòd aduer-
santes facto ipso probant quod negant. Et quinam
Doctores primæ Claßis, præsertim ex PP. Domi-
nicanis.</negEZ>
<negEZ>Quomodo stet esse certum aliquid, cùm sint qui con-
tradicant. <R>16</R></negEZ>
<negEZ>Demonstratio pro licita sequela opinionis minùs pro-
babilis. 17. & seqq.</negEZ>
<P>Cum dubio quomodo stare queat recta operatio. <R>20</R></P>
<negEZ>Neque ex defectu conformitatis cum æterna regula,
neque ex præsenti Dei prouidentia quidquam esse
quod obstat. 21. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Neque ex contrarietate in iudicijs practicis. 26. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Ex eo quòd oppositum magis appareat malum, leuis
demonstratio. 30. & seqq.</negEZ>
<P>Minima probabilitas vt esse tuta queat. <R>41</R></P>
<P>Minùs probabilis vt poßit consuli. <R>54</R></P>
<negEZ>Quid ex Ecclesiæ tolerantia circa opinionem de licita
minùs probabilis sequela habeatur. <R>55</R></negEZ>
<negEZ>In neceßitate ad illam obligatur Confessarius, pro quo
casus specialis. <R>57. & 58</R></negEZ>
<P>Plures Auctores pro illa stare ostenditur. 60. & seqq.</P>
<P>Satis illam antiquitatis habere. <R>63</R></P>
<negEZ>Defectus vniformitatis obiectus retorquetur. 64.
& 65</negEZ>
<P>Euidens pro illa conclusio. <R>67. & 68</R></P>
<negEZ>Mediam sententiam esse probabilem posse, etiamsi
extremæ sint improbabiles. <R>88</R></negEZ>
<Z>P.
Parochus.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide V. Sacramenta.</P>
<Z>Paupertas.</Z>
<negEZ>De paruitate materiæ circa illam in Religiosis. 85.
& seqq.</negEZ>
<P>Ordinatio in Societate circa illam. <R>85</R></P>
<Z>Præbenda.</Z>
<negEZ>De Magistrali & Doctorali, vbi specialiter an præfe-
rendus habens Beneficium in Ecclesia illarum.
122. & seqq.</negEZ>
<Z>Præceptum.</Z>
<negEZ>De re leui an grauiter obligans esse poßit. 36. Vbi de<-P>@@

<-P>Ieiunio Ecclesiastico.</negEZ>
<Z>Prorex.</Z>
<negEZ>Excellentißimus Comes de Lemus Peruuianus Pro-
rex laudatus. <R>105</R></negEZ>
<Z>R.
Reliquiæ.</Z>
<negEZ><INI2>M</INI2>Aior illis honor quàm imaginibus eorumdem
Sanctorum debitus. <R>104</R></negEZ>
<Z>Restitutio.</Z>
<negEZ>Stante opinione probabili potest retineri totum, nec
est obligatio ad dimidium. <R>74</R></negEZ>
<negEZ>Idem de obligatione dotandi stupro violatam per im-
portunas preces. <R>75</R></negEZ>
<P>Sicut & in vulnerante ratione vulneris. <R>76</R></P>
<negEZ>Ministri Regij an teneantur ad illam cooperantes de-
fraudationi Gabellarum. <R>108. & seqq.</R></negEZ>
<P>De quibus non sit obligatio. <R>112</R></P>
<Z>Roboam.</Z>
<negEZ>An peccauerit ex opinione minùs probabili. 42. &
seqq.</negEZ>
<Z>Beata Rosa.</Z>
<negEZ>Laudata, Virgo Peruuiana. 97. & seqq. Vbi de Rosa
Chinensi, naturæ miraculo. Et specialis difficultas
circa imaginis exportationem in pompa festi.</negEZ>
<Z>S.
Sacramenta.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N liceat negare Parocho non soluentibus deci-
mas. <R>138. & 139</R></negEZ>
<Z>Saul.</Z>
<negEZ>An peccauerit in prælio contra Amalec secutus opi-
nionem minùs probabilem. 37. & seqq.</negEZ>
<Z>Scriptores.</Z>
<P>Vide verb. Opinio.</P>
<negEZ>Qui laudantur, sequendi, aut eorum non condem-
nanda sequela. 1. & 2. Vbi de vniuersali æstima-
tione Scriptorum Societatis, etiam apud Pontifices.</negEZ>
<negEZ>Non est illis neganda auctoritas, eo quòd sint contra-
ria circa multa sentientes. <R>3</R></negEZ>
<negEZ>De sinistra interpretatione fauentium benignæ opi-
nioni. <R>69. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Societas IESV.</Z>
<P>Vide v. Paupertas.</P>
<Z>Spoliatus.</Z>
<P>Ante omnia restituendus. <R>142</R></P>
<Z>Subditus.</Z>
<negEZ>Vt se debeat Prælati præcepto conformare contra pro-
priam sententiam. <R>n. 4. & seqq.</R></negEZ>
<Z>T.
D. Thomas Aquinas.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E illius mente circa sequelam opinionis minùs
probabilis. 45. & seqq. Vbi eidem fauere non
obscurè ostenditur.</negEZ>
<Z>Toletus Cardinalis.</Z>
<negEZ>Illius explicata sententia circa paruitatem materiæ
in lectione librorum hæreticorum. <R>93</R></negEZ>
<Z>Traditio.</Z>
<P>Vt stet pro sacra sequela opinionis probabilis. <R>61</R></P>
<Z>V.
Violentia.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>N vsurpandis decimis damnata ab Ecclesia, &
de illius abusu in Indijs, & fortè alibi. 140.
& seqq. cum generali circa illam doctrina.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0458.jpg/>
@@1@<SE458>Circa linguæ Indicæ peritiam in Parochis. 1
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa quædam Asserta moderni Scripto-
ris. Vbi & depulsæ calumniæ in Mexi-
canos Patres Societatis IESV, & v-
tiles aliquæ pro Indiarum fauore do-
ctrinæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>147.</absatz-nummer> <INI5>P</INI5>. Thomas Hurtadus lib. 5. de<marginalia>Thomæ|Hurtadi|scriptionis|modus.</marginalia>
Congrua, Digressione 2. hunc
illi titulum præfigit: Di-
gressio 2. de Congrua Recto-
rum, tam regularium, quàm
sæcularium Doctrinarum noui Orbis. Vbi tamen de
Congrua verbum nullum; neque de illa acturo
congruum erat digressionis nomen: non enim
digreditur, qui de particulari subiecto agit sub
generali titulo comprehenso: & protestatus cùm
fuerit se nullius iniuriam intendere, eamque fu-
turam non solùm præter, sed contra intentionem
suam, an promissis steterit, sincero lectori viden-
dum, pro quo & examen ille iam seuerius exper-
tus, vtinam ab eo ita euasisse contigerit, vt æterna
in pace conquiescat.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Pergit ille, & congrua pro ministris Euan-<marginalia>Notata in|illo.</marginalia>
gelicis Hortamenta congeminat, in quibus cùm
nihil sit, quod quæstionem patiatur vllam, non
video cur Resolutioni primæ eum præponat titu-
lum: Resolutio primi dubij. Id autem quod habet
num. 460. & 461. circa lites non suscitandas ad-
uersus Prælatos, nisi quando luce clarior fuerit in-
iustitia, quo vergat, non est erga res Indicas vel
mediocriter instructis obscurum. Sed non equi-
dem præteritis euentibus adaptatum: qui enim
lites, de quibus inferiùs, intentarunt, non erant
Rectores Doctrinarum, circa quos eius instru-
ctio, & multiplex doctrina procedit. Et ego qui-<marginalia>Pro Conser-|uatorum|electione|qualis sit|iniuria fu-|tura.</marginalia>
dem circa euitandas lites cum Prælatis pariter
sentio, de quo in Thesauro Tomo 2. Tit. 17. n. 53.
Quòd autem ad illas intentandas iniustitia esse
debeat luce clarior, non omnes admittent, cùm
verosimiliter talis sufficere videatur: & præser-
tim stantibus priuilegijs, in quibus tales satis esse
iniurias statuitur, vt iudicialem indaginem re-
quirant, de quo dictum etiam Tomo 1. Tit. 4. n. 60.
& seqq. & pro quo videri potest Ioannes de la
Cruz Lib. 2. de statu Religionis Cap. 10. Dub. 5. §.
Ad hoc dico. Aliudergo est ius ad conseruatorem
eligendum, aliud conuenientia, qua attenta solet
iuris rigori non annui, sed ad media recurri alia,
vel ad patientiam, & Dei iustissimum Tribunal
prouocari.</P>
<Z><A+1>Circa linguæ Indicæ peritiam in Parochis,
& Confessione per interpretem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>149.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Resolut. 2. in qua hæc asserta<marginalia>Asserta illius|circa peri-|tiam inguæ|Indicæ.</marginalia>
præponit. Primum, si quis imperitus
linguæ, animo illam addiscendi intra annum, &
cum effectu eam addiscere incipiens, suæ electio-
ni consentiat, non peccare mortaliter. Secundum,
si aliquis sit vir doctus, & bonis moribus, ac Ec-
clesiasticæ disciplinæ, atque animarum zelo ar-<-P>@@

<-P>dens, & habeat Sacerdotem coadiutorem peri-
tum, qui confessiones excipiat, & concionem
habeat ad populum, ac instructiones Rectoris
exequatur, posse illi Rectoriam conferri. Tertium
Quidquid sit de Papa si Episcopus prouideat Be-
neficium curatum prorsus illitterato & imperito
linguæ Indicæ, prouisionem esse ipso facto nul-
lam, nec facere fructus suos. Pro quo cum Patres
Azorium & Palaum adducat, ex hoc priorem se-
cuto addit ei, qui creditur paruo tempore futu-
rus peritus linguæ Indicæ, ac litteras acquisitu-
rus sufficientes, Beneficium ab Episcopo posse
conferri; quia pro tempore aliquo potest in obli-
gatione aliqua Beneficio annexa dispensare, & ita
poterit illo tempore coadiutorem peritum lin-
guæ Indicæ constituere; sed rarò hoc faciendum,
quia turpius eijcitur, quàm non admittitur hospes.
Verum Auctores dicti de peritia linguæ non lo-<marginalia>Auctorum|sinistra in-|ductio.|P. Azor.</marginalia>
quuntur, sed de penitus illitterato. Et Pater qui-
dem Azor Parte 2. Lib. 6. Cap. 6. Quæs. 5. de Be-
neficio simplici, & promotione ad minores Or-
dines tantùm loquitur: & quod ad Beneficium
attinet, ex doctrina Innocentij, Archidiaconi,
Hostiensis, Ioannis Andreæ, & Panormitani de-
ducit, qui id de minoribus Ordinibus asseruerunt.
& P. Palaus Tomo 2. Disput. 4. de Beneficijs Puncto<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
6. num. 12. absolutè id asserens de Beneficio, non
benè pro eo P. Azorium adducit, qui cum ea,
quam vidimus, est limitatione locutus. Iam de
Auctoris Assertis.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Circa Primum, dictum à nobis Tomo 1.<marginalia>Linguæ In-|dicæ defectus|in summa|tantum ne-|cessitate|toleratur.</marginalia>
Tit. 13. Cap. 6. num. 4. & Tit. 16. Cap. 1. num. 2.
vbi solum casum necessitatis admisimus: & est
ille iuxta modum prouisionis à Regibus nostris
cum beneplacito Sedis Apostolicæ stabilitum mi-
nimè tolerandus, quia prouisio per concursum
facienda, & pro sufficientia Indici idiomatis exa-
men adhibendum, & illius est approbatio penitus
necessaria, vnde sine illa electus electionem ad-<marginalia>Alius peccat|mortalter|admittens|electionem.</marginalia>
mittens mortaliter peccabit, & etiamsi approbe-
tur (vt non rarò accidit) examinatorum infide-
litate defectum obumbrante. Quod cùm euenit,
damnum est maius: tunc enim non est qui curet,
vt lingua intra annum addiscatur, cùm absoluta
fuerit approbatio, & ita id sequitur quod citato
num. 4. ex Tit. 13. magisterio experientiæ com-
probatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Secundum penitus refellendum, de quo<marginalia>Per Socium|nequit sup-|pleri.</marginalia>
etiam à nobis dictum Tit. 17. num. 36. pro quo
& Regiæ cautiones extant, & nupera quædam,
qua statuitur, vt futurus in Doctrinis Prælatus,
Prior scilicet, Guardianus &c. aliquarum illa-
rum, in quibus subditi sunt, sit etiam Parochus,
& ita omnia requisita habeat, quæ pro Indorum
sunt Parochis necessaria. Vbi difficilis visa quæstio
incidit: cùm enim Prouincialis tres debeat assig-
nare, & vnus illorum Prior futurus, Guardianus
&c. is, quem ille nominauerit, videtur à Patrono
præsentandus; quod aliàs non videtur admitten-
dum, quia Patroni non debent ligari manus, quo
minùs is, qui magis sibi idoneus videbitur, possit
ab eo præsentari, & talis esse poterit ex tribus
alius ad Prælaturam non designatus. Quæ ratio
est euidens; & ita dicendum designationem sic
faciendam, vt Prouincialis quidem ex tribus v-
num possit primo loco constituere futurum Præ-
latum, addens tamen, quòd si electio alterius Pa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0459.jpg/>
@@1@<SE459>2 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>trono placeat, is sit futurus Prælatus, cui paratus
sit titulum suo Officio competentem exhibere.
Videant ergo illi quos proponant, ni velint aut
repulsam habere molestam, aut in Officio eum,
quem minùs aptum ad illud iudicant, cum con-
scientiæ remorsu tolerare.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Tertium, sicut & duo præcedentia, ha-<marginalia>Neque par-|uo tempore.</marginalia>
bere locum nequit, stante prouisionis modo iam
dicto, quod & prætereà suppositionem impossi-
bilem continet, eum scilicet qui penitus illitte-
ratus est, & Indici Idiomatis ignarus, breui tem-
pore posse idoneum reddi. Et quidem Patres
Azorius & Palaus de vtrôque illo defectu non
locuti, cum Idiomatis necessarij non memine-
rint, & prior de simplici tantum Beneficio locu-
tus. Pro vtrôque autem quantum sit temporis
necessarium nemo est qui non videat, cum Gram-
matica Latina ipsos etiam pueros, facilis memo-
riæ, cum magistrorum cura ac timore pro addis-
cendo solicitos, vnique illi functioni addictos,
annis aliquot in Scholis detineat: & peregrina
ac barbara lingua hominem exigat penitus eidem
adfixum, quod in adultioribus est difficile, vnde
& moraliter impossibile defectum vtrumq; breui
posse tempore superare.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Præmiserat initio Resolutionis Auctor<marginalia>Confessio-|nem per in-|terpretem|Indis non esse|imponen-|dam.|P. Acosta.</marginalia>
ex P. Acosta Lib. 6. de procur. Indor. salute Cap. 13.
Indorum Confessiones non esse per interpretem
excipiendas ad id ipsos obligando, quia nullus ad
id cogi potest, iuxta communem Theologorum
sensum: quod & specialiter fuerat à Concilio
Limensi prohibitum Canone 49. vt ipse Pater ad
notarat: qui tamen addit posse illos id sponte fa-
cere, quod minimè Concilium censuit prohiben-
dum. Est tamen circa hoc non leuis difficultas:
nam sententia est multorum ac grauium Theo-<marginalia>In mortis|articulo|quando obli|get iuxta|aliquos.|P. Palaus.</marginalia>
logorum asserentium eum, qui in mortis articulo
non sibi probabiliter persuadet se esse contritum,
teneri ad Confessionem per interpretem, si aliàs
confiteri nequeat, pro quo P. Palaus Parte 4.
Tract. 23. Puncto 8. num. 13. citatis Patribus Sua-
rio, Vasquio, & Layman, & Doctor D. Petrus
Aingo de Ezpeleta in Selectis Disputationib. de ca-<marginalia>D. Ezpeleta</marginalia>
sibus tempore mortis occurrentibus Tract. 5. Resol. 16.
alijs adductis. Indis autem valde difficilis est con-
tritio, vnde videntur ad Confessionem per inter-
pretem obligandi, ita vt obligatio talis medio in-
terprete eisdem manifestetur. Id quod videtur<marginalia>Vt videatur|pro Indis|practicabile.</marginalia>
fieri practicabile posse, si eisdem manifestetur non
teneri se omnia confiteri peccata, sed eorum ali-
quod, quia ratione huius impedimenti, commu-
niter affirmant Theologi posse Confessionis inte-
gritatem omitti. Et de casu præsenti ita docet
citatus Scriptor, (P. Palaus) ante quem P. Suarez<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Tomo 4. in 3. p. Disput. 36. Sect. 6. num. 5. dicens
posse talem confiteri peccata, quæ minorem pos-<marginalia>Non esse ob-|ligationem|omnia confi-|tendi pec-|cata.</marginalia>
sint ei infamiam inferre. Sed certè neque in hoc
casu certa videtur obligatio, & multò id verius,
si interpres futurus sit Indus, de cuius secreto non
est plena habenda fiducia; & generaliter qui con-
fitetur vix persuaderi poterit illud sibi esse ser-
uandum: cùm tamen interpres talis futurus sit,
vt non minùs quàm ipsi Confessario fidere poßit p&#x0153;-
nitens, vt ait Cardinalis Lugo Disput. 15. de P&#x0153;-<marginalia>Car. Lugo.</marginalia>
nitentia num. 63. Nisi dicamus leue aliquod pec-
catum posse confiteri, cum dolore de omnibus<marginalia>An satis sit|veniali$uncleara.</marginalia>
mortalibus; quod si detegatur, omnis infamiæ<-P>@@

<-P>nota remouetur. In quo quidem noua subsultat
difficultas, quia videtur necessariò debere pecca-
tum aliquod mortale confiteri: debebat enim
omnia, si copiam commodi Sacerdotis haberet,
sicut & vnum si solum esset, & defectus integri-
tatis ei permissus, circa necessariam materiam
versatur, cùm circa aliam obligatio subsit nulla.
Et P. Suarez, quem secuti alij, cùm peccata, quæ
minorem infamiam inferant, posse alijs tacitis
confiteri docet, minimè videtur de venialibus lo-
cutus, quæ infamiam in talibus pariunt nullam,
cùm alia infamiam quidem inferant, sed mino-
rem, & ita tenent alij apud Dianam Par. 3. Tract.
4. Resolut. 129. Sed nihilominùs venialis Confes-
sionem sufficere tenent P. Coninck Disput. 17.
de Sacram. num. 77. P. Arriaga Tomo 8. Disput. 51.
num. 54. P. Martinon Disput. 49. num. 40. Tomo 5.
D. Ezpeleta suprà num. 3. & id consequenter dici
iuxta dictam sententiam ab integritate excusan-
tem testatur Cardinalis Lugo suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Itaque non teneri eum, de quo agimus,<marginalia>Nulla in In-|dis obligatio|etiam pro|illis.|P. Sa.</marginalia>
per interpretem confiteri sententia est probabi-
lis. Et ita P. Sa verb. Confessio. num. 13. Se non
condemnaturum ait eum, qui nolit confiteri.
Quod intelligendum est, si bona fides adsit, &
sufficiens notitia de sua circa hoc non damnabili
potestate. Tenet etiam P. Arriaga suprà n. 53.<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
vers. Ex his concludo. Nec propterea talis sine
remedio animæ dimittendus: per interpretem
enim disponendus, vt maiorem, quem possit, de
peccatis dolorem habeat animo ea confitendi: &
quia Sacerdos, qui ea excipere possit, non adest,<marginalia>Vnde illis|remedium.</marginalia>
eidem saltim confuso modo aperiat signis dolo-
ris, & confitendi voluntatis: hoc enim sufficere
valde verosimile est, & tradit P. Martinon suprà,<marginalia>P. Martin.</marginalia>
iuxta receptissimam Theologorum assertionem
de muto, aut de eo, qui loquendi facultatem a-
misit. Licet autem citatus Ezpeleta cum non-
nullis, quos citat num. 4. affirmet non sufficere
modum dictum confitendi quando sine magna
difficultate aut incommoditate speciale peccatum
exprimi potest, id non tollit probabilitatem asserti
propositi, quod & iuxta eorum doctrinam pro-
cedere, de quibus nuper, possumus satis verosi-
militer affirmare: quia reuera respectu Indorum
modus ille non leuem difficultatem & incommo-
ditatem importat iuxta dicta. Et discriminatio-
nem illam faciendam eo in articulo non esse faci-
lem sciunt qui eorum habent indolem explora-
tam: cùm aliàs de ijs loquamur, qui rudiores sunt;
qui enim non tales, Hispanæ linguæ vsum aliqua-
lem habent, quo stante cessat interpretis adhi-
bendi necessitas.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Quia verò Concilium Limense 2. sta-<marginalia>Obiectio vt|Indi obligari|debeant.</marginalia>
tuit, vt vidimus, posse Indos sponte per interpre-
tem confiteri, non videtur in eo esse tanta diffi-
cultas, vt ad praxim nequeat facultas illa reduci.
Et ea sic stante videntur illi ad sic confitendum
teneri ex doctrina multorum apud Dianam, quan-
do scilicet de contritione non habetur sufficiens
certitudo, quod ita Cardinalis Lugo suprà n. 62.<marginalia>Card. Lugo|P. Arriaga.</marginalia>
& P. Arriaga num. 54. admittunt, vt censeant
non admittendum quod P. Suarez de probabili<marginalia>De casu dif-|ficilis con-|tritionis.</marginalia>
assensu circa contritionem asserit; sufficere in-
quam illum; quia cùm sit tantùm probabilis, si
forte reipsa contritio non adsit, damnabitur qui
ea est probabili persuasione contentus. Vt ergo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0460.jpg/>
@@1@<SE460>Circa Confeßionem per interpretem. 3
<duolan 2><-P>certior salutis via teneatur, ad quod obligat
charitas erga seipsum, per interpretem est fa-
cienda confessio, quia illam vt licitam & validam
ac securam omnes amplectuntur Theologi, &
communiter asserunt eam in casu contritionis
difficilis obligare.</P>
<P>  Sed certè Doctores illi duo, qui vsum opi-<marginalia>Vsus opinio-|nis probabi-|lis in casu|præsenti ad-|mittendus.</marginalia>
nionis probahilis in casu præsenti reijciunt, eum
manifestè admittunt, quandoquidem affirmant
sufficere venialia aliqua confiteri, & se de alijs in
communi accusare, vt iam vidimus: Atqui hoc
tantùm est probabile, & oppositum omnino se-
curum, licet forsitan sit minùs probabile, circa
quod non est facile certam sententiam pronun-
tiare, cùm sic teneant Nugnus, & PP. Suarez,
Fagundez, Henriquez & Layman apud Dia-
nam suprà. Sunt etiam qui teneant Confessio-
nem futuram integram nullius omissione morta-
lis, quod satis verosimiliter addit discursus Car-<marginalia>Card. Lugo</marginalia>
dinalis Lugo à num. 66. quo ostendit nullum de-
trimentum sequi ex tali confessione, ob manife-
stationem factam tertio: vel si reuera aliquod
est, debere illud ob ingens bonum salutis æter-
næ deuorari. Vnde & ita videtur tenere, sicut
& plures apud P. Suarium suprà num. 2. sicut &
P. Turrianus de P&#x0153;nitentia q. 9. arti. 2. Disput.<marginalia>P. Turrian.</marginalia>
32. Dub. 1. Quid ad hæc? Illud quidem, in hoc
negotio propter rei difficultatem vix posse nisi
probabiliter operari. Et de Indis loquendo id cer-
tius: esset enim valde periculosum eos ad Con-
fessionem huiusmodi obligare, in qua omnia sint
aperienda mortalia, si præsertim f&#x0153;dæ conditio-
nis sint; vnde si eisdem volentibus sit adhibendus
interpres, admonendi illi iuxta dicta, vt leuiora
aperire tantùm, sit eis licitum, & omnia in com-
muni, cum specialibus doloris signis, & confitendi
voluntate data opportunitate. Nec de hoc plura,
si illud addiderimus tantùm, Dianam supra concl.<marginalia>Dianæ er-|ror in cita-|tione P.|Suarij.</marginalia>
2. asserere quod in articulo mortis, si p&#x0153;nitens
habet probabilem existimationem de sua contri-
tione, non tenetur confiteri per interpretem, quia
tunc Confessio non videtur moraliter necessaria
ad salutem, nec Deus etiam videtur obligare cum
tanto onere, & quia talis confessionis modus de
se est publicus. Quod ait esse contra P. Turria-
num suprà, & P. Suarez Disp. 36. Sect. 6. Quod
quidem quantùm attinet ad P. Turrianum ita
quidem est, secus de P. Suario, qui oppositum cla-
rissimè tradit nu. 5. in quo & P. Turrianus vide-
tur lapsus, quia exceptionem præfatam non at-
tendit, sed Doctorem eximium sua prosententia
citauit sine exceptione aliqua procede&#x0303;te. Et qui-<marginalia>Apta Exi-|mij Doctoris|explicatio.</marginalia>
dem cùm ille existimationem probabilem suffi-
cere ait, de moraliter certa est accipiendus;
cùm enim contritionis supernaturalis ad iustifi-
cationem sufficientis certitudo absoluta haberi
non possit, ea, quam quis secundum ordina-
rias gratiæ vires habere potest, probabilis po-
test dici, licet habens illam moraliter certus
sit, dum se facere quod sibi videtur sufficiens ar-
bitratur. Vnde cessat obiectio Cardinalis Lugo
& P. Arriagæ.</P>@@

<Z><A+1>Circa Religiosorum Paræcialem in Indijs
curam, & de illius conuenientia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>157.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Esol. 3. sex ista statuit: Primum, attentis<marginalia>Sex ratione|circa reten-|tionem do-|ctrinarum|in Religiosis.</marginalia>
iuris Canonici dispositionibus sæculares
Sacerdotes aptiores esse pro Doctrinis Indiarum.
Secundum ad Missiones Religiosos magis esse ido-
neos. Tertium Religiosos esse aptissimos pro illis,
& neutiquàm ab eisdem amouendos. Quartum,
iuxta præsentem statum ita expedire, quia sic
Rex noster Philippus Quartus iudicauit, iubens
vt in eo nihil innouaretur, per schedulam 23.
Martij 1644. Quintum amotionem non licere,
secundùm æquitatem, propter meritum seruitij,
quod Regulares habent. Sextum non decere pro-
pter honestatem ijs inauditis honores tales aufer-
re: esset enim illos contemptui, iniurijs, & indi-
gnationibus aliorum subijcere, ex quo non parua
in Republica inqui etudo oriretur, quæ, cùm lon-
gè distent à capite, non facilè quietantur. His ad-
ditur vtilitas dicta ob melius Indorum bonum
circa salutem animarum. Circa quæ hoc loco non
immorandum, cùm de eo sit à nobis actum in
Thesauro Tomo 2. Tit. 17. Cap. 1. per totum.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Et quidem si iuxta ius Canonicum Re-<marginalia>Quantùm|in eis ponde-|ris.</marginalia>
ligiosi ad Paræcias habentur incongrui, & per
dispensationem tantùm admissi ratione occurren-
tis tunc temporis necessitatis, & precariò vt di-
citur; pro eorum conseruatione, vt res ad nati-
uum statum reducatur, conuenientia illius atten-
denda est; quæ si talis non appareat, quia videli-
cet Sacerdotes sæculares iam merito & numero
suppetunt, vt Auctor agnoscit n. 787. ex quo in-
fert Bullam Pij V. eisdem iam non suffragari, cum
rationibus alijs benè visis Catholico & zelatori
Patrono, nihil videtur obstare. Quod enim de
seruitij remuneratione repetitur, responderi po-
terit non esse obstaculo, quia non cum eo onere
à Rege ad Parochias adsciti, vt benè admini-
strantes possent tamquàm seruitij mercedem de-
bitam conseruationem in eisdem perpetuam po-
stulare. Seruituros enim vt eorum statum decet
supponebat ille, qui eos ad talem laborem aduo-
cauit; & tamen, vt dicitur, precariò conducti;
non est ergo illis perpetua debita conseruatio, sed
congrua stipendia dum seruiunt, quod luculenter
à Patrono pręstitum, tamquàm denarius diurnus,
vnde audire possunt: Amice, non facio tibi iniu-
riam: Tolle quod tuum est, & vade Matth. 20. vers.
13. & 14. Vnde licet à Rege nostro Philippo
Quarto ita sit scriptum vt diximus, definitiua illa
sententia non fuit, vt ex eadem schedula constat
ibi: Dejandolo todo en al estado, en que està, hasta<marginalia>Regia sche-|dula.</marginalia>
que visto en el dicho mi Consejo en Iusticia sobre la
replica, que cerca de ello hacen las Religiones, se pro-
via lo que se hallare por derecho. Fuit ergo dispo-
sitio consentanea tempori, & ita posteà res hæc in
deliberationem venit, & de ea agitur, in quo id
mihi exoptandum & orandum, vt Deus suam lu-
cem Regijs Consiliarijs, & alijs pro re tanta di-
gnis Consultoribus conferat, qua id peruideri &
disponi queat, quod Dei sit gloriæ commodius,
Religionibus opportunum, & nouellæ planta-
tioni pauperum indigenarum pro illius in fide, &
Christianis moribus incremento, profuturum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0461.jpg/>
@@1@<SE461>4 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio VIII.
<duolan 2><negEZ><A+1>Circa Regularium examen, & licentiam
Episcopi ad audiendas sæcularium Con-
fessiones, vbi de litigiosa controuersia
cum Episcopo Angelopolitano.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>159.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc Parte 1. Sect. 6. & Parte<marginalia>Auctoris|agendi mo-|dus, & vnde|styli trucu-|lentia.</marginalia>
3. Sect. 8. vbi & citata Thesauri lo-
ca, in quibus de approbatione ex professo actum.
Circa quod citatus scriptor duplici Resolutio-
ne per otium diuagatur. Neque ijs contentus,
quæ ibidem pro Angelopolitano Antistite, &
contra Societatis Patres Mexicanæ Prouinciæ
protulerat, post librum vltimum Parte 2. Ap-
pendicem proponit, quæ est inter alias secunda,
in qua id quod egerat, susius est, contentio-
siùs, & truculentius prosecutus. In cuius fine
epistolam præfati Episcopi ad ipsum scriptam ap-
ponit, in qua beneuolentiam illius erga se, &
sua scripta manifesta. Et benè equidem id ca-
dit, vt conijcere ex eo non obscurè possit lecto-
ris erudita sinceritas, vnde illius sit armatus sty-
lus, dum scilicet blandiri antagonistæ Societatis
pergit, à cuius eleganti calamo commendatio-
nem poterat satis sibi exoptatā reportare. Et qui-
dem caussa prædicta quatenus ad necessitatem
approbationis spectat, non est cur nos ampliùs
in sui discussione detineat, cùm eam iuxta dicta
locis citatis, non admittamus modò, sed con-
tra aliter sentientes ex Ordinibus alijs defenda-
mus. Aliqua ergo tantùm breuiter proponemus
ab eo asserta, & quia inuerosimilia confutabi-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Resolutionis prioris §. 6. circa reuo-<marginalia>Constitutio|Gregor. 15.|ab Vrban. 8|reuocata.</marginalia>
cationem Bullæ Gregorij XV. ab Vrbano VIII.
excurrit, & Lezanæ testimonio adducto de il-
lius inuentione, de qua dictum à nobis Sect. 6.
citata, ac iudicio circa illam, quod & nos secu-
ti num. 355. addit mirari se virum eruditum, &
in Romana Curia non parùm versatum, hanc
protulisse sententiam cum non paruo dedecore
Congregationis Eminentiss. Cardinalium, quod
& non leuiter redundat in confirmationem Apo-
stolicorum Decretorum huiusmodi. Alia in fi-
ne §. contra eumdem scriptorem adeò cele-
brem, & summa æstimatione dignissimum pro-
nuntiat, non sine iusta indignatione legenda,<marginalia>Lezanæ|circa hoc|sententiam|multis im-|pugnet Au-|ctor.</marginalia>
quibus omissis ad rationes, quibus illam impu-
gnat, veniamus. Vrbani Breui reuocatorio ar-
guit ex ipso Primò, quia iuxta illud reuocatio
pro regnis est tantùm Hispaniæ facta: Vt in re-
gnis Hispaniarum prædictis tantùm, quæ sunt il-
lius verba: ergo non pro Indijs, quia Indiæ mi-<marginalia>Breue|Vrbani.</marginalia>
nimè veniunt Hispaniarum nomine: præsertim
ex particula Tantum, quod quibusdam Texti-
bus conatur roborare. Secundò, quia absurdum
& indecorum est dicere, & non sine summa au-
dacia, Congregationem Eminentiss. Cardina-
lium ignoranter processisse, supponendo quòd
Bulla Gregoriana non erat derogata in Hispa-
niarum regnis: non enim hoc poterant suppone-
re, cùm Breue Vrbani Romæ fuerit publica-
tum, & impressum in prælo Vaticano, diua-
gans per omnium manus. Tertiò, quia Bulla
Gregorij pro partibus Indiarum est recepta, &
non derogata: quod ex eo manifestum, nam in<-P>@@

<-P>Decreto Innocentij pro casu dicto, fit illius
mentio, & Regium Indiarum Consilium suam
circa id auctoritatem interpositam habet, & Rex
ipse, dum præfati Decreti executioni transitum
concesserunt, sicut in alio ad Archiepiscopum
Limensem, circa eamdem approbationis caus-
sam, & Episcoporum amplam pro compellen-
dis Regularibus facultatem. Tandem, quia Dia-
na Parte 10. Tractatu 14. Resolut. 23. quam seri-
psit post impressum Lezanæ Consultum, ait
circa hoc non esse hodie ampliùs dubitandum ob
Breue Innocentij, & Vrbani aliud, cuius teno-
rem dedimus citata Sect. 8. n. 181. Non inquam
dubitandum, Regularium nullum posse sæcula-
rium Confessiones audire sine Episcopi Di&#x0153;ce-
sani approbatione, & officium Parochi in Do-
ctrinis Indiarum exercere.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Ad hæc tamen non est operosum respon-<marginalia>Iuxta illud|censuræ in|Regulares|inualidæ, de|quo est con-|tentio.</marginalia>
dere, si id in primis statuamus nos iam non con-
tendere reuocationem Constitutionis Gregorij
stabilire eo fine vt liceat sine approbatione sæcu-
larium Confessiones audire; id enim non lice-
re, à nobis est euidenter demonstratum. Sed vt
non liceat Episcopis Censuras in Religiosos ful-
minare, qui in eo fuerint reperti defecisse;
sicut etiam in defectu licentiæ aut benedictio-
nis ad prædicandum in proprijs, aut alienis Ec-
clesijs. Hoc enim illis est turbationibus exposi-
tum, quas Rex noster conatus est supplicatione
interposita præcauere. Vnde totus ille Auctoris
præfati auctoritatum, rationum, & multilo-
quentiæ apparatus ae&#x0308;ris est inutilis & superuacua
verberatio. Licet in prædicta Constitutione non-
nulla alia caueantur, circa illa nihil Societatis
Patres, pro quo tergiuersari possent, habuerunt,
sola censurarum intempestiua exacerbati prola-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Iam quod ad Primum attinet, reuoca-<marginalia>Ad Indias|extensum,|licet de Hi-|spania lo-|quatur.</marginalia>
tionem dictam in fauorem etiam Indiarum fuis-
se ex eo ostenditur, quòd diu est quæsita, vt
scilicet iuxta illam decidi illud adeò controuer-
sum negotium posset: aliàs quid erat opus soli-
cita & prolixa tantoperè conquisitione? Dein-
de, Quia Indiæ circa priuilegia talia magis pri-
uilegiatæ sunt, vt constat ex varijs Pontificum
concessionibus, de quibus citatis locis. Item,
quia rationes supplicationis pro reuocatione pro-
positæ, & ad turbationes & scandala reducen-
dæ, magis in Indijs timeri poterant, in quibus
Prælati quidam ferè volunt esse Pontifices, &
remedia sunt difficiliora, cùm sint ex Europa
transmittenda. Prætereà, licet Hispaniarum no-<marginalia>Vt dici va-|leant esse|Hispania-|rum regna:|ex intentio-|de, & pro-|prietate.</marginalia>
mine Indiæ non veniant, vnde Rex Catholi-
cus per compendium scribitur Hispaniarum &
Indiarum Rex, vt in numismatibus videre est:
ex intentione tamen ipsius, quatenus fauere
vtrisque velle præsumitur, eo nomine venire
possunt, vti accessorium quid, id quo eadem,
aut maior ratio pro ijs, de quibus agitur, inue-
niatur. Sicut autem Rex Indijs fauere voluis-
se præsumitur, ita etiam & Pontifex, qui e-
ius se votis annuere protestatur. Insuper, In-
diæ comprehensæ censeri possunt Hispaniarum
regnorum nomine sine improprietate, quia re-
uera Hispaniarum regna sunt, ab Hispanijs in-
quam conquisita, & possessa: quod enim Rex
acquirit, acquisitum primario eius regno dici<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0462.jpg/>
@@1@<SE462>Circa controuersiam pro Confessarijs Indicis &c. 5
<duolan 2><-P>potest: & quod ab aliquo acquiritur & pos-
sidetur, eius est. Nulla certè improprietas com-
mittitur, si dicamus: España es Señora de las Indias
Pro quo est illud Isaiæ 47. v. 5. Sede tacens, & in-<marginalia>Isa. 47. v 5.</marginalia>
tra in tenebras, filia Chaldæorum: quia non voca-
beris vltra domina regnorum. Vbi de Chaldæa ser-
mo est, nomine Babylonis, quæ illius erat regia
ciuitas, designata. Tandem Hoc ita visum est cer-
tum docto Mag. Lezanæ, vt nullam circa hoc
dubitandi habuerit rationem, sicut neque ij, qui
Memoriale circa prædictam caussam Regi no-
stro Philippo, citatum allegantes Scriptorem, ob-
tulerunt. Lezanam etiam suis verbis illo in Con-
sulto loquentem adducit P. Franciscus Bonæ<marginalia>Franciscus|Bonæ Spei.</marginalia>
Spei, nihil in eo improbans, Tomo 6. Tractat. 5.
Disput. 11. n. 43. & seqq. nolens ex Constitutione
Gregorij suam de necessitate approbationis com-
probare, reddita pro ea ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Ad Secundum, nihil indecorum sacris<marginalia>Ignoratum|Breue à iu|dicibus, stat|sine ipsorum|nota.</marginalia>
iudicibus asseritur, dum eisdem facti notitia ne-
gatur, & ignorantia attribuitur, quam sæpiùs
habere Pontifices ipsos testatur Bonifacius VIII.
Cap. 1. de Constitut. in 6. Neque obstat reuoca-
tionem fuisse publicatam; tot enim publicantur
Decreta, vt mirum haberi non debeat, si aliqua
excidant, vel saltim peculiaris reuocationis for-
ma, & quot aut qualia in illa contenta. Et pro
casu nostro est euidens argumentum: nam si oc-
culta non fuisset, cùm in ea magnum pondus
contra partem aduersam adsit, ex parte Religio-
num fuisset dubio procul abiecta. Non comparuit
per tres menses: inuenta tandem, & eius forma-
lis tenor à Lezana profertur. Et tamen mentitum
dicamus? Apage contra meridianam lucem adeò
infelicem fuliginem.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Ad Tertium, verum quidem est ab Inno-<marginalia>Dispositiones|Pontificiam|& Regiam|non obstare,|quia ex ig-|norantia|factæ.</marginalia>
centio iuxta constitutionem Gregorij esse pro-
cedendum suo in Decreto affirmari, quod & exe-
cutioni mandandum Regi, & eius Consilio In-
diarum placuit, vnde & admitti potest quod di-
citur, non fuisse in quam ab illis derogatum, aut
eidem renuntiatum: sed nihilominùs ex eo ne-
quit positio nostra vllatenus infirmari, quia to-
tum illud ex ignorato Breui Vrbani processit.
Estque prorsus incredibile Regem nostrum, &
cius Consilium Breui prædicto renuntiandum
censuisse, quod Rex ipse attenta summa illius
conuenientia impetrandum accurarat, velle au-
tem Regem talis impetrationis memorem post
annos viginti & ampliùs, & Indiarum item Con-
cilium, in quo Breue non fuerat registratum, quia
ad Indias specialiter non spectabat, ineptissimum
apparet, sicut & velle inde argumentum confi-
cere, quod momenti alicuius in præsenti caussa
sit futurum.</P>
<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Iam quod tandem ex Dianæ auctoritate<marginalia>Dianæ au|ctoritas cum|impressionis|falsitate|obiecta.</marginalia>
obijcitur, non plus ponderis adijcit, quia ex ea-
dem ignorantia ortum habuit, quam habere po-
tuit, & habuisse verosimile est, cùm ita scripse-
rit, quandoquidem Breuis ab eo mentio facta est
nulla. Nescio autem quomodo Auctor noster id
fuerit ausus proferre, quod apertæ falsitatis po-
terat statim manifestè conuinci: Dianam scilicet
Decimam scripsisse Partem post impressum Le-
zanæ Consultum, id quod repetit nu. 858. Siqui-
dem Auctoris huius Tomus 4. Consulta conti-
nens Anno 1656. impressus fuit Lugduni; cùm<-P>@@

<-P>tamen Diana per annos aliquot ante editionem
dictam fuerit Partem decimam lucubratus, vt pa-
tet ex approbationibus in eadem videndis, scilicet
RR. PP. Generalis suæ Religionis, & Magistri
Sacri Palatij, nec non P. Martini Esperza, quæ
anno 1951 datæ leguntur; & approbationes qui-
dem Tomi Consultorum duplicatæ habentur,
Anni videlicet 1650. & 1656. quod proptereà
videtur factum, quia impressio est retardata vs-
que ad Generalis alterius tempora: ne quis credat
impressionem aliam eius Operis Lugdunensem
præcessisse; quam Diana videre potuerit; aliàs
nouæ approbationes Generalis, & Magistri sacri
Palatij non fuissent requisitæ.</P>
<negEZ><A+1>Asserta quædam Scriptoris eiusdem pro-
posita & discussa, cum Magistri Le-
zanæ defensione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>166.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N posteriori Resolutione contra sex As-<marginalia>Sex Aucto-|ris asserta|contra toti-|dem Leza-|næ.</marginalia>
serta Mag. Lezanæ PP. Societatis Mexi-
canæ Prouinciæ totidem alia proponit. Primum
Episcopos Indiarum posse totum vnum Colle-
gium aut Monasterium ab audiendis Confessio-
nibus suspendere. Secundum idem esse in Prædi-
catione. Tertium non exhibitam licentiam pe-
tenti Episcopo caussam esse sufficientem vt quis
possit suspendi, quia est caussa ad ipsam Confes-
sionem spectans, de qua loquitur Innocentius X.
in suo Decreto. Vbi quod semel approbatus, ne-
quit generaliter eligi, nisi virtute Cruciatæ aut
Iubilei, & oppositum non esse probabile, ex va-
rijs Pontificum Decretis. Quartum Episcopum
Angelopolitanum non excessisse fulminando
censuras: & generaliter id posse Episcopos in ijs,
in quibus ipsis Regulares subijciuntur. Quintum
dictum Episcopum nulla in re priuilegia Societa-
tis violasse, & ita non potuisse contra illum Con-
seruatores aduocari. Sextum priuilegia Societatis
contra Tridentinum non esse approbata per Bul-
lam Pauli V. per quam iam dici possunt concessa
per Bullam esse, quæ à Pio V. concessa fuerant
viuæ vocis oraculo. Nec dici posse non reuocata
quæ ad Confessariorum approbationem spectant
ab Vrbano VIII. ex defectu publicationis in In-
dijs, vel quia remuneratoria. Concludit §. 8. Le-
zanæ reprehensione, & sui commendatione, di-
cens eo vsque cùm scripsisset, & eius animus
eum ad alia grauissima disputanda prouocaret,
nobilissimum Episcopum pariter & eruditissimum
Doctorem D. Ioannem de Solorza Pereyra sum-
ma affabilitate rescribentem Breue secundum
Innocentij X. sibi remisisse, & cetera merito sub-
ticenda. Vbi mirari licet quomodo eum, quem
adeò sibi familiarem corresponsalem affirmat, ita
habeat ignotum, vt Episcopum fateatur, nus-
quàm talem. Qui ergo circa rem non adeò di-
stantem sic errauit, iunctis ijs, de quibus num.
præced. circa ea, quæ in Indijs acta sunt, dum iu-
dicem se pergit constituere, si errasse in illis, ne-
que semel aut leuiter, dixerimus, de errore mi-
nimimè possumus incusari. Et quid ad prædi-
cta? Nullum scilicet habere pondus, cui de-
beat aliquantulùm pars impugnata succum-
bere.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Ad Primum dicimus, licet ita sit, vt in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0463.jpg/>
@@1@<SE463>6 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>partibus, de quibus agit, Innocentij Decretum<marginalia>Totum Col-|legium vt|suspendi|queat.|In quo fuisse|excessum.</marginalia>
possit totum Collegium aut Monasterium sus-
pendi, ex grauissima caussa, vt ibidem dicitur,
inconuenientibus ponderatis; in casu tamen, de
quo agitur, non potuisse, quia grauissima caus-
sa pro eo non fuit cum circumstantijs à Pontifi-
ce requisitis, & res potuit debita cum modera-
tione disponi. Deinde, in prædicto Decreto sic
habetur ad secundum ex parte aduersa Quæsi-
tum: Respondit, Regulares aliàs libere ab Episcopo<marginalia>Responsum|S. Congre-|gationis.</marginalia>
præuio examine approbatos ad audiendas Confeßiones
personarum sæcularium, ab eodem Episcopo saspendi
non posse sine noua caussa, eâque ad Confeßiones per-
tinente. Atqui inter Patres dictos plures erant,
qui ab eôdem Episcopo approbationem habue-
rant, vt constat ex processu apud eumdem, in
quo habetur edictum eiusdem Episcopi sic pro-
testantis: Resultauit quòd prædicti Regulares exhi-
buerint & præsentauerint licentias, quas habebant<marginalia>Edictum|Episcopi.</marginalia>
aliorum Episcoporum extra nostram di&#x0153;cesim ad præ-
dicandum & Confeßiones audiendum, & aliquas no-
stras &c. Ex quo etiam responsio est legitima &
irrefragabilis ad Secundum.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Ad Tertium benè verum est, ob caussam<marginalia>Caussa su-|spensionis|qualis futu-|ra & error|circa illam.</marginalia>
ad Confessiones ipsas pertinentem posse appro-
bationem & licentiam suspendi ab Episcopo, &
admitto talem esse, si constaret absque illa ab
aliquo siue di&#x0153;cesano, aut eius antecessore, siue
di&#x0153;cesis alterius, dum in ea esset, accepta; con-
fessiones audiret: immò etsi tunc in Ecclesia se-
dentis non esset, quidquid de habita ab alijs esse
posset. Nego tamen ob non exhibitam excom-
municari potuisse, quia probari nequit Regula-
rem in eo delinquere. Tum quia licet videatur
Confessionali assistere, stare id potest sine Di&#x0153;-
cesani licentia, eo quòd p&#x0153;nitentes habeant Bul-
lam Cruciatæ, & ille ab alio sit Di&#x0153;cesano ap-
probatus: quod posse fieri tenet cum multis Au-
ctor, vt diximus circa Tertiam istam obiectio-
nem. Tum etiam quia dicere potest p&#x0153;nitentes
mortalia peccata non habere, & si fortè habue-
rint, generales eorum Confessiones posse excipe-
re, in quibus iam confessa detegantur: quorum
oppositum nequit vlla ratione probari. Et ita ne-
que fulminari censura rigidior, qualis est maior
excommunicatio. Si dicas iuxta hoc numquàm
habituram locum dispositionem Innocentij X. in
suo Decreto statuentis contra audientes Confes-
siones sine approbatione Diocesani, posse illum
etiam per censuras procedere, cùm nequeat con-
trauentio ista probari. Responderi potest locum
habere posse, etiamsi quod de Censuris dicitur
concedamus, (quod saltim extra Hispaniarum
regna iuxta Gregorij est Constitutionem admit-
tendum) quia potest aliquis Confessarius ita se
gerere, vt affirmet se licentia generaliter non ege-
re, aut semel habitam à quocumque alio suffi-
cere: quod est vti falsum, & animarum saluti
pernitiosum ab Alexandro VII. reprobatum in
Decreto die 30. Ianuarij An. 1659. quod addu-
cit P. Franciscus Bonæ Spei Tomo 6. Tractat. 5.
Disputat. 11. num. 8. Vnde si talis ab Episcopo
admonitus Confessionali assistens videatur, pro-
cedi contra illum poterit, quia non iam ob ra-
tiones dictas videtur assistere, sed ex absur-
da illa persuasione non indigentiæ ab eodem as-
sertæ. Qualis quidem in Angelopolitanæ ciui-<-P>@@

<-P>tatis Patribus repertus nullus, vt ex processu li-
quet.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Ad Quartum, quod ad Censuras attinet<marginalia>Ex subiectio-|ne Episcopo-|rum in ali-|quibus non|sequitur|posse ab Epis-|copis excom-|municari.</marginalia>
iam est à nobis declaratum quid fieri ratione
Constitutionis Gregorij XV. possit: generalis
autem illa assertio de Episcoporum potestate re-
spectu omnium, in quibus Regulares eisdem su-
bijciuntur, neutiquàm sustinenda, de quo dictum
à nobis in Thesauro Tomo 2. Tit. 17. n. 50. & seqq.
& pro casu præsenti est expressa decisio in præ-
fato Innocentij Breui & Declarationibus Con-
gregationis eidem insertis; sic enim in Respons.
10. ad Episcopi Quæsita: Respondit, eisdem Regu-<marginalia>Breue Inno-|centij X.</marginalia>
laribus, qui Confeßiones personarum sæcularium au-
diunt sine approbatione Episcopi loci, vel prædicant
in Ecclesijs sui Ordinis non petita illius benedictione,
aut in alijs Ecclesijs absque ipsius licentia, vel in Ec-
clesijs etiam sui Ordinis ipso contradicente, posse
Episcopum in vim Constitutionis fel. record. Gregorij
XV. quæ incipit Inscrutabili Dei prouidentia, tam-
quàm Sedis Apostolicæ delegatum administrationem
Sacramenti P&#x0153;nitentiæ, ac munus prædicationis in-
terdicere, eosque Iuris remedijs coe&#x0308;rcere & punire.
Sic ibi. Sed cum responsio prædicta non ita vide-
retur aperta, vt potestatem idem similiter faciendi
sub p&#x0153;nis à Gregorio constitutis exclusa videre-
tur, ex parte Societatis specialior est interrogatio
subsecuta, & est Quarta tenoris sequentis: An<marginalia>Ex eodem|comprobata|assertio.</marginalia>
Episcopus poßit cum censuris procedere contra Regu-
lares exemptos, si inobedientes fuerint in Confeßio-
nibus audiendis, vel prædicatione verbi Dei? & hoc,
an vigore Concilij Tridentini, vel per quem Cano-
nem? Ad quam sic: Respondit, posse procedere,
non quidem in vim Concilij Tridentini, sed in vim
Constitutionis Gregorij XV. quæ incipit, Inscrutabili
Dei prouidentia. Iuxta quam manifestissimam ve-
ritatem id habemus, vt non sit satis Religiosos
exemptos circa aliqua Episcopis subijci, ad cen-
suras contra ipsos displodendas, nisi quando eis
vt Apostolicæ Sedis delegatis ita fuerit conces-
sum; quod esse Canonico iuri conforme vidimus
citato Thesauri loco.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Ad Quintum Conseruatores absolutè po-<marginalia>Conseruato-|res cur im-|probati.</marginalia>
tuisse eligi ob non leues violentias, sed non eos,
qui reipsa electi; quod ex eiusdem Sacræ Con-
gregationis declaratione non obscurè colligitur.
In Breui namque ita habetur: Nec ob eam caus-
sam (scilicet quòd Episcopus per Censuras Con-
fessionum auditionem & prædicationem prohi-
buerit, & eius Vicarius, non stante approbatione,
licentia, aut benedictione) licuisse dictis Religiosis,<marginalia>Breue In-|nocentij.</marginalia>
quasi à manifestis iniurijs & violentijs eligere Con-
seruatores &c. Circa quæ ex parte Societatis
conclamatum negantis factum, quòd scilicet Con-
seruatores ea fuerint electi de caussa: vnde &
auditi, quatenus petebant declarari non penitus
fuisse iniustam ex parte caussæ prædictam ele-
ctionem, & congrua est adhibita responsio, de
qua Auctor in Appendice Col. 16. vers. Transeo ad
2. vbi sic iuxta processus tenorem habetur: Cùm<marginalia>Notanda|responsio|S. Congrega-|tionis.</marginalia>
propositum fuisset in hac 3. Sessione dubium, An ex
alijs caussis, quàm in Breui expressis fuerit locus ele-
ctioni Conseruatorum? Sacra Congregatio respondit
in 2. Clausula præsentis Decreti non fuisse locum
electioni talium Conseruatorum. Decretum extat<marginalia>Non absolu-|tè, sed tales.</marginalia>
in eadem Col. die 17. Decemb. An. 1652. Ex quo
habetur exceptio firmans regulam in contrarium:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0464.jpg/>
@@1@<SE464>Circa controuersiam pro Confessarijs Indicis &c. 7
<duolan 2><-P>cùm enim tantùm excludantur tales, & ita quia
tales, vtpotè non habentes qualitates requisitas
ad Officium Conseruatorum, & interrogatio sit
generalior, alij legitimè eligi potuerunt, addente
Congregatione quod in Breui non fuerat expres-
sum, & penitus negatum videbatur. Pro quo &
facit Regia schedula benè perpensa ad Conserua-
tores missa apud eumdem pag. 349. in qua sic
Rex noster Philippus post alia: Excedieron an va-<marginalia>Regia sche-|dula.</marginalia>
lerse de este caso del priuilegio de nombraros portales
Iueces Conseruadores, pues auia otros medios Iuridicos
conque defenderse &c. Vbi quidem Angelopoli-
tanos Patres iniustè vexatos agnoscit: aliàs ad
media iuridica alia potuisse recurrere minimè
protulisset. Quòd autem electionem non probet,
defectum conuenientiæ indicat, non absolutæ
potestatis: vnde & illud, quod sequitur: Porque
siendo tan irregular y odiosa, no la debisteis acetar,
sino interponeros, como lo pedia vuestro estado &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Circa Sextum, verosimiliter quidem Le-<marginalia>Bulla Pauli|V pro So-|cietate quid|circa oracu-|la &c.</marginalia>
zanam discurrisse ex receptis doctrinis, quibus
tamen minimè se tueri conatur Societas. Et quod
ad Bullam Pauli V. attinet, non tanti momenti
est, vt in eo sit innitendum, à me dictum & o-
stensum in Thesauro Tomo 2. Tit. 12. Cap. 3. & ipse
P. Thomas Hurtadus Tomo 2. Resolut. moral. Tract.
12. num. 1173. oracula eam vim habere non ob-
stante reuocatione Gregorij XV. & Vrbani VIII.
affirmat, pro quorum concessione Bullæ posteà
prodierunt. Bullam Pauli V. adducit, quæ aut
citata est, aut alia consimilis. Plus ergo circa ista
ille concedit, quàm vsus Societatis ferat, vnde
meritò ille ita scribere potuit, num. 820. Quare<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
cùm Patres Societatis, vtpotè Catholici, & maximi
obseruatores Concilij Tridentini, Decretum præfatum
non negent, sed amplexantur, vt omnes Scriptores
illius incunctanter defendunt &c.</P>
<Z><A+1>Circa alia ex eodem Scriptore ad prædictam
caussam pertinentia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>172.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N citata Appendice, in qua summa pro-<marginalia>Quatuor|Constitutio-|nes in fauo|rem PP. So-|cietatis.</marginalia>
cessuum extat ex illorum visceribus qua-
tuor istæ Conclusiones elicitæ proponuntur.</P>
<P>  Prima. Patres Societatis numquam præten-
disse audire Confessiones & prædicare absque li-
centia D. Episcopi in Di&#x0153;cesi Angelopolitana,
vel sine licentia antecessoris, & in vim priuile-
giorum.</P>
<P>  Secunda. Numquam prædicasse, aut Confes-
siones audiuisse absque licentia Ordinarij, aut ipso
repugnante, siue contradicente, aut in vim pri-
uilegiorum.</P>
<P>  Tertia. Patres non elegisse Conseruatores pro
tuendis priuilegijs prædicandi, & Confessiones
audiendi absque licentia Ordinarij; vel quia D.
Episcopus id Patribus prohibuit; aut quia petiuit
licentiarum præsentationem. Sed propter iniu-
rias & grauamina imposita contra Iuris disposi-
tionem.</P>
<P>  Quarta. Patres non fuisse reos criminum illis
impositorum, nec censuris grauatos, vt D. Epis-
copus prætendebat.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Contra illas Auctor quatuor Admoni-<marginalia>Contra eos|pugnat tru-|celentus|Auctor.</marginalia>
tionibus pugnat: nec veretur asserere inter multa
à veritate aliena, & Religioso Scriptore indig-
nissima, processum, iuxta quem quatuor dictæ<-P>@@

<-P>Conclusiones erumpunt, à valde Religiosis Pa-
tribus Societatis Iesv Mexicanæ Prouinciæ esse
confectum, quod idem est ac confictum: ac si
componi inter se possint valde Religiosos esse, &
falsitatum in caussis momenti tanti in oculis solis
huius studiosos artifices. Et quidem cùm sic non
solùm contra Societatem, sed contra Religiones
alias in lite compartes, vt videre licet in Regia
Schedula apud eumdem pag. 349. depugnantem
videmus, an Religiosus fuerit suspicari non im-
merito possemus, nisi in eiusdem libris extaret
illud, licet aliquando notis tantùm indicatum.
C. R. M. Apparet enim incredibile Religiosum
contra Religiosos adeò truculentè decertare. Sit
ita vt ille vult, & Patres præfati in caussa victi,
eorum zelus minimè summo displicuit iudici,<marginalia>Eximia So-|cietatis à|Sacra Con-|gregatione|commenda-|tio.</marginalia>
Pontifici maximo, sicut nec Cardinalibus, & Præ-
sulibus alijs ad decisionem caussæ deputatis, vnde
nihil contra eos acerbè dictum, sed potiùs Socie-
tas eximiam ab ipsis laudem reportauit verbis illis
in Breui contentis: Ceterùm Sacra Congregatio se-
riò in Domino hortatur ac monet Episcopum, vt Chri-
stianæ mansuetudinis memor, erga Societatem IESV,
quæ laudabili suo instituto in Ecclesia Dei tam fru-
ctuosè laborauit, ac sine intermissione laborat, pater-
no segerat affectu, eamque in regimine Ecclesiæ suæ
perutilem adiutricem agnoscens benignè foueat &c.
Et in Monitorio vltimo, de quo pag. 334. sic ij-
dem: Ita pariter etiam atque etiam hortatur, vt ea,
qua decet, in tam laudabilem proficuumque Ordinem
existimatione Religiosam hanc familiam in vinea
Domini summo cum fructu ac labore desudantem pa-
terna charitate amplectaris ac foueas &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Non habuit summo in Iudice commen-<marginalia>Dom.|Carranzæ|exemplo Au-|ctor vrgetur.</marginalia>
dationem Dom. Bartholomæus Carranza iussus
corām Gregorio XIII. hæreses de vehementi
abiurare de quibus suspectus ex allegatis & pro-
batis habebatur, addita quinquennalis suspensio-
nis p&#x0153;na ab Ecclesiæ Toletanæ administratione,
Ne prædicti excessus maneant impuniti, & vt effi-
ciatur cautior in futurum: quæ sunt sententiæ ver-
ba. Et tamen nostri Auctoris pietas in eius lau-
des, ac si sententia omnino fuisset victorialis, ex-
currit prolixa satis Appendice adiecta Tomo priori
de Residentia. Cur ergo in caussa præsenti ita sen-
tentiam vrget, vt grauiorem & seueriorem esse
velit, quàm reuera sit, Religiosos Patres in nullo
excusabiles recognoscens, sed suo condemnatos
merito, & eorum criminum reos, quæ ipsi in se
non deprehendunt, iussi quotidie bis examen cō-
scientiæ peragere, & excommunicationis vincu-
lis innodatos; cùm tamen nullus fuerit, qui de
absolutione curauerit, quia neque de criminis le-
uissima suspicione eorum conscientia pulsabatur?
Non ergo res ratione agitur, sed affectu. Et quàm
illud ingratum ei, cuius vox illa: & dixi: semper
hi errant corde? Psal. 94.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Sed pertentat vrgere adhuc Admonit. 3.<marginalia>Pro incursis|Censuris|certat.</marginalia>
& ait quòd licet neque Pontifex in suo Breui,
neque Sacra Congregatio in suis Decretis ali-
quem ex Patribus ab Episcopo, aut eius Vicario
excommunicatum pronuntiauerint, multa tamen
esse valde vrgentia, quæ ligatos ea fuisse conclu-
dere videantur: addens noluisse certitudinem
declarare forsan ad vitandum scandalum. Seuerior
ergo in illos iudex, quàm Pontifex, & Cardina-
les ac Præsules Sacræ Congregationis. Quæ au-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0465.jpg/>
@@1@<SE465>8 Auctar. Indic. Pars. IV. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>tem sint illa vrgentia, & valde quidem, quæ li-
gatos fuisse concludant, ad id reuocat, quòd Epi-
scopo absolutionis est forma præscripta circa Cen-
suras, quas aliquis eorumdem Religiosorum incurrere
forsan potuisset. Cumque aliàs Constitutioni Gre-
gorij XV. insistendum asseratur, in qua potestas
circa hoc est Episcopis attributa, quod nonpo-
tuerunt Patres Societatis ignorare vtpotè valde
litterati, ac proinde nec bona in eis fides locum
habere, fit non habuisse aliquid vnde possent ex-
cusari.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Ad quæ in primis illud notatu dignum<marginalia>Sed quæ ad-|ducit apertè|conuellun-|tur.</marginalia>
occurrit in Epistola ad Episcopum directa, de qua
nu. 1016. non omnes, qui se illi opposuerunt, ab-
soluendos esse decerni, sed forsan aliqui eorumdem
&c. Ergo nimis deuiat rigor ille Patres omnes
comprehendens. Deinde, vt ex processu constat,
& ex Tertia Conclusione proposita, Patres exhi-
bitionem licentiarum minimè recusarunt, & ita
ob eam rationem non potuerunt aduersus illos
Censuræ fulminari, & consequenter illos ligatos
se eisdem reputare neutiquam debuerunt: id
quod, quia valde litterati erant, valuerunt ita
censere. Sed quia in aliquo potuit forsitan calore
concertationis excessus nonnullus admisceri, ex
quo scrupulus incursæ censuræ procederet, ideò
ad cautelam sic est à Sacra Congregatione dispo-
situm. Sed cur non idem circa Episcopum? Ex
quo & arguitur. Quia iudices Conseruatores in-
competentes sunt declarati, vnde dubium apud
iudices remansit nullum circa censurarum sen-
tentias in illum pronuntiatas. Si coram Deo aliud,
ipsi reseruatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> Vbi non omittendum id quod circa iu-<marginalia>Circa Con|stitutionem|Greg. XV.|de Couser-|uatoribus|absurda|eiusdem|sententia.</marginalia>
dices Conseruatores prædictus Auctor habet in
prima Appendice nu. 843. ijs suppositis, de quibus
à nu. 839. scilicet Regulares in caussis, in quibus
pro iniurijs sibi illatis Conseruatores eligunt, Con-
stitutione Gregorij XV. quæ incipit Sanctißimus,
comprehendi, ita vt omnia in illa contenta & re-
quisita debeant ab ipsis obseruari, & ita etiam,
vt nequeant esse actores. Contra quem stat au-
thentica Declaratio Cardinalium, quam ipse ag-
noscit, & sic habet: Sacra Congregatio Cardina-<marginalia>Declaratio|Card. in fa-|uorem Re-|gularium.</marginalia>
lium Concilij Tridentini Interpretum censuit eius-
modi verbis minimè sublatam fuisse facultatem,
quam habent Conseruatores defendendi Regulares à
manifestas iniurijs & violentijs; dum modo obseruent
formam præscriptam Constitutionibus Innocentij IV.
Bonifacij VIII. relatis in Cap. 1. & finali de Officio
Deleg. in 6. C. Cardinales de Torres, loco sigilli.
Prosper Fagnanus, S. Congregat. Secret. Romæ ex
Typographia Cameræ Apostol. 1624. Sic Congre-
gatio: propter quod ita tenent Peyrinus, P. Pel-
lizarius, Moneta, Lezana, & Diana apud eum-
dem, quibus adde Ioannem de la Cruz de statu
Relig. Lib. 2. Cap. 10. Dub. 5. §. Tandem. Et Il-
lustrissimum Barbosam in Summa Apostolicarum
Decisionum verb. Conseruator. nu. 19. qui præter
Peyrinum & Lezanam adducit Lauretum de
Franchis, & Ioannem Mariam Nouarium. Cum
tamen Auctor, quocum agimus, Scriptorem
pro se adducat nullum, sicut neque rationem,
præter generalem modum loquendi Pontificis,
qui cùm non distinguat, neque nos distinguere
debemus, iuxta vulgare apud Iurisprudentes axio-
ma. Vnde infert Regulares non posse aliquem<-P>@@

<-P>accusare de aliquo delicto coràm iudice Conser-
uatore, quia accusator est propriè actor: cùm er-
go accedunt ad suos Conseruatores vt eos defen-
dant, non sunt actores, sed petunt protectionem &
defensionem à suis iudicibus, & constito de iniu-
ria, manent rei, & patientes.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> In quo dicendi modo singularis esse hic<marginalia>Actores esse|possunt, cùm|de iniuriis|agitur.</marginalia>
Auctor voluit affectatione nouitatis, quam qui-
dem minimè admitteret Schola illa, de qua ca-
lumniosè ipse in Præfatione Apologetica Tomi prio-
ris de Congrua, verbis illis: Igitur quidam Neoteri-
cus recentioris scholæ, in qua Nouitas colitur &c. Et
est ille manifestè contra Pontificiam auctorita-
tem: sic enim habet dicta Gregorij XV. Consti-<marginalia>Constitutio|Greg. XV.</marginalia>
tutio: statuit sanctitas sua vt coràm ipsis Conserua-
toribus Regulares, ac personæ supra scriptæ, conue-
niri quidem & trahi queant, sed alios conuenire &
trahere nōpoßint: ita memorati Conseruatores, in caus-
sis, in quibus Regulares & alij actores fuerint &c.
Quem loquendi modum Doctores communiter
amplectuntur. Et quidem eum, qui iniuriam pa-
titur, reum esse dicendum, solùm quia patitur,
paradoxum inauditum est, contra vtriusque Iu-
ris stylum, ac Interpretum loquendi morem, vt
non sit opus circa rem adeò manifestam diutius
immorari.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum in Indijs possint Regulares vir-
tute priuilegiorum absoluere à casibus
Episcopis reseruatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>179.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc in Additionibus Tomi<marginalia>Censuræ sen-|tentiæ asse-|rentium|licere abso-|lutionem|Regularibus|à reseruatis|Episcopis.</marginalia>
2. nu. 45. vbi non obstantibus De-
cretis Pontificum, de quibus ibi,
probabilitatem sententiæ asserentium id posse
non sumus inficiati generaliter loquendo. Sed
post ibidem scripta inter Propositiones ab Ale-
xandro VII. proscriptas hæc habetur, & est or-
dine 12. Mendicantes possunt absoluere à casibus
Episcopis reseruatis, non obtenta ad id Episcoporum
facultate 24. Septembr. 1665. Qui & An. 1659.
die 30. Ianuar. scribens Episcopo Andegauensi
Decretum transmisit, quod obseruandum media
illius industria præcepit. Propositionum aliqua-
rum censuras complectens ex quibus §. 3. sic ha-
betur, vt extat apud Franciscum Bonę Spei Tomo
6. Tract. 5. disput. 11. nu. 8. Regulares Ordinum
Mendicantium semel approbati ab vno Episcopo ad
Confeßiones audiendas in sua Di&#x0153;cesi habentur pro
approbatis in alijs Di&#x0153;cesibus, nec noua Episcoporum<marginalia>Alex. VII.</marginalia>
indigent approbatione. Regulares habent potestatem
absoluendi à peccatis Episcopo reseruatis, etiam-
si ab Episcopo auctoritas ipsa ipsis indulta non
fuerit.</P>
<P>  Quoad primam partem est falsa, & anima-
rum saluti pernitiosa. Quoad secundam partem est
falsa, auctoritati Episcoporum, & Sedis Apostolicæ
iniuriosa.</P>
<P>  Iuxta hæc ergo probabilitas sententiæ dictæ
neutiquam ampliùs asserenda aut sustinenda cum
ea generalitate, quam Scriptores quidam, de
quibus citato num. 45. & alij, eamdem ample-
ctuntur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0466.jpg/>
@@1@<SE466>Regulares in Indijs quid circa casus Episcopis &c. 9
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>180.</absatz-nummer> Sed an pro Indijs secus dicendum sit præ-<marginalia>Pro Indiis|non habere|locum.</marginalia>
sentis est quæstionis. In qua dicendum validam
& licitam esse talem absolutionem. Cuius ratio
est, quia vt vidimus Tom. 2. Thesauri Tit. 12. n. 300.
per priuilegia Societati concessa possunt eius Re-<marginalia>5 Ratio ex|concessione|casuum|Bullæ C&#x0153;næ.</marginalia>
ligiosi absoluere à casibus Bullæ C&#x0153;næ. Ex eo
enim videtur consequenter asserendum posse
etiam à casibus Episcopis reseruatis, cùm multò
id minus sit, & cui licet id quod plus est, licet
etiam quod est minus, vt est Regula 53. iuris in 6.
& inter iuridica Axiomata refertur ab Illustrissi-
mo Barbosa Tractatu de Axiomatibus, Axiom. 180.
cum erudita exornatione. Et licet illud aliquas
admittat limitationes, vt videri potest apud P.
Thomam Sancium Lib. 8. de Matrim. Disput. 1.
num. 32. tamen vt videri apud eumdem potest
num. 37. & seqq. vbi & alios adducit, omnino est
recipiendum quando plus & minus sunt in eodem
genere, vt in casu præsenti contingit, & exempla
ab eodem inducta conuincunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Prætereà, virtute Bullæ Cruciatæ pos-<marginalia>Ex Bulla|Cruciata|roborata.</marginalia>
sunt Confessarij absoluere à casibus Episcopis re-
seruatis, quod præter alia, ex eo deducunt, quod
in Bulla habetur, verbis illis: & ab eo, quorum-
cumque peccatorum & censurarum, etiam Sedi Apo-
stolicæ, & in Bulla C&#x0153;næ Domini reseruatorum, &
reseruatarum &c. Particula enim Etiam eam vim
habet, vt casum difficiliorem & magis dubitabi-
lem implicet, vt videri apud citatum potest Tra-
ctatu de Dictionibus Dict. 112. & ita vt certum sta-
tuit P. Mendus in Elucidatione Bullæ Cruciatæ
Disput. 23. num. 3. & 43. Atqui eadem est parti-
cula in concessione Pauli Tertij contenta in Bul-
la, quæ incipit Licet debitum die 28. Octobr. An.<marginalia>Bulla Pauli|Tertij.</marginalia>
1549. ibi: & eorum quemlibet ab omnibus & sin-
gulis eorum peccatis, etiam in Bulla C&#x0153;næ Domini
reseruatis &c. Quam concessionem confirmat,
& denuo confert Iulius Tertius in Bulla, cuius
initium, Sacræ Religionis die 22. Octob. An. 1552.
Ergo iuxta illam omnino licet absolutio à casibus
Episcopis reseruatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Item, in Decretis Pontificum, quibus<marginalia>2. Ratio ex-|hibitionis|modo.</marginalia>
absolutio talis prohibetur, etiam inuenitur pro-
hibita absolutio à casibus Bullæ C&#x0153;næ, quia in
virtute facultatis pro ista ad vsum illa trahebatur,
arguendo vt nos nuper à maiori ad minus, licet
in speciali facultas pro illis concessa aliquando in-
ueniatur. Videndum Sacræ Congregationis Re-<marginalia>Diana.</marginalia>
gularium Decretum apud Dianam Par. 12. Tract.
2. Resolut. 28. in quo pro vtroque extat prohibi-
tio, & alia etiam quæ adducit Parte 10. Tract. 13.
Resolut. 22. & Parte 11. Tract. 2. Resolut. 9. & sic
specialiter arguit Bruno Chassaing de Priuilegijs<marginalia>Bruno|Chassaing.</marginalia>
Regularium Parte 1. Tract. 5. Cap. 2. Proposit. 3. vbi
affirmat etiam vbi Bulla C&#x0153;næ est recepta (quod
respectu Galliæ negat) posse Regulares absol-
uere à casibus in illa contentis, quia sunt Episco-
pales, & ita non reseruati, si occulti sint, vnde &
possunt quidquid Episcopi in eo genere. Sunt
ergo prædictæ assertiones inter se connexæ, & ita
Pontificum Decretis in Europa profligatæ, ex
quo pro Indijs à contrario argumentum instau-
ratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Deinde, Etiamsi non concedantur casus<marginalia>3. Ex conces-|sione alior&#x0169;|Sedi Aposto-|licæ reser-|uatorum.</marginalia>
Bullæ C&#x0153;næ, ex concessione aliorum Pontifici
reseruatorum idem sequitur, vt constat ex Com-
pendio nostro communi Priuilegiorum verb. Ab-<-P>@@

<-P>solutio §. 1. vbi affertur concessio Pauli Tertij, in<marginalia>Compen-|dium Priui-|legij Societ.</marginalia>
Bulla, quæ incipit, Cùm inter cunctas die 3. Iun.
An. 1545. ibi: Ipsos & eorum singulos, ab omnibus
& singulis eorum peccatis, criminibus, excessibus,<marginalia>Paulus|Tertius.</marginalia>
& delictis quantumcumque grauibus & enormibus,
etiam Sedi Apostolicæ reseruatis, &c. exceptis con-
tentis in Bulla, quæ die C&#x0153;næ Domini solita est legi.
Sic Pontifex. Ad quæ in Compendio, vt sequitur
obseruatum: & quamuis aliqui Ordinarij præten-
dunt prædictam facultatem quoad casus per illos re-
seruatos nihil operari, immò ei esse derogatum à Gre-
g rio XIII. iuxta ea, quæ in quadam Epistola ad<marginalia>Greg. XIII.|declaratio.</marginalia>
vnum ex eis missa, Illustrissimus Cardinalis S. Sixti
subiungit in hæc verba, videlicet: Hac de re vbi
Congregatio accuratè egisset, deinde ad sanctiss.
D. N. retulisset, illius sanctitas etiam de sententia
Congregationis censuit, ex facultatibus per Mare
magnum, aliaue priuilegia Regularibus concessa,
factam eis non esse potestatem absoluendi in ca-
sibus sibi ab Episcopo reseruatis &c. Nihilominus
declarauit idem Gregorius die 10. Maij an. 1583.
non esse intentionis suæ, quòd per talem Epistolam
sit derogata, dicta Societatis facultas, eamque, qua-
tenus opus sit, de nouo confirmauit. Habetur in viuæ
vocis Oraculis pag. 131. Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Itaque iuxta Societatis mentem, & quod<marginalia>Ex ea ar-|guitur clarè.</marginalia>
plus est, sapientissimi Pontificis, concessione re-
seruatorum Sedi Apostolicæ veniunt Episcopis
reseruata. Et ita adducto priuilegio præfato simi-
liter argumentantur citatus Bruno Proposit. 2.
multos allegans, & Ioannes à Cruce in Directorio
Conscientiæ Quæst. 5. de Sacramento P&#x0153;nitentiæ
Dub. 5. Conclus. 4. & Lib. 2. de statu Religionis Cap. 6.
Dub. 7. Conclus. 3. iuncto 5. Ad hæc dico, ex quo
habetur non solùm de reseruatis in Iure locu-
tum. Iuxta quæ habemus, vt cùm ex concessione
dicta rectè deducatur posse à casibus Episcopis
reseruatis absolui; vt non liceat, necessariam esse
specialem prohibitionem: Atqui pro Indijs nulla
extat, sicut pro Italia fuit ex Decreto Clementis
VIII. extensa postmodum etiam extra Italiam
præsertim ab Vrbano VIII. vt videri apud citatos
potest. Hic autem modus loquendi Etiam extra
Italiam, non significat remotissimas etiam Pro-
uincias, pro quibus Pontifices specialisoliti sunt
prouidentia vti. Et ita Pius V. in Bulla, quæ in-
cipit, Romanus Pontifex pro PP. Dominicanis in
simili locutus post verba illa, Quàm extraeam, addi-
dit, vbilibet. Ex quo argumento liquet casus Bullę
C&#x0153;næ non comprehendi præfatis prohibitioni-
bus, & ita consequenter neque casus Episcopis
reseruatos, qui ex consequentia veniunt, iuxta
mentem Gregorij XIII. vt iam vidimus, & com-
munissimo Doctorum sensu.</P>
<P>  <absatz-nummer>185.</absatz-nummer> Iuxta quem etiam dicendum etiamsi in<marginalia>Limitatio-|nes Pontifi-|cum absolu-|tam facul-|tatem non|tollunt.</marginalia>
Indijs concessio pro casibus Bullæ C&#x0153;næ non sit
absoluta (licet talem esse sit à nobis citato loco
demonstratum) sed cum limitationibus, quas Pon-
tifices iam adhibere solent, vbi scilicet non est
Inquisitio, & fideles inter infideles degunt, ne-
que Ordinarij saltem intra duas diætas existunt
huiusmodi facultatem habentes; stare resolutio-
nem præfatam, quia in primis concessio omnium
præter dictos Bullæ C&#x0153;næ est innegabilis, &
iuxta eam currit decisio nuper stabilita: quia cùm
absolutio stare queat respectu illorum, etiam re-
spectu Episcopalium debet admitti, vt stet veri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0467.jpg/>
@@1@<SE467>10 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio X.
<duolan 2><-P>tas declarationis Gregorij, & tot cum eo sentien-
tium Scriptorum. Dici enim nequit esse pro illis
specialem prohibitionem, quia, vt vidimus, pro
Indijs nulla extat: & cùm Pontifices adeò videan-
tur soliciti caussam Episcoporum agentes, & eo-
rum instantijs prouocati, si casus tales exclusos
vellent, proculdubiò eos expressissent. Deinde
ex eo quod in limitationibus habetur, id quod in-
tendimus, non obscurè videtur indicatum. Re-
currendum enim ad Episcopos dicitur, si existant
inter duas diætas, & de casibus Bullæ agitur, pro
quibus illi habeant facultatem: ergo cùm pro
illis tantùm necessitas recursus imponatur, alij
non videntur obligatione huiusmodi compre-
hensi. Præterquàm quòd limitationes dictæ ab-
solutam concessionem non infirmant, vt expli-
cuimus citato Thesauri loco num. 303. & 304 ergo
ijs non obstantibus stat inconcussa nostræ veritas
positionis.</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Damnata Propositio circa extantia Pri-
uilegia à Concilio Tridentino reuo-
cata, an quidquam importet Jndicis
rebus aduersum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>186.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>St illa ordine 36. tenoris sequentis<marginalia>Propositionis|tenor.</marginalia>
Regulares possunt in foro conscientiæ
vti priuilegijs suis, quæ sunt expressè
reuocata per Concilium Tridentinum. Et est illa nec
paucorum, nec contemnendæ auctoritatis Scrip-
torum, iuxta quorum mentem locuti aliquoties
sumus, vti qui probabiliter locuti videbantur. Et
ipsius sensus non vnus esse potest, cùm dici queat<marginalia>Varij circa|illam Au-|ctorum sen-|sus.</marginalia>
Primò esse qui affirment Regulares posse suis pri-
uilegijs frui in conscientiæ foro, etiamsi à Con-
cilio expressè reuocata sint, quia reuocatio tan-
tum pro foro externo fuit. Secundò, & si reuocata
expressè fuerint etiam pro foro interno, virtute
tamen priuilegiorum vsum talem licere, & priui-
legia talia verè extare. In quo quidem diuersi-
modè philosophantur Auctores, dum diuersa
priuilegia adducunt, & eorum confirmationes.
Et pro priori sensu allegat Ioannes à Cruce Lib. 2.
de statu Religionis Cap. 3. Dub. 6. Conclus. 3. Patrem
Henriquez Tomo 1. Lib. 6. Cap. 6. num. 6. Lit. E. &
Cap. 10. Lit. P. in Glossa. vbi nec verbum de hac
quæstione. Pro quo & adduci possunt qui tenent
in Tridentino non reuocata priuilegia, quæ ra-
tionem legis habebant, eo quòd in Iure communi
contenta, de quo Parte præced. Sect. 8. vbi de ne-
cessaria approbatione Confessariorum. Et quod
de Altaris Viatico habetur in Cap. In his quæ, de
Priuilegijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Dico Primò In primo sensu sententia di-<marginalia>Assertio 1.|contra pri-|mum sensum|de foro tan-|tum externo|à Concilio|intento.</marginalia>
cta exploditur cum adiecta censura ab Alexan-
dro VII. Probatur, quia id est contra mentem
omnium fere Pontificum, qui post Concilium
Tridentinum Religionum priuilegia confirma-
runt: nonnulli enim ea, quæ Concilio dicto sunt
contraria exceperunt, vt Gregorius XIII. & Cle-
mens VIII. circa Minores, Hieronymianos, &
Præmonstratenses, vt videri potest apud Emma-
nuelem Rodericum Tomo 1. qq. regular. q. 8. arti. 9.<-P>@@

<-P>& Ioannem à Cruce suprà Conclus. 2. vbi ait idem<marginalia>Emman.|Rodericus|Ioannes à|Cruce.</marginalia>
esse de confirmationibus alijs excepta confirma-
tione pro Societate Iesv Gregorij XIII. Alij au-
tem si qua confirmant, aut de nouo concedunt
Concilio contraria, illius faciunt mentionem, vt
Gregorius idem in Bulla, quæ incipit: vsum al-
taris viatici. die 23. Octob. An. 1579. vbi dicti
Altaris vsum concedens, vniuersè sublatum à
Concilio affirmat verbis illis: Vsum altaris viatici<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
Societati vestræ à fel. record. Paulo Papa Tertio con-
cessum, deinde à Concilio Tridentino vniuersè subla-
tum &c. Pius V. ante illum in concessione satis<marginalia>Pius V.</marginalia>
celebri pro PP. Minoribus, de qua Tomo 2. The-
sauri Tit. 12. num. 348. & in Compendio com-
muni Societatis verb. Concilium Tridentinum §. 3.
vbi vsum indulget priuilegiorum pro foro con-
scientiæ, quæ sunt à Concilio derogata. Pro quo
& est Bulla alia sat memorabilis apud Scriptores
eiusdem Pontificis, de qua Parte 3. n. 179. & 185.
& incipit: & si Mendicantium: estque septima
apud Peyrinum inter Constitutiones illius, vbi<marginalia>Peyrinus.</marginalia>
multa Mendicantibus concedit, quæ per Conci-
lium fuerant abrogata. Alij item contra Religio-
sos specialibus Decretis insurgunt, dum abusum
eorum submouere curant, qui contra illa, quæ
ipsis sunt in Concilio prohibita non verentur ope-
rari. Quod præsertim circa approbationem Con-
fessariorum, & præcandi facultatem videre licet,
de quo diuersis locis à nobis dictum, & videri
specialiter possunt superius dicta Parte 1. Sect. 6.
Parte 3. Sect. 8. vbi & vrgentissimam Vrbani VIII.
Constitutionem adduximus. Et nuper Sectione 8.
ex Innocentio X. & præcedenti Alexandro VII.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Dico Secundò. Nullius vigore priuilegij<marginalia>Assertio 2.|negans vige-|re priuilegij|generaliter|licere.</marginalia>
potest stare Propositio præfata generaliter intel-
lecta. Id constat ex nuper dictis; cùm constet
Pontifices pro stabilienda obligatione circa ob-
seruantiam aliquorum Sacri Concilij Decreto-
rum, Bullas & Decreta diuersa protulisse, & præ-
dictis addendo Decreta circa absolutionem ab
hæresi, quam licere sibi Regulares aliqui con-
tendebant, quando illa est occulta, & sic concessa
Episcopis in Tridentino Sessione 24. Cap. 6. de Re-
format. & multò magis ab alijs casibus Bullæ C&#x0153;-
næ, de quo dictum num. 182. & Parte 2. n. 321.
& seqq. & in Thesauro Tit. 12. num. 301. & seqq.
Item Decreta circa visitationem Ecclesiarum, in
quibus Regulares curam habent sæcularium,
iuxta id quod statutum à Concilio Seßione 25.
Cap. 11. de Reformat. quibus obnititur Btuno
Chassaing suprà Tractatu 2. Propos. 3. vbi & pri-<marginalia>Brunonis|Chassaing|asserta mini-|mè toleran-|da contra|Tridentins|Decreta.</marginalia>
uilegium adducit Pij V. & si Mendicantium, de
quo dictum. Sicut Proposit. 7. circa obligatio-
nem sæcularium pro censuris in suis Ecclesijs pu-
blicandis, & populo denuntiandis, de quo Seßione
eadem Cap. 1. & de publicatione Indulgentiarum,
de quibus Seßione 21. Cap. 9. de Reformat. similiter
Proposit. 9. Item circa correctionem Regularium
publicè delinquentium, de qua ibidem Cap. 14.
eius vim conatur infringere Cap. 4. Proposit. 1. vbi
Clementis VIII. adducta circa hoc Bulla, nihil
ex ea, quod vrgeat, haberi contendit. Et Propo-
sit. 2. circa hæresim singulari animositate pro-
nuntiat. Et Tract. 5. Cap. 2. Proposit. 1. Sic statuit:
Regularis vbi Tridentinum non est receptum, potest
sine Episcopi approbatione, etiam Seclusis priuilegijs,
audire Confessiones. Ex quo habetur in Gallia,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0468.jpg/>
@@1@<SE468>De priuilegijs Regularium à Concilio reuocatis. 11
<duolan 2><-P>vbi receptum non esse probauerat Tract. 1. Cap. 1.
Proposit. 11. locum habere. Sed verò cùm propo-
sita illa inter alias fuisset, de quibus num. 179.
Galliæ peculiari facta mentione, sic apud Aucto-
rem ibidem citatum Episcopo Andegauensi re-
sponsum: Est falsa, temeraria, scandalosa, in hære-
sim & schisma inducens, Sacro Concilio Tridentino,
& Sedi Apostolicæ iuiuriosa. Iuxta hæc ergo om-
ninò irrefragabile apparet etiam virtute priuile-
giorum non posse admitti Concilij Tridentini
Decreta suo esse apud Regulares destituta robore
in conscientiæ foro.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Respectu eorum priuile-<marginalia>Assertio 3.|admittens|in aliquibus.</marginalia>
giorum, pro quorum derogatione quoad forum
dictum nihil est in speciali ab Apostolica Sede
dispositum non videtur proscriptio adducta pro-
cedere. Id probari potest Primò, quia in Compen-
dio communi Societatis. verb. Concilium Triden-
tinum §. 3. ita generaliter statuitur per commu-
nicationem Priuilegij Pij V. id concedentis Mi-
noribus. Licet autem illi possit opponi fuisse viuę
vocis Oraculum, vt tamen non debeat talis asser-
tio graui censura percelli, id facit quod diximus
citato Tit. 12. num. 359. vbi de priuilegio dicto.
Secundò ex citata Bulla eiusdem Pij V. & si Men-
dicantium, quam non esse reuocatam ex professo
probat citatus Bruno Tract. 1. Cap. 6. Proposit. 6.
vbi multos pro eo adducit. Immò addit etiamsi
reuocata sit, nihil reuocationem obstare ob quæ-
dam quæ pro huiusmodi positione accumulat
fundamenta. Pro quo & Ioannes de la Cruz ita<marginalia>Ioannes de|la Cruz vt|faueat.</marginalia>
scribit suprà vers. ante dubium 7. Si tamen verum
sit quod Henriquez refert ex Nauarro (Lib. 7. de
Indulgentijs, Cap. 24. num. 8.) alias fide dignissimo,
Bullam scilicet Gregorij XIII. non fuisse promulga-
tam, & sic nec eius reuocationem vsu receptam sal-
tem pro foro conscientiæ. Sententia Manuelis erit
satis probabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Addit statim id, quod & nos vsurpare<marginalia>Alia ex|eodem.</marginalia>
possumus, vt inde probemus Tertio Assertionem
nostram: & maximè quia idem Gregorius die 10.
Septemb. an. 1584. post editam dictam Bullam re-
uocatoriam Bullarum Pij V. in his, quæ contrarian-
tur Concilio Tridentino confirmauit, absque vlla re-
strictione omnia priuilegia Societatis, & eadem pri-
uilegia Motu proprio, ex certa Scientia, & plenitu-
dine potestatis confirmauit Gregorius XIV. Bulla 4.
Kalend. Iulij an. 1591. quibus communicant aliæ Re-
ligiones. Sic ille, qui addere poterat amplissimam
aliam & satis celebrem confirmationem Pauli V.
quæ incipit, Quantùm Religio die 4. Septemb. an.
1606. Quartò, Quia vt ex pro&#x0153;mio proscriptio-<marginalia>Peculiaris|ratio ab an-|tiquitate|sententiæ.</marginalia>
nis & damnationis Propositionum, ex quibus ea
est, de qua agimus, SS. Alexander nouarum opi-
nionum laxitates, & periculosum, qui nuper in-
troductus est, opinandi modum studuit profliga-
re. Atqui sententia ista ex illis non est, sed anti-
quiorum Scriptorum. Neque enim iam inter-
nouellos censeri debent, qui præcedenti sæculo
floruerunt, ex quibus Alfonsus à Veracruce in
speculo coniugiorum ad finem. Fr. Emmauuel Ro-
dericius, & P. Henriquez locis adductis. Quintò,
Quia Pius Quartus, qui an. 1565. die 17. Februar.<marginalia>Pius IV.</marginalia>
Motu proprio omnia priuilegia abrogauit Con-
cilio Tridentino contraria, eodem anno, mense
Iunio confirmauit priuilegia Ordinis SS. Trini-
tatis absque vlla restrictione, & sic Theologiac<-P>@@

<-P>Iuristæ Salmanticenses subscripserunt posse Reli-
giosos frui priuilegijs etiam contrarijs Concilio
Tridentino, & Bulla authentica cum subscriptio-
nibus seruatur in Collegio Augustiniano Mexi-
cano, vt ex Mag. Hinososa refert Mag. Ioannes
de la Cruz suprà Conclus. 2. Non est ergo iuuen-
cula sententia ista, quæ centenaria est maior.
Quæ autem sint illa, in quibus vsus talium priui-
legiorum ad praxim aduocari queat vide apud
P. Henriquez citato Cap. 24. in Glossa ad finem.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Dico Quartò. In Indijs stare specialiter<marginalia>Assertio 4.|pro Indijs.</marginalia>
resolutio præfata potest, in quibus illorum tan-
tùm priuilegiorum est censendus vsus abrogatus,
pro quo peculiares prohibitiones Pontificiæ ex-
titerint. Concilium enim, sicut & Pius Quartus
illius Confirmator, priuilegiorum abrogatione
stabiliendo de Indijs minimè cogitarunt, pro qui-
bus specialius oportebat prouideri, & conuersio-
nem fouere, quæ tunc temporis in suis ferè erat
exordijs, & maximè curabatur, de quo diximus
in Thesauro Tit. 12. num. 343. & pro quo extat
Bulla eiusdem Pontificis circa consecrationem
Episcoporum, de qua in Additionibus Tomi 2. n.
87. & seqq. & priuilegium, quod in ea concedi-
tur, adeò est eximium, vt de alijs minoris mo-
menti, & pro foro interno, non debeamus perti-
naciter obluctari.</P>
<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Propositione alia circa approbatio-
nem Confessariorum cum limitatio-
ne.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>192.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Pud P. Franciscum Bonæ spei To-<marginalia>Prepositio|damnata|ab Alex.|VII.</marginalia>
mo 6. Tract. 5. Disput. 11. in prin-
cipio inter Propositiones Alexandro
VII. propositas, & ab eodem censuris notatas,
secunda sic habet: Vbi Concilium Tridentinum est
receptum, non possunt Episcopi restringere vel limi-
tare approbationes, quas Regularibus concedunt ad
Confessiones audiendas, neque illas vlla ex caussa re-
uocare: quin immò Ordinum Mendicantium Reli-
giosi ad eas approbationes obtinendas non tenentur:
& si ab Episcopis Religiosi non probentur, reiectio illa
tantumdem valet ac si approbatio concessa fuisset.</P>
<P>  Complexè accepta est falsa, temeraria, scandalosa,
& erronea.</P>
<P>Vbi quidem non est Pontificis mens omnes in<marginalia>De illius|censuris.</marginalia>
Propositione dicta contentas assertiones censuris
præfatis debere affectas reputari, sed complexè
sumptam omnes illas mereri censuras, quia in ea
continentur assertiones earum aliquam aut ali-
quas respectiuè promerentes. Assertio siquidem
de reiectione ab eodem proponitur inter proscrip-
tas Catalogi prioris, & est Ordine 13. tenoris se-
quentis: Satisfacit præcepto annuæ Confessionis,<marginalia>Alia eius-|dem.</marginalia>
qui confitetur Regulari Episcopo præsentato, sed ab eo
iniustè reprobato. de qua dictum à nobis Parte 2.
num. 296. & illius censura est, vt sit ad minimum
scandalosa: per quod supponitur esse falsam iuxta
P. Suarium infra citandum num. 1. quem adducit
& sequitur P. Satellas Lib. 1. de materijs Inquisi-
tionis Cap. 12. num. 101. & licet id videatur negare
Cardinalis Lugo Disput. 20. de Fide num. 114.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0469.jpg/>
@@1@<SE469>12 Auctar. Indic. Pars IV. Sectio XI.
<duolan 2><-P>reuera non aduersatur, vt videri potest num. 129.
vbi id asserit quod ad moralem caussam est sa-
tis. Cùm ergo vt minimùm scandalosa sit, non
erit mirum si & temeraria pariter asseratur:
qui enim scandalosè loquitur, etiam & temerarius
est, cum sine suffragio competentis auctoritatis
loquatur. Id quod non abnuit Pontifex dum ait
vt minimum, memor censuræ suæ, quam Ande-
gauensi scribens Prælato pronuntiarat.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Et idem videtur dicendum de reuoca-<marginalia>De reuoca-|tione appro-|bationis.</marginalia>
tione; posse enim Episcopos approbationes reuo-
care ex caussa rationabili, plurium Pontificum
est declaratione firmatum, & Cardinalium De-
clarationibus, de quo Parte 2. num. 289. & seqq.
& Parte 3. Sect. 8. suprà num. 166. & seqq. & in
Thesauro Tit. 12. num. 337. Pro quo & Diana
Parte 11. Tract. 8. Resolut. 52. & Ioannes Sancius
in Selectis Disput. 48. ac passim Recentiores. Id<marginalia>De sententia|negante il-|lius necessi-|tatem, cum|erroris cen-|sura.</marginalia>
quod plus vrget pro assertione negante necessi-
tatem approbationis, contra quam directè militat
proscriptio Propositionis 13. iam dicta: & ante
illam Bullæ & Decreta Pontificum, de quibus
locis adductis, estque inuiolabili vsu receptum,
ita vt neque Indiæ circa hoc exceptæ sint, cùm
in Bullis omnibus, quæ de materia ista eduntur,
modum vsus huiusmodi statuant, explicent, aut
supponant. Et congruit quod tradit P. Suarez<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Disputat. 19. de fide Sect. 2. num. 19. vbi exemplum
scandalosæ propositionis apponit in ea, quæ auo-
cat ab obedientia Prælatorum. Quia verò vide-
tur directè cum Decreto Concilij Tridentini
pugnare approbationem absolutè requirentis, er-
ronea potuit ab Alexandro censeri: quod non ita
habent aliæ. Ille quidem qui obstinatè conten-
deret approbationem non esse necessariam, non
immeritò censeretur hæreticus, quia oppositum
est de fide, vt videri potest: apud Dianam Parte 8.<marginalia>Diana.</marginalia>
Tract. 1. Resolut. 90. Quando verò pro fundamen-
to negationis aliquid adducitur, quod reuera
nullius momenti est, licet apparentiam aliquam
veritatis præseferat, vt sunt quædam malè intel-
lecta priuilegia, reuocata, aut reuera numquàm
talia, assertio dicta non videtur ita rigidam mereri
censuram, sed hæresi proximam, quæ communi-
ter erroris nomine compellatur. Constat autem
ex Pontificum manifesto sensu quidquid in con-
trarium afferri potest, nullius esse momenti, iuxta
dicta. Et ita plures Scriptores, quibuscum sentit
Diana suprà erroneam censent eorum assertio-
nem, qui affirmant sine approbatione validam
esse absolutionem cum bona fide confitentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Restat assertio circa approbationis restri-<marginalia>Assertio li-|mitationem|improbans|qua digna|censura.</marginalia>
ctionem, quæ vt minimùm falsa dicenda est, &
est omnium minima censura, viderique alicui
potest non mereri ampliorem, quia docti Scrip-
tores sunt ita sentientes, vt vidimus in Thesauro
citato Tit. 12. num. 344. vbi & id tamquam pro-
babile visi sumus proposuisse, adductis Diana<marginalia>Diana.|Dom. Vil-|laroel.</marginalia>
Parte 11. Tract. 8. Resolut. 27. alios afferente, &
Dom. Villaroel Parte 1. de vtroque gladio Quæst. 6.
Arti. 12. n. 8. & seqq. præter quos sunt alij plures
apud eumdem Dianam id tenentes, aut probabi-
le existimantes, non abnuente ipso Parte 3. Tract.
2. Resolut. 24. Parte 4. Tract. Resolut. 200. Parte 6.
Tract. 7. Resolut. 71. & Parte 11. Tract. 2. Resol. 19.
& Cardinalis Lugo Disputat. 21. de P&#x0153;nitentia<marginalia>Card. Lugo</marginalia>
Sect. 3. §. 1. licet decernat limitationem cum iusta<-P>@@

<-P>caussa adhiberi posse, nullo modo iudicet con-
trariam sententiam, pro qua Auctores adducit,
notam aliquam mereri. Sicut & Guilielmus He-
rincx Tomo 4. Tract. 4. Disput. 5. num. 47. P. Bus-<marginalia>P. Bussem-|baum.</marginalia>
sembaum in Medulla Lib. 6. Tract. 4. Cap. 2. Dub. 2.
§. IV. approbatio. P. Arriaga Disput. 42. num. 27.
quamuis cum Cardinali Lugo affirmet contra-
rium esse certum, quia sic habet communis praxis,
quod dici ab Scriptoribus sæpiùs solet etiam cùm
opiniones contrariæ ab ijsdem censentur probabi-
les, P. Martinon Tomo 5. Disput. 53. num. 74. &<marginalia>P. Martin.</marginalia>
alij. Dum ergo ab Apostolica Sede circa hoc ma-
gis specialis expositio non accedit, videtur posse
explicatio prædicta sustineri: vt enim ampliùs
dicta nequeat assertio proferri, satis superque est
Catholico Ecclesiæ filio ab eadem Sede falsum
pronuntiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Et quòd illa sola censura soleat Proposi-<marginalia>Falsitatis|censura vt|solita adhi-|beri.</marginalia>
tionibus periculosæ doctrinæ à Pontificibus ad-
hiberi, ex vsu constat, & videri potest in Propo-
sitionibus Michaelis Raij à Pio V. & Gregorio
XIII. proscriptis, aliquæ enim illarum vix aliam
notam merentur. Vnde P. Luisius Turrianus in<marginalia>P. Luisius|Turrianus.</marginalia>
Selectis Centuria 1. de Censura Theologica Dub. 30.
de sententia quadam ex prædictis loquens, licet
asserat non esse damnatam, per censuram scilicet
peculiarem, existimat tamen esse falsam. Item
modus ipse loquendi Pontificum id videtur con-
uincere, dum inter censuras, falsitatem apponunt,
dicentes Propositiones aliquas esse falsas, vt Inno-
centius X. in damnatione quinque Propositionum<marginalia>Vix illa stare|sola potest.</marginalia>
Cornelij Iansenij Iunioris, & Alexander VII. Eo
enim ipso indicant posse talem censuram se sola
extare, sicut possunt & aliæ. Sed quidem, vt ve-
rum fatear, vix accidere potest vt Propositio ali-
qua vti falsa ab Apostolica Sede damnetur, quin
ipsi aliquid de censuris alijs adhærescat, vt vel
scandali, vel temeritatis quidquam non præsefe-
rat &c. Et in nostro casu primum ex his videtur<marginalia>In casu præ-|senti vt ve-|rum.</marginalia>
apparere ob rationem adductam num. 193. ex P.
Suario, quòd scilicet ab obedientia auocet Præ-
latorum, dum paruipenditur limitatio ab eisdem
rationabili ex caussa præscripta. Quòd si & caussa
desit talis, erit iniusta: Atqui iniusta etiam exi-
stente, quid sit decretum iam vidimus n. 192. &
quod in toto verum habet, etiam & in parte, dum
circa personas limitatur: & quidem praxis recep-
tissima circa hoc videtur Ecclesiæ sensum redde-
re manifestum, pro quo videri potest Bordonus<marginalia>Bordonus.</marginalia>
Tomo 1. in Sacro Tribunali Cap. 2. n. 114. & Tomo 2.
Resolut. 36. num. 19. benè admonens patientiam
circa hoc in Religiosis esse necessariam, quia du-
rum est contra stimulum calcitrare, vtpotè quòd
nequeat ad opiniones aliquando probabiles habi-
tas prouocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Quidquid autem circa hoc alibi sit, pro<marginalia>Pro Indijs|quid spe-|ciale.</marginalia>
Indijs aliter videtur dicendum, quia licet Epis-
copi cum limitatione circa personas approbatio-
nes exhibeant, volentibus quibusdam vt Religiosi
confessiones feminarum Hispanarum non nisi
post annos quadraginta ætatis audiant, praxis in
contrarium viget absque vllo scrupulo. Circa
quod dici potest inprimis Episcopos in hac parte
non esse prorsus inuitos, quia sciunt, nec impro-
bant praxim dictam. Licet autem approbatio-
nem cum approbatione præfata conferant, id vi-
detur non ad inualidandas Confessiones tendere,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0470.jpg/>
@@1@<SE470>De approbatione Confessariorum cum limitatione. 13
<duolan 2><-P>sed vt Prælatos circa hoc reddant cautiores, ma-
turos semper ad ministerium tale designantes, id-
que eorum prudentiæ relinquentes, ne videan-
tur abusus, vt ille, de quo Parte 2. Sect. 14. Dein-
de limitatio post concessam approbationem ad-
hibetur, vt videatur rationem tantummodò ad-
monitionis continere. Hinc est vt in feruida illa
controuersia Regularium cum Episcopo Ange-
lopolitano, in cuius conclusione varia sunt pro-
posita & expedita responsa, circa limitationem
approbationis nihil fuerit declaratione indigens
postulatum. Et ita hoc vti certum est accipien-
dum, ne, si Confessionum valor ad dubiam iu-
risdictionem, etiamsi probabilem, reuocetur, suo
illas effectu contingat defraudari.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Circa prædictas autem censuras, sicut &<marginalia>Censuras|prædictas sa-|tis habere|auctoritatis.</marginalia>
circa præcedentes, hærebit fortè quispiam eo
quòd authenticæ non sint, neque per modum
legis propositæ, sed ad Prælatum Andegauensem
transmissæ, cuius fuerant quæstiones, & ab Au-
ctore præfato vulgatæ, cuius, etsi grauis ille, non
ea est auctoritas, quæ ad inducendam generalem
obligationem sufficere videatur. Ad quod quidem
id dicendum inprimis, de præfato Decreto cer-
tam moraliter haberi notitiam: proponitur enim
ab Auctore fide dignissimo cum tenore integro,
& epistola Sanctissimi Alexandri ad prædictum
Episcopum; quod fieri non potuit nisi Episcopo
ipso vtrumque ad vulgationis effectum conce-
dente. Deinde in Decreto tali nihil Pontifex fa-
ciendum quasi onus nouum iniungit, sed doctri-
nalem declarationem proponit in materia morum
qualificatione Propositionum, circa quod sic
claudit: Hanc ergo qualificationem & declaratio-<marginalia>Decretum|S. Congre-|gationis.</marginalia>
nem à cunctis tenendam, sequendam, & in praxi ob-
seruandam esse Sanctitas sua declarauit & mandauit
sub p&#x0153;na contra Schismaticos, temerarios, seditiosos,<-P>@@

<-P>ac de hæresi suspectos, imposita: contrarijs quibus-
cumque non obstantibus. Vbi licet dicatur, Manda-
uit, id quidem noui est præcepti nullius adiectio,
sed eius expressio, quod ex vi antecedentis inerat:
nam ad qualificationem doctrinæ ab Apostolica
Sede propositam consequens est obligatio eam-
dem obseruandi, sicut & reatus p&#x0153;næ ibidem
explicatæ, schismaticis scilicet, temerarijs, sedi-
tiosis, ac de hæresi suspectis debitæ, quorum notæ
in Propositionibus, de quibus Decretum egerat,
continentur. Ex quibus apparet, etiam si Decre-
tum dictum ad vnum sit directum Antistitem,
generalem obligationem inducere, cùm in eo di-
catur, A cunctis tenendam &c. Pro quo & in Epi-<marginalia>Epistola SS.|Alex. VII.</marginalia>
stola ibi: In Decreto, quod accipies ex vestro Fratre
Archiepiscopo Cæsareæ Nuntio nostro contentas, pro
vt in eo qualificatæ leguntur, auctoritate Apostolica
declaramus, & declaratas decernimus, ac tales ab
omnibus haberi præcipimus. Sic SS. Alexander, cuius
Decretum vim rescripti habet, cùm sit responsum
Principis faciens ius. Vide num. 183. vbi ex Epi-
stola Cardinalis S. Sixti, circa priuilegij intelli-
gentiam, de quo ibidem, communis est obligatio
recognita, & iuxta eam communis etiam praxis
subsecuta, vt oportuerit pro Societate Gregorij
XIII. voluntatem reddi declaratione eiusdem ma-
nifestam. Quid ergo iam dicamus, quando SS.
Alexandri VII. voluntatem per propriam ipsius
Epistolam adeò exploratam habemus, vt nihil sit,
propter quod tergiuersari liceat, licet fortè libeat,
sed ab ijs, qui non eo filiali spiritu erga sanctam
Sedem sunt affecti, qualem Societas nostra in suis
exoptat, fouet, & promouere filijs curat, vtpotè
quæ sub eo nata, & sub eo gloriosa est incremen-
ta consecuta? Vtinam & hic labor eidem militet,
quem auspicatò finio die 30. Augusti anno 1669.
& ætatis 75.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0471.jpg/>
@@1@<SE471>
<Z><A+3>INDEX</A+3>
<A+2>QVARTÆ PARTIS</A+2>
<A+1>Numeri sunt marginales.</A+1></Z>
<duolan 2><Z>A.
Absolutio.</Z>
<negEZ><INI5>A</INI5>Casibus Episcopis reseruatis prohi-
bita, Regularibus cùm censuris
oppositæ assertionis. <R>179</R></negEZ>
<negEZ>Pro Indijs vt liceat. 180. & seqq.
Licet in illis à casibus Bullæ C&#x0153;næ.
Ibidem.</negEZ>
<P>Et virtute Bullæ Cruciatæ. <R>181</R></P>
<negEZ>Et ex conceßione aliorum Sedi Apostolicæ reseruato-
rum, dum specialis exceptio non est adiecta. 183.
184</negEZ>
<Z>Adamus.</Z>
<negEZ>Non peccauit eo quòd secutus fuerit opinionem minùs
probabilem. <R>32. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Præceptum illi impositum, licet p&#x0153;nale in conscientia
obligatorium fuit. 33. Vbi alia de illius peccato.</negEZ>
<Z>Ædificium.</Z>
<P>Vide Ecclesia.</P>
<Z>Approbatio.</Z>
<negEZ>Quæ caussa adesse debeat, vt Episcopi suspendere
poßint eam, quam Confessarijs Regularibus con-
tulerunt. <R>168</R></negEZ>
<negEZ>Circa limitationem, reuocationem, & neceßitatem
illius damnatæ assertiones cum censuris ab Ale-
xandro VII. <R>192</R></negEZ>
<negEZ>Posse reuocari. 193. Vbi de censuris oppositæ asser-
tionis.</negEZ>
<negEZ>Et limitari. Et qualis pro eo censura. 194. & 195.
Vbi quod non tantùm falsa, quæ nota licet sola
adhiberi poßit, vix talis esse potest.</negEZ>
<P>Quid pro Indijs. <R>196</R></P>
<negEZ>Censuras præfatas satis auctoritatis ab obligandum
habere. <R>197</R></negEZ>
<Z>Aueria.</Z>
<P>Vt obliget in conscientia. Vide Indultum.</P>
<Z>D. Augustinus.</Z>
<negEZ>De illius mente circa sequelam opinionum. 51. &
seqq.</negEZ>
<Z>B.</Z>
<P>Bartholomæi Carranzæ qualis sententia. <R>175</R></P>
<Z>Beatificatio.</Z>
<negEZ>In illius celebratione an Beati imago circumferri pro-
ceßionæliter queat. <R>100. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Bellum.</Z>
<P>Vt esse iustum ex vtraque parte poßit. <R>95</R></P>
<Z>Bullæ C&#x0153;næ.</Z>
<P>Vide verb. Absolutio.</P>
<Z>Bulla Cruciatæ.</Z>
<P>Ibidem.</P>@@

<Z>C.
Canonicus.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>N Magistralis ac Doctoralis electione an præferen-
di Beneficiarij eiusdem Ecclesiæ. <R>122. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quid circa Indias. <R>126</R></P>
<Z>Capellanus.</Z>
<P>Capellania Collatiua est Beneficium. <R>114</R></P>
<P>Si tenuis illa; an obligatio ad Officium. <R>115</R></P>
<P>Quæ dicatur talis. <R>116. & 118</R></P>
<P>Iuxta eam resolutio. <R>119</R></P>
<negEZ>Consensus Pontificis ex obligatione ad Officium par-
uum B. Virginis per Motum proprium Pij V. rece-
ptum præsertim in Hispania, deductus. <R>120</R></negEZ>
<P>Fauorabilis resolutio ex multiplicatis sumptibus. <R>121</R></P>
<Z>Censuræ.</Z>
<P>Theologicæ vide verb. Approbatio.</P>
<P>P&#x0153;nales vide verb. Religiosi.</P>
<Z>Compensatio.</Z>
<P>Vt liceat cum opinione probabili. <R>78. & seqq.</R></P>
<negEZ>Etiam in decimis. 135. & seqq. Et quando non li-
ceat. <R>142</R></negEZ>
<Z>Confessio.</Z>
<negEZ>Per interpretem vt liceat, & præsertim pro Indis,
vbi vtilia. <R>153. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Conscientia.</Z>
<negEZ>Quæ dubia est quomodo deponenda.. 76. Vbi quod
malè confunditur cum probabili.</negEZ>
<Z>Conseruator.</Z>
<negEZ>Qualis iniuriarum cognitio pro eo eligendo sufficiat.
148</negEZ>
<P>Quare quidam non admißi. <R>170</R></P>
<negEZ>Pro iniurijs eligi potest, & Religiosi esse actores
non obstante Constitutione Gregorij XV. 177. &
178</negEZ>
<Z>Contractus.</Z>
<negEZ>Vt celebrari queant stante probabilitate de illorum
illicitaratione. <R>81. & 82.</R></negEZ>
<Z>D.
Decimæ.</Z>
<P><INI2>A</INI2>Pud quem earum dominium. <R>144</R></P>
<negEZ>Abusus eas violenter extorquendi. 141. &
seqq.</negEZ>
<P>Notanda resolutio circa restitutionem. <R>145</R></P>
<Z>Decretum.</Z>
<negEZ>Clementis VIII. circa casus Bullæ C&#x0153;næ etiam du-
bios. <R>94</R></negEZ>
<negEZ>Innocentij X. Sect. 8. in caussa Episcopi Angelopoli-
tani.</negEZ>
<negEZ>Alexandri VII. Vide verb. Absolutio, Approbatio,
& verb. Priuilegium.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0472.jpg/>
@@1@<SE472>INDEX PARTIS QVARTÆ. 1
<duolan 2><Z>E.
Ecclesia.</Z>
<negEZ><INI2>V</INI2>T queat ampliari sine Regis licentia, & cum
sola Proregis in Indijs. <R>127. & seqq.</R></negEZ>
<Z>F.
Furtum.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Væ quantitas in eo ad mortale sufficiat. 86. &
87. Vbi quid pro Indijs.</negEZ>
<Z>G.
Gabella.</Z>
<P><INI2>Q</INI2>Væ incapitatæ obligant in conscientia. <R>111</R></P>
<Z>Gregorius XV.</Z>
<negEZ>Illius Constitutio ab Vrbano VIII. reuocata an modò
etiam vim habeat. <R>160. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Gregorius XIII.</Z>
<P>Illius Declaratio in fauorem Societatis. <R>183</R></P>
<Z>H.
Heua.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E illius peccato, & an secuta opinionem minùs
probabilem. <R>35. & seqq.</R></negEZ>
<Z>I.
Ieiunium.</Z>
<P>De quantitate refectiunculæ. <R>89. & 90</R></P>
<P>Quid pro Indijs. <R>91</R></P>
<Z>Ignorantia.</Z>
<P>Dispositiones Principum reddit nullas. <R>164</R></P>
<Z>Indultum.</Z>
<negEZ>Pro Indicis Mercatoribus à Rege concessum, & vtilia
aliqua circa ipsum. <R>107. & seqq.</R></negEZ>
<Z>L.
Lezana.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>Efensus ab impetitionibus Thomæ Hurtadi. 166
& seqq.</negEZ>
<Z>Libri.</Z>
<negEZ>De paruitate materiæ in lectione hæreticorum. 92.
& seqq.</negEZ>
<Z>Lingua.</Z>
<negEZ>Quæ peritia linguæ Indicæ sit necessaria ad Paræ-
cialem curam. <R>149. & seqq.</R></negEZ>
<Z>M.
Munera.</Z>
<P><INI2>Q</INI2>Væ obligent ad restitutionem. <R>114</R></P>
<negEZ>Circa mutuum à Religioso Procuratore accep-
tum. Vide post Allegationem de illo, vtiles addi-
tiones.</negEZ>
<Z>N.
Nouitas.</Z>
<P><INI1>I</INI1>Llius affectatio falsò obiecta Societati. <R>178.</R></P>@@

<Z>O.
Opinio.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide verb. Subditus.</P>
<P>Quid circa Diuum Thomam. <R>3</R></P>
<P>Opinionis probabilitas vnde poßit agnosci. <R>6</R></P>
<negEZ>Extremè pugnantes circa obligationem sequendi par-
tem tutiorem, & de præsumpta concordia P. Mer-
cori circa illam. 7. & seqq. quæ reuera non talis
ostenditur. Vbi & quod opinio poßit certa dici.</negEZ>
<P>Quanta certitudo sit in operante probabiliter. <R>8</R></P>
<P>Quæ probabilitas sit regula operationis. <R>9</R></P>
<negEZ>Circa logicæ certitudinis probabilis fundamentum.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Magis tutæ & magis probabilis discrimen, & quo-
modo à P. Mercoro explicetur. <R>11. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Operantem iuxta opinionem probabilem sufficientem
habere certitudinem. 13. & seqq. Vbi quòd ad-
uersantes facto ipso probant contrariam assertio-
nem, & qui Doctores dicantur primæ Claßis, præ-
sertim ex Patribus Dominicanis.</negEZ>
<negEZ>Vt stet certum haberi aliquid, cùm sint qui contra-
dicant. <R>16</R></negEZ>
<negEZ>Demonstratio pro licita sequela opinionis minùs pro-
babilis. <R>17. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quomodo cum dubio stet recta operatio. <R>20</R></P>
<negEZ>Neque ex defectu conformitatis cum prima regula, &
præsenti prouidentia quidquam esse quod obstet.
21. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Neque ex contrarietate in iudicijs practicis. 26. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Ex eo quòd oppositum magis appareat malum leuis
demonstratio. <R>30. & seqq.</R></negEZ>
<P>Minima probabilitas vt esse tuta queat. <R>41</R></P>
<P>Minus probabilis vt queat consuli. <R>54</R></P>
<P>Quid habeatur ex Ecclesiæ tolerantia. <R>55</R></P>
<negEZ>In neceßitate obligatur Confessarius, pro quo casus
specialis. <R>57. & 58</R></negEZ>
<negEZ>Plures Auctores stare pro licita sequela dicta ostendi-
tur. <R>60. & seqq.</R></negEZ>
<P>Satis illam antiquitatis habere. <R>63</R></P>
<negEZ>Defectus vniformitatis obiectus retorquetur. 64. &
65</negEZ>
<P>Euidens pro illa conclusio. <R>67. & 68</R></P>
<negEZ>Media sententia esse probabilis potest, si extremæ sint
improbabiles. <R>88</R></negEZ>
<negEZ>De vsu opinionis probabilis in Confeßione per inter-
pretem. <R>156</R></negEZ>
<Z>P.
Parochus.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide verb. Lingua.</P>
<negEZ>An negare poßit Sacramenta non soluenti deci-
mas. <R>138. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Paupertas.</Z>
<negEZ>De paruitate materiæ circa votum illius. 83. &
seqq.</negEZ>
<P>Ordinatio Societatis. <R>85</R></P>
<Z>Præceptum.</Z>
<negEZ>De re leui vt esse grauiter obligans queat. 36. Vbi
de ieiunio Ecclesiastico.</negEZ>
<Z>Priuilegium.</Z>
<negEZ>Reuocata à Concilio Tridentino habere vim pro foro
conscientiæ in Regularibus assertum est damna-
tum cum censuris ab Alexandro VII. 186. &
seqq.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-C-0473.jpg/>
@@1@<SE473>2 INDEX PARTIS QVARTÆ.
<duolan 2><P>Pro quibus admitti queat. <R>189</R></P>
<P>Quid pro Indijs. <R>191</R></P>
<Z>Propositio.</Z>
<P>Scandalosa qualis, & an non semper falsa. <R>193</R></P>
<P>Falsa. Vide verb. Approbatio, vt & de alijs.</P>
<Z>Prorex.</Z>
<P>Vide verb. Ecclesia.</P>
<negEZ>Excellentißimus Comes de Lemus Peruuianus Prorex
laudatus. <R>105</R></negEZ>
<Z>R.
Reliquiæ.</Z>
<negEZ><INI2>M</INI2>Aior illis honor quàm imaginibus debitus.
104</negEZ>
<Z>Religiosi.</Z>
<negEZ>Pro Doctrinis Indicis an Clericis sæcularibus aptio-
res. <R>157. & 158</R></negEZ>
<negEZ>Nequeunt censuris compelli ab Episcopis solo titulo
subiectionis in ijs, in quibus illis subijciuntur.
169</negEZ>
<Z>Restitutio.</Z>
<P>Vide verb. Furtum.</P>
<negEZ>Stante opinione probabili potest retineri totum, nec
est obligatio ad dimidium. <R>74</R></negEZ>
<negEZ>Idem de obligatione dotandi in stupratore importunis
precibus adhibitis. <R>75</R></negEZ>
<P>Item & in vulnerante, ratione vulneris. <R>76</R></P>
<negEZ>Ministri Regij an teneantur ad illam cooperantes de-
fraudationi vectigalium. <R>108. & seqq. & 112</R></negEZ>
<Z>Roboam.</Z>
<negEZ>An peccauerit operans ex opinione minùs probabili.
42. & seqq.</negEZ>
<Z>B. Rosa.</Z>
<negEZ>Laudata 97. & seqq. Vbi & de Rosa Chinensi
mirabili. Et specialis difficultas circa imagi-
nem.</negEZ>@@

<Z>S.
Scriptores.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide verb. Opinio.</P>
<negEZ>Qui laudantur, sequendi, aut eorum non dam-
nanda sequela. <R>1 & 2</R></negEZ>
<negEZ>Vbi de vniuersali æstimatione Auctorum Societatis
etiam apud Pontifices. Non est deneganda aucto-
ritas ab ijs, qui contrariè sentiunt. <R>3</R></negEZ>
<negEZ>De sinistra interpretatione fauentium benignæ sen-
tentiæ circa opinionum sequelam. <R>69. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Societas Iesv.</Z>
<negEZ>Eximia illius laus à sacra Congregatione Cardina-
lium, & aliorum Prælatorum. <R>173</R></negEZ>
<negEZ>Quatuor Conclusiones in fauorem Patrum Mexica-
næ Prouinciæ in lite cum Episcopo Angelopolita-
no. <R>172</R></negEZ>
<P>Non incurrisse censuras. <R>175. & 176</R></P>
<Z>Subditus.</Z>
<negEZ>Vt se debeat Prælati præcepto accommodare contra
propriam sententiam. <R>4. 5. & 6.</R></negEZ>
<Z>T.
D. Thomas Aquinas.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E illius mente circa opinionum sequelam. 45.
& seqq.</negEZ>
<Z>Thomas Hurtadus.</Z>
<negEZ>Cum illo agitur tota Sectione 8. & in multis eius
truculentia conquassata.</negEZ>
<Z>V.
Viuæ V. Oracula.</Z>
<P><INI1>Q</INI1>Vid circa illa Bulla Pauli V. & aliæ. <R>171.</R></P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0474.jpg/>
@@1@<SE474>3
<Z><A+1>ERVDITA DEFENSIO
PRO</A+1>
<A+2>COLLEGIIS SOCIETATIS
IESV</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Prouinciæ Peruuianæ, circa solutionem Decimarum, & exe-
cutorialem Regij Indiarum Consilij sententiam. Vbi quòd
executioni mandari non debeat, præsertim in prædijs dota-
libus, fundamentalibus, & subrogatis, cuius Auctor lau-
datus Parte 1. num. 234.</A+1></negEZ>
<P><INI8>S</INI8>Ocietatis intentio non est hoc loco contradicere Executoriæ
Regij Indiarum Consilij, quantum ad solutionem decimarum
ex prædijs, quæ singula Collegia acquisisse constiterit post eo-
rum fundationem.</P>
<P>  Illa prædia, quæ pro dote attributa, & ad congruam,  & ali-
menta Religiosorum constituta, quæ dotalia & fundamentalia
vocantur argumento l. Dotale prædium, & toto titulo, D. (iam
aliqui ita scribunt, sicut alij veterem vsum secuti, ff.) de fund.
dotal. esse exempta contendit à solutione decimarum, & in dicta Executoria mi-
nimè comprehensa.</P>
<P>  Et eiusdem qualitatis existunt subrogata. Et talia dicuntur quando pro funda-
tione Collegij summa aliqua pecuniæ data est, qua radix aliqua, seu bonum quod-
piam stabile emptum est; aut cum radix aliqua, quæ dotalis erat, vendita est, & alia
in eius locum substituta; vt benè notat Gutierrez Consil. num. 19. ibi; sicque subro-
gatæ sunt in locum dictæ dotis &c. Sicut etiam cùm res libera subrogatur in aliam
Maioratus. Molina de Hispanor. primog. lib. 1. Cap. 10. num. 25. plura Caldas Pereira
de renouat. emphyt. q. 13. à num. 13. Mieres de Maior. p. 1. q. 11. à num. 50. Flores
Diaz de Mena variar. qq. lib. 1. q. 20. & in materia exemptionis ex Alexandro Cons.
139. num. 6. vers. Pro hoc, affirmat Carena Resolut. 75. num. 17. & facit etiam com-
munis conclusio Acquisitum ex pecunia dotali fundum dotalem efficit. Mart. Decis.
Pisan. 13. num, 3. & Giurba ad Mesanens. p. 1. Cap. 4. Glossa 1. num. 13.</P>
<P>  Et quod plus est, mediante subrogatione, dicitur præsens res illa, in cuius locum
alia succedit l. Si grege, D. de legatis, 1. l. Cùm debere columnam D. de seruit. Vrban.
prædior. l. vnica Cod. de Collegiat. & Chartopratis, lib. 11. l. Qui res, 98. §. Aream, D. de
solution. l. Proponebatur, D. de iudic. Multa in comprobationem adducit Dom. Va-
lenzuela Velasquez Cons. 160. per totum, & præcipuè à num. 8.</P>
<P>  Ita accidit in Collegio D. Iacobi huius ciuitatis in contiguo Indorum oppido, ad
cuius fundationem Ioannes Clemens de Fuentes 500. Octiregales contulit, quibus
emptum est prædium de Vilcaguauras, & in Collegio Cuscensi, à quo venditum præ-
dium dictum de Aguacollay, dotale & fundamentale, & emptum ac subrogatum,
quod dicitur del Ingenio de la Nazca.</P>
<P>  Ex quo nulla resultat iniuria, quandoquidem si subrogatum à decimis est immu-
ne, decimale esse incipit quod est venditum, & semper Origo debet attendi, præci-
puè in fauorabilibus, ex Aretino post Bartholum in l. Is potest, in fine D. de acqui-
rend. heredit. & Alciatus Resp. 239. 5.</P>
<P>  Et probatur relatum assumptum ex his, quæ considerationi V. M. proponuntur.</P>
<Z>§. I.</Z>
<P><INI2>I</INI2>N Executoria, neque in sententijs, verbum vllum de dictis extat prædijs; & cùm<marginalia>Num. 1.</marginalia>
res iudicata sit stricti iuris, ad singularem, & non expressam extendi numquàm
debet l. 1. vbi Glossa Cap. Si aduers. rem iudicat. l. Paulus la. 2. D. de re iudicat. Tiraquel
de retractu lignagier, §. 1. glossa 9. num. 184. Cæsar de Grassis Decis. Rotæ 105. num. 7.<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0475.jpg/>
@@1@<SE475>4 Defensio pro Collegijs Societatis IESV Prouinciæ Peruuianæ.
<-P>quia sententia ad acta referenda est l. finali Cod. de sent. ex breui recitat. & notatur per
Glossam in l. Si Præses, D. de p&#x0153;nis, l. Si quis ad exhibendum, D. de except. rei iudicat.
plura Garcia de Hispanorum nobilitate, glossa 8. §. 1. n. 25.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Vnde benè sequitur quod cùm de dictis prædijs actum non sit, neque in actis
illorum mentio facta sit, consequenter neque in sententijs Regij Indiarum Consilij,
litigatus, aut iudicatus talis veniat articulus.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Et vt hoc pro certo & indubitabili habeatur, & quòd lis hucusque de prædijs
processerit, quæ acquisita sunt postquàm in hoc regno fundatæ sunt Religiones, &
quas acquirere pergebant, satis profectò est quod Dom. Don Ioannes de Solorzano
affirmat; vti Fiscalis in eodem Regio Consilio illustre perhibens testimonium.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Tomo 2. de Jndiarum gubernat. l. 3. Cap. 1. n. 31. ibi: Quæ quidem quæstio, cùm aliàs
sæpè, tunc præcipuè hisce diebus in supremo Jndiarum Consilio acerrimè agitata & ven-
tilata fuit in caussa Ecclesiarum Cathedralium earumdem Jndiarum cum Ordinibus Re-
ligiosorum in eis commorantium, qui virtute priuilegiorum, quæ se habere dicunt de deci-
mis non soluendis, plura quotidie prædia emunt & colunt, quæ anteà apud laicos posses-
sores decimas exoluebant; & ab eorum præstatione se subtrabunt in graue damnum di-
ctarum Ecclesiarum, quæ, vt ei obuiam iretur, enixè postulabant, & vt Religiones ad
obseruantiam, Cap. Nuper, de decimis, reducerentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Similiter dicto lib. 3. Cap. 21. n. 20. ibi: Vbi etiam agere c&#x0153;pi de alia lite, quæ
ob eamdem rationem in eôdem Senatu retenta fuit: nempe super decimis, quas Religio-
nes Mendicantes Indiarum, & aliæ, quæ de illarum priuilegijs participant, de præ-
dijs nouiter partis, & anteà decimantibus, in graue præiudicium Ecclesiarum Ca-
thedralium soluere detrectant &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Et num. 21. ibi: Adhuc tamen non minùs certum est ea priuilegia, quæ hucus-
que Religiosis concessa reperiuntur, ad dicta prædia non extendi: cùm ea quæ ha-
bent, adinstar Cisterciensium illis concessa fuerint, qui de eis tantùm prædijs decimas
soluere exempti sunt, quæ proprijs manibus colunt, vel pro nouiter fundandis opus ha-
buerint.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Et n. 36. de schedula loquens anni 1576. die 24. Octobris, ibi: Quæ schedula
renouata reperitur per aliam datam Matriti 20. Maij, anno 1631. cum Quitensi Can-
cellaria loquentem, vbi querela Episcopi refertur de bonis immobilibus & se mouentibus,
quæ Religiosi illius Prouinciæ cum magnis excessibus, & graui, non solùm decimarum,
verùm & aliorum Regalium reddituum damno, quotidie comparant & acquirunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Et lib. 4. Politicæ Cap. 5. pag. 502. ibi: Y que las Religiones se reduxesen en
esta parte à la obseruancia de la Decretal, que dispone como han de vsar de sus Priuilegios,
Et casus fuit valde dubius ad solam nouorum prædiorum acquisitionem restrictus
ex post facto, vt probat Dom. Valenzuela Velasquez Consil. 71. nu. 26. per Textum
in Cap. Quia circa, de priuileg. Cap. Ex parte, de decimis. Cap. Cognouimus, 12. q.
2. Cap. Quæ res pignor. obligar. poss. secutus Gratianum, Guidonem Papæ, Georgium,
Acacium, Manticam, & alios. Videantur plures Decisiones Rotæ, in quibus in
fauorem Societatis decernitur, quas adducit Pellizarius Tomo 2. Tract. 8. Cap. 7.
Sect. 4. à n. 170.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Quæ rationes & auctoritates manifestum reddunt Ecclesiarum litem, pro
qua Executoria transmissa, pro acquisitis tantùm prædijs fuisse, quæ post suam
fundationem Religiones acquisierunt, & non de dotalibus, fundamentalibus, &
subrogatis, in quibus ratio dotis & alimentorum relucet, quæ magnam pietatem
continet. Surdus de aliment. tit. 9. q. 1. per totam. Coler. in eodem tract. lib. 2. Cap.
10. Glossa in l. ob æs alienum, Cod. de præd. minor. Et Castillus de aliment. lib. 8. cap. 16.
per totum.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> In scriptis, & mandatis ad litem eiusdem Executoriæ extant etiam Clau-
sulæ, quibus comprobatur postulationem Ecclesiarum prædia præfata minimè com-
prehendere, vt videre est.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Pag. 1. ibi: Sobre que las dichas Religiones paguen diezmos de las haciendas,
que han adquirido, y adelante adquirieren. & pag. 2. in petitione Dom. Fiscalis Regij
Consilij, ibi: De las heredades, y quales quieros frutos diezmables, que conforme à de-
recho, y Cedulas Reales, y por otra qualquiera causa lo son, ô fueren &c. Nec in-
uenietur contra prædia dotalia & fundamentalia ac subrogata, ius aliquod dedu-
ctum, sicut deductum apparet contra bona acquisita post Religionum in hoc Re-
gno fundationem, pag. 2. ibi: Que sobre esto mismo ay pleyto pendiente ante V.
A. entre las dichas Iglesias y Religiones, y que algunos han pretendido se remita<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0476.jpg/>
@@1@<SE476>Circa solutionem decimarum ex prædijs dotalibus. 5
<-P>à la Curia Romana &c. Nec ampliùs talis lis fuit, quàm super bonorum incremen-
to, quæ acquirebant, & acquisierant Religiones postquàm fundatæ fuerant & dotatæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Pag. 2. versa in Ecclesiarum postulato, ibi: Condenando à las dichas Religio-
nes à la satisfacion y paga de los diezmos de todas las cosas, que se debieren pagar, confor-
me à derecho, aranceles, y Cedulas particulares de este Real Consejo.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Et in mandato ad litem S. Ecclesiæ Guatimalensis pag. 8. ibi: Y la principal,
à tratar ante su Magestaden los Reynos de Castilla, y la Curia Romana ante su Santidad,
de que se prohiba que las Religiones no puedan adquirir mas bienes temporales, y que de los
adquiridos paguem diezmos à las Catredales. Y en la propia pag. 8. versa, ibi: Y repre-
sentando en este caso à su Santidad el graue daño y quiebra que à los diezmos de esta Santa
Iglesia se le ha seguido con la grande suma de haciendas que las Religiones de S. Domingo,
S. Augustin, Nuestra Señora de la Merced, y Compañia de JESVS, han adquirido, y ad-
quieren cadadia en este Obispado &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Sententiæ primæ instantiæ, pag. 78. & Secundæ pag. 98. versa, ibi: Todos
los diezmos de todos los predios, possessiones, cosas dezmables, que han adquirido, y adelante
adquirieren.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Quæ clausulæ & ponderationes non debent applicari alimentis, & nudæ con-
gruæ quibus fundata sunt Collegia Societatis IESV, & aliæ Religiones in hoc reg-
no: dos enim sub generali dispositione non venit, ex notatis communiter ad l. Benè
à Zenone Cod. de quadrien. præscript. Menochius Cons. 242. n. 6. Prosper Farinacius
in posthum. Decis. 583. n. 3. Præterquàm quòd in re stricti iuris, qualis est præsens,
dispositum in vno casu, adhuc si eamdem, vel maiorem rationem habeat, non ex-
tenditur ad alium, Glossa Barthol. Salicetus, & latiùs Iason Authent. Quas actio-
nes Cod. de Sacros Eccles. Andre. in Cap. Imperialem in 1. addit. de prohibit. Feud. per
Federicum, Gisarelum Decis. 1. n. 27.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Et est constans doctrina generalitatem non comprehendere quod non est illi
proportionabile. Ita communiter in l. 1. §. Generaliter D. delegatis præst. l. Quique §.
Parentes, de in ius voca. l. Si Chorus D. de legat. 3. l. Lucius D. de vulgar. & præcipuè
Bartholus in l. 1. n. 6. D. eodem. Mantica de coniectur. lib. 7. tt. 12. n. 7. egregiè Mas-
cambrun. Cons. 68 à n. 1. vsque ad 18.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Neque specialitas huius articuli proportionem habet cumeo, quod à Regio
Consilio iudicatum: Religiones inquam decimas soluere ex prædijs, quæ per super-
erogationem habere supponuntur, & pro reddituum suorum augmento; aut ex do-
talibus & subrogatis, quæ dotem constituunt, & congruam, cum qua fundatæ sunt;
quæ quidem bona dicuntur sufficientia Cap. Extirpandæ in fin. de Præbend. ibi:
sufficiens aßignatur &c. Congrua portio in dicto Cap. Extirpandæ §. final. & Congrua
sustentatio in Clement. 1. de iur. patron. & interdum dicitur Portio competens in Cap.
20. de decimis in 6. & in Cap. 2. de suppl. neglig. Prælat. & in Cap. Beneficium, de Re-
gular in 6. & extensio non fit de casu, in quo viget maior ratio ad casum omissum, in
quo viget minor ratio. Ita Honded. Consil. 2. n. 26. volum. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Quibus accedit, Regij Consilij determinationem, & Ecclesiarum petitio-
nem, præsupponere Monasteria & Collegia fundata; aliter enim, & in præiudiciali
materia, qualis est præsens, derogatio scilicet priuilegiorum, vt notat Dom. Valen-
zuela Velasquez Consil. 71. n. 48. non verificatur asserere Que han adquirido y adquie-
ren. argum. Textus in l. Quidam 14. ibi: Vt non ante iuris ratio, quàm persona quæ-
renda sit. D. de iure Codicillor.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Ex eo enim quòd quis velit domum Religiosam fundare, non videtur iam
Monasterium esse fundatum; sicut res destinata vt sit Sacra, non statim dicitur Sa-
cra: Notat Baldus in l. Si nondum Cod. de furt. Aretinus num. 1. Alexand. in l.
Cætera, §. Sed si parauerit, num. 3. D. de legat. 1. Idem tradit Iason num. 21. vers.
Pro ista decisione. Felinus in Cap. Cùm adeò, num. 4. Vnde Alexander in d. §. Sed si
parauerit, D. num. 3. dixit quòd dispositio legis loquentisde facto, non habet locum
in destinato, & verba generalia legis, vel sententiæ, semper sunt accipienda in sensu
naturali & propria significatione l. 3. §. Hæc verba, D. de negot. gest. vbi DD. communiter
post Bartholum in l. 1. §. Is qui nauem, D. de exercit. action. l Non aliter, D. delegat. 3.
& vt benè Larrea in Fiscalib allegat. 36. 16. Quamuis actus nullus redderetur, nisi verba
inpropriarentur, non recedendum ab eorum proprietate ex Craueta, Puino, Menochio,
Curs. Iunior, Mathesilao, Gozadino, Tiraquell. & pluribus alijs, quos ibi laudat.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Et prædicta maiori cum præcisione procedunt, quando assignationem pro
Monasterio, aut Collegio fundandis licentia & approbatio Superioris secutura est.<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0477.jpg/>
@@1@<SE477>6 Defensio pro Collegijs Societatis IESV Prouinciæ Peruuianæ.
<-P>Glossa in Cap. Ne nimia, verb. Nouam Religionem, de Religios. domib. ibi: Nam
nouum Collegium non potest constitui, inconsulto Principe.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Et in Societate IESV plus aliquid desideratur, siquidem donatio & assignatio
reddituum à Generali debet acceptari; & ita poterat effectum non habere funda-
tio: quo euentu numquàm destinatio habetur pro facto, vt pluribus relatis declarat
Tiraquel. post ll. connubial. glossa 2. n. 26.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Et quantum in fauorem huiusmodi fundationum conducit, debet promo-
ueri: quia Collegium non fundatum, sed destinatum fundationi æquiparatur Post-
humo, vt dixit Rota in antiquiorib. Decis. 1. de Testament. n. 4. Posthumus autem non
habetur pro nato, quatenus ei nocet l. Qui in vtero D. de stat. homin. Rota d. n. 4.
& pluribus confirmat Quintilianus Mandos in Tract. de ætate minor. Cap. 2. à
num. 42.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Nec nouum est debere distinctionem attendi fundatorum & non fundato-
rum Monasteriorum, ad recognoscendos Iuris effectus Cap. Nunc autem 1. de Relig.
domib. ibi: Antequàm fundaretur &c. iuncta Glossa in positione casus. Lotherius de
re benefic. lib. 1. q. 32. n. 8. Immò etiam si pro multis fuerit iam dos constituta, non
sufficit vt verificetur iam Collegium esse fundatum, & nomen habeat vniuersitatis
Rota Decis. 13. num. 3. de Præbend. in antiquior. Felinus in Cap. Accedentes num. 2. de
præscription. Lotherius q. 14. n. 56. Monasteria enim & Collegia quid aliud sunt nisi
loca, in quibus habitat multitudo Religiosorum, vt explicat Glossa in l. Generali.
verb. Monachio Cod. de Sacros. Eccles. Sumendo Monachium pro Monasterio, vt inter-
pretatur Mandosius in regul. Cancellar. q. 3. n. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Conducit etiam quòd assignatio dotis debet necessariò præcedere Ecclesiam
fundandam, sicut mulierem nubendam, vt dicit Paulus de citad. in iure patr. par. 3. §.
Secunda caussa nu. 5. & 6. Plura idem Lotherius vbi suprà Cap. 31. à principio.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Igitur si sententiæ Regij Indiarum Consilij, & Ecclesiarum postulatio, con-
tra id, quod Religiones adquisierant & adquirunt, diriguntur, non est determinatio
super dote, & congrua, quam prædia dicta constituunt, ex supradictis; quia senten-
tia numquam est nisi iuxta allegata & probata l. Illicitas, §. veritas D. de offic. Præ-
sid. Lessius de iust. & iure lib. 2. Cap. 29. dub. 10. n. 34. & ex pluribus Larrea in Alle-
gat. Fiscal. allegat. 118. n. 11. in fine. & nihil allegatum & probatum est circa prædia
dotalia, fundamentalia, & subrogata.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Quod præcipuè locum habet, quia si sententia prædia prædicta vellet com-
prehendere, facile fuisset exprimere l. vnica §. Sin autem ad deficientis Cod. de caduc.
tollend. ibi: Nam si contrarium volebat, nulla erat difficultas coniunctim disponere Cap.
Ad audientiam, de decimis. Plura Dacianus lib. 3. Cons. 114. n. 15. & Cancer Tomo 1.
variar. Cap. 20. de legatis ex n. 377.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Et ex non expressis per legitimam consequentiam elicitur noluisse Regium
Consilium illa suis in sententijs comprehendere: nam vt notat Iacobus Cancer Tom.
1. variar. Cap. 23. n. 34. expressio aliquorum, ad quæ quis debet teneri, importat, vt
quoad non expressa censeatur liber, l. Quæsitum §. Respondit D. de fund. insir. legat.
l. Cùm ita circa finem D. de condit. & demonstrat. & docet ex Bartholo Paulus Cas-
trensis, Neuizanus, Rolandus, & Menochius.</P>
<Z>§. II.</Z>
<P><absatz-nummer>28.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ocietatis IESV Collegia in hoc Regno fundata mediante donatione, legato,
aut personarum deuotarum promissione.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Et in hoc casu præsuppositum semper planum extitit prædia dotalia & fun-
damentalia ad solutionem decimarum non teneri, quod ex Decis. 1380. Rotæ pro-
batur apud Seraphinum, ad quam pro meliori huius materiæ intelligentia se refert
Iacobus Cancer in suis varijs Cap. 23. n. 3. in fin. Tomo 1. Ait Rota prohibitionem eò
respicere vt non emantur prædia, sed non vt ex alio titulo non habeantur ex multis,
qui liciti esse possunt, vt ex legato, donatione, aut promissione ad fundationem
Monasterij.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Verba illius valde expressa sunt, & ante illarum transcriptionem sup-
pono Religiosos Præmonstratenses priuilegio Ioannis XXII. Se tueri conatos
fuisse; vt ex quodam prædio decimas non soluerent, quod emerant, exemp-
tionem Cap. Nuper pariter allegantes: quod cùm illis fuisset denegatum, subdit
Rota: Neque etiam posse iuuari allegatione priuilegij Joannis XXII. quia in illo non<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0478.jpg/>
@@1@<SE478>Circa solutionem decimarum ex prædijs dotalibus. 7
<-P>cotinetur expressè, quòd Fratres possent emere de nouo prædia potest Generale Concilium
& ea habere exempta à solutione decimarum contra dispositionem Cap. Nuper, de deci-
mis. Neque illa verba priuilegij, quæ habent exemptionem à præstationibus decimarum,
tam de possessionibus, & hereditatibus habitis antè & post Concilium, quàm de cetero
habendis, & ab aliis siue ante, siue post Coneilium acquisitis & acquirendis. apta sunt
comprehendere acquisita mediante emptione post Concilium, contra expressam prehibitionem
dicti Cap. Nuper: Sed intelligenda de acquisitis alio titulo licito, putà ex relicto pro fun-
datione Monasterij: qui est titulus dotalis, & ita specialis argum. Textus in Cap. De-
cretum 10. q. 1. ibi: Cum dotihus suis.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Et saltim in prædictis prædijs dotalibus intelligenda sunt verba Textus in
Cap. Nouum genus, de decimis, ibi: Non enim Leuitæ à Leuitis decimas accepisse le-
guntur. Iuncta Glossa verb. AClericis, ibi: Hoc intellige de dote Ecclesiæ, de qua Clerici
non debent dare decimas, sed de propriis & patrimonialibus. Vnde Papa Grego-
rius in Cap. Statuimus sub titulo de decimis in 1. Collect. Antonij Augustini, Sta-
tuimus, inquit, Monasteria ex suis prædijs nullo modo cogantur soluere decimas: quia si
legitimæ dandæ sunt orphanis & peregrinis, indignum est vt ab eis exigantur, qui prop-
ter eum, cuius sunt decimæ, pauperes efficiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> His addendum Ecclesias dictis Collegijs Sacramenta non administrare, si-
cut neque Religionibus alijs & ita non debere decimas percipere ex ijs, quæ in
sustentationem suorum Religiosorum conuertuntur, vt benè aduertit Suarez de
Religion. Tomo 1. lib. 2. Cap. 17. num. 31. Layman lib. 4. Tract. 4. Cap. 3. num. 3.
Couarrubias variar. Cap. 17. num. 8. Gutierrez lib. 2. Canon. qq. Cap. 21. num.
52. Azor Par. 1. Instit. moral. lib. 7. Cap. 24. q. 5. Reginaldus in Praxi fori P&#x0153;nit.
lib. 19. num. 88.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Nec solùm non administrant Ecclesiæ Paræciales & earum Curati Sacra-
menta Collegijs Societatis IESV, quin potiùs eorum Religiosi indefessi sunt Eccle-
siarum earumdem adiutores; ex quo verificatur quod asserit Duardus in Commen-
tar. ad Bullam C&#x0153;næ lib. 2. Can. 18. q. 2. ibi: Quod denique diximus de Ecclesiasticis,
vt teneantur ad decimas, locum sibi vendicat, nisi Ecclesiæ seruiant, cui debentur: nam
tunc à decimarum solutione pro dictis prædijs efficiuntur immunes, eo quòd dicantur Pa-
rochi adiutores.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> De spirituali conquista, & Indorum in Christianæ instructionis ac Euange-
licæ doctrinæ conseruatione, adeò est benemerita Religio Societatis IESV hoc in
regno, vt affirmari possit hac in parte maius pondus sustinere: digna ergo est mer-
cede sua, iuxta Christi Domini sententiam Matth. & Lucæ 10. Cap. & Paul. 1. Timot.
5. & 1. Cor. 9. v. 13. Nescitis quoniam qui in Sacrario operatur, quæ de Sacrario sunt, e-
dunt? & qui altari deseruiunt, cum altari participant.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Quomodò ergo Regij Consilij sententiæ decimas prædiorum dotalium,
fundamentalium, & subrogatorum sua illa generalitate comprehenderent, quæ ad
sustentationem dictorum Collegiorum, ac Religiosorum eorumdem data & donata
sunt? Neque in suæ Maiestatis pietate (quem Deus diu seruet incolumem) neque in
summa rectitudine Regionum Consiliariorum, quorum interuentu dicitur omnia
habere in scrinio pectoris, vt animaduertit Dom. Hieronymus de Leon in aureis
Decision. Valent. decis. 34. num. 35. ex Cap. 1. de Constitut. in 6. deficere vnquam
poterit debita æstimatio seruitij à Societate IESV in hoc regno impensi, cui verba
Zenonis conueniunt in l. fin. Cod. de quadrien. præscript. ibi: Qui enim suis consilijs, suis-
que laboribus pro toto orbe  terrarum die nocteque laborant, quare non habeant dignam suo
prærogatiua fortunam? & meliùs quoad spiritualia, verba illa Diui Bernardi: Ciui-
tatem custodiunt isti Vigiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Et firmiùs prædicta procedunt ex eo quòd hucusque non sint decimæ ex
præfatis prædijs à Societate postulatæ, vnde iure possessionis gaudet, & consuetu-
dinis sine contradictione Cap. Jn aliquibus, de decim. lib. 19. tit. 20. part. 1. ibi: So$unclear-
gun vsan de luengo tiempo acà &c. Plura Gregorius Lopez in l. 24. tit. 23. part. 3.
glossa verb. De reparar. & l. 8. 17. & 19. & præcipuè in l. 23. tit. 20. part. 1. ibi: Tali
casu non debet percipere decimas illarum rerum, quæ non consueuerunt decimare, quia de
bis non videtur Papa cogitasse.</P>

@@0@<filename:W0001-C-0479.jpg/>
@@1@<SE479>8 Defensio pro Collegijs Societatis IESV Prouinciæ Peruuianæ.
<Z>§. III.</Z>
<P><absatz-nummer>37.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Sset quidem formare iudicium, & super iure litigare, quod Societas habet
ad non soluendas decimas ex dictis prædijs, quod arduum est, & in difficili
positum, quia continet iudicium proprietatis. Ita Dom. Valenzuela Cons. 71. n. 20.
& notoriè excedere, quod in Executoria mandatur, quæ solùm ex acquisitis loquitur,
& quæ acquiruntur à Religionibus, in quo non habet locum quod est datum pro ea-
rum fundatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Vnde efficitur articulum hunc ad proprietatem pertinere, si in Executoria
esse comprehensa admittitur prædia dotalia, fundamentalia, & subrogata: quando-
quidem cùm in ea non exprimatur vt ex illis decimæ exigantur, si, vt soluantur præ-
cipitur, petitorium determinatur iudicium, & de proprietate, super iure an debean-
tur, aut non à Religionibus decimæ ex dictis prædijs: quod equidem summè scru-
pulosum est, ex doctrina communi Textus in Cap. 1. & per totam 11. q. 1. Cap. Ec-
clesia de Constitut. Guido Pap. Decis. 1. Antonius Faber in suo Codic. lib. 3. tit. 12.
defi. 12. n. 15. Anastas. Germon. de Sacror. immunit. Cap. 19. num. 85. Anguianus
de legibus lib. 2. Controu. 19. Castillus de Tertijs Cap. 12. n. 12. & 13. Suarez in De-
fens. fid. Cathol. lib. 4. Cap. 3. n. 20. qui omnes pro certo affirmant in hoc iudicio pro-
prietatis propriè Reos esse Religiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Et saltim vt dubium suæ Maiestati in suo Regio Indiarum Consilio remitta-
tur, faciunt l. 1. & fin. Cod. de legibus, vt interpretatio procedat vnde ius prodit.
Cap. Inter alias, de sent. excommun. Cap. Cùm venissent, de iudicijs l. Ex facto
D. de vulgar. l. final. D. de constitut. Princip. Cap. 1. & 2. de confirmat. vtili & inutili
l. 2. tit. 1. part. 2. ibi: Otro si poder, si fuesse oscuro, de lo esclarescer. Melior Textu sit l. 27.
cit. 18. par, 3. ibi: Non lo debe Iuzgar ninguno, sino el mesmo. Gutierrez lib. 3. practic.
q. 28. per totam. Præterquàm quòd vt notat Baldus in Authent. Sed nouo iure. Cod.
de seru. fugit. adeò priuatiuè id pertinet ad Superiorem, vt ex contrario resultet nul-
litas l. fin. D. de iurisd. omn. iudic. l. Pupillus 239. §. penult. D. de verb. signif. & cùm
Executoria à Regio Indiarum Consilio dimanet, hic Regius Senatus merus est exe-
cutor l. Properandum §. Sin autem reus, Cod. de iudic. l. à Diuo Pio §. Sententiam Ro-
mæ D. de re iudicata. Et cum ferè infinitis Salgadus de supplicat. ad Sanctissim. 2. p.
c. 29. à num. 2. & ita supersedere debet in determinatione eius, quod dubium est:
actus enim facti vel faciendi non sunt tribuendi executori, sed mandanti l. Quia D.
de iurisd. l. Item eorum §. Decursiones D. Quod cuiusque vniuers. nom. Rolandus Cons.
116. num. 1. ibi: Cuius ratio est, quia cùm auctoritate Superiorum hoc ipsi priores statue-
runt, non ipsi fecisse videntur, sed ipsi, quorum auctoritate id factum est.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Ex quo resultat, vt cùm dubium aliquod considerabile declarandum est,
quale est præsentis articuli, debeatad Superiorem remitti, vt inde proueniat quid
exequendum sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Et de iure decimandi hoc loco agere quantùm ad dicta prædia, quod est iu-
dicium proprietatis, cùm in Executoria non exprimatur, communis Doctorum sen-
sus obsistit, qui aduertunt, etiam in possessorio cum magna debere circumspectione
procedi. Videndi Anguianus de legib. lib. 2. Controu. 19. per totam. Castillus de Tertijs
Cap. 19. n. 17. Menochius Cons. 268. n. 14. Nauarrus in Cap. Cùm contingat. remed. 1.
de rescriptis, Moneta de decimis Cap. 8. q. 1. n. 18.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Gregorius Lopez l. 17. tit. 4. p. 3. glossa 2. ibi: & facit hoc ad quæstionem, quòd
si Rex donet alicui partem aliquam decimarum, quæ Regi competunt ex priuilegio Papæ;
quod si oriatur contentio super tali dono, & quæstio sit super iure decimarum, vel quota
decimæ, quòd non possit cognosci in Curia Regis.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Mirificè etiam facit ingens discrimen inter ius decimandi, & fructus, aut
eorum commodum, vt tradunt Molina de Hispanor. primog. lib. 1. Cap. 20. à n. 11.
Calder. Cons. 15. tit. de foro compet. Gutierrez, & alij, quos adducit Barbosa in l. Ti-
tia. 35. num. 46. D. Solut. matrim. quia ius decimandi est quid spirituale, secus au-
tem fructus, seu facultas eos percipiendi: neque enim nouum est aliud esse ius, &
aliud vtilitatem, quæ ex ipso iure percipitur l. Si vsus fructus 67. D. de iure dotium
l. vsu fructu 58. D. solut. matrim. l. Necessariò §. fin. D. de pericul. & commod. rei
vend.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Et licet omnes istæ doctrinæ eò tendere videantur, vt neque Regium Con-
silium de hac debuerit lite cognoscere, pro qua eius extat executoria, & ad illas re-<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0480.jpg/>
@@1@<SE480>Circa solutionem decimarum ex prædijs dotalibus. 9
<-P>sponderi possit mansisse deuictas in articulo declinatoriæ, quam sunt prosecutæ
Religiones; ad rem tamen valde faciunt vt in hac Regia Cancellaria non agatur,
neque controuersia instituatur super iure decimandi dictorum prædiorum: Nam si
in Consilio res fuit adeò euentilata quæ ad forum attinet, & Executoria solùm trans-
mittitur pro executione eius, quod est in lite deductum, semper Regio Consilio re-
seruatum mansit cuiuscumque dubij cognitio, quæ super iure decimandi possit susci-
tari. Nam vt bene Bartholus in l. 1. arti. 4. n. 99. & 209, D. de iudic. quamuis Prin-
ceps caussam aliquam committat, semper maiorem auctoritatem videtur apud se
retinuisse. Alia etiam Surdus Cons. 56. n. 22. Videndus etiam Giurba in Criminal.
Cens. 1. n. 35. in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Quod vrgentius redditur ex eo quòd sua Maiestas in Regio Indiarum Con-
silio, facto ipso ad se cognitionem auocauit litis Ecclesiarum contra Religiones su-
per decimandi obligatione; quod suprema Regalia vti fuit, ex his, quæ notat Cali-
stus Ramirez deleg. Reg. §. 25. n. 19. ibi: Aduocandi ad se omnes caussas, tam cæptas,
quàm incipiendas facultas primordialiter Regi competeret ratione maioriæ; cui supremæ
iurisdictioni nec consensus & prorogatio partium potest præiudicare. Anton. de Butrio in
Cap. Significasti, de for. compet. Belluga in speculo Princip. Rubrica 13. n. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> In quibus terminis nullum est & prohibitum, quidquid actuatum & resolu-
tum à quocumque iudice, aut tribunali fuerit, inconsulto Principe Cap. Vt nostrum
56. de appellat. Eam decernerent irritam & inanem. Et ibi: Cùm plus sit Romanum
Pontificem ad se aliquod reuocare negotium, quàm quemquam ad eum super aliquo nego-
tio prouocare.</P>
<Z>§. IV.</Z>
<P><absatz-nummer>47.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ed in maiorem comprobationem iustificationis, quam in hoc articulo habet
Societas, & quàm sit vrgens determinationem ad Regium Indiarum Consi-
lium remittere, nihil circa pacificam possessionem non decimandi, in qua eius Col-
legia existunt, innouando, ad obiectionem transeo ex Cap. Nuper de decimis, qua
pars aduersa conuellere satagit quidquid pro Societate dicitur & probatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Et casu dicti Capitis iuxta litteram & contextum explorato, clarè inde re-
sultat non obstare, præsertim post Bullam Gregorij XIII. qui illud quatenus contra-
rium esse poterat, in fauorem Societatis reuocauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Habebant Cistercienses priuilegium vt decimas non soluerent ex prædijs,
quæ proprijs manibus colerent, quod ipsi ad omnia etiam empta prorogabant. Quod
cùm in præiudicium Ecclesiarum Parochialium cedere fuisset deprehensum, Abbas
& Religiosi in vnum congregati decreuerunt, vt deinceps prædia, quæ decimalia
essent, neutiquam emerentur, & priuilegium ad dotalia & fundamentalia limita-
runt: vt constat ex littera, ibi: Ne de cetero fratres ipsius Ordinis emant posseßiones, de
quibus decimæ debeantur Ecclesijs, nisi fortè pro Monasterijs nouiter fundandis.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Decreuerunt item vt si eisdem donarentur, aut ipsi pro nouis fundandis Mo-
nasterijs prædia emerent, personis laicis traderentur administrationis aut locationis
titulo, quæ decimas soluerent Ecclesijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Glossa verb. Fortè statuit priuilegio antiquo non esse in hac parte deroga-
tum, quoties cum effectu noua fundantur Monasteria. Verba illius sunt: & ita in
casu isto obtinet adhuc priuilegium antiquum. & in verb. Committantur consecutiuè
addit finita Monasterij fundatione cessare decimarum solutionem, quas Coloni red-
debant, ibi: Jnterim antequàm ædificentur Ecclesiæ, vt illi. coloni soluant decimas de illis
terris. Et comprobatur ex verbis Textus, ibi: Ne occasione priuilegiorum suorum Eccle-
siæ vlteriùs prægrauentur &c. iuncto Hostiensi, qui ait esse verba statuti Cistercien-
sium, ibi: Hæc verba, Ne occasione &c. Sunt de statuto Cisterciensi, & verba Pontificis
à verbo Decernimus inchoari.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Itaque quod dispositum est, vt interim dum fundarentur Monasteria, dicta
prædia decimas soluant, proptereà fuit vt numquàm intelligeretur occasione priui-
legij pro nouiter fundandis Monasterijs, velle præiudicare Ecclesijs Paræcialibus,
neque exemptione soluendi decimas se tueri, nisi post eorum fundationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Ait etiam Glossa Idem esse, si ijdem colerent: nec contraria sunt vt priuilegium
reconualescat statim ac fundatum est Monasterium. & quòd interim aut coloni
sæculares, aut Religiosi dicta colentes prædia ad nouam fundationem destinata, de-
cimas soluant.</P>

@@0@<filename:W0001-C-0481.jpg/>
@@1@<SE481>10 Defensio pro Collegijs Societatis IESV Peruu. Prouinciæ.
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Ex quo habetur, determinationem Lateranensis Concilij non derogasse pri-
uilegium pro nouiter fundandis Monasterijs, iuxta Glossæ intelligentiam; sed solùm
deo reuit quòd interim, siue suis manibus Religiosi prædia excolant, siue per colo-
nos, soluant decimas.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Et est valde aduertendum, vt ita esse intelligatur, quòd cùm in dicto Cap.
Nuper priuilegij mentio antecedat pro non soluendis decimis ex prædijs ad nouam
fundationem Monasteriorum destinatis, quo limitatum est illud, quod Cistercienses
habebant, & sublimitationis pro tempore, quo fundatio non consummatur; non
exprimit Pontifex illud prius, nec prohibet; sed solummodò posterius extendit, vt
obseruetur, siue prædia proprijs manibus, siue per alios excolant.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Ac proinde Glossæ intelligentiam sequendo, nec sublatum, nec derogatum
in d. Cap. Nuper priuilegium prædiorum dotalium & fundamentalium, post funda-
tum cum effectu Monasterium; & solummodò est decretum vt de prædijs alijs post
Concilium Lateranense acquisitis, ab anno scilicet 1213. & pro Monasterijs iam
fundatis, decimæ soluerentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Et quòd auctoritas Glossæ faciat sententiam probabilem, & in opinionum
diuersitate, illi debeat stari, certum est ex Iacobo de Butrio in l. 1. Cod. Qui de sua iu-
ris. Baldo in l. Hereditas Cod. Deposit. & l. Precibus Cod. de Impuber. & alijs substit.
& in l fin. §. Necessitate in 3. Col. Cod. de bon. quæ liber. vbi ait inhærendum esse Glossæ
vt regulæ veritatis. Et latè Ioan. de Imola in Cap. Cùm contingat, de iure iur. Plura
cumulat Andreas Siculus in suo Cons. 60. Col. 10. num. 2. Beroius Consil. 77. num. 22.
in fin. volum. 1,</P>
<Z>§. V.</Z>
<P><absatz-nummer>58.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ed quidquid de hoc sit, & dato quod in dicto Cap. Nuper omnia sint priui-
legia derogata pro exemptione, taliter vt quotquot prædia post dictum Ge-
nerale Concilium empta sunt decimas soluere teneantur, negari nequit saltim præ-
dia antecedentia pro nouiter fundandis Monasterijs priuilegium conseruasse, & illa
prohibitionem Concilij minimè tetigisse, vt iam dixit Gutierrez d. Consil. 5. num. 17.
vers. Nam illis Textibus & n. 18. per totum. Ex quo argumentum instruit pro præ-
dijs subrogatis n. 19. ibi: Protedentibus à dote fundamentali &c. & ibi: & hoc non
negatur, quia apertum est, sicque subrogatæ sunt in locum dictæ dotis &c. & n. 20.
ibi: Quia erat dos, qua fundatum sit dictum Monasterium.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Vnde oritur vt medijs priuilegijs, quæ Societas obtinuit à Sanctit. Pij IV.
Pij V. & Gregorij XIII. quæ laudat Gutierrez dicto Cons. 5. & lib. 2. Canon. qq. Cap.
21. n. 136. addens, Vidi, & legi. Leander in quinque Præcepta Eccles. Tract. 6.
Disput. 6. Quæst. 50. vers. Primò, quia multa sunt priuilegia. & vers. Cum reuocatione,
Cap. Nuper, exemptione decimarum fruitur, qua Cistercienses ante Concilium Ge-
nerale Lateranense fruebantur, saltim quantùm ad prædia dotalia, fundamentalia,
& subrogata.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> In eodem Cap. Nuper indultum est vt quæcumque posset Religio restitui,
aut virtute priuilegij consequi dictam exemptionem, ibi: Nisi cum dictis Ecclesijs
aliter duxerit componendum. Quæ verba extenduntur ad priuilegia. Ita Hostiensis in
d. Cap. Nuper ibi: Subaudi, vel nisi antiquum renouetur per speciale priuilegium de nouo
impetratum, sicut ijdem faciunt tota die &c. Cap. Statuto 2. §. Ceterùm, de decim.
lib. 6. ibi: Nisi super hoc speciali iure vel priuilegio sint muniti. Lessius de Iust & Iure
lib. 2. Cap. 39. dub. 5. n. 24. ibi: Priuilegio tamen eximi posse colligitur ex eodem Capite.
Reginald. inpraxi fori p&#x0153;nitent. lib. 18. n. 88. & Augustinus Barbosa in Collectan. ad
dictum Cap. Nuper, verb. Decernimus, ibi: Nisi aliquo priuilegio, præscriptione, vel com-
positione sint exempta.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Et in maiorem dictorum firmitudinem Sanctitas Gregorij XIII. expressè in
fauorem Societatis dictum Cap. Nuper derogauit: ex quo habetur vt si in aliquo re-
periatur contrarium, non possit obstare.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Et quod ad dictorum priuilegiorum adimpletionem præfata sufficiat dero-
gatio, affirmant omnes. Ita Dom. Ioannes de Solorzano lib. 3. de Jndiarum guber-
nat. Cap. 21. n. 25. Ioannes Ferret. Consil. 176. n. 14. Gutierrez lib. 2. Canon. qq. Cap. 22.
Seraphin. Decis. 1380. Marquesa de commiss. 2. p. in vlt. impreßion. pag. 596. n. 1. & 2.
Camillus Borrel. in summa Decision. par. 1. tit. 19. de decimis n. 42. Posti. in fine Tract.
2. de manutent. decis. 157. n. 4. & post omnes Pellizarius in Manuali Regular. Tomo 2.<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0482.jpg/>
@@1@<SE482>Circa solutionem decimarum ex prædijs dotalibus. 11
<-P>Tract. 8. Cap. 17. Sect. 5. n. 170. Augustinus Barbosa de iure Ecclesiast. lib. 3. Cap. 26.
§. 3. num. 37.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Huc respexit l. 2. t. 19. part. 1. ibi: Otro si los de las Ordenes sino fueren escusa-
dos por priuilegios del Papa Cap. A nobis, iuncta Glossa Cap. Ad Audientiam Cap. Ex
parte 10. Cap. licet, de decimis.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Nec nouum est à solutione decimarum eximi Ecclesiasticorum prædia, qui-
bus illi sustentantur. Augustin. Barbosa dicto lib. 3. Cap. 26. §. 3. n. 9. ibi: Sic sanè de-
cimæ non sunt soluendæ Parocho ex prædijs eiusdem Ecclesiæ, ex quorum fructibus ipsi Cle-
rici clericali iure viuunt. Et hæc vocat prædia dotalia.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Glossa in Cap. Nouum genus, de decimis verb. à Clericis, ibi: Hoc intellige de
dote Ecclesiæ, de qua Clerici non debent dare decimas. Et est doctrina D. Thomæ 2. 2.
q. 87. arti. vlt. vbi docet Clericos teneri soluere decimas de patrimonio, sed non de
prædijs Ecclesiæ, quæ vocat dotem. Rebuffus in Tract. de decimis q. 5. n. 6. consti-
tuens vt certissimum non solui decimas de dote Ecclesiæ per Textum in Cap. 2. de
decimis.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Leander in quinque Præcepta Eccles. Tract. 6. Disput. 6. q. 5. ponderat Cap. Ex
parte 10. de decimis, ibi: & de hortis suis decimas non persoluant. Et statuit non
deberi decimas ex fructibus etiam, quæ vendunt, quia hoc est in ordine ad susten-
tationem præcisam Religiosorum. Et tamquàm planum constituit, vt reuera est, di-
ctum Cap. Ex parte non esse derogatum per Cap. Nuper, & arguit ex Religionum
exemptione, quam circa decimas habent ex animalibus, quæ nutriunt, ad alia, quæ
similiter ad sustentationem Religiosorum pertinent.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Igitur, cùm prædia dotalia, fundamentalia, & subrogata suis cum fructibus,
vsui cuiuscumque Collegijdeseruiant, exemptionem participant, quæ exceptuata re-
licta est in dicto Cap. Ex parte 10.</P>
<Z>§. VI.</Z>
<P><absatz-nummer>68.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm hic est in Regio Limano consessu ad vota consultiua propositus arti-
culus, obiectum est sanctitatem Vrbani VIII. omnia priuilegia Religio-
num ad decimas spectantia reuocasse in Breui, quod est exhibitum (quamuis non
lectum) sub Data 20. Nouemb. 1623. & recognito illo deprehendetur esse illud
sententijs primæ & secundæ instantiæ contrarium, quia in illis Regium Consilium
iubet vt Religiones decimas soluant cum omni vigore, vnum scilicet ex decem: &
in dicto Breui disponitur, vt ex prædijs vsque ad annum prædictum acquisitis vnum
soluatur ex viginti; & ex postea acquirendis vnum ex decem: & quòd ex hortis, &
prædio vno, quod quatuor terræ fanecas non excedat in quolibet Collegio, decimæ
nullæ soluantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Id quod est à Leone XI. Pontifice hac in parte dispositum, renouando, quod
est posteà à Gregorio XV. derogatum in Constitut. edita die 15. Februarij an. 1622.
de quibus latè agit Augustinus Barbosa de Iure Ecclesiast. lib. 3. Cap. 16. §. 3. à n. 35.
vers. Patres Societatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Itaque dictum Breue Vrbani VIII. non est ab Ecclesijs in hoc regno accep-
tatum, neque in Executoriali sententia iubetur executioni mandari, & ita clausulæ
à sua decisione diuidendæ non sunt, & quasdam fauorabiles amplecti velle, relictis
alijs, quæ recognoscuntur aduersæ Cap. Cùm olim 19. de censibus, ibi: Quia tamen
compositionem idem Abbas nullatenus approbauit, sed studuit multipliciter impugnare, ex
ea non debuit beneficium consequi.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Ex quo habetur priuilegia Societati IESV concessa suo in robore permane-
re, & expressam derogationem Cap. Nuper à Gregorio XIII. emanatam. Et quod
ita potuerit facere nequit dubitari: pro quo plura Diana Parte 6. fol. 320. vers.
Attamen. Et Dom. D. Ioannes de Solorzano de Indiarum gubernat. lib. 1. Cap.
21. num. 2. & ante eos Couarrubias Lib. 1. Cap. 17. num. 9. & Gutierrez Canon.
qq. lib. 2. Cap. 21.</P>
<Z>§. VII.</Z>
<P><absatz-nummer>72.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Edarguitur ab aduersarijs in priuilegijs Societati IESV concessis, & præ-
sertim in reuocationem Cap. Nuper continente, non fieri mentionem do-
nationis decimarum S. Maiestati factæ à Sanctitate Alexandri VI. & quod debuit<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0483.jpg/>
@@1@<SE483>12 Defensio pro Collegijs Societatis IESV Peruu. Prouinciæ.
<-P>de ea mentio fieri, vt tale priuilegium subsisteret Cap. Veniens 19. de præscrip-
tionibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Ad quod multipliciter & adæquatè respondetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Primò, quòd cùm decimæ redonatæ fuerint Ecclesijs, eas iam iure communi
receperunt. argument. l. fin. Cod. de inoffic. testam. l. Paulus, aliàs Per procuratorem
D. de acquir. heredit. ibi: Quia Castrensia esse desierunt l. Cùm quis 38. D. de solut. Nam
mutatione personæ mutatur qualitas, & natura rei Cap. 1. de iur. patron. in 6. Plura
congerit Dom. Valenzuela, Velasquez in terminis Cons. 71. n. 26. & Dom. D. Ioan-
nes de Solorzano lib 3. de Jndiarum gubernat. Cap. 12. n. 63. ibi: Communior tamen &
securior opinio est, quòd vbi ex eorumdem Regum liberalitate Ecclesijs, vel Ecclesiasticis,
redonantur, pristinam conditionem resumunt &c. Rebuffus de decimis q. 10. n. 50. ibi:
Quia naturam receperunt primæuam, ad Ecclesiam reuertendo. Facit Textus in Cap.
Nouerint, Cap. Sic quædam, 11. q. 5. Cap. Cùm contingat, de decimis.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Vnde euincitur non fuisse necessarium Alexandri VI. donationis fieri men-
tionem in priuilegijs Societatis IESV, quia solùm præiudicabant Ecclesijs, & quod
ad earum spectat præiudicium, cùm iam iure communi percipiebant decimas, me-
diante prædicta redonatione, necessè non est vt expressè derogetur iuri illarum. Ita
Baptista Ferret. Cons. 102. n. 11. & Cons. 156. n. 7. & Cons. 258. n. 6. & 7. Nogue-
rol. Alleg. 39. n. 29. ibi: Nam eo ipso quòd conceditur alicui priuilegium, vt non tenea-
tur soluere decimas, ipso facto apparet Papam voluisse præiudicare iuri communi, & non
requiritur quòd expressè derogetur iuri illius, in cuius præiudicium priuilegium tendit, &
notat Abbas per Textum ibi in Cap. Cùm olim, l. 2. de priuileg. &c. Et pluribus alijs
relatis Dom. Valenzuela Velasquez Cons. 71. à n. 23.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Et licet vti opposita resolutioni præsenti adducatur Decisio 1293. Seraphi-
ni, sit illi satis ex alia, quæ est 48. Farinacij in recentiorib. per totam, vbi ad ea, quæ
pro Ecclesia Valentina sunt allegata, respondet, & concludit ibi: Quia fuit respon-
sum, quòd statim atque decimæ prædictæ fuerunt donatæ Archiepiscopo & Capitulo, desie-
runt esse ipsius Regis. Vnde Papa postmodùm concedendo exemptionem Fratribus, non
dicitur in aliquo lædere ius Regis &c. Rota ergo contrarium determinauit Seraphini
decisioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Secundò, Redonationem S. Maiestatis Ecclesijs factam ad conditionem &
grauamen implendum fuisse priuilegij ab Alex. VI. concessi. dotationem scilicet Ec-
clesiarum, quam in dicto priuilegio Pontifex ipse conseruauit, vtpotè quid debitum
iure communi prædictis Ecclesijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Et ita nequit dici suam Maiestatem redonasse absolutè decimas Ecclesijs,
cum proprietate loquendo, sed ad implendum grauamen, & ius, quod illis assiste-
bat, fuitenim propria conditio, vt constat ex Bulla, ibi: Assignata prius realiter &
cum effectu &c. Et ibi: Dote sufficienti &c. l. Si statu libera, §. Si quis non dare, D. de
condit. & demonstrat.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Non ergo opus fuit vt in priuilegio Societati concesso mentio fieret dictæ
Alexandri donationis, quandoquidem in ea ius commune mansit illæsum, quod
Ecclesijs assistit, cuius posteà non fuit necessarium fieri mentionem, vt illis præiu-
dicaretur Cap. Dudum, de priuileg. in 6. Nec obstat Textus in Cap. Veniens de
præscript. quia intelligitur quando duo talia priuilegia generalia sunt; secus si prius
generalefuit, & Societati concessum speciale, quod potuit limitare & diminuere ge-
nerale; quod tractat mirificè Suarez de legibus lib. 8. Cap. 30. n. 6. & 7. & videndus
Aluarus Valascus Consil. 72. n. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Tertio, negatur in priuilegijs Societatis IESV desiderari mentionem eorum,
quæ sunt Regibus concessa: nam Pius IV. in Bulla, quæ incipit, Dilecti filij, ait:
Eximimus & liberamus vniuersam Societatem à quibusuis decimis, etiam Papalibus, &
etiam ad Imperatorum, Regum, Ducum, & aliorum Principum instantiam pro tempore
impositis; etiam si in illarum impositione caueatur, quòd nulla prorsus exemptio cuiquam
aduersus illa suffragetur: ita quòd Societas, eiusque Domus, Collegia, fructus, res, & bo-
na præsata, semper absque declaratione desuper facienda, exempta sint, & esse censeantur.
Et maiorem vim habent illius verba, ibi: Non obstantibus quibusuis Apostolicæ Can-
cellariæ regulis, præsertim illa de non tollendo iure quæsito.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Quæ sunt Clausulæ valde efficaces, & denotantes plenitudinem potestatis,
& ita eas extollit Mandosius ad Regul. 17. Cancellar. n 8. ex quibus semper deduci-
tur quòd voluit Papa alijs præiudicare. Ita Gotus Cons. 94. n. 16 Cesador. Decis. 1. de
priuileg. & in Bulla Pauli Tertij sunt aliæ clausulæ fortissimæ, ibi: Vt non teneantur<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0484.jpg/>
@@1@<SE484>Circa solutionem decimarum ex prædijs dotalibus. 13
<-P>soluere aliquam decimam & ibi: Etiam Papalibus &c. Et hæc omnia superfluunt in
præsenti, quandoquidem ad præiudicandum Ecclesijs necessarium non suit mentio-
nem fieri priuilegij Dominis Regibus concessi ab Alex. VI. cum iure communi Ec-
clesiæ iam perciperent decimas eo tempore, quo Pontifices Societatem exemerunt.</P>
<Z>§. VIII.</Z>
<P><absatz-nummer>82.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Ec obstat S. Maiestatem duos sibi Nouenos reseruasse, super quibus inter
illam, & Religiones litigium hucusque non fuit in hoc regno, vt ex ipsa
Executoria constat: & cum distincta iudicia sint, nouam exigunt petitionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>83.</absatz-nummer> Præterquam quòd lis cum Ecclesijs super iure decimandi extitit, & Noueno-
rum iudicium, decimatorum fructuum est, vt notat Castillus de Tertijs, Cap. 10.
num. 7. ibi: Sed ex omnibus fructibus, qui decimantur, duo tantùm Noueni deducuntur
&c. Et satis est quod refert Cap. 30. & titulus litis, quæ cum Salmanticensi Colle-
gio agitata est, in quo præcipua quæstio fuit, An, cùm decimas non solueret, posset
ad solutionem Nouenorum condemnari? & decretum est posse: ex quo euidenter
probatum manet lites esse distinctas, super iure decimandi, & super Tertijs, quas
S. Maiestas percipit, litigare. Castillus ibidem à num. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Et n. 5. ibi; Digo que se pudiera e$unclearscusar esta disputa, ex quo el priuilegio de los
Collegios tanto posterior, y la gracia y concesion de las Tercias tanto anterior, se
inuicem compatiuntur, & simul stare possunt, nec vllo modo se impediunt: pueslos
Romanos Pontifices concedieron exencion de non soluendis decimis, perono de
non soluendis Tertijs, quæ aliàs debitæ sunt &c. Ergo non benè infertur ex iure, quod
sua Maiestas super Nouenis habet, ius super decimis Ecclesiarum. Etiam idem Ca-
stillus ibidem num. 52.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Insuper quantùm ad decimas prædiorum dotalium, fundamentalium, & sub-
rogatorum est ius aliud præfatam elidens obiectionem, ex eo quòd notorium sit
Societatem Collegia sua in hoc regno fundasse cum licentia S. Maiestatis, quæ illam
recusat concedere, nisi habita notitia congruæ, quam habeant ad necessarios sump-
tus pro diuino cultu, & Religiosorum sustentatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Ex quo visum est non solùm tacitè, sed expressè in priuilegiorum exemptio-
nem circa decimas consensisse respectu dictorum prædiorum. argum. l. 2. D. de iurisd.
omn. iud. Cap. Prætereà, de offic. deleg. l. Ad rem mobilem, §. Qui Procuratorem, D. de
Procurat. Surdus Cons. 347. n. 20. & in eadem licentia venit exemptio implicita non
decimandi. argum. Textus in l. penult. D. de vsuris. Nam ad eum, qui licentiam
concedit ad fundandam Ecclesiam pertinet examinare locum erectionis, dotis con-
gruentiam, & futurum regimen. Calderinus Cons. vlt. in 1. Col. vers. & ratio. Rochus
de Carte de iure patronat. in verb. Pro eo, n. 7. & debet intelligi dicta licentia præcedente
qualitatem dotalium prædiorum approbari, quæ pro fundatione tribuuntur, & à tri-
buto libera & exempta manent, vt mirificè probat Lotherius de re benefic. lib. 1. q. 21.
n. 42. ex auctoritate Gutierrez, & Suarez.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Et cùm negari nequeat cum scientia & patientia, ac sine difficultate aliqua Re-
giorum Officialium in hoc regno exemptionem istam decurrisse quantùm ad prædia
dotalia, fundamentalia, & subrogata, & quòd obseruantia priuilegiorum est melior
illorum interpretatio, vt ex Baldo, Decio, Peregrino, Cumano, Mastrillo, & alijs
probat Larrea in Allegat. fiscal. 58. n. 17. & quòd Societas in hoc regnum aduene-
rit, & in eo seruierit ac seruiat pro communi in spiritualibus vtilitate, sitque propriè
ex Mendicantibus, & à suo fuerit exordio, vt Pius V. in Bulla declarauit, quæ 131.
est in Bullario par. 2. nega ri pariter nequit; Religionibus alijs in hoc regno extantibus,
nihil de suorum laborum gloriosa instantia denegato. Quibus adnectendæ æquitas &
iustitia, quæ semper debent attendi, sicut inter se inseparabiles in bono iudice, iuxta
Nouellam 2. de non elig. secund. nub. §. vlt. ibi: Æqualitatis enim & iustitiæ sumus a-
matores Aristotel. lib. 2. Politicor. Cap. 1. & lib. 5. Ethicor. Cap. 3. æqualitatem vocat ma-
trem iustitiæ: vt in casu saltim dubio, & minimè in Executoria expresso, immò peni-
tus omisso, ad S. Maiestatem in suo Regio Consilio determinatio remittatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Et cùm in eodem Regio Consilio Indiarum priuilegia Religionis Societatis
visa & registrata fuerint, virtute quorum decimas non soluit, minor est ratio vt ab illo
exercitio & vsu impediatur, cùm iam retineri non possint: iuxta ea, quæ notat Sal-
gadus de retent. Bullarum 1. p. cap. 13. à n. 59. ex Henriquez l. 2. de Pontific. clauib. Cap.
16. §. 3. Antonio de Butrio, Abbate Imola, Barbat. & Seraphino, quos refert n. 60.</P>

@@0@<filename:W0001-C-0485.jpg/>
@@1@<SE485>14 Defensio pro Collegijs Societatis IESV Prouinciæ Peruuianæ.
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Et præcipuè post adeò longam quasi possessionem, in qua inuenitur, acqui-
siti iuris, virtute Bullarum, quas tot ei Pontifices concesserunt, & Consilij notissi-
ma formula, Passe: cùm remedium retentionis inuentum fuerit ad impediendam
executionem: post hanc ergo impediri minimè valent, & ita Dom. Salgadus vbi
suprà p. 1. Cap. 10. nu. 36. affirmat nullibi se legisse remedium retentionis, & fa-
cultatem permissam fuisse, executione iam perfecta. In cuius probationem aduo-
cat Cap. Cùm teneamur, de Præbend. Authent. de mandatis Princip. §. Inde compe-
tens. Authent. vt nulli iudicum, §. & hoc verbo, l. 29. tit. 18. part. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Prosequitur, & nu. 47. hæc illius sunt verba: Repugnat enim naturæ ipsius,
cùm detur ad supersedendum, nec vltra quàm executione non facta verificari potest: fa-
cta quippe executione, cùm non subsistat subiectum habile, facultatem & extraordina-
rium remedium hoc expirare non est dubium, vt deinceps ad ordinarium confugere valeat
grauatus. Ad tempus enim permissum post censetur prohibitum l. Si vnus §. 1. vbi Bal-
dus D de pactis, l. Epistola. §. final. vbi Castremsis, D. eodem tit. l. Imperator, D. de
postuland. l. Cùm Pater, vbi Barthol. §. à filia D. de legat. 2. l. statu liberum, §. Stichum.
D. eodem tit. Videatur elegans exornatio, quam in hoc puncto adducit dicto Cap.
10. nu. 38. cum seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Ergo si dicta priuilegia in Regio registrata Consilio Indiarum, pro quo
manifestatio, si opus fuerit, exhibebitur, solùm possunt hodie à Pontifice reuocari,
hoc enim sibi vult Salgadus dicto nu. 47. ibi: Vt deinceps ad ordinarium confugere
valeat grauatus: nec sit ad retentionem facultas post longam & diutinam possessio-
nem, quomodo sine grauissimo scrupulo cohiberi hîc poterit vsus & exercitium di-
ctorum priuilegiorum quantùm ad prædia dotalia, fundamentalia & subrogata, de
quibus non est actum in lite, quæ aduenit executoriata?</P>
<Z>§. IX.</Z>
<P><absatz-nummer>92.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T quod esse punctum potest Capiti, Si quando, de rescriptis adæquatius?
quandoquidem præter dicta, duo sunt satis robusta, quæ ad remissionem fa-
ciendam compellunt, dignaque recomendatione Pontificis, ibi: Diligenter consi-
derans.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Primum, super exemptione dictorum prædiorum non esse auditam Socie-
tatem, quia de illa in lite actum non est, nec potest inaudita parte iudicari. Cap.
Deus Omnipotens, 20. 2. q. 1. Suarez contra Regem Angliæ. lib. 4. Cap. 34. n. 24. & 27.
Castil. de Tertijs, Cap. 36. nu, 38. vers. Responde se lo quinto, Cap. 1. de caussa possess. &
propriet. Cap. 1. vers. In eum, de sequest. possessor. & fruct. Cap. 1. vt lite pendente. In
qua re plura dicere, esset solem facibus adiuuare.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> Secundum, ad tollendum penitus Societati vsum priuilegiorum, ita vt
iuuari illis nequeat quantùm ad prædia dotalia, fundamentalia, & subrogata, ne-
cessarium esse vt sint reuocata, quod solus Pontifex efficere potest, iuxta ea, quæ
notant Fagundez in 5 præcepta Eccles. & lib. 3. in Decalogum, Cap. 3. Dub. 8. nu. 11.
Carrascus del Saz in Tract. Quis sit competens in caussa decimar. Cap. 6. §. 2. num. 3.
Facit etiam l. 27. tit. 18. par. 3.</P>
<Z>§. X.</Z>
<P><absatz-nummer>95.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Æc iura sunt, & rationes, ac fundamenta, quæ pro se habet Societas
Iesv, vt, cùm in Executoria, scripto aliquo, aut mandato ex insertis in
illa, prædia dotalia, fundamentalia, & subrogata, quorum fructibus ab ipsa suo-
rum fundatione Collegia sustentantur, expressa non fuerint, S. Maiestati in Regio
suo Indiarum consilio determinatio remittatur huius articuli, cui non debent De-
canus & Capitulum huius Limanæ Ecclesiæ & Dom. Fiscalis S. Maiestatis oppone-
re quod iudicatum est, & executoriatum aduenit, circa prædia & hereditates, quas
posteà Religiones acquisierunt, quando quæstio est, an sint, aut non sint dicta
prædia comprehensa, & Societas in pacifica possessione est dictis priuilegijs titula-
ta, & vniformium actuum possessione, sine vlla huc vsque circa illos dubietate, quòd
sufficit vt manu teneatur, quo vsque S. Maiestas aliter disponat Cap. Cùm in tua,
30. de decim. Gonzalez ad Reg. 8. Cancellar. glossa 18. n. 63. Innocentius in Cap. Di-
lectus, num. 3. verb. Possessorium, de Capell. Monachor. Salgadus de retent. Bullar. par. 1.<-P>

@@0@<filename:W0001-C-0486.jpg/>
@@1@<SE486>Circa solutionem decimarum ex prædijs dotalibus. 15
<-P>cap. 3. num. 23. ibi: Quare iustissimè per præfata iura Canonica & ciuilia decidi-
tur, & mandatur, vt rescripta Pontificalia Regiaque suspendantur, & in eorum
executione supersedeatur, quoties aliqua caussa subest iusta, ob quam executio debeat
differri, donec de inconuenientijs & damnis, aut periculis instantibus consultus Pon-
tifex aut Princeps, de remedio prouideat, reuocando, aut secundam iußionem mittendo
&c. Et hoc est in casibus, in quibus expressum habetur id, pro quo suspendendo
contenditur; multò ergo potiùs obseruari debet prædicta doctrina, vbi omissum
fuit, quod pars aduersa vult exequi, & ad effectum perduci.</P>
<P>  Quæ omnia in articulo præsenti iuri & rationi consentanea sunt. Saluo
&c.</P>
<Z><A+1>FINIS.</A+1>
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-C-0487.jpg/>
@@1@<SE487>

@@0@<filename:W0001-C-0488.jpg/>
@@1@<SE488>

@@0@<filename:W0001-C-0489.jpg/>
@@1@<SE489>

@@0@<filename:W0001-C-0490.jpg/>
@@1@<SE490>

@@0@<filename:W0001-C-0491.jpg/>
@@1@<SE491>